— 438 —
يگرمى آلتنجى مكتوب
(شو يگرمى آلتنجى مكتوب، بربريله مناسبتى آز درت مبحثدر. برنجى مبحث، اون طوقوزنجى مكتوبڭ اون سكزنجى إشارتنده يالڭز قولاغى بولونان عوام طبقهسنه قارشى إعجاز قرآن فهمنده او قولاقلى طائفه ديمشلر: "شيطان بيله اولسه دييهمز." جملهسنه ايضاحلى بر حاشيهدر.)
برنجى مبحث
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَ اِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ اِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
حجّة القرآن على الشيطان و حزبه
إبليسى إلزام، شيطانى إفحام، أهلِ طغيانى إسكات ايدن برنجى مبحث؛ بىطرفانه محاكمه ايچنده شيطانڭ مدهش بر دسيسهسنى قطعى بر صورتده ردّ ايدن بر واقعهدر. او واقعهنڭ مجمل بر قسمنى اون سنه أوّل لمعاتده يازمشدم. شويله كه:
— 439 —
بو رسالهنڭ تأليفندن اون بر سنه أوّل رمضانِ شريفده إستانبولده بايزيد جامعِ شريفنده حافظلرى ديڭلهيوردم. بردن شخصنى گورمدم، فقط معنوى بر سس ايشيتدم گبى بڭا گلدى. ذهنمى كندينه چويردى. خيالًا ديڭلهدم، باقدم كه بڭا دير:
"سن قرآنى پك عالى، چوق پارلاق گورييورسڭ. بىطرفانه محاكمه ايت، اويله باق. يعنى بر بشر كلامى فرض ايت باق. عجبا او مزيتلرى، او زينتلرى گورهجك ميسڭ؟"
حقيقةً بن ده اوڭا آلداندم. بشر كلامى فرض ايدوب، اويله باقدم. گوردم كه: ناصل بايزيدڭ ألكتريق دوگمهسى چوريلوب سوندوريلنجه اورتهلق قراڭلغه دوشر. اويله ده او فرض ايله قرآنڭ پارلاق ايشيقلرى گيزلنمگه باشلادى. او وقت آڭلادم كه، بنم ايله قونوشان شيطاندر. بنى ورطهيه يووارلانديرييور. قرآندن إستمداد ايتدم. بردن بر نور قلبمه گلدى. مدافعهيه قطعى بر قوّت ويردى. او وقت شويلهجه شيطانه قارشى مناظره باشلادى.
ديدم:أى شيطان! بىطرفانه محاكمه، ايكى طرف اورتهسنده بر وضعيتدر. حالبوكه هم سنڭ، هم إنساندهكى سنڭ شاكردلرڭ، ديديگڭز بىطرفانه محاكمه ايسه؛ طرفِ مخالفى إلتزامدر، بىطرفلق دگلدر. موقّةً بر دينسزلكدر. چونكه قرآنه كلامِ بشر دييه باقمق و اويله محاكمه ايتمك، شقِّ مخالفى أساس طوتمقدر. باطلى إلتزامدر، بىطرفانه دگلدر، بلكه باطله طرفگيرلكدر.
شيطان ديدى كه:اويله ايسه نه اللّٰهڭ كلامى، نه ده بشرڭ كلامى ديمه. اورتهده فرض ايت، باق.
— 440 —
بن ديدم:او ده اولاماز. چونكه منازعٌ فيه بر مال بولونسه، أگر ايكى مدّعى بربرينه ياقين ايسه و قربيتِ مكان وارسه؛ او وقت او مال، ايكيسندن باشقه برينڭ ألنده ويا ايكيسنڭ أللرى يتيشهجك بر صورتده بر يره بيراقيلهجق. هانگيسى إثبات ايتسه او آلير. أگر او ايكى مدّعى بربرندن غايت اوزاق، برى مشرقده، برى مغربده ايسه؛ او وقت قاعدةً صاحب اليد كيم ايسه اونڭ ألنده بيراقيلهجقدر. چونكه اورتهده بيراقمق قابل دگلدر. ايشته قرآن قيمتدار بر مالدر. بشر كلامى جنابِ حقّڭ كلامندن نه قدر اوزاقسه، او ايكى طرف او قدر، بلكه حدسز بربرندن اوزاقدر. ايشته، ثرادن ثريّايه قدر بربرندن اوزاق او ايكى طرف اورتهسنده بيراقمق ممكن دگلدر. هم اورتهسى يوقدر. چونكه وجود و عدم گبى و نقيضين گبى ايكى ضددرلر. اورتهسى اولاماز. اويله ايسه، قرآن ايچون صاحب اليد، طرفِ إلٰهيدر. اويله ايسه، اونڭ ألنده قبول ايديلوب، اويلهجه دلائلِ إثباته باقيلهجق. أگر اوتهكى طرف اونڭ كلام اللّٰه اولديغنه دائر بتون برهانلرى برر برر چوروتسه، ألنى اوڭا اوزاتهبيلير. يوقسه اوزاتاماز. هيهات! بيڭلر براهينِ قطعيهنڭ ميخلريله عرشِ أعظمه چاقيلان بو معظّم پيرلانطهيى هانگى أل بتون او ميخلرى سوكوب، او ديركلرى كسوب اونى دوشورهبيلير؟ ايشته أى شيطان! سنڭ رغمڭه أهلِ حق و إنصاف بو صورتدهكى حقيقتلى محاكمه ايله محاكمه ايدرلر. حتّى أڭ كوچك بر دليلده دخى قرآنه قارشى ايمانلرينى زيادهلشديررلر. سنڭ و شاكردلريڭڭ گوسترديگى يول ايسه: بر كرّه بشر كلامى فرض ايديلسه، يعنى عرشه باغلانان او معظّم پيرلانطه يره آتيلسه؛ بتون ميخلرڭ قوّتنده و چوق برهانلرڭ متانتنده بر تك برهان لازم كه، اونى يردن قالديروب عرشِ معنوىيه چاقسين... تا كفرڭ ظلماتندن قورتولوب، ايمانڭ أنوارينه ايريشسين. حالبوكه بوڭا موفّق اولمق پك گوچدر. اونڭ ايچون سنڭ دسيسهڭ ايله شو زمانده، بىطرفانه محاكمه صورتى آلتنده چوقلرى ايمانلرينى غيب ايدييورلر.
— 441 —
شيطان دوندى و ديدى:قرآن بشر كلامنه بڭزهيور. اونلرڭ محاورهسى طرزندهدر. ديمك، بشر كلاميدر. أگر اللّٰهڭ كلامى اولسه؛ اوڭا ياقيشهجق، هر جهتجه خارق العاده بر طرزى اولاجقدى. اونڭ صنعتى ناصل بشر صنعتنه بڭزهمييور، كلامى ده بڭزهمهملى؟
جوابًا ديدم:ناصلكه پيغمبريمز (عصم) معجزاتندن و خصائصندن باشقه، أفعال و أحوال و أطوارنده بشريتده قالوب، بشر گبى عادتِ إلٰهيهيه و أوامرِ تكوينيهسنه منقاد و مطيع اولمش. او ده صوغوق چكر، ألم چكر و هكذا... هر بر أحوال و أطوارنده خارق العاده بر وضعيت ويريلمهمش. تا كه امّتنه أفعاليله إمام اولسون، أطواريله رهبر اولسون، عموم حركاتيله درس ويرسين. أگر هر أطوارنده خارق العاده اولسه ايدى، بِالذّات هر جهتجه إمام اولامازدى. هركسه مرشدِ مطلق اولامازدى. بتون أحواليله رحمةً لِلْعالمين اولامازدى. عينًا اويله ده: قرآنِ حكيم أهلِ شعوره إمامدر، جنّ و إنسه مرشددر، أهلِ كماله رهبردر، أهلِ حقيقته معلّمدر. اويله ايسه، بشرڭ محاوراتى و اسلوبى طرزنده اولمق ضرورى و قطعيدر. چونكه جنّ و إنس مناجاتنى اوندن آلييور، دعاسنى اوندن اوگرنييور، مسائلنى اونڭ لسانيله ذكر ايدييور، أدبِ معاشرتى اوندن تعلّم ايدييور و هكذا... هركس اونى مرجع ياپييور. اويله ايسه، أگر حضرتِ موسى عليه السلامڭ طوُرِ سيناده ايشيتديگى كلام اللّٰه طرزنده اولسه ايدى، بشر بونى ديڭلهمكده و ايشيتمكده تحمّل ايدهمزدى و مرجع ايدهمزدى. حضرتِ موسى عليه السلام گبى بر اولو العزم، آنجق بر قاچ كلامى ايشيتمگه تحمّل ايتمشدر. موسى عليه السلام ديمش:
اَهٰكَذَا كَلَامُكَ قَالَ اللّٰهُ لِى قُوَّةُ جَمِيعِ الْاَلْسِنَةِ
— 442 —
شيطان ينه دوندى، ديدى كه:قرآنڭ مسائلى گبى چوق ذاتلر او چشيد مسائلى دين نامنه سويلهيورلر. اونڭ ايچون، بر بشر، دين نامنه بويله بر شى ياپمق ممكن دگل مى؟
جوابًا قرآنڭ نوريله ديدم كه: أوّلا،ديندار بر آدم دين محبّتى ايچون "حق بويلهدر. حقيقت بودر. اللّٰهڭ أمرى بويلهدر." دير. يوقسه، اللّٰهى كندى كيفنه قونوشديرماز. حدسز درجه حدّندن تجاوز ايدوب، اللّٰهڭ تقليدينى ياپوب، اونڭ يرنده قونوشماز.
فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللّٰهِ
دستورندن تيترهر.
و ثانيًا،بر بشر كندى باشنه بويله ياپماسى و موفّق اولماسى هيچ بر جهتله ممكن دگلدر. بلكه، يوز درجه محالدر. چونكه بربرينه ياقين ذاتلر بربرينى تقليد ايدهبيليرلر. بر جنسدن اولانلر، بربرينڭ صورتنه گيرهبيليرلر. مرتبهجه بربرينه ياقين اولانلر، بربرينڭ مقاملرينى تقليد ايدهبيليرلر. موقّةً إنسانلرى إغفال ايدرلر، فقط دائمى إغفال ايدهمزلر. چونكه أهلِ دقّت نظرنده على كلّ حال أطوار و أحوالى ايچندهكى تصنّعاتلر و تكلّفاتلر ساختهكارلغنى گوسترهجك، حيلهسى دوام ايتميهجك. أگر ساختهكارلقله تقليده چاليشان؛ اوتهكندن غايت اوزاقسه، مثلا عادى بر آدم، ابن سينا گبى بر داهىيى علمده تقليد ايتمك ايستهسه و بر چوبان بر پادشاهڭ وضعيتنى طاقينسه ألبته هيچ كيمسهيى آلداتهميهجق. بلكه كندى مسخره اولاجق. هر بر حالى باغيرهجق كه: بو ساختهكاردر.
ايشته، حاشا يوز بيڭ دفعه حاشا!.. قرآن، بشر كلامى فرض ايديلديگى وقت: ناصلكه بر ييلديز بوجگى بيڭ سنه تكلّفسز حقيقى بر ييلديز اولارق رصد أهلنه گورونسون.. هم بر سينك بر سنه تمامًا طاووس صورتنى تصنّعسز، تماشا أهلنه
— 443 —
گوسترسين.. هم ساختهكار، عامى بر نفر؛ نامدار، عالى بر مشيرڭ طورينى طاقينسين، مقامنده اوطورسون، چوق زمان اويله قالسين، حيلهسنى إحساس ايتمهسين.. هم مفترى، يالانجى إعتقادسز بر آدم؛ مدّتِ عمرنده دائما أڭ صادق، أڭ أمين، أڭ معتقد بر ذاتڭ كيفيتنى و وضعيتنى أڭ مدقّق نظرلره قارشى تلاشسز گوسترسين، داهيلرڭ نظرنده تصنّعى صاقلانسين؟ بو ايسه يوز درجه محالدر، اوڭا هيچ بر ذىعقل ممكن دييهمز و اويله ده فرض ايتمك، بديهى بر محالى واقع فرض ايتمك گبى بر هذياندر. عينًا اويله ده، قرآنى كلامِ بشر فرض ايتمك؛ لازم گلير كه: عالمِ إسلامڭ سماسنده بِالمشاهده پك پارلاق و دائما أنوارِ حقائقى نشر ايدن بر ييلديزِ حقيقت، بلكه بر شمسِ كمالات تلقّى ايديلن كتابِ مبينڭ ماهيتى؛ حاشا ثمّ حاشا بر ييلديز بوجگى حكمنده تصنّعجى بر بشرڭ خرافاتلى بر دوزمهسى اولسون و أڭ ياقيننده اولانلر و دقّتله اوڭا باقانلر فرقنده بولونماسين و اونى دائما عالى و منبعِ حقائق بر ييلديز بيلسين. بو ايسه يوز درجه محال اولمقله برابر، سن أى شيطان يوز درجه شيطنتڭده ايلرى گيتسهڭ بوڭا إمكان ويرديرهمزسڭ، بوزولمهمش هيچ بر عقلى قانديرهمازسڭ! يالڭز معنًا پك اوزاقدن باقديرمقله آلداتييورسڭ! ييلديزى، ييلديز بوجگى گبى كوچك گوسترييورسڭ.
ثالثًا:هم قرآنى بشر كلامى فرض ايتمك، لازم گلير كه؛ آثاريله، تأثيراتيله، نتائجيله عالمِ إنسانيتڭ بِالمشاهده أڭ روحلى و حياتفشان، أڭ حقيقتلى و سعادترسان، أڭ جمعيتلى و معجز بيان، عالى مزيتلريله يالديزلى بر فرقانڭ گيزلى حقيقتى؛ حاشا معاونتسز، علمسز بر تك إنسانڭ فكرينڭ تصنيعاتى اولسون و ياقيننده اونى تماشا ايدن و مراقله دقّت ايدن بيوك ذكالر، علوى دهالر اونده هيچ بر زمان هيچ بر جهتده ساختهكارلق و تصنّع أثرينى گورمهسين.. دائما جدّيتى، صميميتى، إخلاصى بولسون! بو ايسه يوز درجه محال اولمقله برابر، بتون أحواليله،
— 444 —
أقواليله، حركاتيله بتون حياتنده أمانتى، ايمانى، أمنيتى، إخلاصى، جدّيتى، إستقامتى گوسترن و درس ويرن و صدّيقينلرى يتيشديرن أڭ يوكسك، أڭ پارلاق، أڭ عالى خصلت تلقّى ايديلن و قبول ايديلن بر ذاتى؛ أڭ أمنيتسز، أڭ إخلاصسز، أڭ إعتقادسز فرض ايتمكله، مضاعف بر محالى واقع گورمك گبى شيطانى دخى اوتانديرهجق بر هذيانِ فكريدر.
