— 846 —
شيمدى هر جهته مقابل بر جبههيى آليرز، دفعنه چاليشيرز. أوّل، قدرتمزه مراجعت ايدرز، وا أسفا گورورز
كه عاجزه ضعيفه. ثانيًا: نفسده اولان حاجاتڭ صوصماسنه توجّه ايدييورز. وا أسفا طورمايوب باغيررلر گورورز.
ثالثًا: إستمدادكارانه، بر خلاصكارى ايچون باغيرر، چاغيررز، نه كيمسه ايشيدييور، نه جوابى ويرييور. بز ده ظن ايدييورز:
هر بر شى بزه دشمن، هر بر شى بزدن غريب. هيچ بر شى قلبمزه بر تسلّى ويرمييور؛ هيچ أمنيت بخش ايتمز، حقيقى ذوقى ويرمز.
رابعًا: بز أجرامِ علويهيه باقدقجه، اونلر نظره ويرر بر خوف ايله دهشتى. هم وجدانڭ مُزعجى بر توحّش گلييور: عقلسوز، أوهامساز!
ايشته أى برادر! بو ضلالتڭ يولى، ماهيتى شويلهدر. كفردهكى ظلمتى، بو يولده تمام گوردك. شيمدى ده گل قارداشم، او عدمه دونرز.
تكرار ينه گليرز. بو كرّه طريقمز صراطِ مستقيمدر، هم ايمانڭ يوليدر. دليل و إماممز، عنايت و قرآندر، شهبازِ أدوار پرواز.
ايشته سلطانِ أزلڭ رحمت و عنايتى، وقتا بزى ايستدى، قدرت بزى چيقاردى، لطفًا بزى بينديردى قانونِ مشيئته: أطوار اوستنده پرداز.
شيمدى بزى گتيردى، شفقت ايله گيديردى شو خلعتِ وجودى، أمانت رتبهسنى بزه توجيه أيلدى. نشانى نياز و نماز.
شو أدوار و أطوارڭ، بو اوزون يولمزده برر منزلِ نازدر. يولمزده تسهيلات ايچوندر كه، قدردن بر أمرنامه ويرمش، صحيفهده جبههمز.
هر نرهيه گليرز، هر هانگى طائفهيه مسافر اولويورز، پك اخوّتكارانه إستقبال گورويورز. مالمزدن ويررز، ماللرندن آليرز.
تجارت محبّتى، اونلر بزى بسلرلر، هديهلرله سوسلرلر، هم ده تشييع ايدرلر. گله گله ايشته گلدك، دنيا قپوسندهيز ايشيدييورز آواز.
باق گيردك شو زمينه؛ آياغمزى باصدق شهادت عالمنه: شهر آيينهِٔ رحمٰن، گورولتيخانهِٔ إنسان. هيچ بر شى بيلمهيز، دليل و إماممز
— 847 —
مشيئتِ رحماندر. وكيلِ دليلمز، نازنين گوزلريمز. گوزلريمزى آچدق، دنيا ايچنه صالدق. خاطرينه گلير مى أوّلكى گليشمز؟
غريب، يتيم اولمشدق؛ دشمنلريمز چوقدى، بيلمزدك حاميمزى. شيمدى نورِ ايمان ايله او دشمنلره قارشى بر ركنِ متينمز
إستنادى نقطهمز، هم حمايتكاريمز دفع ايدر دشمنلرى. او ايمانِ بِاللّٰهدر كه ضياءِ روحمز، هم نورِ حياتمز، هم ده روحِ روحمز.
ايشته قلبمز راحت، دشمنلرى آلديرماز، بلكه دشمن طانيماز. أوّلكى يولمزده، وقتا وجدانه گيردك؛ ايشيتدك اوندن بيڭلرله فرياد و فيزار و آواز.
اوندن بلايه دوشدك. زيرا آمال، آرزولر، إستعداد و حسّيات؛ دائم أبدى ايستر. اونڭ يولنى بيلمزدك، بزدن يول بيلمهمزلك، اونده فيزار و نياز.
فقط الحمد ِللّٰه، شيمدى گليشمزده بولدق نقطهِٔ إستمداد، كه دائم حيات ويرر او إستعداد، آماله؛ تا أبد الآباده اونلرى ايدر پرواز.
اونلره يول گوسترر، او نقطهدن إستعداد هم إستمداد ايدييور، هم آبِ حياتى ايچر، هم كمالنه قوشييور؛ او نقطهِٔ إستمداد، او شوقأنگيز رمز و ناز.
ايكنجى قطبِ ايمان كه: تصديقِ حشردر، سعادتِ أبدى؛ او صدفڭ جوهرى ايمان، برهانى قرآن.. وجدان إنسانى بر راز.
شيمدى باشڭى قالدير، شو كائناته بر باق، اونڭ ايله بر قونوش. أوّلكى يولمزده پك مدهش گورونوردى. شيمدى ده متبسّم هر طرفه گولويور، نازنينانه نياز و آواز.
گورمز ميسڭ: گوزيمز آرىمثال اولمشدر؛ هر طرفه اوچويور. كائنات بوستانيدر، هر طرفده چيچكلر، هر چيچك ده ويرييور اوڭا بر آبِ لذيذ.
هم اُنسيت، تسلّى، تحبّبى ويرييور. او ده آلير گتيرر؛ شهدِ شهادت ياپار. بالده بر بال آقيتير، او أسرارأنگيز شهباز.
حركاتِ أجرامه، يا نجوم، يا شموسه نظريمز قوندقجه، أللرينه ويررلر خالقڭ حكمتنى. هم مايهِٔ عبرتى، هم جلوهِٔ رحمتى آلير ايدييور پرواز.
گويا شو گونش بزلرله قونوشويور: دير: "أى قارداشلريمز! توحّشله صيقيلمايڭز، أهلًا سهلًا مرحبا، خوش تشريف ايتديڭز. منزل سزڭ؛ بن بر مومدارِ شهناز.
— 848 —
بن ده سزڭ گبىيم؛ فقط صافى عصيانسز، مطيع بر خدمتكارم. او ذاتِ أحدِ صمد كه محضِ رحمتيله خدمتڭزه بنى مسخّرِ پرنور ايتمش. بندن حرارت، ضيا؛ سزدن نماز و نياز."
ياهو، باقڭ قمره! ييلديزلرله دڭزلر هر برى ده كندينه مخصوص برر لسانله: "أهلًا سهلًا مرحبا!" ديرلر. "خوش گلديڭز، بزى طانيماز ميسڭز؟"
سرِّ تعاونله باق، رمزِ نظامله ديڭله. هر بريسى سويلهيور: "بز ده برر خدمتكار، رحمتِ ذو الجلالڭ برر آيينهدارىيز؛ هيچ ده اوزولمهيڭز، بزدن صيقيلمايڭز."
زلزله نعرهلرى، حادثات صيحهلرى سزى هيچ قورقوتماسين، وسوسه ده ويرمهسين. زيرا اونلر ايچنده بر زمزمهِٔ أذكار، بر دمدمهِٔ تسبيح، ولولهِٔ ناز و نياز.
سزى بزه گوندرن او ذاتِ ذو الجلال، أللرنده طوتمشدر بونلرڭ ديزگينلرينى. ايمان گوزى اوقويور يوزلرنده آيتِ رحمت، هر برى برر آواز.
أى مؤمنِ قلب هشيار! شيمدى گوزلريمز بر پارچه ديڭلهنسينلر، اونلرڭ بدلنه حسّاس قولاغمزى ايمانڭ مبارك ألنه تسليم ايدرز، دنيايه گوندريرز. ديڭلهسين لذيذ بر ساز.
أوّلكى يولمزده بر ماتمِ عمومى، هم واويلاىِ موتى ظن اولونان او سسلر، شيمدى يولمزده برر نواز و نماز، برر آواز و نياز، برر تسبيحه آغاز.
ديڭله، هوادهكى دمدمه، قوشلردهكى جيوجيوه، ياغموردهكى زمزمه، دڭزدهكى غمغمه، رعدلردهكى رقرقه، طاشلردهكى تقتقه برر معنيدار نواز...
ترنّماتِ هوا، نعراتِ رعديه، نغماتِ أمواج، برر ذكرِ عظمت. ياغمورڭ هزجاتى، قوشلرڭ سجعاتى برر تسبيحِ رحمت، حقيقته بر مجاز.
أشياده اولان أصوات، برر صوتِ وجوددر: بن ده وارم ديرلر. او كائناتِ ساكت، بردن سوزه باشلايور: "بزى جامد ظن ايتمه، أى إنسانِ بوش بوغاز!"
طيورلرى سويلتديرر يا بر لذّتِ نعمت، يا بر نزولِ رحمت. آيرى آيرى سسلرله، كوچك آغازلريله رحمتى آلقيشلارلر، نعمت اوستنده اينر، شكر ايله ايدر پرواز.
رمزًا اونلر ديرلر: "أى كائنات قارداشلر! نه گوزلدر حالمز: شفقتله پروردهيز، حالمزدن ممنونز. سيورى ديمديكلريله فضايه صاچييورلر برر آوازِ پرناز.
— 849 —
گويا بتون كائنات علوى بر موسيقيدر، ايمان نورى ايشيتير أذكار و تسبيحلرى. زيرا حكمت ردّ ايدر تصادف وجودينى، نظام ايسه طرد ايدر إتّفاقِ أوهامساز.
أى يولداش! شيمدى شو عالمِ مثاليدن چيقارز، خيالى وهمدن اينهرز، عقل ميداننده طورورز، ميزانه چكرز، ايدرز يوللرى بَر أنداز.
أوّلكى أليم يولمز مغضوب و ضالّين يولى، او يول ويرر وجدانه، تا أڭ درين يرينه هم بر حسِّ أليمى، هم بر شديد ألمى. شعور اونى گوسترر. شعوره ضد اولمشز.
هم قورتولمق ايچون ده مضطر و هم محتاجز؛ يا او تسكين ايديلسين، يا إحساس ده اولماسين؛ يوقسه طايانهمايز، فرياد و فيزار ديڭلنمز.
هُدٰى ايسه شفادر؛ هوا، إبطالِ حسدر. بو ده تسلّى ايستر، بو ده تغافل ايستر، بو ده مشغله ايستر، بو ده أگلنجه ايستر. هوساتِ سحرباز.
تا وجدانى آلداتسين، روحى تنويم ايديلسين، تا ألم حسّ اولماسين. يوقسه او ألمِ أليم، وجدانى إحراق ايدر؛ فيزاره طايانيلماز، ألمِ يأس چكيلمز.
ديمك صراطِ مستقيمدن نه قدر اوزاق دوشسه، او درجه نسبةً شو حالت تأثير ايدر، وجدانى باغيرتديرر. هر لذّتڭ ايچنده ألمى وار، برر ايز.
ديمك هوس، هوا، أگلنجه، سفاهتدن ممزوج اولان شعشعهِٔ مدنى، بو ضلالتدن گلن شو مدهش صيقنتىيه بر يالانجى مرهم، اويوتوجى زهرباز.
أى عزيز آرقداشم! ايكنجى يولمزده، او نورانى طريقده بر حالتى حسّ ايتدك؛ او حالتله اولويور حيات، معدنِ لذّت. آلام، اولور لذائذ.
اونڭله بونى بيلدك كه متفاوت درجهده، قوّتِ ايمان نسبتنده روحه بر حالت ويرر. جسد روحله ملتذدر، روح وجدانله متلذّذ.
بر سعادتِ عاجله، وجدانده مندرجدر؛ بر فردوسِ معنوى، قلبنده مندمجدر. دوشونمكسه دشمكدر؛ شعور ايسه، شعارِ راز.
شيمدى نه قدر قلب ايقاظ ايديليرسه، وجدان تحريك ايديلسه، روحه إحساس ويريلسه؛ لذّت زياده اولور، هم ده دونر آتشى نور، شتاسى ياز.
