Risale-i Nur

Сәулелер
— 707 —

Б&рҰн бӘр елде бӘр тҚйӘр кіпӘр болса, ңазӘргӘ заманда бӘр ауҰлда жҚз кіпӘр бар. Б&рҰн пінмен, ӘлӘммен адасҰп ңҰрсҰүҰп иман аңиңа ңонаңа ңарсҰ шҰүатҰндардан ңазӘргӘлердӘқ санҰ жҚз есе к+п. Б&л тоқмойҰн ңҰрсҰңтар перүауҰнүа &ңсап тікаппарлана, ңҰқҰрланҰп иман аңиңаттарҰна ңарсҰ шҰүадҰ. СондҰңтан, оларүа ңарсҰ атом бомбасҰ секӘлдӘ ңуаттҰ, олардҰқ нанҰм-сенӘмдеррисалеам-парша ңҰлатҰн киелӘ аңиңат лізӘм. Сонда үана олардҰқ шабуҰлҰ тоңтап, кейбӘрӘ иманүа келедӘ. МӘне, Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, осҰ заманнҰқ мар сҰрт дерттерӘне наүҰз шипа боларлҰң ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ, н&р сіулесӘ Рисалей-Н&р к+птеген теқеу-мҰсалдармен еқ ңҰрсҰң, тоқмойҰндардҰ да Ү&раннҰқ алмас ңҰлҰшҰмен шауҰп, тас-талңа+ретӘне. Юлемде ңанша зірре болса, сонша уахданиÇтңа ділел к+рсетедӘ Çүни АллаҒтҰқ бӘр екенӘн, иманнҰқ аңиңаттарҰ рас екенӘн наңтҰ тҚрде к+зге ш&ңҰп т&рҰпп сол тедӘ. ЖиҰрма бес жҰлдан берӘ небӘр шабуҰлдарүа т+теп берӘп, жеқӘске жетуде.

Иі, Рисалей-Н&р иман мен кҚпӘрдӘ салҰстҰра отҰрҰп, адасу мен тура жол ңалай болмаң екенӘн к+збен к+ргендей ділелдейдӘ.

Атап айтар болсаң, Жбекер ЕкӘншӘ С+здӘқ екӘ тарауҰ, ондаүҰ айүаңтар, Лемалар, ОтҰз ЕкӘншӘ С+здӘқ бӘрӘншӘ б+лӘмӘ, ОтҰз ш МектубтҰқ терезелер б+лӘмӘ жіне Аса-и М&са, онҰқ Он бӘр айүаңтарҰ. МӘне осҰ аталүан ілгӘ "лердӘ м&ңиÇт оңҰса, ңазӘргӘ заманүҰ толҰң кҚпӘрлӘктӘқ, ңҰрсҰң дӘнсӘздӘктӘқ саүҰн сҰндҰратҰн, кҚлӘн к+кке &шҰратҰн аңиңаттар Рисалей-Н&рда к+рӘнӘс тапңан Ү&рани аңиңаттартамбул белгӘлӘ боладҰ.

ИншаллаҒ, ТҰлсҰмдар топтамасҰ кӘтабҰнда, дӘннӘқ мақҰзҰ зор тереқ сҰрларҰ мен ілемнӘқ жаратҰлу себептерӘ ңалай баÇндалүан болса, осҰ аталүан жинаңтарда солай топтастҰрҰлүан. мейӘрлай, адасңандар дҚниÇнҰқ +зӘнде тозаңи +мӘр кешуде, ал тура жолдаүҰлар дҚниеде де ж&маңи рахатта жҚргенӘн к+зге к+рсетӘп жіне иманда жіннаттҰқ маүҰнауи т&ңҰмҰ бар екенӘн, ал кҚпӘрлӘкте ЖіҒаннамдаүҰ заңң&м аүашҰнҰқ т&ңҰмҰ болатҰнҰн ділелдегенٍ لَا ей-Н&рдҰқ сол сиÇңтҰ ҚзӘндӘлерӘ ңҰсңа да н&сңа бӘр кӘтапшаүа топтастҰрҰлҰп жаңҰнда жарҰңңа шҰүадҰ, деген ҚмӘттемӘн, иншаллаҒ.
Саид Н&рси
بِاسْمِه۪ سُҰлңауҰَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Һазиз, адал, табандҰ да ңайсар, жанкештӘ де сенӘмдӘ бауҰрларҰм!

ЯздерӘқе мілӘм, АнкарадаүҰ сарапшҰлар Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ кіріміттер мен үайби ишаралُ الْاоңңа шҰүара алмаүан. Тек, б&рҰс тҚсӘнӘп ол кіріміттардҰ менӘкӘ деп ойлап,"м&ндай нірселер кӘтапңа жазҰлмауҰ керек. ЯйткенӘ, кіріміттҰ паш етӘп, айтүҰнҰқ лмайдҰ!">деп, наразҰлҰң бӘлдӘрӘптӘ. М&ндай жеқӘл мӘнеулерге жауап ретӘнде уіжнанамаларҰмда бҰлай дегенмӘн:

Олар менӘкӘ емес жіне ондай кіріміттардӘқ иесӘ болу менӘқ ңолҰмнан келмейдӘ. Олар ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизал жасап шашҰраүан н&р сіулелер Ү&раннҰқ наүҰз тіпсӘрӘ болҰп табҰлатҰн Рисалей-Н&рдҰқ бойҰннан к+рӘнӘс тапңан ИліҒи илхам жіне шікӘрттердӘқ кҚш-ңуатҰн арттҰру ҚшӘн АллаҒтҰқ сҰйҰ.

Ал, икрамдша дҚн АллаҒтҰқ сҰйҰн к+рсету, ж&ртңа айту шҚкӘр болҰп табҰладҰ. Оүан р&ңсат бар жіне ңабҰл болатҰн амал. ЕндӘ ңазӘр +те мақҰздҰ себепке байланҰстҰ, б&л туралҰ бӘраз тҚсӘнӘктеме жасайҰн.

ЯйткенӘ, «Б&л міселенӘ неге ашҰп айҰпт жатҰрсҰқ, нелӘктен б&л міселеге к+п мін бересӘқ, не ҚшӘн бӘрнеше айдан берӘ б&л таңҰрҰпңа жиӘ тоңталҰп, кӘтаптарҰқҰздҰқ к+бӘ сол керемет жайлҰ болуда?» деген сауал ңойҰлуда.

ЖауабҰ: Б&л заманда мҰқдаүан б&зушҰларүа ңарсҰ жҚ, екӘҚаүан ж+ндеушӘ керек бола т&ра жіне Рисалей-Н&рдҰқ имани ңҰзметӘне жіне маүан жірдемшӘ ірӘ айтңанҰмдҰ жазҰп отҰратҰн жҚздеген кӘсӘ керек бола т&ра, ңа.а.у.)п жаңҰндамау тҚгӘл керӘсӘнше халҰң болҰп жіне билӘк басҰндаүҰлар жоүарҰ баүалап, ң&лшҰндҰра демеу берӘп, ңолтҰүҰмнан сҚйеу ірӘ б&л ңҰзмет міқгӘ +мӘрге ңатҰстҰ болүандҰңтан, уаңҰт айтңаиелӘк +мӘрдӘқ ж&мҰстарҰнан, пайда-табҰстарҰнан жоүарҰ ңоŞ имандҰ кӘсӘлерге уіжӘп бола т&ра, б&үан менӘ мҰсалүа алар болсаң, барлҰң нірседен, жірдемшӘлерден ңол ҚздӘрӘп, тиҰм салдҰ. СонҰмен ңатӘқ жоүар бар кҚшӘмен бӘзге ңарсҰ ірекет ңҰлҰп, достарҰмнҰқ Ұнта-жӘгерӘн азайтҰп, олардҰ

— 709 —

менен, Рисалей-Н&рдан алҰстатҰп, мен секӘлдӘ ңарт, науңас, ілсӘз, жалүҰз бастҰ, ешкӘмдӘ танҰмайтҰн шарасҰз адамүа мҰқдаүан адамнҰқ атңараҰ, б&детӘн мойҰнҰна артҰп, онҰқ ҚстӘне ір тҚрлӘ ңҰспаңңа алҰп, адамдардҰ ңасҰна жолатпай, ж&рттҰ бездӘруге, менӘқ кҚш-жӘгерӘмдӘ, ҰнтамдҰ жоŞүа тҰрҰсңандҰңтан, мӘне осҰндай тосңауҰлдарүа ңарсҰ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ ҰнтажӘгерӘн арттҰру, мӘнетҰнда, соүан &йҰтңҰ болар деген оймен ИліҒи икрамдҰ, АллаҒтҰқ сҰй-демеулерӘн жазҰп, осҰлайша РисалейН&рүа маүҰнауи ңолдау, назар аударту т&рүҰсҰнда ірӘ Рисалей-Н&р жалүҰз +зӘладҰ.

асңаларүа м&ңтаж болмай)>іскери ңол, бӘр армиÇнҰқ ңуатҰндай жойңҰн кҚштӘ екенӘн к+рсету ҚшӘн ілгӘндей кіріміттар жаздҰрҰлдҰ.

Юйтпесе, +зӘмӘздӘ ң&рметке б+леу, жаүҰмпаздану, атаңңа ие болу деген нірсеқ +зӘн аулаңпҰз. Одан Ү&дай саңтасҰн, ол РисалейН&рдҰқ негӘзӘ саналатҰн ҰңҰластҰ б&зу деген с+з. ИншаллаҒ, Рисалей-Н&р +зӘн-+зӘ ешкӘмнӘқ к+мегӘнсӘз ңорүаштап Сол ҚаүанҰ секӘлдӘ жіне +зӘнӘқ ңадӘр-ңасиетӘн к+рсеткенӘ секӘлдӘ бӘздӘ де маүҰнауи тҚрде ңорүаштап, кемшӘлӘктерӘмӘздӘқ кешӘрӘлуӘне себеп болар деген ҚмӘттемӘз. Мен, барлҰң бауҰрастҰ бан, жірдемшӘлерӘмнен ісӘресе, д&үа-тӘлектерӘ ңабҰл болатҰн мҚбарак бійкҚні жандардан, ңадӘрмендӘ ңарттар жамаүатҰнан +тӘнерӘм, маүан д&үа етсӘн, мен де оларүа д&үа етӘп ірңайсҰсҰнане шҰңүан сілем жолдап ҮасиеттӘ Рамазан айҰ ң&ттҰ болсҰн демекпӘн.

Науңас халдегӘ бауҰрҰқҰз:
Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

МҰна ілсӘз бауҰрҰқҰз, анау Ұ секӘлҰң бӘлдӘрген ескӘ досңа Ғім зерек жандарүа жіне сендерге айтарҰм: ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ н&р фейӘзӘмен Жақа Саид, иман аңиңаттарҰн аңҰлүа сиҰмдҰ, к+қӘлгаким-ӘмдҰ етӘп, аңиңатңа толҰ ділелдермен б&лтартпас айүаңтарүа сҚйенӘп баÇндап жатҰр. Ол айүаңтар м&сҰлман ү&ламаларҰн тҚгӘл +те ңҰрсҰң батҰс философтарҰн да ңабҰлдауүа міжбҚрлеп шарасҰз ңалдҰруда. Ал ендӘ, Рисалей Н&рдҰқ ңадӘр-ңасие ҚгӘтнҰқ

— 710 —
мақҰздҰлҰүҰ туралҰ ишари немесе рімзи тҚрде ХазӘретӘ Али (р.а.) жіне Һауси АүзамнҰқ (р.а.) хабар бергенӘ секӘлдӘ Ү&ран-и Муүжиз-улِخُونَда осҰ заманүҰ Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ болүан РисалейН&рүа назар аудартуҰ, ишари маүҰналар тҚрӘнен рімӘз, белгӘ беруӘ б&л оүан жарасар Әс, м&үжизасҰнҰқ талабҰ болса керек.

Иі, ЕскӘшіҒар тҚрмесӘндегӘ ңиҰнуин т&у кҚндерӘ киелӘ де мҰңтҰ ж&банҰшңа м&ңтаж болүан кезӘмде маүан маүҰнауи ескерту жасалдҰ. "Рисалей Н&р ңабҰл болүан кӘтап екенӘне б&рҰнүҰ +ткен іулиелердӘ куігер, ділел ретӘнде к+рсет"БесӘнсӘқ. Алайда,

وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍٍ اِلَّا ف۪ى كِتَابٍ مُب۪ينٍٍ
сҰрҰ бойҰнша, еқ бӘрӘншӘ с+з Ү&рандӘкӘ. АпҰрмай, Рисалей-Н&рдҰ Ү&ран ңабҰлдай нүа &ң не дейдӘ?">ден ой келдӘ. ОсҰ т+тенше с&раңтҰқ жауабҰн Әздеп ҮасиеттӘ Ү&ранүа жҚгӘндӘм. Сол мезетте ОтҰз ш аÇттҰқ ашҰң маүҰнасҰнҰқ астарлҰ тҚрдегӘ міртебесӘнен Н ЖЯН>маүҰнасҰнҰқ бӘр тармаүҰ Рисалей-Н&р екенӘн жіне ол солардҰқ ӘшӘнен орҰн тауҰп, ерекше назар аудартҰп т&рүанҰна к+мескӘ болса да белгӘ бар екенӘн оңиүаүаттҰқ ӘшӘнде сезӘп бӘлдӘм. ОлардҰқ кейбӘрӘ бӘршама ашҰң, кейбӘрӘ ңҰсңа-н&сңа тҚрӘнде. Б&л менӘқ ойҰмдҰ ңуаттап, ешңандай шік-шҚбі ңалдҰрмадҰ. Мен де имандҰлардҰқ иманҰн РисалейН&р арңҰлҰ ңондҰңт ниетӘмен ойҰмдҰ ңаүазүа тҚсӘрдӘм. Содан онҰ тек хас шікӘрттерӘме үана к+рсету шартҰмен бауҰрларҰма бердӘм. Имам, молдалар ف۪يهِ نَظَرٌ деп, кҚдӘктенӘп ңарайтҰндай ол Рисаледе бӘз:"АÇттҰқ ашҰң маүҰнасҰ аңҰредегенӘмӘз жоң. Эім, ишари маүҰнасҰнҰқ ауңҰмҰ осҰ үана деген жоңпҰз. БӘздӘқ айтпаүҰмҰз, аÇттардҰқ ашҰң маүҰнасҰнҰқ астарҰнда к+птеген міртебеуҰрларар. ОнҰқ бӘр міртебесӘ ишари жіне рімзи маүҰна деп аталадҰ. АÇттҰқ ишари маүҰнасҰнҰқ +зӘ кҚлли Çүни +те ауңҰмдҰ. ОнҰқ ір үасҰрдҰ ңамтитҰн жаүҰ бар. Рисалей-Н&р б&л үасҰрда ілгӘ ишари маүҰаңамүаміртебесӘнӘқ кҚлли маүҰнасҰнан бӘр маүҰнасҰн иеленӘп отҰр. ОнҰқ ідейӘлеп, +зӘне назар аудартҰп т&рүанҰн жіне мақҰздҰ мӘндет атңарүанҰн ділелдейтӘн"джифри есеп", "Ән, +ккарине">белгӘлер тӘптӘ, айүаңтар бар. ЖалпҰ джифримен есептеп маүҰна шҰүару к+не заманнан берӘ ү&ламалар арасҰнда ңалҰптасңан дістҚр. Б&л, Ү&рани аÇттҰ немесе онҰқ ашҰң маүҰнасҰн т+мендету емес, ңайта АÇттҰқ тақүажайҰптҰүҰн, ш-тҚнӘ гӘн к+рсету, дірӘптеу, оүан ңҰзмет ету болҰп табҰладҰ. М&ндай үайби ишараларүа наразҰ болҰп, ңарсҰ
— 711 —

шҰүу ж+нсӘздӘк. Б&рҰнүҰ аңиңатшҰл кӘсӘлердӘқ Ү&раннан к+птеген маүҰна шҰүарҰп ишари рімӘздерӘнен аңиңат тауҰні, ж&ан еқбектерӘн жоңңа шҰүармайтҰн адам, м&нҰ да жоңңа шҰүармауҰ керек, шҰүара алмас.

Ал, м&ндай ң&ндҰ тіпсӘрдӘқ мен секӘлдӘ ң&нҰ жоң ңарапайҰм адамнҰқ ңолҰнан шҰңңанҰна тақүалҰп, миҰна сиүҰза асӘ боларсҰ шҰңңан адамүа айтарҰм: егер ңараүайдҰқ бидайдай кӘп-кӘшкентай т&ңҰмҰнан зіулӘм ңараүай аүашҰн шҰүару Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘн, ОнҰқ &лҰңтҰүҰн к+рсететӘн анҰң ділел екенӘн ойласа, ілбетте бӘз секӘлдӘ тҰм ілсӘз, +те паңҰр, ірӘ аса ңа жіндӘзде м&ндай тіпсӘрдӘқ бӘз арңҰлҰ жарҰңңа шҰүуҰ АллаҒтҰқ шексӘз рахҰмҰнҰқ ділелӘ деп айтуүа міжбҚр болар едӘ.

Мен, Рисалей-Н&рдҰқ абҰройҰ мен ңасиетӘн ортаүа ңойҰп, сендерге жіне ңарсҰ шҰүушҰларүа наңтҰ тҚрде айтпаүҰм:

Б&л ин адамр жіне іулиелердӘқ рімӘзбен айтңан хабарларҰ, ишари белгӘлер менӘ ірдайҰм АллаҒңа шҚкӘр етуге, ОнҰ дірӘптеуге жіне +зӘмнӘқ кемшӘлӘктерӘмдӘ мойҰндап «истиүфар» айтуүа итермелейдӘ. уаттҰ,нӘ ешңашан жҚгенсӘз ніпсӘмдӘ ңоздҰрҰп маңтануүа, тікаппарлануүа, менмендӘкке себеп болүан емес. ОнҰ соқүҰ жиҰрма жҰлдҰң +мӘрӘмде ділел ретӘнде &сҰнамҰн. Б&л аңиңат. Дегенмен, адам, ӘзгӘн соқ кемшӘлӘктен, &мҰтудан аман болдҰм деп айта алмаймҰн. МенӘқ +зӘм байңамайтҰн кемшӘлӘктерӘм к+п. МҚмкӘн, пӘкӘрӘм араласңан болар, кейбӘр ңат жазҰлрген жерлерӘм болүан шҰүар. Дегенмен, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ киелӘ де сауабҰ мол ірӘптерӘне тиҰм салҰнҰп, б+тен ірӘптермен Ү&рандҰ +згерӘске &шҰратҰп осҰлайша адасңандар тобҰӘ дӘнср с&мдҰң ірекеттер жасап, аÇттҰқ тӘкелей ашҰң маүҰнасҰн б&зҰп, б&рмалап жатңан мҰна заманда осҰндай с&мдҰң сораңҰлҰңтҰ к+рмей, бейшара байү&с бӘреу бауҰрлаӘм ілеиманҰн ңуаттап, саңтап ңалуҰ ҚшӘн аÇттҰқ тақүажайҰп бӘр сҚредегӘ нҚктесӘн, бӘр т&жҰрҰмҰн тіпсӘрлеп жаздҰ деп, сол ҚшӘн онҰқ имани ңҰзметӘсӘ:>ЖаңауҰл боларлҰң ңарсҰлҰң бӘлдӘру, ілбетте орҰнсҰз ірекет. М&нҰ аңиңаттҰ тҚсӘнген жандар тҚгӘл, кӘшкене ҰнсабҰ бар адам бӘлсе керек. ҮосҰмша ретӘндеқ наүҰда айта кетейӘн:

МҰна заманда ңуаттҰ жіне тура жолдаүҰ жіне миллиондаүан жанкештӘ шікӘрттерӘ бар тариңаттар, небӘр рухани топтар мен &станҰмдар, мҰ баÇнмдҰң дӘнсӘздӘктӘқ шабуҰлҰна ңарсҰ т+теп бере алмай, сҰрт ңараүанда жеқӘлӘп жатңанда, мен ң&саүан жазусҰзу

— 712 —
бӘлмейтӘн, ешкӘмӘ жоң жалүҰзӘлӘк, бӘрнеше жаңтан баңҰлауда, басңан ӘзӘ ақдулҰ ірӘ ідейӘлҰн тақициÇ б+лӘмӘне жаңҰн Қйге орналастҰрҰлүан жіне ол туралҰ небӘр жалүан аңпарат таратҰп одан ж&рттҰ ҚркӘтӘп, халҰңтҰ бездӘрген осҰндай бӘр адам ілбетте, ілгӘ жол-&станҰмдардан ілдеңайда табҰстҰ, к+ш ӘлгерӘ, мҰңтҰ тойтарҰс берген Риселей-Н&рдҰқ ِيَّةِмес екенӘ анҰң. Ол кӘтаптар онҰқ шҰүармасҰ емес жіне ол рисалелер менӘкӘ деп, маңтана алмайдҰ. Б&л Рисалелер тӘкелей хикметке толҰ Ү&раннҰқ заманауи тіпсӘрӘ, маүҰнаَٕۙм&үжизасҰ болҰп Аллр небӘрахҰмҰмен тарту етӘлген. Ол кӘсӘ мҰқдаүан достарҰмен ж&мҰла сол Ү&рани сҰйүа &мтҰлҰп талаптанҰп едӘ, ңалай болүанҰн +зӘ де бӘлмейдӘ, бӘрӘншӘ болҰп тіржӘмешӘ болу мӘндетӘ оүан нісӘҰ аÇттптҰ. Рисалелер онҰқ ойпӘкӘрӘнен, ӘлӘмӘнен, зеректӘгӘнен шҰңңан дҚние емес екендӘгӘне ділел, Рисалей-Н&рда кездесетӘн кейбӘр таңҰрҰптардҰ алтҰ саүатта, кейбӘрӘ небірӘ екӘ саүаттар.кейбӘрӘ тӘптӘ бӘр саүатта, ңайсҰбӘрӘ он мин+тте жазҰлүан.

Мен, ант етемӘн, Б&рҰнүҰ Саид {(СӘлтеме): ШаүҰн сӘлтеме. КӘтабҰмдҰ к+шӘрӘп жазушҰлардҰқ кейбӘрӘ мҰна бейшара СаидтҰқ атҰн жазүанда ңасҰна (р.Ғ.) деген тӘркесрмемдеа ниетӘмен жазҰп ңойҰптҰ. Мен алҰп тастаүҰм келдӘ. Кенет к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ: "Ол АллаҒ разҰ болсҰн деген маүҰнада д&үа-тӘлек, тиӘспе!". Мен ойҰмнан бас тарттҰм.} жин ИесӘнлӘмӘн, б&рҰнсоқдҰ зор ңабӘлетӘн пайдаланҰп ілгӘ он мин+тте жазҰлүан РисаленӘ он саүатта ойланҰп, толүанҰп жаза алмайдҰ. ЮлгӘ бӘр саүатта жазҰлхаң жосаленӘ екӘ кҚн бар кҚшӘмдӘ ж&мсап жаза алмас. БӘр кҚнде бар жоүҰ алтҰ саүатта жазҰлүан ОтҰзҰншҰ С+з РисалесӘн +зӘм жіне еқ зерек дӘндар үалҰм ойланҰп алтҰ рдан ажаза алмасҰ анҰң...

Б&дан шҰүатҰн ңорҰтҰндҰ, демек, бӘз мӘскӘн, ң&ралаңан, бейшара болсаң та, бӘздӘ +те бай, зергерлӘк дҚкенӘнӘқ сатушҰсҰ, ретӘнде жарнамалаушҰсҰ етӘп бӘреу таүайҰндаүан. Хаң Таүала +зӘнӘқ дҚниÇкірӘмӘмен, аса жомарттҰүҰмен бӘзге жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне осҰ ңҰзметтӘ ҰңҰласпен, шҰнайҰ тҚрде атңарудҰ нісӘп етсӘн! ЯзӘ жарҰлңап, &заүҰнан сҚйӘндӘрӘп, сіттӘлӘк пен табҰс сҰйласҰн! Юмин, бихурміти СіийдӘл мурсалин.

Саид Н&рси

ңҰүҰн *

— 713 —

БӨРӨНШӨ ШУАҮ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَ بِهِ نَسْتَع۪ينُ
[ҮиҰн екӘ с&раңңа кенеттен к+кейге келген керемет жауап.]

БӘрӘншӘ сауал: "Фатиха", "çсин" немесе Ү&ран хатнда к+п кейде к+птеген іруаңтарүа немесе сау адамдарүа баүҰшталҰп жатадҰ. Алайда м&ндай, шаүҰн ірӘ шектеулӘ нірсенӘқ бӘр сітте санҰ шексӘз адамдарүа жетуӘ немесе ірңай жасаү діл сол сҰй-кіденӘқ т&тас тҚрде жетуӘ аңҰлүа сҰйҰмсҰз секӘлдӘ?

ЖауабҰ: ФатҰр-и Хаким, теқдессӘз жаратушҰ АллаҒ ңалайша, ауа ңабатҰн ауҰздан шҰңңан с+здердӘқ іп-сітте жайҰлуҰна жіне к+беŞӘне ңолайлҰ етӘп бейнебӘр егӘндӘк алңабҰ, соүан бӘӘн емеңҰ ретӘнде жаратңан. МешӘттӘқ м&нарасҰнан оңҰлүан азан дауҰсҰ іуе толңҰнҰ арңҰлҰ барлҰң жерге, кҚллӘ жамаүатңа бӘр мезетте жететӘнӘ секӘлдӘ «Фатиха» сҚресӘ оңҰлҰп барлҰң мҚминдерге баүҰшталса, діл солҚрде бте толҰң жетуӘ ҚшӘн Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘ, +зӘнӘқ шексӘз хикметӘмен рухани ілемде, маүҰнауи ауада к+птеген маүҰнауи Êлектр ңуатҰн, маүҰнауи радиолардҰ ір жерге орнатҰп, жайҰп та сіл а. ОлардҰ табиүи сҰмсҰз телефон ретӘнде ңолданҰп, ңҰзмет еткӘзуде. Эім, ңалайша бӘр үана лампа жанса, мақайҰндаүҰ мҰқдаүан айнаүа шаүҰлҰсҰп ірңайсҰсҰна толҰң тҚрекен.

лампанҰқ бейнесӘ тҚседӘ. Діл сол секӘлдӘ, бӘр үана «çсин» сҚресӘ оңҰлҰп, миллиондаүан іруаңңа баүҰшталса ірңайсҰсҰна бӘр бҚтӘн «çсин» толҰүҰмен барадҰ.

Е#664

сауал:>Үатақ талап етӘп жіне імӘр еткендей маүан бҰлай дедӘ: "Сен Риселей-Н&рдҰқ ңабҰл болүанҰна ділел ретӘнде ХазӘретӘ Али (р.а.) жіне Һаус-Ұ. Жазу (р.а.) сҰндҰ ӘрӘ т&лүалардҰқ ңасидежазбаларҰн алүа тартҰп сол кӘтапттардҰ, куігер ретӘнде к+рсетесӘқ. Алайда, ҚкӘм-с+з с+йлейтӘн Ү&ран КірӘм. Рисалей-Н&р Ү&раннҰқ наүҰз тіпсӘрӘ жіне аңиңатҰн жеткӘзушӘ жіне ондаүҰ міселелердӘқ айүаүҰ екенӘтабҰладҰ. Ү&ран болса басңа с+здер секӘлдӘ шала, ңорҰтҰла бермейтӘн тас тҚйӘрлерӘ бар жіне ауңҰм-санасҰ шектеулӘ

— 714 —

шаүҰн кӘтап емес. КерӘсӘнше, Ү&раннҰқ бҚкӘл ттар кбелгӘлерӘ жаппай саналҰ, толҰп т&рүан хикмет ӘшӘнде бос ешнірсе жоң. Ол үайб ілемӘнӘқ тіржӘмешӘсӘ, аудармашҰсҰ. Олай болса, Рисалей-Н&р туралҰ ҚкӘм-с+з с+йлеу ОнҰқ аңҰсҰ, к+рейӘк, ол не дейдӘ екен?

ЖауабҰ: Иі, Рисалей-Н&р тӘкелей Ү&раннҰқ етӘ Имтпас айүаүҰ, Ол кҚштӘ тіпсӘр. Ол, Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰнҰқ н&р сіулесӘ, Ол, теқӘздей Ү&раннҰқ тамшҰсҰ, Ол, КҚндей Ү&раннҰқ шуаүҰ, Ол, аңиңат ӘлӘмӘа келелген, н&рҰнан шашҰрап т+гӘлген маүҰнауи тіржӘмесӘ. СондҰңтан, Рисалей-Н&рдҰқ ңадӘр-ңажетӘн ңаншалҰңтҰ мақҰздҰ екенӘн баÇндау б&л дегенӘқ Ү&раннҰқ абҰройҰн асңаңтату, онҰ дірӘптеу, маңтау болҰп саналатҰндҰңтан, ілбетте РисалХизб-ӘҰқ ңадӘрӘн, мақҰздҰлҰүҰн баÇндау керек, м&нҰ аңиңат талап етедӘ Ү&ран р&ңсат бередӘ. Ал, мен секӘлдӘ тіржӘмішӘнӘқ ол жердегӘ аңҰсҰ тек ңана шҚкӘр ету. МенӘқ ешбӘр т&рүҰдан маңтануүа, масаттануүа аңҰм жоң, болуҰ да мҚде масмес. Т+менде баÇндалатҰн аÇттардҰқ ишара-белгӘлерӘне осҰ назармен ңарау керек. Егер менӘ маңтаншаң, +зӘ ҚшӘн Әстеп жҚр деп ойлайтҰндар болса, олардҰ кешӘрмеймӘн.

СбасҰн , жоүарҰда аталүан с&раңтҰқ жауабҰ екӘ-Қш саүаттҰқ к+лемӘнде ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ мішҒҚр аÇттарҰнан сҚзӘлӘп, «С+здердӘқ» санҰндай ОтҰз Қш тамшҰ ретӘнде Ғім маүҰнасҰ жаүҰмен Ғім «джифр» есебӘмен ділме-діл сійкес келӘп РисалейН&рүа ишара-белгралап,лҰстан тҚйӘн тҚрӘнде к+рӘндӘ. ЮрңайсҰсҰ іртҚрде ОтҰз Қш аÇт бӘраң бірӘ бӘр жерге тоүҰсҰп Рисалей-Н&рдҰ меқзеп к+рсетӘп т&рүанҰн б&лҰқүҰЕ

{(Са да ойша к+рдӘм.

ЕСКЕРТУ: Еқ бӘрӘншӘсӘ, ЖиҰрма т+ртӘншӘ аÇттҰқ бас жаүҰнда жазҰлүан ескертпе жазбанҰ м&ңиÇт оңу керек. НегӘзӘнде ол жазбанҰқ орнҰ басңа жердерӘнӘқ Ұн. БӘраң, сол жерде есӘме тҚскен соқ сонда жазҰлдҰ.

ЕКӨНШӨ ЕСКЕРТУ: Егер, тівафҚкпен {(СӘлтеме): ТівафҚк*- сійкестӘк, +зара ҚйлесӘмдӘлӘк, ділме-діл келуӘ} ишаралар Çүни +зара сійкес ишара-белгӘлер маүҰнасҰ жаүҰнан ҚйлҰнс&нүжатса аса мақҰздҰ емес. Егер маүҰнасҰ жаүҰнан да тӘкелей байланҰстҰ ірӘ діл сійкес келӘп жатса, б&л онҰқ бӘр б+лӘгӘ болҰп сол маүҰнаүа б+ленгенӘ, ңатҰстҰ саналҰп ірӘ ерекше сол жерге лайҰң болҰп жатса, онда Ұқ імӘук" Çүни +те мақҰздҰ сійкестӘк деген с+з. С+йтӘп, ол с+здӘқ

— 715 —

сол маүҰнанҰ меқзеп т&рүанҰ белгӘлӘ боладҰ. ЮлгӘ маүҰнаүа арнайҰ тҚрде секӘлерӘлӘп Ç рімӘздӘ, Ç ишари, Ç белгӘ тҚрӘнде ңамтҰүанҰн бӘлемӘз.

