— 74 —
اون بشنجى مكتوب
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
عزيز قارداشم!
سنڭ برنجى سؤالڭ كه:صحابهلر نظرِ ولايتله مفسدلرى نهدن كشف ايدهمديلر؟ تا خلفاىِ راشدينڭ اوچينڭ شهادتنى نتيجه ويردى. حالبوكه كوچك صحابهلره، بيوك وليلردن داها بيوك دينيلييور؟
الجواب:بونده ايكى مقام وار.
برنجى مقام:دقيق بر سرِّ ولايتڭ بيانيله سؤال حلّ ايديلير. شويله كه:
صحابهلرڭ ولايتى، ولايتِ كبرا دينيلن، وراثتِ نبوّتدن گلن، برزخ طريقنه اوغراميارق، طوغريدن طوغرىيه ظاهردن حقيقته گچوب، أقربيتِ إلٰهيهنڭ إنكشافنه باقان بر ولايتدر كه، او ولايت يولى، غايت قيصه اولديغى حالده غايت يوكسكدر. خارقهلرى آز، فقط مزياتى چوقدر. كشف و كرامت اوراده آز گورونور. هم أوليانڭ كرامتلرى ايسه، أكثريسى إختيارى دگل. اومماديغى يردن،
— 75 —
إكرامِ إلٰهى اولارق بر خارقه اوندن ظهور ايدر. بو كشف و كرامتلرڭ أكثريسى ده، سير و سلوك زماننده، طريقت برزخندن گچدكلرى وقت، عادى بشريتدن بر درجه تجرّد ايتدكلرندن، خلافِ عادت حالاته مظهر اولورلر. صحابهلر ايسه، صحبتِ نبوّتڭ إنعكاسيله و إنجذابيله و إكسيريله طريقتدهكى سير و سلوك دائرهِٔ عظيمنڭ طيّنه مجبور دگلدرلر. بر قدمده و بر صحبتده ظاهردن حقيقته گچهبيليرلر. مثلا: ناصلكه دون گيجهكى ليلهِٔ قدره اولاشمق ايچون ايكى يول وار:
برى:بر سنه گزوب طولاشوب، تا او گيجهيه گلمكدر. بو قربيتى قزانمق ايچون بر سنه مسافهيى طىّ ايتمك لازم گلير. شو ايسه، أهلِ سلوكڭ مسلگيدر كه، أهلِ طريقتڭ چوغى بونڭله گيدر.
ايكنجيسى:زمانله مقيّد اولان جسمِ مادّى غلافندن صيريلوب، تجرّدله روحًا يوكسلوب، دون گيجهكى ليلهِٔ قدرى اوبر گون ليلهِٔ عيد ايله برابر بوگونكى گبى حاضر گورمكدر. چونكه روح زمانله مقيّد دگل. حسّياتِ إنسانيه روح درجهسنه چيقديغى وقت، او حاضر زمان گنيشلنير. باشقهلرينه نسبةً ماضى و مستقبل اولان وقتلر، اوڭا نسبةً حاضر حكمندهدر.
ايشته بو تمثيله گوره، دون گيجهكى ليلهِٔ قدره گچمك ايچون، مرتبهِٔ روحه چيقوب، ماضىيى حاضر درجهسنده گورمكدر. شو سرِّ غامضڭ أساسى أقربيتِ إلٰهيهنڭ إنكشافيدر. مثلا: گونش بزه ياقيندر؛ چونكه ضياسى، حرارتى و مثالى آيينهمزده و ألمزدهدر. فقط بز اوندن اوزاغز. أگر بز نورانيت نقطهسنده اونڭ أقربيتنى حسّ ايتسهك، آيينهمزدهكى مثالى اولان تمثالنه مناسبتمزى آڭلاسهق، او واسطه ايله اونى طانيسهق؛ ضياسى حرارتى، هيئتى نه اولديغنى بيلسهك، اونڭ أقربيتى بزه إنكشاف ايدر و ياقينمزده اونى طانييوب مناسبتدار اولورز. أگر بز بعديتمز
— 76 —
نقطهِٔ نظرندن اوڭا ياقينلاشمق و طانيمق ايستهسهك، پك چوق سيرِ فكرىيه و سلوكِ عقلىيه مجبور اولورز كه؛ قوانينِ فنّيه ايله فكرًا سماواته چيقوب سمادهكى گونشى تصوّر ايدهرك، صوڭره ماهيتندهكى ضيا و حرارتى و ضياسندهكى ألوانِ سبعهيى اوزون اوزادىيه تدقيقاتِ فنّيه ايله آڭلادقدن صوڭره، برنجى آدمڭ كندى آيينهسنده آز بر تفكّرله ألده ايتديگى قربيتِ معنويهيى آنجق ألده ايدهبيليرز.