— 850 —
وجدانده فردوسلرڭ قپولرى آچيلير، دنيا اولور بر جنّت. ايچنده روحلريمز، ايدر پرواز و پرداز، اولور شهباز و شهناز، يلپز نماز و نياز.
أى عزيز يولداشم! شيمدى اللّٰهه ايصمارلادق. گل، برابر بر دعا ايدرز، صوڭره ده بولوشمق اوزره آيريليرز...
اَللّٰهُمَّ اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ٭ اٰمِينَ
٭ ٭ ٭
قصّهِٔ موسىنڭ تكرارندن چيقان لمعاتِ إعجاز
اِنَّ قِصَّةَ مُوسٰى اَجْدٰى مِنْ تَفَارِيقِ الْعَصَا اَخَذَهَا الْقُرْاٰنُ بِيَدِهِ الْبَيْضَاءِ فَخَرَّتْ سَحَرَةُ الْبَيَانِ سَاجِدِينَ لِبَلَاغَتِهِ الزَّهْرَاءِ
شو قصّه قرآنده تكرارًا ذكر اولونور. زيرا عظيم بر قيمتى وار. حقيقتى بيوكدر. چوق أسراره مالكدر. تأسيسِ إسلاميت، هم تبليغِ رسالت،
تحمّلِ مشقّت، هم ده تلقينِ اُمّت، تلقّئِ ملّتده بر اُسوهِٔ حسنه، هم بر مثالِ أنسب او قصّهِٔ موسىدر. أساساتِ رسالت،
دساتيرِ مهمّه، او قصّه ضمنندهدر. وجوهنده تنوّع، جهاتى ده كثيره. ايكنجى درجهده تبعيه بر جهت
حياتڭ ماضىيه، مستقبله اوزانمش درين هم پك ده گنيش إجتماعى حياتڭ دساتيرى جامعدر. ضيا غدا گبيدر إحتياجِ حقيقت.
دستور تكرّر ايتسه، درس ده تكرّر ايدر. ايكنجى درجهده بيڭلر دستورلرندن بر قاچ دانه نمونه: مثلا فرعونه خطابًا شو جملهِٔ عظمت،
مثلا:
فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ
شو فراعينِ مصرينڭ موميالرله أمواتڭ أجسادينى ماضيدن مستقبله نقل ايدن غريب بر دستورِ موتآلودِ حياتى إخطارله ويرر دهشت.
— 851 —
حتّى فرعونِ موسى بدنى ده ناجيدر، سَيْلِ زمان آتمشدر موميا تخته اوستنده شو عصرڭ ساحلنه. عتيق بر يادگارِ عبرت.
مثلا:
يَا هَامَانُ ابْنِ لِى صَرْحًا
شو كلام بزه دييور: او طاغسز، دوز قطعهنڭ طاغى سلاطيننده أهراملرڭ إنشاسى آرزوىِ غريبى بر ميلانِ حشمت،
حكمران اولديغنى محتشم أهراملره، ظلم و عبث شيلره وجود ويرن بر دستور. بو جمله ايدر إخطار، ويرر بر درسِ حكمت.
مثلا:
إنَّ قَارُونَ كَانَ مِنْ قَوْمِ مُوسٰى
شو حكم بشره دير: "أقوامِ جهانڭ بيننده، قَومِ بنى إسرائيل أفرادلرى ألنده مضر، هم ده حرام غايت بيوك بر ثروت.
لاسيّما وسائلِ ربا ايله ثروتلرى طوتديران، هم ده اونى طوپلايان حريصكار بر دستورى شو جمله إخطار ايدر. ديڭلهيور بشريت.
مثلا:
وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ اَبَدًا
شو جملهنڭ ضمنندن قَومِ يهوده مخصوص بر طرز حرصِ حيات، بر چشيد خوفِ ممات؛ بشره إخطار ايدر بر دستورِ غرابت.
اونلردن بر جماعت حضورِ نبويده مناظره ايستركن، كندينى حقلى بيلن موتى تمنّى ايدوب إظهار ايتسين بر حجّت
تكليف ايتدى پيغمبر. كيمسه لسانِ قالله ايتمدى هيچ جسارت. ينه لسانِ حالله، حرصِ حيات حسّيله شيمدىيه دك او ملّت
حالا قيلار إستنكاف، موتى ايتمز تمنّى. بونى بيلسين هر جبين: خوفِ موت، موت گتيرر؛ حرصِ حيات ذلّتى. ايشته إعجازِ آيت.
مثلا:
يُذَبِّحُونَ اَبْنَاءَهُمْ وَ يَسْتَحْيُونَ نِسَاءَهُمْ
بو جملهنڭ ضمننده بدبخت قَومِ يهودڭ قدرڭ قلميله آلينلرينه يازيلمش حياتى مدهش دستور دائمى بر مصيبت
— 852 —
او ده بودر: او قَومڭ جهانڭ أقطارنده همان شيمدىيه قدر مكرّر هدف اولمش، او بدبخت اولمش ملّت
پك چوق قتلِ عاملره. قيزلريله حياتده سفاهت عالمنده بيوك رول اوينانيلمش. ايشته بو كلام دير: او عصرده حادثهِٔ مصيبت،
أعصارڭ دستوريدر، إخطار ايدر بشره. حادثه دستور اولمش، او ملّتڭ معنوى شخصيتى گوسترمش مشخّص بر جماعت.
مثلا:
وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْكَنَةُ
أوت خوفِ موت، موته سبب. حرصِ حيات، علّتِ ذلّت. بو ايكى دستورِ حكمت، ايچنه آلمش ايكى جملهِٔ آيت.
هم شو جملهنڭ ضمننده، أوّلكى دستور گبى قدرى بر دستورى، إخبارِ غيب نوعندن بشره إخطار ايدر. هم ده ايدر إشارت
كه، او قَومِ عظيمڭ أسكيده حاكميت، عظمتلى بر تاريخ اولمش اولديغى حالده؛ عناد و حرصِ حيات، ويرمش اونلره ذلّت ايله أسارت.
مثلا:
وَلَا تَعْثَوْا فِى الْاَرْضِ مُفْسِدِينَ ٭ لَتُفْسِدُنَّ فِى الْاَرْضِ
شو جملهده او قَومڭ بو زمانه قدر ده بشرده اويناديغى إفساد ايله، ربا ايله، حيله ايله، هم خيانت
درين بر إنتقامله مفسدانه بر رولى، او عنادلى رولنى اويناتديران حالتِ روحيدهكى دستورى إخطار ايدر شو آيت.
شو قاچ جمله نمونه، دڭزدن يدى قطره. حادثه ايتسه تكرّر، إنقلاب ايدر دستوره. قرآندهكى تكرّر بو سرّه ايدر رمزى، هم ده ايدر دلالت.
٭ ٭ ٭
تكرارِ قرآنڭ بر سرّى
بعضًا گورونور بر نورده نار، تحقيقده تكرار، تذكار ايله تقرير، ترداد ايله إخطار گوزلدر بلغايه، خطبايه
— 853 —
إنسان ناصل هر آن هوايه، هر گون غدايه، هر هفته ضيايه، هر آى نسايه، هر سنه دوايه
محتاج و هم فقيردر. تكرّرِ أسبابله مسبّبات ايدر تجدّدِ إعاده. اوڭا تكرار دينلمز. اويله ده إنسانِ ذو ذكايه
عقلى، جانى، جنانى، هم سرّى، هم وجدانى هر آن حقيقته محتاجدر. هر دقيقهده حقّه دخى مشتاقدر. هر زمان عاشقدر تجلّايه.
هر ساعت كذا ذكره فقيردر، هر گونده معرفته طالبدر. شو حاجات تكرّر ايدر. قرآن دخى تكرار ايله سَوق ايدييور ضيايه
تكرارى جدّى تذكار. أوت تكرار بعضًا قصوردر، فقط لذائذ و زوائد اولان امورده كه زينت اولور أشيايه.
مثلا: بر طعامده أگر قُوت و غدا ايسه تكرارى الفت ويرر، انسيته سببدر. مزاج دائم مشتاقدر، مأنوس اولان غدايه.
گر تفكّه نوعندنسه، لذّتى تجدّدده تكرارى اوصانديرر. مثلا: بر كلامده حقيقتِ ثابته كه قابلدر نمايه
تكرارى تقرير ايدر، إعادهسى تحقيقدر. قلب دخى اويله ايستر. أگر اُسلوب صورتسه تنوّعى لازمدر، مستحسن بلغايه.
صورت أسكيلهنيور، تجدّدى ايستهيور. قرآن باشدن آشاغى قُوتِ قلبدر، قُوتِ وجدان، يوكسكدر زميندن تا سمايه
هم غداىِ أرواح، هم دواءِ أذهاندر. تكرار و ترداد ايسه تحقيق ايله تقريردر، تنوير ايله تكميلدر. قوّت ويرر هدايه.
اوندن بر قسمى ايسه او قوتڭ خلاصهسى، اوڭا حاجت زياده، تكرارى او نسبتده. او قسمدن بر قسمى خلاصة الخلاصه حقائقه بر مايه
متجسّد بر نوردر، سرمدى بر جسدله، او ده "بسمله" گبى، اوڭا حاجت آنىدر، هواىِ نسيمى گبى، حياتى بر هوايه
مادام قرآن كه حقدر، هم نورانى حقيقت، حقيقت مصّ ايديلمز، بلكه ويرر بر ضيا، هم ده هضم اولونمز، ايصال ايدر شفايه.
٭ ٭ ٭
— 854 —
روحڭ درت خواصّنه درت غايت الغايات وار
وجدانه درت عناصر، روحه ده درت خواصدر: إراده و ذهن و حسّ، لطيفهِٔ ربّانى.
شو درتدن هر برينڭ وار بر غايت الغاياتى: إرادهنڭ غايتى عبادتِ رحمانى،
ذهنڭ معرفت اللّٰه، حسّڭ محبّت اللّٰه، لطيفهنڭ شهوددر، بر إحسانِ سبحانى.
عبوديتِ مطلق، عبادتِ كامله دردينه ده جامعدر. بونڭ إسمى تقوادر، بر تعبيرِ قرآنى.
شريعتڭ أساسى؛ شو درتلرى تربيه، تنميه و تهذيبدر. هم غايت الغاياته سائق و هم ميزانى.
٭ ٭ ٭
لَا مُؤَثِّرَ فِى اْلكَوْنِ اِلَّا اللّٰهُ
ايجاد و خلقِ كونده واسطه صِرف ظاهرى. گر واسطه حقيقى اولسه ايدى، هم حقيقى بر تأثير ويريلسه ايدى
هم بر شعورِ كلّى ويريلمك لازم ايدى؛ هم إتقانڭ أثرى، هم صنعتڭ كمالى مختلف اولاجقدى.
حالبوكه أڭ عاديدن أڭ عالى، أڭ كوچكدن أڭ بيوگه قدر هيچ بر وقتده نظر فطور، قصور گورمدى.
هر شيده إتقانى، هر شأنده إهتمام درجهِٔ كمالده. هر ماهيت قامتى نسبتنده بيچيلمش گيديرمشدر موجدى
ديمك مؤثّرِ حقيقى اولان ذاتِ واجبدن تأثيرى نقطهسنده دينلمز بعض قريب، بر قسمى ده بعيد ويا أبعددى.
إتقان قطعًا گوسترر؛ بر قسمى واسطهسز، قسمًا واسطه ايله، قسمًا وسائطيله اولمامشدر ايجادى.
إنسانده إختيار وار، زيرا أثرنده نقصان وار. إتقانسزلق گوسترر، جبر يوق إختيار وار. او تكليفڭ عمادى،
— 855 —
بشرڭ إختيارى، بر واسطهدر فقط إعتبارى أشياده، نسبى اولان شئونده. وحدت رضا گوستردى، حكمت بويله ايستهدى.