СонҰмен, т+менде келетӘн Ү&ран аÇттарҰнҰқ Рисалей-Н&рүа ишараларҰ, сійкестӘктерӘ басҰм к+пшӘлӘгӘ +те ңуаттҰ тҚрде маүҰналҰң т&рүҰдаңа «Хиз байланҰстҰ болҰп келедӘ. Иі, аталүан мішҒҚр аÇттар барлҰүҰ жаппай Он ҚшӘншӘ үасҰрдҰқ соқҰн, Он т+ртӘншӘ үасҰрдҰқ басҰн "джифр» есебӘ бойҰнша меқзеп жіне Ү&ран мен Иге асабайланҰстҰ ишара ңҰлҰп т&р. Жіне, сол кезеқде шҰүатҰн, ж&банҰш сҰйлайтҰн н&рдан хабар бередӘ. Ол н&р сол заманнҰқ адасушҰлҰң, кҚпӘрлӘк дейтӘн бҚлӘк-фитнесӘнен пайда болүан кҚмін-кҚдӘктердӘ жоң ңҰл Қш жа&раннҰқ айүаүҰ екенӘн сҚйӘншӘлеуде.

ОсҰ ишара-белгӘлер ол туралҰ болҰп жіне аталүан мӘндеттердӘ толҰң атңарүан Рисалей-Н&р деген Ү&рани тіпсӘр екенӘ анҰң. ШҰнҰндَمَا تалей-Н&р б&л т&рүҰда, к+ш ӘлгерӘ екендӘгӘ онҰ оңҰүандар тарапҰнан еш кҚмінӘ жоң аңиңат. Олай болса, ілгӘ аÇттар Рисалей-Н&рдҰ бауҰрҰна басҰп, онҰ меқзеп т&р деп толҰң айта аламҰз.
БӨРӨНШӨСӨ:

Н&р де бӘрндегӘ Н&р аÇтҰ. Б&л аÇт Рисалей-Н&рдҰқ кейде Ресаилин Н&р деп, кейде Рисале-ин Н&р деп, кейде Рисалет-ун Н&р деп аталуҰна себеп болүандҰңтан, ірӘмде-кдан басңа Он алтҰ себеп бар, іуелӘ осҰ аÇт жайлҰ баÇндаүан ж+н болар. Н&р аÇтҰ:

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِه۪ كَمِشْكَاةٍ ف۪يهَا مِصْبَاحٌ с+йтӘпصْبَاحُ ف۪ى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يофиÇсҰُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلٰى نُورٍ يَهْدِى اللّٰهُ لِنُورِه۪ مَنْ يَشَٓاءُ وَيَضْرِبُ اللّٰهُ الْاَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللّٰهُ بِكُلِтиÇ жаءٍ عَل۪يمٌ

Б&л Н&р аÇтҰнҰқ маүҰнасҰнҰқ к+птеген сатҰларҰ бар жіне к+птеген ңҰрсҰрларҰ бар. Сол сатҰлардҰқ жіне ңҰрларҰнҰқ да ишари, рімзи жаңтарҰ маүҰнасоүҰстен жіне джифр есебӘмен н&рлҰ

— 716 —

тіпсӘр Рисалей-Н&рүа, Рисалет-ун Н&рүа т+рт-бес с+йлем арңҰлҰ ңарап он т&рүҰдан ңатҰсҰ бар. çүни, сол сатҰлардан, ңҰрларҰнан бӘр міртебесӘ, бӘр ңабатҰ тақүажайҰп тҚрде ÊлемешӘт үҰ жайлҰда хабар бередӘ.

Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ бӘрӘншӘ с+йлем:
مَثَلُ نُورِه۪ كَمِشْكٰوةٍ ف۪يهَا مِصْبَاحٌ
Çүни, ИліҒи н&рдҰқ Çки Ү&ра береҰнҰқ немесе М&хаммеди (с.а.у.) н&рдҰқ ҚлгӘ-мҰсалҰ мҰна مِشْكٰوةٍ ف۪يهَا مِصْبَاحٌ с+йлемӘ болҰп табҰладҰ. М&нҰқ джифри санҰ тоүҰз жҚз тоңсан сегӘз, сондай-аң, Рисалет-ун Н&р с+зӘ де шідділӘ нундҰ екӘ нуلْمُتَсанар болсаң, ділме-діл +зара сійкес келӘп, оүан ишара етедӘ.
ЕкӘншӘ с+йлемӘ:>اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ ЖиҰрма сегӘзӘншӘ Лемада егжей-тегжей, ерекӘндӘрӘлгенӘ секӘлдӘ ХазӘретӘ Али (р.а.) +зӘнӘқ ДжілжілутиÇ ңасидесӘнде ашҰң тҚрде Рисалей-Н&рүа назар аударҰп ірӘ ишара ңҰлҰп бҰлай деген: اَقِدْ كَوْكَب۪ى بِالْاِسْمِ نُورًا МенӘқ ойҰмша, имам АлидҰқгӘ нҰү) б&л ишарасҰ осҰ н&р туралҰ с+зден, онҰқ рімӘзӘнен туҰндаүан болса керек. ЮлгӘ, аÇттҰқ санҰ бес жҚз ңҰрҰң алтҰ, ал Рисалей-Н&рдҰқ болса бес жҚз ңҰрҰң сегӘз. Демек, +те аз ірӘ сҰрлҰ амҰңтапҰлҰң бар. ОсҰлайша, тівіфук т&рүҰсҰнан ишара еткенӘ сиÇңтҰ рімӘздӘ маүҰнасҰмен де діл келӘп т&р.
шӘншӘ С+йлем:>مِنْ شَجَرَةٍ с+зӘндегӘ مِنْ شَجَرَةٍ тоңтаүан-даүҰ секӘлдӘ ة болҰп оңҰлса бес жҚз тоңсан сегӘз болҰп, ділмх аÇттРисаил-ин Н&р жіне Риселе-и Н&р с+здерӘнӘқ санҰна Çүни бес жҚз тоңсан сегӘзге тівафук ңҰладҰ. СонҰмен ңатар, هی болҰп оңҰлса бес жҚз тоңсан сегӘз болҰп, ділме-діл Рисаил-ин Н&р жіне Риселе-и Н&р с+здерӘнӘқ санҰна ÇүлӘк те жҚз тоңсан сегӘзге тівафук ңҰладҰ. СонҰмен ңатар, مِنْ فُرْقَانٍ حَك۪يمٍ с+зӘнӘқ санҰна таүҰ да сҰрлҰ бӘр айҰрмашҰлҰңпен рімӘздӘ тҚрде тівафук Ү&дайҰ. ОсҰлайша, Рисаил-и Н&рдҰ +з ңатарҰна алҰп Ғім таүҰ да Рисале-и Н&р жемӘсӘнӘқ мҚбарак аүашҰ ҮасиеттӘ Ү&ран екенӘн к+рсетедӘ. Егер, مِنْ شَجَرَةٍ с+зӘндегӘ ة , ت боп ңалатҰн болса, ол кезде джифри есеп бойҰнша тоүҰз жҚз тоңсан Қш шҰүадҰ. М&амадаүівафукке зиÇнҰ жоң азүантай жіне сҰрлҰ бес айҰрмашҰлҰңпен Риселей-Н&р санҰна Çүни тоүҰз жҚз тоңсан сегӘз тівафук ңҰлҰп маүҰнасҰ да сійкес келетӘндӘктен оүан ишара боп саналадҰ.
— 717 —
Т+ртӘншӘ с+йлем:>نُورٌ عَلٰى نُورٍ يَهْدِى اللّٰهُ لِн.}
لَ۪ б&л тоүҰз жҚз тоңсан тоүҰз болҰп сҰрлҰ бӘр үана саннҰқ айҰрмашҰлҰүҰмен Рисалей-Н&рдҰқ санҰна Çүни тоүҰз жҚз тоңсан сегӘзге тівафук ңҰлҰп, Çүни сійкес ділнӘ, іл маүҰнасҰнҰқ да тҰүҰз байланҰстҰлҰүҰна орай ишара дірежесӘнде рімӘз ңҰлуда.
БесӘншӘ С+йлем:>مَنْ يَشَٓاءُ с+йлемӘ +те азүантай айҰрмашҰлҰңпен Рисалет-ун Н&рдҰқ авторҰнҰқ атҰна жіне мішҒҚр лаңабҰна тівафук ңҰлҰп, маүҰнасҰ да сійемесе летӘн ңатҰстҰлүҰ байңаладҰ. Егер, يَشَٓاءُ с+зӘндегӘ муңаддер есӘмдӘк Çүни жасҰрҰн жазҰлүан есӘмдӘк к+рсетӘлсе, مَنْ يَشَٓائُهُ болҰп шҰүадҰ. Сонда толҰң тівафук боладҰ. МҰна аÇт, ңалайша Рисалей-Н&рде б+леуҰмен байланҰстҰ болҰп т&р, діл сол секӘлдӘ жазҰлүан уаңҰтҰна, кемелденген шаүҰна ділме-діл тівафук ңҰлҰп рімӘздӘ тҚрде ңатҰсҰ бар.
كَمِشْكٰوةٍ ف۪يهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ ف۪ى زُجَاجَةٍ
с+йлемӘ كَمِشْكٰوةٍ с+зӘндегӘ тінӘреудӘраң жерӘ болмаүандҰңтан нун боп саналадҰ жіне ف۪ى زُجَاجَةٍ т&раң жерӘ болүандҰңтан ة , هی жаүҰмен мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң тоүҰз болҰп Ресаил-ин Н&рдҰқ еқ н&рлҰ кӘтаптарҰнҰқ жазҰлүан кезӘ мен кемелденген шаүҰна ÇүнрӘлгенҚш жҚз ңҰрҰң тоүҰз жҰлҰна ділме-діл тівафук ңҰлҰп ишара етедӘ.
Эім اَلْمِصْبَاحُ ف۪ى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ с+йлемӘ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң бес болҰп, Рисаил-ин Н&рдҰқ кеқӘнен тарайқ ңаражіне жариÇ тҚрде басҰлҰп жіне шарҰңтау кезеқӘнде ділме-діл тівафук ңҰладҰ. СебебӘ, ر екӘ ر шідделӘ ن екӘ ن шідделӘ ز асҰлҰ т&рүҰсҰнан бӘр ل адҰ.
жіне бӘрӘншӘсӘ زُجَاجَةٍ тоңтау болүандҰңтан هی екӘншӘсӘнде тоңтау болмаүандҰңтан ت боп саналадҰ. Егер шідделӘ ز екӘ ز саналар болса, ол кезде мҰқ Қш жҚз жиҰрма екӘ боладҰ. Егер шідділӘ екӘ саналар болса, ол кезде мҰқ Қш жҚз жта ірнекӘ боладҰ. Б&л таүҰ да Рисале-и Н&рдҰқ авторҰ Н&р ңҰзметӘне бастаүан кезеқге ділме-діл тівафук ңҰладҰ.
Эім مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ с+йлемӘ, бастапңҰ ت ірпӘ ت болҰп, аллерӘ бӘ болса тоңтайтҰн жер болүандҰңтан هی боладҰ. Жіне شَجَرَةٍ с+зӘндегӘ
— 718 —
тінуин ن боп саналадҰ. Сонда, санҰ мҰқ Қш жҚз он бӘр шҰүадҰ. Ол кезде Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ Рисалет-ун Н&рдҰқ жемӘсӘнӘқ мҚбірак киелӘ аүашҰ боп табҰлаҰ лампран КірӘмдӘ тҚсӘнуге себеп арабша тілӘм ала бастаүан кезӘне д+п келӘп сонҰ меқзейдӘ. МӘне, осҰнша маүҰналҰ жіне бӘрнеше Ү&рани тівафукпен бекӘтӘлгендӘктен б&л жій үана меқзеу нмай теишара емес, негӘзӘнде ңуаттҰ ділел. ШҰнҰнда, Êлектр тоүҰмен ңоса, Рисале-Н&рүа маүҰна т&рүҰсҰнан байланҰстҰ болҰп ашҰң белгӘ болҰп табҰуда жҚ Б&л аÇттҰқ маүҰна жаүҰмен байланҰстҰлҰүҰ үажап сійкестӘк. ЯйткенӘ, үайби хабар беру тҚрӘнен керемет тҚрде Êлектр тоүҰн жіне Рисалей-Н&рдҰ меқзеп ңана ңоймай, сонҰмен ңатар екеуӘнӘқ жарҰңңа шҰүатҰнҰн жіне шҰңңан соқ кемелдӘк шаүҰна لْنَاهарҰңтау кезеқӘн, сондай-аң, ідеттен тҰс жаүдайҰн тамаша тҚрде к+рсетедӘ.
МҰсалҰ, زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَ لَا غَرْبِيَّةٍ с+йлемӘ бҰлай дейдӘ: Үалайша, Êлектр тоүҰнҰқ ң&ндҰ затҰ шҰүҰстан да, батҰстан да тартҰлҰп алҰнүан емес, ол жоүсңаша Ұ ауа ңабатҰнда РахҰм ңазҰнасҰнан, жоүарҰдан тҚседӘ. Ол барлҰң жерден табҰладҰ, ір нірседен +ндӘрӘледӘ. ОнҰ белгӘлӘ бӘр жерден ӘздеудӘқ ңажетӘ жоң деген маүҰна шҰүадҰ. Діл сол секӘлдӘ, маүҰнауи Êлектр тоүҰ секӘлдӘ Рисалей-Н&р да шҰүҰстҰқ е айтаарҰнан, ӘлӘмӘнен немесе батҰстҰқ философиÇсҰнан, пінӘнен алҰнбаүан. Олардан шҰңңан бӘр н&р емес, расҰнда ол батҰс пен шҰүҰстан да жоүарҰ ңасиеттӘ Ү&раннҰқ үарҰшҰнан асңаң биӘк м жазҰлсӘнен алҰнүан дҚние.
Сондай-аң, мҰсалүа>يَكَادُ زَيْتُهَا يُض۪ٓيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌс+йлемӘнӘқ рімзи маүҰнасҰ бҰлай дейдӘ:>Он ҚшӘншӘ жіне он т+ртӘншларҰм!рда аспани лампалар жанармайсҰз жанадҰ, ешңандай отҰн керек ңҰлмайдҰ. ОнҰқ уаңҰтҰ жаңҰн. МӘне, б&л с+йлем ңалайша Êлектр тоүҰнҰқ ідеттен тҰс ңасиетӘн жіне ңолданҰсңа енетӘнӘн рімӘздӘ тҚрде баÇн ңҰлдҰ, діл сол секӘлткенӘ,науи Êлектрге &ңсас Рисаил-ун Н&р да +зӘ тереқ ӘлӘм, шоңтҰүҰ биӘк хикметке толҰ бола т&ра тілӘм алудҰқ ңиҰншҰлҰүҰн, ӘлӘм жинаудҰқ ауҰртпалҰүҰн жіне &саүбан дан сабаң алудҰқ машаңатҰн шекпей-аң, оүан м&ңтаж болмай-аң іркӘм +з дірежесӘне ңарай осҰ тереқ де ң&ндҰ ӘлӘмдӘ машаңат отҰна кҚймей-аң, игерӘп +здӘгӘнен пайдаүа жаратадҰ. С+йтӘп, наүҰз үалҰм боладҰ.
— 719 —

ЮрӘ, астарлҰ тҚрде бҰлай дейд маүҰналей-Н&рдҰқ авторҰ де отҰнсҰз жанадҰ. Ол ӘлӘм Әздену, дірӘс алу машаңатҰн шекпей +здӘгӘнен н&рланҰп үалҰм боладҰ.

Иі, б&л с+йлемнӘқ м&үжиза тірӘздӘ Қш ишарасҰ Çүни бӘрӘ Êлектр тоүҰ жайлҰ, бӘрӘ Рисалей-Н&р жайлҰ м&нҰқ раүан РианҰ секӘлдӘ, ҚшӘншӘден муіллифӘ Çүни авторҰ туралҰ да хабарҰ рас. СебебӘ, +мӘрбаÇнҰн оңҰүандар жіне жерлестерӘ бӘледӘ, ол медреседе "Изхар" кӘтабҰнан кейӘн оңу ережесӘ бойҰнша он бес жҰл сабаң оңуүа, ӘлӘм алуүа мӘндеттӘ бннҰқ ңра, ол оңулҰңтардҰ Рисалей-Н&р муіллифӘ бар болүанҰ Қш айда тімамдаүан. Сондай-аң, б&л с+йлемнӘқ маүҰна жаүҰнан байланҰсҰ тҰүҰз ірӘ керемет бلَاةُ секӘлдӘ джифри, ібжади т&рүҰдан тівафукҰ да керемет Çүни Ғім Êлектр тоүҰнҰқ шҰүатҰн уаңҰтҰ жаңҰн екенӘн Ғім Рисале-Н&рдҰқ жарҰңңа шҰүатҰн кезеқӘн Ғім муіллифӘнӘқ дҚниегеликашҰӘн кезӘн рімӘздӘ тҚрде хабар берӘп отҰр.
ТаүҰ да, тақүажайҰп бӘр т&сҰ мҰнау:>يَكَادُ زَيْتُهَا يُض۪ٓيءُ с+зӘнӘқ реттӘк санҰ мҰқ екӘ жҚз жетпӘс тоелгӘ блҰп, وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ б+лӘгӘ болса екӘ тінуин екӘ "нун" саналар болса, мҰқ екӘ жҚз сексен т+рт болҰп, Ғім Êлектр жарҰүҰнҰқ жалпҰүа ортаңرَارٍ Ұн кезеқӘ жаңҰндаүанҰн Ғім Рисаил-ин Н&рдҰқ жаңҰнда шҰүатҰнҰн Ғім он т+рт жҰлдан кейӘн, муіллифӘнӘқ туҰлатҰнҰн يَكَادُ с+зӘмен маүҰна жаүҰмен ишара ңҰладҰ. ЯздерӘқе мілӘм, ілсӘз, жӘАллаҒтжӘптердӘ иӘрӘп ңабаттаса ңуатталҰп мҰңтҰ, ҚзӘлмейтӘн арңан боладҰ. Сол секӘлдӘ, осҰ аÇттҰқ аталүан ишара белгӘлерӘ бӘрбӘрӘн ңуаттап бекӘтедӘ. Тевафук ділме-діл келмесе де, сійкес саналҰп, ишара белгӘлерӘ ділел асҰн дсӘнде ңабҰлданадҰ.

ЕСКЕРТУ: Мен осҰ Н&р аÇтҰнҰқ ишара-белгӘлерӘн ÊлектрдӘқ немесе Ресаил-ин Н&рдҰқ ң&рметӘ ҚшӘн баÇн ңҰлмадҰм. МаңсатҰм, б&л аÇттҰқ маүҰнауи тақүажайҰп м&үжизалҰүҰн, онрек: ТбӘр б+лӘгӘнӘқ бӘр сіулесӘн паш етӘп к+рсетпек. СонҰмен, осҰ киелӘ аÇт ашҰң маүҰнасҰмен ИліҒи Н&рдҰ жіне Ү&рани н&рдҰ ірӘ М&хаммеди Н&рдҰ (с.а.у.) дірӘс бергеп шҰңтӘлдӘ, ишари маүҰнасҰмен де ірбӘр үасҰрдҰ ңамтидҰ. Сондай-аң, он ҚшӘншӘ үасҰрдҰқ соқҰн он т+ртӘншӘ үасҰрдҰқ басҰн меқзеп, назар аудартҰп отҰр. Ал осҰ екӘ үасҰрдҰқ кезеқдерӘнде еқ к+п назар ада жерлҰң жійӘт жіне маүҰнасҰ жаүҰнан еқ к+п байланҰстҰ жіне осҰ аÇттҰқ барлҰң

— 720 —

с+йлемдерӘне сійкес ірӘ ҚйлесӘмдӘ оңиүа Êлектр жарҰүҰ мен Ресаил-и Н&р болҰп табҰлатҰндҰңтан тӘкелей рімӘздӘ маүҰнасҰмен ңатҰстҰ екенӘнң. МенсӘз тҚрде бӘлӘп, к+зӘм ібден жеткендӘктен батҰл тҚрде +з ойҰмдҰ жаздҰм. Үателескен болсам, Юрхамуррахимин АллаҒ +з мейӘрӘмӘмен үафу етсӘн. Ресаил-ин Н&рдҰқ осҰ аÇттҰқ ӘлтипатҰна б+ленуге лайҰң екенӘн тҚсӘнгӘсӘ жасалн адам ңандай да бӘр кӘтабҰн алҰп м&ңиÇт оңҰса к+зӘ жетедӘ, деп ойлаймҰн. Еқ болмаса, ЕскӘшіҒир тҚрмесӘнде жазҰлүан, сол абаңтҰнҰқ жемӘсӘ деубӘр аратҰн ОтҰзҰншҰ ЛемадаүҰ ИліҒи алтҰ к+ркем есӘм туралҰ рисаленӘ не болмаса сол Лемадан «Хай", "ҮайŞм» есӘмдерӘ жайлҰ БесӘншӘ, АлтҰншҰ Т&жҰрҰмдардҰ м&ңиÇт зер салҰп оңҰса, ілбеттедӘ шаүдар едӘ.

РЕСАИЛ-ИН Н РҺА ИШАРА ҮұЛҺАН ЕКӨНШӨ АçТ:> فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ б&л мішҒҚр аÇт شَيَّبَتْن۪ى سُورَةُ هُودٍ хадисӘнӘқ айтҰлуҰна себеп болүан деседӘ. اسْتَقِمْ كَم ңабӘрمِرْتَ с+зӘнӘқ ишарасҰн СегӘзӘншӘ Лемада тҚсӘндӘрӘлгенӘндей"Худ">сҚресӘндегӘ فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَع۪يدٌ деп келетӘн аÇт орналасңан бетке жаңҰн +те танҰмал аÇт боп табҰладҰ. М&нҰқ джифри есебӘ мҰқ Қш жҚз Қш болҰп Ғім"Шура">сҚресӘнӘқ екдамдҰңнде وَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ болса, мҰқ Қш жҚз тоүҰз болҰп сол кезеқде +зӘнӘқ тҰқдаушҰларҰнҰқ ӘшӘнен бӘреуӘне Ү&ран ҚшӘн ерекше мін берӘп Әлтипат жасап, алүан баүҰттан таймай, тура жӘн ÇүнолуҰн б&йҰрадҰ. БӘрӘншӘ кезеқӘ болса, Рисаил-ин Н&рдҰқ авторҰнҰқ Рисале-ин Н&рүа себеп болатҰн ӘлӘм ала бастаүан кезеқӘне сійкес келедӘ. Ал екӘншӘ аÇттҰқ кезеқӘ болса автордҰқ тақүажайҰп тҚрде +те ңҰсңа мерзӘмде ӘлӘм саласҰнда кемелдӘкке жлай ӘслӘм жинаудан ӘлӘм жаŞүа +ткен кезеқӘне сійкес келедӘ. Жіне Қш айда жіне бӘр ңҰс мезгӘлӘнде медреседе он бес жҰл оңҰлатҰн жҚз кӘтаптан аса к+п кӘтап оңҰп жіне осҰ Қш айда он бес жҰлҰ таүҰӘмӘн алҰп +з заманҰнҰқ атаңтҰ үалҰм-ү&ламаларҰмен иҰң тӘресетӘндей дірежеде екенӘн к+птеген тіжӘрибелерӘмен ділелдеп

{(СӘлтеме): Б&л маңтау с+здер СаидтҰқ +зӘр ауҰлҰ емес. Б&л ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ бӘр шікӘртӘн Çүни ңҰзметшӘсӘн Саид (р. а.) атҰмен атап онҰқ халӘмен баÇндап отҰр. МаңсатҰ, онҰқ ңҰзметӘ адал, сенӘм артуүа болатҰнҰн к+рсету.}

ӘлӘмнӘқн безӘаласҰнан болсҰн с&раүан барлҰң с&раңңа д&рҰс жауап берӘп сенӘмге ие болүан кезеқге ділме-діл тівафук етӘп рімӘздӘ тҚрде Рисалей-Н&рдҰқ баүҰтҰ тура екенӘне ишара боп табҰладҰ.

— 721 —
ШӨНШӨ МЮШЭ Р АçТ:>وَالَّذ۪ينَ جَاهандар,ف۪ينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا аÇтҰ маүҰна жаүҰмен тҰүҰз байланҰстҰ болҰп, сонҰмен ңатар джифри есебӘ бойҰнша мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң т+рт шҰүадҰ. Ол кезеқде Рисалей-Н&р шікӘрттӘндегӘкӘлдӘ осҰ аÇттҰқ маүҰнасҰна анаү&рлҰм б+ленӘп +зӘне назар аударҰп т&рүан топ сҰрттай к+рӘнбейдӘ. Демек, б&л аÇт +зӘнӘқ маүҰнасҰнҰқ бӘрнеше ңабаттарҰнан ишари бӘр .
Мнан жіне рімзи перденӘқ артҰнан ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ жарңҰн тіпсӘрӘ Рисалей-Н&рүа ңатҰсҰ бар. Ү&раннҰқ еқ алүаш тҚскен "Алаң" сҚресӘнде اِنе жҚйеاِنْسَانَ لَيَطْغٰى аÇтҰ секӘлдӘ маүҰнасҰмен жіне джифр есебӘмен бҰлай дейдӘ: МҰқ Қш жҚз ңҰрҰң т+ртӘншӘ жҰлҰ адамзат тарихҰнда перүауҰн тірӘздӘ +мӘрде болмаүан с&мдҰң т&үиÇн-бҚлӘк, з&лҰмдҰң, дӘнсӘздӘк шҰүҰп адамтарту дайдан безедӘ.
وَالَّذ۪ينَ جَاهَدُوا ف۪ينَا аÇтҰ болса, сол бҚлӘк-т&үиÇн Çүни азүҰндҰңңа ңарсҰ т+теп берӘп, тойтарҰс жасаүандардҰ маңтап, мадаңтайдҰ.
Иі, дҚние жҚзӘлӘк Ұна үаҰқ кесӘрӘнен адамзат онҰқ ӘшӘнде Ислам ілемӘ ңҰруар зардап шектӘ. Адам баласҰ ісӘресе, еуропанҰқ тікаппар, +ктемшӘл топтарҰ онҰқ ӘшӘнде ерекше бӘреуӘ кҚшӘне, байлҰүҰна, аңшасҰна сенӘп ПерүауҰнүа &ңсап дӘннеейсоң п азүҰндҰңңа салҰнүандҰңтан сол белгӘлӘ топтар адамзаттҰ жаппай кҚніүа итерӘп жауаптҰ ңҰладҰ деп, арабша "Инсан" (адам) Çүни к+пшӘлӘктӘ ңамналҰсҰс+з пайдаланүан. Егер, لَنَهْدِيَنَّهُمْ с+зӘндегӘ шіддалҰ ن бӘр ن саналса мҰқ екӘ жҚз тоңсан т+рт болҰп РисалейН&рдҰқ авторҰнҰқ +мӘрӘнӘқ алүашңҰ кезеқӘне жіне дҚниеге келген кезеқнӘқ бңабатҰ жҰлҰна діл келедӘ. Егер шідделӘ ل екӘ ل жіне ن бӘреу боп саналса, ол кезде мҰқ Қш жҚз жиҰрма т+рт жҰлҰндаүҰ егемендӘктӘ ресми тҚрде жабҰмдау кезеқӘне рухани кҚрес жҚргӘзу арңҰлҰ танҰлүан Рисалей-Н&рдҰқ авторҰнҰқ ортаүа шҰңңан кезӘ.
ТЯРТӨНШӨ МЮШЭ Р АçТ:
وَلَقَدْ اٰتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَان۪ى
аÇтҰ. Б&л с+йлем ҮасиеттӘ Ү&рандҰ жіне Фатиха сҚресӘн маңтап танҰстҰрүангӘ +мӘлдӘ, Ү&раннҰқ маңтауүа т&рарлҰң екенӘн ділелдейтӘн жіне ИманнҰқ алтҰ шартҰн сонҰмен ңатар Ислам аңиңатҰн Çүни барлҰүҰ жетӘ негӘздӘ жіне Ү&рде мі ңҰрсҰрҰн жарңҰн тҚрде ділелдеген жіне سَبْعَ الْمَثَان۪ى н&рҰна б+ленген жіне айнасҰ
— 722 —
болҰп табҰлатҰн Рисалей-Н&рдҰ меқзеп джифр есебӘ бойҰнша иٍٍ مُسҰладҰ. ЯйткенӘ, اٰتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَان۪ى с+зӘнӘқ ібжіди санҰ мҰқ Қш жҚз отҰз бес боладҰ. Б&л кезеқ Рисалей-Н&рдҰқ ФатихасҰ боп саналатҰн"Ишарат-ул Иүжаз">тіпсӘрӘнӘқртңҰ с+лӘгӘ жарҰңңа шҰүҰп кеқӘнен таралүан кезеқӘне Çүни мҰқ Қш жҚз отҰз бес немесе мҰқ Қш жҚз отҰз алтҰ жҰлҰна тевафук етӘп рімзи тҚрде перденӘқ артҰнан оүан ңарап т&рүанҰ байңаладҰ.
БЕСӨНШӨ АçТ:
اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَҰмнҰқ نَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْش۪ى بِه۪ فِى النَّاسِ
б&л аÇттҰқ рімӘзӘ +те керемет. СебебӘ, Ғім маүҰна жаүҰмен Ғім джифр есебӘ бойҰнша арнайҰ тҚрде Рисалей-Н&рүіне ма онҰқ авторҰна ңатҰсҰ бар. Үалай десеқӘз مَيْتًا с+зӘ тіниун"нун">саналатҰн болса, бес жҚз болҰп,"Саид-ун Н&рси">с+зӘнӘқ санҰна Çүни бес жҚзге сійкес келӘп, бҰлай ишари ңҰладҰ:"Саид-ун Н&рси де мійт секӘл
— 723 —
اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا
АçТұНұوَ بِسМШАСұ
اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْش۪ى بِه۪ فِى النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِى الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا
АÇтҰнҰқ ңуаттубиÇтҰасҰн бӘр жаүҰнан ңуаттайтҰн ірӘ к+ркем ңҰлатҰн Қш жаүҰмен байланҰстҰлҰүҰ бар. Б&л рамазан айҰнда ойҰма келдӘ. مَيْتًا с+зӘне еқ ҰқүайлҰ адам Саид екенӘнӘне к+зӘм ібден жеттӘ. Б&л аÇт Рисалей-Н&р тіржӘмешӘсӘ СаидтҰ مَيِّتْ деп а, Үасиқ бӘр хикмет сҰрҰ мҰнау: МійӘттӘқ Çүни +лӘмнӘқ тҰлсҰм сҰрҰн Рисалей-Н&р арңҰлҰ сол кӘсӘ ашңан. ЯлӘмнӘқ с&м, ңорңҰнҰштҰ жҚзӘнӘқ астарҰнда имандҰ жандар ҚшӘн ідемӘ, сҚйкӘмдӘ, ңуанҰштҰ, н&рлҰ аңиңат жатаспайташҰп к+рсеткен. МҰна піни, +ткӘншӘ +мӘрге алданҰп онҰқ &йҰүҰна батҰп кеткен дӘнсӘз кіпӘрлерге ңарсҰ, негӘзӘнде баңи, тӘрӘ тек уаңҰтша захири Çүни сҰрт к+рӘнӘсӘндегӘ +лӘмдӘ ңолүа алҰп, олардҰ сн тҰүҰ жеқӘп тӘзе бҚктӘредӘ.
كَمَنْ مَثَلُهُ فِى الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا деген аÇт суреттегендей дӘннен безген кіпӘрлер, ніпсӘге жаүҰмдҰ харам нірселердӘ халҰңңа пайдалануүаи (р.Ғт берӘп ңҰзҰңтҰрадҰ дейдӘ. Оүан ңарсҰ рисалей-Н&р +лӘмдӘ ңолүа алҰп, олардҰқ алдамшҰ піни +мӘрӘне ңарсҰ ңолданҰп, алҰп жатңан ліззат пен ңҰзҰңтарҰн астақ-кестеқӘн шҰүарҰп, мазасҰн ңашҰрҰп майдай шҰжүҰрадҰ. Жіне оларүа бҰлай дейдӘалүасҰілелдеп бередӘ:"ЯлӘм адасңан кіпӘрлер ҚшӘн міқгӘге жоң болу. Ол бӘр дараүашҰ Әспеттес. Ал сол с&мдҰң дараүашҰнан аман-саңтап ң&тңаратҰн жіне +лӘмдӘ берекелӘ демалҰсңа шҰүару, р&ңсатнама бейнесӘне ендӘретӘн тек ңана Ү&ша маүрӘм жіне Иман".>МӘне, осҰ себептен б&л аңиңат Çүни +лӘм дейтӘн Қлкен аңиңат Рисалей-Н&рда +те мақҰздҰ таңҰрҰп, ауңҰмҰ кеқ міселе. ТӘптӘ, олардҰқ к+пшӘлӘк шабуҰлдарҰна ңарсҰ +лӘмдӘ ңолүа алҰп, адасушҰлардҰқ басҰна ңарҰлутай &рүҰлап аңҰл-есӘн жиүҰзу ҚшӘн тҰрҰсадҰ.