ايشته شو تمثيل گبى، نبوّت و وراثتِ نبوّتدهكى ولايت، سرِّ أقربيتڭ إنكشافنه باقار. ولايتِ سائره ايسه، أكثرى قربيت أساسى اوزرينه گيدر. بر چوق مراتبده سير و سلوكه مجبور اولور.
ايكنجى مقام:او حادثاته سببيت ويرن و فسادى چويرن بر قاچ يهوديدن عبارت دگلدر كه، اونلرى كشف ايتمكله فسادڭ اوڭى آلينسين. چونكه پك چوق مختلف ملّتلرڭ إسلاميته گيرملريله بربرينه ضد و مخالف چوق جريانلر و أفكار قاريشدى. باخصوص بعضلرڭ غرورِ ملّيلرى، حضرتِ عُمَرڭ (رض) ضربهلريله دهشتلى يارهلانديغندن، سجيةً إنتقامه فرصت بكلرلردى. چونكه اونلرڭ هم أسكى دينى إبطال ايديلمش، هم مدارِ شرفى اولان أسكى حكومتى و سلطنتى تخريب ايديلمش. إنتقامنى، بيلهرك ويا بيلميهرك حاكميتِ إسلاميهدن آلمغه حسًّا طرفدار بر صورت آلمش. اونڭ ايچون، يهودى گبى ذكى و دسّاس بر قسم منافقلر، او حالتِ إجتماعيهدن إستفاده ايتديلر دينيلمش. ديمك او حادثاتڭ اوڭنى آلمق، او وقتدهكى حياتِ إجتماعيهيى و مختلف أفكارى إصلاح ايله اولوردى. يوقسه بر ايكى مفسدڭ كشف ايديلمهسيله اولمازدى.
— 77 —
أگر دينيلسه:حضرتِ عُمَرڭ (رض) منبر اوستنده، بر آيلق مسافهده بولونان ساريه نامندهكى بر قومانداننه يَا سَارِيَةُ اَلْجَبَلَ اَلْجَبَلَ دييوب، ساريهيه ايشيتديروب، سَوْقُ الْجيش نقطهسندن ظفرينه سببيت ويرن كرامتكارانه قومانداسى نه درجه كسكين نظرلى اولديغنى گوسترديگى حالده، نهدن يانندهكى قاتلى فيروزى او كسكين نظرِ ولايتيله گورمدى؟
الجواب:حضرتِ يعقوب عليه السلامڭ ويرديگى جواب ايله جواب ويررز.
(حاشيه): زِ مِصْرَشْ بُوىِ پِيرَاهَنْ شِنِيدِى ٭ چِرَا دَرْ چَاهِ كَنْعَانَشْ نَدِيدِى بَگُفْتْ اَحْوَالِ مَا بَرْقِ جِهَانَسْتْ ٭ دَمِى پَيْدَا و دِيگَرْ دَمْ نِهَانَسْتْ گَهِى بَرْ طَارُمِ اَعْلٰى نِشِينَمْ ٭ گَهِى بَرْ پُشْتِ پَاىِ خُودْ نَبِينَمْ
يعنى: حضرتِ يعقوبدن صورولمش كه: "نه ايچون مصردن گلن گوملگنڭ قوقوسنى ايشيتدڭ ده، ياقينڭده بولونان كنعان قويوسندهكى يوسفى گورمدڭ؟" جوابًا ديمش كه: "بزم حالمز شمشكلر گبيدر؛ بعضًا گورونور، بعضًا صاقلانير. بعض وقت اولور كه، أڭ يوكسك موقعده اوطوروب هر طرفى گورويورز گبى اولورز. بعض وقتده ده آياغمزڭ اوستنى گورهمييورز."
الحاصل:إنسان هر نه قدر فاعلِ مختار ايسه ده، فقط وَمَا تَشَاؤُنَ اِلَّا اَنْ يَشَاءَ اللّٰهُ سرّنجه، مشيئتِ إلٰهيه أصلدر و قدر حاكمدر. مشيئتِ إلٰهيه، مشيئتِ إنسانيهيى گرى ويرر. اِذَا جَاءَ الْقَدَرُ عُمِىَ الْبَصَرُ حكمنى إجرا ايدر. قدر سويلهسه؛ إقتدارِ بشر قونوشماز، إختيارِ جزئى صوصار.