شايانِ تماشادر: جزئى بر إختيارڭ توسّط ايتمهسيله عقل و ذكا أثرى اولان بر إنسان شهرى ايچندهكى أفرادى
جماعت إنتظامجه گريدر؛ هيچ بر وقت يتيشمدى، يتيشمز، وحى و إلهام ثمرى بر آرى قواننه، اوندهكى جمعيته هم اونلرڭ أفرادى
هم آريلر مشهرِ صنعتلرى بر پيتك حجيرات شهرى اولان بر نار و جلناردن إنتظامجه گريدر، سبب ده إختياردى.
ديمك جاذبهِٔ عمومى هانگى قلم يازمشدر، جواهرِ فرده ده كوچوجك جاذبهلر او قلمدن طاملاندى، ذرّهلره سرپيلدى.
٭ ٭ ٭
إسلاميت أوليالره، نصرانيت عزيزلرينه طرزِ نظرلرينى موازنه
إسلاميت شعارى لَا خَالِقَ اِلَّا هُوَ وسائط و أسبابڭ حقيقى تأثيرينى قبول ايتمز، طانيماز. واسطهيه باقييور
بر نظرِ حرفيله. عقيدهِٔ توحيدى اوڭا اويله گوسترمش. وظيفهِٔ تسليمى اونى اويله سَوق ايتمش. مرتبهِٔ توكّل او درسنى ويرييور.
إخلاصِ عبوديت اوڭا اويله نور ويرمش. نصرانيت ويرييور وسائطه، أسبابه بر تأثيرِ حقيقى، هم اونلره باقييور
بر معناىِ إسميله. ذاتنده تأثيرى وار ظن ايدر ده صاپييور ولديت مذهبى، عقيدهِٔ تولّد اويله ده گوسترييور
وظيفهِٔ رهبانى، مسلكِ رهبانيت اونى اويله سَوق ايتمش. فلسفهِٔ طبيعى او دينى مغلوب ايتمش، ايشنه قاريشييور.
اوڭا اويله درس ويرمش. خريستيانلق بر معناىِ إسميله كندى عزيزلرينه نظر ايدر باقييور، لامبامثال گورويور.
— 856 —
بر فكره گوره لامبا نورى گونشدن آلمش، فقط تملّك ايتمش. ديمك عزيزلرڭ هر برى، اونلرڭ نظرنده منبعِ فيض اولويور.
بِالذّات برر معدنِ نور. بو نظردن بر شركڭ ترشّحى ظاهردر. إسلام وليلرينى بر معناىِ حرفيله نظر ايدوب گورويور
مستضى بيلير مستعار، آيينهمثال طانير، نورى گونشدن گلير، طبيعتنده يوقدر، شمسِ أزل ضياسنى آلير ده نشر ايدييور.
ديمك أنبياء، أوليايه برر تجلّى معكسى، برر فيضڭ آيينهسى، شهدِ شهودڭ مكسى نظريله باقييور.
بو سرّه مؤسّسدر نقشبند رابطهسى. شيخده تشخّص يوقسه ضررى اولمامسى، أگر وارسه ده مريد اونى فانى بيلير.
بو سردندر كه؛ بزده تواضعدن باشلايور طريقتڭ سلوكى، محويتدن گچييور، گيت گيده تا فنا فى اللّٰه مقامنى بولويور.
صوڭره نهايتسز مراتبده سير و سلوك باشلايور. بو سردندر كه؛ "أنا" هم ده نفسِ أمّاره كبريله قيريلير، غروريله سونويور.
حاضر خرستيانده
(٭): يعنى: چوق تحريف ايديلمش، عيسوينڭ دينِ حقيقيسندن اوزاقلاشمش بر نصرانيت.
ايسه "أنا" بتون لوازميله قوّتلشير، غرور قيريلماز. أناسى قوّتلى متشخّص بر آدم خرستياندن اولورسه متصلّب اولويور.
فقط أگر مسلماندنسه لاقيددر، لا اُبالى. بو سردندر كه، خرستيانڭ عكسنه، عواممز خواصدن زياده دينداردر، دينه مربوط قالييور.
٭ ٭ ٭
كائناتدهكى فعاليتده بيوك بر لذّت وار.
بر حكمتِ أزلى، دستِ قدرت، فطرتده بِالقوّهدن بِالفعله چيقارمق، هم قوّهدن عمله گچيرمك ايچون بر فعاليت درج ايتمش.
— 857 —
او فعاليت ايچنده شديد بر لذّتى مزج ايتمش. متنوّع هر شيده مستتر اولان لذّتى، تغيّرِ عالمه مهمّ بر مايه ياپمش.
او مايهيى قانونِ تكامل و نموّه بر دانه نوه ايتمش. او نوهيه قدرتى وجود ويرر، حكمتى بر صورتى گيديرر، رحمت اونى بسلرمش.
ناصلكه زنداندن گنيش بوستانه چيقمق آدمه بر لذّتدر. اويله دخى دانهدن سنبله گچمك، ئولمك، او منقبض دانهيه منبسط بر لذّتمش.
إمتزاجِ كيميوى إستحالهيه گچيرتير، ضيا حرارت ويرر. اويله ده فعاليت إستحالهيه گچرسه لذّت تزايد ايدر، أطرافه ده طاشارمش.
وظيفهده كلفتى طاشيتديران او طاتدر، شوقى ويرن او لذّت. ذىشعوره نسبةً غايتده اولان كمال نه قدر جاذب ايمش.
غيرِ مُدْرِكَه نسبت بِالذّات او فعاليت اويله جاذبهداردر، سعيه اونى سَوق ايدر، تسبيحله شكر ايدر. زيرا خالقنى طانيرمش.
بو سردندر كه؛ راحت زحمت، زحمت راحتدر. عاطل شاكى، ساعى شاكردر. مشيئتدن گلن نظامه عاطل عاصى، ساعى مطيعمش.
٭ ٭ ٭
أكثرڭ آتشيله أقلّ ده يانار.. يوقسه سرِّ تكليف فاش اولورسه، حكمتِ إمتحان ضايع اولور.
معصوم أقلّيت، گناهكار بر أكثرڭ مصيبتندن اولور حصّهدارِ عذابى. زيرا تكليف نظرى قالسه، قالير إختيار،
سرِّ تكليفِ شرعى هم حكمتِ إبتلا قطعًا تحقّق ايدر. تكليفڭ تلقيننده بداهت و ضرورت اولسه، اولور إضطرار
إختيار زائل اولور، هم حكمتِ تكليفى إبتلا ضايع اولور. بر عاصى گنهكار
محترق خانهسنده بر معصوم ده وار ايدى. گر بر دستِ غيبيله معصوم مصون قالسه ايدى، معادنِ أرواحڭ تنميهسنه مدار
— 858 —
هم سببِ تهذيبى اولان أوامر إمتثالى، نواهى إچتنابى سببيله ألماسلاشمش أبو بكرِ نامدار، هم ده او صاحبِ غار
او صديقِ صادقڭ او روحِ مصفّاسى، اونڭ عكسيله فحملشمش أبو جهلڭ ظلمتدار
روحندن تميّز، تعالى ايدهمزدى. برى ظلمتِ يَلْدا، برى بر نجمِ زهرا. برى بر سمِّ مردار، برى بر سر سردار
بو سرّ سبب اولمشدر؛ تكليفده نظريت، تلقّيده مشقّت، جهاد و مسابقت. نور ايچنده بر نار
او نار ايسه هم تهذيب، هم تذهيب و تصفّى أرواحِ عاليهيى أرواحِ سافلهدن. دانه اولدى بر شجر، شجر اولدى ميوهدار.
٭ ٭ ٭
بعضًا ضعف ظالم اولور
يأس ايله سوءِ ظندن ضعفِ قلب نشئت ايدر. اويله آدم گورويور، ظالمڭ ضربهلرى بر مظلومى دوگويور
أليم ضربه اينييور، او مظلومڭ آلامى طبيعى عكس ايدييور او ضعيفڭ قلبنه تألّمات ويرييور
تألّمات اينجيتير، ضعفى تحمّل ايتمز، اوندن قورتولمق ايستر. راحتِ قلبى ايچون، مظلومڭ إستحقاقى ضربه آرزو ايدييور.
هم بهانه بولويور، بلكه دير مستحقدر. مادام او سفيل گونش اوڭا ويرمييور، نهدن گولگه ايدييور
معنًا ظالم اولويور، ظلمه يارديم ايدييور. بر قاپلان پارچهلايور بر بيچاره آدمى، ضعفندن قاچامييور
فلاكتڭ سببى جاناوارده وحشتدر، بيچارهنڭ ضعفيسه اوڭا بر بهانهدر. وحشت جنايتيله ضعيفى محكوم ايدييور
عدمڭ گناهيله، وجود محكوم اولويور.
٭ ٭ ٭
— 859 —
إسلامه ياقيشان خدابينانه إنصافدر، خودبينانه تنقيد دگل.
٭ ٭ ٭
غرور ضعفدن گلير، ضلالته گيدر.. غرور داخلده إلحاددر، خارجه كفّارڭ أفكارينه قارشى صلابتدر.
بر منبعِ ضلالت غرورِ فكريهدر. غرور اونى چيقارير جادّهِٔ جمهوريدن، آچيق يرده بيراقير. كندينه جادّه ياپمق اونى مجبور ايدييور.
٭ ٭ ٭
غيبتڭ درجهِٔ شناعتى
اَيُحِبُّ اَحَدُكُمْ اَنْ يَاْكُلَ لَحْمَ اَخِيهِ مَيْتًا
بو آيتِ كريمه شو آلتى كلمه ايله آلتى درجه شدّتله غيبتى تقبيح ايدر. ذمّى ذمّ ايدوب توبيخ ايدر آدمى.
صو گبى نفوذ ايدن كلماتِ ستّهده إستفهامى همزه ايله دير: عقلڭه بر باق، بويله شر بر شيئه جواز، إذن ويرر مى؟
مستقيم عقلڭ يوقسه، قلبڭ ايچنه بر باق. أگر قلبڭ وار ايسه، بويله أليم بر شيئه هيچ محبّت ايدر مى؟
سليم قلبڭ يوق ايسه، وجدانڭه ده بر باق. بويله كندى ديشڭله هم ده كندى ألڭى، هم چكرسڭ ألمى،
پارچهلامق مثالى، إجتماعى حياتى إفسادينه وجدانڭ روىِ رضا عجبا بويلهجه گوسترر مى؟
إجتماعى وجدانڭ أگر او ده اولمازسه إنسانيتڭه باق. بويله جناواروارى إفتراسه إشتها، آرزو هيچ گلير مى؟
إنسانيتڭ اولمازسه رقّتِ جنسيهڭه، قرابتِ رحميهڭه باق. بويله كندى بلنى قيرهجق حركته وحشيجه مَيل ايدر مى؟
— 860 —
قرابتِ رحميهڭ، هم رقّتِ جنسيهڭ ده او ده أگر اولمازسه، هيچ صاغلام طبيعتڭ، سليم فطرتڭ يوق مى؟
كه محترم ميّتى ديشڭله پارچهلارسڭ. ديمك عقل ايله هم قلب، وجدان و إنسانيت، هم قرابتِ رحمى،
هم رقّتِ جنسيه، طبيعت و شريعت نظرنده او مزمِن مرض ذمِّ مذمومدر، مردود غيبت مطروددر. ايچلير مى هر دم دَمِ آدمى؟
٭ ٭ ٭
فاسقمز باشقه فاسقه بڭزهمز.. أخلاقمز دينمزله قائمدر.
(أهمّيتلى بر حقيقتِ إجتماعيه)
بزده برى فاسقسه غالبًا أخلاقسزدر. أكثر وجدانسز اولور. زيرا بر آرزوىِ شرّى، وجدانندهكى ايمانڭ صداسنى
إسكاتله، صوصديرمقله إنكشاف ايدهبيلير. ديمك او شخصِ فاسق وجداننى، قلبنى بردن بره صارصمادن، هم معنوياتنى
إستخفاف، إسكات ايتمهدن، تام بر إختيارله سربست شرّى ايشلهمز. بوندندر إسلام دينى فاسقى خائن بيلير، هم گورور اونى جانى
شاهدلگى ردّ ايدر. مرتدى ده زهر بيلير. هم ده بر سمِّ قاتل. اونڭ ايچون إعدام ايدر، هدر ايدر قاننى.