چونكه شو مسئلهنڭ اورتهسى يوقدر. زيرا فرضِ محال اولارق قرآن كلام اللّٰه اولمازسه، عرشدن فرشه دوشر گبى سقوط ايدر. اورتهده قالماز. مجمعِ حقائق ايكن، منبعِ خرافات اولور. و او خارقه فرمانى گوسترن ذات، حاشا ثمّ حاشا أگر رسول اللّٰه اولمازسه؛ أعلاىِ علّيّيندن أسفلِ سافلينه سقوط ايتمك و منبعِ كمالات درجهسندن معدنِ دسائس مقامنه دوشمك لازم گلير. اورتهده قالاماز. زيرا اللّٰه نامنه إفترا ايدن، يالان سويلهين أڭ أدنا بر درجهيه دوشر. بر سينگى، دائمى بر صورتده طاووس گورمك و طاووسڭ بيوك أوصافنى اونده هر وقت مشاهده ايتمك نه قدر محال ايسه، شو مسئله ده اويله محالدر. فطرةً عقلسز، سرخوش بر ديوانه لازم كه، بوڭا إحتمال ويرسين.
رابعًا:هم قرآنى كلامِ بشر فرض ايتمك لازم گلير كه؛ بنى آدمڭ أڭ بيوك و محتشم اوردوسى اولان اُمّتِ محمّديهنڭ (عصم) مقدّس بر قوماندانى اولان قرآن، بِالمشاهده قوّتلى قانونلريله، أساسلى دستورلريله، نافذ أمرلريله او پك بيوك اوردويى، ايكى جهانى فتح ايدهجك بر درجهده بر إنتظام ويرديگى و بر إنضباط آلتنه آلديغى و مادّى و معنوى تجهيز ايتديگى و عموم أفرادڭ درجاتنه گوره عقللرينى تعليم و قلبلرينى تربيه و روحلرينى تسخير و وجدانلرينى تطهير، أعضا و جوارحلرينى إستعمال و إستخدام ايتديگى حالده؛ حاشا، يوز بيڭ حاشا قوّتسز،
— 445 —
قيمتسز، أصلسز بر دوزمه فرض ايدوب يوز درجه محالى قبول ايتمك لازم گلمكله برابر.. مدّتِ حياتنده جدّى حركاتيله حقّڭ قانونلرينى بنى آدمه درس ويرن و صميمى أفعاليله حقيقتڭ دستورلرينى بشره تعليم ايدن و خالص و معقول أقواليله إستقامتڭ و سعادتڭ اصوللرينى گوسترن و تأسيس ايدن و بتون تاريخچهِٔ حياتنڭ شهادتيله اللّٰهڭ عذابندن چوق خوف ايدن و هركسدن زياده اللّٰهى بيلن و بيلديرن و نوعِ بشرڭ بشدن بريسنه و كُرهِٔ أرضڭ ياريسنه بيڭ اوچ يوز أللى سنه كمالِ حشمتله قوماندانلق ايدن و جهانى ولوَلهيه ويرن شهرتشعار شئوناتيله نوعِ بشرڭ بلكه كائناتڭ الحقّ مدارِ فخرى اولان بر ذاتى؛ حاشا يوز بيڭ دفعه حاشا اللّٰهدن قورقماز و بيلمز و يالاندن چكينمز، حيثيتنى طانيماز فرض ايتمكله، يوز درجه محالى بردن إرتكاب ايتمك لازم گلير. چونكه شو مسئلهنڭ اورتهسى يوقدر. زيرا فرضِ محال اولارق قرآن كلام اللّٰه اولمازسه؛ عرشدن دوشسه، اورته يرده قالاماز. بلكه يرده أڭ يالانجى برينڭ مالى اولديغنى قبول ايتمك لازم گلير. بو ايسه أى شيطان، يوز درجه سن قتمرلى بر شيطان اولسهڭ بوزولمهمش هيچ بر عقلى قانديرهمازسڭ و چورومهمش هيچ بر قلبى إقناع ايدهمزسڭ.
شيطان دوندى، ديدى:ناصل قانديرهمام؟ أكثر إنسانلره و إنسانڭ مشهور عاقللرينه قرآنى و محمّدى إنكار ايتديردم و قانديردم.
الجواب: أوّلا،غايت اوزاق مسافهدن باقيلسه، أڭ بيوك بر شى، أڭ كوچك بر شى گبى گورونهبيلير. بر ييلديز، بر موم قدردر دينيلهبيلير.
ثانيًا:هم تبعى و سطحى بر نظرله باقيلسه، غايت محال بر شى، ممكن گورونهبيلير. بر زمان بر إختيار آدم رمضان هلالنى گورمك ايچون سمايه باقمش.
— 446 —
گوزينه بر بياض قيل اينمش. او قيلى آى ظن ايتمش. " آيى گوردم" ديمش. ايشته محالدر كه؛ هلال، او بياض قيل اولسون. فقط قصدًا و بِالذّات آيه باقديغى و او صاچى تبعى و طولاييسيله و ايكنجى درجهده گورونديگى ايچون او محالى ممكن تلقّى ايتمش.
ثالثًا:هم قبول ايتمهمك باشقهدر، إنكار ايتمك باشقهدر. عدمِ قبول بر لاقيدلقدر، بر گوز قپامقدر و جاهلانه بر حكمسزلكدر. بو صورتده چوق محال شيلر اونڭ ايچنده گيزلنهبيلير. اونڭ عقلى اونلرله اوغراشماز. امّا إنكار ايسه؛ او عدمِ قبول دگل، بلكه او قبولِ عدمدر، بر حكمدر. اونڭ عقلى حركت ايتمگه مجبوردر. او حالده سنڭ گبى بر شيطان اونڭ عقلنى ألندن آلير. صوڭره إنكارى اوڭا يوتديرر. هم أى شيطان! باطلى حق و محالى ممكن گوسترن غفلت و ضلالت و سفسطه و عناد و مغلطه و مكابره و إغفال و گورهنهك گبى شيطانى دسيسهلرله، چوق محالاتى إنتاج ايدن كفر و إنكارى او بدبخت إنسان صورتندهكى حيوانلره يوتديرمشسڭ.
رابعًا:هم قرآنى كلامِ بشر فرض ايتمك، لازم گلير كه: عالمِ إنسانيتڭ سماسنده ييلديزلر گبى پارلايان أصفيالره، صدّيقينلره، أقطابلره بِالمشاهده رهبرلك ايدن و بِالبداهه متماديًا حقّ و حقّانيتى، صدق و صداقتى، أمن و أمانتى عموم طبقاتِ أهلِ كماله تعليم ايدن و أركانِ ايمانيهنڭ حقائقيله و أركانِ إسلاميهنڭ دساتيريله ايكى جهانڭ سعادتنى تأمين ايدن و بو إجراآتنڭ شهادتيله بِالضروره خالص حق و صافى حقيقت و غايت طوغرى و پك جدّى اولمق لازم گلن بر كتابى؛ كندى أوصافنڭ و تأثيراتنڭ و أنوارينڭ ضدّيله متّصف تصوّر ايدوب، (حاشا، حاشا) تصنيعات و إفترالرڭ مجموعهسى نظريله باقمق؛ سوفسطائيلرى و
— 447 —
شيطانلرى دخى اوتانديرهجق و تيترهتهجك شنيع بر هذيانِ كفرى اولمقله برابر؛ إظهار ايتديگى دين و شريعتِ إسلاميهنڭ شهادتيله و مدّتِ حياتنده گوسترديگى بِالإتّفاق فوق العاده تقواسنڭ و خالص و صافى عبوديتنڭ دلالتيله و بِالإتّفاق كندنده گورونديگى أخلاقِ حسنهسنڭ إقتضاسيله و يتيشديرديگى بتون أهلِ حقيقتڭ و صاحبِ كمالاتڭ تصديقيله أڭ معتقد، أڭ متين، أڭ أمين، أڭ صادق بر ذاتى؛ (حاشا ثمّ حاشا، يوز بيڭ كرّه حاشا) إعتقادسز، أڭ أمنيتسز، اللّٰهدن قورقماز، يالاندن چكينمز بر وضعيتده فرض ايدوب، محالاتڭ أڭ چركين و منفور بر صورتنى و ضلالتڭ أڭ ظلملى و ظلماتلى بر طرزينى إرتكاب ايتمك لازم گلير.
الحاصل:اون طوقوزنجى مكتوبڭ اون سكزنجى إشارتنده دينيلديگى گبى؛ ناصل قولاقلى عامى طبقهسى إعجازِ قرآن فهمنده ديمش: قرآن، بتون ديڭلهديگم و دنياده موجود كتابلره قياس ايديلسه، هيچ بريسنه بڭزهمييور و اونلرڭ درجهسنده دگلدر. اويله ايسه يا قرآن، عمومڭ آلتندهدر ويا عمومڭ فوقنده بر درجهسى واردر. عمومڭ آلتندهكى شقّ ايسه، محال اولمقله برابر، هيچ بر دشمن حتّى شيطان دخى دييهمز و قبول ايتمز. اويله ايسه قرآن، عموم كتابلرڭ فوقندهدر. اويله ايسه معجزهدر. عينًا اويله ده، بز ده علمِ اصول و فنِّ منطقجه سبر و تقسيم دينيلن أڭ قطعى حجّتله ديرز:
أى شيطان و أى شيطانڭ شاكردلرى! قرآن، يا عرشِ أعظمدن و إسمِ أعظمدن گلمش بر كلام اللّٰهدر وياخود (حاشا ثمّ حاشا، يوز بيڭ كرّه حاشا) يرده اللّٰهدن قورقماز و اللّٰهى بيلمز، إعتقادسز بر بشرڭ دوزمهسيدر. بو ايسه أى شيطان! سابق حجّتلره قارشى بونى سن دييهمزسڭ و دييهمزدڭ و دييهميهجكسڭ. اويله ايسه بِالضروره و بِلا شبهه قرآن، خالقِ كائناتڭ كلاميدر.
— 448 —
چونكه اورتهسى يوقدر و محالدر و اولاماز. ناصلكه قطعى بر صورتده إثبات ايتدك، سن ده گوردڭ و ديڭلهدڭ.
هم محمّد عليه الصلاة والسلام، يا رسول اللّٰهدر و بتون رسوللرڭ أكملى و بتون مخلوقاتڭ أفضليدر وياخود (حاشا يوز بيڭ دفعه حاشا) اللّٰهه إفترا ايتديگى و اللّٰهى بيلمديگى و عذابنه اينانمديغى ايچون إعتقادسز، أسفلِ سافلينه سقوط ايتمش بر بشر فرض ايتمك
(حاشيه): قرآنِ حكيم، كافرلرڭ كفرياتلرينى و غليظ تعبيراتلرينى إبطال ايتمك ايچون ذكر ايتديگنه إستنادًا، أهلِ ضلالتڭ فكرِ كفريلرينڭ بتون بتون محاليتنى و بتون بتون چوروكلگنى گوسترمك ايچون شو تعبيراتى فرضِ محال صورتنده تيترهيهرك قوللانمغه مجبور اولدم.
لازم گلير. بو ايسه أى إبليس! نه سن و نه ده گوونديگڭ آوروپا فيلسوفلرى و آسيا منافقلرى بونى دييهمزسڭز و دييهمهمشسڭز و دييهميهجكسڭز و ديمهمشسڭز و ديميهجكسڭز. چونكه بو شقّى ديڭلهيهجك و قبول ايدهجك دنياده يوقدر. اونڭ ايچوندر كه، گوونديگڭ او فيلسوفلرڭ أڭ مفسدلرى و او منافقلرڭ أڭ وجدانسزلرى دخى دييورلر كه: "محمّدِ عربى (عصم) چوق عقللى ايدى و چوق گوزل أخلاقلى ايدى." مادام شو مسئله ايكى شقّه منحصردر و مادام ايكنجى شقّ محالدر و هيچ بر كيمسه بوڭا صاحب چيقمييور و مادام قطعى حجّتلرله إثبات ايتدك كه، اورتهسى يوقدر. ألبته و بِالضروره سنڭ و حزب الشيطانڭ رغمنه اولارق بِالبداهه و بِحقّ اليقين، محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلام رسول اللّٰهدر و بتون رسوللرڭ أكمليدر و بتون مخلوقاتڭ أفضليدر.
عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ بِعَدَدِ الْمَلَكِ وَ الْاِنْسِ وَ الْجَانِّ
— 449 —
شيطانڭ ايكنجى كوچك بر إعتراضى
سورهِٔ قٓ وَ الْقُرْاٰنِ الْمَجِيدِ ى اوقوركن
مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ اِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ ٭ وَ جَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذٰلِكَ مَا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُ ٭ وَ نُفِخَ فِى الصُّورِ ذٰلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ ٭ وَ جَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَ شَهِيدٌ ٭ لَقَدْ كُنْتَ فِى غَفْلَةٍ مِنْ هٰذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ ٭ وَ قَالَ قَرِينُهُ هٰذَا مَا لَدَىَّ عَتِيدٌ ٭ اَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ ٭
شو آيتلرى اوقوركن شيطان ديدى كه:"قرآنڭ أڭ مهمّ فصاحتنى، سز اونڭ سلاستنده و وضوحنده بولويورسڭز. حالبوكه شو آيتده نرهدن نرهيه آتلايور؟ سكراتدن تا قيامته آتلايور. نفخِ صوردن محاسبهنڭ ختامنه إنتقال ايدييور و اوندن جهنّمه إدخالى ذكر ايدييور. بو عجيب آتلامقلر ايچنده هانگى سلاست قالير؟ قرآنڭ أكثر يرلرنده، بويله بربرندن اوزاق مسئلهلرى برلشديرييور. بويله مناسبتسز وضعيتله سلاست، فصاحت نرهده قالير؟"
الجواب:قرآنِ معجز البيانڭ أساسِ إعجازى، أڭ مهملرندن بلاغتندن صوڭره ايجازدر. ايجاز، إعجازِ قرآنڭ أڭ متين و أڭ مهمّ بر أساسيدر. قرآنِ حكيمده شو معجزانه ايجاز، او قدر چوقدر و او قدر گوزلدر كه؛ أهلِ تدقيق، قارشيسنده حيرتدهدرلر. مثلا:
وَ قِيلَ يَا اَرْضُ ابْلَعِى مَاءَكِ وَيَا سَمَاءُ اَقْلِعِى وَ غِيضَ الْمَاءُ وَ قُضِىَ الْاَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِىِّ وَ قِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
— 450 —
قيصه بر قاچ جمله ايله، طوفان حادثهِٔ عظيمهسنى نتائجيله اويله ايجازكارانه و معجزانه بيان ايدييور كه؛ چوق أهلِ بلاغتى، بلاغتنه سجده ايتديرمش.
هم مثلا:
كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوٰيهَا ٭ اِذِ انْبَعَثَ اَشْقٰيهَا ٭ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللّٰهِ نَاقَةَ اللّٰهِ وَ سُقْيٰيهَا ٭ فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا ٭ فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوّٰيهَا ٭ وَلَا يَخَافُ عُقْبٰيهَا
ايشته قَومِ ثمودڭ عجيب و مهمّ حادثاتنى و نتائجنى و سوءِ عاقبتلرينى، بويله قيصه بر قاچ جمله ايله ايجاز ايچنده بر إعجاز ايله سلاستلى و وضوحلى و فهمى إخلال ايتمز بر طرزده بيان ايدييور.