ЕкӘншӘсӘ, тариңатшҰлардҰқ сонҰқ ӘшӘнде Наңшибінди тариңатҰнҰқ &станүан т+рт негӘзӘнӘқ бӘрӘ, «рабҰта-и міут» Çүни +лӘмдӘ ойлау Б&рҰнүҰ СаидтҰ Жақа Саидтңа +згертӘп жӘЮҒл-Ә жіне ол міселенӘ толүау кезӘнде Жақа СаидтҰқ ірдайҰм есте саңтап, істе &мҰтпаүан жансерӘгӘ жолдасҰ болдҰ. Атап айтсаң, «Үарттар РисалесӘ» жіне

— 724 —

басңа кӘтаптарҰнда ілгӘ міс-Н&рда аңиңатҰн ашҰп +лӘм дегенӘмӘз имандҰлар ҚшӘн н&рлҰ ірӘ тӘрӘ, ірӘ тамаша екендӘгӘн баÇндап, онҰқ аңиңатҰн к+рӘп, басңаларүа к+рсеттӘ.

Әзге ңӘ:>Б&л аÇт джифр жіне ібжід есебӘ бойҰнша СаидтҰқ +мӘрӘнде ір тарапта &шҰрасңан ңауӘп-ңатерге Çүни +лӘм ңаупӘ т+нген кезеқдердӘ жҰлҰн ділме-діл к+рсетӘп т&рҰп тівафук етедӘ. Демек, аÇттаүҰ مَيِّتْ с+зӘнӘқ к+птегезеқдеҰнасҰнан бӘреуӘ жіне джифр есебӘ бойҰнша, Саид есӘмӘ مَيِّتْ с+зӘнӘқ санҰна ділме-діл тівафук ету арңҰлҰ арнайҰ тҚрде ишара ңҰлҰнүан т&лүа"СӘп, н& Н&рси">боп табҰладҰ.
[СабридҰқ адалдҰүҰнҰқ бӘр керімітӘ.]
Мен намаздан соқ осҰ хаттҰ жазҰп отҰрүанҰмда сҰддҰң СҚлейменнӘқ орҰнбасарҰ Юмин б-тексе СабридҰқ اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا аÇтҰна ңатҰстҰ жазбасҰ ңолҰна тигенӘн жіне РамазаннҰқ берекетӘмен ол жазбанҰқ тҚсӘнӘктемесӘн с&рап жатңанҰн бӘлдӘк. Мен не жазүанҰмдҰ Юминге к+рсетӘп едӘмиң-Ұ КалҰп:"Б&л СабридҰқ жіне Рисалей-Н&рдҰқ керімітӘ үой!">дедӘ. Мен осҰ аÇттаүҰ Ү&раннҰқ сҰрүа толҰ теқеу-мҰсалдарҰн ойлап отҰрүанҰмда "Худ" сҚрестіухид فَاَمَّا الَّذ۪ينَ شَقُوا аÇтҰна ңатҰстҰ وَاَمَّا الَّذ۪ينَ سُعِدُوا فَفِى الْجَنَّةِ с+йлемӘндегӘ теқеу ойүа келдӘ. Одан м&ндай маүҰна ңамңорҰң:

Үалайша мҰна екӘншӘ аÇт пен бӘрӘншӘ аÇт Рисалей-Н&рдҰқ &станүан жолҰн, онҰқ шікӘрттерӘн меқзеп ділме-діл маүҰна жаүҰмен, жифр есебӘмен сійкес келӘп т&р. Сол секӘлдӘ

فَاَمَّا дейтӘнينَ شَقُوا فَفِى النَّارِ لَهُمْ ف۪يهَا زَف۪يرٌ وَ شَه۪يقٌ

аÇтҰ да РисалейН&рдҰқ ңарсҰластарҰн, онҰқ д&шпандарҰн жіне ңарсҰлас аүҰмдарҰ ңашан шҰңңанҰн, олардҰқ астҰрҰтҰн ірекеттерӘн жіне ңашанүа дейӘн жалүасатҰнҰн, се алҰаÇңталатҰнҰнҰ джифр есебӘ бойҰнша тевафук етӘп, ишара ңҰладҰ. Үалай десеқӘз,

يُر۪يدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ

сҰндҰ аÇттар туралҰ баÇндаүан жазбада, БӘрӘншӘ Шуаңта жетӘ-айтҰнҰаÇттҰқ баса назар аударҰп, к+зге ш&ңҰп т&рҰп к+рсеткен мҰқ Қш жҚз он алтҰншҰ, он жетӘншӘ кезеқдер. Ол кезеқ Ү&ранүа ңарсҰ ңастандҰң ірекет басталүан кезеқ.

— 725 —
فَاَمَّا الَّذ۪ينَ شَقُوا аÇтҰ джифр есебӘ бойҰнша діл сол дҰ рен кезеқдӘ к+рсетедӘ. Егер шідділӘ "мим" екӘ мим саналса, мҰқ Қш жҚз елу жетӘ, егер шідділӘ "лім" екӘ лім саналса мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң жетӘнӘ к+рсетедӘ. Б&л осҰ үасҰрдҰқ дӘннен бездӘру ірекетӘнӘқ бастапңҰ кезеқӘн. ЕгешідділӘ екеу болҰп саналса мҰқ Қш жҚз сексен жетӘ боладҰ. لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ Б&л кезеқ с&мдҰң дӘнсӘздӘк аүҰмҰнҰқ аÇңталу кезеқӘ болуҰ мҚмкӘн.
فَفِى النَّارِ لَهُمْ ف۪يهَا زَف۪يرٌ وَ شَه۪يقٌ
с+зӘ болса, мҰқ Қш жҚз алпңатерл. Егер, فَفِى النَّارِ с+зӘндегӘ оңҰлмайтҰн "иі" саналмаса, мҰқ Қш жҚз елу бӘр, егер шідділӘ ن (нун) негӘзгӘ ірӘп ретӘнде бӘр ل (лім), бӘр ن саналатҰн болса, таүҰ сол мҰқ Қш жҚз отҰз бӘр кезеқӘн Çүни жан дауҰспен шҰқүҰрүан жіне бӘрӘншӘ дҚние жанҰстҰ соүҰстҰқ ала апат-ңҰрүҰнҰнҰқ зар ңаңсатңан білесӘн к+рсетӘп жіҒаннам отҰнҰқ ӘшӘнде кҚйӘп, сорлҰ кҚніҒарлардҰқ азабҰ туралҰ хабар берӘп, имандҰ жандардҰ фитні-бҚлӘкке салүан залҰм кіпӘрлердӘқ Ғім б&л дсҰ Исл, Ғім аңҰретте жазаүа тартҰлатҰнҰн меқзеп ишара ңҰладҰ. Діл сол секӘлдӘ, б&л үасҰрүа сҰрттай ңатҰсҰ бар сҰрүа толҰ وَ السَّمَٓاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ сҚресӘндегӘ мҰна аÇттҰқ
اِنَّ الَّذ۪ينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِن۪ينَзу ниеمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَلَهُمْ عَذَابُ الْحَر۪يقِ

дегенӘндей, Стамб&лдҰқ екӘ мірте с&мдҰң +ртенуӘ Ғім дҚниежҚзӘлӘк соүҰстҰқ с&мдҰң +ртӘ, екеуӘ жіҒаннам азабҰ секӘлдӘ ілгӘ фитнібҚлӘктӘаңҰлүасҰ болҰп табҰладҰ деп, сонҰ ишара ңҰладҰ.

ҮорҰтҰндҰ:>Б&л аÇт ір үасҰрдҰ ңамтҰп, ңатҰстҰ болүанҰ секӘлдӘ, осҰ үасҰрүа да мін берӘп, назар аударту ҚшӘн джифр есебӘ бойҰнша осҰ үасҰрдаүҰ п берет кезеқдӘ меқзеп, айрҰңша оңиүаларҰна ишара ңҰладҰ. Жіне маүҰнасҰмен екӘ аүҰмнҰқ ңалай пайда болатҰнҰн меқзеп белгӘ бередӘ. СабридҰқ жазүан хатҰ ілӘ ңолҰмн жоңңимей т&рҰп, онҰқ рухани ісерӘ болса керек, осҰ аÇттҰ жіне اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا аÇтҰмен бӘрге ойлап отҰрүанҰмда осҰ маүҰна шҰңтҰ.
— 726 —

Рисалей-Н&р м&нша ңуаттҰ Ү&рани ишараларүа б+ленуӘнӘқ себебӘ жіне м&нҰқ хикмет-сҰрҰ +мӘр Байңа заманҰнҰқ с&мдҰң болуҰнан. Сол ҚшӘн, ол ешбӘр кӘтап ие болмаүан киелӘ маңтауүа, мадаңңа б+ленген. Демек, міселе онҰқ &лҰңтҰүҰнда емес, міселе ПайүаӘндегӘ біле-с&мдҰңтҰқ тҰм шектен шҰңңандҰүҰнда болҰп, сол с&мдҰңңа, б&зҰңтҰңңа ңарсҰ жҚргӘзген кҚресӘ азүантай болүанҰмен мақҰзҰ +те зор. СонҰ бӘлдӘру маңсатҰмен Ү&раннҰқ ишарасҰ сҚйӘншӘлеп бҰлай дедӘ: стер бей-Н&р алақҰна кӘргендер ңауӘп т+нӘп т&рүан иманҰн саңтап ңаладҰ, ірӘ дҚниÇдан иманмен +тедӘ, жіннатңа барадҰ!" деп, сҚйӘншӘ хабар берӘп онҰқ мҚі, кейде сондай кезеқдер боладҰ, бӘр жауҰнгердӘқ атңарүан ңҰзметӘ мен ерлӘгӘ ҚшӘн маршалдҰқ дірежесӘнен асҰп тҚсӘп, міртебесӘ одан мҰқ есе жоүарҰлап кетедӘ.

ЕСКЕРТУ: Яткен жіне ендӘ баÇндалатҰн аÇҰратҰнқ ишара белгӘлерӘ тек тівафукпен шектелмейдӘ. НегӘзӘнде ірбӘр аÇттҰқ кҚлли маүҰнасҰндаүҰ к+птеген тереқ маүҰнасҰнан бӘр тҚйӘрӘ РисалейН&р жайлҰ екенӘн меқзеп, маүҰна жаүҰмен сійкес келӘп джифри уі ібжіди есеппеірӘздӘкелӘп ілгӘ байланҰстҰ одан ірӘ бекӘтӘп, онҰ арнайҰ тҚрде меқзеп отҰр десе боладҰ.

АЛТұНШұ АçТ

Хадид сҚресӘнде: وَ يَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِه۪ Çүни:"Үарақ-үҰлҰң басңан кезде сендерге н&р сҰйлаймҰн. Сол арңҰлҰ туолҰ к+ да жҚресӘқдер!">дейдӘ. Ү&дайүа шҚкӘр Рисалей-Н&р осҰ киелӘ де кҚлли маүҰнасҰнҰқ жарңҰн бӘр т&лүасҰ. СонҰмен ңатар نُورًا с+зӘндегӘ ن саналар болса, мҰқ Қш жҚз он сегӘз санҰн к+рсетедӘ. Б&л кезеқ Рисалей-Н&р авторҰ Әُّوسُ

ренуден кӘтап жазуүа кӘрӘскен кезеқӘ жіне муджахид секӘлдӘ сапарүа бастаүан кезеқӘнен бес жҰл б&рҰнүҰ уаңҰттҰ жіне к+птеген аÇттардҰқ ишара ңҰлүанҰттҰ айҰқ Қш жҚз он алтҰ кезеқӘндегӘ +те мақҰздҰ пӘкӘри +згерӘстен екӘ жҰл кейӘнгӘ уаңҰтңа ділме-діл келедӘ. МӘне, ол кезеқ н&рдҰқ ортаүа шҰүуҰна дайҰндҰң кезеқӘ болатҰн.

СонҰмен, осҰ н&рлҰ аÇт Ғім маүҰна жқҰ ата Ғім джифр есебӘмен сійкес келуӘ, б&л ірине, барлҰң жаүҰ аңҰл мен хикметке толҰ ҮасиеттӘ Ү&ранда кездейсоң болуҰ істе мҚмкӘн емес.

ЖЕТӨНШӨ АçТ:>وَ يُحِقُّ اللّٰهُ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِه۪ осҰ мішҒҚр менӘқ кҚлли маүҰнасҰнҰқ б&л замандаүҰ ашҰң к+рӘнӘп т&рүан т&лүасҰ Рисалет-ун Н&р болүанҰ секӘлдӘ, ЛафзуллаҒтаүҰ Çүни "АллаҒ"
— 727 —
с+зӘндегӘ шідділӘ "лім" бӘр лім жіҰүмет َلِمَاتِه۪ с+зӘндегӘ оңҰлатҰн "иі" саналатҰн болса, тоүҰз жҚз тоңсан сегӘз санҰна ділме-діл сійкес келӘп, маүҰнасҰ да байланҰстҰ болүандҰңтан рімӘздӘ тҚрде ңтлаң Рбар. ОсҰ рімӘздӘ одан ірӘ керемет ңҰлҰп, ңуаттандҰратҰн байланҰстҰлҰңтҰқ бӘрӘ мҰнау: Рисалет-ун Н&рдҰқ кӘтаптарҰ"С+здер">деген атпен танҰмал. Ал с+здердӘқ арабшасҰ"КілмдҰ бадеген. Сол кілиматпен Ү&раннҰқ аңиңаттарҰн +те керемет тҚрде хаң ірӘ аңиңат екенӘн ділелдейтӘнӘ сондай, б&л заманнҰқ дӘнсӘз философтарҰнҰқ аузҰна ң&м ң&ÇдҰ.
СЕГӨЗӨНШӨ АçТ:>قُلْ اِنَّن۪ى هَدٰين۪ى رَبّ۪ٓى اِلٰى صِرَاطрметпеْتَق۪يمٍ осҰ мішҒҚр аÇттҰқ кҚлли маүҰнасҰнҰқ осҰ үасҰрда еқ сійкес, ҰқүайлҰ маүҰнасҰ Рисалет-ун Н&р болүанҰ секӘлдӘ, джифр есебӘ бойҰнша صِرَاطٍٍ مُسْتَق۪يمٍ с+зӘ صِرَاطٍ с+ айүаңӘ тінуин "нун" саналар болса, Рисалет-ун Н&рдҰқ санҰ болүан тоүҰз жҚз тоңсан сегӘз санҰна екӘ сҰрлҰ {(СӘлтеме): çүни, екӘ айҰрмашҰлҰң бар дегенӘаҒадҚр: Рисалей-Н&р уахи емес, ол илхам жіне истихраж} айҰрмашҰлҰңпен ңатҰстҰ к+рӘнедӘ. Сол секӘлдӘ, هَدٰين۪ى رَبّ۪ٓى اِلٰى صِرَاطٍٍ مُسْتَق۪يمٍ с+йлемӘнӘқ ібжід кҚнілмҰқ Қш жҚз он алтҰ болҰп, Рисалей-Н&р авторҰнҰқ айналасҰна дірӘс берӘп, Н&рүа дайҰндҰңта болүан еқ ңҰзу кезеқӘне Çүни мҰқ Қш жҚз он алтҰ санҰна ділме-діл тівафук етедӘ.
ТОҺұЗұНШұ АçТ:
"БаңнҰқ імім"Луңман">сҚресӘндегӘ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى с+йлемӘ, Çүни:"АллаҒңа иман еткен адам еш ҚзӘлмейтӘн н&рлҰ шҰнжҰрдан мҰңтап &стаүан боладҰ".>Рисалей-Н&р болса, АллаҒңа иман шартҰнҰқ Ү&рани айүаңтарҰнҰқ б&л замандаүҰ еқ н&е жер еқ ңуаттҰсҰ екенӘ тіжӘрибелермен ділелденгендӘктен осҰ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى с+зӘнӘқ кеқ шеқберӘне арнайҰ тҚрде кӘрген боп есептеледӘ. М&нҰ растап&л т&лайтҰн нірсе джифри санҰ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң жетӘ болҰп Рисалей-Н&рдҰқ кеқӘнен тарап шарҰңтау діуӘрӘне ділме-діл тевафук ңҰладҰ. ОсҰ он т+ртӘншӘ үасҰрда Ү&раннҰқ маүҰнауи м&ү&л &стнан туҰндаүан"урует-Қл-усңа">Çүни мҰңтҰ шҰнжҰр, адамзаттҰ з&лҰмат ңарақүҰлҰңтан н&рүа шҰүаратҰн н&рлҰ жол Риселей-Н&р екенӘн рімӘздӘ тҚрде бӘлдӘредӘ.
— 728 —
ОНұНШұ АçТ:>يُؤْتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَٓاءُ
ОН БӨРӨНШӨ АçТ:>وَ يُعَلِّمаббар الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكّ۪يهِمْ
ОН ЕКӨНШӨ АçТ:>وَ يُزَكّ۪يكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ

Б&л аÇттардҰқ ңҰсңа маүҰнасҰ: "Сендерге ҮасиеттӘ Ү&ран кӘшкенеикмет дірӘсӘн бередӘ. Ол сендердӘ рухани кӘрлерден тазартадҰ". ОсҰ Қш аÇттҰқ жалпҰүа ортаң, кҚлли маүҰналарҰнда Риселей-Н&рүа ідейӘлӘп назар аударҰлүанҰна екӘ ңуаттҰ белгӘ-нҰшан бар.

БӘреуӘ: Рисалей-Н&рдҰқ ерекше ңасиетӘтек осллаҒтҰқ «Хакем» жіне «Хаким» есӘмӘне айна болҰп, параң-беттерӘнде жіне таңҰрҰптарҰнда ілемдегӘ «низам» Çүни тіртӘптӘ жҚйенӘ к+рсетӘп АллаҒтҰқ «Хакем", "Хаким» есӘмдерӘнӘқ шаүҰлҰстарҰ болҰп табҰлатҰн ңудси киелӘ хикметтӘ, Ү&рани дан.

Ұ сабаң бередӘ, ҚйретедӘ. Ү&раннҰқ хикметӘ Рисалей-Н&рдҰқ негӘзгӘ міселесӘ ірӘ нітижесӘ болҰп табҰладҰ.

ЕкӘншӘ белгӘ: БӘрӘншӘ аÇт мҰқ Қш жҚз жиҰрма екӘ ібжід санҰ бойҰнша Рисалей-Н&рдҰқ авторҰнҰқ тӘкелей " к+ктеӘлӘмӘнен "алиÇ" ӘлӘмӘне Çүни маңсатңа жеткӘзер ң&рал ӘлӘмӘнен шҰүҰп Ү&раннҰқ хикметӘне ден ңойҰп, Ү&раннҰқ ңҰзметшӘсӘ мӘндетӘн атңаруүа кӘрӘскен кезӘ Çүни бӘр жҰлдан соқ Стамб&лүа барҰп рухани салада, маүҰнауиÇт ілемӘнде кҚрес жҚргӘзгеи немеқӘ.

ЕкӘншӘ аÇт болса, джифри есебӘ бойҰнша мҰқ Қш жҚз екӘ болҰп Рисалей-Н&р авторҰнҰқ Ү&ран дірӘсӘн алүан кезеқӘне ділмеділ тевафук ңҰлҰп рімӘздӘ тҚрде Ү&раннҰқ ашҰң айүаүҰ болҰп табҰлатҰн Рисаил-Ә, кейүа ңатҰстҰ.

шӘншӘ аÇт, мҰқ Қш жҚз отҰз сегӘз санҰ шҰүатҰндҰңтан Ү&раннҰқ хикметӘн ЕуропанҰқ философтарҰна ңарсҰ ділелдеп, онҰқ тақүажайҰп екенӘн к+рсеткен Риселей-Н&р авторҰ Ислам академиÇсҰнда жҚрӘп Ү&раннҰқ хикметӘн ңҰзүҰштай ңорҰқ берӘптӘ АүҰлшҰн дӘнбасҰнҰқ с&раүҰна алтҰ с+збен жауап беруӘн, кейӘн ңоүамнан оңшауланҰп бҚкӘл уаңҰтҰн Ү&раннан шҰңңан РисалейН&р мен онҰқ имани міселелерӘмен ш&үҰлданүан кезеқӘне ділмеділ тевафук етӘп, рімӘздӘ тҚрде ңаспаң.

ОН ШӨНШӨ АçТ:
"Ал-и Имран" сҚресӘнде: وَمَا يَعْلَمُ تَاْو۪يلَهُٓ اِلَّا اللّٰهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ
— 729 —
ОН ТЯРӨНӨШ АçланҰп, "Ниса" сҚресӘнде:
لٰكِنِ الرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ مِنْهُمْ

Б&л екӘ аÇттҰқ осҰ үасҰрүа арнайҰ тҚрде ңатҰсҰ бар. БӘрӘншӘ аÇттҰқ мазм&нҰ мҰнанҰ к+рсетедӘ: АдасңақдарҰҮ&рандаүҰ "мҚтешабих" аÇттардҰ б&рҰсңа жорҰп б&рмалап ол туралҰ кҚмін-кҚдӘк туүҰзуүа тҰрҰсңан кезеқде ӘлӘмдӘ тереқ меқгерген бӘр топ мҚминдер сол "мҚтешабих" аÇттардҰқ тҚпкӘ тура жорҰмҰн баÇндасҰлайш оүан иман келтӘре ілгӘ шік-шҚбілардҰ жоң ңҰладҰ.

Б&л ауңҰмдҰ кҚлли маүҰнанҰ ір үасҰрда иеленушӘлерӘ, жарңҰн т&старҰ бар. ДҚние жҚзӘлӘк соүҰс арңҰлҰ +зӘн к+рсеткен, мҰқ жҰлдан берӘ Ү&ранүа ңарсҰ +шӘгӘп, ібден бӘрӘгӘп ңалүан Еай осҰҰқ наразҰлҰңтарҰ, кҚмін-кҚдӘктерӘ Ислам ілемӘне кӘруге жол тауҰп, еркӘн енӘп ңоүамүа жайҰлҰп кеттӘ. Сондай шік-шҚбілардҰқ бӘр б+лӘгӘ пін мен үҰлҰм тҚрӘнде кейпӘнде аÇер кіррсҰ тиӘсе бастадҰ. М&ндай шік-шҚбілардҰ, наразҰ-пӘкӘрлердӘ б&л заманда тоңтатҰп тойтарҰс берген іуелӘ Риселей-Н&р жіне онҰқ шікӘрттерӘ болүандҰңтан, б&л аÇт осҰ үасҰрүа ңатҰсҰ барсал кеҰңтан, Рисалей-Н&рүа жіне шікӘрттерӘне рімӘздӘ тҚрде ңарап ңана ңоймай, сонҰмен ңатар соқүҰ кезеқнӘқ үалҰм-ү&ламаларҰнҰқ к+зңарасҰ бойҰнша اِلَّا اللّٰهُ с+зӘнде тоңтауүа болмайдҰ деп ңарасаң"джифри">есеп наңтҰ а اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى с+зӘнӘқ санҰ секӘлдӘ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң т+ртке сійкес келӘп, Ресаил-ун Н&р жіне шікӘрттерӘнӘқ рухани кҚрес майданҰна шҰңңан уаңҰтҰна ділме-діл тевафук етӘп, Ә ерте да осҰ аÇттҰқ киелӘ ң&шаүҰна аладҰ.
Сондай-аң, хашир міселесӘн Çүни +лген соқ тӘрӘлудӘ +те ңуаттҰ ділелдеп б&лтартпас айүаүҰ болҰп табҰлатҰн ОнҰншҰ С+здӘқ жарҰңңа шҰүҰп кеқ тарру ҚшӘзеқӘне сійкес келедӘ. ЮрӘ Ү&раннҰқ ңҰрҰң жаүҰнан м&үжиза екенӘн баÇндайтҰн ЖиҰрма бесӘншӘ С+здӘқ кеқӘнен таралүан кезеқӘне, сондай-аң اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى с+зӘнӘқ санҰна ділме-діл тевафук етӘп ңа"АÇт-утҰр.
Егер, алдҰқүҰ кезеқнӘқ ү&ламаларҰ секӘлдӘ اِلَّا اللّٰهُ с+зӘнде тоңтауүа боладҰ десек, ол кезде اَلرَّاسِخُونَ с+зӘндегӘ ر екӘ ر саналҰп, мҰқ Қш жҚз алпҰс санҰнанңаратҰсадҰ да Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ м&нан он
— 730 —
бес, жиҰрма жҰлдан кейӘн тереқ ірӘ зерттеп ңол жеткӘзген ӘлӘмдерӘн, кімӘл имандарҰн рімӘздӘ тҚрде меқзеп, ңамтҰүанҰ секӘлдӘ шідделӘ ر негӘзӘне ңарасаң бӘр ل бӘр ر саналатҰн болса мҰқ екпсӘздӘон екӘ болҰп осҰдан бӘр жарҰм үасҰр б&рҰн Міуліна Халид ЗҚлжінаҒійннӘқ ИндиÇдан ікелген аса керемет аңиңат ӘлӘмӘ арңҰлҰ, онҰқ тегеурӘндӘ кҚшӘмен сол заманда етек алүан ңисҰң жорҰмдҰ, б&рҰс к+зңарастҰ, кҚміндӘ пӘкӘрлердӘ жой беру,йӘлтӘп жҚз жҰлда елу миллионнан астам адамдардҰ тірбиелеп, тура жолүа салүан, н&рландҰрүан кезеқӘне ділме-діл тевафук ңҰладҰ.
ЕкӘншӘ аÇт>اَلرَّاس ңайҰр فِى الْعِلْمِ مِنْهُمْ шідділӘ ر негӘзӘне ңарасаң, бӘр ل (лім), бӘр ر (ра) саналадҰ десек, ібжід санҰ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң т+рт болҰп ірбӘр үасҰрдҰ арнайҰ тҚрде рімӘз бауҰрқзеп т&р. Жіне аңиңат ӘлӘмӘне тереқ бойлап, кімӘл иман келтӘрген бӘр топтҰ меқзейдӘ. К+птеген аÇттардҰқ аса мін берӘп к+рсеткен осҰ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң т+рт кезеқӘнде Рисалей-Н&р жіне шікӘрттерӘнен аралесӘнҰ мӘндеттӘ ауҰр шарттарда еш мойҰмай, тапжҰлмай атңарүандар сҰрттай к+рӘнбейдӘ. Демек, б&л аÇт олардҰ +зӘнӘқ кеқ ңанатҰнҰқ астҰна алҰп, ерекше Әлтипат ңҰлуда.
ОН БЕСӨ айҰптТ:
يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَٓاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَاَنْزَلْنَٓا اِلَيْكُمْ نُورًا مُب۪ينًا
Б&л аÇт осҰ заманүа да Қндеу жасап отҰҰрлардкенӘ, с+йлемдӘ толҰң алҰп مُبِينًا с+зӘ тҰс ңалса, мҰқ Қш жҚз алпҰстан асҰп кетедӘ.
Егер, قَدْ جَٓاءَكُمْ с+зӘнен кейӘн келсе, بُرْهَانٌ жіне نُورًا с+здерӘндегӘ тінуиндер "нун" боп саналса, мҰқ Қш жҚӘрттероладҰ. Демек, Қндеу б&л үасҰрдҰ, да ңамтидҰ.
ЮрӘ, قَدْ جَٓاءَكُمْ بُرْهَانٌ с+йлемӘ тек т+рт айҰрмашҰлҰңпен"Фурңан">с+зӘнӘқ санҰна тевафук етӘп, ашҰңтан-ашҰң байланҰстҰ болүанҰ секӘлдӘ,стҰм. иелӘ ИліҒи бурҒаннҰқ Çүни ИліҒи айүаң аÇттҰқ осҰ замандаүҰ жарңҰн ірӘ ңуаттҰ бурҒанҰ, б&лтартпас айүаүҰ болүан Рисаил-и Н&рүа да екӘншӘ с+йлеммен Çүни اَنْزَلْنَا اِلَيْكُمْ نُورًا مُب۪ينًиҰрма нӘқ санҰмен екӘ "тінуин" тоңтаүан кезде екӘ "ілиф" саналатҰндҰңтан бес жҚз тоңсан сегӘз болҰп ділме-діл Рісаил-и Н&рүа жіне Рисалей-Н&рдҰқ
— 730 —
Мін берерлӘк міселе ж ӘстерқҰзҰ зор тевафук:>Рисалет-ун Н&р авторҰнҰқ мҰқ Қш жҚз он алтҰншҰ жҰлдарда дҚние танҰмҰ кҚрт +згерӘп к+зңарасҰ мҚлдем басңаша ңалҰптасадҰ. Сол кезге дейӘн оұНШұ МӘ ӘлӘмдердӘ оңҰп, оңҰтатҰн. ОнҰқ ойҰнша адам ӘлӘм арңҰлҰ н&рланадҰ деп ңҰзҰүа ӘлӘм ӘздейтӘн. БӘраң, бӘр кҚнӘ ңала ікӘмӘ марң&м Тахир пашанҰқ аузҰнан ЕуропанҰқ Ү&ранүа с&мдҰң ңастандҰң жасау жоспарҰ бар екенӘн есге берТӘптӘ, бӘр газетте АүҰлшҰн Отарлау ӨстерӘнӘқ жауаптҰ хатшҰсҰ:"МҰна Ү&ран м&сҰлмандардҰқ ңолҰнда т&рүанда бӘз олардҰ толҰң ңандҰ Қстем, болҰп баүҰндҰра алмаймҰз!">дегенӘн естӘп одан ірӘ жӘгерлене тҚстӘ. Ол джифри есеп бойҰнша мҰқ Қш жҚззӘнде тҰ санҰна сійкес, فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ імӘрӘне маүҰналҰң т&рүҰдан &йҰп ой-пӘкӘрӘнде Қлкен +згерӘс боладҰ. НазарҰн, баүҰт-баүдарҰн кҚрт +згертӘп, осҰ кҚнге дейӘнгӘ жинаүан тҚрлӘ ӘлӘмӘн ҮасиеттӘ Ү&рандн, болнуге, онҰқ аңиңаттарҰна тереқ бойлап, онҰ ділелдеуге арнайдҰ:"МенӘқ бар маңсатҰм жіне жиүан ӘлӘмӘмнӘқ нітижесӘ, &лҰ арманҰм тек ңасиеттӘ Ү&рандҰ тҚсӘну!">деп, шешедӘ. Ү

Жқ маүҰнауи м&үжизасҰ жіне киелӘ ңасиетӘ оүан ж+н сӘлтеп, жетекшӘ &стаз боладҰ. ЯкӘнӘшке орай, сол кездегӘ жастҰң шаң, алдамшҰ себептердӘқ салдарҰнан ілгӘ арманҰн жҚзеге асҰруүа, талап-шарттарҰн орҰндауүа дереу кӘрӘсӘп кете алмайдҰ. Калүан,аңҰт +те дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ аласапҰранҰнан толҰң оÇнҰп ілгӘ ойҰ ңайта жанданҰп маңсатҰн жҚзеге асҰруүа кӘрӘседӘ.

МӘне, Ғім +зӘне Ғім Рисалет-ун Н&рүа ңатҰстҰ осҰ тарихи оңиүа мҰқ Қш жҚз он алтҰ кезеқӘне діл келӘп к+птегенӘмӘз, р оүан сӘлтеме жасап, ишара ңҰладҰ. МҰсалҰ, ңалайша هَدٰين۪ى رَبّ۪ٓى اِلٰى صِرَاطٍٍ مُسْتَق۪يمٍ ділме-діл тевафук ңҰлҰп ол туралҰ белгӘ бередӘ діл сол секӘлдӘ мішҒҚр аÇт та Çүни اِنَّ رَبّ۪ى عَلٰى صِرَاطٍ مُسْе барүٍ аÇтҰнҰқ джифри санҰ, шідділӘ "нун" бӘреу боп саналса, тінуин саналмаса мҰқ Қш жҚз он алтҰ болҰп діл сол тарихтҰ меқзеп ишара ңҰладҰ. Эім, ңалайша жетӘ-сегӘз сҚрелердегӘ аÇттан жіне ол аÇттардаүҰ кездесетӘнн. Сон-Ұ М&стаңим">с+здерӘ Рисалет-ун Н&рдҰқ атауҰна тевафук етумен ңатар осҰ аталүан екӘ аÇт секӘлдӘ кейбӘрӘ Рисалет-ун Н&рдҰқ жазҰлҰп жарҰңңа шҰңктӘ тҚзӘн меқзеп к+рсетедӘ. Сондай-аң, жетӘ сҚренӘқ бас жаүҰндаүҰ жетӘ рет تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ с+йлемӘ +зӘнӘқ джифри санҰмен Çүни мҰқ Қш жҚз он алтҰ немесе мҰқ Қш жҚз
— 731 —

санҰна тівафук ң болма ОсҰлайша, ілгӘ аспани бурҒаннҰқ Çүни ИліҒи аÇттҰқ жердегӘ бурҒанҰ Ресаил-ин Н&р екенӘн рімӘздӘ тҚрде хабар бередӘ.

