Przypisy
1 Muhammad Iqbal, urodzony w Indiach brytyjski poeta, prawnik i filozof. Żył w latach 1877-1938.
2 Można to rozumieć albo jako wznoszenie się ponad innych, albo jako wznoszenie się ku kolejnym wyniosłym stacjom rozwoju duchowego, a obie interpretacje są prawdziwe.
3 W rozumieniu natchnienia, wizji, inspiracji czy ujrzenia przejawów, nie zaś Objawienia odnoszącego się do Ksiąg Objawionych. Użyty termin można przetłumaczyć także jako "manifestację" czy przejaw Boga.
4 Ten termin oznacza w uproszczeniu kogoś o wysokim stopniu wiary i świętości, kto ma wielki wpływ na innych. Na język polski można go przetłumaczyć jako "biegun duchowości". Sam Nauczyciel używał tego terminu, kiedy mówił np. o Imamie Rabbanim czy Szejku Al-Gajlanim.
5 Tariqa - wspólnota sufich podążających za naukami jednego mistrza.
6 Dżihad to nie tylko walka zbrojna, ale również wszelkiego rodzaju dokładanie starań na drodze Boga, szczególnie z poświęceniem własnego majątku, zdrowia czy życia. Z kolei ktoś, kto dokłada takich starań, to mudżtahid.
7 Mihrab - nisza w meczecie, wskazująca wiernym kierunek modlitwy.
8 Koran, 29:69.
9 A tłumacząc dosłownie: "oświetlającemu (a. rozświetlającemu) światłu".
10 Arabskie określenie sufizmu, mistycyzmu muzułmańskiego.
11 Przekazano, że Prorok Muhammad (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) zapytany o to, czym jest ihsan, odpowiedział: Czcij Boga tak, jakbyś Go widział, a jeśli Go nie widzisz, to wiedz, że On widzi ciebie.
12 Najpiękniejsze Imię Boga "Ar-Rabb" (zwyczajowo tłumaczone ja język polski jako "Pan") oznacza - w pewnym uproszczeniu - Jedynego Pana wszystkich istot, Który nie ma towarzysza i Który Sam utrzymuje istnienie wszelkiej rzeczy .
13 Dokładniej mówiąc, tafakkur to rozmyślania nad własnymi grzechami, nad własnym stworzeniem, nad samym sobą, a także wyciąganie lekcji ze wszystkiego, co stworzył Bóg Wyniosły ponad każdą rzecz.
14 Są to słowa, które wypowiadali dawni prorocy dla podkreślenia faktu, że nie żądają żadnego wynagrodzenia od ludzi, do których zostali posłani. Por. m.in. Koran, 10:72.
15 ...słuchając jego słów czy też czytając jego pisma (uz. red. pol.).
16 Chodzi o wspomnianego wcześniej szejka Naqszbandijja.
1 Chodzi o pierwszą wojnę światową .
2 Daru'l-Hikmeti'l-Islamiye (tur. Dom - a. Siedziba - Mądrości Muzułmańskiej; uz. red. pol.) był komitetem uczonych, jaki został powołany w 1918 r. celem znalezienia rozwiązań dla problemów, w obliczu których stanął świat islamu, a także celem dostarczenia naukowych odpowiedzi dla ataków na islam. Był on powiązany z urzędem Wielkiego Muftiego (ar. Szajch al-Islam), a w jego skład wchodziło dziewięciu stałych członków oraz różni urzędnicy. Wyznaczenie Bediuzzamana zostało zatwierdzone przez Kalifa w sierpniu 1918 roku. (O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie przypisy pochodzą od redakcji wydania tureckiego).
1 "Mułła" to tytuł grzecznościowy należący się uczonemu, imamowi a. kaznodziei.
2 W oryginale występuje zwrot "Szejk Effendi", który dość ciężko przetłumaczyć na polski. Formy grzecznościowej "Szejk" używa się wobec uczonych lub osób starszych; z kolei słowo "Effendi" znaczy mniej więcej "Szanowny", dziś oznacza tyle, co "Szanowny Pan".
3 "Seyyid" (ar. "Sajjid") to tytuł oznaczający tyle, co "Szlachetny".
4 Tekke a. takka to miejsce, w którym przede wszystkim członkowie wspólnot sufickich (choć nie tylko oni) modlą się, wspominają Boga i zdobywają wiedzę religijną. Pod wieloma względami przypomina ono medresę (szkołę religijną), jednak często uważano, że tekke jest czymś ważniejszym od medresy. .
5 Anatolia - kraina obejmująca Półwysep Azja Mniejsza i tereny na północy wschód od niego.
6 Jest to przerzucony nad Piekłem most prowadzący do Raju.
7 Pasza - honorowy tytuł przywódcy plemienia (kilku klanów a. rodzin; tytułem niższym rangą był bej); w Turcji Osmańskiej przyznawany również wybitnym dowódcom wojskowym i politykom rangi od gubernatora wzwyż.
8 Nazwa miasta.
9 Aby dokładnie przetłumaczyć ten zwrot, należałoby stworzyć liczbę mnogą dla grzecznościowego zwrotu "Effendi".
10 Aga - pierwotnie wysoki stopień wojskowy, później tytuł szlachecki, używany także w odniesieniu do wysokich rangą polityków; dziś tytuł grzecznościowy.
11 Koran jest podzielony na trzydzieści części zwanych dżuzami; każda z nich to mniej więcej dwadzieścia stron.
12 A dosłownie: "przeczytać z pamięci".
13 Tahir Pasza był Albańczykiem pochodzącym z dzisiejszej Czarnogóry. W wojsku osmańskim miał rangę generała. Posiadał wielki zbiór czasopism i książek dotyczących islamu, kultury osmańskiej, astronomii, matematyki, historii, geologii, geografii, chemii, fizyki czy filozofii. Uważany był za mecenasa uczonych i często organizował konkursy naukowe. Później był gubernatorem Bitlis. Zmarł w 1913 roku.
14 Oznacza on najbardziej wybitnego człowieka swoich czasów.
15 Nauczyciel, Effendi lub Szejk; tytuł używany we wschodniej Turcji przez uczniów wobec ich nauczycieli celem okazania szacunku.
16 Ruch nacjonalistyczny, dążący do obalenia Kalifatu i reorganizacji państwa tureckiego.
17 Rumelia - kraina obejmująca te ziemie Bałkanów, które należały do Imperium Osmańskiego.
18 "O, gdybym mógł być prochem!" Koran 78:40
19 Ar. "jeśli Bóg zechce" a. "jak Bóg da" (dosł. "z wolą Boga"); formułka, którą pobożny muzułmanin powinien wypowiedzieć zawsze, kiedy mówi o czymś, co ma się wydarzyć w przyszłości, choćby bliskiej. Por. Koran, 18:23-24.
20 "Jakże będziemy przemawiać do kogoś, kto jest w kołysce, do małego chłopca?" Koran 19:29
21 Anioł śmierci .
22 Por. Koran, 3:103.
23 Z ar. koncepcja jedności Jedynego Boga, Który nie ma równego ani podobnego Sobie, nie ma towarzysza, pomocnika ani przeciwnika w Swej boskości (ar. tałhid al-uluhijja) ani w panowaniu nad każdą rzeczą oraz utrzymywaniem jej istnienia (ar. tałhid ar-rububijja).