— 78 —
ايكنجى سؤالڭزڭ مئالى:حضرتِ على (رض) زماننده باشلايان محاربهلرڭ ماهيتى نهدر؟ محاربلره و او حربده ئولن و ئولديرنلره نه نام ويرهبيليرز؟
الجواب:جمل وقعهسى دينيلن حضرتِ على ايله حضرتِ طلحه و حضرتِ زبير و عائشهِٔ صدّيقه (رضى اللّٰه تعالى عنهم أجمعين) آراسنده اولان محاربه؛ عدالتِ محضه ايله، عدالتِ إضافيهنڭ مجادلهسيدر. شويله كه:
حضرتِ على، عدالتِ محضهيى أساس ايدوب، شَيخَيْن زمانندهكى گبى او أساس اوزرينه گيتمك ايچون إجتهاد ايتمش. معارضلرى ايسه: شَيخَيْن زمانندهكى صفوتِ إسلاميه عدالتِ محضهيه مساعد ايدى، فقط مرورِ زمانله إسلاميتلرى ضعيف مختلف أقوام حياتِ إجتماعيهِٔ إسلاميهيه گيردكلرى ايچون، عدالتِ محضهنڭ تطبيقاتى چوق مشكل اولديغندن، "أهون الشرّى إختيار" دينيلن عدالتِ نسبيه أساسى اوزرينه إجتهاد ايتديلر. مناقشهِٔ إجتهاديه سياسته گيرديگى ايچون، محاربهيى إنتاج ايتمشدر. مادام صِرف ِللّٰه ايچون و إسلاميتڭ منافعى ايچون إجتهاد ايديلمش و إجتهاددن محاربه تولّد ايتمش؛ ألبته هم قاتل، هم مقتول ايكيسى ده أهلِ جنّتدر، ايكيسى ده أهلِ ثوابدر دييهبيليرز. هر نه قدر حضرتِ علىنڭ إجتهادى مصيب و مقابلندهكيلرڭ خطا ايسه ده، ينه عذابه مستحق دگللر. چونكه إجتهاد ايدن حقّى بولسه، ايكى ثواب وار. بولمازسه، بر نوع عبادت اولان إجتهاد ثوابى اولارق بر ثواب آلير. خطاسندن معذوردر. بزده غايت مشهور و سوزى حجّت بر ذاتِ محقّق كردجه ديمش كه:
ژِى شَرِّ صَحَابَانْ مَكَه قَالُ و قِيلْ لَوْ رَا جَنَّتِينَه قَاتِلُ و هَمْ قَتِيلْ
يعنى: صحابهلرڭ محاربهسنده قيل و قال ايتمه. چونكه هم قاتل و هم مقتول ايكيسى ده أهلِ جنّتدرلر.
— 79 —
عدالتِ محضه ايله عدالتِ إضافيهنڭ ايضاحى شودر كه:
مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ اَوْ فَسَادٍ فِى الْاَرْضِ فَكَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا
آيتڭ معناىِ إشاريسيله: بر معصومڭ حقّى، بتون خلق ايچون دخى إبطال ايديلمز. بر فرد دخى، عمومڭ سلامتى ايچون فدا ايديلمز. جنابِ حقّڭ نظرِ مرحمتنده حق حقدر، كوچگنه بيوگنه باقيلماز. كوچك، بيوك ايچون إبطال ايديلمز. بر جماعتڭ سلامتى ايچون، بر فردڭ رضاسى بولونمهدن حياتى و حقّى فدا ايديلمز. حميت نامنه رضاسيله اولسه، او باشقه مسئلهدر.
عدالتِ إضافيه ايسه:كلّڭ سلامتى ايچون، جزئى فدا ايدر. جماعت ايچون، فردڭ حقّنى نظره آلماز. أهون الشّر دييه بر نوع عدالتِ إضافيهيى ياپمغه چاليشير. فقط عدالتِ محضه قابلِ تطبيق ايسه، عدالتِ إضافيهيه گيدلمز، گيديلسه ظلمدر.
ايشته إمامِ على رضى اللّٰه عنه، عدالتِ محضهيى شَيخَيْن زمانندهكى گبى قابلِ تطبيقدر دييوب، خلافتِ إسلاميهيى او أساس اوزرينه بنا ايدييوردى. مقابللرى و معارضلرى ايسه، "قابلِ تطبيق دگل، چوق مشكلاتى وار." دييه عدالتِ إضافيه اوزرينه إجتهاد ايتمشلر. تاريخڭ گوسترديگى سائر أسباب ايسه، حقيقى سبب دگللر، بهانهلردر.