فقط ذمّى و معاهدى شرطيله إبقا ايدر. نيّتدر خيرى خير ايدر. هم إجراءِ عدالت، دين نامنه اولمالى، تا عقل و قلب، وجدانى
روح ايله ده برابر متأثّر اولسونلر، إمتثال ده ايتسينلر. يوقسه يالڭز قانون، نظام نامنه اولسه، يالڭز متأثّر اولور وهمِ إنسانى،
هم وهمآلود بر عقلى متأثّر ايدييور. وقتا شرّه ميل ايتسه، اونڭ وهمى دوشونور حكومت جزاسنى، تأديبڭ قامچيسنى.
يالڭز اوندن قورقار، أگر تحقّق ايتسه. تحقيقدهكى إشكالى او وهمى تشجيع ايدر. ياخود عتابِ ناسدن اوتانير، چكر ألنى
— 861 —
شايد تبيّن ايتسه. تبيّن هر وقت اولماز، اوڭا تسلّى ويرر. بو سرّ سبب اولمشدر، ايچمزده عدالت غيب ايتمش حرمتنى.
شرعِ شريف نامنه اولميان عدالت چندان محضسه، اويله نمازه بڭزر: يا نيّتسز اولويور، يا قبلهسز اولويور، يا آبدستسز قيلييور او باطل نمازينى.
دين نامنه اولورسه هركسڭ قفاسنده بر ياساقجى بولونور. بر شرّه راست گليرسه ايمان ياساقجيسى منع ايدر. اولور أمنيتڭ تأمينى.
بو سردندر كه؛ بيڭلر جاسوس خفيّه رسمى مأمورلر ملّته يوك اولمشلر. دين نامنه اولسه ايدى بر تك مأمور منع ايدردى شرّينى.
٭ ٭ ٭
مؤمنڭ مؤمنه قارشى وظيفهسى؛ بيوگه حرمت، كوچگه مرحمت، مساوىيه محبّت، مروّتدر.
تك بر جانى يوزندن معصوملرى محتوى بر گمى باتيريلماز. اونڭ گبى بر جانى وصف و فعلڭ يوزنده چوق أوصافِ معصومه
محتوى بر مؤمنه عداوت هيچ ايديلمز. لاسيّما سببِ محبّت اولان ايمان، توحيد و إسلام گبى أوصافِ مكرّمه
اُحُد طاغى گبيدر. عداوتڭ سببى اولان خطالى شيلر چاقل طاشلر گبيدر. او أوصافِ مذمومه
أوت چاقل طاشلرى اُحُد طاغندن داها آغير تلقّى ايتمك نه قدر عقلسزلقسه هم جِنَّتِ محمومه.
مؤمن مؤمنه قارشى عداوتى او قدر ألبته قلبسزلكدر. هم ده ميزانِ حسده مؤمنلرده عداوت ضددر إسلام سلامه.
اولسه اولسه يالڭز آجيمق معناسنده غرضسز اولابيلير. الحاصل: إسلاميت اخوّتى ايستهيور. محبّتسه ايمانه بر لازمه
سوءِ خلقڭ عذابى، ايچنده مندمجدر. حسنِ خلقڭ ثوابى، ايچنده مندرجدر. اويله ايسه ايشى بيراق او عادلِ حكيمه.
— 862 —
فنِّ حاضر ايچنده جهلِ محض مستتردر. زيرا آثارِ خالقِ قدير أسبابڭ حسابنه، وسائطڭ نامنه قيد ايدييور، تلقين ايدر عالمه.
٭ ٭ ٭
(٭): بو مبحثدهكى ايماءِ غيبى برنجى حربده دگل، ايكنجى حربِ عموميده تماميله چيقدى.
بشرده شو زلزله، إسلامدهكى تزلزل، تنزّل، تذلّلى إزاله ايدهرك اوڭا إستقلال، إستقرار ويرهجك. بلكه غربى غارب، شرقى شارق ايدهجك
بر وقت برى ديدى: مدنيتِ كفّار إسلامه بلا اولدى، شيمدى سوسياليست چيقدى، دنيايى قاريشديردى، مفرطلرى دهشتلى.
بن ديمشدم: هيچ قورقمه؛ مدنيتِ عوام، سوسياليست غايهسيدر. دستورلرى بوزميور إسلامى أساساتى، دوشونسون آوروپالى.
فقط خواصّه مخصوص مدنيتِ سفيهه بوزمغه چاليشيردى؛ إسلامه پك بهالى دوشدى، هم ده بلالى.
بيوك رشوتى آلدى. زيرا كه مادّيونلق هم أنگيزيسيونلق مايهسيله يوغرولمش شو حاضر مدنيت جاذبه جربزهلى،
آلداتيجى، مشوِّق وسائطله مجهّز، هوسله جاذبهدار او سحّارهِٔ فتّانه، دين و ناموس، فضيلت، حسّياتِ معالى
بدلنه كندينى إسلاملره صاتييور، شعشعهلى بر حيات گوستروب تقديم ايدر. ديندن هم ده ناموسدن، هم ده بر ايكى قاتلى
فضله رشوت آلييور. فقط سوسياليستلكسه بسيط و هم ده ساده بر حياتى گوسترر، جمهوره ايدر تقديم. اونڭ ده مقابلى
كيمسه ديندن، ناموسدن بيوك بر حصّه ويرمك، هم ده فدا ايتمگه إجبار ايتمز، ايدهمز. هم ده كيمسه حسّ ايتمز كندينى اوڭا بورجلى.
— 863 —
ناصل هر بر إنسانده غدايه إحتياج وار، اونڭ گبى ذوقه ده بر إحتياجى واردر. نفس و هوا يولنده سفلى و هم ذليلى
ذوقى تطمين اولمازسه، روح و هدى وجهنده ذوقنى آرايهجق. مثلا بوراده ايكى آدم وار، سن اونلره دعوتلى
برنجى پك مشعشع هم دخى جاذبهدار، أگلنجهلى هوسكار، سنى بر ضيافته تشريفلرله چاغيرر. اوبريسى سادهلى
فقيرانه بر يرده، هم بسيط بر چوربايه سنى عمومله چاغيرر. نماز وقتى ده گلمش. برنجى دعوت ايچون، كه او پك شعشعهلى
جماعت و سنّتى بلكه ده هم نمازى ترك ايدرسڭ گيدرسڭ. ذوقسز ديگر دعوته، ذوقِ روحانى اولان لذّت بى زوالى،
عبادت و سنّتى ترك ايتمزسڭ، گيتمزسڭ. برنجى ضيافتسه شيمديكى مدنيت، ايكنجى ضيافتسه عوامى مدنيت، او داها عدالتلى.
عدالتِ خالصه إسلاميتدن چيقار. روحه حيات ويرييور. حياتنى ئولديرمز، ظلمتسزدر حياتى، حقيقتدر كمالى.
أگر ديسهڭ نهدندر إسلاميت پك غريب دوشدى ده ضعيف اولدى، عزّتى غائب اولدى، سعادتى آفله طالعله غروب ايتدك،
ييلديز طلوع ايتمدى. ديرم اونڭ سببى: غربه قارشى إستحسان، محبّتمز اولدى. بز منحوس بر محبّتله غربه توجّه ايتدك.
شمسِ إسلاميتى ده غروبه يوز طوتديردق. غربدن شديد نفرتله نه وقت يوز چويروب، شرقه بر محبّتله جدًّا توجّه ايتدك
شوكتِ إسلاميت قمرى إشراق ايدر. إسلاميت شمسندن نورى آلير طاغيتير. هلالى تعالى ايدر. آلداندق، خطا ايتدك
محبّتى خارجده، خصومتى داخلده صرف ايتدك. هم ده دوشدك. قالقمق ايچون لازمدر بونلرى بجايش ايتمك، خطا ايتدك ده گوردك.
٭ ٭ ٭
— 864 —
آنغليقان كليساسنه جواب
بر زمان بىأمان إسلامڭ دشمنى، سياسى بر دسّاس، يوكسكده كندينى گوسترمك ايستهين وسواس بر پاپاس، دسيسه نيّتيله هم إنكار صورتنده،
هم ده بوغازيمزى پنچهسيله صيقديغى بر زمانِ أليمده پك شماتتكارانه بر إستفهام ايله درت شى صوردى بزدن.
آلتى يوز كلمه ايستدى. شماتتنه قارشى يوزينه "توه!" ديمك، دسيسهسنه قارشى كوسمكله سكوت ايتمك، إنكارينه قارشى ده
طوقماق گبى بر جوابِ مسكت ويرمك لازمدى. اونى مخاطب ايتمهم. بر حقپرست آدمه بويله جوابمز وار. او ديدى برنجيده:
"محمّد (عليه الصلاة والسلام) دينى نهدر؟" ديدم: ايشته قرآندر. أركانِ ستّهِٔ ايمان، أركانِ خمسهِٔ إسلام، أساس مقصدِ قرآن. دير ايكنجيسنده:
"فكر و حياته نه ويرمش؟" ديدم: "فكره توحيد، حياته إستقامت. بوڭا دائر شاهدم:
فَاسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ ٭ قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ
دير اوچنجيسنده:
"مزاحمِ حاضره ناصل تداوى ايدر؟" ديرم: "حرمتِ ربا، هم وجوبِ زكاتله. بوڭا دائر شاهدم: يَمْحَقُ اللّٰهُ الرِّبٰوا ده.
وَ اَحَلَّ اللّٰهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبٰوا ٭ وَ اَقِيمُوا الصَّلٰوةَ وَ اٰتُوا الزَّكٰوةَ
دير دردنجيسنده:
"إختلالِ بشره نه نظرله باقييور؟" ديرم: سعى، أصل أساسدر. ثروتِ إنسانيه، ظالملرده طوپلانماز، صاقلانماز أللرنده.
بوڭا دائر شاهدم:
لَيْسَ لِلِانْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰى ٭ وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ اللّٰهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ اَلِيمٍ
(يوز ما شاء اللّٰه بو جوابه.)
٭ ٭ ٭
— 865 —
جاذبهِٔ عموميدن زياده كرهمزى محافظه ايدن جاذبهِٔ معنوئِ قرآندر.
أرضمزى سنوى، يومى دائرهسنده شو خيطِ سماويدر طوتمش ده دونديرييور. كرهيه آغير باصمش، هم دخى اوڭا بينمش، بيراقمييور عصيانى.
شريعت عرشدن ايندى، بشردن ده چيقاردى نورانى بر عبادت. عبادتدن بش نماز، باشلرنده أذانلر، نماز ايله أذانى
دانه دانه اولمشدر، بربرينه متّصل، هم عالمِ غيب ايله، هم ده عرشِ أعظمله، إنسان ايله زمينى باغلاتمش ده طوتديرمش او بش خيطِ نورانى.
باشى أوقاتِ خمسه، نهايتى عرش و غيب. عين زمانده اولمش رابطهِٔ إتّصال. شهادتى غيب ايله، زمين ايله إنسانى، إنسانله آسمانى.
بو بشلر، بو كرهيه بش كمر هم تك كمر، هم آيرى هم متّصل، هم كمر ده هم گوملك، ايكى قطبى ايكى أل، عريان يوقدر سكّانى.
بر آنِ واحدده بشى بردر برابر، ضياءِ شمسه بڭزر، هم ده آيرى آيريلر قوسِ قُزَحْ مثالى او نورانى ألوانى.
بر نقطهِٔ واحدهده هم عرش ايله باغلانير، هم كرهيى باغلايور، حيات ويرر دونديرر. گر گوملگى ييرتيلسه كُرهِٔ سرگردانى
ويا ايپى بر قوپسه، سير أيله گومبورتىيى.
(٭): أوت يالڭز عربى أذان هم يالڭز بر مملكتده قوپماسيله دهشتلى بر زلزله و دهشتلى بر حرب ايله اويله بر گومبورتى قوپاردى، زمينڭ باشنى سرسم أيلدى.