24 Mówiąc najogólniej, chodzi o przewrót z 1909 r. i towarzyszące mu niepokoje. Nie miejsce tutaj na szczegółowe zajmowanie się tymi wydarzeniami.
25 w Dniu, kiedy będą badane skryte myśli. Koran 86:9
26 Władcą narodu jest ten, który mu służy. Al-Magribi, Al-Adzluni
27 Ghazi (z ar.) - tytuł nadawany wojownikowi walczącemu z niewiernymi w obronie islamu.
28 Dzielnica Stambułu położona po europejskiej stronie Bosforu.
29 A dosłownie: "wiedzą medres".
30 Trudno znaleźć odpowiednik tego przysłowia w języku polskim .
31 Tur. wali, tj. człowiek stojący na czele wilajetu - prowincji. Nie należy mylić tego terminu z arabskim słowem łali, które w zwrocie łali-l Allah oznacza przyjaciela Boga.
32 Tj. gdyby nie doszło do wydarzeń 31. marca.
33 Epoką szczęśliwości określa się czasy Proroka Muhammada (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie).
34 Chodzi o sułtana Saladyna (1138-1193), który był z pochodzenia Kurdem .
35 Tj. świata życia doczesnego i świata życia ostatecznego .
36 Chodzi o sytuację, w której człowiek nic nie robi, zasłaniając się niewłaściwie rozumianym poleganiem na Bogu i oczekując, że Bóg zrobi wszystko za niego .
37 Por. Koran, 2:256.
38. Koran 42:38
39 Tabia'in to następne pokolenie po Proroku (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie), a dokładniej biorąc, ludzie, którzy nie znali Proroka Muhammada, ale znali jego towarzyszy.
40 Por. Koran, 2:256.
41. Legendarny bohater z mitologii perskiej.
42 W jednostkach kawalerii zwanych kozackimi służyli nie tylko etniczni Kozacy, ale też Czerkiesi, Kirgizi i przedstawiciele innych narodów pogranicza Europy i Azji zamieszkujących Rosję.
43 Kostroma leży nad Wołgą, ponad dwieście kilometrów na północny wschód od Moskwy.
44 Artykuł z gazety Ehl-i Sunnet, zawierający pełny opis tego zadziwiającego wydarzenia oparty o relację naocznego świadka, Czytelnik może znaleźć w zbiorze Promienie.
45 Wielki książę Nikołaj Nikołajewicz był stryjem cara Mikołaja II.
46 Warszawa znajdowała się wtedy pod okupacją niemiecką.
47 Jakże wy się uchronicie - jeśli pozostaniecie niewiernymi - tego Dnia, który dzieci uczyni siwowłosymi? Koran, 73:17.
48 Koran, 3:173.
49 ...wraz z przemijaniem wszystkich pokoleń jego mieszkańców.
50 Chodzi prawdopodobnie o pomieszczenie przeznaczone dla pielgrzymów lub dla pobożnych ludzi, którzy pragną spędzić pewien czas w meczecie.
51 Tj. ciała.
52 "Ludzie tego świata" (tur. ehl-i dunya, ar. ahl ad-dunja; ad-dunja to ogólnie życie doczesne - uz. red. pol.) to ci, których punkt widzenia ograniczony jest do życia tego świata, którzy lekceważą życie ostateczne bądź nawet sprzedali swoją religię za korzyści tego świata.
53 Tj. nie powinno się uważać, że rzeczy powołane do istnienia przez Wszechmocnego są lepsze czy też gorsze od innych jedynie ze względu na ich wielkość.
54 ...jeśli chodzi o ich pochodzenie, powstanie, stworzenie i ukształtowanie.
55 Koran, m.in. 3:47.
56 Wasze stworzenie i zmartwychwstanie jest takie jak jednej duszy, Koran, 31:28.
57 Angielskie słowo fate może oznaczać zarówno los a. przeznaczenie, jak zgubę. A Bóg jest Jeden i On wie najlepiej.
58 Oznaczający mniej więcej "Wielkie Wspomożenie".
59 Chodzi o opanowanie Bosforu (przyp. red. tur.).
60 I trzymajcie się razem węzła Boga. Koran 3:103.
61 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały poręczyciel! Koran 3:173.
62 A oto pełny tekst owej błogosławionej suplikacji: Allahumma, ighfirli muslimin ła-l muslimat, ła muminit ła-l muminat, 'al ahja-i minhum ła-l amłat. Oznacza to: O, Boże, zmiłuj się nad muzułmanami i muzułmankami, nad wierzącymi mężczyznami i wierzącymi kobietami, podczas ich życia i w chwili ich śmierci. .
63 Strzeż się intuicji wierzącego, ponieważ jego spojrzenie oświetla światło Boga. At-Tirmizi, Abu Na'im, Al-Hajdami, Al-'Adżluni.
64 Tego Dnia przyjaciele będą dla siebie wrogami, z wyjątkiem ludzi bogobojnych. Koran, 43:67.
65 A oto, jak sam Bediuzzaman podsumował ową przypowieść w Liście Dwudziestym Dziewiątym: "Pewnego razu, kiedy pewien mały człowiek zajmujący wysokie stanowisko na tym świecie, z powodu wielkiego błędu, do popełnienia którego popchnęło go pragnienie sławy, stał się błaznem w oczach świata islamu, przemówiłem do niego, ucząc go znaczenia powyższego porównania, którym zdzieliłem go po głowie. Był bardzo wstrząśnięty, jednak jako że ja sam nie byłem wolny od pragnienia rangi i pozycji, moje ostrzeżenie nie otworzyło mu oczu".
1 Świętymi w islamie nazywamy (mówiąc w uproszczeniu) wyjątkowo pobożnych i prawych ludzi, którzy ponadto osiągnęli wysoki stopień rozwoju duchowego, dzięki czemu mogli doznawać Bożych inspiracji czy będących prawdą wizji. Jednym z takich świętych - choć sam zaprzeczał temu przez skromność i w trosce o szczerość intencji - był również Bediuzzaman. Świętych ludzi w rozumieniu islamu nie należy mylić ze "świętymi" wg koncepcji chrześcijaństwa. Muzułmanie w żaden sposób nie modlą się
do świętych; nie są oni również - niech Bóg uchroni! - "pośrednikami" między Bogiem a człowiekiem.
2 W znaczeniu "wymazania" z życia i świadomości narodu tureckiego.
3 Chodzi o wydarzenia, do których doszło po Rewolucji Październikowej.
4 ...przez Bediuzzamana i jego uczniów (uz. red. pol.).