ЕСКЕРТУ:>С+здердӘқ Қш атауҰндаүҰ Çүни Рисалей-Н&р, Ресаилин Н&р жіне РрдҰқ т-ин Н&р с+зӘндегӘ шідделӘ ن (нун) екӘ ن саналуҰ джифр ӘлӘмӘнде к+п кездесетӘн ңаүида. ШідділӘ ірӘп кейде бӘр, кейде екеу боп санала бердӘр-бӘрлН АЛТұНШұ АçТ:
لِلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا هُدًى وَ شِفَٓاءٌ б&л шипалҰ аÇт к+п уаңҰттан берӘ менӘқ дерттерӘмнӘқ шипасҰ, дауасҰ болдҰ. Сондай-аң, ИліҒи &лҰ дірӘхана Әспеттес Ү&ран КірӘмнӘқ шипа болатҰна саӘлерӘнен жіне РисалейН&р б+лӘмдерӘнӘқ ң&тҰларҰнан алҰп, рухани мҰқ дертӘме мҰқ шипа таптҰм. Жіне тек мен емес Ресаил-и Н&р шікӘрттерӘ де шипа тауҰп тіуй-аң, уда.

Пін мен философиÇнҰқ, онҰқ лас батпаүҰнан ж&үатҰн жіне емдеп тіуӘр болуҰ екӘталай, тҰм мҚшкӘл дӘнсӘздӘк дейтӘн ауруүа шалдҰңңандардҰқ к+пшӘлӘгӘ РисалберӘлд арңҰлҰ емӘн таптҰ.

СонҰмен, барлҰң дерттӘқ дауасҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ б&л замандаүҰ дірӘлерӘ салҰнүан ң&тҰларҰ Әспеттес Ресаил-ин Н&р кӘтаттарҰ да осҰ шипалстап кҰқ назарҰна ӘлӘккенӘне ңуаттҰ белгӘ мҰнау:

АÇттҰқ джифри санҰ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң алтҰ. Б&л Ресаил-ин Н&рдҰқ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң алтҰда рухани шипа ретӘнде шар-тарапңа кеқӘнен тараүан кезӘне сондай-аң,"М&үжизат-Ұ А ауа б">(с.а.у.)деп аталатҰн ң&ндҰ РисаленӘқ ңаүазүа жазҰлүан кезеқӘне сійкес келедӘ. ОсҰ тевафук, маүҰна жаүҰнан да байланҰстҰ болҰп расталҰбӘр ز рімӘз дірежесӘнен ишара дірежесӘне к+терӘледӘ.
ОН ЖЕТӨНШӨ АçТ:
فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ

с+йлемӘндегӘ

فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ

ер іҒлқ джифри санҰ егер шідділӘ "лімдер" бӘреу болҰп жіне шідділӘ "кіф" бӘр рет саналар болса мҰқ Қш жҚз жиҰрма тоүҰз шҰүадҰ. Б&л кезеқ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстердӘқсталүан кезӘнде Ресаил-ин Н&р тіпсӘрӘнӘқ алүашңҰ кӘтабҰ «Ишаратул ИүжаздҰқ» параңңа жазҰлу уаңҰтҰна ділме-діл тівафук ңҰлумен ңатар шідділӘ «кіф" екӘ "кіф» Ә аталналар болса мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң

— 732 —
тоүҰз болҰп соүҰстҰқ салдарҰнан пайда болүан ңиҰншҰлҰң кезде Рисалей-Н&рдҰқ حَسْبِىَ اللّٰهُ деп, дҚниең&мар жандардан бӘрде-бӘр к+мек, ңамңорлҰң к+рмей керӘсӘнше шабуҰлҰна &шҰрап сонда да табандҰма бес жалүҰз +зӘ ңиҰн-ңҰстау кезеқде Ү&раннҰқ н&рларҰн жайүан уаңҰтңа ділме-діл тевафук етедӘ. Б&л ірине, барлҰң т&рүҰдан сана мен аңҰлүа толҰ Ү&ран аÇттарҰнда орҰн алуҰ кездейсоң емес, кесдейсоң бо б&зу,те мҚмкӘн емес. НегӘзӘнде м&ндай аÇттар +те ңиҰн кезеқ болҰп саналатҰн осҰ үасҰрдҰ арнайҰ тҚрде меқзейдӘ. Жіне осҰ аÇттардҰ +здерӘне жетекшӘ ретӘнде +неге т&тңан бӘр топ шікӘрттерӘне арнайҰ тҚрде Әлтипат ңҰлҰп, олардҰқ да Әлтипат ңҰлуҰ аруҰүҰ "лардҰ ңостап арңасҰнан ңаүадҰ.
Б&л аÇттҰқ алдҰқүҰ аÇттар секӘлдӘ маүҰна жаүҰмен сҰрт к+зге байланҰсҰ к+рӘнбейтӘнӘ рас. Дегенмен, бӘр т&рүҰдан алүанда Ресаилин Н&рмен белгӘлӘ бӘр маүҰнада байланҰсҰ бар. БҰҰна +т он Қш жҰлдан берӘ {(СӘлтеме): ЖазҰлүан мезгӘлӘ бойҰнша} б&л аÇт Рисалет-ун Н&р авторҰнҰқ жіне онҰқ хас шікӘрттерӘнӘқ аңшам намазҰнан кейӘн Қзбей оңитҰн д&үасҰ болҰп табҰладҰ. Сондай-ақ, рух аÇттҰқ маүҰнасҰна б&л заманда б+ленген жіне ж&рттҰқ бірӘ безӘп кеткенде тапжҰлмай حَسْبِىَ اللّٰهُю(хасби АллаҒ)>деп, тіуекел етӘп, аласапҰран заманда кезде иман н&рҰн, Ү&ран аңиңатҰн Ұнда ш мҚмин-м&сҰлмандардҰ ҚмӘтсӘздӘктен, сарҰ уайҰмнан ң&тңарүан іу баста, Рисален-ун Н&р жіне онҰқ шікӘрттерӘ болҰп табҰладҰ.
ОН СЕГӨЗӨНШӨ АçТ:>اِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْغَالِبُونَ б&л аÇт +зӘнӘқ маүҰнасҰмен"хизбуллаҒтҰқ">сҰрттай жеқӘл, сот пайда болүан ҚмӘтсӘздӘктӘ, ауҰр ңайүҰнҰ жоŞ ҚшӘн ерекше ҚмӘтке толҰ ж&банҰш сҰйлайдҰ. Жіне,"хизбуллаҒ">деп аталатҰн Ү&ранүа жаңтас топтҰқ негӘзӘнде жіне аңҰрҰнда жеқӘске жететӘнӘн Ұсңа иайдҰ. Жіне б&л үасҰрда Ү&ран жаңтастарҰнҰқ к+птеген топтарҰнҰқ ӘшӘнен Ресаилин Н&р шікӘрттерӘ к+рӘнгендӘктен б&л аÇттҰқ кҚлли маүҰнасҰн арнайҰ тҚрде жекеше ӘшӘне енгенӘне ишара-белгӘ ретӘнде джифри санҰ мҰқ Қш елу айүаң, Ресаил-ин Н&р шікӘрттерӘнӘқ сҰрттай жеқӘлӘске &шҰрауҰ, деген мен бӘр жҰлдан кейӘн тҚрмеге ңамалуҰ арңҰлҰ маүҰнауи жеқӘске жетӘп Қстем келуӘ, олардленшенандҰлҰңтарҰ жіне олардҰқ к+здерӘн жоŞ деген с&мдҰң ңастандҰңтҰ тойтарҰп жҚзеге
— 733 —

асҰрмай тастаүан ҰңҰластарҰ жіне маүҰнауи кҚш-ңуаттарҰ анҰң к+рӘнген кезӘ Çүни руми жҰл с, ауҰсойҰнша мҰқ Қш жҚз елу - мҰқ Қш жҚз елу бӘр - МҰқ Қш жҚз елу екӘ сандарҰна ділеме-діл тевафукҰ ілбетте, мейӘрӘмге толҰ, ж&банҰш сҰйлайтҰн Ү&раннҰқ рімӘз белгӘлерӘ.

ОН ТОҺұЗұНШұ АçТ:
وَ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمілгӘ жعٰى بَيْنَ اَيْد۪يهِمْ وَ بِاَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَٓا اَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَ اغْفِرْلَنَا
ОсҰ аÇттҰқ жалпҰ маүҰнасҰндаүҰ к+птеген ңабаттарҰнҰқ бӘр ишари ңабатҰ осҰ Ұна с&Ұ да ңамтҰп т&р. ЯйткенӘ, يَقُولُونَ رَبَّنَٓا اَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا с+зӘнӘқ маүҰнасҰ осҰ үасҰрмен тҰүҰз байланҰстҰ Ғім джифр есебӘ бойҰнша да у депҰқ Қш жҚз жиҰрма алтҰ болҰп, сол кезеқдегӘ демократиÇүа ауҰсудан пайда болүан аласапҰран діуӘрде бірӘн жаппай ңиратҰп жатңан с&мдҰң з&лҰматтан ң&тҰлу ҚшӘн н&р ӘздеметкерминдердӘқ арасҰнда Ресаилин Н&р шікӘрттерӘ аз уаңҰттан кейӘн ортаүа шҰңңандҰңтан осҰ аÇттҰқ к+птеген маүҰналарҰнан осҰ үасҰрдаүҰ бӘр маүҰнасҰн иеленушӘлер болүанҰна Çүни Н&р шікӘрттерӘ екенӘне бл үалаоп саналадҰ. وَاغْفِرْلَنَا с+йлемӘ мҰқ Қш жҚз алпҰс санҰн меқзейдӘ. Демек, осҰдан бес-алтҰ жҰлдан кейӘн истиүфар діуӘрӘ Çүни"кешӘрӘм тӘлеу">кезеқӘ басталадҰ. РисалейондҰңтікӘрттерӘ сол кезеқде истиүфар дірӘсӘн беретӘнӘне рімӘздӘ бӘр белгӘ боп саналадҰ.
ЖИұРМАСұНШұ АçТ:
وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْاٰنِ مَا هُوَ شِفَٓاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْم иманү
Б&л &лҰ аÇт ашҰң тҚрде баңҰт үасҰрҰнда Ү&раннҰқ тҚскенӘн хабар беруӘмен ңатар басңа үасҰрлардҰ да ишари маүҰнасҰмен ңамтидҰ. Жіне Ү&рани аспаннан илхами тҚрде келген шипалҰ н&рлардҰ меқзейдӘ. Иі, жҚректердӘқ емшӘсдҰрүанеттӘ Ү&раннҰқ н&рҰнан тӘкелей нір алүан Рисалет-ун Н&р - оүан к+зӘм ібден жеткен - барлҰң рухани дерттерӘме шипа болҰп емдеп жазүанҰ секӘлдӘ Рисаил-ин Н&р шікӘрттерӘ де +з тіжӘрибелерӘмен менӘқ айтңанҰмдҰ растайдҰ. Демек, Ресаил-ин Н&р осҰ й жаза ишари бӘр маүҰнасҰн +зӘне аударҰп иеленуде. Олай деуге негӘз ретӘнде مَا هُوَ شِفَٓاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِن۪ينَ
— 734 —

аÇттҰнҰқ джифри санҰ мҰқ Қш жҚз отҰз тоүҰз болҰп діл сол кдер. Б Ү&раннан нір алүан, онҰқ илхамҰмен жазҰлүан Ресаил-ин Н&р +з үасҰрҰнҰқ рухани жіне с&мдҰң ауҰр дерттерӘне шипа болҰп ортаүа шҰүа бастаүандҰңтан б&л аÇт сонҰ арнжиҰрмарде рімӘзбен хабар бергенӘне сенӘмдӘмӘн, толҰң ңанаүатҰм бар. Мен +з ойҰмдҰ жаздҰм. ЮркӘмнӘқ +з ойҰ боладҰ, оүан ешкӘм ңарсҰлҰң бӘлдӘрмейдӘ деп ойлаймҰн.

ЖИұРМА БӨРӨНШӨ АçТ ЖЮНЕ АçТТАР:
قُلْ اِنَّن۪ى هَدٰين۪ى رَبّ۪ى اِلٰбасҰп,اطٍٍ مُسْتَق۪يمٍ ٭ وَ هَدٰيهُ اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَق۪يمٍ
осҰндай сегӘз, тоүҰз аÇттар назардҰ"СҰрат-Ұ М&стаңимге">аударадҰ. Жіне н&рлҰ тура жол табу ҚшӘн Ү&раннҰқ н&рҰнан ірдайҰм ір үасҰрда сол кезеқнӘқ ңарақүҰ з&лҰматҰн СаидӘп тура баүҰт к+рсететӘн, н&рландҰратҰн Ү&раннан шҰңңан н&рлар болүан. Сондай-аң, мҰна с&мдҰң ірӘ аласапҰран үасҰрда сол тура жолдҰ еш ауҰтңҰмай тура к+рсететӘн іу баста, ізӘрге Рисалет-ун Наласа ӘнӘп т&рүандҰңтан Ғім осҰ"СҰрат-Ұ М&стаңим">с+зӘнӘқ джифри санҰ тоүҰз жҚз тоңсан тоүҰз болҰп, тек бӘр немесе екӘ айҰрмашҰлҰңпен Рисалет-ун Н&р санҰна {(СӘлтеме): çүни, мӘз, дт-ин Н&р санҰ екӘншӘ жіне ҚшӘншӘ орҰнда екенӘне ишара. Ол уахи емес,болуҰ да мҚмкӘн емес. Білки, ол илхам жіне истихраж} Çүни тоүҰз жҚз тоңсан сегӘз ҰстҰ. сійкес келу арңҰлҰ сегӘзӘншӘ, тоүҰзҰншҰ аÇттарда"СҰрат-Ұ М&стаңим">с+здерӘ осҰ аталүан екӘ аÇт секӘлдӘ Рисалет-ун Н&рдҰ"СҰрат-Ұ М&стаңимнҰқ">ӘшӘне арнайн Н&р"е кӘргӘзӘп рімӘздӘ тҚрде оүан назар аударадҰ жіне баүҰтҰ тура екенӘн анҰң бӘлдӘредӘ. Егер, صِرَاطٍ с+зӘндегӘ"тінуин">саналмаса, اَلنُّورِ с+зӘндегӘ шідділӘ"нун" бӘр "нун">саналадҰ,ң, б&лда тівафук боладҰ. Эім, ңалайша осҰ аÇт Рисале-и Н&рдҰқ атҰн атап т&рҰп меқзеген, діл сол секӘлдӘ онҰқ ізӘрленӘп жатңан кезеқӘн де назардан тҰс ңалдҰрмаүан. ЯйткенӘ, هَدٰين۪ى رَبّ۪ٓى اِلٰى صِرَاطٍٍ مُسْتَق۪يمٍ с+зӘнӘқҰп ЖиҰи санҰ мҰқ Қш жҚз он алтҰ болҰп Рисалет-ун Н&р авторҰн Н&рдҰ жазуүа ерӘксӘз тҚрде дайҰндаүан кезеқӘн жіне бар бӘлгенӘн Ү&рандҰ тҚсӘндӘруге арнаүан еқ ңҰзу да ңҰзҰңтҰ кезеқӘне ÇүнӘп айҰҚш жҚз он алтҰ санҰна ділмеділ тевафук етуӘ ілбетте, жоүарҰда айтҰлүан ишаралардҰ растап +зӘ де сол арңҰлҰ бекӘтӘп Рисалет-ун Н&рдҰ рімӘздӘ тҚрде тӘптӘ ишари тҚрде бауҰрҰна басадҰ.
— 736 —
он жетӘ болҰп діл ілгӘ мҰқ Қш жҚз он алтҰ тариҰқ бҚгівафук етӘп ишара ңҰлуҰмен ңатар طٰسٓ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ аÇтҰ да діл мҰқ Қш жҚз он алтҰ болҰп ілгӘ мҰқ Қш жҚз он алтҰ тарихҰна тівафук ңҰл басҰнра етедӘ.

Бейне бӘр, баңҰт үасҰрҰнда Ү&рандаүҰ иман аңиңаттарҰна белгӘлер мен ділелдердӘ жіне ол мубин кӘтаптҰқ айтңан міселелерӘне б&лтартпас айүақ аүайлдерӘ к+здерге де к+рсету маүҰнасҰнда ңайтаңайта.

تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ٭ تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ٭ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ
секӘлдӘ аÇттарҰмен Ү&ран КірҰн ешкмге паш етӘп, жарнамаладҰ діл сол секӘлдӘ мҰна с&мдҰң үасҰрда да ишари маүҰна арңҰлҰ сол Фурңани аÇттардҰқ айүаң-ділелдерӘ жіне онҰқ растҰүҰн куіْعَةِ атҰн жіне Ү&ран Хаң КіламуллаҒ екенӘн к+рсететӘн Рисаил-ун Н&рдҰ ишари маүҰнасҰмен меқзеп белгӘ берӘп, айүаң ретӘнде ділел маүҰнасҰнда, олю(атар мй-Нур)>аÇттарҰ деп ңайта-ңайта تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ деп б&йҰрҰп, назардҰ Ү&раннҰқ атҰнан осҰ үасҰрүа жіне осҰ заманүҰ Рисаил-ин Н&рүа аударуда деп, ойлаймҰн.

Иі, барлҰң т&рүҰдан саналҰ боп табҰлатҰн Ү&рани аÇттардҰқ осҰлай жиҰрма ззаманан, жиҰрма ишарасҰ бӘр маүҰнанҰ бӘлдӘруӘ менӘқ к+зӘмдӘ жеткӘзӘп толҰң сендӘрдӘ. МенӘқ осҰ ойҰма ңосҰлмайтҰн адам ңандай уіж айтар екен, осҰ сійкестӘктердӘ жоңңа шҰүара ала ма, екен?!

Ү&раннҰқ ишара-белгӘлетсӘздӘаил-ин Н&рдҰ арнайҰ тҚрде меқзеп, назарҰна ӘлӘккен екендӘгӘне кӘмде-кӘм кҚмінданса Ү&раннҰқ ңҰрҰң жаңтан м&үжиза екенӘн ділелдейтӘн «М&үжизат-Ұ Ү&раниÇ» аттҰ ЖиҰрма бесӘншӘ С+здӘасҰра е ЖиҰрмасҰншҰ С+здӘқ екӘншӘ тарауҰн немесе +лген соқ ңайта тӘрӘлу жайлҰ баÇндайтҰн ОнҰншҰ С+здӘ немесе ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ С+здӘ алҰп оңҰсҰн. Егер, сонда да кҚмінӘ кетпесе к+зӘмдӘ ш&ңҰп алсҰн.

ЖИұРМА ЕКӨНШӨкезде ЕН АçТТАР:
şнус, şсҚф, Рад, Хижр, Шуүара, Үасас, Луңман сҚрелерӘнӘқ басҰнда келетӘн تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ киелӘ аÇтҰ. Б&үан ңатҰстҰ ЖиҰрма бӘрӘнинаүантҰқ соқүҰ б+лӘмӘ жайлҰ жазбада бӘршама айтҰлүан болатҰн. Джифри есеп бойҰнша, б&л аÇттаүҰ Қш ت "ті"
— 737 —
мҰқ екӘ жҚз боладҰ. Жіне екӘ ك "кіф", екӘ ل "лімотҰр. боладҰ. БарлҰүҰ мҰқ Қш жҚз боладҰ. БӘр ى "иі" бӘр, ب "бі" т+рт немесе бес ا барлҰүҰ мҰқ Қш жҚз он алтҰ немесе мҰқ Қш жҚз он жетӘ болҰп Рисаил-ин Н&рдҰқ авторҰ ой-пӘкӘрӘн +згертӘп бар бӘлген ӘлӘмӘн Ү&раннҰқ аңиңаттарҰн тҚен ерт себеп ңҰлүан кезеқге ділме-діл тівафук етӘп сійкес келедӘ ірӘ маүҰна жаүҰнан да тҰүҰз байланҰс бар. СондҰңтан, бӘздӘқ айтарҰмҰз: Б&л тівафук мҰнанҰ меқзейдӘ: б&л үасҰрда Рисаил-ин Н&р деп аталатҰн ОтҰз тӘмӘс жіне ОтҰз ш Мектуб, ОтҰз бӘр Лемалар осҰ заманнҰқ Китаб-Ұ МҚбиндегӘ аÇттардҰқ белгӘ-нҰшандарҰ жіне Ү&ран аÇттарҰнҰқ аңиңат екенӘн ділелдейтӘн айүаңтар. Жіне сол аÇттардаүҰ имани аңиңаттардҰқ +те ңуаттҰ ділелдерӘттарҰн табҰладҰ.
تِلْكَ киелӘ с+зӘ +зӘндӘк ишари маүҰнасҰ арңҰлҰ бҰлай дейдӘ: К+зге к+рӘнетӘн дірежеде ап-анҰң екендӘгӘн бӘлдӘретӘн м&ндай ишараүа лайҰң ділеңаттҰ Әнде, рімӘздӘ тҚрде Рисаил-ин Н&рдҰ +зӘнӘқ ишари маүҰнасҰнҰқ кеқ шеқберӘне арнайҰ тҚрде кӘргӘзӘп негӘзӘнде назар аударҰлатҰн міселе осҰ дегендей белгӘ ш етуг.
СонҰмен, ңалайша б&л аÇттаүҰ ишари маүҰна жетӘ сҚреде жетӘ ишара болҰп ділел, тӘптӘ анҰң айүаң дірежесӘнде деуге боладҰ. Діл сол секӘлдӘ صِرَاطَرَةِ تَق۪يمٍ с+зӘндегӘ рімӘз де жетӘ-сегӘз сҚрелерде кездесетӘндӘктен жетӘ-сегӘз рімӘз тҚрӘнде ілгӘ рімӘздӘ ишара дірежесӘнде, тӘптӘ ділел, тӘптӘ"сарахат">Çүни ап-анҰң дірежет жер ҰүарадҰ.

ЕСКЕРТУ: Еш ңиналмастан бӘрден ойүа келген ишари-белгӘлер ңаз-ңалпҰнда жазҰлдҰ. ЯзӘмӘздӘ іуреге салмау ҚшӘн ишарасҰ к+п ОтҰз ш аÇттҰқ к+птеген ишара белгӘлерӘ жазҰлмадҰ.

ЖИұРМА ШӨНШӨ АçТ:>عَسٰى رَبُّنай ңашنْ يُبْدِلَنَا خَيْرًا б&л аÇт ір үасҰрдҰ ңамтҰүанҰ секӘлдӘ, осҰ үасҰрдҰ да ңамтҰйдҰ. Б&л үасҰрда тҚрӘ жаман тҚске &ңсас пілекеттерге шаралаан жіне онҰқ аңҰрҰн ңайҰрлҰ болуҰн тӘлеген пенделердӘқ арасҰнда Ресаил-ин Н&р шікӘрттерӘне ерекше мін берӘп рімӘздӘ тҚрде хабар бергенӘнӘқ белгӘсӘ мҰнау: Б&л аÇттҰқ джифри санҰ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң бес болҰп, сол жҰлдарҰ мақҰздҰ Рисалелер жазҰлкше жіатар, ідеттен тҰс тосҰн оңиүалар белеқ ала бастадҰ. Сондай-аң, Рисаил-ин Н&рдҰқ таралу орталҰүҰна Çүни Барла ауҰлҰна ісӘресе, Рисалей-ин Н&р авторҰна
— 738 —

тиӘсӘп ңудалай бастадҰ. ЮсӘресе, кӘшкене мешӘтӘне тиӘскен олардҰРисаил-ин Н&р шікӘрттерӘ к+з жастарҰн к+л ңҰлҰп, РаббҰсҰна: «О, АллаҒ! МҰна с&мдҰң ңорңҰнҰштҰ тҚстӘ жаңсҰлҰңңа ауҰстҰра г+р!» деп жалбарҰндҰ. ХалҰң жаппай ҚмӘтсӘздӘкке тҚскен кезӘ. БӘраң, олар зор ҚмӘтпен мл шаш ндардҰқ рухани кҚш-жӘгерӘн ңайрап демеушӘ болдҰ.

Б&л, осҰ аÇттҰқ еш ңиҰндҰңсҰз бӘрден ойүа келген маүҰнасҰ үана. Юйтпесе, басңа сҰрларҰ к+п. ЯзӘмӘздӘ ңинамайҰң деп ңҰсңа ңайҰрдҰң.

ЖИұРМА ТЯРТӨНШ тҚсӘнЖЮНЕ АçТТАР:
Эім ЗҚмер сҚресӘнде, Ғім ДжасиÇ сҚресӘнде Ғім АҒңаф сҚресӘнӘқ бас жаүҰндаүҰ تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ مِنَ اللّٰهِ الْعَز۪يزِ الْحَك۪يمِ &лҰ аÇтҰ туралҰ. Б&л аÇттар ЖиҰрма екӘншӘ сҚредегӘ аÇттар секӘлд, соншлетун Н&рдҰқ атауҰна жіне +зӘне Ғім жазҰлуҰна, жайҰлуҰна рімӘздӘ маүҰнамен ңатҰстҰ болҰп, ңамтуда.

М Нұ Т СӨНДӨРМЕЙ Т РұП МАҢұЗДұ БӨР НЮРСЕНӨ ЕСКЕРТКЕншӘден

[Аса ңажеттӘ т+рт-бес т&жҰрҰм баÇндалмаң]
БӘрӘншӘ Т&жҰрҰм:>Хадисте бҰлай делӘнген: ЮрбӘр аÇттҰқ тереқ маүҰнасҰ боладҰ жіне онҰқ міртебелерӘ, сатҰларҰ боладҰ. ЮрбӘр сатҰнҰқ"захири", "батини", "хадди", " ҚшӘн а-и">деген дірежелерӘ жіне бар. çүни, сҰртңҰ, астарлҰ, ӘшкӘ, шеткӘ, жалпҰүа ортаң тҚрлерӘ бар. Б&л аталүан тҚрлерӘнӘқ де ірңайсҰнҰқ хадис бойҰнша تَنْز۪يلُ الдӘ.
بِ дегендей тал-б&таңтарҰ, шҰбҰңтарҰ, ишари белгӘлерӘ боладҰ. ОсҰ хадистӘқ ҚкӘмӘ бойҰнша Ү&ран жайлҰ баÇндайтҰн осҰ киелӘ аÇт, +зӘнӘқ жӘқӘшке бӘр талҰмен, ишари маүҰнасҰмен ҮасиеӘл ңиҰранмен тҰүҰз байланҰстҰ бӘр н&рлҰ тіпсӘр жайлҰ меқзеп, ол туралҰ хабар бередӘ. Б&л онҰқ абҰройҰн тҚсӘрмейдӘ, керӘсӘнше Ү&раннҰқ ңасиетӘ солай болуҰн талап етедӘ.

ЕкӘншӘ Т&жҰрҰм: АÇттҰқӘметкеіртебесӘнӘқ +зӘнде ишари маүҰна боладҰ жіне онҰқ да кҚлли маүҰналарҰ бар. СонҰқ б&л үасҰрда к+рӘнӘс тапңан жіне маүҰнасҰ +те сійкес тҰм жаңҰн Ұ ÇүнисңасҰ Рисалет-ун Н&р екенӘн онҰ оңҰп танҰсңан іркӘм мойҰндайдҰ. Иі, мен +зӘм Рисалет-ун Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘн куігер ретӘнде айтарҰм:

— 739 —

Рисалет-ун Н&р басңа кӘенӘне секӘлдӘ ӘлӘмдерден, піндерден жіне басңа еқбектерден алҰнбаүан. ОнҰқ Ү&раннан басңа ңайнар б&лаүҰ жоң, Ү&раннан басңа &стазҰ жоң. Ол жазҰлүан кезде авторҰнҰқ ңолҰнда ешбӘҰлҰс

п болмаүан. Ол тӘкелей Ү&раннҰқ фейӘзӘнен илхам алүан, ол Ү&рани к+ктен, аÇттар дейтӘн ж&лдҰздардан тҚскен.

шӘншӘ Т&жҰрҰм: Рисаил-ин Н&р басҰнан соқҰна дейӘн АллаҒтҰқ «Хаким" жіне "Рар-екӘ сӘмдерӘне б+ленгендӘктен осҰ Қш аÇттҰқ соқҰ "Хаким» есӘмӘне &штасҰп, жіне келесӘ жиҰрма бесӘншӘ аÇтта АллаҒтҰқ «Рахман" жіне "Рахим» есӘмдерӘмен байланҰсҰп жатадҰ. Б&л ілгӘ маүҰнауи ңатҰстҰлҰңтҰ одан ірӘ бекӘтӘп болҰпай тҚседӘ. ОсҰ ңуаттҰ маүҰнауи байланҰсңа сҚйене отҰрҰп, айтарҰм:

تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ مِنَ с+йлемӘнӘқ ашҰң маүҰнасҰ сонау баңҰт діуӘрӘнде уахи болүан ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ к+ктен тҚсуӘ жайлҰ болүанҰ секӘл>медреари маүҰнасҰмен де ірбӘр үасҰрда ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ үарҰштҰң міртебесӘнен, онҰқ маүҰнауи м&үжизасҰнан н&р-фейӘз алүан, илхаммен келген, онҰқ ң&пиÇ сҰрларҰн, тереқ аңңалҰқ рҰн, ділелдерӘн баÇндап бейне бӘр жоүарҰдан келӘп тҚсӘп жатңандай суреттеп осҰ заманүҰ бӘр шікӘртӘн Çүни бӘр үана н&р сіулесӘн бауҰрҰна басҰп ерекше тҚрде +з . ОсҰллҰүҰна алҰп Әлтипат ңҰладҰ.

Т+ртӘншӘ т&жҰрҰм: Б&л рисаледе жоүарҰда аталүан мішҒҚр аÇттардҰқ бірӘ бӘрдей сійкес тҚрде еш ңиҰндҰңсҰз маүҰна жіне ре, ірӘ джифри есеп бойҰнша Рисаил-ин Н&рдҰ мегзеп, к+рсетуӘ жіне еқ бӘрӘншӘ болҰп Н&р аÇтҰ он ишарамен Рисалей-Н&рдҰ к+рсетуӘ б&л ежелден келе жатңан ү&ламалар меешнірсиетшӘлер арасҰнда мішҒҚр дістҚр. ТӘптӘ, жеке тарих кӘтаптарда, мазар тастарҰнда, ң&лпҰ тастарда ідебиетшӘлердӘқ пайдаланҰп келген белгӘлӘ де ӘлӘми зақдҰлҰң, ңаүида. Егер ондай ңаүидаүа жасандҰлҰң араласпай ңаз-ңалпҰндйҰ б&ралса үайби ишара боп саналадҰ. Егер, ідейӘлеп жасандҰлҰң араласса тек ңана безендӘру, шешендӘк боп саналадҰ.

Иі, ідебиетшӘлер жеке міселеге келгенде сол жҰлдҰ немесе кҚнлӘ баÇфр есебӘмен бекӘтӘп, Ү&ранүа елӘктеп +зӘнӘқ с+здерӘн ірлеп, безендӘргенӘ белгӘлӘ. Эім, джифр есебӘнӘқ негӘзгӘ ережесӘ жіне мақҰздҰ кӘлтӘ ібжад санҰмен ишара ңҰлуүа келер болсаң,

— 740 —

Ү&рани аÇттар Çүни кез-келген т&с&р к+рүа толҰ, т&нҰп т&рүан ӘлӘм жіне наүҰз ираде, ешбӘр кездейсоң тарапҰ жоң ірӘ ешнірсесӘ босңа емес Ү&раннҰқ осҰнша аÇттарҰ жаппай бӘрӘгӘп, &йҰмдасңан тҚрде Рисалей-Н&рүа ишара ңҰлуҰ жіне оүан діҰс, ңал сійкес келуӘ ірине ап-ашҰң тҚрде онҰқ ңабҰл болүан кӘтап екенӘне куілӘк етедӘ. Жіне онҰқ хаң, рас екенӘн ділелдейдӘ ірӘ шікӘрттерӘне ң жеке Ұ хабар боп табҰладҰ.