أگر ديسهڭ:خلافتِ إسلاميه نقطهسنده إمامِ علىنڭ فوق العاده إقتدارى، خارق العاده ذكاسى و يوكسك لياقتيله برابر سلفلرينه نسبةً موفّقيتسزلگى نهدندر؟
الجواب:او مبارك ذات، سياست و سلطنتدن زياده، داها چوق مهمّ باشقه وظيفهلره لايق ايدى. أگر تام موفّقيتِ سياسيه و تمام سلطنت اولسيدى، "شاهِ ولايت"
— 80 —
عنوانِ معنيدارينى بِحقٍّ قزاناميهجقدى. حالبوكه ظاهرى و سياسى خلافتڭ پك چوق فوقنده معنوى بر سلطنت قزاندى و استادِ كلّ حكمنه گچدى؛ حتّى قيامته قدر سلطنتِ معنويسى باقى قالدى.
امّا حضرتِ إمامِ علىنڭ وقعهِٔ صفّينده، حضرتِ معاويهنڭ طرفدارلريله محاربهسى ايسه، خلافت و سلطنتڭ محاربهسيدر. يعنى: حضرتِ إمامِ على، أحكامِ دينى و حقائقِ إسلاميهيى و آخرتى أساس طوتوب، سلطنتڭ بر قسم قانونلرينى و سياستڭ مرحمتسز مقتضياتلرينى اونلره فدا ايدييوردى. حضرتِ معاويه و طرفدارلرى ايسه؛ حياتِ إجتماعيهِٔ إسلاميهيى، سلطنت سياستلريله تقويه ايتمك ايچون عزيمتى بيراقوب رخصتى إلتزام ايتديلر، سياست عالمنده كنديلرينى مجبور ظن ايدوب رخصتى ترجيح ايتديلر، خطايه دوشديلر.
امّا حضرتِ حسن و حسينڭ أمويلره قارشى مجادلهلرى ايسه، دين ايله ملّيت محاربهسى ايدى. يعنى: أمويلر، دولتِ إسلاميهيى، عرب ملّيتى اوزرينه إستناد ايتديروب رابطهِٔ إسلاميتى، رابطهِٔ ملّيتدن گرى بيراقدقلرندن، ايكى جهتله ضرر ويرديلر:
بريسى: مللِ سائرهيى رنجيده ايدهرك توحيش ايتديلر.
ديگرى: عنصريت و ملّيت أساسلرى، عدالتى و حقّى تعقيب ايتمديگندن ظلم ايدر. عدالت اوزرينه گيتمز. چونكه عنصريتپرور بر حاكم، ملّتداشنى ترجيح ايدر، عدالت ايدهمز.
اَلْاِسْلَامِيَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةَ لَا فَرْقَ بَيْنَ عَبْدٍ حَبَشِىٍّ وَسَيِّدٍ قُرَيْشِىٍّ اِذَا اَسْلَمَا
— 81 —
فرمانِ قطعيسيله: رابطهِٔ دينيه يرينه رابطهِٔ ملّيه إقامه ايديلمز؛ ايديلسه عدالت ايديلمز، حقّانيت گيدر.
ايشته حضرتِ حسين رابطهِٔ دينيهيى أساس طوتوب، مُحِق اولارق اونلره قارشى مجادله ايتمش، تا مقامِ شهادتى إحراز ايتمش.
أگر دينيلسه:بو قدر حقلى و حقيقتلى اولديغى حالده، نهدن موفّق اولمادى؟ هم نهدن قدرِ إلٰهى و رحمتِ إلٰهيه اونلرڭ فجيع بر عاقبته اوغراماسنه مساعده ايتمش؟
الجواب:حضرتِ حسينڭ ياقين طرفدارلرى دگل، فقط جماعتنه إلتحاق ايدن سائر ملّتلرده، يارهلانمش غرورِ ملّيهلرى جهتيله، عرب ملّتنه قارشى بر فكرِ إنتقام بولونماسى حضرتِ حسين و طرفدارلرينڭ صافى و پارلاق مسلكلرينه خلل ويروب، مغلوبيتلرينه سبب اولمش.
امّا قدر نقطهِٔ نظرنده فجيع عاقبتڭ حكمتى ايسه: حسن و حسين و اونلرڭ حانَدانلرى و نسللرى، معنوى بر سلطنته نامزد ايديلر. دنيا سلطنتى ايله معنوى سلطنتڭ جمعى غايت مشكلدر. اونڭ ايچون اونلرى دنيادن كوسدوردى، دنيانڭ چركين يوزينى گوستردى. تا، قلبًا دنيايه قارشى علاقهلرى قالماسين. اونلرڭ أللرى موقّت و صورى بر سلطنتدن چكيلدى؛ فقط پارلاق و دائمى بر سلطنتِ معنويهيه تعيين ايديلديلر؛ عادى واليلر يرينه، أوليا أقطابلرينه مرجع اولديلر.
اوچنجى سؤالڭز:"او مبارك ذاتلرڭ باشنه گلن او فجيع غدّارانه معاملهنڭ حكمتى نهدر؟" دييورسڭز.