5 Tj. w języku arabskim lub tureckim (osmańskim) przy użyciu liter arabskich.
6 Obecnie islam ma ponad półtora miliarda wyznawców
7 Tasbih to wypowiedzenie trzydzieści trzy razy słów "subhan Allah" (ar. Bóg jest ponad wszelką niedoskonałość), trzydzieści trzy razy słów "al-hamdu li-llah" (ar. wszelka chwała należy się tylko Bogu), trzydzieści trzy razy słów "Allahu Akbar" (ar. Bóg jest Największy), a setki dopełni ten, kto powie: Aszhadu an la ilaha illa-llah, Łahdah, la szarika lah, ła Lahu-l mulk, ła Lahu-l hamd, ła Huła 'Ala kulli sza'in Qadir (ar. wyznaję, że nie ma boga prócz Boga Jedynego, Który jest Jeden, Który nie ma towarzysza, do Niego należy królestwo i Jemu należy się wszelka chwała, i On jest Najwyższy i nad każdą rzeczą Wszechwładny).
8 Takie sury o szczególnym znaczeniu lub wspólnej tematyce wydane w jednym osobnym tomie określa się arabskim słowem łird.
9 Koran 24:35
10 I nie ma żadnej rzeczy, która by nie głosiła Jego chwały. Koran, 17:44.
11 Staraliśmy się zachować pewne niewielkie różnice między przekładami tego listu na język angielski w zbiorze Listy i w niniejszej biografii Nauczyciela. Dotyczy to szczególnie fragmentu mówiącego o mowie gwiazd, który pozornie przypomina poezję, lecz nią nie jest.
12 Bediuzzaman z właściwą mu skromnością pisze o sobie samym.
13 A komu darowano mądrość, temu darowano obfite dobro. Koran, 2:269.
14 W Imię Jego, Chwalebnego! I nie ma żadnej rzeczy, która by nie głosiła Jego chwały. Koran, 17:44.
15 . Pokój Boga, Jego miłosierdzie i błogosławieństwa niechaj będą z wami i z waszymi braćmi dopóty, dopóki trwają dzień i noc, dopóki wieki następują po sobie, dopóki trwają Słońce i Księżyc, i dopóki dwie gwiazdy w konstelacji Małej Niedźwiedzicy znajdują się naprzeciwko siebie.
16 A dosłownie: "rozmaitych odcieni".
17 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały poręczyciel!" Koran, 3:173.
18 A jeśli oni się odwrócą, to powiedz (Muhammadzie): "Wystarczy mi Bóg! Nie ma boga, jak tylko On! Jemu zaufałem! On jest Panem Tronu wspaniałego!" Koran, 9:129.
19 Dżalal ad-Din ar-Rumi, urodził się w Wachszu (dzisiejszy Tadżykistan - uz. red. pol.) w 1208 roku. Wraz ze swym ojcem wyemigrował do Konyi, gdzie zmarł w r. 1273. Jest autorem poematu Masnavi i mistrzem duchowym sufickiej wspólnoty Mevlevi (jej członkowie często są nazywani "tańczącymi derwiszami" - uz. red. pol.).
20 Muslim, At-Tirmizi, Ibn Madża, Ad-Darimi, Ahmad Ibn Hanbal. Uzupełnienie w tekscie hadisu pochodzi od Autora.
21 ...jaką jest nasz świat .
22 W Imię Jego, Chwalebnego! I nie ma żadnej rzeczy, która by nie głosiła Jego chwały. Koran, 17:44.
23 W tym miejscu uczniowie Bediuzzamana pytają o warunki życia Nauczyciela na zesłaniu.
24. Tur. Suhur-u selase: miesiące radżab, sza'ban i ramadan.
25. Abu Firas al-Hamadani.
26 "Chwała niech będzie Bogu, Który poprowadził nas do tego! Nie bylibyśmy w stanie pójść drogą prostą, gdyby nie poprowadził nas Bóg. Z pewnością posłańcy naszego Pana przyszli z prawdą!" Koran, 7:43. Są to przytoczone przez Boga słowa mieszkańców Raju.
27 A temu, kto ufa Bogu, On Sam wystarczy! Oto Bóg powoduje spełnienie Swojego rozkazu! Bóg ustanowił miarę dla każdej rzeczy. Koran, 65:3.
28 Wersy te napisał Namik Kemal (1840-1888) w swej sławnej Odzie (Kasydzie) do wolności.
29 I powiedz (Muhammadzie): "Panie mój! Szukam ucieczki u Ciebie przed podszeptami szatanów! I szukam ucieczki u Ciebie, Panie mój, by oni nie zjawili się u mnie!" Koran, 23:97-98.
30 "Chwała Tobie! My nie mamy żadnej innej wiedzy poza tym, czego nas nauczyłeś. Ty, zaprawdę, jesteś Wszechwiedzący, Mądry!" Koran, 2:32.
31 Powiedz (Muhammadzie): "Łaską Boga i Jego miłosierdziem niech się oni radują! To jest lepsze od tego, co zbierają! Koran, 10:58.
32 Chodzi o zmiany przeprowadzone przez Mustafę Kemala i o zastąpienie alfabetu arabskiego łacińskim.
33 Nauczyciel wymienia tu liczbę Traktatów, jakie zostały spisane w tamtym czasie; ostatecznie spisano ich sto trzydzieści.
34 "Chwała Tobie! My nie mamy żadnej innej wiedzy poza tym, czego nas nauczyłeś. Ty, zaprawdę, jesteś Wszechwiedzący, Mądry! Koran, 2:32.
35 Numeracja Punktów w dalszej części tekstu jest zgodna z tekstem źródłowym. Być może o niektórych zapomniał kopista, być może pominięto je w tym zbiorze, a być może kryje się w tym jakaś subtelna tajemnica, której nie jesteśmy w stanie poznać. A Bóg jest Jeden i On wie najlepiej.
36 "Panie nasz! Nie bierz nam za złe, jeśli zapomnieliśmy lub zgrzeszyliśmy! Koran, 2:286.
37 Tałafuq (tur. tevafukat): niezamierzona zgodność słów lub liter wedle pewnego wzoru w wersach na jednej lub kilku stronach; także zgodność pozornie niezwiązanych ze sobą wydarzeń.
38 Daktyle są bardzo sycące, w odróżnieniu od wielu innych owoców.
39 Nie sprzeczajcie się między sobą, bo osłabniecie i odejdzie od was wasza moc. Koran 8:46.
40 Hafiz (z ar. zachowujący, przechowujący) to ten, kto zna cały Koran na pamięć.
41 Przydomek 'Usmana Ibn Affana (niech Bóg będzie z niego rad), którego nazwano "Tym, który posiada dwa światła", ponieważ był on kolejno żonaty z dwoma córkami Proroka Muhammada, niech będzie z nim pokój i miłosierdzie.
42 Por. Koran, 24:35.
43 Tj. za taki, który można jedynie przyjąć na podstawie przekazów, lecz nie da się udowodnić jego prawdziwości za pomocą racjonalnych argumentów.
44 On jest Tym, Który uczynił słońce jasnością, a księżyc światłem; Koran 10:5
45 Al-Munałi, Ibn Madża.
46 Dosłownie: co (było zgodne) z wolą Boga; czego zechciał Bóg (ar.); najczęściej używane dla wyrażenia powinszowań, gratulacji .
47 Gdyby dosłownie przetłumaczyć ten termin zgodnie z przyjętą w naszym przekładzie regułą, należałoby mówić o "Najwyższym Biegunie Duchowości". Qutb A'zam (ar.) oznacza człowieka spośród świętych, do którego należy najwyższa stacja (w znaczeniu poziomu a. rangi) rozwoju duchowego. Termin Qutb A'zam najczęściej używany jest w literaturze sufickiej.