هم مثلا:
وَ ذَا النُّونِ اِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادٰى فِى الظُّلُمَاتِ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنِّى كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
ايشته اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ جملهسندن فَنَادٰى فِى الظُّلُمَاتِ جملهسنه قدر چوق جملهلر مطويدر. او مذكور اولميان جملهلر، فهمى إخلال ايتمييور، سلاسته ضرر ويرمييور. حضرتِ يونس عليه السلامڭ قصّهسندن مهمّ أساسلرى ذكر ايدر. متباقيسنى عقله حواله ايدر.
هم مثلا:سورهِٔ يوسفده فَاَرْسِلُونِ كلمهسندن يُوسُفُ اَيُّهَا الصِّدِّيقُ اورتهسنده يدى سكز جمله ايجاز ايله طىّ ايديلمش. هيچ فهمى إخلال ايتمييور، سلاستنه ضرر ويرمييور. بو چشيد معجزانه ايجازلر قرآنده پك چوقدر. هم پك گوزلدر.
— 451 —
امّا سورهِٔ ق ڭ آيتى ايسه،اوندهكى ايجاز پك عجيب و معجزانهدر. چونكه كافرڭ پك مدهش و چوق اوزون و بر گونى أللى بيڭ سنه اولان إستقبالنه و او إستقبالڭ دهشتلى إنقلاباتنده كافرڭ باشنه گلهجك أليم و مهمّ حادثاته برر برر پارمق باصييور. شمشك گبى فكرى، اونلر اوستنده گزديرييور. او پك چوق اوزون زمانى، حاضر بر صحيفه گبى نظره گوسترر. ذكر ايديلمهين حادثاتى خياله حواله ايدوب، علوى بر سلاستله بيان ايدر.
وَ اِذَا قُرِئَ الْقُرْاٰنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَاَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
ايشته أى شيطان! شيمدى بر سوزڭ داها وارسه سويله...
شيطان دير:بونلره قارشى گلهمم، مدافعه ايدهمم. فقط چوق أحمقلر وار، بنى ديڭلهيورلر و إنسان صورتنده چوق شيطانلر وار، بڭا يارديم ايدييورلر و فيلسوفلردن چوق فرعونلر وار، أنانيتلرينى اوقشايان مسئلهلرى بندن درس آلييورلر. سنڭ بو گبى سوزلرڭ نشرينه سد چكرلر. بونڭ ايچون سڭا تسليمِ سلاح ايتمهم!
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
٭ ٭ ٭
— 452 —
ايكنجى مبحث
(شو مبحث، بڭا دائمى خدمت ايدنلرڭ، أخلاقمده گوردكلرى عجيب إختلافدن گلن حيرتلرينه قارشى؛ هم ايكى طلبهمڭ بنم حقّمده حدّمدن فضله حسنِ ظنلرينى تعديل ايتمك ايچون يازيلمشدر.)
بن گورويورم كه: قرآنِ حكيمڭ حقائقنه عائد بعض كمالات، او حقائقه دلّاللق ايدن واسطهلره ويريلييور. شو ايسه ياڭليشدر. چونكه مأخذڭ قدسيتى، چوق برهانلر قوّتنده تأثيرات گوسترييور؛ اونڭ ايله، أحكامى عمومه قبول ايتديرييور. نه وقت دلّال و وكيل گولگه ايتسه، يعنى اونلره توجّه ايديلسه، او مأخذدهكى قدسيتڭ تأثيرى غائب اولور. بو سرّ ايچوندر كه، بڭا قارشى حدّمدن چوق فضله توجّه گوسترن قارداشلريمه بر حقيقتى بيان ايدهجگم. شويله كه:
بر إنسانڭ متعدّد شخصيتى اولابيلير. او شخصيتلر آيرى آيرى أخلاقى گوسترييورلر. مثلا: بيوك بر مأمورڭ، مأموريت مقامنده بولونديغى وقت بر شخصيتى وار كه؛ وقار إقتضا ايدييور، مقامڭ عزّتنى محافظه ايدهجك أطوار ايستهيور. مثلا: هر زيارتجى ايچون تواضع گوسترمك تذلّلدر، مقامى تنزيلدر. فقط كندى خانهسندهكى شخصيتى، مقامڭ عكسيله بعض أخلاقى ايستهيور كه، نه قدر تواضع ايتسه اييدر. آز بر وقار گوسترسه، تكبّر اولور. و هكذا... ديمك بر إنسانڭ، وظيفهسى إعتباريله بر شخصيتى بولونور كه، حقيقى شخصيتى ايله چوق نقطهلرده مخالف دوشر. أگر او وظيفه صاحبى، او وظيفهيه حقيقى لايقسه و
— 453 —
تام مستعد ايسه، او ايكى شخصيتى بربرينه ياقين اولور. أگر مستعد دگلسه، مثلا بر نفر، بر مشير مقامنده اوطوردولسه، او ايكى شخصيت بربرندن اوزاق دوشر؛ او نفرڭ شخصى، عادى، كوچك خصلتلرى؛ مقامڭ إقتضا ايتديگى عالى، يوكسك أخلاق ايله قابلِ تأليف اولامييور.
ايشته بو بيچاره قارداشڭزده اوچ شخصيت وار. بربرندن چوق اوزاق، هم ده پك چوق اوزاقدرلر.
برنجيسى:قرآنِ حكيمڭ خزينهِٔ عاليسنڭ دلّالى جهتندهكى موقّت، صِرف قرآنه عائد بر شخصيتم وار. او دلّاللغڭ إقتضا ايتديگى پك يوكسك أخلاق وار كه، او أخلاق بنم دگل، بن صاحب دگلم. بلكه او مقامڭ و او وظيفهنڭ إقتضا ايتديگى سجيهلردر. بنده بو نوعدن نه گورسهڭز بنم دگل، اونڭله بڭا باقمهيڭز، او مقامڭدر.
ايكنجى شخصيت:عبوديت وقتنده درگاهِ إلٰهيهيه متوجّه اولديغم وقت، جنابِ حقّڭ إحسانيله بر شخصيت ويريلييور كه، او شخصيت بعض آثارى گوسترييور. او آثار، معناىِ عبوديتڭ أساسى اولان: "قصورينى بيلمك، فقر و عجزينى آڭلامق، تذلّل ايله درگاهِ إلٰهيهيه إلتجا ايتمك" نقطهلرندن گلييور كه؛ او شخصيتله، كنديمى هركسدن زياده بدبخت، عاجز، فقير و قصورلى گورويورم. بتون دنيا بنى مدح و ثنا ايتسه، بنى اينانديراماز كه بن ايىيم و صاحبِ كمالم.
اوچنجيسى:حقيقى شخصيتم، يعنى أسكى سعيدڭ بوزماسى بر شخصيتم وار كه؛ او ده أسكى سعيددن إرثيت قالمه بعض طمارلردر. بعضًا ريايه، حبِّ جاهه بر آرزو بولونويور. هم أصيل بر خانَداندن اولماديغمدن، خسّت درجهسنده بر إقتصاد ايله، دوشكون و پست أخلاقلر گورونويور.
— 454 —
أى قارداشلر! سزى بتون بتون قاچيرمامق ايچون، بو شخصيتمڭ گيزلى چوق فنالقلرينى و سوءِ حاللرينى سويلهميهجگم.
ايشته قارداشلرم، بن مستعد و مقام صاحبى اولماديغم ايچون، شو شخصيتم، دلّاللق و عبوديت وظيفهلرندهكى أخلاقدن و آثاردن چوق اوزاقدر. هم
دَادِ حَقْ رَا قَابِلِيَّتْ شَرْطْ نِيسْتْ
قاعدهسنجه، جنابِ حق مرحمتكارانه قدرتنى بنم حقّمده بويله گوسترمش كه؛ أڭ أدنا بر نفر گبى بو شخصيتمى، أڭ أعلا بر مقامِ مشيريت حكمنده اولان خدمتِ أسرارِ قرآنيهده إستخدام ايدييور. يوز بيڭلر شكر اولسون. نفس جملهدن سفلى، وظيفه جملهدن أعلا.
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّى
٭ ٭ ٭
— 455 —
اوچنجى مبحث
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
يَا اَيُّهَا النَّاسُ اِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ اُنْثَى وَ جَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَ قَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا
يعنى: لِتَعَارَفُوا مُنَاسَبَاتِ الْحَيَاةِ الْاِجْتِمَاعِيَّةِ فَتَعَاوَنُوا عَلَيْهَا لَا لِتَنَاكَرُوا فَتَخَاصَمُوا
يعنى:"سزى طائفه طائفه، ملّت ملّت، قبيله قبيله ياراتميشم؛ تا بربريڭزى طانيماليسڭز و بربريڭزدهكى حياتِ إجتماعيهيه عائد مناسبتلريڭزى بيلهسڭز، بربريڭزه معاونت ايدهسڭز. يوقسه سزى قبيله قبيله ياپدم كه؛ يكديگريڭزه قارشى إنكار ايله يبانى باقهسڭز، خصومت و عداوت ايدهسڭز دگلدر!"
شو مبحث "يدى مسئله"در.
برنجى مسئله:
شو آيتِ كريمهنڭ إفاده ايتديگى حقيقتِ عاليه، حياتِ إجتماعيهيه عائد اولديغى ايچون، حياتِ إجتماعيهدن چكيلمك ايستهين يڭى
— 456 —
سعيد لسانيله دگل، بلكه إسلامڭ حياتِ إجتماعيهسيله مناسبتدار اولان أسكى سعيد لسانيله، قرآنِ عظيم الشانه بر خدمت مقصديله و حقسز هجوملره بر سپر تشكيل ايتمك فكريله يازمغه مجبور اولدم.
ايكنجى مسئله:
شو آيتِ كريمهنڭ إشارت ايتديگى "تعارف و تعاون" دستورىنڭ بيانى ايچون ديرز كه: ناصلكه بر اوردو فرقهلره، فرقهلر آلايلره، آلايلر طابورلره، بولوكلره، تا طاقملره قدر تفريق ايديلير. تا كه؛ هر نفرڭ مختلف و متعدّد مناسباتى و او مناسباته گوره وظيفهلرى طانينسين، بيلينسين.. تا، او اوردونڭ أفرادلرى، دستورِ تعاون آلتنده، حقيقى بر وظيفهِٔ عموميه گورسون و حياتِ إجتماعيهلرى، أعدانڭ هجومندن مصون قالسين. يوقسه تفريق و إنقسام؛ بر بولوك بر بولوگه قارشى رقابت ايتسين، بر طابور بر طابوره قارشى مخاصمت ايتسين، بر فرقه بر فرقهنڭ عكسنه حركت ايتسين دگلدر. عينًا اويله ده: هيئتِ إجتماعيهِٔ إسلاميه بيوك بر اوردودر، قبائل و طوائفه إنقسام ايديلمش. فقط بيڭ بر بر برلر عددنجه جهتِ وحدتلرى وار. خالقلرى بر، رزّاقلرى بر، پيغمبرلرى بر، قبلهلرى بر، كتابلرى بر، وطنلرى بر، بر، بر، بر.. بيڭلر قدر بر، بر...
ايشته بو قدر بر، برلر؛ اخوّتى، محبّتى و وحدتى إقتضا ايدييورلر. ديمك قبائل و طوائفه إنقسام، شو آيتڭ إعلان ايتديگى گبى، تعارف ايچوندر، تعاون ايچوندر.. تناكر ايچون دگل، تخاصم ايچون دگلدر!..
اوچنجى مسئله:
فكرِ ملّيت، شو عصرده چوق ايلرى گيتمش. خصوصًا دسّاس آوروپا ظالملرى، بونى إسلاملر ايچنده منفى بر صورتده اويانديرييورلر؛ تا كه، پارچهلايوب اونلرى يوتسونلر.
— 457 —
هم فكرِ ملّيتده بر ذوقِ نفسانى وار؛ غفلتكارانه بر لذّت وار؛ شئامتلى بر قوّت وار. اونڭ ايچون شو زمانده حياتِ إجتماعيه ايله مشغول اولانلره، "فكرِ ملّيتى بيراقڭز!" دينيلمز. فقط فكرِ ملّيت ايكى قسمدر. بر قسمى منفيدر، شئامتليدر، ضررليدر؛ باشقهسنى يوتمقله بسلهنير، ديگرلرينه عداوتله دوام ايدر، متيقّظ طاورانير. شو ايسه، مخاصمت و كشماكشه سببدر. اونڭ ايچوندر كه، حديثِ شريفده فرمان ايتمش:
اَلْاِسْلَامِيَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةَ
و قرآن ده فرمان ايتمش:
اِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِى قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ فَاَنْزَلَ اللّٰهُ سَكِينَتَهُ عَلٰى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوٰى وَ كَانُوا اَحَقَّ بِهَا وَ اَهْلَهَا وَ كَانَ اللّٰهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
ايشته شو حديثِ شريف و شو آيتِ كريمه؛ قطعى بر صورتده منفى بر ملّيتى و فكرِ عنصريتى قبول ايتمييورلر. چونكه مثبت و مقدّس إسلاميت ملّيتى، اوڭا إحتياج بيراقمييور.
أوت عجبا هانگى عنصر وار كه، اوچ يوز أللى ميليون واردر؟ و او إسلاميت يرينه او عنصريت فكرى، فكر صاحبنه او قدر قارداشلرى، هم أبدى قارداشلرى قزانديرسين؟ أوت منفى ملّيتڭ، تاريخجه پك چوق ضررلرى گورولمش.
أزجمله: أمويلر بر پارچه فكرِ ملّيتى سياستلرينه قاريشديردقلرى ايچون، هم عالمِ إسلامى كوستورديلر، هم كنديلرى ده چوق فلاكتلر چكديلر. هم آوروپا ملّتلرى، شو عصرده عنصريت فكرينى چوق ايلرى سورديكلرى ايچون، فرانسز و آلمانڭ چوق شئامتلى أبدى عداوتلرندن باشقه؛ حربِ عموميدهكى حادثاتِ مدهشه
— 458 —
دخى، منفى ملّيتڭ نوعِ بشره نه قدر ضررلى اولديغنى گوستردى. هم بزده إبتداءِ حرّيتده، (بابل قلعهسنڭ خرابيتى زماننده "تبلبلِ أقوام" تعبير ايديلن "تشعّبِ أقوام" و او تشعّب سببيله طاغيلمالرى گبى) منفى ملّيت فكريله، باشده روم و أرمنى اولارق پك چوق "قلوبلر" نامنده سببِ تفرقهٔ قلوب، مختلف ملّتجيلر جمعيتلرى تشكّل ايتدى. و اونلردن شيمدىيه قدر، أجنبيلرڭ بوغازينه گيدنلرڭ و پريشان اولانلرڭ حاللرى، منفى ملّيتڭ ضررينى گوستردى.