— 82 —
الجواب:سابقًا بيان ايتديگمز گبى، حضرتِ حسينڭ معارضلرى اولان أمويلر سلطنتنده، مرحمتسز غدره سببيت ويرهجك اوچ أساس واردى:
بريسى: مرحمتسز سياستڭ بر دستورى اولان: "حكومتڭ سلامتى و آسايشڭ دوامى ايچون، أشخاص فدا ايديلير."
ايكنجيسى: اونلرڭ سلطنتى، عنصريت و ملّيته إستناد ايتديگى ايچون، ملّيتڭ غدّارانه بر دستورى اولان: "ملّتڭ سلامتى ايچون هر شى فدا ايديلير."
اوچنجيسى: أمويلرڭ هاشميلره قارشى عنعنهسندهكى رقابت طمارى، يزيد گبى بعضلرده بولونديغى ايچون، شفقتسز بر غدره قابليت گوسترمشدى.
دردنجى بر سبب ده حضرتِ حسينڭ طرفدارلرنده بولونويوردى كه؛ أمويلرڭ عرب ملّيتنى أساس طوتوب، سائر ملّتلرڭ أفرادينه "مماليك" تعبير ايدهرك كوله نظريله باقمهلرى و غرورِ ملّيهلرينى قيرمالرى يوزندن، مللِ سائره حضرتِ حسينڭ جماعتنه إنتقامكارانه و مشوّش بر نيّتله إلتحاق ايتدكلرندن، أمويلرڭ عصبيتِ ملّيهلرينه فضله طوقونمش، غايت غدّارانه و مرحمتسزجهسنه مشهور فاجعهيه سببيت ويرمشلردر.
مذكور درت أسباب، ظاهريدر. قدر نقطهسندن باقيلديغى وقت؛ حضرتِ حسين و أقرباسنه او فاجعه سببيله حاصل اولان نتائجِ اُخرويه و سلطنتِ روحانيه و ترقّياتِ معنويه او قدر قيمتداردر كه، او فاجعه ايله چكدكلرى زحمت، غايت قولاى و اوجوز دوشر. ناصلكه بر نفر، بر ساعت إشكنجه آلتنده شهيد ايديلسه؛ اويله بر مرتبهيى بولور كه، اون سنه باشقهسى چاليشسه، آنجق او مرتبهيى بولور. أگر او نفر شهيد اولدقدن صوڭره اوڭا صوريلابيلسه، " آز بر شى ايله پك چوق شيلر قزاندم" دييهجكدر.
— 83 —
دردنجى سؤالڭزڭ مئالى:آخر زمانده حضرتِ عيسى عليه السلام دجّالى ئولديردكدن صوڭره، إنسانلر أكثريتله دينِ حقّه گيررلر. حالبوكه روايتلرده گلمشدر كه: "ير يوزنده اللّٰه اللّٰه ديينلر بولوندقجه قيامت قوپماز." بويله عموميتله ايمانه گلدكدن صوڭره ناصل عموميتله كفره گيدرلر؟
الجواب:حديثِ صحيحده روايت ايديلن: "حضرتِ عيسى عليه السلامڭ گلهجگنى و شريعتِ إسلاميه ايله عمل ايدهجگنى، دجّالى ئولديرهجگنى" ايمانى ضعيف اولانلر إستبعاد ايدييورلر. اونڭ حقيقتى ايضاح ايديلسه، هيچ إستبعاد يرى قالماز. شويله كه:
او حديثڭ و سفيان و مهدى حقّندهكى حديثلرڭ إفاده ايتدكلرى معنا بودر كه: آخر زمانده دينسزلگڭ ايكى جريانى قوّت بولاجق:
بريسى:نفاق پردهسى آلتنده، رسالتِ أحمديهيى (عصم) إنكار ايدهجك سفيان نامنده مدهش بر شخص، أهلِ نفاقڭ باشنه گچهجك، شريعتِ إسلاميهنڭ تخريبنه چاليشهجقدر. اوڭا قارشى آلِ بيتِ نبوينڭ سلسلهِٔ نورانيسنه باغلانان، أهلِ ولايت و أهلِ كمالڭ باشنه گچهجك آلِ بيتدن محمّد مهدى إسمنده بر ذاتِ نورانى، او سفيانڭ شخصِ معنويسى اولان جريانِ منافقانهيى ئولديروب طاغيداجقدر.