48 i towarzyszowi będącemu u boku Koran 4:36.
1 Angielskie słowo genius może oznaczać zarówno geniusz, człowieka genialnego, jak dżinna.
2 ...pragnę odnieść się do następujących kwestii (uz. red. pol.).
3 To słowo może oznaczać również: błogosławieństwo.
4 Lira turecka składała się ze stu kuruszów, zaś kurusz z czterdziestu par.
5 Bunt w mieście Menemen w zachodniej Turcji miał miejsce w 1930 roku, jednak owe rozruchy zostały stłumione z nieproporcjonalną do ich skali brutalnością. Bediuzzaman nie był w żaden sposób zaangażowany w owe wydarzenia.
6 A dosłownie: "...by niesprawiedliwość, której zostaliśmy poddani, została (od nas? - uz. red. pol.) odwrócona".
7 Zgodnie ze znaną "ustawą o kapeluszach", wydaną przez rząd kemalistów 25 listopada 1925 roku, noszenie europejskich nakryć głowy stało się obowiązkowe, zaś wszelkie inne nakrycia głowy zostały zakazane.
8 Arabskie słowo ghurba, które tłumaczymy jako "zesłanie", może znaczyć również
"odosobnienie".
9 A dosłownie: "...wpychając im przed oczy".
10 Ówczesny turecki minister spraw wewnętrznych.
11 Ów artykuł miał na celu wymuszanie i egzekwowanie zasad "sekularyzmu" oraz uniemożliwienie powstawania jakichkolwiek ruchów religijnych.
12. "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały poręczyciel!" Koran 3:173.
13 Zwalczajcie tych, którzy nie wierzą w Boga i w Dzień Ostatni, którzy nie zakazują tego, co zakazał Bóg i Jego Posłaniec, i nie poddają się religii prawdy - spośród tych, którym została dana Księga - dopóki oni nie zapłacą daniny własną ręką i nie zostaną upokorzeni. Koran 9:129.
14 Abdullah Cevdet; jeden z ideologów młodoturków, wolnomyśliciel i ateista, należał do założycieli Partii Jedności i Postępu, tłumaczył na turecki prace ateistów atakujących islam.
15 to mężczyźnie przypada udział dwóch kobiet. Koran 4 :176.
16 ... to jego matce przypadnie jedna szósta. Koran 4:11.
17 Prawdopodobnie: ...od podjęcia prób zastąpienia testu koranicznego przez tureckie tłumaczenie znaczenia.
18 A dosłownie: pod-dystryktów. Ta jednostka administracyjna Turcji nie ma swojej nazwy w języku polskim.
19 to mężczyźnie przypada udział dwóch kobiet/ Koran 4 :176
20. ... to jego matce przypadnie jedna szósta. Koran 4:11
21. O Proroku! Powiedz twoim żonom: Koran 33:28
22 Żeńcie się zatem z kobietami. Koran 4:3
23 Wy sobie przypomnicie to, co ja wam mówię. Powierzam swoją sprawę Bogu. Zaprawdę, Bóg widzi jasno Swoje sługi!" Koran 40:44
24 W Imię Boga Miłosiernego, Litościwego! Niektórym mówiono: "Oto ludzie zebrali się przeciwko wam, bójcie się ich!"; lecz to pomnożyło tylko ich wiarę i oni powiedzieli: "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały poręczyciel!" Koran, 3:173.
25. Koran, 20:44. Są to słowa, którymi Bóg zwraca się do Mojżesza i Aarona (niech będzie z nimi pokój), wysyłając ich do Faraona.
26 Islam zniósł podziały i przywileje klanowe z czasów ignorancji. Al-Buchari, Abu Daud, At-Tirmizi, An-Nasa'i, Ibn Madża, Ahmad Ibn Hanbal.
27 . Powierzam swoją sprawę Bogu. Zaprawdę, Bóg jasno widzi Swoje sługi!" Koran, 40:44. Bóg przytacza tutaj słowa jednego z Egipcjan współczesnych Faraonowi, który uwierzył w posłanie Mojżesza i Aarona, niech będzie z nimi pokój.
28 Lira turecka składała się ze stu kuruszów, zaś kurusz z czterdziestu par.
29 Tę nazwę można przetłumaczyć mniej więcej jako "Dom (a. Siedziba) mądrości muzułmańskiej". Daru'l-Hikmet był komitetem złożonym z najwybitniejszych uczonych, pisarzy i myślicieli ówczesnej Turcji, podlegającym bezpośrednio Wielkiemu Muftiemu Imperium Osmańskiego. Mufti Mustafa Sabri, zapytany o powód, dla którego Bediuzzaman wszedł w skład owej instytucji, odparł (a inni byli tego samego zdania): "Posiada on głęboką wiedzę o hadisach Proroka, niech będzie z nim pokój i miłosierdzie". (Przyp. red. pol.; za: Ihsan Kasim Salihi, Bediuzzaman Said Nursi, wyd. polskie Rejhan, Warszawa, 2011).
30. A o dobrodziejstwie twego Pana - opowiadaj! Koran, 93:11.
31 36, 5 funta (a zatem ok. 16,5 kilograma - uz. red. pol.).
32 Ok. 1,3 kg.
33 Później okazało się, że ów jeden buszel pszenicy wystarczył Nauczycielowi na rok.
34 Tur. kiyye. Miara ta również odpowiada ok. 1,3 kilograma.
35 Może tu chodzić zarówno o modlitwę nocną, jak i o wspólne odmówienie modlitwy piątkowej .
36. "Ja wcale nie uniewinniam mojej duszy, dusza bowiem pobudza do złego, jeśli tylko nie zmiłuje się mój Pan" Koran, 12:53. Są to przytoczone przez Boga słowa Proroka Józefa, niech będzie z nim pokój .
37. Bóg nie nakłada na duszę niczego więcej nad jej możliwości. Koran, 2:286.
38 I nie ma żadnej rzeczy, która by nie głosiła Jego chwały.
39 W tekście źródłowym: Exiles' Law. Prawdopodobnie chodzi o akt amnestii, o którym Nauczyciel wspominał już wcześniej, a na mocy którego inni skazani na wygnanie mogli powrócić do swoich rodzinnych stron.
40. 'Antara Ibn Szaddad, arabski wojownik i poeta z czasów przedislamskich.
41 W teście źródłowym słowo Cossacks pisane jest z wielkiej litery, prawdopodobnie chodzi tu jednak nie o Kozaków jako naród, lecz o żołnierzy formacji kozackich, w skład których (prócz Kozaków, przede wszystkim dońskich) wchodzili również Czerkiesi, Kirgizi, przedstawiciele innych ludów azjatyckiej części Rosji, a także rdzenni Rosjanie. Dodajmy przy okazji, że owe zarzuty wobec Nauczyciela były bezpodstawne; przeciwnie, udokumentowane są przypadki, w których organizował opiekę nad rannymi czy dziećmi, dzięki czemu również walczący na tym odcinku frontu Rosjanie i Ormianie zaczęli lepiej traktować ludność turecką. Por. Ihsan Kasim Salihi, Bediuzzaman Said Nursi, wyd. Rejhan, Warszawa 2011, tłum. Raszid al-Bulandi, s. 47.