ظلمت صاووغى باصار، او ده إنجماد ايدر. او وقت موتى گلييور، قيامتى قوپويور، دهّاش زلزلهِٔ جهانى.
(يوز بيڭ بارك اللّٰه بو جاذبهيه.)
٭ ٭ ٭
— 866 —
وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِى اٰدَمَ
برى ديدى: نهدندر حملِ أمانت اولان مرتبهِٔ عظيمه، يالڭز إنسان اوغلى اونڭله تكريم ايديلمش، اونڭله خليفه اولمش؟
ديرم: زيرا او أوْسَطْ، خَيْرُ الْاُمُورِ الْاَوْسَطُ. كائناتڭ وجودى، بر شكلِ مخروطيدر، سيورى اوجنده جزءِ لايتجزّا طورمش.
جسيم قاعدهسنده شمس الشموسه قدر نورانى بر قطرى وار. تام قطرڭ اورتهسنده إنسان آياقده طورمش، أمانتى بكلرمش.
إنساندن تا ذرّهيه، هم اوندن تا او شمسه اولان ايكى مسافه بربرينه مساوى، قلادهِٔ خلقتده بر جوهرِ فريدمش.
زيرا او جوهرِ يگانه محمّد الهاشمى (عسم) اولان درِّ يتيمه بر صدفِ لطيفدر. إنسان أنموذجِ جامعدر. غيب و شهادت طوتمش،
بتون عوالملره برر پنجرهسى وار، اونڭله اونلره باقار. معلوم باطن و ظاهر اون حاسّهسندن باشقه چوق حاسّهلرى وارمش.
شامّه، ذائقه گبى سائقه ده بر حسدر، شائقه ديگر بر حسّ. ايكيسى ده پك حسّاس، عقل و نظر گيرمهمش چوق يرلرده گزرمش.
حسِّ قبل الوقوعله، رؤياىِ صادق ايله، هم ده كشفِ صحيحله درك اولونان چوق شيلر مفتاحلرى بو حسلر أللرنده طوتارمش.
٭ ٭ ٭
قشرى لبّ ظن ايتمك، لبّى ضايع ايتمكدر.
بش شى، بش شيئه پرده: شهادت ايسه غيبه، طبيعت مشيئته، كور قوّت ده قدرته، لفظ مدلولِ ذهنىيه، مدلول دخى معنايه.
— 867 —
پردهيه حصرِ نظر، دائم اولور پرخطر. وسوسه اوندن چيقار. مثلا كه: مدلولڭ ذهندر اوڭا هر مقرّ، أگلنجهدر ذكايه.
أى مادّهپرست طبيعتله آلوده كور قوّت ده كور ايتمش، لفظ و صورت آلداتمش. بيراق دهاىِ فنّى، تا سن چيقاسڭ بر هدايه.
بش پردهدن بر پرده سڭا مثال گوستردم كه، بشنجى أڭ كوچگى، باشقهلرى قياس ايت، سفسطهِٔ مادّيون سنى آتار غيّايه. صاريل سلسلهِٔ سمايه
ايصال ايدر او بزى تا جنّتِ أعلايه.
٭ ٭ ٭
دعا محال هم معصيت اولماملى
دعا قطعًا صميميسه قبول اولور، گهى عينًا گهى معنًا. فقط شرطِ طلب دأبِ أدب، دائم اولور لازم. أدب يوقسه نياز اولماز.
تهوّسكارى، نازوارى، عتابوارى دعا اولماز. محالى يا محالوارى، نظام و حكمته اويماز امورى ايستهمك اولماز.
نهايتلى أمرده بر نهايتسز عدد اولماز. بڭا وير أقْصى الغاياتى تجاوزكارى بر نازدر، نيازى بر دعا اولماز.
عددِ معلومات اللّٰه ويا مقدارِ مقدورات، دعا مقياسى قالديرماز. مگر اولسه كنايت كثرته، او ده نيّت ايستر، هر دم نيّت بولونماز.
٭ ٭ ٭
حَتّٰى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ
ڭ بر نكتهسى
برى ديدى: قرآنده قمر هلال اولدقجه، كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيم له تنزيل تشبيه أيلهمش؛ ظاهر ذوقه خوش گلمز، لطافتى گورونمز؟
— 868 —
ديدم: ياهو ثريّا، او عنقودِ سماوى بر منزلِ قمردر. قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ هلال اوڭا قوندقجه او مسافرِ عزيز
كوچك بياض أگيلمش بر دال ايله باغلانمش لؤلؤمثال بر صالقيم ثريّا صورتنى هلال ايله گوسترر، نازنينانه بر ايز.
گويا عظيم بر آغاج سماوات آرقهسنده طورمش ده هر ناصلسه سما يوزينى ييرتمش اونڭ سيورى بر دالى، منظرهسى پك لذيذ
باشى اوندن چيقارمش، زمينليلره گولر دير: أى إنسان چوجقلرى! بڭا ده بر باقڭز. بن مى لطافتلىيم، يا خرما آغاجڭز،
عنقودلى أغصانڭز؟ صفِّ أوّل مخاطب أبناءِ نخل و صحرا. بر زمينه بر سمايه باقار، اوراده أزهار و أثمار، بوراده هلال و ييلديز.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 869 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
يَا اَللّٰهُ يَا رَحْمٰنُ يَا رَحِيمُ يَا فَرْدُ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ يَا حَكَمُ يَا عَدْلُ يَا قُدُّوسُ
إسمِ أعظمڭ حقّنه و قرآنِ معجز البيانڭ حرمتنه و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ شرفنه، بو مجموعهيى باصديرانلرى و مبارك يارديمجيلرينى جنّت الفردوسده سعادتِ أبديهيه مظهر أيله، آمين.. و خدمتِ ايمانيه و قرآنيهده دائما موفّق أيله، آمين.. و دفترِ حسناتلرينه سوزلر مجموعهسنڭ هر بر حرفنه مقابل بيڭ حسنه يازدير، آمين.. و نورلرڭ نشرنده ثبات و دوام و إخلاص إحسان أيله آمين.
يا أرحم الرّاحمين! عموم رسالهِٔ نور شاكردلرينى ايكى جهانده مسعود أيله، آمين. إنسى و جنّى شيطانلرڭ شرلرندن محافظه أيله، آمين. و بو عاجز و بيچاره سعيدڭ قصوراتنى عفو أيله، آمين...
عموم نور شاكردلرى نامنه
سعيد النورسى
— 870 —
فهرست
آياتِ قرآنيهنڭ بر نوع تفسيرى اولان رسالهِٔ نور أجزالرندن
"سوزلر مجموعهسى"نڭ مجمل بر فهرستهسيدر.
برنجى سوز:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
ڭ چوق أسرارِ مهمّهسندن بر سرّينى گوزل بر تمثيل ايله تفسير ايدر. و "بسم اللّٰه" نه قدر قيمتدار بر شعائرِ إسلاميه اولديغنى گوسترييور.
اون دردنجى لمعهنڭ ايكنجى مقامى:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
ڭ أڭ مهمّ بش آلتى سرلرينى تفسير ايدييور. و
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
قرآنڭ بر خلاصهسى و بر فهرستهسى و مفتاحى اولديغنى گوسترديگى گبى، عرشدن فرشه قدر اوزانمش بر خطِّ قدسئِ نورانى اولمقله برابر سعادتِ أبديه قپوسنى آچان بر آناختار و هر مبارك شيئه فيض و بركت ويرن بر منبعِ أنوار اولديغنى بيان ايدر. بو ايكنجى مقام، أڭ برنجى رساله اولان برنجى سوزه باقار. عادتا رسالهِٔ نور أجزالرى، بر دائره حكمنده اولوب، منتهاسى إبتداسنه
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
خطِّ مباركيله إتّحاد ايدييور. و بو مقامده آلتى سرّ يرينه، اوتوز يازيلاجقدى. شيمديلك آلتى قالدى. قيصهدر، فقط غايت بيوك حقائقى تضمّن ايدييور. بونى دقّتله اوقويان
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
نه قدر قيمتدار بر خزينهِٔ قدسيه اولديغنى آڭلار.
— 871 —
ايكنجى سوز:
اَلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ
مئالنده و ايمان حقّندهكى آيتلرڭ مهمّ بر سرّينى، غايت معقول (حاشيه-١): بو تمثيلڭ مئاليله، مهمّ بر مجلسده، آنقرهده اوتوز سنه أوّل ضيا گوكآلپ گبى مدهش بر ملحد شقِّ شفه ايتميهجك درجهده إلزام اولدى. بر تمثيل ايله تفسير ايدر.
اوچنجى سوز:
يَا اَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا
آيتنڭ مئالنده و عبوديت حقّندهكى آيتلرڭ مهمّ بر حقيقتنى، منطقى بر تمثيل ايله (حاشيه-٢): بو تمثيلڭ مئاليله، يگرمى بش مبعوث و ايچنده مهمّ قوماندانلر بولونديغى حالده، تسليمه مجبور اولديلر. تفسير ايدييور.
دردنجى سوز:
اِنَّ الصَّلٰوةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا
آيتنڭ مئالنده و نماز حقّندهكى آيتلرڭ مهمّ بر سرّينى، غايت معقول و منطقى بر تمثيل ايله تفسير ايدييور. ذرّه مقدار إنصافى بولونانى تسليمه مجبور ايدييور.
بشنجى سوز:
اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ
آيتنڭ مئالنده و تقوا و عبوديت حقّندهكى آيتلرڭ و وظيفهِٔ عبوديت و تقوانڭ مهمّ بر سرّينى غايت گوزل بر تمثيل ايله تفسير ايدييور. او تفسير هركسى إقناع ايدييور.
آلتنجى سوز:
اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اَنْفُسَهُمْ وَ اَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ
آيتنڭ مئالنده و نفس و مالنى جنابِ حقّه صاتمق حقّندهكى آيتلرڭ غايت مهمّ بر سرّينى تفسير ايتمكله
— 872 —
برابر، نفس و مالنى جنابِ حقّه صاتانلرڭ بش درجه كار ايچنده كار و صاتميانلرڭ بش درجه خسارت ايچنده خسارت قزاندقلرينى، غايت مقنع بر تمثيل ايله تفسير ايدييور. حقيقته قارشى مهمّ بر قپو آچييور.
يدنجى سوز:
يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ اْلٰاخِرِ ٭ اِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللّٰهِ الْغَرُورُ
آيتنڭ مئالنده و "ايمانِ بِاللّٰه واليوم الآخر" و حياتِ دنيويه حقّندهكى آيتلرڭ مهمّ بر سرّينى غايت معقول بر تمثيل ايله تفسير ايتمكله برابر، أهلِ غفلت حقّنده دنيانڭ نه قدر دهشتلى؛ و موت و أجل، نه قدر مدهش؛ و عجز و فقر، نه قدر أليم اولديغنى و أهلِ هدايت حقّنده حياتِ دنيويهنڭ ايچ يوزى، نه قدر گوزل؛ و قبر و أجل و عجز و فقر، ناصل برر وسيلهِٔ سعادت بولونديغنى غايت قطعى بر طرز ايله إثبات ايدر. سعادتِ داريْنه گيدن يولى گوسترر.
سكزنجى سوز:
اَللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ
و
اِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْاِسْلَامُ
آيتلرينڭ مئالنده ماهيتِ دنيا و دنياده ماهيتِ إنسان و إنسانده ماهيتِ دين حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر سرّينى (صحفِ إبراهيمده أصلى بولونان) گوزل و پارلاق بر تمثيل ايله تفسير ايتمكله برابر، دنيانڭ ماهيتنى و دنيادهكى روحِ إنسانى و إنساندهكى دينڭ قيمتنى گوسترمكله برابر، دينسز إنسان أڭ بدبخت مخلوق اولديغنى إثبات ايتمكله و شو عالمڭ طلسمنى آچان و روحِ بشرى ظلماتدن قورتارمق چارهلرينى گوسترمكله برابر، غايت لطيف و گوزل بر موازنه ايله؛ فاسق اولان بدبخت آدمڭ مدهش وضعيتنى، صالح اولان بختيار آدمڭ سعادتلى وضعيتنى گوسترييور.