ايكنجى جريان ايسه:طبيعيّون، مادّيون فلسفهسندن تولّد ايدن بر جريانِ نمرودانه، گيتدكجه آخر زمانده فلسفهِٔ مادّيه واسطهسيله إنتشار ايدهرك قوّت بولوب، الوهيتى إنكار ايدهجك بر درجهيه گلير. ناصل بر پادشاهى طانيميان و اوردودهكى ضابطان و أفراد اونڭ عسكرلرى اولديغنى قبول ايتمهين وحشى بر آدم،
— 84 —
هركسه، هر عسكره بر نوع پادشاهلق و بر گونا حاكميت ويرر. اويله ده: اللّٰهى إنكار ايدن او جريان أفرادلرى، برر كوچك نمرود حكمنده نفسلرينه برر ربوبيت ويرر. و اونلرڭ باشنه گچن أڭ بيوكلرى، إسپرتيزمه و مانيهتيزمهنڭ حادثاتى نوعندن مدهش خارقهلره مظهر اولان دجّال ايسه؛ داها ايلرى گيدوب، جبّارانه صورى حكومتنى بر نوع ربوبيت تصوّر ايدوب الوهيتنى إعلان ايدر. بر سينگه مغلوب اولان و بر سينگڭ قنادينى بيله ايجاد ايدهمهين عاجز بر إنسانڭ الوهيت دعوا ايتمهسى، نه درجه أحمقجهسنه بر مسخرهلق اولديغى معلومدر.
ايشته بويله بر صيرهده، او جريان پك قوّتلى گورونديگى بر زمانده، حضرتِ عيسى عليه السلامڭ شخصيتِ معنويهسندن عبارت اولان حقيقى عيسويلك دينى ظهور ايدهجك، يعنى رحمتِ إلٰهيهنڭ سماسندن نزول ايدهجك؛ حالِ حاضر خريستيانلق دينى او حقيقته قارشى تصفّى ايدهجك، خرافاتدن و تحريفاتدن صييريلاجق، حقائقِ إسلاميه ايله برلشهجك؛ معنًا خريستيانلق بر نوع إسلاميته إنقلاب ايدهجكدر. و قرآنه إقتدا ايدهرك، او عيسويلك شخصِ معنويسى تابع و إسلاميت متبوع مقامنده قالاجق؛ دينِ حق بو إلتحاق نتيجهسنده عظيم بر قوّت بولاجقدر. دينسزلك جرياننه قارشى آيرى آيرى ايكن مغلوب اولان عيسويلك و إسلاميت إتّحاد نتيجهسنده، دينسزلك جرياننه غلبه ايدوب طاغيدهجق إستعدادنده ايكن؛ عالمِ سماواتده جسمِ بشريسيله بولونان شخصِ عيسى عليه السلام، او دينِ حق جرياننڭ باشنه گچهجگنى، بر مخبرِ صادق، بر قادرِ كلّ شيئڭ وعدينه إستناد ايدهرك خبر ويرمشدر. مادام خبر ويرمش، حقدر؛ مادام قادرِ كلّ شئ وعد ايتمش، ألبته ياپهجقدر.
— 85 —
أوت هر وقت سماواتدن ملائكهلرى يره گوندرن و بعض وقتده إنسان صورتنه وضع ايدن (حضرتِ جبريلڭ "دحيه" صورتنه گيرمهسى گبى) و روحانيلرى عالمِ أرواحدن گوندروب بشر صورتنه تمثّل ايتديرن، حتّى ئولمش أوليالرڭ چوقلرينڭ أرواحلرينى جسدِ مثاليله دنيايه گوندرن بر حكيمِ ذو الجلال، حضرتِ عيسى عليه السلامى، عيسى ديننه عائد أڭ مهمّ بر حسنِ خاتمهسى ايچون، دگل سماءِ دنياده جسديله بولونان و حياتده اولان حضرتِ عيسى، بلكه عالمِ آخرتڭ أڭ اوزاق كوشهسنه گيتسه ايدى و حقيقةً ئولسه ايدى، ينه شويله بر نتيجهِٔ عظيمه ايچون اوڭا يڭيدن جسد گيديروب دنيايه گوندرمك، او حكيمڭ حكمتندن اوزاق دگل.. بلكه اونڭ حكمتى اويله إقتضا ايتديگى ايچون وعد ايتمش و وعد ايتديگى ايچون ألبته گوندرهجك.
حضرتِ عيسى عليه السلام گلديگى وقت، هركس اونڭ حقيقى عيسى اولديغنى بيلمك لازم دگلدر. اونڭ مقَرَّب و خواصّى، نورِ ايمان ايله اونى طانير. يوقسه بداهت درجهسنده هركس اونى طانيميهجقدر.