42. "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały Poręczyciel! Koran, 3:173.
43 Jakże to wspaniały Pan! Jakże to wspaniały Wspomożyciel! Koran, 8:40. Por. Koran, 22:78: Jakże to wspaniały Pan! Jakże to wspaniały pomocnik!
1 Czy ten, kto był martwy. Koran 6:122
2 Arabskie słowo rububijja użyte w oryginale oznacza wyłączne panowanie nad każdą rzeczą i utrzymywanie jej istnienia do oznaczonego czasu, dokonywane przez Tego, Który nie ma w Swym panowaniu żadnego towarzysza, wspólnika, przeciwnika ani nikogo podobnego Sobie.
3 Ar. rahmata-lil-'alamin; por. Koran, 21:107.
4 Takiego człowieka określa się słowem mudżtahid, oznaczającym człowieka, który jest w stanie dokonywać osądów prawnych; nie należy mylić jego znaczenia z innym znaczeniem tego samego słowa, jakie oznacza kogoś, kto dokłada starań na drodze Boga albo walczy zbrojnie w obronie religii.
5 . tym, którzy przedkładają życie tego świata ponad życie ostateczne, którzy oddalają się od drogi Boga i pragną drogi krętej. Oni są w zabłądzeniu dalekim. Koran 14:3
6 Mówiąc w dużym skrócie (za stroną www.iranicaonline.org, dostęp 06.03.2018), dżafr to termin o nieustalonej etymologii, używany na określenie wielce błogosławionej sztuki w islamskim mistycyzmie i gnostycyzmie. Nauka dżafr ('ilm al-dżafr lub po prostu al-'ilm) za pomocą różnych metod odkrywa los przeznaczony narodom, dynastiom, religiom i poszczególnym ludziom. Obszerna literatura na ten temat powstała za czasu kalifatu 'Umajjadów, jak również podczas kalifatu 'Abbasydów. Al-Dżafr to również tytuł księgi, która ma pochodzić od Imama 'Alego (niech Bóg będzie z niego rad) i zawierać liczne przepowiednie i proroctwa. Z kolei abdżad (z ar. alfabet, abecadło) to nauka przypisująca określoną wartość poszczególnym literom alfabetu.
7 Arabskie słowo szahada oznacza również wyznanie wiary; szahid (męczennik) to ktoś, kto własnym życiem zaświadczył, że nie ma boga prócz Boga Jedynego.
8 Tj. oddawania czci Bogu nie przez wykonanie dobrego uczynku, ale przez powstrzymanie się ze względu na Boga od popełnienia grzechu, wykonania złego uczynku.
9. dla tych, którzy powstrzymują gniew i przebaczają ludziom; Koran 3:134
10 Kraina w Arabii, w której leży m.in. Mekka .
11 Prawdopodobnie chodzi o wspomniane wcześniej zarzuty wobec Nauczyciela z powodu tego, że nie zapuścił brody .
12. I ci, którzy nie zaświadczają fałszu, a kiedy przechodzą obok pustej gadaniny, to przechodzą z godnością; Koran 25:72.
13. Na porę przedwieczorną! Zaprawdę, człowiek jest na drodze zguby! Koran 103:1-2
14 Jest to nawiązanie do zmarłego w młodym wieku bratanka Bediuzzamana.
15 Arabskie słowo ajat może oznaczać zarówno "znak", jak i "werset Koranu".
16 Maulana Chalid al-Baghdadi; żył w latach 1779-1826 lub 1827 (wg kalendarza hidżry 1193-1242). Jeden z najbardziej olśniewających uczonych swojej epoki, znany także jako jej "Odnowiciel" (ar. Mudżaddid). Jego szata (dżubba) została dana Bediuzzamanowi w Kastamonu około 1940 roku.
17 Bez wątpienia Bóg na początku każdego stulecia będzie zsyłał tej wspólnocie odnowiciela (ar. mudżaddid), który ożywi religię.
18 Czekaj więc cierpliwie na rozstrzygnięcie twego Pana! Ty przecież jesteś na Naszych oczach. Koran 52:48.
19 Człowiek, któremu się poszczęściło, jest błogosławiony Bożym miłosierdziem nawet w łonie jego matki.
20 Wysławia Go siedem niebios i ziemia oraz ci, którzy się tam znajdują. I nie ma żadnej rzeczy, która by nie głosiła Jego chwały. Lecz wy nie pojmujecie ich wysławiania. Zaprawdę, On jest Wspaniałomyślny, Przebaczający! Koran, 17:44.
21 ...w zmianie wiatrów i w chmurach, posłusznie podporządkowanych między niebem a ziemią..., Koran, 2:164.
22 On jest Tym, Który zsyła obfity deszcz, kiedy oni są już zrozpaczeni. On rozprzestrzenia Swoje miłosierdzie... Koran, 42:28.
23 I grzmot głosi Jego chwałę.... Koran, 13:13.
24 Blask Jego błyskawicy omal nie porywa spojrzenia. Koran, 24:43.
25 Spójrz więc na ślady miłosierdzia Boga, jak On ożywia ziemię po jej śmierci! Zaprawdę, On ożywia umarłych; On jest nad każdą rzeczą Wszechwładny! Koran, 30:50.
26 Seyhan, Ceyhan (rzeki w południowej Turcji - uz. red. pol.), Eufrat i Nil. Odnośnie do rzek wypływających z Raju, por. Muslim.
27 A gór (czyż nie uczyniliśmy) jako podpory do namiotu?; Koran, 78:7.
28 I rzuciliśmy na nią solidnie stojące (góry); Koran, 50:7.
29 I On utwierdził solidnie góry. Koran, 79:32.
30 Powiedz (Muhammadzie): "Jeśliby było morze atramentu dla słów mojego Pana, to z pewnością ono wyczerpałoby się wcześniej aniżeli słowa mojego Pana, nawet gdybyśmy dodali jeszcze jedno takie morze". Koran, 18:109.
31 Tałatur (ar.) to relacja przekazana przez wiele autorytetów, co do której nie może być żadnych wątpliwości.
32...i rozerwał się księżyc. Koran, 54:1.
33 To nie ty (Muhammadzie) rzuciłeś, kiedy rzuciłeś, lecz to Bóg rzucił; Koran, 8:17.
34 Wyznawaj otwarcie (Muhammadzie) to, co tobie zostało nakazane..., Koran, 15:94.
35. Wysławia Boga to, co jest w niebiosach, i to, co jest na ziemi, Koran, 57:1.
36 Muslim, Al-Hakim, At-Tabrizi.
37 Koran, 53:9.
38 Użyte w tekście źródłowym angielskie słowo uncreated zwykle jest używane w odniesieniu do Boga, a zatem świat nie może posiadać atrybutu należnego wyłącznie Bogu, jakim jest istnienie bez stworzenia i bez przyczyny.