— 873 —
طوقوزنجى سوز:
فَسُبْحَانَ اللّٰهِ حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ وَ لَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ وَ عَشِيًّا وَ حِينَ تُظْهِرُونَ
آيتنڭ مئالنده و بش وقت نماز حقّندهكى آياتڭ غايت مهمّ بر سرّينى "بش نكته" ايله تفسير ايتمكله برابر، معلوم اولان بش وقت نمازڭ او وقتلره حكمتِ تخصيصنى او قدر گوزل و شيرين بر طرزده بيان ايدييور كه؛ ذرّه مقدار شعورى بولونان بر إنسان، بو جاذبهدار حكمت و پارلاق حقيقته قارشى تسليمه مجبور اولور. و جسدِ إنسان هوايه، صويه، غدايه محتاج اولديغى گبى، روحِ إنسان ده نمازه محتاج بولونديغنى غايت قطعى بر صورتده بيان ايدر.
اوننجى سوز:
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آيتنڭ مئالنده و حشر و آخرت حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى، اون ايكى منطقى و معقول صورتِ تمثيليه ايله و اون ايكى حقائقِ قاطعهِٔ باهره ايله تفسير ايتمكله برابر، ايمانِ بِالآخرتى او قدر قوّتلى بر صورتده إثبات ايدر كه؛ بتون بتون قلبى ئولمهمش و بتون بتون عقلى سونمهمش بر إنسان، او إثباته قارشى تسليم اولور. إذنِ إلٰهى ايله ايمانه گلير. ايمانه گلمزسه ده إنكاردن واز گچمگه مجبور اولور.
اون برنجى سوز:
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحٰيهَا ٭ وَ الْقَمَرِ اِذَا تَلٰيهَا ٭ وَ النَّهَارِ اِذَا جَلّٰيهَا ٭ وَ الَّيْلِ اِذَا يَغْشٰيهَا ٭ وَ السَّمَاءِ وَمَا بَنٰيهَا ٭ وَ الْاَرْضِ وَمَا طَحٰيهَا ٭ وَ نَفْسٍ وَمَا سَوّٰيهَا ٭ فَاَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوٰيهَا ٭ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا ٭ وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَا
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ
آيتلرينڭ يوكسك و گنيش بر حقيقتنى سورهِٔ شمسڭ معجزانه إشارت ايتديگى و كائناتى منتظم بر سراى صورتنده گوسترديگى
— 874 —
علوى و وسعتلى بر تمثيل ايله تفسير ايتمكله برابر، ماهيتِ إنسانيهدهكى وظائفِ عبوديت و جهازاتِ إنسانيهيى و ربوبيتِ إلٰهيهنڭ أنواعِ تجلّياتنه قارشى عبوديتِ إنسانيهنڭ مقابلهلرينى او قدر گوزل بر صورتده إثبات ايدييور كه؛ سورهِٔ والشّمسڭ معجزانه اولان إشارتنى خارقه بر صورتده و أڭ عظيم بر دائرهده أعظم بر ربوبيتى، أكمل بر عبوديتله قارشيلاشديرييور.
اون ايكنجى سوز:
وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا ٭ وَ بِالْحَقِّ اَنْزَلْنَاهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ
آيتلرينڭ مئالنده و حكمتِ قرآنيهنڭ فضيلتى حقّنده يوزر آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى، حكمتِ فلسفه ايله حكمتِ قرآنيهنڭ موازنهسى صورتنده غايت پارلاق بر تمثيل ايله تفسير ايتمكله قرآنڭ بر معجزهسنى و إعجازينى و اونڭ قارشيسنده حكمتِ فلسفهنڭ عجزينى و سقوطنى خارقه بر صورتده إثبات ايدر، كورلره ده گوسترر. بو سوز، اون برنجى سوز گبى غايت مهمدر. هركس اونلره محتاجدر.
اون اوچنجى سوز:
"ايكى مقام"در.
برنجى مقام:
وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْاٰنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ
آيتيله،
وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِى لَهُ
آيتنڭ مئالنده و حكمتِ قرآنيهنڭ قدسيتى و وسعتى و شعردن إستغناسى حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر سرّينى تفسير ايتمكله برابر، قرآنِ معجز البيانڭ يوكسك معجزانه حكمتنى، فلسفهنڭ آشاغى و طار حكمتى ايله موازنه ايدييور. حكمتِ قرآنيهدهكى كثرت و وسعتى و فلسفهنڭ فقر و إفلاسنى مختصر بيان ايتمكله برابر، قرآنڭ شعردن إستغناسنڭ و عدمِ تنزّلنڭ سببى، حقائقِ قرآنيهنڭ يوكسكلگى و پارلاقلغى اولديغنى گوسترر. و مهمّ بر تمثيل ايله بر نوع إعجازِ قرآنيهيى بيان ايدر.
— 875 —
ايكنجى مقام:
گنجلگى، ضلالت و سفاهت اوچورومنه دوشمكدن قورتاران و ايمانده، بو دنياده دخى حقيقى بر جنّت لذّتى و ضلالتده ايسه جهنّمى بر عذاب و صيقنتى بولونديغنى مثاللرله ايضاح و إثبات ايدن بر درسدر.
ايكنجى مقامڭ حاشيهسى:
محبوسلره تسلّى حقّنده درت مكتوبدر.
ايكنجى مقامڭ ذيلى:
(ليلهِٔ قدرده إخطار ايديلن بر مسئلهِٔ مهمّهدر.)
ميوه رسالهسندن آلتنجى مسئله
هو نكتهسى
اون دردنجى سوز:
طار عقللره صيغيشميان يوكسك و گنيش بر قسم حقائقِ قرآنيهيى گوزه گورونن أمثال و نظيرهلريله فهمه تقريب ايدييور. مثلا:
خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضَ فِى سِتَّةِ اَيَّامٍ ٭ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ ٭ وَ السَّمٰوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ٭ اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ٭ وَمَا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ
آيتلرينڭ غايت يوكسك و غايت گنيش حقيقتلرينى تمثيل و تنظير ايله عقله قبول ايتديرر و قلبى إقناع ايدر بر طرزده بيان ايدييور. آخرنده، نفسِ أمّارهيه مؤثّر بر سيللهِٔ ايقاظ وار. نفسه أسير اولان اونى اوقوسه و قبول ايتسه، أسارتدن قورتولور.
اون دردنجى سوزڭ ذيلى:
زلزله حقّنده أهمّيتلى آلتى سؤاله جوابدر.
— 876 —
اون بشنجى سوز:
وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ جَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ
آيتنڭ مئالنده و ملائكه ايله شيطانلرڭ مبارزهلرى حقّندهكى آياتڭ، قوزموغرافياجيلرڭ طار عقللرينه يرلشمهين مهمّ بر سرّينى، "يدى باصامق" ناميله يدى محكم حجّت و متين بر مقدّمه ايله تفسير ايدييور. و شو آيتڭ سماسندن أوهامِ شيطانيهيى رجم ايدوب طرد ايدر.
اون بشنجى سوزڭ ذيلى:
قرآنڭ كلام اللّٰه و حضرتِ محمّد (عصم) اللّٰهڭ رسولى اولديغنى مقنع دليللرله إثبات ايدن، مناظره طرزنده يازيلمش بليغ بر رسالهدر.
اون آلتنجى سوز:
اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ٭ فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
آيتلرينڭ مئالندهكى چوق آياتڭ إفاده ايتديگى: "أحديتِ ذاتيهسى ايله كلّيتِ أفعال؛ و وحدتِ شخصيهسيله معينسز عموميتِ ربوبيت و فردانيتيله شريكسز شمولِ تصرّفات؛ و مكاندن منزّهيتيله هر يرده حاضر بولونماسى و نهايتسز علويتيله هر شيئه ياقين اولماسى؛ و بر تك ذاتِ أحدى اولمقله هر شيئى بِالذّات ألنده طوتمق" اولان حقائقِ عاليهِٔ قرآنيهنڭ "درت شعاع" ناميله غايت مهمّ بر سرّينى تفسير ايدييور. و او حقائقى مستقيم عقللره و سليم قلبلره تسليم ايتديرييور.
اون يدنجى سوز:
اِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْاَرْضِ زِينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ اَيُّهُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا ٭ وَ اِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا ٭ وَمَا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا اِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ
آيتلرينڭ مئاللرنده: لذّتِ حيات ايچنده ألمِ موت و سُرور و وصال ايچنده ألمِ زوال حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر سرّينى و إسمِ قهّاره قارشى رحمٰن إسمنڭ جلوهسنى غايت گوزل بر
— 877 —
صورتله گوستروب تفسير ايدييور. و أهلِ ايمان ايچون دنيانڭ ماهيتنى، سيّار بر تجارتگاه و موقّت بر مسافرخانه و بر قاچ گونلك بر تشهيرگاه و قيصه بر مدّت ايچون ايشلهيهجك بر تزگاه و أخذ و إعطا ايچون يول اوستنده قورولمش بر پازار اولديغنى گوستروب، دنيادن برزخ و آخرت طرفنه إنسان سياحتنى سَوْديرر و دهشتنى إزاله ايدر. و بو سوزڭ آخرنده بعض نسخهلرده "سياه طوتڭ ميوهسى" ناميله قيمتدار و جاذبهدار و شعر قيافتنده بر قاچ حقيقت وار.
اون يدنجى سوزڭ ايكنجى مقامى
سياه طوتڭ بر ميوهسى
قلبه فارسى اولارق تخطّر ايدن بر مناجات
أهلِ غفلت دنياسنڭ حقيقتنى تصوير ايدن برنجى لوحه
أهلِ هدايت و حضورڭ حقيقتِ دنيالرينه إشارت ايدن ايكنجى لوحه
بارلا يايلاسى، چام، قطران، آرديج، قره قواغڭ بر ميوهسى
ييلديزلرى قونوشديران بر ييلديزنامه
اون سكزنجى سوز:
بو سوز، "ايكى مقام"در.
ايكنجى مقامى يازيلمامش. برنجى مقامى اوچ نقطهدر.
برنجيسى:
لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا اَتَوْا وَ يُحِبُّونَ اَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا
آيتنڭ فخره مفتون، شهرته مبتلا، مدحه دوشكون، خودبين نفسِ أمّارهنڭ قفاسنه سيللهِٔ تأديبى ووران بر سرّينى،
ايكنجيسى:
اَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ
نڭ، چركين و بحثى خلافِ أدب گورونن شيلرڭ گوزل جهتلرينى گوسترن بر سرّينى،
— 878 —
اوچنجيسى:
اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ
آيتنڭ رسالتِ أحمديهيه (عصم) دائر اينجه فقط قوّتلى بر دليلنى گوسترن بر سرّينى تفسير ايدر.
اون طوقوزنجى سوز:
يٰس ٭ وَ الْقُرْاٰنِ الْحَكِيمِ ٭ اِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ
آيتنڭ مئالندهكى يوزر آياتڭ أڭ مهمّ حقيقتلرى اولان رسالتِ أحمديهيى (عصم) "اون درت رشحه" ناميله اون درت قطعى و پارلاق و محكم برهانلرله تفسير و إثبات ايدييور. و أڭ معنّد بر خصمى دخى إلزام ايدر. گونش گبى رسالتِ أحمديهيى (عصم) إظهار ايدييور.
يگرمنجى سوز:
"ايكى مقام"در.