БесӘншӘ Т&жҰрҰм: ОсҰ ібжід есебӘ к+пшӘлӘк тарапҰнан ңабҰлданүан ереже, жалпҰүа ортаң ӘлӘми ңаүида жіне ідебиет саласҰнда ереже-зақ екенӘне ділелдер +те к+п. ҮазӘр тек т+рт-бес ҚлгӘсӘн үана баÇндаймҰз:

БӘрӘнҰз бенИсрайл &лдарҰнҰқ үалҰмдарҰ АрдаңтҰ пайүамбар-ҰмҰз дҰқ ң&зҰрҰна келӘп, сҚрелердӘқ басҰндаүҰ الٓمٓ ٭ كٓهٰيٰعٓصٓ секӘлдӘ"муңатта">ірӘптердӘ естӘп джифри есебӘ не салҰп:ннҰқ м&хаммед! СенӘқ ҚмметӘқнӘқ +мӘрӘ аз екен!">дептӘ. Сонда ардаңтҰ пайүамбарҰмҰз оларүа:"Аз емес!">деп, басңа сҚрелердӘқ басҰндаүҰ муңатта ірӘптердӘ де оңҰп:"ТаүҰ бар!">дегенде олар Қндемей ңалдҰ деседӘ.

ЕкӘншӘсӘ: ХазӘретӘ Алидген шіҒ.) еқ мішҒҚр "ДжілджілутиÇ" аттҰ ңасидасҰ басҰнан аÇүҰна дейӘн белгӘлӘ маүҰнада ібжід есебӘ жіне джифрмен жазҰлҰп солай баспаларда басҰлүан.

шӘншӘңсатҰ үфар-и СҰддҰң (р.Ғ.) жіне М&хиддин-Ә Араби (р.Ғ.) сҰндҰ үайби сҰрлармен ш&үҰлданүан т&лүалар, сондай-аң ірӘптӘқ ң&пиÇ тҰлсҰм сҰрларҰн ашңан үалҰмдар осҰ үайби ібжід есебӘн бӘр ереже-зақ, ретӘнде к+п сҰрлардҰқ есӘгӘн ңай с кӘлт ретӘнде ңараүан.

Т+ртӘншӘсӘ: ЖоүарүҰ дірежелӘ ідебиетшӘлер осҰ есептеу тісӘлӘн ідебиеттӘқ керемет ереже-зақҰ деп ңабҰлдап б&рҰннан берӘ осҰ тісӘлдӘ ңолданҰп келген. ТӘптӘ, кереметтӘгӘне берӘлӘп ідейӘлеп ӘсӘ. ОнҰкерек бола т&ра жіне жасандҰлҰңтан аулаң жіне елӘктемеу керек бола т&ра, жасандҰлҰң араласҰп ідейӘлеп ілгӘ үайби кӘлттӘ к+шӘрме жасап ңаттҰ елӘктеген.

БесӘншӘсӘ: Есеп-ңиб&л ліӘмӘ, математика үалҰмдарҰ сандардҰқ +зара сійкес ірӘ байланҰстҰлҰүҰн зерттегенде еқ керемет ережелердӘ жіне к+пшӘлӘк халҰңңа тақүажайҰп к+рӘнетӘн зақдардҰ осҰ тевафук

— 741 —

есебӘнӘқ санатҰна жатңҰзадҰ. ТӘптӘ, АллаҒ Таүала жаратҰлҰста осттӘ. АҰң сійкестӘк жҚйенӘқ +згермейтӘн ережесӘ ретӘнде ірнірсенӘ бӘрлӘктӘқ зақҰ, ҚйлесӘмдӘлӘктӘқ ңаүидасҰ, реттӘлӘк пен тіртӘптӘқ ережесӘ бойҰнша ж, ерӘкн.

МҰсалҰ, ңалайша екӘ ңолдҰқ, екӘ аÇңтҰқ бармаңтарҰ, жҚйке тамҰрларҰ, сҚйектерӘ тӘптӘ, жасушалар сан жаүҰнан бӘр-бӘрӘне сійкес келедӘ. Діл сол секӘлдӘ, мҰна аүаштҰқ бойҰндаүҰ биҰлүҰ жіне +ткен к+ктемгӘ гҚл-шешектерӘ, жшарамеапҰраңтарҰ азүана айҰрмашҰлҰңпен +зара сійкес болҰп &ңсас келедӘ жіне келешек к+ктемдерде +ткен к+ктемдермен салҰстҰрүанда азүана айҰрмашҰлҰңпен ҚйлесӘм табадҰ. Б&л да Сани-Ұ Х +зӘн ЗҚлжілал АллаҒтҰқ жалүҰз екенӘн к+рсететӘн ңуаттҰ ділел, б&лтартпас айүаң. СонҰмен осҰ джифри уі ібжіди сійкестӘк ӘлӘми зақдҰлҰң екенӘ рас. Жіне ол математика саласҰнда ңуаттҰ ереже жіне маңтаҰлҰстаүҰ ңаүида сондай-аң, ідебиетте де +зӘндӘк ереже жіне үайҰптҰқ кӘлтӘ боп саналадҰ. Олай болса, ілбетте, бҚкӘл ӘлӘмнӘқ б&лаүҰ, барлҰң сҰрдҰқ сандҰүҰ, жаратҰлҰс зақдарҰнҰқ тіржӘмешӘсӘ, ідебиеттӘқ &лҰанҰмензасҰ, үайҰп ілемӘнӘқ кӘлтӘ болҰп табҰлатҰн ҮасиеттӘ Ү&ран осҰ тівафук зақҰн пайдалана отҰрҰп онҰ ишари-белгӘ ретӘнде ңолдануҰ м&үжизалҰүҰнҰқ талабҰ десек боладҰ. Ескерту бӘттӘтоңпаң таңҰрҰбҰмҰзүа ораламҰз:

«ЗҚмір", "ДжасиÇ", "АҒңаф» сҚрелерӘнӘқ басҰнда

تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ مِنَ اللّٰهِ الْعَز۪يزِ الْحَك۪يمِ
деп басталатҰн аÇттардҰқ тек джифри рімӘздерӘн баÇндаймҰз. СебебӘ, жоүарҰда маүҰналҰң жаүҰмен байлан. СондүҰ айтҰлүан болатҰн. БҰлайша, ت (ті) сегӘз жҚз, екӘ ن (нун) жҚз, م (мим) сексен, екӘ ك (кіф) ңҰрҰң, Қш ز (зіл) жиҰрма бӘр, Қш ى (иі) отҰз, бӘр ب (бі) бӘр, ح (хҰ) обару ҚлаҒ) с+зӘ алпҰс жетӘ, бӘр ع (айн) жетпӘс, т+рт ل (лім) т+рт, ا (ілиф) жиҰрма т+рт болҰп, барлҰүҰ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң екӘ болҰп, осҰ үасҰрдаүҰ оңиүаларүа назар аудартҰп ңана ңоймай, Ү&ранншҰ болтен тҚсуӘне ңатҰстҰ бӘр н&ртуралҰ меқзеп хабар бередӘ. Жіне сол к+рсетӘлген мақҰзҰ зор кезеқнен аз уаңҰт +ткен соқ М&үжизат-Ұ АхмедиÇ есӘне .) РиселесӘ, сондай-аң, ЖиҰрмасҰншҰ, ЖиҰрма т+ртӘншӘ Мектуб секӘлдӘ Рисалет-ун Н&рдҰқ еқ ң&ндҰ да н&рлҰ кӘтаптарҰ жарҰңңа шҰңтҰ.
— 742 —
Сондай-аң, Ү&ра міртеҰрҰң ңҰрҰнан талдау жасап м&үжиза екенӘн ділелдеген"М&үжизат-Ұ Ү&раниÇ">РисалесӘ жіне +лгеннен кейӘн тӘрӘлу жайлҰ баÇндайтҰн ОнҰншҰ С+з рисалес аңпарҰрҰң екӘде кеқӘнен таралуҰ, сосҰн ңҰрҰң алтҰда орталҰңтҰ шулатҰп, атҰ шҰүуҰ діл сол кезеқде болуҰ, мӘне осҰ оңиүалардҰқ бірӘ мҰна аÇттҰқ оүан жеке тҚрде Әлтипат ңҰлүанҰн к+рсетедӘ. Ғім, ңалайша осҰ аÇт Ресаил-ин Н&рдҰқ жарҰңңа шҰүукӘм кеналаүа кеқӘнен таралуҰн хабарлап ишара ңҰлҰп жатҰр, діл сол секӘлдӘ бӘр үана تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ с+зӘ, Рисалет-ун Н&рдҰқ атҰна шідділӘ "нун" бӘр "нун" саналар болса, +те азүантай айҰаңңан Ұңпен тівафук ңҰлҰп рімӘздӘ тҚрде ңатҰстҰ болҰп бауҰрҰна басадҰ. ЯйткенӘ, تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ с+зӘнӘқ санҰ тоүҰз жҚз елу бӘр болҰп, Рисалет-ун Н&рдҰқе ол жа Çүни тоүҰз жҚз ңҰрҰң сегӘз болҰп бӘр сҰрүа байланҰстҰ Қш айҰрмашҰлҰңпен ңатҰстҰ боп саналадҰ. Кенет к+кейге м&ндай ой келдӘ: ОсҰ Қш саهِ تَوҰрмашҰлҰңтҰқ сҰрҰ мҰнау болса керек: Рисалет-ун Н&рдҰқ міртебесӘ ҚшӘншӘ орҰнда. çүни, ол уахи емес, болуҰ да мҚмкӘн емес. Эім жалпҰ алүанда илхам да емес. Ол жалпҰ Ү&раннҰқ н&р-фейӘзӘнен, онҰ дӘнӘмтӘмен жҚрекке келген"сунухат",>{Сунухат - шабҰт секӘлдӘ к+кейге келетӘн маүҰналар} Ү&раннан шҰңңан Ү&рани аңиңаттар.
ТақүаларлҰң жійт, бӘрӘншӘ حٰمٓ деп аталатҰн"МҚмин">сҚресӘндегӘ تَنْز۪يلُ الْكِتَابِ مِنَ اللّٰهِ الْعَز۪يزِ жарңҰ۪يمِ с+зӘнӘқ джифри санҰ кейбӘр мақҰздҰ аÇттар секӘлдӘ мҰқ Қш жҚз жетпӘстӘ к+рсетӘп т&р. АпҰрмай, он бес-жиҰрма жҰлдан кейӘн Ү&раннҰқ таүҰ басңа н&рларҰ шҰүар ма екен немесе Ресаил-ин Н&р ңанатҰн кеқ жайҰп Қлкен жеқӘсӘ бола ма екен? амнҰқ Ұн бӘлмегендӘктен ол жайлҰ ой жҚгӘртпедӘм.
ЖИұРМА БЕСӨНШӨ АçТ:
حٰمٓ ٭ تَنْز۪يلٌ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

киелӘ аÇтҰ жайлҰ. Б&л аÇттҰқ ишари маүҰнасҰ Ресаиіртебе&рмен тҰүҰз байланҰстҰ. БӘр жаүҰн айтар болсам, Рисалет-ун Н&рдҰқ жіне шікӘрттерӘнӘқ &станүан жолҰ т+рт негӘзге ң&рҰлүан.

БӘрӘншӘсӘ: ТіфіккҚр Çүни пӘкӘрлеу. Б&л АллаҒтҰқ «Хаким» есӘмӘмен кар" кҰ.

— 743 —
ЕкӘншӘсӘ:>Шіфңат Çүни мейӘрӘм. Адам, +зӘнӘқ тҰм паңҰр, м&ңтаж екенӘн сезӘну. Б&л АллаҒтҰқ"Рахман" жіне "Рахим">есӘмдерӘмен ңатҰстҰ. Эім, б&л аÇт ңалжаңтҰ Рисаил-ин Н&рдҰқ жазҰлуҰ жіне кемелденуӘ кезеқӘн н&сңап, меқзеп отҰр, солай да تَنْز۪يلٌ с+зӘ арңҰлҰ - оңҰлүанда тоңтауүа болмайтҰндҰңтан - тінуин"нун">саналадҰ десек, санҰ бес жҚз ңҰрҰң жетӘ болҰп, Сер болӘқ екӘншӘ жіне ҚшӘншӘ атҰ болҰп табҰлатҰн Ресаил-ин Н&рдҰқ реттӘк санҰ Çүни бес жҚз ңҰрҰң сегӘз немесе бес жҚз ңҰрҰң тоүҰзүа, шідділӘ "нун" бӘр рет саналар болса, азүана жіне сҰрлҰ бӘр немесе екӘ сан айҰрмашҰлҰңпен тівафук етӘп рімӘздӘ тҚрдехимин!тҰлҰүҰ к+рӘнӘп бауҰрҰна басадҰ.
Эім, حٰمٓ ٭ تَنْز۪يلٌ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ с+зӘнӘқ джифри сандҰң міртебесӘ егер, тінуин ن (нун) болҰп санаҰ. ТӘпідділӘ екӘ ر "ра" ірпӘндегӘ "лім-Ә асли" саналса, حٰمٓ , حَام۪يمْ , деп оңҰлүанҰ сиÇңтҰ болса мҰқ Қш жҚз елу т+рт немесе мҰқ Қш жҚз елу бес боладҰ. Ал есептемегенде Çүни тінуин саналмаса мҰқ Қш жҚз куілӘколадҰ. Басңа ңҰрҰнан ңараса Çүни оңҰлүанда тҚсӘп ңалатҰн екӘ ل "лім" есептелмесе мҰқ екӘ жҚз тоңсан т+рт боладҰ.

АлүашңҰ есеп бойҰнша, ділме-діл Ресаил-ин Н&рдҰқ жазҰлҰп бӘр шама кемелденген кезӘне жіне +те мақҰзүа ие боӘлдерӘезеқӘне жіне ір тҚрлӘ соңпаңтарүа &шҰрауҰна жіне шікӘрттерӘ +те кҚштӘ, киелӘ демеуге м&ңтаж болүан кезӘ Арабша жҰл санау бойҰнша осҰ мҰқ Қш жҚз елу бес жіне мҰқ Қш жҚз елу т+рт санҰна сійкес келуӘ, сондай-аң, ОтҰз бӘр Лемалардан ай шаүн ОтҰз бӘрӘншӘ МектубтҰқ жазҰлүан кезеқӘне ірӘ сол МектубтҰқ ОтҰз бӘрӘншӘ Лема б+лӘмӘнӘқ жарҰңңа шҰңңан кезеқӘне жіне сол ЛемалардҰқ БӘрӘншӘ Шуа б+лӘмӘнӘқ жазҰлүан уаңҰтҰна жіне сол ШуалардҰқ ЖиҰрма тоүҰз маңамҰнда ОтҰз Қш ашӘншӘсРисалей-Н&рүа ишара белгӘлерӘ табҰлүан кезге жіне ЖиҰрма бесӘншӘ аÇттҰқ Рисалей-Н&рүа сӘлтемелерӘ бар екенӘ белгӘлӘ болүан уаңҰтңа жіне ЖиҰрлүҰс рӘншӘ аÇттҰқ РисалейН&рүа белгӘлерӘ жазҰлүан кезге Çүни осҰ заманүа, осҰ сітке, осҰ жаүдайүа ділме-діл тевафук ңҰлуҰ Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ жіне оүан жарасар ңасиет. Б&л +те керемет ірӘ сҚйӘншӘ хабарҰ п ірӘ вафук.

— 744 —
Ал, екӘншӘ жаңтан алүанда, Çүни мҰқ Қш жҚз т+рт санҰмен РисалейН&рдҰқ тіржӘмешӘсӘнӘқ Н&рдҰқ баспалдаңтарҰ тірӘздес алүашңҰ ӘлӘмге"БисмилліҒ">деп бастаүан кезеқӘне жіне ӘлӘм сарайҰна енӘп, بِسْمِ اللّٰه *
#6َحْمٰنِ الرَّح۪يمِ с+зӘн оңҰүан кезӘ болҰп, ділме-діл тевафукпен меқзеп, арңасҰнан ңаүҰп"Үане! Есен-аман ңҰзмет ңҰл!">деген маүҰна шҰүадҰ.

шӘншӘ т&рүҰдан Çүни мҰқ екӘ жҚз тоңсан Қш немесе мҰқ екӘ жҚз тоңсан түа саÇифри есебӘ бойҰнша Н&рдҰқ тіржӘмешӘсӘнӘқ +мӘрге алүаш ңадам басңан кезӘне ділме-діл тевафук етӘп м&ндай маүҰна бӘлдӘредӘ: ОнҰқ +мӘрӘ с&мдҰң аласапҰранүа, дауҰлдҰ да борандҰ салсҰн а толҰ бола т&ра ол ірдайҰм АллаҒтҰқ Рахман жіне Рахим есӘмдерӘне б+ленӘп ИліҒи рахҰммен саңталҰп, мейӘрӘммен міпеленӘп +мӘр сҚрдӘ. М&нҰ рімӘздӘ тҚрде хабар бередӘ.&сҰлмайша Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ болҰп табҰлатҰн үайби хабарҰнҰқ бӘр шуаүҰн к+рсеткен боладҰ.

ЖИұРМА АЛТұНШұ АçТ:
Худ сҚресӘндегӘ>فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَع۪يدٌ аÇтҰнан екӘ жол т+мен орналасңан وَاَمَّا اтердӘқنَ سُعِدُوا فَفِى الْجَنَّةِ
Б&л аÇттҰқ джифри санҰ Çүни шідделӘ م "мим" жіне шідделӘ ل "лім" жіне шідделӘ ن "нун" екӘ мірте саналса жіне اَلْجَنَّةِ с+зӘндегӘÇ ة "ті" тдҰ. МіҰн жерде болүандҰңтан ه "Ғі" боп оңҰлатҰндҰңтан, джифри санҰ мҰқ Қш жҚз елу екӘ болҰп ділме-діл Ресаил-ин Н&р шікӘрттерӘнӘқ еқ ңарақүҰ, ҚмӘтсӘз кезӘнеа екӘнмҰқ Қш жҚз елу екӘ жҰлҰна діл сійкес келӘп сол бӘр аÇнҰштҰ халде жҚргенде оларүа киелӘ де аспани ж&банҰш сҰйлап ңуанҰштҰ хабар бередӘ. Б&л аÇттҰқ маүҰнауи байланҰстҰлҰүҰн бӘрекӘ рисаледе, атап айтсаң"КірамрӘс ніліуиÇ">мен"Кірамат-Ұ ҺаусиÇ">рисалесӘнде баÇндалүан болатҰн.
وَاَمَّا الَّذ۪ينَ سُعِدُوا с+зӘндегӘ سُعِدُوا с+зӘ, فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَع۪يدٌ с+зӘндегӘ سَع۪يدٌ с+зӘне ділме-діл келуӘ Çүни Ү&ран бетӘнде ҚйлесӘм тауҰп де сійкерӘп, оӘ осҰ тевафуктҰ Çүни сійкестӘктӘ одан ірӘ ң&лпҰртҰп, асңаңтатҰп жӘбередӘ. Б&л аÇттҰқ ауңҰмдҰ да кҚлли киелӘ маүҰнасҰнан к+птеген ңҰрҰнан бӘреуӘ б&л үасҰрдаҰп жанмҰқ Қш жҚз елу екӘде демеуге аса м&ңтаж Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне ділме-діл тевафук етӘп ишара
— 745 —
ңҰлҰп, сол уаңҰттҰ меқзеп отҰр. Егер, فَفِى الْجَنَّةِ с+зӘне келгенде тоңталмаса жіне خَالِد۪ينَ с+зӘмен ңосҰп оңҰлса, ол кезде ة "ті" هی "Ғі"лжілалйдҰ. БӘраң, ілдеңайда керемет ж&банҰш боларлҰң тевафук шҰүадҰ. ЯйткенӘ, وَاَمَّا الَّذ۪ينَ سُعِدُوا с+зӘ араб тӘлӘ ңаүидасҰ бойҰнша бастауҰш, ал فَفِى الْجَنَّةِ خَالүамдар с+зӘ онҰқ баÇндауҰшҰ. Б&л баÇндауҰш с+зӘнӘқ джифри санҰ, мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң тоүҰз санҰн к+рсетӘп мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң тоүҰзҰншҰ жҰлҰ болатҰн жаңсҰ оңиүанҰ рімӘздӘ тҚрде хабар бболсаң Сол кезеқде +мӘр сҚрген Ү&ран ңҰзметшӘлерӘнӘқ арасҰнан бӘр топ жамаүаттҰқ Жіннат иелерӘ, баңҰтңа б+ленгендер болатҰнҰн ишари маүҰнамен джифри тевафукпен хабар беруде жіне сол жҰлдарҰ Рисалей-Н&р шжауап ерӘ Ү&ран ҚшӘн ерен еқбек етӘп н&рланҰп, н&рландҰрҰп жатңан кездерӘ, сондай-аң, мақҰздҰ рисалелердӘқ жазҰлҰп жатңан жҰлҰ жіне бастарҰна туүан осҰ кҚнгӘ ңиҰн кезеқдер, д&шпандарҰ тарз, наш ор ңазҰп ңастандҰң жоспарҰ жасалүан кез болүандҰңтан ілбетте, осҰ кезге ңарап меқзеп отҰр жіне имани ж&банҰшңа толҰ Ү&рани сҚйӘншӘ хабар еқ баста соҰздан йлҰ екенӘ байңаладҰ.
Иі, فَفِى الْجَنَّةِ خَالِد۪ينَ с+зӘнде шідделӘ ن "нун" бӘр ن саналүанда, ت "ті" т+рт жҚз, خ "хҰ" алтҰ жҚз, барлҰүҰн ңосңанда мҰқ боладҰ. ЕкӘ ن "нун" жҚз, бӘр ى ақ баңкӘ ف "фі" бӘр ل "лім" екӘ жҚз; ендӘ ل басңа "лім" отҰз, екӘншӘ ى "иі" он, екӘ ا "ілиф" екӘ, бӘр ج "джим" Қш, бӘр د "діл" т+рт, ңосңанда ңҰрҰң тоүҰз бор. Ол,БарлҰүҰ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң тоүҰз боладҰ. ОсҰ бӘр ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ сҚйӘншӘ хабарҰнҰқ мҰқнан бӘр б+лӘгӘ, бӘр үана ңҰрҰ бӘзге ңатҰстҰлҰүҰ жаүҰмен мҰқ ңазҰнадан да ңҰмбат. Б&л сҚйӘншӘ хабардҰқ еқ алүашңҰ белгӘсӘ бӘр жҰл б&рҰн к+рӘнменӘқ дҰң рух Çүни шҰнайҰ тҚс болатҰн. Ол ңандай тҚс десеқдер Спарта ңаласҰнда басҰмҰзүа тҚскен осҰ оңиүадан бӘр ай б&рҰн бӘр кӘсӘге тҚсӘнде бҰлай деп айтҰладҰ:
"Ресаил-ин Н&р шікӘрттерӘ имандҰ боладҰ, оларِالسُّден имансҰз кетпейдӘ"

БӘз б&л тҚстӘ естӘгенде ңаттҰ ңуандҰң. Демек, ол жаңсҰ хабар Ү&раннҰқ осҰ сҚйӘншӘ хабарҰн жеткӘзушӘ екен.

{(СӘлтеме): Б&л бетте жаҒандаүҰ салтанаттан ілдеңайда мақҰздҰ Ү&рани сҚйӘншӘ, аспани жаңсҰ хабар саүатҰ десек боладҰ.}

— 746 —
ЖИұРМА ЖЕТӨНШӨ АçТ:

"Саф" сҚресӘндегӘ:

يُر۪يدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَاللّٰهُ مُتِمُّ نُورِه۪ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
аÇт. Б&л аÇттаүҰ نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَтірӘздُ مُتِمُّ نُورِه۪ с+йлемӘнӘқ Джифри санҰ мҰқ Қш жҚз он алтҰ немесе мҰқ Қш жҚз он жетӘ. Б&л кезеқ жоүарҰда айтҰлүандай ЕуропанҰқ Отарлау комитетӘН&рдҰқтшҰсҰ Ү&раннҰқ н&рҰн с+ндӘруге тҰрҰсңан кезеқге жіне Ресаил-ин Н&рдҰқ авторҰ ілгӘ с&мдҰң арам ниетке ңарсҰ б&рҰқүҰ &станҰмҰн, к+зңарасҰн +згертӘп ол н&рдҰ Çүни Ү&рандҰ к+кке к+тердҚние қ Қстем екенӘн ілемге ділелдеуге тҰрҰсңан кезеқге Ғім, жетӘ сҚреде жетӘ рет تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ с+зӘ діл сол жҰлүа Ғім, طٰسٓ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ с+зӘ де діл сол кезеқге, Ғім هَدٰين۪ى رَبّ۪ٓى اِلٰى صِرَاطٍٍ مُسْتкӘтапт с+зӘ де діл сол уаңҰтңа, Ғім اِنَّ رَبّ۪ى عَلٰى صِرَاطٍ مُسْتَق۪يمٍ с+зӘ де шідделӘ "нун" бӘр "нун" саналҰп; тінуин саналмайтҰн болса ділме діл сол діуӘррӘсӘнш فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ ҚкӘмӘ де діл сол мезгӘлге, Ғім نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَاللّٰهُ مُتِمُّ نُورِه۪ с+зӘ де сол тарихңа топтасҰп ділмеділ сійкес келуӘ ілбетте рімӘзден дез он блден де басҰм болҰп"сарахат">дірежесӘнде Çүни ап-анҰң тҚрде к+рсетӘп т&р. Б&дан тҚсӘнетӘнӘмӘз Рисалей-Н&р ИліҒи н&рдҰқ бӘр сіулесӘ, ол д&шпандар тарапҰнан келетӘн шҚбілардҰّٰهِ ر б&лтҰн сейӘлтетӘн бӘр н&р екенӘн аÇт ишари маүҰнасҰмен сҚйӘншӘлейдӘ. Эім, осҰ джифри жіне іртҚрлӘ кіріміт тівафуктар, ңуатҰ зор маүҰнауиелгендайланҰсңа сҚйенӘп сҚйӘншӘлеп хабарлайдҰ.

Иі, Ресаил-ин Н&рдҰқ жҚз жиҰрма тоүҰз рисалелерӘ бейне бӘр жҚз жиҰрма тоүҰз Êлектр шам-шҰраңтарҰ секӘлдӘ, ол Ү&раннҰқ &лҰ да алҰп н&рҰнан бастау алҰп, жҚрген п жатңан сҰмдардҰқ &штарҰна орнатҰлҰп, Ү&рани н&рдҰ ір тарапңа жайҰп жатңанҰ белгӘлӘ. Рисалей-Н&рдҰқ жартҰ атҰ екӘ мірте осҰ аÇттҰқ ӘшӘТӨНШӨ здесуӘ аталүан байланҰстҰ ңуаттандҰрҰп одан ірӘ бекӘте тҚседӘ.

— 747 —
ЖИұРМА СЕГӨЗӨНШӨ АçТ:

"Тіуба" сҚресӘндегӘ:

يُر۪يدُونَ اَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ ِباَفْوَاهِهِمْ وَيَاْب шуаңтّٰهُ اِلَّٓا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
деген аÇтта نُورَ اللّٰهِ ِباَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلَّٓا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ с+зӘнӘқ міселемен тҰүҰз баенӘ жатҰлҰүҰ +те ңуаттҰ ірӘ кереметтӘгӘмен ңоса шідделӘ ل "лім" ірӘптерӘ жеке бӘр "лім" жіне шідделӘ م "мим" с+здӘқ тҚбӘрӘ болүандҰңтан екӘ م "мим" боп саналатҰндҰңтан мҰқ Қш жҚз р кетк т+рт болҰп Еуропа залҰмдарҰ Ислам ж&ртҰнҰқ н&рҰн с+ндӘру маңсатҰмен с&мдҰң жоспар ң&рүан кезеқӘ. Оүан ңарсҰ ТҚркиÇ отан сҚйгӘш патриоттарҰ мҰқ Қш жҚз жиҰрма т+ртӘншӘ жҰлҰ демокраَمَّخَриÇлап олардҰқ ңаск+й жоспарҰн Әске асҰрмауүа барҰнша тҰрҰсса да +кӘнӘшке орай алтҰ-жетӘ жҰлдан кейӘн дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ салдарҰнан ілгӘ ңастандҰң оймен"Сіур">келӘсӘмшарالَّذ۪ол ңоÇдҰ. Ол келӘсӘлген шартта Ү&ранүа зиÇндҰ ауҰр шарттардҰ жіне кіпӘрлӘк ой-пӘкӘрлерӘн жҚзеге асҰру ҚшӘн жоспарҰн ңайта ңолүа алүанда олардҰқ арам пиүҰлдарҰн б&зу ҚшӘн ТҚрӘк &лтшҰлдарҰ реса,"ЖҚалҰң жҚйе жариÇлап ңарсҰ т&рмаң болүан кезеқге Çүни мҰқ Қш жҚз жиҰрма т+ртке, сосҰн мҰқ Қш жҚз отҰз т+ртке ділме-діл сійкес келӘп, сол бӘр аласапҰран зап ңойҰҮ&раннҰқ н&рҰн саңтап ңалуүа тҰрҰсңандардҰқ ӘшӘнде Ресаил-ин Н&рдҰқ авторҰ мҰқ Қш жҚз жиҰрма т+ртӘншӘ жҰлҰ жіне Ресаил-ин Н&рдҰқ алүашңҰ жазбаларҰ мҰқ Қш жҚз отҰз т+ртӘншӘ жҰлҰ жіне Рес... 30 Н&рдҰқ н&рлҰ кӘтаптарҰ мен жанкештӘ шікӘрттерӘ мҰқ Қш жҚз елу т+ртӘншӘ ілгӘ с&мдҰңңа ңарсҰ тойтарҰс беруге ірекет ңҰлүандарҰ белгӘлӘ. ТӘптӘ, міселенӘ ақүарҰп болҰп жатңан жаүдайдҰ тҚсӘне алмаүан кейбӘр саÇси тӘ бӘр мін-жійдӘ бӘлмей ҚрейленӘп н&рларүа тиӘсуӘне себеп болдҰ жіне олардҰқ м&ндай +рт с+ндӘру ірекетӘ ілгӘ ңастандҰңңа ңарсҰ т&рҰп жол бермей н&рландҰру, аүарту мӘндетӘн толҰң атңаورِيَّңтан осҰ аÇттҰқ ишари маүҰнасҰн +зӘне аудартҰп т&рүанҰн байңауүа боладҰ.

ҮазӘргӘ м&сҰлман ілемӘнде Ү&раннҰқ н&рҰна кереүар хал-ахуалдардҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘр б&рҰ&м жоспардҰқ жіне ңастандҰңтардҰқ салдарҰ жіне Сіур келӘсӘм-шартҰ секӘлдӘ ңаск+й келӘсӘм-шарттардҰқ жан тҚршӘгерлӘк нітижелерӘ.

— 748 —
ЕгержайлҰ елӘ م "мим" де шідделӘ "лім" ірӘптерӘ секӘлдӘ бӘр рет саналса мҰқ екӘ жҚз сексен т+рт боладҰ. Ол кезеқде Еуропа кіпӘрлерӘ Ислам ілемӘнӘқ н&жасалҰндӘрудӘ к+здеп он жҰлдан кейӘн орҰстардҰ айдап салҰп, тоңсан Қште орҰспен болүан ңиÇн-кескӘ шайңас ИсламнҰқ жарңҰн н&рҰн к+рсетпейтӘндей уаңҰтша ңара б&лт торлатҰп перде болдҰ. Алайда, сол кек рухаРесаил-ин Н&р шікӘрттерӘнӘқ орнҰна Міулана ХалидтӘқю(ңуддус-Ұ сиррух)>шікӘрттерӘ шҰүҰп ілгӘ ИсламнҰқ к+к аспанҰн т&мшалаүан ңара б&лттҰ сейӘлткендӘктен б&л аÇт осҰ т&рүҰдан олардҰ меқзеп рімӘздӘ тҚрде хабар бередӘ.
Діл осҰ кезде м&нда Ү&раной келдӘ:>Егер шідделӘ "лім" ірӘптерӘ жіне م "мим" екӘ рет саналса осҰдан бӘр үасҰр +ткен соқ тас тҚнек з&лҰматтҰ жойҰп н&рландҰратҰн жандар, ХазӘретӘ МіҒдидӘқ шікӘтҚрде болуҰ мҚмкӘн. ЖарайдҰ, осҰ жетер. Б&л н&рлҰ аÇттҰқ к+птеген сҰрлҰ т&жҰрҰмдарҰ бар. اَلْقَطْرَةُ تَدُلُّ عَلَى الْبَحْرِ Çүни, бӘр тамшҰ су да теқӘзден хабар бередӘ дегендей ңҰсңларлҰңрдҰң.
ЖИұРМА ТОҺұЗұНШұ АçТ:

"ИбраҒим" сҚресӘнӘқ басҰндаүҰ

الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ اِلٰى صِرَاطِ الْعَز۪يزِ الْحَم۪يدِ

лира ңБ&л аÇттҰқ т+рт-бес с+йлемӘнде т+рт-бес астарлҰ белгӘнҰшандар бар. БарлҰүҰн ңосса ишара боп есептеледӘ.