سؤال:روايتلرده گلمش كه: "دجّالڭ بر يالانجى جنّتى وار؛ كندينه تابع اولانلرى اوڭا آتار. هم يالانجى بر جهنّمى وار؛ تابع اولميانلرى اوڭا آتار. حتّى او كندى مركبينڭ ده بر قولاغنى جنّت گبى، بر قولاغنى ده جهنّم گبى ياپمش. عظمتِ بدنيهسى بو قدردر، شو قدردر..." دييه تعريفات وار؟
الجواب:دجّالڭ شخصِ صوريسى إنسان گبيدر. مغرور، فرعونلاشمش، اللّٰهى اونوتمش اولديغندن؛ صورى، جبّارانه اولان حاكميتنه، الوهيت نامنى ويرمش بر شيطانِ أحمقدر و بر إنسانِ دسّاسدر. فقط شخصِ معنويسى اولان دينسزلك جريانِ عظيمى، پك جسيمدر. روايتلرده دجّاله عائد توصيفاتِ مدهشه
— 86 —
اوڭا إشارت ايدر. بر وقت ژاپونيانڭ باش قومانداننڭ رسمى، بر آياغى بحرِ محيطده، ديگر آياغى اون گونلك مسافهدهكى پورت آرتر قلعهسنده تصوير ايديلمش. او كوچك ژاپون قومانداننڭ بو صورتده تصويريله، اوردوسنڭ شخصِ معنويسى گوستريلمش.
امّا دجّالڭ يالانجى جنّتى ايسه، مدنيتڭ جاذبهدار لهوياتى و فانتازيهلريدر. مركبى ايسه، شمندوفر گبى بر واسطهدر كه بر باشنده آتش اوجاغى بولونور، كندينه تابع اولميانلرى بعضًا آتشه آتار. او مركبڭ بر قولاغى، يعنى ديگر باشى جنّت گبى تفريش ايديلمش، تابع اولانلرى اورايه اوطوردور. ذاتًا سفيه و غدّار مدنيتڭ مهمّ بر مركبى اولان شمندوفر، أهلِ سفاهت و دنيا ايچون يالانجى بر جنّت گتيرر. بيچاره أهلِ ديانت و أهلِ إسلام ايچون مدنيت ألنده جهنّم زبانيسى گبى تهلكه گتيرر، أسارت و سفالت آلتنه آتار.
ايشته عيسويلگڭ دينِ حقيقيسى ظهور ايله و إسلاميته إنقلاب ايتمهسيله، چندان عالمده أكثريتِ مطلقهيه نورينى نشر ايدر. فقط ينه قيامت قوپماسنه ياقين تكرار بر دينسزلك جريانى باش گوسترر، غلبه ايدر و "اَلْحُكْمُ لِلْاَكْثَرِ" قاعدهسنجه، ير يوزنده "اللّٰه اللّٰه" دييهجك قالميهجق، يعنى أهمّيتلى بر جماعت، كُرهِٔ أرضده مهمّ بر موقعه صاحب اولاجق بر صورتده "اللّٰه اللّٰه" دينيلميهجك ديمكدر. يوقسه أقلّيتده قالان وياخود مغلوب دوشن أهلِ حق، قيامته قدر باقى قالاجق؛ يالڭز، قيامتڭ قوپهجغى آننده، قيامتڭ دهشتلرينى گورمهمك ايچون، بر أثرِ رحمت اولارق، أهلِ ايمانڭ روحلرى داها أوّل قبض ايديلهجك، قيامت كافرلرڭ باشنه قوپاجقدر.
— 87 —
بشنجى سؤالڭزڭ مئالى:قيامتڭ حادثاتندن أرواحِ باقيه متأثّر اولاجقلر مى؟
الجواب:درجاتلرينه گوره متأثّر اولاجقلر. ملائكهلرڭ تجلّياتِ قهريهده كنديلرينه گوره متأثّر اولدقلرى گبى متأثّر اولورلر. ناصلكه بر إنسان، صيجاق بر يرده ايكن، خارجده قار و تيپى ايچنده تيترهينلرى گورسه، عقل و وجدان إعتباريله متأثّر اولور. اويله ده: ذىشعور اولان أرواحِ باقيه، كائناتله علاقهدار اولدقلرى ايچون، كائناتڭ حادثاتِ عظيمهسندن درجهلرينه گوره متأثّر اولمالرينى؛ أهلِ عذاب ايسه ألمكارانه، أهلِ سعادت ايسه حيرتكارانه، إستغرابكارانه، بلكه بر جهتده إستبشاركارانه تأثّراتلرى بولونماسنى، إشاراتِ قرآنيه گوسترييور. زيرا قرآنِ حكيم، هر زمان قيامتڭ عجائبنى تهديد صورتنده ذكر ايدييور. "گورهجكسڭز..." دييور. حالبوكه جسمِ إنسانى ايله اونى گورنلر، قيامته يتيشنلردر. ديمك، قبرده جسدلرى چوروين أرواحلرڭ ده او تهديدِ قرآنيهدن حصّهلرى وار.