39 Kiedy karty księgi zostaną rozpostarte... Koran, 81:10.
40 Powiedz (Muhammadzie): "Jeśliby było morze atramentu dla słów mojego Pana..." Koran, 18:109.
41 Zaświadcza Bóg, iż nie ma boga, jak tylko On - i aniołowie, i ludzie posiadający wiedzę - utrzymując ze słusznością: "Nie ma boga, jak tylko On, Potężny, Mądry!" Koran, 3:18.
42 Określenie "Dowód ósmy filarów wiary" odnosi się do pozycji niniejszego traktatu wśród części Traktatów-Światła, które weszły w skład zbioru Asa-yi Musa (pol. Laska Mojżesza).
43 Zaprawdę, w stworzeniu niebios i ziemi, w kolejnym następstwie nocy i dnia, w okręcie, który płynie po morzu - z tym, co jest pożyteczne dla ludzi - i w tym, co
zesłał Bóg z nieba w postaci wody - ożywiając przez nią ziemię, po jej śmierci, i rozprzestrzeniając na niej wszelkie zwierzęta - w zmianie wiatrów i w chmurach, posłusznie podporządkowanych, między niebem a ziemią, są z pewnością znaki dla ludzi, którzy są rozumni! Koran, 2:164.
44 Tłumacząc dosłownie, należałoby użyć niepoprawnego w języku polskim zwrotu "wydojone z chmur".
45 Odnośnie do historii towarzyszy groty (ar. ahl al-kahf) i ich psa, por. Koran 18:9- 26; dudka i mrówek króla Salomona (niech będzie z nim pokój), por. Koran, 27:17- 28; zaś historia Proroka Saliha (niech będzie z nim pokój) i jego wielbłądzicy (według egzegetów, w cudowny sposób wyszła ona ze skały, co miało być znakiem zesłanym przez Boga dla potwierdzenia misji Saliha) jest przypomniana w Koranie kilka razy.
46 Al-Bursałi, Al-Qurtubi.
47 Niech będzie Mu chwała! On jest wynioślejszy ponad to, co mówią, wyniosłością wielką! Koran, 17:43.
48 "Chwała Tobie! My nie mamy żadnej innej wiedzy poza tym, czego nas nauczyłeś. Ty, zaprawdę, jesteś Wszechwiedzący, Mądry!" Koran, 2:32.
49 A końcem ich wezwania (będzie): "Chwała niech będzie Bogu, Panu światów!" Koran, 10:10.
1 A także w zbiorze Promienie.
2 Obecnie jest to półtora miliarda.
3 Koran, 49:10.
4 Bunt Szejka Saida wybuchł we wschodniej Turcji w lutym 1925 roku. Bediuzzaman z całych sił odwodził jego przywódców od podejmowania działań przeciwko rządowi, jako że wedle jego słów sprawiłoby to, że "Ahmed zabije Mehmeda, a Hasan zabije Husajna" (tj., że Turcy będą zabijać się nawzajem - uz. red. pol.). Pomniejszy incydent w mieście Menemen w zachodniej Turcji miał miejsce w 1930 roku, jednak owe rozruchy zostały stłumione z nieproporcjonalną do ich skali brutalnością. Bediuzzaman nie był w żaden sposób zaangażowany w owe wydarzenia.
5 Te słowa odnoszą się do alfabetu łacińskiego, który został oficjalnie przyjęty w Turcji poprzez uchwalenie odpowiedniej ustawy w grudniu 1928 r. Zastąpił on arabski alfabet osmański, którego od tego czasu zakazano.
6 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały Poręczyciel!" Koran, 3:173.
7 Reinhart Dozy (1820 - 1883); holenderski orientalista. Jedno z jego nieścisłych i uwłaczających islamowi dzieł, Eseje o historii islamizmu, zostało przetłumaczone na turecki przez ateistę Abdullaha Cevdeta i wydane pod tytułem Tarih-i Islamiyet (Kair, 1908).
8 "Wystarczy mi Bóg! Nie ma boga, jak tylko On! Jemu zaufałem! On jest Panem Tronu wspaniałego!" Koran, 9:129.
9 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały Poręczyciel!" Koran, 3:173.
10 "Zaprawdę, do Boga (należymy), i zaprawdę, do Niego powrócimy!" Koran, 2:156.
11 Por. Koran, 58:22.
12 Chodzi o Medresetu-z Zehra, muzułmański uniwersytet, do którego założenia we wschodniej Anatolii Bediuzzaman dążył od wczesnej młodości, na którym miały być wykładane obok siebie nauki religijne oraz współczesne, a który wedle zamiarów
Nauczyciela miał stać się centralnym ośrodkiem nauki w Azji i odegrać jednoczącą rolę, jaką w Afryce odgrywa uniwersytet Al-Azhar. Mimo dwukrotnego otrzymania funduszyna ów uniwersytet i położenia jego fundamentów, jego budowa nigdy nie została ukończo-na z powodu zmiennych kolei tamtych czasów. Choć ów projekt nie urzeczywistnił się w pierwotnie przewidywanym kształcie, kiedy Bediuzzaman przebywał w Kastamonu (1936-1943), pisał: "Nieskończone dzięki niech będą Wszechmocnemu Bogu za to, że sprawił, iż prowincja Isparta stała się Medresetu-z Zehra i uniwersytetem Al-Azhar, co od dawna było celem moich marzeń". Ten list znajduje się w zbiorze Kastamonu Lahikasi (wyd. 1960).
13 ...do celów świeckich (uz. red. pol.).
14 ...Saida Nursiego lub jego uczniów (uz. red. pol.).
15 Właśc. Hadżi Bektasz Veli; mistyk i filozof żyjący i nauczający w XIII wieku w Anatolii.
16 ...kiedy jesteście pijani. Koran, 4:43. Werset ten został objawiony, kiedy jeszcze spożywanie alkoholu nie było całkowicie zakazane muzułmanom.
17 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały Poręczyciel!" Koran, 3:173.
18 Sayyid Ahmad Sanusi; w początkach XX wieku objął przywództwo ruchu Sanusijja w Afryce Północnej. W 1911 roku walczył po stronie Osmanów przeciwko agresji włoskiej. Jako wierny stronnik Kalifatu, w 1918 roku został zaproszony do Stambułu, a następnie mianowany "generalnym kaznodzieją" we wschodniej Turcji. Położył wielkie zasługi podczas tureckiej wojny o niepodległość.
19 Koran, 3:173.
20 Koran, 9:129.
21 W Imię Jego, Chwalebnego!I nie ma żadnej rzeczy, która by nie głosiła Jego chwały. Koran, 17:44.
22 Czekaj więc cierpliwie na rozstrzygnięcie twego Pana! Ty przecież jesteś na Naszych oczach.Koran 52:48
23 Kasyda spisana w językach syriackim i arabskim, przypisywana 'Alemu Ibn Abi Talibowi (niech Bóg będzie z niego rad).
24 "Panie nasz! Nie bierz nam za złe, jeśli zapomnieliśmy lub zgrzeszyliśmy!" Koran, 2:286.
25 I nie ma żadnej rzeczy, która by nie głosiła Jego chwały. Koran, 17:44.
26 Chodzi o Święto Zakończenia Postu.
27 Czekaj więc cierpliwie (Muhammadzie) na rozstrzygnięcie twego Pana! Ty przecież jesteś na Naszych oczach. Wysławiaj chwałę twego Pana, kiedy wstajesz! Koran, 52:48.