БӘрӘншӘсӘ:>اِلَى النُّورِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ с+йлемӘ мҰнанҰ меқзейдӘ"Китаб-мен мен арңҰлҰ он т+ртӘншӘ үасҰрдҰқ ңарақүҰлҰүҰнан адамдар, Ү&дай ңаласа Ү&раннан шҰңңан бӘр Н&рүа б+ленедӘ!">Б&л маүҰна жіне ісӘресе"Н&р">с+зӘ Ресаил-ин Н&рүа сійкес келгенӘ сен сҰқаджифри санҰ шідделӘ ن "нун" екӘ ن "нун" саналар болса, мҰқ Қш жҚз отҰз сегӘз немесе мҰқ Қш жҚз отҰз тоүҰз болҰп бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ аласапҰран заманҰнда жазҰлүан Ресаил-ин Н&рдҰқ алүашңҰ кӘтабҰ"Ишарат-тсем баз">тіпсӘрӘ ілгӘ ңарақүҰ кезеқде жарҰңңа шҰңңанҰна ділме-діл сійкес келуде жіне аÇттаүҰ "Н&р" с+зӘ Ресаил-ин Н&рдаүҰ "н&р" с+зӘн меқзеп ңатҰстҰлҰүҰ байңаладҰ.
— 749 —
ЕкӘншӘсӘ:>اِلٰى صِرَاطِ الْعَز۪يزِ الْحَم۪يدِ с+йлемӘ, м&нҰқ алдҰқүҰ с+йле ілемнӘ "н&р" с+зӘне тҚсӘндӘрме жасап, бҰлай дейдӘ: Ол Н&р - АллаҒ ТаүаланҰқ Иззат пен МахмудиÇтҰн Çүни Қстем абҰройҰ мен дірӘптеуге лайҰң мадаңталуҰн к+рсететӘн жол. Б&л с+здӘқ ібжад саَدُوا жҚз ңҰрҰң сегӘз немесе бес жҚз елу болҰп Ресаил-ин Н&рдҰқ шідделӘ ن "нун" екӘ ن "нун" болүандаүҰ санҰ бес жҚз ңҰрҰң сегӘзге ділме-діл тевафук етедӘ. Егер оңҰлмай ңалатҰн екӘ "Юлиф" саналса, Рисалей-Н&рдҰқ сандҰң міртеб +мӘрдекӘ сан парҰңпен ишара ңҰлҰп, таүҰ да ділме-діл тевафук ңҰладҰ. ОсҰ айтҰлүандардҰ ңуаттап ірӘ кереметтӘгӘн арттҰратҰн бӘр байланҰстҰлҰңтҰ айта кетейӘн.
Ислам ілемӘ ҚшӘн еқ с&мдҰң кезеқ, хижри алтҰншҰ үасҰр жіне Хулагу фитне-бҚлӘгӘ сонр хас,, он ҚшӘншӘ үасҰрдҰқ соқҰ мен он т+ртӘншӘ үасҰр жіне дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ фитне-бҚлӘктерӘнӘқ салдарҰ болүандҰңтан соүан байланҰстҰ б&л с+йлем ібжад санҰ бойҰнша алтҰншҰ үасҰрдҰ жіне іуелгӘ с+йлем секӘасҰндаلْعَز۪يزِ الْحَم۪يدِ с+здерӘ арңҰлҰ осҰ үасҰрдҰ, С&лтан Абдул Азиз бен С&лтан Абдулхамид діуӘрлерӘн меқзейдӘ.

Эім жоүарҰдаүҰ аÇттарда болса, Ресаил-ин Н&рдҰқ екӘншӘ атауҰна тівафук етӘп ишара ңҰлатҰн ілгӘ аÇттар жаппай тарихта с&мдҰң үаҚшӘн бп есептелетӘн Хулагу жіне ШҰқүҰсханнҰқ үасҰрҰн меқзеп хабар бередӘ. ТӘптӘ, ол аÇттар сол үасҰрдҰ Ғім б&л үасҰрдҰ меқзеп хабар бергендӘктен ХазӘретӘ Али (р.Ғ.) "ЮрджҚзе" аттҰ еқбегӘндеақүалдҺаус-Ұ Аүзам +зӘнӘқ ңасида-+леқӘнде Ресаил-ин Н&рүа керемет тҚрде ишара еткен кезде, сол үасҰрүа да ңарап ашулҰ тҚрде ишара ңҰлүан.

шӘншӘсӘ:>مِنَ الظُّلُمَاتِ с+зӘндегӘ الظُّلُمَاتِ с+а немеӘ с+зӘнӘқ санҰ мҰқ Қш жҚз жетпӘс екӘ болҰп, осҰ үасҰрдаүҰ з&лҰмдҰңтар мен з&лҰматтар ңашанүа дейӘн жалүасатҰнҰн жіне сол з&лҰмат ңарақүҰлҰңта бӘр Н&р шҰүҰп ірңашан н&рландҰруүа тҰрҰсатҰнҰн меқзеп Рисалей-Н&рдҰқ н&рландҰру ңҰзметӘн рімнде КҚҚрде хабарлайдҰ.
Т+ртӘншӘсӘ:>لِتُخْرِجَ النَّاسَ с+йлемӘ бҰлай дейдӘ:"МҰқ Қш жҚз ңҰрҰң бесте Ү&раннан шҰңңан Н&рдҰқ саÇсҰнда адамдар ңарақүҰлҰңтан жарҰңңа шҰүадҰ!">Б&л айтҰлүан с+з мҰқ
— 750 —

Қш жҚз ңҰрҰң бесӘншӘ жҰлҰ ай болт тҚрде н&рландҰра бастаүан Ресаил-ин Н&рүа ділме-діл джифр есебӘ бойҰнша ірӘ маүҰналҰң т&рүҰдан сійкес келу арңҰлҰ Рисалей-Н&рдҰқ маңбул бӘр кӘтап екенӘн меқзеп отҰр.

БесӘншӘсӘ:>الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَесе саُ اِلَيْكَ дегӘ اِلَيْكَ с+зӘ Ү&ранүа арнайҰ тҚрде назар аударүандҰңтан онҰ есепке ңоспай, الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ с+йлемӘнӘқ жалпҰ санҰ Рисалет-ун Н&рдҰқ бӘрӘн керекуҰна ділмеділ тевафук етуӘ бӘзге мҰнанҰ бӘлдӘредӘ: Рисалей-Н&р, Китаб-Ұ МҚнзелдӘқ толҰңңандҰ тіпсӘрӘ жіне онҰқ маүҰнасҰ жіне оүан б+тен емес екенӘн рімӘздптегене бӘлдӘредӘ. СебебӘ, الٓرٰ Қш жҚз сексен екӘ, ал كِتَابٌ т+рт жҚз жиҰрма Қш, ал اَنْزَلْنَاهُ жҚз ңҰрҰң т+рт, барлҰүҰ тоүҰз жҚз ңҰрҰң тоүҰз. Егер, тінуин "нун" саналса, тоүҰз жҚз тоңсан тоүҰз б мҰқдаРисалет-ун Н&рдҰқ, егер шідделӘ ن "нун" бӘр ن "нун" саналса, тоүҰз жҚз ңҰрҰң сегӘзге сійкес, ал егер шідделӘ ن "нун" екӘ ن "нун" болҰп саналса, тоүҰз жҚз тоңсан сегӘз санҰна, сійкес бӘр сҰрүа байланҰстҰ Çүни уахи еместӘгӘн бӘлдӘру Қшдай зар үана айҰрмашҰлҰңпен тевафук ңҰлҰп онҰ меқзейдӘ.

ҮорҰтҰндҰ: ОсҰ бӘр үана аÇтта аталүан бес с+йлемнӘқ маүҰналҰң т&рүҰдан байланҰстҰлҰүҰн к+рсете отҰрҰп бес мірте меқзеу жасауҰ ңуаттҰ ишара болҰп табҰладҰ, тӘптӘ ділел десе боладҰ.

МенӘқ м ң&рү солай, сол ҚшӘн жазуҰма тура келдӘ. Егер, ңателескен болсам Китаб-Ұ МубиндӘ шапаүатшҰ ңҰлҰп ЮрхамурРахимин АллаҒтан ңателӘгӘмнӘқ кешӘрӘлуӘн с&раймҰн.

سп атаүنَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
* * * * * *
— 751 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمи фейӘұРМА ТОҺұЗұНШұ АçТТұ ЕСЕПТЕГЕН КЕЗДЕ ЖӨБЕРӨЛГЕН ҮАТЕГЕ БАЙЛАНұСТұ Т СӨНДӨРМЕ

КӘшкене ңате жӘбердӘк, бӘраң онҰқ астарҰнда үайби ишара жатңанҰн к+рдӘм. Демек, ол ңателесу осҰ ҚшӘн екен.

БӘрӘншӘ ШуаісіттҚаталатҰн Ү&рани ишаранҰқ жиҰрма тоүҰзҰншҰ аÇтҰ болүан «ИбраҒим» сҚресӘнӘқ басҰндаүҰ

الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى اАСҮАРМِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ
с+йлемӘндегӘ اِلَى النُّورِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ с+йлемӘн есептегенде ңателесӘп джифри сандҰң міртебесӘ мҰқ Қш жҚз отҰз т+рт, демек РисалейН&рдҰқ кӘрӘспесӘ "Ишарт-ул Иүжаз" тіпсӘрӘнӘқ жарҰңң үҰлҰмҰ жіне баспада бастҰрҰлуҰ кезеқӘне тевафук етӘп, ңатҰсҰ бар деп жазҰлүан едӘ. Ал, негӘзӘнде оңҰлүан ірӘптердӘқ сандҰң міртебесӘ мҰқ Қш жҚз отҰз тоүҰз -баңтаН&р тіпсӘрӘнӘқ керемет тҚрде ір тарапңа жайҰлүан кезӘне жіне Ислам академиÇсҰ тарапҰнан к+птеген +кӘл имамдардҰқ ңолҰна тапсҰрҰлҰп сол кездегӘ болҰп жатңан ауҰтңу онда н т+қкерӘстерге, рухани +згерӘстерге т+теп беру маңсатҰнда - ол жайлҰ мҚфти, имамдардҰқ +здерӘ де айтңан болатҰн - ілгӘ соңңҰларүа ңорүан боп, к+птеген +кӘл имам, молдалар онҰ алмас ңҰлҰштай пайдаланҰп орасӘқ наү ңҰзмет атңарүан жҰлдарүа ділме-діл сійкес келӘп жоүарүҰ баүаүа ие болүанҰн хабарлайдҰ.

Ал, оңҰлмай ңалүан екӘ "Юлиф" саналар болса, мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң бӘр боладҰ. Б&л кезеқ Рисалей-Н&рдҰқ алүаш жарҰңңа шҰңңан кезӘнегӘ-нҰш-діл тевафук ңҰлҰп ңатҰстҰлҰүҰ байңаладҰ. ОсҰ бӘр азүантай ңателӘк маүан мҰнандай бӘр ой салдҰ: "ИбраҒим" сҚресӘнӘқ басҰндаүҰ аÇттҰқ РисалН&р шіүа рімӘздӘ ңатҰстҰлҰүҰ тек жоүарҰда аталүан т+рт с+йлемде үана емес. БӘрӘншӘ бет басҰнан соқҰна дейӘн, маүҰналҰң т&рүҰдан рімӘздӘ тҚрде к+птеген ңҰрларҰ болүанҰ секӘлдӘ Рисалей-Н&рүа астарлҰ тҚрде арнайҰ меқзеп ңатҰстҰлҰүҰ байңаладион аб ізӘрге осҰ бӘр рімӘздӘ аңиңаттҰ сӘздерге баÇндай алмаймҰн. Тек, ңҰсңа ишарамен шектелмекпӘн.

— 752 —

Иі, Рисалей-Н&рдҰқ негӘзгӘ &станүан жолҰ «тіфіккур", "шіфңат» Çүни ой жҚгӘртӘп пӘкӘрлеу, сосҰн мейӘрӘм болүандҰңтан ИбраҒим ПайүааҒтҰқ қю(алейҒиссалам)>+зӘндӘк жолҰ болүан тіфіккур мен шіфңат т&рүҰсҰнан алүанда ділме-діл сійкес келетӘндӘктен осҰ сҚре анаү&рлҰм Рисалей-Н&рдҰ бауҰрҰна басҰп, ңанатҰнҰқ астҰна аладҰ. АлүашңҰ аÇт т+рт с+йлемӘмен +те ңарақүҰ үасҰрдҰқ ңарақетӘнӘ еқӘнде ңарақүҰда ңалүан адамдардҰ н&рүа шҰүаратҰндар туралҰ Ү&раннан шҰңңан бӘр н&рдҰ меқзеп т&р. СонҰмен ңатар, ңоŞ ңарақүҰүа батҰп жарӘп есалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘне ңарсҰ ірекет еткендердӘ суреттеп олар туралҰ хабар бередӘ.

ШӨНШӨ АçТ:
الَّذ۪ينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْاٰخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَب۪يلِ اللّٰهِ وَيَبْغُوндӘ кҚعِوَجًا اُولٰٓئِكَ ف۪ى ضَلَالٍ بَع۪يدٍ

Б&л аÇт та Қш с+йлемӘ арңҰлҰ маүҰна жаүҰмен жіне сійкестӘк жаүҰмен Рисалей-Н&рдҰқ жолҰна Ғім дӘннен безгендердӘқ жолҰна рімӘздӘ тҚрде ңатҰстҰ. БӘрӘншӘ с+йлеҰс санлҰ бҰлай дейдӘ:

"Анау бейбаңтар кейбӘр имандҰлардҰқ (иманҰ бола т&ра кіпӘрлерге ергендер) жіне кейбӘр үалҰмдардҰқ (аңҰреттӘ бӘле т&ра сенбейтӘндер секӘлдӘ الْاَعндер) +здерӘне ергенӘне міз болҰп, аңҰреттӘ бӘле т&ра дҚниелӘк +мӘрге алданҰп, ңуана-ңуана дӘннен безедӘ, о дҚниÇсҰн сатадҰ. çүни, алмастҰ бӘле т&ра онҰ бес тиҰнүа т&ҰлҰңтан шҰнҰүа айҰрбастап жӘбередӘ. ОсҰлайша, азүҰн +мӘр ҚшӘн, дӘни сезӘмдердӘ тӘзгӘндеп дӘнсӘздӘгӘмен маңтанадҰ."

Б&л с+йлем осҰ үасҰрүа ерекше назар аударуда. СебебӘ, м&ндай с&мдҰң тари еқ ңалмаүан. Басңа замандарда адасңан топ аңҰретке сенбейдӘ, тӘптӘ жоңңа шҰүарадҰ, Çүни алмастҰқ алмас екенӘн бӘлмей дҚниÇнҰ аңҰреттен жоүарҰ ңойүан.

ЕкӘншӘ с+йлем>وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَب۪يلِ اللّٰهِс+зӘ арңҰлҰ бҰлай дейдӘ:>"ЮлгӘ, бейбаңтардҰқанда болдан таŞ себебӘ +мӘрге деген ң&марлҰңтан жіне ңҰрсҰңтҰңтан. СондҰңтан, олар тҰнҰш т&рмай, ір тарапңа шҚйлӘгӘп, жолҰндаүҰлардҰ жалмап шабуҰл жасайдҰ. ЯздерӘ бӘлетӘн жіне ата-бабаларҰ сол жолдҰ &стаӘн б&лӘнге тиӘсӘп жауҰздҰң жасайдҰ. ДӘннӘқ ңайнар к+зӘн ң&ртҰп, негӘздерӘн ңиратҰп, жолдарҰн жапңҰсҰ келедӘ!"
— 753 —
Ал, ҚшӘншӘ с+йлемде وَ يَبْغُونَهَا عِوَجًا с+здерӘ арңҰлҰ бҰлай дейдӘ: "О міртен мен пілсапанҰқ салдарҰнан адасңандҰңтан с&мдҰң тікіппар жіне тҚрӘ жаман перүауҰн, адам айҰтңҰсҰз менменшӘл адамдар. СонҰқ кесӘрӘнен ніпсӘлерӘ ң&тҰрүанҰ сонша бҚкӘл ілемдӘ басңарҰп т&рүан ИліҒи зақдардҰ, онҰқ н&р-срӘ РисрӘн сондай-аң, адамзат ілемӘндегӘ салт-дістҚрлердӘ +здерӘнӘқ ніпсӘң&мар сезӘмдерӘне, азүҰн іуестӘктерӘне керӘтартпа ҰқүайсҰз к+рӘпю(Ү&дай саңтасҰн!)>б&рҰс, ңисҰң, ңате, ірӘ кемшӘн санап +згерткӘсмдҰ жадӘ.

СонҰмен б&л аÇт Қш с+йлемӘмен маүҰна жаүҰмен осҰ үасҰрдаүҰ с&мдҰң адасңан бӘр топтҰ ерекше айҰрҰп меқзегенӘ секӘлдӘ джифри есеп бойҰнша да діл ҚстӘнен басҰп хабар беруде.

Иі, алдҰқүҰ с+йлемнӘқ Çүни, الَّктенетيَسْتَحِبُّونَ с+зӘнӘқ сандҰң міртебесӘ мҰқ Қш жҚз жиҰрма жетӘ, егер шідделӘ ل "лім" жіне ب "бі" екӘ мірте саналса арабша жҰл санауҰмен мҰқ Қш жҚз елу тоүҰз болҰп, ілгӘ дӘннен безген топтҰқ шектен шҰңңан кезеқӘн к+рсетӘп ділмеділ тевафук ңҰالْهُدوَ يَبْغُونَهَا عِوَجًا с+зӘнӘқ сандҰң міртебесӘ, тінуин "нун" болса мҰқ екӘ жҚз тоүҰз болҰп, сол жҰлдарҰ Ислам шариүатҰна опасҰздҰң жасап арам ниетпен ң&ңҰң саласҰна шетелдӘк зақдардҰ ендӘру жоспарҰ жіне онҰ жҚзеге асҰртҰ к+лқӘне ділме-діл тевафук ңҰлҰп ңатҰстҰлҰүҰ к+рӘнедӘ. ОсҰ ишара-белгӘлер секӘлдӘ к+птеген белгӘ-нҰшандар бастапңҰ аÇттҰқ ңуаттҰ ишара еткен Рисалей-Н&рдҰқ д&шпандарҰ туралҰда анҰң тҚрде хабар берӘп кермен хинасҰмен олардҰ меқзеп Рисалей-Н&рүа ділме-діл ңатҰстҰ екенӘ байңаладҰ.

ТӘптӘ, т+ртӘншӘ аÇтта Рисалей-Н&рдҰқ тҚрӘкше болуҰн хош к+рӘп, ал бесӘншӘ аÇтта арапша жіне тҚрӘкше толҰң бӘлмейтӘн сондай-аеш оңааздарҰ мен үалҰм-ү&ламаларҰ аз немесе жаүдайҰ ңиҰн шҰүҰс аймаүҰндаүҰ м&сҰлман ңауҰмҰна Рисалей-Н&р медет берӘп, ңол &шҰн созүанҰн жіне олар ір ңауҰмнан бетер ңайүҰлҰ оңиүалардҰ бастан кешкенӘн естерӘне салу арңҰлҰ н&сңауаммед , тура жолүа салүанҰн ишари ірӘ рімзи маүҰналар арңҰлҰ бӘлдӘредӘ. Б&л соқүҰ мақҰздҰ ишаранҰ баÇндауүа ізӘрге р&ңсат болмаүандҰңтан тек ірңайсҰсҰнҰқ бӘр үана рімӘзӘ +те ңҰсңа баÇндалмаң. БҰлайша:

ТЯРТӨНШӨ АçТТұҢ:
وَمَٓا اَرْسَنُوزِ مِنْ رَسُولٍ اِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِه۪ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ
— 754 —
деген с+зӘ джифри сандҰң міртебесӘмен сондай-аң, бастаүҰ аÇттҰқ ишари нҰшан-белгӘлерӘ арңҰлҰ бҰлай дейдӘ: Рисаліт пен НубуваттҰқ Çүни пайүамбарлҰңтҰқ. Юр үасҰрда Әзбасар найбтарҰ,м кҚшӘдерӘ болатҰнҰна байланҰстҰ м&рагерлӘк мӘндеттӘ мойнҰна алүан РисалейН&рдҰ к+птеген кӘтаптардҰқ ӘшӘнен мін берӘп ерекше Әлтипатпен баурҰна мей жҚ рисаленӘқ Ү&рани тӘл араб тӘлӘнде емес, тҚрӘк тӘлӘнде жазҰлуҰн жоүарҰ баүалайдҰ. Иі, б&нҰқ міртебесӘ رَسُولٍ с+зӘндегӘ тінуин ن "нун" саналҰп, шідделӘ ل "лім" екӘ рӘрдӘ, алҰп, шідделӘ ى "иі" бӘр боп саналар болса, мҰқ Қш жҚз елу сегӘз шҰүадҰ, ал егер екеуӘ де бӘр рет саналса, мҰқ Қш жҚз жиҰрма сегӘз шҰүадҰ. Егер шідделӘ ірӘптер йдӘ.

т саналҰп, тінуин саналмаса мҰқ Қш жҚз он сегӘз шҰүадҰ Ғім тінуин Ғім шідделӘлер саналса мҰқ Қш жҚз алпҰс сегӘз болҰп Рисалей-Н&рдҰқ бес кезеқӘне жіне бес жаүдайҰна рімӘздӘ тҚрде меқзеп хабар бередӘ.

ЖауҰпӨ АçТ:
اَنْ اَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِاَيَّامِ اللّٰهِ
اِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِاَيَّامِ اللّٰهِ с+йлемӘнде джифри сандҰң міртебесӘ шідделӘлер бӘреу болҰп саналар болса мҰқ Қш ен"Шіу бӘр болҰп Рисалей-Н&рдҰқ +те мақҰздҰ бӘраң, ізӘрге онҰ баÇндауүа р&ңсатҰ жоң мӘндетӘнӘқ жіне ол Ү&раннҰқ імӘрлерӘн мойҰнс&ндҰратҰн кезеқӘлаттайме-діл джифри есебӘ бойҰнша ірӘ маүҰна жаүҰмен рімӘздӘ тҚрде Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ екенӘ к+рӘнедӘ. ТаүҰ да жазҰлатҰн к+птеген үайби ишараейН&р,лер бар. БӘраң, р&ңсат берӘлмедӘ, кейӘнге ңалдҰ.
* * * * * *
— 755 —

СегӘзӘншӘ Шуаң

ХЗ. АЛИДӨҢ ШӨНШӨ КЮРАМАТұ
Т СӨНӨКТЕМЕ

[ЯздерӘқе мілӘм, мен Рисалей-Н&рдҰқ ңадӘр-ңасиетӘн, мақҰздҰлҰүҰн баÇндай Ү&раннҰқ аңиңатт келӘпіне ИманнҰқ негӘздерӘн паш еткӘм келедӘ. Сондай-аң, иманҰ ілсӘреген жандардҰқ иманҰн ңуаттап Иман аңиңаттарҰнҰқ хаң екендӘгӘн, берӘктӘгӘн к+рсеткӘм кел хаң ейтпесе, Ү&дай саңтасҰн, +зӘмдӘ жіне еш &намайтҰн, ӘлӘп алар жаүҰмдҰ бӘр ңҰлҰүҰ жоң ніпсӘмнӘқ атҰн шҰүару, ңошаметке б+лену емес, ірине. Сондай-аң, бӘрӘнӘй-Н&р сҰрт к+зге менӘқ кӘтабҰм болүанҰ ҚшӘн де маңтап отҰрүанҰм жоң. МаңсатҰм, Рисалей-Н&р Ү&раннҰқ тіпсӘрӘ, ол Ү&раннан нір алүан, ол иманнҰқ б&лтартпассалей-Ә, кҚштӘ айүаүҰ екендӘгӘн к+рсету. Сол ҚшӘн онҰқ ңадӘр-ңасиетӘ жоүарҰ екенӘн баÇндап отҰрмҰн. ТӘптӘ, кейбӘр рисалелердӘ еркӘмнен тҰс жазүанҰм секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰлҰүҰн жазарда да +зӘмдӘ ербӘр сасезӘндӘм.

Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) "АÇт-ул КҚбра" деп айдар таңңан "ЖетӘншӘ Шуа" рисалесӘн жазарда ңаттҰ ңиналдҰм. Сол ңиналҰсҰма жҰлдам аңҰ عْلَٓاбҰл болүанҰна белгӘ жіне ң&лшҰндҰру ретӘнде Ү&дай жарҰлңап осҰ "ДжілжілутиÇнҰқ" кірімітӘ берӘлгенӘне еш кҚмінӘм жоң. АллаҒ берген нҰүметтердӘ баүалап шҚкӘр ету маңсатҰнда м&нҰ "СегӘзӘншӘ Шуа" депр Юхад аң параңңа тҚсӘрдӘм. Юйтпесе, м&нҰқ орнҰна хашир туралҰ мақҰздҰ бӘр аÇттҰқ м&үжизалҰ айүаң-ділелдерӘн жазбаң едӘм]
* * * * *
— 756 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
[Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) Р мен &-Н&рүа ңатҰстҰ ҚшӘншӘ кіріміттерӘ]

Иі, Он сегӘзӘншӘ жіне ЖиҰрма сегӘзӘншӘ Лемаларда баÇндалҰп, ділелденген екӘ ашҰң кірімітӘн Хз. Али +зӘ растап, ңуаттай келе «ДжілжілутиÇ» ңасидасҰнда «Сираджин-Н&р» туралҰ ашҰңтан ашҰң хабар берг етедӘкӘлдӘ таүҰ да сол ңасидасҰнда «СираджинН&рдҰқ» еқ атаңтҰ рисалесӘн меқзеп к+рсетӘп, бейне бӘр маңтап т&рүандай, сондай-аң сегӘз рімӘзбен атаңтҰ рисқ жазадӘқ аттарҰн атап т&рҰп к+рсетедӘ.

БӨРӨНШӨСӨ:>Рисалей-Н&рдан ашҰң тҚрде хабар берген мҰна: تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً с+з бостаейӘн СурÇни тӘлде АллаҒтҰқ к+ркем есӘмдерӘн шапаүатшҰ ретӘнде атап медет с&райдҰ жіне Ү&рандаүҰ сҚрелердӘ ңосҰп мӘнажат ңҰладҰ. Діл ОтҰз ҚшӘлген Ә пайдаланҰп керемет, +те тартҰмдҰ тҚрде мӘнажат ңҰлатҰнҰ сондай, кейбӘр сҰрлардҰ ашҰп, үайби хабарлардҰ жеткӘзгӘсӘ келетӘнӘ байңаладҰ. Мен бӘр кҚйзелӘс кешӘп, Хз. АлидҰқ (р.Ғ.)"АÇт-ул КҚбра">деп атаүан"ЖетӘншӘ ШуанҰ">жазҰп тімамзаманүкезӘмде, менӘқ ойҰмша сол еқбегӘме жҰлдам аңҰ ретӘнде болса керек, сол тҚнӘ ДжілжілутиÇнҰ оңҰдҰм. Кенет, к+кейӘме үайби ескерту келдӘ. Онда, ӘндегӘделӘндӘ: Имам-Ұ Али радиаллаҒу анҒ, Рисалей-Н&рүа ңаттҰ алақдаушҰлҰң танҰтңан. Н&рдҰқ барлҰң кӘтаптарҰнан хабар бергенӘ секӘлдӘ, аса мақҰздҰ рисалелерӘне де ишара деуге болатҰндай рімӘздӘ тҚрде хабар берген. Егер ашҰң тҚрде үайҰптан хақ алдарую(ірине, м&нҰқ к+птеген зиÇндарҰ болатҰндҰңтан АллаҒтҰқ хикметӘне ңайшҰ)>ИліҒи хикмет оүан тиҰм салмаүанҰнда ашҰңтанашҰң бірӘн жазар едӘ. МҰсалҰ, сҚрелердӘ санап келедӘ де ЖиҰррдҰ ашӘншӘ сҚреге келгенде бҰлай дейдӘ:
بِحَقِّ تَبَارَكَ ثُمَّ نُونٍ وَ سَٓائِلٍ ٭ وَ بِسُورَةِ التَّهْم۪يزِ وَ الشَّمْسُ كُوِّرَتْ
وَ بِالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا وَ النَّجْمِ اِذَا هَوٰى ٭ وَ بِاِقْتَرَبَتْ لِىَ الْاُمірбӘрӘَقَرَّبَتْ
— 757 —
وَ بِسُوَرِ الْقُرْاٰنِ حِزْبًا وَ اٰيَةً ٭ عَدَدَ مَا قَرَاَ الْقَار۪ى وَمَا قَدْ تَنَزَّلَتْ
فَاَسْئَلُكَ يَا مَوْلَاىَ بِفَضْلِكَ الَّذ۪ى ٭ عَلٰى كُلِамзатт اَنْزَلْتَ كُتْبًا تَفَضَّلَتْ
МӘне, осҰ с+здерге ңарап отҰрсаң, сонау ЕскӘшіҒир ңаласҰнда соттҰ тақңалдҰрүан жіне ҚстӘнде к+зге де к+рӘнен айҰімітӘ болүан жіне ңиÇмет пен хаширдӘ дійектӘ тҚрде б&лтартпас айүаңтарҰмен баÇндаүан танҰмал"ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ С+зге">ХазӘретӘ Али радиаллаҒу анҒ сҚрелердӘ атап келе жатҰп ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ міртебе бҚкӘлгенде وَالشَّمْسُ كُوِّرَتْ деп, оүан ишара ңҰлүан. ЯйткенӘ, ңиÇмет ңайҰм туралҰ с&мдҰң хабар беретӘн اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ сҚресӘне сійкес ілгӘ ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ С+з, ңиÇметтӘқ болатҰнҰн, ілемнӘқ ңирайтҰнҰн, Ұ меқзопат болҰп аңҰрет тҚрӘнде ңайта тӘрӘлетӘнӘн, +лгендерге ңайта жан бӘтетӘнӘн наңтҰ ділелдермен баÇндап жатңанда осҰ сҚренӘқ ңиÇметтӘ с&мдҰң суреттейтӘнӘн айтуҰ, Ғім маүҰна жа т&рүҰ Ғім ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ міртебеге сійкес келуӘ ілгӘ ишаранҰ наңтҰлап ділелдей тҚседӘ.
Сондай-аң, зіррелердӘқ нелӘктен тҰнҰмсҰз ңозүалатҰнҰн тҚсӘнбей осҰ &саң б+лшектердӘқ ӘшӘне енӘп жоүалҰп кеткен материалис-ун Н& аузҰна ң&м ң&йүан жіне зіррелердӘқ ңозүалҰсҰнҰқ сан ң&бҰлуҰ белгӘлӘ бӘр маңсатпен жҚйелӘ ңҰзмет екенӘн ділелдеген"ОтҰзҰншҰ С+з" аттҰ, "ЗіррңҰлҰ оелесӘне">ХазӘретӘ Имам-Ұ Али радиаллаҒу анҒ ОтҰзҰншҰ міртебесӘнде وَبِالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا деген ант с+зӘмен ишара ңҰлүан.
Иі, б&л ишарада с+з жаүҰмен, сҰртңҰ к+рӘнӘсӘ жаүҰмен وَالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا сҚресӘ "Зіррат" рисалесӘмен +зара &ңстҚсӘндумен ңатар маүҰна жаүҰмен де байланҰстҰ. ЯйткенӘ, وَالذَّارِيَات Çүни "ЗірриÇт" сҚресӘнӘқ басҰнда кездей соң ірӘ жҚйесӘз секӘлдӘ к+рӘнген іуе толңҰнҰ тур арнаптҰп онҰқ хикметке толҰ ңҰзметӘ бар екенӘн, олар РубубиÇттҰқ тікуин імӘрлерӘн, орҰндап жаратҰлҰс зақдарҰн іртарапңа жеткӘзӘп отҰратҰндҰүҰн тҚсӘндӘргенӘ секӘлдӘ,"Зіррат рисалесӘ">де материалистердӘқ ойҰнша кездейсоң, жҚйесӘз к+рӘнгенс болү+лшектерӘнӘқ зіррелердӘқ ңозүалҰсҰ хикметке толҰ екенӘн, ол
— 758 —

зіррелер Çүни еқ &саң б+лшектер керемет тіртӘптӘ, зор мақҰздҰ мӘндеттер жҚктелген ңҰзметшӘлер екенӘн +те ңуаттҰ да наңтҰ айүаңтармен ділелдеген.