شيمدى ايسه، أڭ زياده بربرينه محتاج و بربرندن مظلوم و بربرندن فقير و أجنبى تحكّمى آلتنده أزيلن عناصر و قبائلِ إسلاميه ايچنده، فكرِ ملّيتله بربرينه يبانى باقمق و بربرينى دشمن تلقّى ايتمك، اويله بر فلاكتدر كه، تعريف ايديلمز. عادتا بر سينگڭ ايصيرمامسى ايچون، مدهش ييلانلره آرقه چويروب، سينگڭ ايصيرماسنه قارشى مقابله ايتمك گبى بر ديوانهلكله؛ بيوك أژدرهالر حكمنده اولان آوروپانڭ طويمق بيلمز حرصلرينى، پنچهلرينى آچدقلرى بر زمانده، اونلره أهمّيت ويرمهيوب بلكه معنًا اونلره يارديم ايدوب، منفى عنصريت فكريله شرق ولايتلرندهكى وطنداشلره ويا جنوب طرفندهكى دينداشلره عداوت بسلهيوب اونلره قارشى جبهه آلمق، چوق ضررلرى و مهالكى ايله برابر؛ او جنوب أفرادلرى ايچنده دشمن اولارق يوقدر كه، اونلره قارشى جبهه آلينسين. جنوبدن گلن قرآن نورى وار، إسلاميت ضياسى گلمش؛ او ايچمزده واردر و هر يرده بولونور.
ايشته او دينداشلره عداوت ايسه؛ طولاييسيله إسلاميته، قرآنه طوقونور. إسلاميت و قرآنه قارشى عداوت ايسه، بتون بو وطنداشلرڭ حياتِ دنيويه و حياتِ اُخرويهسنه بر نوع عداوتدر. حميت نامنه حياتِ إجتماعيهيه خدمت ايدهيم دييه، ايكى حياتڭ تمل طاشلرينى خراب ايتمك؛ حميت دگل، حماقتدر!
— 459 —
دردنجى مسئله:
مثبت ملّيت، حياتِ إجتماعيهنڭ إحتياجِ داخليسندن ايلرى گلييور؛ تعاونه، تسانده سببدر؛ منفعتلى بر قوّت تأمين ايدر؛ اخوّتِ إسلاميهيى داها زياده تأييد ايدهجك بر واسطه اولور.
شو مثبت فكرِ ملّيت إسلاميته خادم اولمالى، قلعه اولمالى، زرهى اولمالى.. يرينه گچمهملى. چونكه إسلاميتڭ ويرديگى اخوّت ايچنده بيڭ اخوّت وار؛ عالمِ بقاده و عالمِ برزخده او اخوّت باقى قالييور. اونڭ ايچون اخوّتِ ملّيه نه قدر ده قوى اولسه، اونڭ بر پردهسى حكمنه گچهبيلير. يوقسه اونى اونڭ يرينه إقامه ايتمك؛ عين قلعهنڭ طاشلرينى، قلعهنڭ ايچندهكى ألماس خزينهسنڭ يرينه قويوب، او ألماسلرى طيشارى آتمق نوعندن أحمقانه بر جنايتدر.
ايشته أى أهلِ قرآن اولان شو وطنڭ أولادلرى! آلتى يوز سنه دگل، بلكه عبّاسيلر زمانندن بَرى بيڭ سنهدر قرآنِ حكيمڭ بايراقدارى اولارق، بتون جهانه قارشى ميدان اوقويوب، قرآنى إعلان ايتمشسڭز. ملّيتڭزى، قرآنه و إسلاميته قلعه ياپديڭز. بتون دنيايى صوصديرديڭز، مدهش تهاجماتى دفع ايتديڭز، تا
يَاْتِى اللّٰهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ اَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ اَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ
آيتنه گوزل بر ماصدق اولديڭز. شيمدى آوروپانڭ و فرنكمشرب منافقلرڭ دسيسهلرينه اويوب، شو آيتڭ أوّلندهكى خطابه ماصدق اولمقدن چكينمليسڭز و قورقمهليسڭز!
جاىِ دقّت بر حال:تورك ملّتى عناصرِ إسلاميه ايچنده أڭ كثرتلى اولديغى حالده، دنيانڭ هر طرفنده اولان توركلر ايسه مسلماندر. سائر عنصرلر گبى، مسلم و غيرِ مسلم اولارق ايكى قسمه إنقسام ايتمهمشدر. نرهده تورك طائفهسى وارسه،
— 460 —
مسلماندر. مسلمانلقدن چيقان ويا مسلمان اولميان توركلر، توركلكدن دخى چيقمشلردر (مجارلر گبى). حالبوكه كوچك عنصرلرده دخى، هم مسلم و هم ده غيرِ مسلم وار.
أى تورك قارداش! بِالخاصّه سن دقّت ايت! سنڭ ملّيتڭ إسلاميتله إمتزاج ايتمش. اوندن قابلِ تفريق دگل. تفريق ايتسهڭ، محوسڭ! بتون سنڭ ماضيدهكى مفاخرڭ، إسلاميت دفترينه گچمش. بو مفاخر، زمين يوزنده هيچ بر قوّتله سيلنمديگى حالده، سن شيطانلرڭ وسوسهلريله، دسيسهلريله او مفاخرى قلبڭدن سيلمه!
بشنجى مسئله:
آسياده اويانان أقوام، فكرِ ملّيته صاريلوب، عينًا آوروپايى هر جهتله تقليد ايدهرك، حتّى چوق مقدّساتلرى او يولده فدا ايدهرك حركت ايدييورلر. حالبوكه هر ملّتڭ قامتِ قيمتى باشقه بر ألبسه ايستر. بر جنس قوماش بيله اولسه؛ طرزى، آيرى آيرى اولمق لازم گلير. بر قادينه، بر ژاندارمه ألبسهسى گيديريلمز. بر إختيار خواجهيه، تانغو بر قادين لباسى گيديريلمديگى گبى.. "كورى كورينه تقليد دخى، چوق دفعه مسخرهلق اولور." چونكه:
أوّلا:آوروپا بر دكّان، بر قيشله ايسه؛ آسيا بر مزرعه، بر جامع حكمندهدر. بر دكّانجى دانسه گيدر، بر چيفتجى گيدهمز. قيشله وضعيتى ايله مسجد وضعيتى بر اولماز.
هم أكثر أنبيانڭ آسياده ظهورى، أغلبِ حكمانڭ آوروپاده گلمهسى، قدرِ أزلينڭ بر رمزى، بر إشارتيدر كه؛ آسيا أقوامنى إنتباهه گتيرهجك، ترقّى ايتديرهجك، إداره ايتديرهجك؛ دين و قلبدر. فلسفه و حكمت ايسه، دين و قلبه يارديم ايتملى، يرينه گچمهملى.
— 461 —
ثانيًا:دينِ إسلامى خرستيان ديننه قياس ايدوب، آوروپا گبى دينه لاقيد اولمق، پك بيوك بر خطادر. أوّلا: آوروپا، ديننه صاحبدر. باشده ويلسون، لوئيد جورج، ونيزهلوس گبى آوروپا بيوكلرى، پاپاس گبى دينلرينه متعصّب اولمالرى شاهددر كه؛ آوروپا ديننه صاحبدر، بلكه بر جهتده متعصّبدر.
ثالثًا:إسلاميتى خرستيان ديننه قياس ايتمك، قياسِ مع الفارقدر، او قياس ياڭليشدر. چونكه آوروپا ديننه متعصّب اولديغى زمان مدنى دگلدى؛ تعصّبى ترك ايتدى، مدنيلشدى. هم دين، اونلرڭ ايچنده اوچ يوز سنه محاربهِٔ داخليهيى إنتاج ايتمش. مستبد ظالملرڭ ألنده عوامى، فقرايى و أهلِ فكرى أزمگه واسطه اولديغندن؛ اونلرڭ عمومنده موقّةً دينه قارشى بر كوسمك حاصل اولمشدى. إسلاميتده ايسه، تاريخلر شاهددر كه، بر دفعهدن باشقه داخلى محاربهيه سببيت ويرمهمش. هم نه وقت أهلِ إسلام، دينه جدّى صاحب اولمشلرسه، او زمانه نسبةً يوكسك ترقّى ايتمشلر. بوڭا شاهد، آوروپانڭ أڭ بيوك استادى، أندلس دولتِ إسلاميهسيدر.
هم نه وقت، جماعتِ إسلاميه دينه قارشى لاقيد وضعيتى آلمشلر، پريشان وضعيته دوشهرك تدنّى ايتمشلر.
هم إسلاميت، وجوبِ زكات و حرمتِ ربا گبى بيڭلر شفقتپرورانه مسائل ايله فقرايى و عوامى حمايه ايتديگى؛
اَفَلَا يَعْقِلُونَ ٭ اَفَلَا يَتَفَكَّرُونَ ٭ اَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ
گبى كلماتيله عقلى و علمى إستشهاد و ايقاظ ايتديگى و أهلِ علمى حمايه ايتديگى جهتله دائما إسلاميت، فقرالرڭ و أهلِ علمڭ قلعهسى و ملجئى اولمشدر. اونڭ ايچون، إسلاميته قارشى كوسمگه هيچ بر سبب يوقدر.
— 462 —
إسلاميتڭ خريستيانلق و سائر دينلره جهتِ فرقنڭ سرِّ حكمتى شودر كه:
إسلاميتڭ أساسى، محضِ توحيددر؛ وسائط و أسبابه تأثيرِ حقيقى ويرمييور، ايجاد و مقام جهتيله قيمت ويرمييور. خريستيانلق ايسه "ولديت" فكرينى قبول ايتديگى ايچون، وسائط و أسبابه بر قيمت ويرر، أنانيتى قيرماز. عادتا ربوبيتِ إلٰهيهنڭ بر جلوهسنى عزيزلرينه، بيوكلرينه ويرر.
اِتَّخَذُوا اَحْبَارَهُمْ وَ رُهْبَانَهُمْ اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ
آيتنه ماصدق اولمشلر. اونڭ ايچوندر كه، خرستيانلرڭ دنياجه أڭ يوكسك مرتبهده اولانلرى، غرور و أنانيتلرينى محافظه ايتمكله برابر سابق آمريقا رئيسى ويلسون گبى، متعصّب بر ديندار اولور. محضِ توحيد دينى اولان إسلاميت ايچنده، دنياجه يوكسك مرتبهده اولانلر، يا أنانيتى و غرورى بيراقهجق ويا ديندارلغى بر درجه بيراقهجق. اونڭ ايچون بر قسمى لاقيد قالييورلر، بلكه دينسز اولويورلر.
آلتنجى مسئله:
منفى ملّيتده و عنصريت فكرنده إفراط ايدنلره ديرز كه:
أوّلا:شو دنيا يوزى، خصوصًا شو مملكتمز، أسكى زماندن بَرى چوق مهاجرتلره و تبدّلاته معروض اولمقله برابر؛ مركزِ حكومتِ إسلاميه بو وطنده تشكيل اولدقدن صوڭره، أقوامِ سائرهدن پروانه گبى چوقلرى ايچنه آتيلوب، توطّن ايتمشلر. ايشته بو حالده لوحِ محفوظ آچيلسه آنجق حقيقى عنصرلر بربرندن تفريق ايديلهبيلير. اويله ايسه، حقيقى عنصريت فكرينه، حركتى و حميتى بنا ايتمك، معناسز و هم پك ضررليدر. اونڭ ايچوندر كه: منفى ملّيتجيلرڭ و عنصريتپرورلرڭ رئيسلرندن و دينه قارشى پك لاقيد بريسى، مجبور اولمش، ديمش: "ديل، دين بر ايسه؛ ملّت بردر." مادام اويلهدر. حقيقى عنصريته دگل؛ بلكه ديل، دين، وطن
— 463 —
مناسباتنه باقيلهجق. أگر اوچى بر ايسه، ذاتًا قوّتلى بر ملّت؛ أگر برى نقصان اولورسه، تكرار ملّيت دائرهسنه داخلدر.
ثانيًا:إسلاميتڭ مقدّس ملّيتى، بو وطن أولادينڭ حياتِ إجتماعيهسنه قزانديرديغى يوزر فائدهدن ايكى فائدهيى مثال اولارق بيان ايدهجگز:
برنجيسى:شو دولتِ إسلاميه يگرمى اوتوز ميليون ايكن، بتون آوروپانڭ بيوك دولتلرينه قارشى حياتنى و موجوديتنى محافظه ايتديرن، شو دولتڭ اوردوسندهكى نورِ قرآندن گلن شو فكردر: "بن ئولسهم شهيدم، ئولديرسهم غازىيم." كمالِ شوق ايله و عشق ايله ئولومڭ يوزينه گولهرك إستقبال ايتمش. دائما آوروپايى تيترهتمش. عجبا دنياده بسيط فكرلى، صافى قلبلى اولان نفراتڭ روحنده شويله علوى فداكارلغه سببيت ويرهجك، هانگى شى گوستريلهبيلير؟ هانگى حميت اونڭ يرينه إقامه ايديلهبيلير؟ و حياتنى و بتون دنياسنى سَوهرك اوڭا فدا ايتديرهبيلير؟
ايكنجيسى:آوروپانڭ أژدرهالرى (بيوك دولتلرى) هر نه وقت شو دولتِ إسلاميهيه بر طوقات وورمشلرسه؛ اوچ يوز أللى ميليون إسلامى آغلاتمش و ايڭلتمش. و او مستملكات صاحبلرى، اونلرى ايڭلتمهمك و صيزلاتمامق ايچون ألنى چكمش، ألنى قالديرركن اينديرمش. شو هيچ بر جهتده إستصغار ايديلميهجك معنوى و دائمى بر قوّةُ الظهر يرينه هانگى قوّت إقامه ايديلهبيلير؟ گوستريلسين! أوت او عظيم معنوى قوّةُ الظهرى، منفى ملّيت ايله و إستغناكارانه حميت ايله گوجنديرمهملى!
يدنجى مسئله:
منفى ملّيتده فضله حميتپرورلك گوسترنلره ديرز كه: أگر شو ملّتى جدّى سَورسهڭز، اونلره شفقت ايدرسهڭز اويله بر حميت طاشييڭز كه،
— 464 —
اونلرڭ أكثريسنه شفقت صاييلسين. يوقسه أكثريسنه مرحمتسزجهسنه بر طرزده، شفقته محتاج اولميان بر قسمِ قليلڭ موقّت غفلتكارانه حياتِ إجتماعيهلرينه خدمت ايسه، حميت دگلدر. چونكه منفى عنصريت فكريله ياپيلاجق حميتكارلغڭ، ملّتڭ سكزدن ايكيسنه موقّت فائدهسى طوقونابيلير. لايق اولمادقلرى او حميتڭ شفقتنه مظهر اولورلر. او سكزدن آلتيسى، يا إختياردر، يا خستهدر، يا مصيبتزدهدر، يا چوجقدر، يا چوق ضعيفدر، يا پك جدّى اولارق آخرتى دوشونور متّقيدرلر كه؛ بونلر حياتِ دنيويهدن زياده متوجّه اولدقلرى حياتِ برزخيهيه و اُخرويهيه قارشى بر نور، بر تسلّى، بر شفقت ايسترلر و حميتكار مبارك أللره محتاجدرلر. بونلرڭ ايشيقلرينى سوندورمگه و تسلّيلرينى قيرمغه هانگى حميت مساعده ايدر؟ هيهات! نرهده ملّته شفقت، نرهده ملّت يولنده فداكارلق؟
رحمتِ إلٰهيهدن اُميد كسيلمز. چونكه جنابِ حق بيڭ سنهدن بَرى قرآنڭ خدمتنده إستخدام ايتديگى و اوڭا بايراقدار تعيين ايتديگى بو وطنداشلرڭ محتشم اوردوسنى و معظّم جماعتنى، موقّت عارضهلرله إن شاء اللّٰه پريشان ايتمز. ينه او نورى ايشيقلانديرر و وظيفهسنى إدامه ايتديرر...