28 Przypominając uwięzienie Proroka Józefa (niech będzie z nim pokój), Bediuzzaman nazywa więzienie "szkołą Proroka Józefa" (tur. Medrese-i Yusufiye), wpajając swym uczniom, że więzienie w istocie jest miejscem nauki i szkolenia.
29 Ar.: Wszelka chwała i wszelkie dzięki niech będą Bogu Jedynemu za każdy stan prócz niewiary i zbłądzenia.
30 Chodzi o zasłonę skrywającą to, co niewidzialne.
31 Być może, czujecie wstręt do jakiejś rzeczy, choć jest dla was dobra Koran, 2:216.
32 W Imię Jego, Chwalebnego! I nie ma żadnej rzeczy, która by nie głosiła Jego chwały.Koran, 17:44.
33 Abdulmecid (zm. 1967) był młodszym bratem Bediuzzamana. Najpierw był nauczycielem nauk religijnych, a następnie muftim. Niektóre części Traktatów Światła przełożył na język arabski, zaś inne - z arabskiego na turecki.
34 Abdurrahman (1903-1928) był synem starszego brata Bediuzzamana, Abdullaha. Był "duchowym synem, uczniem i pomocnikiem" Bediuzzamana. Dołączył do swego stryja w Stambule po pierwszej wojnie światowej, wtedy też opublikował jego krótką biografię.
35 Chodzi o pierwszą wojnę światową.
36 Tj. więzień w Eskisehir (1935-36) i w Denizli (1943-44).
37 ...do oskarżenia (lub: skazania) nas (uz. red. pol.).
38 Al-'Adżluni.
39 Chodzi o tych, którzy zostali uwięzieni wcześniej niż Bediuzzaman i jego uczniowie.
40 Por. Koran, m.in. 13:16.
41 Por. Koran, m.in. 6:1.
42 "Chwała Tobie! My nie mamy żadnej innej wiedzy poza tym, czego nas nauczyłeś. Ty, zaprawdę, jesteś Wszechwiedzący, Mądry!" Koran, 2:32.
43 W Imię Boga Miłosiernego, Litościwego!...a rozkaz dotyczący Godziny (Zmartwychwstania) będzie jak mgnienie oka albo jeszcze mniej. Koran, 16:77.
44 Wasze stworzenie i zmartwychwstanie jest takie jak jednej duszy . Koran, 31:28.
45 Spójrz więc (Muhammadzie) na ślady miłosierdzia Boga, jak On ożywia ziemię po jej śmierci! Zaprawdę, On ożywia umarłych; On jest nad każdą rzeczą Wszechwładny! Koran, 30:50.
46 Jeden funt to ok. 0,45 kilograma.
47 Tj. w dniu, w którym jest możliwe, że ramadan już się rozpoczął, lecz jeszcze nie zostało to udowodnione.
48 I z Jego znaków jest to, iż stoją mocno na Jego rozkaz niebo i ziemia. Potem, kiedy On was wezwie jednym wezwaniem, wtedy (wprost) z ziemi wyjdziecie Koran, 30:25. 49 Kiedy karty księgi zostaną rozpostarte Koran, 81:10.
50 Koran, 57:3.
1 Arabskie słowo ghurba może oznaczać również przymusowe zesłanie, odosobnienie, wygnanie .
2 Tariqa (ar.) to wspólnota czy też stowarzyszenie sufich; zakładanie takich stowarzyszeń było w kemalistowskiej Turcji zakazane.
3 ."Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały poręczyciel!" Koran 3:173.
4. człowiek - on przecież jest niesprawiedliwy i nieświadomy - Koran 33:7.2
5 Jest to nawiązanie do zmarłego w młodym wieku bratanka Nauczyciela.
6 Chodzi o zakończenie drugiej wojny światowej.
7 Znaczenie tego tytułu podajemy wg wydania polskiego.
8 Być może, czujecie wstręt do jakiejś rzeczy, choć jest dla was dobra Koran, 2:216.
9 Tłumacząc dosłownie, Nauczyciel nazywa owe grupy uczniów "fabrykami".
10 Chodzi o izdebkę przygotowaną dla Nauczyciela w meczecie, o której wspomina on w jednym z wcześniejszych listów.
11 Być może chodzi o wyznawców pewnego odłamu prawosławia (ros. duchownoje chriestian'stwo; and. Spiritual Christians), często - zwłaszcza w Ameryce - utożsamianych z mołokanami.
12 To obwieszcza Bóg Swoim sługom, którzy wierzą i czynią dobre dzieła. Powiedz: "Ja nie żądam od was za to żadnej zapłaty, tylko miłości dla bliskich". Koran 42:23
13 Dosłownie: ludzie domu (ar.); termin ten oznacza członków rodziny Proroka, niech Bóg będzie rad z nich wszystkich.
14 Ar. Haramajn Szarif; chodzi o Mekkę i jej okolice.
15 As-Szarani, Al-Badżuri.
16 Chodzi o pierwszą wojnę światową.
17 Tj. komunizmu.
18 A dosłownie: pozdrawiać mnie (na powitanie).
19 Nauczyciel nawiązuje do aktu amnestii, która objęła wszystkich skazanych na zesłanie - z wyjątkiem Bediuzzamana .
20 Zaprawdę, daliśmy tobie jasne zwycięstwo,...i aby ci dopomógł pomocą potężną. Koran 48:1,3.
21 Chodzi o głosowanie, w którym orzekający wyrok mogą głosować nie w oparciu o materiał dowodowy, lecz zgodnie z własnymi przekonaniami i sumieniem.
22 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały Poręczyciel!" Koran 3:173.
1 Odpowiedni fragment można również rozumieć jako: "...którzy w rzeczywistości byli jedynie narzędziami, jakimi posłużył się Bóg, by zrealizować Swój plan".
2 ...dla tych, którzy powstrzymują gniew i przebaczają ludziom..., Por. Koran, 3:134
3 Całą mowę obrończą Nauczyciela Czytelnik może znaleźć w zbiorze Promienie.
4 ...a to z następujących powodów: (uz. red. pol.).
5 Chodzi o Mustafę Kemala.
6 Bunt Szejka Saida wybuchł we wschodniej Turcji w lutym 1925 roku. Bediuzzaman z całych sił odwodził jego przywódców od podejmowania działań przeciwko rządowi, jako że wedle jego słów sprawiłoby to, że "Ahmed zabije Mehmeda, a Hasan zabije Husajna" (tj., że Turcy będą zabijać się nawzajem - uz. red. pol.).
7 Pomniejszy incydent w mieście Menemen w zachodniej Turcji miał miejsce w 1930 roku, jednak owe rozruchy zostały stłumione z nieproporcjonalną do ich skali brutalnością. Bediuzzaman nie był w żaden sposób zaangażowany w owe wydarzenia.
8 Por. Koran, 3:103.
9 Tj. Bediuzzaman.
10 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały Poręczyciel!" Koran, 3:173.
11 Tj. Turcji.
12 Chodzi o Mustafę Kemala.
13 ...za śmierć niewinnej osoby; tj. karą za zabójstwo.