Сондай-аң, М&сҰсҰна ПайүамбарҰмҰздҰқ(с.а.у.) Миүраж оңиүасҰн аңҰли ділелдермен керемет ділелдеген жіне"ОтҰз бӘрӘншӘ С+з">деп аталатҰн жіне ОтҰз бӘрӘншӘ міртебе болүан"Миүраж">рисалесӘне ХазӘретӘ Али радиаллаҒу анҒ ОтҰз Ұн тҚзӘ міртебеде М&хаммед ПайүамбардҰқ (с.а.у.) МиүражҰ жіне ОнҰқ Үаб-Ұ ҮаусейӘнде к+ргендерӘ мен айтңан с+здерӘн анҰң жеткӘзген "Ніжим" وَ النَّجْمِ اِذَا هَوٰى сҚресӘнде басҰндаүҰ وَ النَّجْمِ اِذَا هَوٰى с+йлемӘ арңҰлҰ ааушҰнҰ тҚрде ілгӘ рисаленӘ мегзеп ишара ңҰладҰ. Жіне, وَ الطُّورِ Çүни, "Тур" сҚресӘнен аттап +тӘп, وَ الذَّارِيَات "ЗіррÇт" сҚресӘнен кейӘн وَн жазуجْمِ Çүни "Ніжм" сҚресӘн айтуҰ, ілгӘ ишара-белгӘнӘ ңуаттай тҚседӘ.
Сондай-аң, АйдҰқ екӘге б+лӘну оңиүасҰн Ү&дайүа сенбейтӘн мҚнкӘрлерге де дійектӘ тҚрде тҚсӘндӘрген "Миүраж" рисалесӘнӘқ соқҰндаүҰ "Шаңң-Ұ Үамар рисаосҰ!">деп аталатҰн отҰз бӘрӘншӘ міртебенӘқ соқҰнда орналасңан ілгӘ рисалеге ХазӘретӘ Алию(радиаллаҒ анҒ)>Ү&раннҰқ اِقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرӘ екенбасталатҰн сҚресӘн пайдаланҰп ОтҰз бӘрӘншӘ міртебенӘқ соқҰнда орҰн алүан وَ بِاِقْتَرَبَتْ لِىَ الْاُمُورُ تَقَرَّبَتْ с+йлемӘ арңҰлҰ ашҰң тҚрде ишара ңҰладҰ.

п жалүқе мілӘм, Рисалей-Н&р іу баста ОтҰз Қш С+зден т&радҰ жіне кейде тек С+здер деп те аталадҰ. БӘраң, ОтҰз ҚшӘншӘ С+з жеке дара емес, ол ОтҰз Қш Мектубтан т&радҰ жіне онҰ кейде Мектубат деп те атайдҰ. СосҰн, ктер, ӘрӘншӘ Мектуб та +зӘнше дара емес, ол ОтҰз бӘр Лемадан т&радҰ. Кейде, онҰ Лемалар деп те атайдҰ. СосҰн, ОтҰз бӘрӘншӘ Лема жеке дара емес, ол да иншаллаҒ ОтҰз бӘр Шуалардан ң&раладҰ. «АÇт-ул Кубра» ЖетӘншӘ Шуа, ал осҰ рисалей бӘр зӘншӘ Ш&үа">болҰп саналадҰ. Демек, С+здердӘқ соқүҰсҰ ОтҰз екӘншӘ С+з боп табҰладҰ.

Сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ кӘтаптарҰ ж&лдҰз болса, ӘшӘнде КҚндей жарңҰн деп шікӘрттер айтҰп жҚрген мен ҚкӘншӘ С+з Çүни Қш тараудан т&ратҰн керемет ірӘ ауңҰмҰ кеқ жіне С+здердӘқ

— 759 —
бӘр т&рүҰда ңорҰтҰндҰсҰ, мазм&нҰ, нітижесӘ деуге болатҰн ілгӘ рисаленӘ ХазӘретӘ Алию(радлмай ң анҒ)>онҰқ керемет мақҰздҰлҰүҰн кҚрделӘ де мақҰздҰ екенӘн к+рсету ҚшӘн Ү&раннҰқ к+птеген сҚрелерӘн айтҰп келӘп кенет ОтҰз екӘншӘ міртебеде وَ بِسُوَرِ н сезӘْاٰنِ حِزْبًا وَ اٰيَةً деп, ант с+зӘмен ОтҰз екӘншӘ міртебедегӘ ілгӘ мазм&ндҰ тереқ рисаленӘ меқзеп ишара ңҰладҰ. Рисалей-Н&рдҰқ ОтҰз ҚшӘншӘ С+зӘ болса, жоүарҰда баÇндаүанҰмҰздай, ОтҰз Қ&ран ауптан т&радҰ. Жіне Мектубат деп аталатҰн отҰз Қш кӘтап пен жҚзден аса рисалелердӘ ңамтидҰ.

МӘне, ХазӘретӘ Али радиаллаҒу анҒ, ОтҰз ҚшӘншӘ міртебеде и нітинт с+зӘнде ОтҰз ҚшӘншӘ С+здӘ ң&райтҰн жҚз он кӘтаптҰ жіне МектубаттҰ бӘрден жаппай меқзеп ишара ету ҚшӘн жҚз он аспани параңтар деп аталүан жҚз он м&ңтасар кӘтаптардан жіне аспҰ Çүникен киелӘ кӘтаптардан медет с&рап:

فَاَسْئَلُكَ يَا مَوْلَاىَ بِفَضْلِكَ الَّذ۪ى ى ٭ عَلٰى كُلِّ مَٓا اَنْزَلْتَ كُتْبًا تَفَضَّلَتْ

с+зӘмен ишара ңҰладҰ. ЯздерӘқе мілӘм, тӘл +нерӘнде, шешен с+йлеу ӘлӘмӘнде алҰстан ораүҰту ҚшӘн жілел, РиÇ тереқ маүҰналардҰ бӘлдӘру ҚшӘн "кірина" деп аталатҰн белгӘ-нҰшандардан жіне байланҰстардан бӘреуӘ болса болдҰ, ашҰң маүҰнасҰ боп ңабҰлданадҰ. МӘне, осҰ ережеге байланҰстҰ, осҰ ишарижазасҰалардҰқ ірңайсҰсҰна бӘрнеше "кіриналар", белгӘ-нҰшандар табҰлатҰнҰ секӘлдӘ, басңа да с+здерӘ м&нҰ ң&птап "кірина" Çүни белгӘ болҰп саналадҰ. Рисалей-Н&рдҰқ барлҰң кӘтаптарҰнан жалпҰ хабар бергенӘнде бс+йлемдердӘқ ірңайсҰсҰ +зара бӘр-бӘрӘне ңуаттҰ "кірина" болҰп саналадҰ.

ЕКӨНШӨ РЮМӨЗ: Ү&раннҰқ «Юл-аÇт-ул КубрасҰ» саналатҰн

تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَ مَنْ ف۪يهِنَّ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍе ңираا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

аÇтҰнҰқ &лҰ аңиңатҰн жіне онҰқ еқ &лҰ тіпсӘрӘн жасаүан жіне ҮасиеттӘ РамазаннҰқ илҒами кідесӘ боп табҰлатҰн «ЖетӘншӘ Шуа» рисалесӘне келгенде ХазӘретӘ Алию(радиаллаҒу анҒ)>Мектубат кӘтабҰна ишара еткеннен кейӘн «ЛемаларРисалебҰна ишара ңҰлҰп жатҰп, "Шуалар» кӘтабҰна назар аударҰп

وَ بِالْاٰيَةِ الْكُبْرٰى اَمِنّ۪ى مِنَ الْفَجَتْ

деп, шешендӘк тӘл +нерӘне сійкес "мҚстетбе-атҚт-теракиб" жіне

— 760 —

"маариз-Қл кілам">деп аталатҰн сҰртңҰ маүҰнанҰқ астарҰнда жаслҰп кӘатңан бӘрнеше кірина-белгӘлердӘқ дірежесӘне ңарай ишара етедӘ.

Сондай-аң, тақүажайҰп жіне міртебесӘ биӘк тіухидтӘқ &лҰ айүаүҰ жіне Ү&раннҰқ &лҰ ونَ
қ ділелӘ ірӘ керемет тіпсӘрӘ боп табҰлатҰн рисалеге ХазӘретӘ Али "АÇт-ул КҚбра" деп, ат ңойүан. Солай ат ңоŞ арңҰлҰ осҰ рисаленӘқ ңайнар б&лаүҰ ілгӘ аÇттҰқ &лҰңтҰүҰн Ғім осҰ "ЖетӘншӘ Шуа" деп аталүан УахданиÇттҰқ, ТіухидтӘқ айүаүҰттандҰлҰңтҰ ңуаттҰ екенӘн жариÇлап хабар беруде.

{(СӘлтеме): ХазӘретӘ Имам Али осҰ с+з арңҰлҰ бҰлай ишара етедӘ. АÇт-ул КҚбра рисалесӘ шікӘрттердӘқ ңиналҰп ңуүҰнүа &шҰрауҰна себеп болүанҰ секӘлдӘ онҰстҰрмекетӘмен, кіраматҰмен ңайтадан амандҰңңа ңауҰшҰп сау-сіламат тҚрде ілгӘ біледен ң&тҰлатҰ боладҰ. Иі, рас ХазӘретӘ АлидӘқ (радиаллаҒу анҒ) кіраматҰ ділме-діл солай болҰоң бейҰ. ОсҰ рисале ҚшӘн ңамауүа алҰнҰп, онҰқ ңуаттҰ аңиңаттарҰнҰқ арңасҰнда аңталҰп ңамаудан босап шҰңтҰң.}

Ол рисале шҰнҰменде ХазӘретӘ АлидӘқю(радиаллаҒ анҒ)>Қлкен ӘлтипатҰна, ң&рмет белгӘсӘне б+ленуге лайҰң екенӘне ктҰн: "Әм кҚманданса «АÇт-ул КҚбра» рисалесӘн ңолҰна алҰп бӘр мірте оңҰсҰн. Егер, "шҰнҰмен де лайҰң екен!" демесе, менӘ балаүаттап, с+ксӘн!

Иі, дӘнсӘздердӘқ Ү&ранүа ңарсҰ мҰқ жҰлдан берӘ бӘраздҰ жиналҰп ңалүан кек алудҰ кҚткен наразҰ ойларҰн жіне кіпӘр философтардҰқ б&рҰннан берӘ ібден бӘрӘгӘп ендӘ жол тауҰп жайҰла бастаүан шікшҚбаларҰн сондай-аң, Ү&раннан с&мдҰң

[Х жеп +ш алүҰсҰ келген ңҰрсҰң ÇхудилердӘқ, сондай-аң, тікаппар кейбӘр христиандардҰқ шабуҰлдарҰн жаппай тойтарҰп т+теп беретӘн ір үасҰрда Ү&раннҰқ к+птеген ңаҒарман батҰрларҰ, маүҰнауи брдӘқ:

-ңорүандарҰ болүан.

ЕндӘ, ңазӘргӘ тақда сондай саңшҰ ңорүаушҰларүа м&ңтаждҰң тӘптӘ к+бейӘп т&р. Б&рҰн бӘр-екеу болса, ңазӘр де жҚз есе артҰп отҰр. Ал саңшҰлардҰқ ңатарҰ б&рҰн жҚз болсаболүанр екӘ-Қш есеге кем. Сондай-аң, имани аңиңаттардҰ медреседен, "кілам" ӘлӘмӘнен Қйренуге к+п уаңҰт кететӘндӘктен б&л заманда ол жол жабҰң, мҚҰмен Әмес. Олай болса, ірӘ тез, ірӘ баршаүа тҚсӘнӘктӘ тҚрде +те тереқ аңиңаттардҰ ҚйретӘп дірӘс беретӘн Рисалей-Н&р, ілбетте ХазӘретӘ АлидҰқ (радиаллаҒ анҒ) м&ндтҰр. ИипатҰна жіне ң&рмет к+рсетуӘне лайҰң деп сенӘмдӘ тҚрде айта аламҰз.

Эім, хазӘретӘ Али (радиаллаҒ анҒ) тӘзбектей келе ОнҰншҰ міртебеге келгенде ОнҰншҰ сҚре ретӘнде жіне ңиÇмет үҰларүжіне

— 761 —
Барат тҚнӘне ңатҰстҰ وَبِسُورَةِ الدُّخَانِ ف۪يهَا سِرًّا قَدْ اُحْكِمَتْ с+зӘн айтҰп, ишари тҚрде, ОнҰншҰ С+з деп, аталатҰн жіне реттӘк н+мӘрӘмкӘн е болүан"Хашир">рисалесӘне ишара ңҰлүан. СонҰмен ңатар, ол кӘтаптҰқ аса мақҰздҰлҰүҰн, +те мҰңтҰ ірӘ берӘк екенӘн жіне сол заманнҰқ тас ңарақүҰ з&лҰматҰн сейӘлтетӘн Барат тҚнӘ секӘлдӘ шамшҰраң ңҰзметӘн атңаратҰн жіӘп, опир мен ңиÇметтӘқ белгӘсӘ боп табҰлатҰн "Духан" Çүни тҚтӘнге теқеу арңҰлҰ Ғім Барат тҚнӘнде бӘр жҰлда болатҰн оңиүалардҰқ таүайҰндалуҰ жаүҰнан жіне басңа да кіриналар арңҰлҰ меқзеп різӘмдӘ тҚрде хабар бередӘ.

Рас, ОнҰншҰ С+з +те ңауӘптӘ Бала ленӘқ бетӘн ңайтардҰ. ОйпӘкӘр бостандҰүҰ дегендӘ ңолданҰп жіне дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ аласапҰран кезеқӘн пайдаланҰп аңҰретке сенбейтӘн м&напҰңтар, соңарҰм-қдерде к+птеген жерлерде +здерӘнӘқ улҰ ойларҰн ортаүа шҰүара бастаүан кезде «ОнҰншҰ С+з» рисалесӘ жазҰлҰп баспадан шҰңтҰ. МҰқ н&сңасҰ ір тарапңаарҰменҰп, к+ргендер ңҰзҰүа оңҰп тез арада таралҰп кеттӘ. Содан, дӘнсӘздердӘқ кіпӘр ойҰ Әске аспай ҚндерӘ +штӘ. ОсҰлайша Рисалей-Н&р ХазӘретӘ АлидҰқю(радиаллаҒ анҒ)>жоүарүаүҰмен беруӘне лайҰң екенӘн ділелдедӘ. Б&үан кӘм кҚмінданса, сол рисаленӘ м&ңиÇт оңҰсҰн. С+йтӘп, ХаширдӘқ б&лтартпас ділелӘ бар аңиңат екенӘн к+рсӘн.

Эім, ХазӘретӘ Имам-Ұ Алию(радиаллаҒ анҒ)>Он тоүҰзҰншҰ сҚре ретӘнде Н&р сҚресӘн

بِسِرм кҚтӘَام۪يمِ الْكِتَابِ جَم۪يعِهَا ٭ عَلَيْكَ بِفَضْلِ النُّورِ يَا نُورُ اُقْسِمَتْ

с+зӘмен атап, +те м&ңтасар тҚрде «Он ТоүҰзҰншҰ С+зге» жіне +те керемет шҰңңан «Он тоүҰзҰншҰ Мектубңа» ишара ретӘнде «Н&р» с болмаайталау арңҰлҰ МектубтардҰқ міртебесӘ Çүни "Он т+ртӘншӘ Мектуб" кем ңалүандҰүҰн меқзеп "Н&р" сҚресӘн он бесӘншӘде таүҰ да ңайталау арңҰлҰ +те нізӘк ірӘ м&ңиÇттап хабар беруде. Жіне,кҚтем кӘ рисалелер Рисалей-Н&рдҰқ Қлкен н&рларҰ екенӘн бӘлдӘрген.

Иі, ардаңтҰ М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰ жайлҰ «Он тоүҰзҰншҰ С+з» сондай-аң, немесҰмен кіраматҰ к+рӘнген тақүажайҰп «Он тоүҰзҰншҰ Мектуб» расҰнда Рисалей-Н&рдҰқ жарңҰн н&рҰ болҰп табҰладҰ. Жіне, адал жар Айша анамҰздҰқ аңталҰп, +зӘ туралҰ жаман ойлардан ң&тҰлуҰна байланҰстҰ "Н&р"

— 762 —
аÇтҰнҰқ مَثَلُ نُورِه۪ с+зӘндегӘ ен шеше Қш т&рүҰдан бӘреуӘ М&хаммедпен (с.а.у.) ңатҰстҰ болүандҰңтан "Н&р" сҚресӘ М&хаммедтӘқ +зӘмен (с.а.у.) тҰүҰз байланҰстҰ болүандҰңтан, ол сҚре арңҰлҰ М&хаммедтӘқ пайүамбарлҰүҰн дн кҚндйтӘн ілгӘ екӘ рисаленӘ екӘ рет "Н&р" деген с+збен тӘптӘ, Қш н&р мірте с+здерӘмен таүҰ да ділме-діл М&хаммедтӘқ пайүамбарлҰүҰн ділелдеген"Миүраж">рисалезалауүоүан ишара еткен. Мен,"Он т+ртӘншӘ Мектуб">жазҰлмай ңалүанҰн &мҰтҰп кеткенӘмдӘ мойҰндаймҰн. ХазӘретӘ Имам-Ұ Али радиаллаҒу анҒ діл сол сҚренӘ екӘ мірте ңайталаүандҰңтан есӘме тҚстӘ жіне ишара арңҰлӘгӘн, бергенӘне тақңалдҰм. БӘраң, онҰқ ңайталануҰ тек"Он тоүҰзҰншҰ С+з" бен "Мектуб">ҚшӘн ңатҰстҰ. Одан кейӘнгӘлерге байланҰстҰлҰүҰ аз.

ШӨНШӨ РЮМӨЗ: "ЖиҰрма сегӘзӘншӘ Лемада" тҚсӘн олардп ділелденген мҰна

تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً٭ تُقَادُ سِرَاجُ السُّرْجِ سِرًّا تَنَوَّرَتْ
بِنُورِ جَلَالٍ بَازِخٍ وَ شَرَنْطَخٍ ٭ بِقُدُّوسِ بَرْكُوتٍ بл негӘنَّارُ اُخْمِدَتْ

с+йлемдерӘ арңҰлҰ Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰ Қш жаүдайҰнан хабар беруде.

Б&л с+йлемдердӘқ ашҰң тҚрдегӘ Ғім джифр Ғім маүҰна жаүҰмен Рисалей-Н&рүа ишара ететӘнӘ"Он сегӘзӘтңанҰмма">аттҰ рисаледе тҚсӘндӘрӘлген болатҰн. СондҰңтан, ңазӘр сол жерде айтҰлмай ңалүан жіне ХазӘретӘ АлидҰқ радиаллаҒ анҒ назарҰн аударүан тек Қш сҰр баÇндалмаңептерӘӘрӘншӘсӘ:>М&сҰлмандар арасҰнда жіне делдалдар мен уаүҰзшҰлардҰқ ңолҰнда ашҰңтан-ашҰң &стап жҚруге лайҰң РисалейН&р кӘтаптарҰ +кӘнӘшке орай +те ң&пиÇ тҚрде жасҰрҰн жайҰлҰп, саңтануүа міжбҚр бҰ жінеҰн меқзеп Имам-Ұ Алию(радиаллаҒ анҒ)>екӘ мірте سِرًّا بَيَانَةً жіне سِرًّا تَنَوَّرَتْ с+здерӘ арңҰлҰ سِرًّا Çүни, тек жасҰрҰн тҚрде үана жайҰладҰ дейдӘ. М&нҰ тгер ек хабар бередӘ.
ЕкӘншӘсӘ:>Рисалей-Н&р Исм-и Аүзам сіулесӘмен жіне"Рахман", "Хаким">есӘмдерӘнӘқ саÇсҰнда жарҰңңа шҰңңандҰңтан ерекше ңасиеттӘлӘктӘ اَللّٰңтармеْبَرُю(АллаҒу Акбар)>с+зӘнен алҰп, Жілал мен
— 763 —
КибриÇүа ( лҰңтҰң) негӘзделген жіне بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ с+зӘнен н&р алҰп, мейӘрӘм мен мірхаметке б+ленген сондай-аң, وَ هُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ с+зӘнен кҚш-ңуат алҰп, хикландҰрн жҚйе, тіртӘпке негӘздеген. ОнҰқ рухҰ да, жанҰ да осҰ негӘздер. Басңа &станҰм жіне жолдардаүҰ "үашҰңтҰң", сезӘмӘ емес, онҰқ орнҰна Рисале-Н&рдҰқ жолҰнда ҰнтҰң тҚрде мейӘрӘм жіне жанашҰр тҚрде жаңсҰ к+ру боп табҰлтӘн ан Үалайша, ХазӘретӘ Али (радиаллаҒ анҒ) ашҰң тҚрде Сирадж-ун Н&рдҰқ жазҰлатҰн кезеқӘн жіне кемелденер шаүҰн жіне мішҒҚр атауҰн تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ с+зӘмен хабар берген. Діл сол секӘлдӘ بِنُورِ جَلَالٍ بَازِخٍ وَҰз
ْطَخٍ с+зӘмен де Сирадж-ун Н&рдҰқ негӘздерӘн баÇндап хабар берген... ЯйткенӘ: جَلَالٍ بَازِخٍ деген с+з иззатю(абҰрой)>азамет, жілал, кибриÇ Çүни &лҰңтҰң, айбҚмкӘн ң маүҰнасҰн бӘлдӘредӘ. Ал, شَرَنْطَخٍ с+зӘ СурÇни тӘлӘнде Рауфю(мейӘрӘм),>ал بَرْكُوتٍ дегендӘ бӘлдӘредӘ. Демек, ХазӘретӘ Имам-Ұ Алию(радиаллаҒу анҒ)>Сирадж-ун Н&рдҰ меқзеп, сол туралҰ айтҰп отҰр. Ол, н&рҰн, рухҰн ншӘ ЛеҰқ"КибриÇ", "Азамет", "Рефет", "РахимиÇт">сҰпаттарҰнан аладҰ деп, Рисалей-Н&рдҰқ ерекше ңасиетӘн баÇндап берген.
шӘншӘсӘ:>ХазӘретңтар м-Ұ Али (радиаллаҒу анҒ)б&л с+йлемде с+зӘ арңҰлҰ بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ бҰлай дейдӘ: МҰқ Қш жҚз елу т+рттен жҰлҰ Сирадж-ун Н&рдҰқ саÇсҰнда Çүни Рисалей-Н&рдҰқ н&рҰмен адасушҰлҰңтҰқ жалҰн шашңан отҰ иншаллаҒ, данҰп,н боладҰ Çүни ол дӘни фитне-бҚлӘктӘқ отҰна ңалңан болҰп б&зҰлуҰна жол бермейдӘ немесе алүа шабуҰлҰн тоңтатадҰ. Егер, м&нҰ хижри есептейтӘн болсаң, б&дан екӘ жҰл б&рҰн дӘндӘ дҚниеден б+лген кезде м&нҰ кіпӘрлердӘқ оқтайлҰ сіт ретӘнде пайдاللّٰه дӘнге ңарсҰ, Ү&ранүа ңауӘптӘ с&мдҰң, адам айтңҰсҰз жобаларҰнҰқ жҚзеге аспай тоңҰрҰп ңалуҰ ілбетте, алдарҰнан ңуаттҰ тосңауҰлдҰқ шҰңңанҰн к+рсетедӘ.

ОрҰна оауҰл б&л заманда халҰң арасҰнда кеқӘнен тараүан РисалейН&рдҰқ б&лтартпас ділелдерӘ, ңуаттҰ айүаңтарҰ екенӘн ділелдейтӘн белгӘ-нҰшандар к+п. МҰна екӘншӘ жорҰмдаүҰ ХазӘретакадемҰқ ишараларҰ сонҰ ңуаттап бекӘте тҚседӘ.

{(СӘлтеме): Сондай-аң, "инна аүтайна" с+зӘнӘқ сҰрҰ бӘршама анҰңталҰп ортаүа шҰңтҰ. СебебӘ, СуфиÇнизмнӘқ т+рт ң&рушҰсҰнҰқ еқ мҰңтҰсҰ, наүп, ол ҰзҰ керӘ шегӘнӘп мҚлдем ң&рҰдҰ, ңазӘр ңабӘрде азап шегӘп жатҰр. Ал, еқ ҚлкенӘ болса ол да байланҰсҰ ҚзӘлӘп Масон комитетӘнӘқ т&тңҰнҰ ірӘ ң&ралҰнаҰзбен Ұп азабҰмен ілек. ОсҰ кезде онҰқ тек с&лбасҰ ңалдҰ, ҚкӘм жҚргӘзӘп жатңан тек к+леқкесӘ. ЕндӘ шабуҰл жасамаң тҚгӘл бӘршама артңа шегӘнуде. Үалүан екеуӘ болса ңолҰнан келгенше б&зүандарҰн ж+ндеуге тҰрҰспаң.}

Иі, джин болабӘ бойҰнша بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ с+йлемӘн талдар болсаң; خ алтҰ жҚз, ت (ті) т+рт жҚз, ر (ра) екӘ жҚз, шідделӘ ن (нун) жҚз, م (мим) ңҰрҰң, د (діл) жіне Қш ا (ілиф) жеаледе هِ с+зӘндегӘ ب (бі) екӘ, هی (Ғі) бес, барлҰүҰ мҰқ Қш жҚз елу т+рт боладҰ. Ү&дайүа шҚкӘр, Сирадж-ун Н&рдҰқ "іл-АÇт-ул КҚбрасҰ" секӘлдӘ к+птеген рисалелерӘ бар. ОлардҰқ ірңайсҰсҰ ңуаттна к+ла тірӘздӘ м&стаңим жолдҰ к+рсетӘп, осҰлайша Имам-Ұ АлидҰқ хабарҰн растап отҰрадҰ. ОсҰ ҚшӘншӘ сҰрдҰқ байланҰстҰлҰүҰна орай діл بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ секӘлдӘ мҰқ Қш жҚз елу т+ртте лҰ айҰ есеп бойҰнша ңатҰстҰлҰүҰ жіне СаидтҰқ (р.Ғ.) белгӘлӘ екӘ лаңаб атҰна рімӘздӘ тҚрде жіне атҰн атап меқзеп айтҰлүан, сондай-аң,"ЯзӘқдӘ ңорүа!">деген імӘр берген жіне сол кезеқде бірӘнен де бетер бӘрнеше ңауӘп-ңатерараларар болатҰнҰн меқзеп"Юрджузе">жазбасҰнҰқ соқҰнда:
فَاسْئَلْ لِمَوْلَاكَ الْعَظ۪يمِ الشَّانِ يَا مُدْرِكًا لِذٰلِكَ الزَّمَانِ
بِاَنْ يَق۪يكَ شَرَّ تِلْكَ الْفِتْنَةِ وَ شَرَّеп к+р كُرْبَةٍ وَ مِحْنَةٍ

с+йлемӘмен бҰлай дейдӘ: «Ей, Саид Курди! МҰқ Қш жҚз елу т+рт жҰлҰна жетсеқ сол кездӘқ фитне-бҚлӘгӘнӘқ білесӘнен РаббҰқа сҰйҰнҰп ңорүауҰн с&ра!и місеРас, Он сегӘзӘншӘ Лемада Хз. АлидҰқ бӘрӘншӘ кірімітҰн тҚсӘндӘрген жерде "Юрджуза» ңасидасҰнҰқ Рисалей-Н&р жайлҰ жіне авторҰ туралҰ үайби ишара-белгӘлерӘ баÇндалүан болатҰн.

— 765 —

Исм-Ә Аүзам жіне "Сікина" деп аталүан мішҒҚр дӘкке,сӘмдӘ ірдайҰм оңҰп, еш тастамай жҚрген бӘр шікӘртӘмен ХазӘретӘ АлидҰқ с+йлесӘп онҰ ж&батадҰ. Ишара-белгӘлерге ңарасаң, Ол шікӘрт Саид екенӘ анҰң к+рӘнедӘ. Ол жерде ілгӘ шік ЕкӘ бҰлай дейдӘ:

اَحْرُفُ عُجْمٍ سُطِّرَتْ تَسْط۪يرًا بِتَّ بِهَا الْاَم۪يرُ وَالْفَق۪يرَا

Çүни, Исламүа жат ірӘптер мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң сегӘзде жаппай ңабҰлданадҰ. Бала-шаүа, бастҰң-ж&мҰсшҰ, бҰлтай ей бірӘ міжбҚр тҚрде тҚнде сабаң алҰп Қйренуге тҰрҰсадҰ.

Иі, سُطِّرَتْ تَسْطِيرًا с+йлемӘ ділме-діл екӘ ت (ті) сегӘз жҚз, екӘ س (син, бережиҰрма, екӘ ر (ра) т+рт жҚз, екӘ ط (та) он сегӘз, бӘр ى (иі) он, барлҰүҰ мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң сегӘз боладҰ. Діл сол кезеқде латҰн ірӘптерӘн тҚнгӘ дірӘстермен міжбҚрлеп ҚйретӘледӘ дейдӘ. СосҰн, Имам-Ұ Али (р.Ғ.) "Сікине" д&үасҰн ірдайҰм тасп табҰоңитҰн Саидңа (р.Ғ.) ңарап онҰмен с+йлеседӘ. С+зӘнӘқ соқҰнда, يَا مُدْرِكًا لِذٰلِكَ الزَّمَانِ дейдӘ. ЕкӘ-Қш жерде ңуаттҰ ишара арңҰлҰ Саид (р.Ғ.) деӘн ң&ран шікӘртӘне арнап бҰлай дейдӘ:"Сікина">д&үасҰ арңҰлҰ +зӘқдӘ саңтануүа тҰрҰс! "ИÇ-Ә Нидай" Çүни ңаратпа с+зден кейӘн жасҰрҰн тҚрде"Саид">с+зӘ т&р.
Әп онҰек, يَا سَع۪يدُ مُدْرِكًا لِذٰلِكَ الزَّمَانِ боладҰ. Б&л с+йлем ңалайша, مُدْرِكًا с+зӘ арңҰлҰ"Юл-курди">лаңап атҰна ірӘ айтҰлуҰ жаүҰнан ірӘ джифр жаүҰрӘнӘқ тҰсҰ бар екенӘ белгӘлӘ. ЯйткенӘ, "мим" ірпӘ оңҰлмаса, دَرْكًا КҚрд ңалбҰ (Çүни терӘс оңҰлса,"діркін" "кҚрд">болҰп оңҰладҰ.) Ал, "мим" болса,тура жм) жіне ى (иі) ірӘптерӘне сійкес келедӘ. Діл сол секӘлдӘ, басңа атҰна Çүни БідиҚззаман лаңабҰна да"іззаман">с+зӘмен меқзеп, сонҰмен ңүан екҰқ Қш жҚз елу т+рт немесе мҰқ Қш жҚз елу бес болҰп джифри есебӘмен СаидтҰқ (р.Ғ.) наүҰз жаүдайҰн, ідеттен тҰс халдерӘн жіне саңтану ҚшӘн жиӘ оңитҰн д&үасҰн, жеке ңалҰп жалүҰз +мӘр сҚруӘн толҰң суреттеп баÇндаүандҰңтан ап-анҰң тҚрде ҚстӘнен дтҰмен Ұп т&рҰп +зӘнӘқ ңасида шҰүармасҰнда ж&батҰп зор мін берген. Б&л жерде де بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ сҰрҰна б+ленген Рисалей-Н&рдҰ ңошаметтеп отҰр...
— 766 —

М&нҰ бӘлгптер ж, ДжілжілутиÇнҰқ негӘзӘ жіне рухҰ

اَلْقَسَمُ الْجَامِعُ وَالدَّعْوَةُ الشَّر۪يفَةُ وَالْاِسْمُ الْاَعْظَمُ

Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) озат ірӘ зерек Увейси бӘр шікӘртӘ жіне ДӘн ИсламнҰқ еқ мішҒҚр ірӘ телегн ділелӘ Худжат-ул Ислам Имам-Ұ Һазали(р.Ғ.) бҰлай деген: Б&л АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа уахи тҚрӘнде келӘп жатңанда ПайүамбарҰмҰз ХазретӘ Алиүа: "Жаз!" деп, б&йҰрдҰ. Ол жазҰп, сосҰн ретке келтӘрдӘ. Имам-Ұ Һазали (р.Ғ.) айтадҰ:

اِنَّ هٰذِهِандар عْوَةَ الشَّر۪يفَةَ وَ الْوِفْقَ الْعَظ۪يمَ وَ الْقَسَمَ الْجَامِعَ وَ الْاِسْمَ الْاَعْظَمَ وَ السِّرَّ الْمَكْنُونَ الْمُعَظَّمَ بِلَا شَكٍّ كَنْزٌ مِنْ كُе нараالدُّنْيَا وَ الْاٰخِرَةِ

Имам-Ұ Һазали, Имам-Ұ Н&раддиннен дірӘс ала отҰрҰп осҰ, ДжілжілутиÇнҰқ СуриÇни с+здерӘн Ғім ңадӘр-ңасиетӘн ашҰңтап тҚсӘнӘктемерек, іан.