برنجى مقامى:
سورهِٔ بقرهنڭ باشنده حضرتِ آدمه مَلكلرڭ سجدهسى و بر بقرهنڭ ذبحى و طاشلردن صو چيقماسى حقّندهكى اوچ مهمّ آيته قارشى شيطانڭ غايت مدهش اوچ شبههسنى اويله بر طرزده ردّ ايدوب محو ايدر كه شيطانى و شيطان گبى إنسانلرى اويله دسيسهلردن پريشان ايدوب واز گچيرييور. چونكه اونلر، تنقيد و إعتراضلريله لمعاتِ إعجازيهنڭ قپوسنى آچديرتديلر. او اوچ آيتدن اوچ لمعهِٔ إعجازيه گوروندى.
ايكنجى مقامى:
معجزاتِ أنبيا (عليهم السلام) يوزنده پارلايان بر معجزهِٔ قرآنيهيى گوسترمكله برابر، معجزاتِ أنبيايه دائر آياتِ قرآنيهنڭ نه قدر معنيدار و حكمتدار اولدقلرينى گوسترر. و قرآنده قپالى قالمش چوق دفينهلر بولونديغنى إخطار ايدر.
يگرمى برنجى سوز:
ايكى مقامدر.
برنجى مقامى:
نمازڭ او قدر گوزل بر طرزده قيمتنى و فائدهسنى گوسترر كه، أڭ تنبل و أڭ فاسق آدمه دخى نمازه قارشى بر إشتياق ويرر و غيرته گتيرر.
ايكنجى مقامى:
شيطانڭ چوق إستعمال ايتديگى مهمّ دسيسهلرينى إبطال ايدييور. و وسوسهسى ايله مؤمنلرڭ قلبنده آچديغى يارهلرڭ بشنه، گوزل مرهملر تعريف ايدييور.
— 879 —
يگرمى ايكنجى سوز:
فَاعْلَمْ اَنَّهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ٭ اَللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ
مئالنده و توحيدِ حقيقى حقّندهكى يوزر آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى "ايكى مقام" ايله تفسير ايدر.
برنجى مقام:
غايت گوزل و پارلاق و محكم بر حكايهِٔ تمثيليه ايله اون ايكى باصامق حكمنده "اون ايكى برهان" ايله وحدانيتِ إلٰهيهيى، او قدر قطعى بر صورتده إثبات ايدر كه: أڭ متمرّد مشركلرى ده توحيده مجبور ايدييور. و قولاى فقط قوّتلى و بسيط فقط پارلاق بر صورتده واجب الوجودڭ وجودينى و وحدتنى و أحديتنى بتون صفات و أسماسيله إثبات ايدر.
ايكنجى مقامى ايسه:
حقيقتِ توحيدى و توحيدِ حقيقىيى، "اون ايكى لمعه" ناميله حكايهِٔ تمثيليهنڭ پردهسى آلتنده اون ايكى برهانِ باهره ايله وحدانيتِ إلٰهيهيى إثبات ايتمكله برابر، أوصافِ جلاليه و جماليه و كماليهسنى وحدانيت ايچنده إثبات ايدييور. او لمعهلردهكى دليللر او قدر قطعيدر كه، هيچ بر شبهه يرى قالمييور. و او قدر كلّيدرلر كه، موجودات عددنجه، بلكه ذرّات صاييسنجه معرفت اللّٰهه پنجرهلر آچييور. و اونڭ ايله واجب الوجودڭ وجودينى، عموم صفات و أسماسيله أڭ معنّدلره قارشى إثبات ايدييور.
يگرمى اوچنجى سوز:
لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ فِى اَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ٭ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ اَسْفَلَ سَافِلِينَ ٭ اِلَّا الَّذِينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
آيتلرينڭ مئالندهكى چوق آياتڭ ايمانه دائر و ترقّيات و تدنّياتِ إنسانيهيه مدار حقيقتلرينى "بش نقطه" ايله و "بش نكته" ايچنده هركسه تعلّق ايدن و هركس اوڭا محتاج اولان اون مبحث ايله او سرِّ عظيمى تفسير ايدر. إستعداداتِ إنسانيه ايله وظائفِ إنسانيهيى، غايت معقول و مقبول بر صورتده بيان ايدر.
بو سوز، شيمدىيه قدر بيڭلر آدمى خوابِ غفلتدن قورتارديغى گبى، چوقلرينى
— 880 —
ده ايمانه گتيرمش. غايت قيمتدار و يوكسك اولمقله برابر، تمثيللر ايله فهمى قولايلاشمش، هركس اونڭ ديلنى آڭلايور.
يگرمى دردنجى سوز:
اَللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ لَهُ الْاَسْمَاءُ الْحُسْنٰى
آيتنڭ مئالنده و أسماءِ حسنىنڭ جلوهلرى حقّندهكى چوق آياتڭ معظّم بر حقيقتنى بش دال ناميله مباحثِ عظيمه ايله تفسير ايدييور. برنجى و ايكنجى داللرى، مهمّ أسرارڭ مختصر بر خزينهسيدر. اوچنجى دال، حديثلره گلن أوهامى اون ايكى قاعده ايله ردّ ايدر. أوهامڭ أساسلرينى كسر. دردنجى دال، كائنات سراينده إستخدام اولونان نباتات و حيوانات و إنسان و ملائكه طائفهلرينڭ سرِّ إستخداملرينى و گوزل وظيفهِٔ عبوديت و تسبيحلرينى و حشمتِ ربوبيتِ إلٰهيهيى جاذبهدار بر طرزده بيان ايدر. بشنجى دال،
اَللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ لَهُ الْاَسْمَاءُ الْحُسْنٰى
آيتنڭ شجرهِٔ نورانيهسنڭ حدسز ميوهلرندن بش ميوهسنى غايت پارلاق و گوزل بر صورتده گوسترييور. بو بش ميوه و اوتوز برنجى سوزڭ آخرندهكى بش ميوه، چوق شيريندرلر. طاتلى علم ايستهينلر اونلرى آلسين اوقوسون.
يگرمى بشنجى سوز:
قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْاِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلٰى اَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا اْلقُرْاٰنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا
آيتنڭ حقيقتنى تأييد ايدن يوزر آياتڭ أڭ مهمّ بر حقيقتى اولان إعجازِ قرآنىيى تفسير ايدر. اوچ شعاع ايچنده قرق وجوهِ إعجازيهيى بيان و تفسير ايدييور كه؛ قرآن، كلام اللّٰه اولديغنى؛ گوندوزدهكى ضيا، گونشڭ وجودينى گوسترديگى گبى، اويلهجه گوسترر و إثبات ايدر. نصفِ أوّل چندان سرعتلى تأليف ايديلمش، فقط إستراحتِ قلب ايله يازيلديغى ايچون ايضاحليدر. نصفِ آخر بعض أسبابِ مهمّهيه بناءً مختصر و مجمل قالمشدر. فقط بونڭله برابر هر طائفهيه گوره (و نه فكرده بولونورسه بولونسون) بو مبارك سوز، إعجازِ قرآنى اوڭا گوسترر و إثبات ايدر. بو سوز شيمدىيه قدر إعجازِ قرآنه قارشى چوق معنّدلرى سرفرو ايتديرهرك سجدهيه گتيرمش...
— 881 —
يگرمى آلتنجى سوز:
وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ٭ وَ كُلَّ شَيْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِى اِمَامٍ مُبِينٍ
مئالندهكى آياتڭ سرِّ قدره عائد و "ايمانِ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَ شَرِّهِ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰى"نڭ إثباتنه مدار مهمّ بر حقيقتنى درت مبحث ايله اويله بر صورتده تفسير ايدر كه؛ خواصّڭ فكرلرى يتيشمديگى أسرارِ قدريهيى، بسيط عواملرڭ ذهنلرينه تقريب ايدوب آڭلاتديرييور. خاتمهسنده، أڭ قيصه و أڭ سليم و أڭ مستقيم بر طريقڭ أساسنى "درت خطوه" ناميله تزكيهِٔ نفسڭ و تكمّلِ روحڭ مدارى اولان درت مهمّ درسى ويرييور. و خاتمهنڭ خاتمهسنده مسائلِ متفرّقهدن آلتى مسئله وار كه، بريسى سورهِٔ فتحڭ آخرندهكى آيتڭ بر سرِّ إعجازيهسنى آچييور.
يگرمى يدنجى سوز:
وَ لَوْ رَدُّوهُ اِلَى الرَّسُولِ وَ اِلٰى اُولِى الْاَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْلَا فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ اِلَّا قَلِيلًا
آيتنڭ مئالندهكى آياتڭ إجتهاده دائر مهمّ بر حقيقتنى تفسير ايدر. و بو زمانده حدّندن تجاوز ايدوب إجتهاددن دم وورانلرڭ حدّينى بيلديروب، إختلافِ مذاهبڭ سرّينى گوزل بيان ايدر. "بو زمانده أسكى زمان گبى إجتهاد ايدهبيليرز" ديينلرڭ نه قدر ياڭليش خطا ايتدكلرينى إثبات ايدر. بو سوزڭ ذيلنده صحابهِٔ گزينڭ أوليادن يوكسك اولان مرتبهلرينى غايت پارلاق بر صورتده و قطعى بر طرزده إثبات ايتمكله برابر، صحابهلرڭ نوعِ بشر ايچنده أنبيادن صوڭره أڭ ممتاز شخصيتلر اولدقلرينى و اونلره يتيشيلمديگنى قطعى بر صورتده إثبات ايدر.
يگرمى سكزنجى سوز:
وَ بَشِّرِ الَّذِينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ اَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هٰذَا الَّذِى رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَ اُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَ لَهُمْ فِيهَا اَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
— 882 —
آيتنڭ جنّته و سعادتِ أبديهيه دائر حقيقتنى تأييد ايدن يوزر آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى ايكى مقامله تفسير ايدر. برنجى مقام: "بش سؤال و جواب" ناميله جنّتڭ لذائذِ جسمانيهسنه و حوريلر حقّنده مدارِ تنقيد اولمش مسئلهلرى اويله گوزل بر صورتده بيان ايدر كه، هركسى إقناع ايدر. ايكنجى مقام: عربىّ العباره اولارق اون ايكى لاسيّما كلمهسيله باشلار و غايت قوّتلى و قطعى و هيچ بر جهتده صارصيلماز، حشره دائر، جنّت و جهنّمڭ حقّانيتنه مدار بيڭلر برهانى تضمّن ايدن بر برهانِ باهردر كه؛ او برهان، اوننجى سوزڭ منشئى و أساسى و خلاصهسيدر.
يگرمى طوقوزنجى سوز:
قُلِ الرُّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبِّى ٭ وَ الْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ مَلٰئِكَتِهِ ٭ وَ مَا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ ٭ مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ
آيتلرينڭ مئالندهكى يوزر آياتڭ حشر و بقاءِ روحه و ملائكهيه دائر اوچ مهمّ حقيقتنى تفسير ايدر. بقاءِ روحى او قدر گوزل إثبات ايدر كه؛ جسدڭ وجودى گبى، روحڭ بقاسنى گوسترر. و ملائكهنڭ وجودلرينى، آمريقا إنسانلرينڭ وجودلرى گبى إثبات ايدر. و حشر و قيامتڭ وجود و تحقّقلرينى او قدر منطقى و عقلى بر صورتده إثبات ايدر كه: هيچ بر فيلسوف، هيچ بر منكِر إعتراضه مجال بولاماز. تسليم اولمازسه ده ملزم اولور. خصوصًا آخرندهكى "رمزلى نكتهنڭ سرّى" ناميله حشرِ أكبرڭ أسبابِ موجبهسنى و حكمتلرينى اويله بر طرزده بيان ايدر كه؛ طلسمِ كائناتڭ اوچ معمّاسندن بر معمّاسنى غايت پارلاق بر صورتده حلّ ايدر.
(حاشيه): يگرمى طوقوزنجى سوزڭ گوز ايله گورونن بر كرامتى وار. أزجمله، اون آلتى صحيفهسنده إختيارسز، تصنّعسز هر صحيفهنڭ سطرلرينڭ باشلرنده اون آلتى ألف گلمسيدر. بو توافقى گورمك ايستهينلر، أل يازما نسخهسنه مراجعت ايتسينلر.