٭ ٭ ٭
— 465 —
دردنجى مبحث
(تنبيه:يگرمى آلتنجى مكتوبڭ درت مبحثى، بربرى ايله مناسبتدار اولماديغى گبى، بو دردنجى مبحثڭ اون مسائلى دخى بربريله مناسبتدار دگلدر. اونڭ ايچون، مناسبتى آراماملى. ناصل گلمش، اويله يازيلمش. مهمّ بر طلبهسنه گوندرديگى مكتوبڭ بر پارچهسيدر. او طلبهنڭ بش آلتى سؤاللرينه ويريلن جوابلردر.)
برنجيسى
ثانيًا:مكتوبڭده دييورسڭ: رَبّ الْعَالَمِينَ تعبير و تفسيرنده "اون سكز بيڭ عالم" ديمشلر. او عددڭ حكمتنى صورييورسڭ.
قارداشم، بن شيمدى او عددڭ حكمتنى بيلمييورم؛ فقط بو قدر ديرم كه: قرآنِ حكيمڭ جملهلرى، برر معنايه منحصر دگل، بلكه نوعِ بشرڭ عموم طبقاتنه خطاب اولديغى ايچون، هر طبقهيه قارشى برر معنايى تضمّن ايدن بر كلّى حكمندهدر. بيان اولونان معنالر، او كلّى قاعدهنڭ جزئياتلرى حكمندهدرلر. هر بر مفسّر، هر بر عارف، او كلّيدن بر جزئى ذكر ايدييور. يا كشفنه، يا دليلنه وياخود مشربنه إستناد ايدوب، بر معنايى ترجيح ايدييور. ايشته بونده دخى بر طائفه، او عدده موافق بر معنا كشف ايتمش.
— 466 —
مثلا: أهلِ ولايتڭ أهمّيتله وردلرنده ذكر و تكرار ايتدكلرى
مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ
جملهسنده؛ دائرهِٔ وجوب ايله دائرهِٔ إمكاندهكى بحرِ ربوبيت و بحرِ عبوديتدن طوت، تا دنيا و آخرت بحرلرينه، تا عالمِ غيب و عالمِ شهادت بحرلرينه، تا شرق و غرب، شمال و جنوبدهكى بحرِ محيطلرينه، تا بحرِ روم و فارس بحرينه، تا آق دڭز و قرهدڭز و بوغازينه (كه مرجان دينيلن باليق اوندن چيقييور) تا آق دڭز و بحرِ أحمره و سويش قنالنه، تا طاتلى و طوزلى صولر دڭزلرينه، تا طوپراق طبقهسى آلتندهكى طاتلى و متفرّق صو دڭزلريله، اوستندهكى طوزلى و متّصل دڭزلرينه، تا نيل و دجله و فرات گبى، بيوك ايرماقلر دينيلن كوچك طاتلى دڭزلر ايله اونلرڭ قاريشديغى طوزلى بيوك دڭزلرينه قدر، معناسندهكى جزئياتلرى وار. بونلر عمومًا مراد و مقصود اولابيلير و اونڭ حقيقى و مجازى معنالريدر. ايشته اونڭ گبى،
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
دخى، پك چوق حقائقى جامعدر. أهلِ كشف و حقيقت، كشفلرينه گوره آيرى آيرى بيان ايدرلر.
بن ده بويله فهم ايدرم كه: سماواتده بيڭلر عالم وار. ييلديزلرڭ بر قسمى هر برى برر عالم اولابيلير. يرده ده هر بر جنس مخلوقات، برر عالمدر. حتّى هر بر إنسان دخى، كوچك بر عالمدر. رَبّ الْعَالَمِينَ تعبيرى ايسه، "طوغريدن طوغرىيه هر عالم، جنابِ حقّڭ ربوبيتيله إداره و تربيه و تدبير ايديلير." ديمكدر.
ثالثًا:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش:
اِذَا اَرَادَ اللّٰهُ بِقَوْمٍ خَيْرًا اَبْصَرَهُمْ بِعُيُوبِ اَنْفُسِهِمْ
قرآنِ حكيمده حضرتِ يوسف عليه السلام ديمش:
وَمَا اُبَرِّئُ نَفْسِى اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ
أوت نفسنى بگهنن و
— 467 —
نفسنه إعتماد ايدن، بدبختدر. نفسنڭ عيبنى گورن، بختياردر. اويله ايسه، سن بختيارسڭ. فقط بعضًا اولور كه، نفسِ أمّاره، يا لوّامهيه ويا مطمئنّهيه إنقلاب ايدر؛ فقط سلاحلرينى و جهازاتنى أعصابه دور ايدر. أعصاب و طمارلر ايسه، او وظيفهيى آخر عمره قدر گورور. نفسِ أمّاره چوقدن ئولديگى حالده، اونڭ آثارى ينه گورونور. چوق بيوك أصفيا و أوليا وار كه، نفوسلرى مطمئنّه ايكن، نفسِ أمّارهدن شكوا ايتمشلر. قلبلرى غايت سليم و منوّر ايكن، أمراضِ قلبدن واويلا ايتمشلر. ايشته بو ذاتلردهكى، نفسِ أمّاره دگل، بلكه أعصابه دور ايديلن نفسِ أمّارهنڭ وظيفهسيدر. مرض ايسه قلبى دگل، بلكه مرضِ خياليدر. إن شاء اللّٰه عزيز قارداشم، سزه هجوم ايدن نفسڭز و أمراضِ قلبڭز دگل، بلكه مجاهدهنڭ دوامى ايچون بشريت إعتباريله أعصابه إنتقال ايدن و ترقّياتِ دائمىيه سببيت ويرن، ديديگمز گبى بر حالتدر.
٭ ٭ ٭
ايكنجى مسئله
أسكى خواجهنڭ سؤال ايتديگى اوچ مسئلهنڭ ايضاحاتى، رسالهِٔ نورڭ أجزالرنده واردر. شيمديلك إجمالى بر إشارت ايدهجگز:
برنجى سؤالى:
محيى الدينِ عربى، فخر الدّينِ رازىيه مكتوبنده ديمش: "اللّٰهى بيلمك، وارلغنى بيلمهنڭ غيريدر." بو نه ديمكدر، مقصد نهدر؟ صورويور.
— 468 —
أوّلا:اوڭا اوقوديغڭ يگرمى ايكنجى سوزڭ مقدّمهسنده، توحيدِ حقيقى ايله توحيدِ ظاهرىنڭ فرقندهكى مثال و تمثيل، مقصده إشارت ايدر. اوتوز ايكنجى سوزڭ ايكنجى و اوچنجى موقفلرى و مقاصدلرى، او مقصدى ايضاح ايدر.
و ثانيًا:اصول الدين إماملرى و علماءِ علمِ كلامڭ عقائده دائر و وجودِ واجب الوجود و توحيدِ إلٰهىيه دائر بياناتلرى، محيى الدينِ عربينڭ نظرنده كافى گلمديگى ايچون، علمِ كلامڭ إماملرندن فخر الدّينِ رازىيه اويله ديمش.
أوت علمِ كلام واسطهسيله قزانيلان معرفتِ إلٰهيه، معرفتِ كامله و حضورِ تام ويرمييور. قرآنِ معجز البيانڭ طرزنده اولديغى وقت، هم معرفتِ تامّهيى ويرر، هم حضورِ أتمّى قزانديرر كه؛ إن شاء اللّٰه رسالهِٔ نورڭ بتون أجزالرى، او قرآنِ معجز البيانڭ جادّهِٔ نورانيسنده برر ألكتريق لامباسى خدمتنى گورويورلر.
هم محيى الدينِ عربينڭ نظرينه، فخر الدّينِ رازينڭ علمِ كلام واسطهسيله آلديغى معرفت اللّٰه نه قدر نقصان گورولويور؛ اويله ده؛ تصوّف مسلگيله آلينان معرفت دخى، قرآنِ حكيمدن طوغريدن طوغرىيه وراثتِ نبوّت سرّيله آلينان معرفته نسبةً او قدر نقصاندر. چونكه محيى الدينِ عربى مسلگى، حضورِ دائمىيى قزانمق ايچون لَا مَوْجُودَ اِلَّا هُوَ دييوب، كائناتڭ وجودينى إنكار ايدهجك بر طرزه قدر گلمش. و سائرلرى ايسه، ينه حضورِ دائمىيى قزانمق ايچون لَا مَشْهُودَ اِلَّا هُوَ دييوب، كائناتى نسيانِ مطلق آلتنه آلمق گبى عجيب بر طرزه گيرمشلر. قرآنِ حكيمدن آلينان معرفت ايسه، حضورِ دائمىيى ويرمكله برابر، نه كائناتى محكومِ عدم ايدر، نه ده نسيانِ مطلقده حپس ايدر. بلكه باشىبوزوقلقدن چيقاروب، جنابِ حق نامنه إستخدام ايدر. هر شى مرآتِ معرفت اولور. سعدئِ شيرازينڭ ديديگى گبى:
— 469 —
دَرْ نَظَرِ هُوشِيَارْ هَرْ وَرَقِى دَفْتَرِيسْتْ اَزْ مَعْرِفَتِ كِرْدِگَارْ
هر شيده جنابِ حقّڭ معرفتنه بر پنجره آچار.
بعض سوزلرده علماءِ علمِ كلامڭ مسلگيله، قرآندن آلينان منهاجِ حقيقينڭ فرقلرى حقّنده شويله بر تمثيل سويلهمشز كه؛ مثلا: بر صو گتيرمك ايچون، بعضلرى كنگان (صو بوروسى) ايله اوزاق يردن، طاغلر آلتنده قازار، صو گتيرر. بر قسم ده، هر يرده قويو قازار، صو چيقارير. برنجى قسم چوق زحمتليدر؛ طيقانير، كسيلير. فقط هر يرده قويولرى قازوب صو چيقارمغه أهل اولانلر، زحمتسز هر بر يرده صويى بولدقلرى گبى.. عينًا اويله ده: علماءِ علمِ كلام، أسبابى نهايتِ عالمده تسلسل و دورڭ محاليتى ايله كسوب، صوڭره واجب الوجودڭ وجودينى اونڭله إثبات ايدييورلر. اوزون بر يولده گيديلييور. امّا قرآنِ حكيمڭ منهاجِ حقيقيسى ايسه هر يرده صويى بولويور، چيقارييور. هر بر آيتى، برر عصاىِ موسى گبى، نرهيه وورسه آبِ حيات فيشقيرتييور.
وَ فِى كُلِّ شَيْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ
دستورينى، هر شيئه اوقوتديرييور.
هم ايمان يالڭز علم ايله دگل، ايمانده چوق لطائفڭ حصّهلرى وار. ناصلكه بر يمك معدهيه گيرسه، او يمك مختلف أعصابه، مختلف بر صورتده إنقسام ايدوب توزيع اولونويور. علم ايله گلن مسائلِ ايمانيه دخى، عقل معدهسنه گيردكدن صوڭره، درجاته گوره روح، قلب، سرّ، نفس و هكذا لطائف كندينه گوره برر حصّه آلير، مصّ ايدر. أگر اونلرڭ حصّهسى اولمازسه، نقصاندر. ايشته محيى الدينِ عربى، فخر الدّينِ رازىيه بو نقطهيى إخطار ايدييور.
٭ ٭ ٭
— 470 —
اوچنجى مسئله
وَ لَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِى اٰدَمَ
آيتنڭ
اِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا
آيتيله وجهِ توفيقى نهدر؟
الجواب:اون برنجى سوزده و يگرمى اوچنجى سوزده و يگرمى دردنجينڭ بشنجى دالنڭ ايكنجى ميوهسنده ايضاحى واردر. سرِّ إجماليسى بودر كه:
جنابِ حق كمالِ قدرتيله ناصل بر تك شيدن چوق شيلرى ياپييور، چوق وظيفهلرى گورديرييور، بر صحيفهده بيڭ كتابى يازييور. اويله ده إنسانى، پك چوق أنواع يرنده بر نوعِ جامع خلق ايتمش. يعنى، بتون أنواعِ حيواناتڭ مختلف درجاتى قدر، بر تك نوع اولان إنسان ايله، او وظائفى گورديرمك إراده ايتمش كه؛ إنسانلرڭ قوالرينه و حسّياتلرينه فطرةً بر حدّ بيراقمامش؛ فطرى بر قيد قويمامش، سربست بيراقمش. سائر حيواناتڭ قوالرى و حسّياتلرى محدوددر، فطرى بر قيد آلتندهدر. حالبوكه إنسانڭ هر قواسى، حدسز بر مسافهده جولان ايدر گبى، غيرِ متناهى جانبنه گيدر. چونكه إنسان، خالقِ كائناتڭ أسماسنڭ نهايتسز تجلّيلرينه بر آيينه اولديغى ايچون، قوالرينه نهايتسز بر إستعداد ويريلمش. مثلا إنسان حرص ايله، بتون دنيا اوڭا ويريلسه هَلْ مِنْ مَزِيدٍ دييهجك. هم خودكاملغيله، كندى منفعتنه بيڭلر آدمڭ ضررينى قبول ايدر. و هكذا... أخلاقِ سيّئهده حدسز درجهده إنكشافلرى اولديغى و نمرودلر و فرعونلر درجهسنه قدر گيتدكلرى و صيغهِٔ مبالغه ايله ظلوم اولديغى گبى، أخلاقِ حسنهده دخى حدسز بر ترقّياته مظهر اولور، أنبيا و صدّيقين درجهسنه ترقّى ايدر.
— 471 —
هم إنسان (حيوانلرڭ عكسنه اولارق) حياته لازم هر شيئه قارشى جاهلدر، هر شيئى اوگرنمگه مجبوردر. حدسز أشيايه محتاج اولديغى ايچون، صيغهِٔ مبالغه ايله جهولدر. حيوان ايسه، دنيايه گلديگى وقت هم آز شيلره محتاج، هم محتاج اولديغى شيلرى بر ايكى آيده بلكه بر ايكى گونده، بعضًا بر ايكى ساعتده بتون شرائطِ حياتنى اوگرنير. گويا بر باشقه عالمده تكمّل ايتمش، اويله گلمش. إنسان ايسه، بر ايكى سنهده آنجق آياغه قالقار، اون بش سنهده آنجق منفعت و ضررى فرق ايدر. ايشته جهول مبالغهسى، بوڭا ده إشارت ايدر.