14 Wierni są przecież braćmi. Koran, 49:10.
15 ...kiedy dosięgnie ich (jakiekolwiek) nieszczęście - mówią: "Zaprawdę, do Boga (należymy), i zaprawdę, do Niego powrócimy!" Koran, 2:156.
16 Tłumacząc dosłownie, Nauczyciel mówi o "czerwonym niebezpieczeństwie", jednak jako że używa zwrotu przyjętego w ówczesnym języku, tu - i w kilku innych miejscach - używamy określenia przyjętego w potocznym języku polskim.
17 Chodzi o komunizm.
18 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały Poręczyciel!" Koran, 3:173.
19 Jakże to wspaniały Pan! Jakże to wspaniały Wspomożyciel! Koran, 8:40.
20 A jeśli oni się odwrócą, to powiedz (Muhammadzie): "Wystarczy mi Bóg! Nie ma boga, jak tylko On! Jemu zaufałem! On jest Panem Tronu wspaniałego! Koran, 9:129.
21 W swoich pismach Bediuzzaman używa słowa has (tur. wybrani) zapewne wtedy, kiedy ma na myśli tych, którzy wiernie i z oddaniem służą Traktatom Światła, zaś słowa erkan (tur. wiodący; w języku literackim to słowo oznacza także filary) na określenie tych, którzy prócz ich oddanej służby odegrali także znaczną rolę organizacyjną w Ruchu Światła. 22 Owe wydarzenia miały miejsce w początkach 1909 roku.
23 Zgodnie ze znaną "ustawą o kapeluszach", wydaną 25 listopada 1925 roku, noszenie europejskich nakryć głowy stało się obowiązkowe, zaś wszelkie inne nakrycia głowy zostały zakazane.
24 Zaprawdę, do Boga (należymy), i zaprawdę, do Niego powrócimy!". Koran, 2:156.
25 "Wystarczy nam Bóg! Jakże to wspaniały Poręczyciel!" Koran, 3:173.
26 Koran, 3:173.
27 Przypominając o uwięzieniu Proroka Józefa (niech będzie z nim pokój), które relacjonuje Koran, Bediuzzaman nazywa więzienie Medrese-i Yusufiye, szkołą Proroka Józefa, wpajając swoim uczniom, że więzienie w istocie jest miejscem studiów i ćwiczeń.
28 Być może, czujecie wstręt do jakiejś rzeczy, choć jest dla was dobra.Koran, 2:216.
29 Chodzi o tę część Meczetu Proroka w Medynie, w której znajduje się grób Proroka Muhammada, niech będzie z nim pokój i miłosierdzie.
30 Może chodzić zarówno o więzienie, jak i - w szerszym rozumieniu - o ten świat, z którego zmarli odchodzą do grobu i królestwa pośredniego.
31 A tłumacząc dosłownie: w połowie hodża.
32 Chodzi o Błysk Dwudziesty Pierwszy.
33 Chodzi o noc wyznaczającą połowę miesiąca sza'ban, nazwaną tak dlatego, że została zesłana muzułmanom przez Wszechmocnego Boga, by mieli szansę oczyścić się z grzechów.
34 Dasznakami nazywano członków (także bojowników) Armeńskiej Federacji Rewolucyjnej, która od lat 90. XIX wieku działała m.in. na terenie Imperium Osmańskiego. Jednym z celów tego ugrupowania było oderwanie od Turcji ziem zamieszkiwanych przez Ormian.
35 Tj. pierwsza wojna światowa .
36 Angielskie słowo cold może oznaczać zarówno zimno, jak przeziębienie.
37 Por. Koran, 58:22.
38 Tj. ruchem dążącym do restauracji Kalifatu.
1 Każda dusza zarabia tylko dla siebie i nie poniesie niosąca ciężar ciężaru drugiej. Koran 6:164
2 Władcą narodu jest ten, który mu służy. Al-Magribi, Al-Adzluni
3 Tj. w stronę Mekki; dla Polski jest to południowy wschód z odchyleniem ku południowi, tj. SSE.
4 Wszyscy wierni są niczym solidnie stojący budynek, w którym każda ścianawspiera drugą. Al-Buchari, Muslim, At-Tirmizi, An-Nasa'i, Ahmad Ibn Hanbal.
5 W kwietniu 1950 roku szejk sufickiej wspólnoty Tijani, Kemal Pilavoglu, został aresztowany i postawiony przed sądem w Ankarze. Wkrótce potem rozpoczęto procesy dotyczące innych wspólnot sufich - Naqszbandijja w maju 1950 r., Mevlevi w czerwcu 1950 r., Kadirijja w marcu 1951 r.
1 Może tu chodzić zarówno o klasę, rocznik na uczelni, jak i o grupę społeczną .
2 Nieprzetłumaczalna gra słów: Nursi - nazwisko Nauczyciela, Nur - znaczy po arabsku "Światło".
3 Koran, 3:139.
4 Jest to odpowiednik polskiego przysłowia: "Najtrudniej być prorokiem we własnym kraju".
5 Henri Bergson (1859-1941); francuski filozof pochodzenia żydowskiego, laureat literackiej nagrody Nobla za rok 1927.
6 Mówiąc najogólniej, większy dżihad to walka z pokusami Szatana czy słabościami własnej duszy; mniejszy to walka w obronie religii z bronią w ręku.
7 Przylądek oddzielający Złoty Róg od Morza Marmara.
8 Dzielnica w europejskiej części Stambułu, oddzielona Złotym Rogiem od starego miasta.
9 W tekście źródłowym użyto niemożliwej do przetłumaczenia gry słów: inexpert comission of experts.
10 22 listopada 1952 roku próbowano zabić znanego dziennikarza, Ahmeta Emina Yalmana. Cała sprawa została nieproporcjonalnie rozdmuchana przez prasę. Ostatecznie rząd zamknął gazety otwarcie wspierające islam i aresztował ludzi związanych z tymi gazetami. Zamknięto także "Buyuk Cihad".
11 O wy, którzy wierzycie! Słuchajcie Boga! Słuchajcie Posłańca! I słuchajcie tych spośród was, którzy posiadają moc rozkazywania! Koran 4:59.
12 Nauczyciel określał je jako fazy starego Saida, nowego Said i trzeciego Saida.
13 Prawdopodobnie chodzi o Ispartę.
14 To jest na tym świecie i w świecie, który nadejdzie.
15 Nieścisłość autorów; chodzi o wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza.
16 Koran dzieli się na trzydzieści części zwanych dżuzami (ar. część); przyp. red. pol.
17 Wierni są przecież braćmi. Koran, 49:10
18 Ostatecznie w skład Paktu Bagdadzkiego prócz Turcji i Pakistanu weszły również Wielka Brytania, Irak i Iran.
19 Stopień master of arts (M.A.) odpowiada mniej więcej polskiemu tytułowi magistra. Na Uniwersytecie w Karaczi obowiązują dwa egzaminy magisterskie, poprzedzający (ang. previous) i końcowy (ang. final).
20 Być może chodzi o spisanie Traktatów w języku urdu.
21 Chodzi o stan rzeczy istniejący od zniesienia Kalifatu przez Mustafę Kemala.