— 883 —
اوتوزنجى سوز:
قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا ٭ وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَا
عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّمٰوَاتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَلَا اَصْغَرُ مِنْ ذٰلِكَ وَلَا اَكْبَرُ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ
آيتلرينڭ أنانيتِ إنسانيه و تحوّلاتِ ذرّات حقّندهكى حقيقته دائر گلن آياتڭ ايكى مهمّ سرّينى ايكى مقصد ايله بيان ايدر. برنجى مقصد، أنانيتِ إنسانيهنڭ معمّاىِ عجيبهسنى حلّ ايدهرك سلسلهِٔ ديانت ايله سلسلهِٔ فلسفهنڭ منشألرينى غايت پارلاق بر طرزده گوسترر. ايكنجى مقصد، تحوّلاتِ ذرّاتڭ طلسمنى كشف ايدييور. ذرّاتڭ حركاتنى، او درجه حكمتلى و منتظم گوسترييور كه؛ او عموم ذرّهلر، سلطانِ أزلينڭ محتشم و معظّم بر اوردوسى و مطيع و مسخّر مأمورلرى اولديغنى قطعى دليللرله إثبات ايدر. يگرمى طوقوزنجى سوز ناصلكه طلسمِ كائناتڭ اوچ معمّاسندن بريسنى كشف ايتمش. بو اوتوزنجى سوز دخى عقللرى حيرتده بيراقان و فيلسوفلرى سرسملشديرن او طلسمڭ اوچ معمّاسندن ايكنجى معمّاسنى حلّ ايتمشدر. خصوصًا خاتمهسنده يدى حكمت و يدى قانونِ عظيم ايله بر إسمِ أعظمڭ تجلّيسنى گوسترمكله؛ تحوّلاتِ ذرّاتڭ حكمتنى غايت قطعى و پارلاق بر صورتده گوسترديگى گبى، ذىحيات جسملرينى، او ذرّاتڭ سير و سفرينه بر مسافرخانه و بر قيشله و بر مكتب حكمنده گوسترر،
(حاشيه): بو اوتوزنجى سوز چيقديغى زمان، قلبنى غائب ايتمش بر آدم اوقويوب أهمّيت ويرميهرك، ياتاركن ياصديغنڭ آلتنه قويمش، ياتمش. رؤياسنده اوچ دفعه بربرى اوستنه او آدمى بوغمق ايچون بوغازينى صيقمشلر. او آدم اويانوب تكرار ياتار. ينه عين حال... رؤياسنده اوڭا دينيلمش: "نه ايچون باشڭڭ آلتنه بونى بيراقييورسڭ؟ حرمتسزلك ايتدڭ." او آدم ده تمرّدى ترك ايدوب كمالِ حرمتله او رسالهيى آلوب رافه بيراقير. صوڭره ياتار. صباحلين راست گلدكلرينه حكايه ايدر.
هم خدمتِ قرآنيهده مهمّ بر ركن اولان خسرو، او رسالهنڭ كنديسنه تسليمندن مقدَّم پيغمبر عليه الصلاة والسلامله مناسبتدار بر رؤيا گورمش. بو سوز، گورديگى رؤيانڭ حقيقتلرينى تعبير ايتديگنى، بو سوزڭ او گون ألنه گچمهسيله گورمش. و بو رؤيا اونڭ ايچون بر كرامتِ قطعيه حكمنه گچمكله، تماميله خدمته تسليم اولمش و نورڭ قهرمانى اولمشدر.
إثبات ايدر.
— 884 —
اوتوز برنجى سوز:
سُبْحَانَ الَّذِى اَسْرٰى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اِلَى الْمَسْجِدِ الْاَقْصَى الَّذِى
وَ النَّجْمِ اِذَا هَوٰى
آيتلرينڭ حقيقتنى تأييد ايدن آياتڭ أڭ مهمّ بر حقيقتى اولان معراجِ أحمديهيى (عصم) و او معراج ايچنده كمالاتِ محمّديهيى (عصم) و او كمالات ايچنده رسالتِ أحمديهيى (عصم) و او رسالت ايچنده چوق أسرارِ ربوبيتى تفسير ايدر و قطعى دليللرله إثبات ايدر بر رسالهدر. مختلف طبقاتدن اولان إنسانلردن بو رسالهيى كيم گورمشسه، قارشيسنده حيران اولوب، عقلدن اوزاق مسئلهِٔ معراجى أڭ ظاهر و واجب و لازم بر طرزده گوسترديگنى قبول ايدييورلر. خصوصًا او شجرهِٔ نورانيهِٔ معراجڭ آخرلرنده بش يوز ميوهدن "بش ميوه"سنى او قدر گوزل تصوير ايدر كه؛ ذرّه مقدار ذوقى، شعورى بولونان اونلره مفتون اولور.
ذيل:
شقِّ قمر معجزهسنه بو زمان فيلسوفلرينڭ ايتدكلرى إعتراضلرينى "بش نقطه" ايله غايت قطعى بر صورتده ردّ ايدوب، إنشقاقِ قمرڭ وقوعنه هيچ بر مانع بولونماديغنى گوسترر. و آخرنده ده "بش إجماع" ايله شقِّ قمرڭ وقوع بولديغنى غايت مختصر بر صورتده إثبات ايدر. شقِّ قمر معجزهِٔ أحمديهسنى گونش گبى گوسترر.
اوتوز ايكنجى سوز:
اوچ موقفدر.
برنجى موقف:
لَوْ كَانَ فِيهِمَا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا
آيتنڭ مئالندهكى يوزر آياتڭ وحدانيته دائر أڭ مهمّ حقيقتنى اويله بر صورتده إثبات ايدر كه؛ شرك و كفر يولنى محال و ممتنع گوسترر. كائناتڭ أطرافندن كفر و شركى طرد ايدر. ذرّات عددنجه وحدانيتڭ دليللرى بولونديغنى بيان ايدر. غايت لطيف و يوكسك و منطقى بر محاورهِٔ تمثيليه صورتنده، حدسز گنيش مسائلى او تمثيل ايچنده درج ايدوب گوسترر. و ذيلنده غايت لطيف بر قاچ مسئله وار كه؛ حقيقت اولدقلرى حالده شعرڭ أڭ پارلاق و گنيش خيالندن داها پارلاق، داها گنيشدر.
— 885 —
ايكنجى موقف:
قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ ٭ اَللّٰهُ الصَّمَدُ
ڭ حقيقتنه دائر سرِّ أحديته و وحدته گلن تشكيكات و أوهامى إزاله ايدر. أهلِ ضلالتڭ أهلِ توحيده قارشى ايتدكلرى إعتراضاتى قطعى بر صورتده ردّ ايدييور. برنجى موقفدن داها قوّتلى، آياتِ قرآنيهنڭ وحدانيته دائر معجزانه إثباتلرينى گوسترر. أحديتِ ذاتيه ايله بتون أشيايى بردن بر آنده تدبير و تربيه ايتمك اولان حقيقتِ معظّمهِٔ قرآنيهيى غايت گوزل و واضح بر تمثيل ايله إثبات ايدر. عقلى إقناع و قلبى تسليمه مجبور ايدر.
و بِالخاصّه بو ايكنجى موقفڭ خاتمهسندن أوّل ايكنجى تمثيلڭ نتيجهسنده ذاتِ أقدسِ إلٰهيهدن هيچ بر شى صاقلانمديغنى و هيچ بر شى اوندن گيزلنهمديگنى، هيچ بر فرد اوندن اوزاق قالماديغنى، هيچ بر شخص كلّيتِ قدسيه كسب ايتمهدن اوڭا ياناشهمديغنى و ربوبيتنده و تصرّفنده بر ايش، بر ايشه مانع اولماديغنى و هيچ بر ير اونڭ حضورندن خالى قالماديغنى، هر شيده باقار و ايشيتير سمع و بصرينڭ جلوهسى بولونديغنى، سلسلهِٔ أشيا أمرلرينڭ سرعتِ جريانلرينه برر تل، برر طمار حكمنه گچديگنى، أسباب و وسائط صِرف ظاهرى بر پرده اولديغنى، هيچ بر يرده بولونمديغى حالده هر يرده علم و قدرتيله بولونديغنى، هيچ بر تحيّز و تمكّنه محتاج اولماديغنى و اوزاقلق و گوچلك و طبقاتِ وجودڭ پردهلرى اونڭ قربيتنه و تصرّفنه و شهودينه مانع اولماديغنى و مادّيلرڭ، ممكنلرڭ، كثيفلرڭ، كثيرلرڭ، محدودلرڭ خاصّهلرى اونڭ دامنِ عزّتنه ياناشهمديغنى و تغيّر و تبدّل و تحيّز و تجزّى گبى أمرلردن مجرّد، منزّه، مبرّا و مقدّس اولديغنى غايت گوزل بر صورتده إثبات ايدر. بو ايكنجى موقفڭ خاتمهسنده سرِّ أحديته دائر عربىّ العباره غايت مهمّ بر پارچه ترجمهسيله برابر غايت پارلاق بر صورتده چوق مسائلِ مهمّهيى إفاده ايدر. خصوصًا إنسانڭ محاسبهِٔ أعمالى ايچون حشر و نشرى ياپمق، قوجه كائناتى تغيير و تبديل و تخريب و تعمير ايتمك سرّينى بيان ايدر.
اوچنجى موقف:
وَمَا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا اِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ
اِنَّ الدَّارَ اْلٰاخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ
آيتلرينڭ مئالندهكى يوزر آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى غايت مهمّ بر موازنه ايله بيان ايدر. أهلِ ضلالت حقّنده حياتِ دنيويه نه قدر مدهش نتيجهلر گتيرديگنى و
— 886 —
أهلِ هدايت حقّنده نه قدر گوزل نتيجهلر و غايهلر ويرديگنى گوسترر. خصوصًا، محبّت حقّندهكى ثمراتِ دنيويه و اُخرويه؛ أهلِ ضلالت ايچون نه قدر أليم، أهلِ هدايت ايچون نه قدر خوش اولديغنى گوسترر. بو اوچنجى موقف حقّنده بعض مدقّق قارداشلريمز ديمشلر كه: "سائر رسالهلر ييلديزلر اولسه، بو گونشدر." ديگر برى اوڭا مقابل ديمش: "هر بر رساله، كندى عالمنده و كندينه مخصوص سماءِ حقيقتده برر گونشدر. اوزاق اولانلره ييلديز، ياقين اولانلره شمسدرلر."
(حاشيه): بو موقفڭ برنجى مستنسخ، (توافقدن هيچ خبريمز يوقكن) عجله و بعضًا گيجه وقتنده يازديغى بر نسخهسنده خارقه بر توافقى گوردك. بعضًا بر صحيفهده اوتوز توافقات بولونويور. او إختيارسز اولان توافقاتى او موقفڭ بر سرِّ كرامتى تلقّى ايتدك.
اوتوز اوچنجى سوز:
سَنُرِيهِمْ اٰيَاتِنَا فِى اْلٰافَاقِ وَ فِى اَنْفُسِهِمْ حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُ الْحَقُّ اَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ اَنَّهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ
اوتوز اوچ آيتڭ برر حقيقتلرينى تفسير ايدن اوتوز اوچ پنجرهدر. اوتوز اوچ رساله اولمغه لايق ايكن غايت مستعجل بر زمانده يازيلديغى ايچون، بر ويا ياريم صحيفهلك پنجرهلرى برر رساله قوّتنده و برر رسالهيى تضمّن ايدن ماهيتنده اولديغنى گوسترر. فقط مع التأسّف باشدهكى پنجرهلر غايت مجمل و مختصر قالمش، لٰكن گيتدكجه إنبساط ايدهرك نصفِ آخردهكى پنجرهلر واضح دوشمشدر.
لمعات:
رسالهِٔ نور شاكردلرينه كوچك بر مثنوى و ايمانى بر ديواندر.
فهرست:
٭ ٭ ٭