٭ ٭ ٭
دردنجى مسئله
جَدِّدُوا اِيمَانَكُمْ بِلَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ
ڭ حكمتنى صورييورسڭز. اونڭ حكمتى، چوق سوزلرده ذكر ايديلمشدر. بر سرِّ حكمتى شودر كه: إنسانڭ هم شخصى، هم عالمى هر زمان تجدّد ايتدكلرى ايچون، هر زمان تجديدِ ايمانه محتاجدر. زيرا إنسانڭ هر بر فردينڭ معنًا چوق أفرادى وار. عمرينڭ سنهلرى عددنجه، بلكه گونلرى عددنجه، بلكه ساعتلرى عددنجه برر فردِ آخَر صاييلير. چونكه زمان آلتنه گيرديگى ايچون او فردِ واحد بر مودهل حكمنه گچر، هر گون بر فردِ آخَر شكلنى گيهر.
هم إنسانده بو تعدّد و تجدّد اولديغى گبى، توطّن ايتديگى عالم دخى سيّاردر. او گيدر، باشقهسى يرينه گلير، دائما تنوّع ايدييور؛ هر گون باشقه بر عالم
— 472 —
قپوسنى آچييور. ايمان ايسه هم او شخصدهكى هر فردڭ نورِ حياتيدر، هم گيرديگى عالمڭ ضياسيدر. لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ايسه، او نورى آچار بر آناختاردر.
هم إنسانده مادام نفس، هوا و وهم و شيطان حكم ايدييورلر، چوق وقت ايماننى رنجيده ايتمك ايچون غفلتندن إستفاده ايدهرك چوق حيلهلرى ايدرلر، شبهه و وسوسهلرله ايمان نورينى قاپارلر. هم ظاهرِ شريعته مخالف دوشن و حتّى بعض إماملر نظرنده كفر درجهسنده تأثير ايدن كلمات و حركات أكسيك اولمايور. اونڭ ايچون هر وقت، هر ساعت، هر گون تجديدِ ايمانه بر إحتياج واردر.
سؤال:متكلّمين علماسى؛ عالمى، إمكان و حدوثڭ عنوانِ إجماليسى ايچنده صاروب ذهنًا اوستنه چيقار، صوڭره وحدانيتى إثبات ايدرلر. أهلِ تصوّفڭ بر قسمى، توحيد ايچنده تام حضورى قزانمق ايچون، لَا مَشْهُودَ اِلَّا هُوَ دييوب كائناتى اونوتور، نسيان پردهسنى اوستنه چكر، صوڭره تام حضورى بولور. و ديگر بر قسمى حقيقى توحيدى و تام حضورى بولمق ايچون لَا مَوْجُودَ اِلَّا هُوَ دييهرك كائناتى خياله صارار، عدمه آتار، صوڭره حضورِ تام بولور. حالبوكه سن، بو اوچ مشربدن خارج بر جادّهِٔ كبرايى قرآنده گوسترييورسڭ. و اونڭ شعارى اولارق
لَا مَعْبُودَ اِلَّا هُوَ ٭ لَا مَقْصُودَ اِلَّا هُوَ
دييورسڭ. بو جادّهنڭ توحيده دائر بر برهاننى و بر مختصر يولنى إجمالًا گوستر.
الجواب:بتون سوزلر و بتون مكتوبلر، او جادّهيى گوسترر. شيمديلك ايستديگڭز گبى عظيم بر حجّتنه و گنيش و اوزون بر برهاننه مختصرًا إشارت ايدرز. شويله كه:
— 473 —
عالمده هر بر شى، بتون أشيايى كندى خالقنه ويرر. و دنياده هر بر أثر، بتون آثارى كندى مؤثّرينڭ أثرلرى اولديغنى گوسترر. و كائناتده هر بر فعلِ ايجادى، بتون أفعالِ ايجاديهيى كندى فاعلنڭ فعللرى اولديغنى إثبات ايدر. و موجوداته تجلّى ايدن هر بر إسم، بتون أسمايى كندى مسمّاسنڭ إسملرى و عنوانلرى اولديغنه إشارت ايدر. ديمك هر بر شى، طوغريدن طوغرىيه بر برهانِ وحدانيتدر و معرفتِ إلٰهيهنڭ بر پنجرهسيدر. أوت هر بر أثر، خصوصًا ذىحيات اولسه، كائناتڭ كوچك بر مثالِ مصغّريدر و عالمڭ بر چكردگيدر و كُرهِٔ أرضڭ بر ميوهسيدر. اويله ايسه؛ او مثالِ مصغّرى، او چكردگى، او ميوهيى ايجاد ايدن، هر حالده بتون كائناتى ايجاد ايدن ينه اودر. چونكه ميوهنڭ موجدى، آغاجنڭ موجدندن باشقهسى اولاماز. اويله ايسه هر بر أثر، بتون آثارى مؤثّرينه ويرديگى گبى.. هر بر فعل دخى؛ بتون أفعالى، فاعلنه إسناد ايدر. چونكه گورويورز كه، هر بر فعلِ ايجادى، أكثر موجوداتى إحاطه ايدهجك درجهده گنيش و ذرّهدن شموسه قدر اوزون برر قانونِ خلّاقيتڭ اوجى اولارق گورونويور. ديمك او جزئى فعلِ ايجادى صاحبى كيم ايسه، او موجوداتى إحاطه ايدن و ذرّهدن شموسه قدر اوزانان قانونِ كلّى ايله باغلانان بتون أفعالڭ فاعلى اولمق گركدر. أوت بر سينگى إحيا ايدن، بتون هوامى و كوچك حيواناتى ايجاد ايدن و أرضى إحيا ايدن ذات اولاجقدر. هم مولوى گبى ذرّهيى دونديرن كيم ايسه، متسلسلًا موجوداتى تحريك ايدوب، تا شمسى سيّاراتيله گزديرن عين ذات اولمق گركدر. چونكه قانون بر سلسلهدر، أفعال اونڭ ايله باغليدر.
ديمك ناصل هر بر أثر، بتون آثارى مؤثّرينه ويرر و هر بر فعلِ ايجادى، بتون أفعالى فاعلنه مال ايدر. عينًا اويله ده: كائناتدهكى تجلّى ايدن هر بر إسم، بتون إسملرى كندى مسمّاسنه إسناد ايدر و اونڭ عنوانلرى اولديغنى إثبات ايدر.
— 474 —
چونكه كائناتده تجلّى ايدن إسملر، دوائرِ متداخله گبى و ضيادهكى ألوانِ سبعه گبى بربرى ايچنه گيرييور، بربرينه يارديم ايدييور، بربرينڭ أثرينى تكميل ايدييور، تزيين ايدييور. مثلا: محيى إسمى بر شيئه تجلّى ايتديگى وقت و حيات ويرديگى دقيقهده حكيم إسمى دخى تجلّى ايدييور، او ذىحياتڭ يوواسى اولان جسدينى حكمتله تنظيم ايدييور. عين حالده كريم إسمى دخى تجلّى ايدييور؛ يوواسنى تزيين ايدر. عين آنده رحيم إسمنڭ دخى تجلّيسى گورونويور؛ او جسدڭ شفقتله حوائجنى إحضار ايدر. عين زمانده رزّاق إسمى تجلّيسى گورونويور؛ او ذىحياتڭ بقاسنه لازم مادّى و معنوى رزقنى اومماديغى طرزده ويرييور. و هكذا... ديمك محيى كيمڭ إسمى ايسه، كائناتده نورلى و محيط اولان حكيم إسمى ده اونڭدر و بتون مخلوقاتى شفقتله تربيه ايدن رحيم إسمى ده اونڭدر و بتون ذىحياتلرى كرميله إعاشه ايدن رزّاق إسمى دخى اونڭ إسميدر، عنوانيدر. و هكذا...
ديمك هر بر إسم، هر بر فعل، هر بر أثر اويله بر برهانِ وحدانيتدر كه؛ كائناتڭ صحيفهلرنده و عصرلرڭ سطرلرنده يازيلان و موجودات دينيلن بتون كلماتى، كاتبنڭ نقشِ قلمى اولديغنه دلالت ايدن برر مُهرِ وحدانيت، برر خاتمِ أحديتدر.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مَنْ قَالَ اَفْضَلُ مَا قُلْتُ اَنَا وَ النَّبِيُّونَ مِنْ قَبْلِى لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلِّمْ
٭ ٭ ٭
— 475 —
بشنجى مسئله
ثانيًا:مكتوبڭزده "مجرّد لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ كافى ميدر؟ يعنى مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ ديمزسه أهلِ نجات اولابيلير مى؟" دييه ديگر بر مقصدى صورييورسڭز. بونڭ جوابى اوزوندر. يالڭز شيمدى بو قدر ديرز كه:
كلمهِٔ شهادتڭ ايكى كلامى بربرندن آيريلماز، بربرينى إثبات ايدر، بربرينى تضمّن ايدر، برى بريسز اولماز. مادام پيغمبر عليه الصلاة والسلام خاتم الأنبيادر، بتون أنبيانڭ وارثيدر؛ ألبته بتون وصول يوللرينڭ باشندهدر. اونڭ جادّهِٔ كبراسندن خارج، حقيقت و نجات يولى اولاماز. عموم أهلِ معرفتڭ و تحقيقڭ إماملرى، سعدئِ شيرازى گبى ديرلر:
مُحَالَسْتْ سَعْدِى بَرَاهِ نَجَاتْ ٭ ظَفَرْ بُرْدَنْ جُزْ دَرْ پَىِ مُصْطَفٰى
هم
كُلُّ الطُّرُقِ مَسْدُودٌ اِلَّا الْمِنْهَاجَ الْمُحَمَّدِىَّ
ديمشلر.
فقط بعضًا اولويور كه: جادّهِٔ أحمديهده (عصم) گيتدكلرى حالده، بيلمييورلر كه جادّهِٔ أحمديهدر و جادّهِٔ أحمديه داخلندهدر.
هم بعضًا اولويور كه: پيغمبرى بيلمييورلر، فقط گيتدكلرى يول، جادّهِٔ أحمديهنڭ أجزاسندندر.
هم بعضًا اولويور كه: بر كيفيتِ مجذوبانه ويا بر حالتِ إستغراقكارانه ويا بر وضعيتِ منزويانه و بدويانه صورتنده جادّهِٔ محمّديهيى دوشونميهرك، يالڭز لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ اونلره كافى گلييور.
— 476 —
فقط بونڭله برابر، أڭ مهمّ بر جهت بودر كه: "عدمِ قبول" باشقهدر، "قبولِ عدم" باشقهدر. بو چشيد أهلِ جذبه و أهلِ عزلت ويا ايشيتمهين ويا بيلمهين آدملر؛ پيغمبرى بيلمييورلر ويا دوشونمييورلر كه قبول ايتسينلر. او نقطهده جاهل قالييورلر. معرفتِ إلٰهيهيه قارشى، يالڭز لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ بيلييورلر. بونلر أهلِ نجات اولابيليرلر. فقط پيغمبرى ايشيدن و دعواسنى بيلن آدملر اونى تصديق ايتمزسه، جنابِ حقّى طانيماز. اونڭ حقّنده، يالڭز لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ كلامى، سببِ نجات اولان توحيدى إفاده ايدهمز. چونكه او حال، بر درجه مدارِ عذر اولان جاهلانه عدمِ قبول دگل، بلكه او قبولِ عدمدر و او إنكاردر. معجزاتيله، آثاريله كائناتڭ مدارِ فخرى و نوعِ بشرڭ مدارِ شرفى اولان محمّد عليه الصلاة والسلامى إنكار ايدن آدم، ألبته هيچ بر جهتده هيچ بر نوره مظهر اولاماز و اللّٰهى طانيماز. هر نه ايسه، شيمديلك بو قدر يتر.
٭ ٭ ٭
آلتنجى مسئله
ثالثًا:شيطانله مناظره نامندهكى برنجى مبحثدهكى شيطانڭ مسلگنه عائد بعض تعبيرات چوق غليظ دوشمش. "حاشا، حاشا!" كلمهسيله و فرضِ محال صورتندهكى قيدلرله تعديل ايديلديگى حالده، ينه بنى تيترهتييور. صوڭره سزه گوندريلن پارچهده بعض اوفاق تعديلات واردى، نسخهڭزى اونڭله تصحيح ايدهبيلديڭز مى؟ فكريڭزى توكيل ايدييورم؛ او تعبيراتدن لزومسز گوردكلريڭزى طىّ ايدهبيليرسڭز.
— 477 —
عزيز قارداشم، او مبحث چوق مهمدر. چونكه أهلِ زندقهنڭ استادى، شيطاندر. شيطان إلزام ايديلمزسه، اونڭ مقلّدلرى قانمازلر. قرآنِ حكيم، كافرلرڭ غليظ تعبيرلرينى ردّ ايتمك ايچون ذكر ايتديگندن بڭا بر جسارت ويريلدى كه؛ بو شيطانى اولان مسلگڭ بتون بتون چوروكلگنى گوسترمك ايچون، (فرضِ محال صورتنده) حزب الشيطانڭ أفرادى، مسلكلرينڭ إقتضاسيله قبول ايتمگه مجبور اولدقلرى و ايستر ايستهمز معنًا مسلك ديليله دييهجكلرى أحمقانه تعبيراتلرينى تيترهيهرك إستعمال ايتدم. فقط او إستعمال ايله اونلرى قويو ديبنه صيقشديروب، ميدانى باشدن باشه قرآن حسابنه ضبط ايتدك، اونلرڭ فويهلرينى ميدانه چيقاردق.
شو مظفّريته، شو تمثيل ايچنده باق. مثلا: سماواته باشى تماس ايتمش پك يوكسك بر مناره و او منارهنڭ آلتنده كُرهِٔ أرضڭ مركزينه قدر بر قويو قازيلمش فرض ايدييورز. ايشته أذانى عموم مملكتده عموم أهالىيه ايشيديلن بر ذات، مناره باشندن تا قويو ديبنه قدر هانگى موقعده بولونديغنى إثبات ايتمك ايچون ايكى فرقه مناقشه ايدييورلر. برنجى فرقه دير كه: "مناره باشندهدر، كائناته أذان اوقويور. چونكه أذاننى ايشيدييورز؛ حياتداردر، علويدر. چندان هركس اونى او يوكسك يرده گورمييور؛ فقط هركس درجهسنه گوره اونى، چيقديغى و اينديگى وقت بر مقامده، بر باصامقده گورور و اونڭله بيلير كه: او، يوقارى چيقار و نرهده گورونورسه گورونسون او، يوكسك مقام صاحبيدر." ديگر شيطانى و أحمق گروه ايسه دير: "يوق، مقامى مناره باشى دگل؛ نرهده گورونورسه گورونسون، مقامى قويو ديبيدر." حالبوكه هيچ كيمسه، نه اونى قويو ديبنده گورمش و نه ده گورهبيلير. فرضا أگر طاش گبى ثقيل، إختيارسز اولسه ايدى، ألبته قويو ديبنده بولونهجقدى، بريسى گورهجكدى.