آلتنجى سؤالڭزڭ مئالى:
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ
بو آيتڭ آخرته، جنّته، جهنّمه و أهللرينه شمولى وار مى، يوق مى؟
الجواب:شو مسئله، پك چوق أهلِ تحقيق و أهلِ كشف و أهلِ ولايتڭ مدارِ بحثى اولمش. شو مسئلهده سوز اونلرڭدر. هم ده شو آيتڭ چوق گنيشلگى و چوق مراتبى وار. أهلِ تحقيقڭ بر قسمِ أكثرى ديمشلر كه: عالمِ بقايه شمولى يوق. ديگر قسمى ايسه: آنى اولارق اونلر ده آز بر زمانده، بر نوع هلاكته مظهر اولورلر. او قدر آز بر زمانده اولويور كه، فنايه گيدوب گلمش حسّ ايتميهجكلر. امّا بعض مفرط فكرلى أهلِ كشفڭ حكم ايتدكلرى فناىِ مطلق ايسه، حقيقت دگلدر.
— 88 —
چونكه ذاتِ أقدسِ إلٰهى مادام سرمدى و دائميدر؛ ألبته صفاتى و أسماسى دخى سرمدى و دائميدرلر. مادام صفاتى و أسماسى دائمى و سرمديدرلر؛ ألبته اونلرڭ آيينهلرى و جلوهلرى و نقشلرى و مظهرلرى اولان عالمِ بقادهكى باقيات و أهلِ بقا، فناىِ مطلقه بِالضروره گيدهمز.
قرآنِ حكيمڭ فيضندن شيمديلك ايكى نقطه خاطره گلمش، إجمالًا يازاجغز:
برنجيسى:جنابِ حق اويله بر قديرِ مطلقدر كه؛ عدم و وجود، قدرتنه و إرادهسنه نسبةً ايكى منزل گبى، غايت قولاى بر صورتده اورايه گوندرر و گتيرر. ايسترسه بر گونده، ايسترسه بر آنده اورادن چويرر. هم عدمِ مطلق ذاتًا يوقدر، چونكه بر علمِ محيط وار. هم دائرهِٔ علمِ إلٰهينڭ خارجى يوق كه، بر شى اوڭا آتيلسين. دائرهِٔ علم ايچنده بولونان عدم ايسه، عدمِ خارجيدر و وجودِ علمىيه پرده اولمش بر عنواندر. حتّى بو موجوداتِ علميهيه بعض أهلِ تحقيق "أعيانِ ثابته" تعبير ايتمشلر. اويله ايسه فنايه گيتمك، موقّةً خارجى لباسنى چيقاروب، وجودِ معنوىيه و علمىيه گيرمكدر. يعنى هالك و فانى اولانلر وجودِ خارجىيى بيراقوب، ماهيتلرى بر وجودِ معنوى گيهر، دائرهِٔ قدرتدن چيقوب دائرهِٔ علمه گيرر.
ايكنجيسى:چوق سوزلرده ايضاح ايتديگمز گبى: هر شى، معناىِ إسميله و كندينه باقان وجهده هيچدر. كندى ذاتنده مستقل و بِذاته ثابت بر وجودى يوق. و يالڭز كندى باشيله قائم بر حقيقتى يوق. فقط جنابِ حقّه باقان وجهده ايسه، يعنى معناىِ حرفيله اولسه، هيچ دگل. چونكه اونده جلوهسى گورونن أسماءِ باقيه وار. معدوم دگل؛ چونكه سرمدى بر وجودڭ گولگهسنى طاشييور. حقيقتى واردر، ثابتدر، هم يوكسكدر. چونكه مظهر اولديغى باقى بر إسمڭ ثابت بر نوع
— 89 —
گولگهسيدر. هم
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ
إنسانڭ ألنى ماسوادن كسمك ايچون بر قلنجدر كه؛ او ده جنابِ حقّڭ حسابنه اولميان فانى دنياده، فانى شيلره قارشى علاقهلرى كسمك ايچون، حكمى دنيادهكى فانياته باقار. ديمك اللّٰه حسابنه اولسه، معناىِ حرفيله اولسه، لِوجه اللّٰه اولسه؛ ماسوايه گيرمز كه
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ
قلنجيله باشى كسيلسين.
الحاصل:أگر اللّٰه ايچون اولسه، اللّٰهى بولسه؛ غير قالماز كه، باشى كسيلسين. أگر اللّٰهى بولمازسه و حسابيله باقمازسه، هر شى غيردر.
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ
قلنجنى إستعمال ايتملى، پردهيى ييرتمالى، تا اونى بولمالى!..
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