— 478 —
شيمدى بو ايكى معارض فرقهنڭ محاربه ميدانى، او مناره باشندن تا قويو ديبنه قدر اوزون بر مسافهدر. حزب اللّٰه دينيلن أهلِ نور جماعتى، يوكسك نظرلى اولانلره او مؤذّن ذاتى مناره باشنده گوسترييورلر. و نظرلرى او درجهيه چيقميانلره و قاصر النظر اولانلره، درجهلرينه گوره برر باصامقده او مؤذّنِ أعظمى گوسترييورلر. كوچك بر أماره، اونلره كافى گلير و إثبات ايدر كه: او ذات، طاش گبى جامد بر جسم دگل، بلكه ايستديگى وقت يوقارى چيقار، گورونور، أذان اوقور بر إنسانِ كاملدر. ديگر حزب الشيطان دينيلن گروه ايسه، ديرلر: "يا مناره باشنده هركسه گوستريڭز وياخود مقامى قويو ديبيدر." دييه أحمقانه حكم ايدرلر. أحمقلقلرندن بيلمييورلر كه: مناره باشنده هركسه گوستريلمهمسى، هركسڭ نظرى اورايه چيقمامسندن ايلرى گلييور. هم مغالطه صورتنده، مناره باشى خارج اولارق بتون مسافهيى ضبط ايتمك ايستهيورلر.
ايشته او ايكى جماعتڭ مناقشهسنى حلّ ايتمك ايچون برى چيقار، او حزب الشيطانه دير كه: أى منحوس گروه! أگر او مؤذّنِ أعظمڭ مقامى قويو ديبى اولسه؛ طاش گبى جامد، حياتسز، قوّتسز اولمق لازم گلير. و قويو باصامقلرنده و منارهنڭ درجهلرنده گورونن او اولمامق لازم گلير. مادام اويله گورييورسڭز؛ ألبته او، قوّتسز، حقيقتسز، جامد اولميهجق. مناره باشى اونڭ مقامى اولاجق. اويله ايسه، يا سز اونى قويو ديبنده گوسترهجكسڭز (كه هيچ بر جهتده بونى گوسترهمزسڭز و هيچ بر كيمسهيه اوراده بولونماسنى ديڭلتهمزسڭز) وياخود صوصڭز! ميدانِ مدافعهڭز قويو ديبيدر. سائر ميدان و اوزون مسافه ايسه، شو مبارك جماعتڭ ميدانيدر؛ قويو ديبندن باشقه، او ذاتى نرهده گوسترسهلر، دعوايى قزانيرلر.
ايشته شو تمثيل گبى مناظرهِٔ شيطانى مبحثى، عرشدن فرشه قدر اولان اوزون مسافهيى حزب الشيطانڭ ألندن آلييور و حزب الشيطانى مجبور ايدييور،
— 479 —
صيقيشديرييور. أڭ غيرِ معقول، أڭ محال، أڭ منفور موقعى اونلره بيراقييور. أڭ طار و كيمسه گيرهميهجك بر دليگه اونلرى صوقويور، بتون مسافهيى قرآن نامنه ضبط ايدييور.
أگر اونلره دينيلسه: "قرآن ناصلدر؟" ديرلر: "گوزل و أخلاق درسنى ويرن بر إنسان كتابيدر." او وقت اونلره دينيلير: اويله ايسه اللّٰهڭ كلاميدر و بويله قبول ايتمگه مجبورسڭز. چونكه سز مسلگڭزجه، "گوزل" دييهميهجكسڭز!
هم أگر اونلره دينيلسه: "پيغمبرى ناصل بيليرسڭز؟" ديرلر: "گوزل أخلاقلى، چوق عقللى بر آدم." او وقت اونلره دينيلهجك: "اويله ايسه ايمانه گليڭز. چونكه گوزل أخلاقلى، عقللى اولسه، على كلّ حال رسول اللّٰهدر. چونكه سزڭ بو "گوزل" سوزيڭز، حدوديڭز داخلنده دگل؛ مسلگڭزجه بويله دييهمزسڭز." و هكذا... تمثيلدهكى سائر إشارتلره، حقيقتڭ سائر جهتلرى تطبيق ايديلهبيلير.
ايشته بو سرّه بناءً او شيطان ايله مناظره ايديلن برنجى مبحث، أهلِ ايمانڭ ايماننى محافظه ايتمك ايچون معجزاتِ أحمديهيى بيلمگه و قطعى برهانلرينى اوگرنمگه محتاج ايتمييور. أدنا بر أماره، كوچك بر دليل، اونلرڭ ايمانلرينى قورتارييور. قويو ديبندهكى أسفلِ سافلينده اولماديغنه، هر بر حالِ أحمديه (عصم)، هر بر خصلتِ محمّديه (عصم)، هر بر طورِ نبوى (عصم) برر معجزه حكمنه گچر، أعلاىِ علّيّينده بر مقامى بولونديغنى إثبات ايدر.
٭ ٭ ٭
— 480 —
يدنجى مسئله
مدارِ عبرت بر مسئله:
(وهمه معروض، فتوره دوشن بعض دوستلريمه قوّهِٔ معنويهيى تأييد ايدهجك يدى أمارهنڭ دلالتيله، صِرف خدمتِ قرآنه عائد بر إكرامِ ربّانىيى و بر حمايتِ إلٰهيهيى بيان ايتمگه مجبورم كه، او ضعيف طمارلى بر قسم دوستلريمى قورتارهيم. او يدى أمارهنڭ دردى؛ دوست ايكن، صِرف برر مقصدِ دنيوى ايچون شخصمه دگل، قرآنه خادملگم جهتنده دشمن وضعيتى آلمالريله، او مقصدلرينڭ عكسيله طوقات ييديلر. او يدى أمارهنڭ اوچى ايسه، جدّى دوست ايديلر و دائما ده دوستدرلر؛ فقط دوستلغڭ إقتضا ايتديگى مردانه وضعيتى موقّةً گوسترمديلر، تا كه أهلِ دنيانڭ توجّهنى قزانوب برر مقصدِ دنيوى قزانسينلر و باشلرندن أمين اولسونلر. حالبوكه او اوچ دوستم، مع التأسّف او مقصدلرينڭ عكسيله برر عتاب گورديلر.)
أوّلكى درت ظاهرى دوست، صوڭره دشمن وضعيتى گوسترنلرڭ
برنجيسى:بر مدير، قاچ واسطه ايله يالواردى. اوننجى سوزدن بر نسخه ايستدى. اوڭا ويردم. او ايسه، ترفيع ايچون دوستلغمى بيراقوب دشمنلق وضعيتى آلدى. والىيه شكوا و إخبار صورتنده ويردى. خدمتِ قرآنيهنڭ بر أثرِ إكرامى اولارق ترفيع دگل، عزل ايديلدى.
ايكنجيسى:ديگر بر مدير، دوست ايكن، آمرلرينڭ خاطرى ايچون و أهلِ دنيانڭ توجّهنى قزانمق فكريله شخصمه دگل، خدمتكارلغم جهتنده رقيبانه و دشمنانه وضعيت آلدى، كندى مقصدينڭ عكسيله طوقات يدى. اُميد
— 481 —
ايديلمديگى بر مسئلهده، ايكى بچق سنهيه محكوم ايديلدى. صوڭره قرآنڭ بر خدمتكارندن دعا ايستدى. إن شاء اللّٰه بلكه قورتولاجق، چونكه اوڭا دعا ايديلدى.
اوچنجيسى:بر معلّم، دوست گورونوركن بن ده اوڭا دوست باقدم. صوڭره بارلايه نقل ايدوب يرلشمك ايچون دشمنانه بر وضعيتى إختيار ايتدى؛ او مقصدينڭ عكسيله طوقات يدى. معلّملكدن عسكرلگه آتيلدى. بارلادن اوزاقلاشديريلدى.
دردنجيسى:بر معلّم (حافظ، هم متديّن گورديگم ايچون) قرآنڭ خدمتنده بڭا بر دوستلق ايدهجك نيّتيله اوڭا صميمانه بر دوستلق گوستردم. صوڭره او، أهلِ دنيانڭ توجّهنى قزانمق ايچون، بر مأمورڭ بر تك كلاميله بزه قارشى چوق صوغوق و قورقاق وضعيتى آلدى. صوڭره او مقصدينڭ عكسيله طوقات يدى. مفتّشندن شدّتلى بر تكدير يدى و عزل ايديلدى.
ايشته بو درت آدم دشمن وضعيتى آلمقله بويله طوقات ييدكلرى گبى، اوچ دوستم ده جدّى دوستلغڭ إقتضا ايتديگى مردانه وضعيتى گوسترمدكلرى ايچون، طوقات دگل، بر نوع إخطار نوعنده عكسِ مقصدلريله ايقاظ ايديلديلر:
برنجيسى:غايت مهمّ و جدّى و حقيقى بر طلبهم اولان بر ذاتِ محترم، متماديًا سوزلرى يازار، نشر ايدردى. مشوّش بيوك بر مأمورڭ گلمهسيله و بر حادثهنڭ وقوعى ايله؛ يازديغى سوزلرى صاقلادى، موقّةً إستنساخى ده ترك ايتدى. تا كه، أهلِ دنيادن بر زحمت گورمهسين و بر صيقنتى چكمهسين و اونلرڭ شرلرندن أمين اولسون. حالبوكه او خدمتِ قرآنيهنڭ موقّةً تعطيلندن گلن بر أثرِ خطا اولارق، بر سنه متماديًا بيڭ ليرايه محكوميت گبى بر بلا، گوزى اوڭنه
— 482 —
قونولدى. نه وقت إستنساخه نيّت ايتدى و أسكى وضعيتنه دوندى؛ او دعواسندن تبرئه ايتدى، ِللّٰه الحمد برائت قزاندى. فقرِ حاليله برابر بيڭ ليرادن قورتولدى.
ايكنجيسى:بش سنهدن بَرى مرد و جدّى و جسور بر دوستم، أهلِ دنيانڭ و يڭى گلن بر آمرڭ حسنِ ظنّنى و توجّهنى قزانمق ايچون، قومشوم ايكن، دوشونميهرك إختيارسز بر قاچ آى بنم ايله گوروشمدى. حتّى بايرامده و رمضانده اوغرامدى. حالبوكه مقصدينڭ عكسيله قريه مسئلهسى نتيجهلندى، نفوذى قيريلدى.
اوچنجيسى:هفتهده بر ايكى دفعه بنمله گوروشن بر حافظ، إمام اولمش. صاريق صارمق ايچون ايكى آى بنى ترك ايتدى. حتّى بايرامده يانمه گلمدى. خلافِ مأمول اولارق، مقصدينڭ عكسيله يدى سكز آى إماملق ايتديگى حالده خلافِ عادت بر صورتده اوڭا صاريق باغلاتديريلمدى.
ايشته بو گبى وقوعاتلر چوق وار. فقط بعضيلرينڭ خاطرلرينى قيرمامق ايچون ذكر ايتمييورم. بونلر نه قدر ضعيف برر أماره ايسه ده، فقط إجتماعنده بر قوّت حسّ ايديلير. اونڭله قناعت گلير كه: شخصمه قارشى دگل (چونكه نفسمى هيچ بر إكرامه لايق گورمييورم) بلكه خدمتِ قرآن نقطهسنده صِرف او جهتده بر إكرامِ إلٰهى و بر حمايتِ ربّانيه آلتنده خدمت ايتديگمز آڭلاشيلييور. دوستلرم بونى دوشونملى، أوهامه قاپيلماملى. مادام خدمتكارليغمه بر إكرامِ إلٰهيدر و مادام فخره دگل، بلكه شكره سببدر و مادام وَ اَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ فرمانى وار.. بو سرلره بناءً، خصوصى بر صورتده دوستلريمه بيان ايدييورم.
٭ ٭ ٭
— 483 —
سكزنجى مسئله
(يگرمى يدنجى سوزڭ إجتهاده مانع أسبابڭ بشنجى سببنڭ اوچنجى نقطهسنڭ اوچنجى مثالنڭ حاشيهسيدر.)
مهمّ بر سؤال:بعض أهلِ تحقيق ديرلر كه: ألفاظِ قرآنيه و ذكريه و سائر تسبيحلرڭ هر برى متعدّد جهتلرله إنسانڭ لطائفِ معنويهسنى تنوير ايدر، معنوى غدا ويرر. معنالرى بيلينمزسه، يالڭز لفظ إفاده ايتمييور، كافى گلمييور. لفظ بر لباسدر؛ دگيشديريلسه، هر طائفه كندى لسانيله او معنالره ألفاظ گيديرسه، داها نافع اولماز مى؟
الجواب:ألفاظِ قرآنيه و تسبيحاتِ نبويهنڭ لفظلرى جامد لباس دگل؛ جسدڭ حياتدار جلدى گبيدر، بلكه مرورِ زمانله جلد اولمشدر. لباس دگيشديريلير؛ فقط جلد دگيشسه، وجوده ضرردر. بلكه نمازده و أذاندهكى گبى ألفاظِ مباركهلر، معناىِ عُرفيلرينه عَلَم و نام اولمشلر. عَلَم و إسم ايسه، دگيشديريلمز. بن كندى نفسمده تجربه ايتديگم بر حالتى چوق دفعه تدقيق ايتدم گوردم كه؛ او حالت، حقيقتدر. او حالت شودر كه:
سورهِٔ إخلاصى عرفه گوننده يوزر دفعه تكرار ايدوب اوقويوردم. گوردم كه: بندهكى معنوى طويغولرڭ بر قسمى بر قاچ دفعهده غداسنى آلير، واز گچر، طورور. و قوّهِٔ مفكّره گبى بر قسم دخى، بر زمان معنا طرفنه متوجّه اولور، حصّهسنى آلير، او ده طورور. و قلب گبى بر قسم، معنوى بر ذوقه مدار بعض مفهوملر جهتنده حصّهسنى آلير، او ده سكوت ايدر. و هكذا... گيت گيده او تكرارده يالڭز بر قسم لطائف قالير كه؛ پك گج اوصانييور، دوام ايدر، داها معنايه و تدقيقاته هيچ
— 484 —
إحتياج بيراقمييور. غفلت قوّهِٔ مفكّرهيه ضرر ويرديگى گبى، اوڭا ضرر ويرمييور. لفظ و لفظ مشبّع اولديغى بر مئالِ إجمالى ايله و إسم و عَلَم بولوندقلرى معناىِ عُرفى، اونلره كافى گلييور. أگر معنايى او وقت دوشونسه، ضررلى بر اوصانج ويرر. و او دوام ايدن لطيفهلر، تعلّمه و تفهّمه محتاج دگللر؛ بلكه تخطّره، توجّهه و تشويقه إحتياج گوستررلر. و او جلد حكمندهكى لفظلرى اونلره كافى گلييور و معنا وظيفهسنى گورويورلر. و بِالخاصّه او عربى لفظلر ايله، كلام اللّٰه و تكلّمِ إلٰهى اولديغنى تخطّر ايتمكله، دائمى بر فيضه مداردر.
ايشته كندم تجربه ايتديگم شو حالت گوسترييور كه: أذان گبى و نمازڭ تسبيحاتى گبى و هر وقت تكرار ايديلن فاتحه و سورهِٔ إخلاص گبى حقائقلرى، باشقه لسان ايله إفاده ايتمك چوق ضررليدر. چونكه منبعِ دائمى اولان ألفاظِ إلٰهيه و نبويه غائب اولدقدن صوڭره، او دائمى لطائفڭ دائمى حصّهلرى ده غائب اولور. هم هر حرفڭ لا أقل اون ثوابى ضايع اولماسى و حضورِ دائمى، بتون نمازده هركس ايچون دوام ايتمديگندن؛ غفلت ايچنده، ترجمه واسطهسيله إنسانلرڭ تعبيراتى روحه ظلمت ويرمهسى گبى ضررلر اولور.
أوت ناصل إمامِ أعظم ديمش: " لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ توحيده عَلَم و إسمدر." بز ده ديرز: كلماتِ تسبيحيه و ذكريهنڭ، خصوصًا أذانده و نمازده اولانلرڭ أكثريتِ مطلقهسى، عَلَم و إسم حكمنه گچمشلر. عَلَم گبى، معناىِ لُغَويسندن زياده، معناىِ عُرفئ شرعيسنه باقيلير. اويله ايسه، دگيشمهلرى شرعًا ممكن دگلدر. هر مؤمنه بيلمسى لازم اولان مجمل معنالرى، يعنى مختصر بر مئالى ايسه، أڭ عامى بر آدم دخى چابوق اوگرنير. بتون عمرينى إسلاميتله گچيرن و قفاسنى بيڭلر مالايعنيات ايله طولديران آدملر، بر ايكى هفتهده حياتِ أبديهسنڭ آناختارى اولان
— 485 —
شو كلماتِ مباركهنڭ مئالِ إجماليسنى اوگرنمهمسنه ناصل معذور اولابيليرلر، ناصل مسلمان اولورلر، ناصل "عقللى آدم" دينيليرلر؟ و اويله حريفلرڭ تنبللكلرينڭ خاطرى ايچون، او نور منبعلرينڭ محفظهلرينى بوزمق كارِ عقل دگلدر!..
هم سُبْحَانَ اللّٰه ديين، هانگى ملّتدن اولورسه اولسون، جنابِ حقّى تقديس ايتديگنى آڭلار. ايشته بو قدر كافى گلمز مى؟ أگر معناسنه كندى لسانيله متوجّه اولسه، عقل نقطهسنده بر دفعه تعلّم ايدر. حالبوكه گونده يوز دفعه تكرار ايدر. او يوز دفعه، عقلڭ حصّهِٔ تعلّمندن باشقه، لفظدن و لفظه سرايت ايدن و إمتزاج ايدن مئالِ إجمالى، چوق نورلره و فيضلره مداردر. باخصوص تكلّمِ إلٰهى حيثيتيله آلديغى قدسيت و او قدسيتدن گلن فيضلر و نورلر، چوق أهمّيتليدر.
الحاصل:ضرورياتِ دينيه محفظهلرى اولان ألفاظِ قدسيهِٔ إلٰهيهنڭ يرينه هيچ بر شى إقامه ايديلهمز و يرلرينى طوتاماز و وظيفهلرينى گورهمز. و موقّت إفاده ايتسهلر ده؛ دائمى، علوى، قدسى إفاده ايدهمزلر.
امّا نظرياتِ دينيهنڭ محفظهلرى اولان ألفاظلر ايسه، دگيشديريلمگه لزوم قالماز. چونكه نصيحت ايله و سائر تدريس و تعليم و وعظ ايله او إحتياج مندفع اولور.
الحاصل:لسانِ نحوى اولان لسانِ عربينڭ جامعيتى و ألفاظِ قرآنيهنڭ إعجازى اويله بر طرزدهدر كه، قابلِ ترجمه دگلدر! بلكه "محالدر" دييهبيليرم. كيمڭ شبههسى وارسه، إعجازه دائر يگرمى بشنجى سوزه مراجعت ايتسين. ترجمه ديدكلرى شيلر ايسه، غايت مختصر و ناقص بر مئالدر. بويله مئال نرهده؛ حياتدار، چوق جهتلرله تشعّب ايتمش آياتڭ حقيقى معنالرى نرهده؟
٭ ٭ ٭
— 486 —
طوقوزنجى مسئله
(مهمّ و محرم بر مسئله و بر سرِّ ولايت)
عالمِ إسلامده أهلِ سنّت و جماعت دينيلن أهلِ حق و إستقامت فرقهِٔ عظيمهسى، حقائقِ قرآنيهيى و ايمانيهيى إستقامت دائرهسنده هو هُوَسنه سنّتِ سنيهيه إتّباع ايدهرك محافظه ايتمشلر. أهلِ ولايتڭ أكثريتِ مطلقهسى، او دائرهدن نشئت ايتمشلر. ديگر بر قسم أهلِ ولايت، أهلِ سنّت و جماعتڭ بعض دساتيرلرى خارجنده و اصوللرينه مخالف بر جادّهده گورونمش. ايشته شو قسم أهلِ ولايته باقانلر ايكى شقّه آيرلديلر:
بر قسمى ايسه، أهلِ سنّتڭ اصولنه مخالف اولدقلرى ايچون، ولايتلرينى إنكار ايتديلر. حتّى اونلردن بر قسمنڭ تكفيرينه قدر گيتديلر.
ديگر قسم كه، اونلره إتّباع ايدنلردر. اونلرڭ ولايتلرينى قبول ايتدكلرى ايچون ديرلر كه: "حق يالڭز أهلِ سنّت و جماعتڭ مسلگنه منحصر دگل." أهلِ بدعهدن بر فرقه تشكيل ايتديلر، حتّى ضلالته قدر گيتديلر. بيلمديلر كه: هر هادى ذات، مُهْدى اولاماز. شيخلرى خطاسندن معذوردر، چونكه مجذوبدر. كنديلرى ايسه معذور اولامازلر.
متوسّط بر قسم ايسه، او وليلرڭ ولايتلرينى إنكار ايتمديلر، فقط يوللرينى و مسلكلرينى قبول ايتمديلر. دييورلر كه: "خلافِ اصول اولان سوزلرى، يا حاله مغلوب اولوب خطا ايتديلر وياخود معناسى بيلينمز متشابهات مِثللو شطحاتدر."
مع التأسّف برنجى قسم، خصوصًا علماءِ أهلِ ظاهر، مسلكِ أهلِ سنّتى محافظه نيّتيله، چوق مهمّ أوليايى إنكار، حتّى تضليل ايتمگه مجبور اولمشلر.
— 487 —
ايكنجى قسم اولان طرفدارلرى ايسه، او چشيد شيخلره زياده حسنِ ظن ايتدكلرى ايچون، حق مسلگنى بيراقوب، بدعته حتّى ضلالته گيردكلرى اولمش.
ايشته شو سرّه دائر، پك چوق زمان ذهنمى إشغال ايدن بر حالت واردى: بر زمان بن، بر قسم أهلِ ضلالته مهمّ بر وقتده قهر ايله دعا ايتدم. بددعامه قارشى مدهش بر قوّتِ معنويه چيقدى. هم دعامى گرى ويرييوردى، هم بنى منع ايتدى.
صوڭره گوردم كه: او قسم أهلِ ضلالت، خلافِ حق إجراآتنده بر قوّهِٔ معنويهنڭ تسهيلاتيله، آرقهسنه آلديغى خلقى سوروكلهيوب گيدييور. موفّق اولويور. يالڭز جبر ايله دگل، بلكه ولايت قوّتندن گلن بر آرزو ايله إمتزاج ايتديگى ايچون، أهلِ ايمانڭ بر قسمى او آرزويه قاپيلوب خوش گورويورلر، چوق فنا تلقّى ايتمييورلر.
ايشته بو ايكى سرّى حسّ ايتديگم وقت دهشت آلدم، فسبحان اللّٰه ديدم. "طريقِ حقدن باشقه ولايت بولونهبيلير مى؟ خصوصًا مدهش بر جريانِ ضلالته أهلِ حقيقت طرفدار چيقار مى؟" ديدم. صوڭره بر مبارك عرفه گوننده مستحسن بر عادتِ إسلاميهيه بناءً سورهِٔ إخلاصى يوزر دفعه تكرار ايدهرك اوقويوب، اونڭ بركتيله، "مهمّ بر سؤاله جواب" نامنده يازيلان مسئله ايله برابر شويله بر حقيقت دخى رحمتِ إلٰهيه ايله قلبِ عاجزانهمه گلمش. حقيقت شودر كه:
سلطان محمد فاتحڭ زماننده حكايه ايديلن مشهور و معنيدار "جبالى بابا قصّهسى" نوعندن اولارق بر قسم أهلِ ولايت، ظاهرًا محاكمهلى و عاقل گورونوركن، مجذوبدرلر. و بر قسمى دخى؛ بعضًا صحوهده و دائرهِٔ عقلده گورونور، بعضًا عقلڭ و محاكمهنڭ خارجنده بر حاله گيرر. شو قسمدن بر صنفى أهلِ إلتباسدر، تفريق ايتمييور. سكر حالنده گورديگى بر مسئلهيى حالتِ صحوهده
— 488 —
تطبيق ايدر، خطا ايدر و خطا ايتديگنى بيلمز. مجذوبلرڭ بر قسمى ايسه عند اللّٰه محفوظدر، ضلالته سلوك ايتمز. ديگر بر قسمى ايسه محفوظ دگللر، بدعت و ضلالت فرقهلرنده بولونهبيليرلر. حتّى كافرلر ايچنده بولونابيلهجگى إحتمال ويريلمش.
ايشته موقّت ويا دائمى مجذوب اولدقلرندن، معنًا "مبارك مجنون" حكمنده اولويورلر. و مبارك و سربست مجنون حكمنده اولدقلرى ايچون، مكلّف دگللر. و مكلّف اولمادقلرى ايچون، مؤاخذه اولونمييورلر. كندى ولايتِ مجذوبانهلرى باقى قالمقله برابر، أهلِ ضلالته و أهلِ بدعهيه طرفدار چيقارلر. مسلكلرينه بر درجه رواج ويروب، بر قسم أهلِ ايمانى و أهلِ حقّى، او مسلگه گيرمگه مشئومانه بر سببيت ويررلر.
٭ ٭ ٭
اوننجى مسئله
(زيارتجيلره عائد بعض دوستلر طرفندن إخطار ايله، بر دستور ايضاح ايديلمك ايستهنيلمشدر. اونڭ ايچون يازيلمشدر.)
معلوم اولسون كه: بزى زيارت ايدن، يا حياتِ دنيويه جهتنده گلير؛ او قپو قپاليدر. ويا حياتِ اُخرويه جهتنده گلير. او جهتده ايكى قپو وار: يا شخصمى مبارك و مقام صاحبى ظن ايدوب گلير. او قپو دخى قپاليدر. چونكه بن كنديمى بگنمييورم، بنى بگهننلرى ده بگنمييورم. جنابِ حقّه چوق شكر، بنى كنديمه بگنديرمهمش. ايكنجى جهت، صِرف قرآنِ حكيمڭ دلّالى اولديغم جهتلهدر. بو
— 489 —
قپودن گيرنلرى، على الرأس والعين قبول ايدييورم. اونلر ده اوچ طرزده اولور: يا دوست اولور، يا قارداش اولور، يا طلبه اولور.
دوستڭ خاصّهسى و شرطى بودر كه:قطعيًا، سوزلره و أنوارِ قرآنيهيه دائر اولان خدمتمزه جدّى طرفدار اولسون؛ و حقسزلغه و بدعهلره و ضلالته قلبًا طرفدار اولماسين، كندينه ده إستفادهيه چاليشسين.
قارداشڭ خاصّهسى و شرطى شودر كه:حقيقى اولارق سوزلرڭ نشرينه جدّى چاليشمقله برابر، بش فرض نمازينى أدا ايتمك، يدى كبائرى ايشلهمهمكدر.
طلبهلگڭ خاصّهسى و شرطى شودر كه:سوزلرى كندى مالى و تأليفى گبى حسّ ايدوب صاحب چيقسين و أڭ مهمّ وظيفهِٔ حياتيهسنى، اونڭ نشر و خدمتى بيلسين.
ايشته شو اوچ طبقه بنم اوچ شخصيتمله علاقهداردر. دوست، بنم شخصى و ذاتى شخصيتمله مناسبتدار اولور. قارداش، عبديتم و عبوديت نقطهسندهكى شخصيتمله علاقهدار اولور. طلبه ايسه، قرآنِ حكيمڭ دلّالى جهتنده و خواجهلق وظيفهسندهكى شخصيتمله مناسبتداردر.
شو گوروشمهنڭ ده اوچ ميوهسى وار:
برنجيسى:دلّاللق إعتباريله مجوهراتِ قرآنيهيى بندن ويا سوزلردن درس آلمق. وَلَوْ بر درس ده اولسه.
ايكنجيسى:عبادت إعتباريله اُخروى قزانجمه حصّهدار اولور.
اوچنجيسى:برابر درگاهِ إلٰهيهيه متوجّه اولوب ربطِ قلب ايدهرك، قرآنِ حكيمڭ خدمتنده أل أله ويروب، توفيق و هدايت ايستهمك.
— 490 —
أگر طلبه ايسه؛ هر صباح متماديًا إسميله، بعضًا خياليله دخى يانمده حاضر اولور، حصّهدار اولور.
أگر قارداش ايسه، بر قاچ دفعه خصوصى إسميله و صورتيله دعا و قزانجمده حاضر اولوب حصّهدار اولور. صوڭره عموم إخوانلر ايچنده داخل اولوب، رحمتِ إلٰهيهيه تسليم ايدييورم كه، دعا وقتنده "إخوتى و إخوانى" ديديگم وقت اونلر ايچنده بولونور. بن بيلمزسهم، رحمتِ إلٰهيه اونلرى بيلييور و گورويور.
أگر دوست ايسه و فرائضى قيلار و كبائرى ترك ايدرسه، عموميتِ إخوان إعتباريله دعامده داخلدر. بو اوچ طبقه دخى، بنى معنوى دعا و قزانجلرنده داخل ايتمك شرطدر.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مَنْ قَالَ اَلْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ الْمَرْصُوصِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلِّمْ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ الَّذِى هَدٰينَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ
اَللّٰهُمَّ يَا مَنْ اَجَابَ نُوحًا فِى قَوْمِهِ ٭ وَ يَا مَنْ نَصَرَ اِبْرَاهِيمَ عَلٰى اَعْدَائِهِ ٭ وَ يَا مَنْ اَرْجَعَ يُوسُفَ اِلٰى يَعْقُوبَ ٭ وَ يَا مَنْ كَشَفَ الضُّرَّ عَنْ اَيُّوبَ ٭ وَ يَا مَنْ اَجَابَ دَعْوَةَ زَكَرِيَّاءَ ٭ وَ يَا مَنْ تَقَبَّلَ يُونُسَ ابْنَ مَتّٰى ٭ نَسْئَلُكَ بِاَسْرَارِ اَصْحَابِ هٰذِهِ الدَّعْوَاتِ الْمُسْتَجَابَاتِ اَنْ تَحْفَظَنِى وَ