ТЯРТӨНШӨ РЮМӨЗ: Имам-Ұ Али (р.Ғ.) Сирадж-ун Н&рдан хабар бергеннен кейӘн, таүҰ да Сурани тӘлӘнде АллаҒтҰқ ОтҰз Қш немесе ОтҰз екӘ есӘмдерӘн атап отҰрҰп, Рисалей-Н&рдҰқ еқ зор, аса мақҰздҰ кӘтабҰ "М&үжизат-Ұ Ү&раниÇ" рисалесӘн жіне ОтҰз есӘмде С+здӘ наңтҰ тҚрде меқзеп, басңа да рисалелердӘ рімӘздӘ тҚрде немесе ималҰ немесе телухтӘ тҚрде хабар берген.

Рас, хазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) Рисалей-Н&рдспублиеп Сурани тӘлӘнде АллаҒтҰқ есӘмдерӘн тӘзӘп келӘп бҰлай дейдӘ:

تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً ٭ تُقَادُ سِرَاجُ السُّرْجِ سِرًّا تَنَوَّرَتْ
بِنُورِ جَلَالٍ بَازِخٍ وَ شَرَنْطَخٍ ٭ بِقُدُّوسِ بَرْكُوتٍ بِهِ النَّارُ اُخْمِدَت жеткӘاهٍ وَيَا يُوهٍ نَمُوهٍ اَصَالِيًا ٭ بِطَمْطَامٍ مِهْرَاشٍ لِنَارِ الْعِدَاسَمَتْ
بِهَالٍ اَه۪يلٍ شَلْعٍ شَلْعُوبٍ شَالِعٍ ٭ طَهِىٍّ طَهُوبٍ طَيْطَهُوبٍ طَيَطَّهَتْ
اَنُوخٍ بіулелеُوخٍ وَ اَبْرُوخٍ اُقْسِمَتْ ٭ بِتَمْل۪يخِ اٰيَاتٍ شَمُوخٍ تَشَمَّخَتْ
— 767 —

{(СӘлтеме): Хашир жайлҰ мішҒҚр ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ С+здӘ, сосҰн Миүраж жіне ңосҰмшасҰ Шаңңлион, ар (АйдҰқ б+лӘнуӘ) жайлҰ рисаленӘ мегзеп отҰр.}

اَبَاذ۪يخَ بَيْذُوخٍ وَ ذَيْمُوخٍ بَعْدَهَا ٭ خَمَارُوخٍ يَشْرُوخٍ
بِشَرْخٍ تَشَمَّخَتْ ٭ بِبَلْخٍ وَ سِمْي "Ендَ بَازُوخٍ بَعْدَهَا
بِذَيْمُوخٍ اَشْمُوخٍ بِهِ الْكَوْنُ عُمِّرَتْ ٭ بِشَلْمَخَتٍ اِقْبَلْ دُعَٓائ۪ى
деп, д&үа етӘп аÇңтайдҰ. ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.а.) іу баста ашҰң тҚрде хабар берген Рисалей-Н&рдҰ"Сирадж-уен, мӘ жіне "Сирадж-ус Сурдж">деген атпен бӘрӘншӘ міртебеде ашҰң тҚрде анҰң к+рсетӘп санап келедӘ де, ЖиҰрма бесӘншӘ міртебеге келгенде بِتَمْلِيخِ اٰيَاتٍ شَمُوخٍ تَشтура жتْ дейдӘ.
Ү&ран аÇттарҰнҰқ үажайҰптҰүҰн баÇндайтҰн жіне Ү&раннҰқ ңҰрҰң жаңтан м&үжиза екендӘгӘн жетӘ ңҰрҰнан талдап ділелдеген Рисалей-Н&рдҰқ еқ мішҒҚр жіне керемет рисалесӘ болҰп саналатҰн ЖиҰрма бесӘншӘ С+здӘ Çүни Мжол к+т-Ұ Ү&раниÇ рисалесӘн меқзеп ишара ңҰладҰ. СебебӘ, іу баста Сирадж-ин Н&рдҰқ бӘрӘншӘ міртебе аталуҰ ірӘ بِتَمْل۪يخِ اٰيَاتٍ с+йлемӘнде اٰيَاتٍ с+зӘнӘқ болуҰ ірӘ ЖиҰрма бесӘншӘ міртебеде айтҰлуҰ ңалайемес. Б&л ңуаттҰ белгӘ-нҰшан Çүни осҰлайша к+птеген аÇттардҰ атап олардҰқ м&үжизалҰүҰн, тереқ сҰрларҰн баÇндаүан ЖиҰрма бесӘншӘ С+зге астарлҰ тҚрде ңатҰсҰ бар деген ем, жаҚрелердӘ тӘзӘп жатңанда таүҰ да ЖиҰрма бесӘншӘ міртебеге келгенде с+з саптау мінерӘн +згертӘп ңайтадан басҰнан бастаүандай بِحَقِّ تَبَارَكَ деп Рисалей-Н&рдҰқ +те берекелӘ, мҚбір77

рма бесӘншӘ С+зӘнӘқ мақҰздҰлҰүҰна айҰрҰңша мін берӘп к+рсетедӘ. СонҰмен, ЖиҰрма алтҰ мен ЖиҰрма жетӘде اَبَاذ۪يخَ بَيْذُوخٍ وَ ذَيْمُوخٍ بَعْدَهَا дейдӘ. СосҰн, Отп ірӘ ОтҰз бӘрӘншӘде بِبَلْخٍ وَ سِمْيَانٍ وَ بَازُوخٍ بَعْدَهَا деп таүҰ да с+йлем ң&рауҰн +згертӘп بَعْدَهَا с+зӘн ңолданадҰ.

— 768 —
Яте ашҰң жіне ңуаттҰ карина-белгӘлерӘмен ижтихад туралҰ баÇндайтҰн ЖиҰрма жетӘншӘ С+здӘқ сахабалар туралҰ асадам етт мақҰзҰ зор ңосҰмшасҰн жіне Миүраж туралҰ ОтҰз бӘрӘншӘ С+здӘқ АйдҰқ екӘге б+лӘнуӘ жайлҰ б+лӘмӘн, сондай-аң к+пшӘлӘк аса м&ңтаж +те ң&ндҰ ңорҰтҰндҰсҰн بَعْدَهَا с+зӘ арңҰлҰ к+зге ш&ңҰп к+рсеткендей ңуаттҰ ишара ңҰладҰ.

Мен б&л ңосҰ бӘлжазбалардҰ &мҰтҰп кеткенӘмдӘ мойҰндаймҰн. ХазӘретӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) ескерткенӘнен кейӘн есӘме тҚстӘ. Шаңң-Ұ Үамар Çүни айдҰқ екӘге б+лӘнуӘ туралҰ б&дан б&рҰн жазүан болатҰнмҰн. Діл осҰ кезде сахабалар жайлҰ ңосҰмшшӘн, о тҚстӘ.

МӘне, ідебиетте баÇндау пінӘ бойҰнша жіне шешендӘк ӘлӘмӘнде бӘр үана ишарамен астарлҰ маүҰнанҰ бӘлдӘрген болҰп есептеледӘ. Жіне бӘр үана байланҰс табҰлҰп бӘр &үҰмүа ишара болса, сол с+йлемде ілгӘ &үҰм ишари маүҰна реа, к+кңабҰлданадҰ. Юлбетте, ашҰң ірӘ к+птеген ишари белгӘлердӘ есептемегеннӘқ +зӘнде тек осҰ екӘ жерде діл ңосҰмшалардҰқ жазҰлүан т&сҰнда діл сол міртебеде жіне ңосҰмُجُودِҰнанҰ бӘлдӘретӘн بَعْدَهَا с+зӘн ңайталап с+йлем ң&раудҰ +згертуӘ мҰнанҰ меқзейдӘ: ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) тура маүҰнасҰнан басңа бӘр астарлҰ маүҰнанҰ бӘлдӘргӘсӘ келедӘ.
Ке Çүни иҰрма тоүҰзҰншҰ міртебеге келгенде айбҰндҰ тҚрде خَمَارُوخٍ يَشْرُوخٍ بِشَرْخٍ تَشَمَّخَتْ дейдӘ. ЖиҰрма бесӘншӘ міртебеде баÇндалүан жіне сҰрлардҰ ашу маүҰнасҰндаүҰ تَشَمَّخَتْ с+зӘн ңайталай отҰрҰп жоүарҰда айтҰлүан тақүажай шейӘнрма тоүҰзҰншҰ С+зге ңуаттҰ тҚрде ишара ңҰладҰ. СосҰн, ОтҰз екӘншӘ міртебеде сҚрелердӘ санап келӘп, назар аудартҰп, аса мін беруге т&рарлҰң ОтҰз екӘншӘ С+зге таүҰ да баса назар аудару ҚшӘн ди">сіوخٍ اَشْمُوخٍ بِهِ الْكَوْنُ عُمِّرَتْ басңа бӘр н&сңада بِهِ الْكَوْنُ عُطِّرَتْ Çүни, АллаҒтҰқ Адл, Хакем есӘмдерӘнӘқ ң&дӘретӘмен жіне ідӘл зақҰмен, +лшемдӘ де жҚйелӘ тҚрде аса хикметпен дҚниÇ ж+нделӘп ңалпҰна е

К. Б&зҰлҰп, ңираудан ң&тҰладҰ.

ЕкӘншӘ н&сңа бойҰнша мҰнандай маүҰна шҰүадҰ: ЮлгӘ екӘ есӘмнӘқ жаүҰмдҰ ісерӘмен, +те хош иӘсӘмен дҚние хош иӘстенӘп ітӘр дҚкенӘ секӘлдӘ хош жаүҰмдҰ бейнеге енедӘ. МӘне, АллаҒтҰқ "Адл"

— 769 —

жін ірӘ оем" есӘмдерӘнӘқ жарңҰн айнасҰ тірӘздӘ жіне тіпсӘрӘ саналатҰн ОтҰз екӘншӘ С+здӘ меқзеп, астарлҰ тҚрде бӘлдӘрӘп т&р.

ذَيْمُوخٍ с+зӘн ңайталау а ңуаттС+здер ОтҰз Қш бола т&ра онҰқ бӘр міртебесӘ Мектубтардан т&ратҰнҰн жіне ОтҰз екӘншӘ С+з онҰқ соқүҰ міртебесӘ екенӘн меқзеп отҰр. Мен Сурани (АссириÇ) тӘлӘндегӘ с+здердӘқ маүҰнасҰн толҰң бӘле алмаүандӘнен кХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ.) ілгӘ с+здер арңҰлҰ басңа рисалелерге ңаншалҰңтҰ ишара еткенӘн ізӘрге кейӘнге ңалдҰрамҰн.
БЕСӨНШӨ РЮМӨЗ:>ДжілжілутиÇнҰқ уахи болҰп АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа (с.а.у.) тҚскенӘ рас. Ол Һаллам-ул ҺуŞб Çүниктр тотҰ бӘлушӘ АллаҒтҰқ ӘлӘмӘмен маүҰна бӘлдӘретӘнӘ де рас. ЮрӘ, ДжілжілутиÇ اَقِدْ كَوْكَب۪ى жіне تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ с+здерӘне ңарасаң, астарлҰ маүҰна арңҰлҰ +зӘнӘқ аңиңатҰн ділелдеп берген Рисалей-Н&үаруүаҰңтан ашҰң хабар берӘп, онҰқ он Қш ң&ндҰ кӘтаптарҰна ишари тҚрде хабарлап отҰр. СонҰмен ңатар, فَيَا حَامِلَ الْاِسْمِ الَّذ۪ى جَلَّ قَدْرُهُ с+зӘнде де сол ңасиданҰқ негӘзӘ болҰп табҰлатҰн اَلْاِسْمُ الْمُعَظَّمُ Çүни Исм-Ә АүзамдҰ ірдұңҰласастамай оңҰп, одан медет с&рап жҚретӘн Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ жайлҰ жіне онҰқ +мӘрӘндегӘ мақҰздҰ он Қш оңиүанҰ рімӘздӘ тҚрде, ишарамен, астарлҰ маүҰнамен ха&ра, аруде. Сондай-аң, астарлҰ маүҰна арңҰлҰ жіне ишари маүҰна маңсат болу ҚшӘн ілсӘз кірина Çүни б&лҰқүҰр белгӘ, бӘр үана байланҰс жеткӘлӘктӘ са айнал. Сондайаң, Рисалей-Н&рүа, онҰқ кӘтаптарҰна, авторҰна, хал-ахуалҰна ишарабелгӘлер +зара байланҰсҰп бӘрӘн-бӘрӘ меқзеп отҰр. ТӘптӘ, барлҰүҰ бӘр міселенӘқ т+қӘрегӘнде шоүҰрланҰп, топтасңандҰңтан ңуаттҰ белгӘ, наңтҰ ишара боп саналада Рисай болса, бҰлай деп айтуүа толҰң хаңҰмҰз бар: ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) ңалайша іу баста
بَدَئْتُ بِبِسْمِ اللّٰهِ رُوح۪ى بِهِ اهْتَدَتْ اِلٰى كَشْفِ اаттар رٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ

деп.

çүни, "К+птеген сҰрлардҰқ ңазҰнасҰ болҰп табҰлатҰн بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ с+зӘмен бастадҰм. РухҰм бӘр ңазҰна таптҰ" деп басңа да ишаралардҰқ белИліҒи андарҰмен ишари маүҰна
— 770 —
тҚрӘнде Рисалей-Н&рдҰқ بِسْمِ اللّٰهِ (бисмиллісӘ) болҰп саналатҰн жіне онҰқ ФатихасҰ, бисмиллісӘ жіне بِسْمِ اللّٰهِ ол адлліҒ) с+зӘнӘқ тереқ сҰрҰн ашҰп, аңиңатҰн баÇндаүан жіне +те ңҰсңа да н&сңа бӘраң +те ңуаттҰ"БӘрӘншӘ С+з">деп аталатҰн بِسْمِ اللّٰهِ рисалесӘне има, білкӘм рімӘз, тӘптӘ ишара ңҰладҰнҰсҰн іл сол секӘлдӘ, басңа да ишаралардҰқ кірина жіне байланҰстҰлҰүҰ жаүҰмен жіне Ү&раннҰқ ңасиеттӘ ірӘптерӘнӘқ сҰрларҰ жайлҰ баÇндайтҰн жіне"Румузат-Ұ СіманиÇ">д, іқгӘлатҰн сегӘз шаүҰн рисаленӘқ мін-жійӘна сійкес с+з саптау тҚрӘн +згертӘп, ірӘптердӘқ сҰрларҰ арңҰлҰ медет с&рай бастауҰ тҚсӘнген адамүа б&л керемет жалбарҰну, д&үа мӘніжат болҰп табҰладҰ. МаүҰнасҰ тереқ ауңҰмҰ кеқ медет с&рÇүни рнт с+здерӘнӘқ соқҰнда, жіне"С+здер", "Мектубат">кӘтаптарҰна ишара еткеннен кейӘн с+зӘмен ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ МектубтҰқ Ү&раннҰқ кейбӘр і&рдҰқ Ән баÇндайтҰн"Румузат-Ұ СіманиÇ">аттҰ сегӘз шаүҰн рисаленӘқ еқ мақҰздҰларҰн жіне МеккенӘқ, ШамнҰқ, Ү&дустҰқ, СтамбулдҰқ азат етӘлуӘ срсетӘп к+птеген Ислами футухаттардан үайби хабар берген "Наср" сҚресӘнӘқ сҰрларҰн баÇндау арңҰлҰ Ислам азаттҰң ңозүалҰсҰнҰқ баҒадҚр батҰрҰ хазӘретӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) назарҰн аудартңан"Фітх", "Наср">рисалесӘнَّ الْа бар. Эім, "Фітх" сҚресӘнӘқ +те мақҰздҰ жіне еқ соқүҰ аÇтҰн бес т&рүҰдан м&үжизалҰүҰн баÇндаүан ірӘ ділелдеген, с+йтӘп ИсламнҰқ батҰрҰ хазӘретӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) назарҰн +зӘне тартңан аса ң&ндҰ"Фітх">ажҚз жҰйлҰ рисаленӘ ишари тҚрде хабар берген. Б&л менӘқ жеке к+зңарасҰм. М&ндай жеке к+зңарасңа ортаң болҰп ңолдамаса да, ңарсҰ шҰүуүа болмайдҰ.

АЛТұНШұ РЮМӨЗ: ХазңорҰңпИмам-Ұ АлидӘқ(р.Ғ.) +зӘнӘқ жоүарүҰ міртебелӘ &стазҰнан алүан дірӘсӘне сҚйене отҰрҰп Ү&ранмен ңатҰстҰ келешекте болар оңиүалардан хабар берген. Жіне, «Менен с&хаммед!» деп, бӘрнеше мірте тура хабар берӘп +зӘнӘқ бҚкӘл іулиелердӘқ пӘрӘ екендӘгӘн осҰндай кіраматтармен ділелдеген. Сондай-аң, б&л үасҰрда еуропалҰң дӘнсӘздер, адасңандар, м&напҰтҰ сҚйкіпӘрлер Ү&ранүа с&мдҰң тиӘсӘп, шабуҰлҰн ҚдетӘп жатңанда Рисалей-Н&р сол апатңа ңарсҰ т+теп берӘп, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ тҰлсҰм сҰрларҰн ашҰп, аңиңаттарҰн ңҰзүҰштай ңорүап, саңтап келедӘ. Жіне,

— 771 —
اَقِدْ كَوْكَب۪ى بِالْاِسْمِ نُورҰ жоң بَهْجَةً ٭ مَدَى الدَّهْرِ وَ الْاَيَّامِ يَا نُورُ جَلْجَلَتْ

с+зӘмен ЖиҰрма сегӘзӘншӘ Лемада ділелденгенӘндей ашҰң тҚрде Рисалей-Н&рүа ишара етумен ңатар Н&р сҚресӘндегӘ Н&р аÇтҰнда Рисалей-Н&рүа ишарасҰна ишаране, Ри.

اَقِدْ كَوْكَب۪ى بِالْاِسْمِ نُورًا с+зӘ маүҰна жаүҰмен жіне джифр бойҰнша ділме-діл Рисалей-Н&рүа тівафук ететӘнӘ рас. Юлбетте, бҰлай деуге негӘз бар: Б&л жазбанҰқ соқҰнда:
بِاٰجٍ اَهُوجٍ جَلْمَهُوجٍ جَلَالَةٍ٭ جَل۪يلٍ جَلْجَلَيُّедӘ.
مَاهٍ تَمَهْرَجَتْ
بِتَعْدَادِ اَبْرُومٍ وَ سِمْرَازِ اَبْرَمٍ ٭ وَ بَهْرَةِ تِبْر۪يزٍ وَ اُمٍّ تَبَرَّكَتْ
ЖазбасҰ арңҰлҰ Рисалей-Н&рдҰқ басбҰлҰп,а Он екӘ С+з болҰп, сол атпен танҰлҰп, елге тараүан он екӘ шаүҰн рисалесӘне اَقِدْ كَوْكَب۪ى ишарасҰмен осҰ жазбадаүҰ он екӘ ассириÇлҰң с+здер ол мҰңтҰеке-жеке ишара болҰп табҰладҰ. Рас, ңолҰмдаүҰ ДжілжілутиÇнҰқ н&сңасҰ еқ сахих ірӘ +те сенӘмдӘсӘ. ХазӘретӘ Һазали(р.Ғ.) сҰндҰ к+птеген имамдар ДжілжілутиÇнҰ ш Ахмедлүан Çүни ашҰңтап тҚсӘндӘрген. БӘраң, мҰна АссириÇ тӘлӘндегӘ с+здердӘқ маүҰнасҰн толҰң бӘлмегендӘктен жіне н&сңаларҰ іртҚрлӘ жазҰлүандҰңтан ірңайсҰсҰнҰқ ишара туҰстарҰн, +зара байлашан кҚізӘрге бӘлмегендӘктен ңҰсңа ңайҰрдҰм.
СонҰмен, Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) бӘр мірте اَقِدْ كَوْكَب۪ى деген с+збен аңҰрзаман да Рисалей-Н&рдҰ с&рап АллаҒңа жалбарҰнадҰ. ОлетедӘ.пңҰда Он екӘ рисаледен т&ратҰндҰңтан тек он екӘ рисалеге үана ишара ңҰлдҰ. ЕкӘншӘ мірте تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ жазбасҰ арңҰлҰ ілдеңайда ашҰң тҚрде Рисалей-Н&рдҰ маңтап, мадаңтап к+рсетедӘ деап жінкемелдену кезеқӘн меқзеп барлҰң С+здердӘ, МектубтардҰ, ЛемалардҰ рімӘздӘ тҚрде хабар бередӘ. Сондай-аң, Он екӘ С+з деген атпен к+п тараүан ілгӘ шаүҰн рисалелер осҰ жазбадаүҰ с ЕндӘ секӘлдӘ +зара атау жаүҰмен де сҰрттай да сійкес келедӘ. Сол секӘлдӘ, "Біди" маүҰнасҰндаүҰ ДжілжілутиÇ с+зӘне сай ірңайсҰсҰ +те біди Çүни тақүажайҰп тҚрде керемет мҰсалдармен Ү&рани тереқ аңиңаттардҰ тіпсӘрлеп, дндай т тҚрде баÇндайдҰ.
— 772 —

Егер, ңҰрсҰң бӘреу бҰлай десе: Имам-Ұ Али (р.Ғ.) осҰ аталүан барлҰң астарлҰ маүҰналардҰ ниет етпеген болар?

БӘз оүан бҰлай деп жауап беӘр аңҰ Егер, Имам-Ұ Али (р.Ғ.) ниет етпеген болса да, бӘраң с+з-с+йлемдерӘ сонҰ меқзеп бӘлдӘрӘп т&р. БелгӘ-нҰшандар бӘрӘгӘп ишари тҚрде жіне астарлап ділелдеп аталүан маүҰналардҰ ңамүҰмҰз р. ЮрӘ, осҰ астарлҰ маүҰналар, ишари &үҰмдар хаң Çүни д&рҰс жіне аңиңатңа ҚйлесӘмдӘ жіне м&ндай Әлтипатңа, ң&рметке лайҰң, сондай-аң, ишари-белгӘлер ңуаттҰ екенӘ рас. Юлбетте, ХазӘретӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) м&ндай барлҰң ишари м * * ардҰ ниет ететӘндей кҚлли Çүни +те ауңҰмдҰ назарҰ болмаүаннҰқ +зӘнде «ДжілжілутиÇ» уахи болүандҰңтан онҰқ наүҰз иесӘ ХазӘретӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) &стазҰ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) назарҰ кҚлли Çүни ауңҰмдҰ жінеҰс бӘрҰнҰқ &стазҰ Хаң ТаүаланҰқ &шҰ-ңиҰрҰ жоң шексӘз ӘлӘмӘ олардҰ жаппай ңамтидҰ, ңалау еркӘ шеқберӘнен тҰс ңалдҰрмайдҰ.

Б&л міселеде менӘқ жеке жіне наңтҰ тоңтамүа келуӘмнӘқ бӘр себебӘ аүа +л +те мҚшкӘл, ңиҰн-ңҰстау жаүдайда «Юл-аÇт-ул КҚбранҰқ» &лҰ тіпсӘрӘн Çүни ЖетӘншӘ ШуанҰ жазарда ңаттҰ ңиналүанҰм рас. Сол ҚшӘн киелӘ деме керек болҰп, ң&лшҰндҰруүа аса м&ңтаждҰң сезӘндӘм. ОсҰ кезген кезе к+птеген тіжӘрибелермен белгӘлӘ, м&ндай ңиҰн-ңҰстау кездерде ИліҒи инает-жірдем, Ү&дайдҰқ жарҰлңауҰ медет болҰп ң&тңаратҰн-дҰ. ОсҰ риселенӘ жазҰп бӘтӘрген уаңҰтта діл сол сітте кҚтпеген жерден кенет осҰ аталүан ХазӘр к+ргеам-Ұ АлидӘқ(р.Ғ.) кіраматҰ ортаүа шҰңтҰ. Содан, б&л да маүан демеу болүан басңа инает-жірдемдер секӘлдӘ Рабб-Ұ РахимнӘқ ңамңорлҰүҰ екенӘне емет к+нӘм ңалмадҰ.

Инает болса Çүни ондай ИліҒи жірдем алдатпайдҰ, жій бекерге болуҰ мҚмкӘн емес.

ЖЕТӨНӨШ РЮМӨЗ: ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) ңалайша:

وَ بِالْاٰيَةِ الْكُبْرٰى اَمِنّ۪ى مِنَ الْفَجَتْ ٭ وَ بِحَقِّ فَق с+йлеعَ مَخْمَةٍ يَٓا اِلٰهَنَا
وَ بِاَسْمَٓائِكَ الْحُسْنٰى اَجِرْن۪ى مِنَ الشَّتَتْ ٭ حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ
وَ اسْمُ عَصَا مُوسٰى بِهِ الظُّلْمَتُ انْجَلَتْ
— 773 —

деп, бӘрӘншӘ жазбасҰ арңҰлҰ Же&үжизаШуанҰ меқзегендӘ, діл сол секӘлдӘ б&л жазбасҰмен де «Тіфаккурнама" ірӘ "Тіухидпен ңатҰстҰ маүрифатнама» Çүни пӘкӘрлеудӘқ, АллаҒтҰ танудҰқ ҚздӘк ҚлгдӘ. Аңабша ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ ЛеманҰ да меқзеп ишара еткен.

ЕкӘншӘ жазбасҰмен Исм-Ә Аүзам жіне "сікина" деп аталүан АллаҒтҰқ мішҒҚр алтҰ есӘмӘнӘқ аңиңатҰн керемет баÇндап ділелдеген, сондай-аң, ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ ЛеманҰқ ӘзӘн ала бере жардӘ +з ОтҰзҰншҰ Лема деп аталатҰн АллаҒтҰқ алтҰ есӘмӘнӘқ т&жҰрҰмдҰ рисалесӘне: بِاَسْمَٓائِكَ الْحُسْنٰى اَجِرْن۪ى مِنَ الشَّتَتْ деген с+йлем арңҰлҰ ишара ен, міқктен ОтҰз бӘрӘншӘ ЛеманҰқ БӘрӘншӘ ШуасҰ ретӘнде жіне бастан соқҰна дейӘн ірӘптер жайлҰ ӘлӘм деуге болатҰн, Ү&раннҰқ м&үжизасҰ боп саналатҰн рисаленӘ حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ сӘ Риса ишара етӘп, дереу, وَ اسْمُ عَصَا مُوسٰى بِهِ الظُّلْمَتُ انْجَلَتْ с+зӘмен де сол ірӘптер жайлҰ сҰр шертетӘн рисаледен, кейӘн"Юл-АÇт-ул КҚбра">рисалесӘнен т&ратҰн жіне Аса-и Муса деп аталатҰн жіне шҰнҰмен ген паанҰқ (а.с.) таÇүҰ тірӘздӘ ширк пен адасудҰқ сиңҰрларҰн тоңтатңан, ізӘрге Рисалей-Н&рдҰқ еқ соқүҰ рисалесӘне"Аса-и Муса">деп айдар таүҰп, ишара етӘп маүҰнауи ңарақүҰлҰңтардҰ жоң ңҰлатҰнҰн меқзеп сҚйӘншӘ хабар берген.
Иі, وَ بِالْاٰيَةِ КҚндӘبْرٰى с+зӘ арңҰлҰ ЖетӘншӘ Шуаүа ишараларҰ ңуаттҰ белгӘлермен ділелденгенӘ секӘлдӘ діл сол с+з, басңа маүҰна арңҰлҰ расҰнда Рисалей-Н&рдҰқ"АÇт-ул КҚбрасҰ">саналатҰн жіне к+птеген рисалелердӘқ мін-маүҰнасҰн ңамтитҰн жіне арабшаРисалеүан ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ Лемаүа б&л с+з ңаүидасҰ бойҰнша меқзеп ӘшӘне аладҰ Çүни ңамтидҰ. Олай болса, ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) б&л жазбадан осҰнҰ к+рӘп ишара ңҰлатҰн Үуге толҰң боладҰ.

Эім, басңа ишара-белгӘлермен Мектубаттан Лемаларүа, онҰқ ӘшӘнде ерекше тҚрде ЛемалардҰқ еқ жарңҰнҰнҰқ с&мдҰң кезеқде жарҰңңа шҰүҰп, сол бӘр ңарақүҰ кҚндерде ңамаудан, +лӘм жазасҰнан ң&тҰлу ҚшӘн, ке басӘздӘкке, сау-саламаттҰңңа ңауҰшу ҚшӘн, астарлҰ маүҰнамен ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) +зӘне ңауӘптӘ жаүдайда т&рүан рисаленӘқ авторҰнҰқ атҰнан +зӘ с+йлеп,

нде ңаَ بِالْاٰيَةِ الْكُبْرٰى اَمِنّ۪ى مِنَ الْفَجَتْ Çүни,"Уа, РаббҰм менӘ саңтай г+р! Аман-сау есендӘкке ңауҰштҰр!">деп д&үа етуӘ автордҰқ діл ауҰр кезеқӘне Çүни Ест Ç мер ңаласҰндаүҰ тҚрмеде +лӘм жазасҰна кесӘлуӘ мҚмкӘн кезӘне немесе &заң мерзӘмге сотталу ңаупӘ т+нгенде жазҰлүан ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ ЛеманҰқ кезеқӘне тевафук етуӘ арңҰлҰ ол с+з астарлҰ тҚрде, иҰң пайн бӘлдӘрӘп т&рүандҰңтан бҰлай деуге толҰң ң&ңҰмҰз бар: ХазӘретӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) с+зӘнен ишара ңҰлҰп отҰрүанҰн байңаймҰз. Ол ОтҰзҰншҰ Лема деп аталатҰн АлтҰ Т&жҰрҰм болүан "Юсма" Ұ тҚрдсӘн к+рӘп, وَ بِاَسْمَٓائِكَ الْحُسْنٰى деп, басңа ишаралардҰқ белгӘ-нҰшандарҰмен, ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ Лемадан кейӘн басңа да сійкестӘктер арңҰлҰ жіне ңиҰн жаүд м&сҰлап болүан автор, кӘтаптҰқ берекетӘнен ж&банҰш тауҰп, астарлҰ тҚрде ХазӘретӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) тӘлӘмен +зӘне д&үа етӘп Çүни وَ بِاَسْمَٓائِكَ الْحُسْنٰى اَجِرْن۪ى مِنَ الشَّتَتْ Çүни,"Исм-Ә Аүзам">болүан ілгӘ"Юсма">рисалесӘнӘқшҰүардетӘмен:"МенӘ ңиҰн-ңҰстаудан, ңауӘпңатерден саңта! Уа, РаббҰм!">деуӘ ділме-діл ілгӘ рисаленӘқ жіне АвтордҰқ жаүдайҰна тівафук етуӘ астарлҰ тҚрде осҰнҰ бӘлдӘредӘ жіне ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) болса м&нҰ үайби тҚрде ишара еткен деуге не осҰ ар.

ЖалпҰ, ДжіжілутиÇнҰқ негӘзӘ уахи екенӘ рас жіне ӘшӘ тола сҰр. ЮрӘ ол болашаңтҰ ңамтҰп, үайби Çүни ендӘ болатҰн оңиүалардан хабар беретӘнӘ рас.

Сондай-аң, Ү&ран назарҰнда б&л үасҰр сн, ИліүасҰр, ірӘ Ү&ран ҚшӘн Рисалей-Н&р мҰна ңарақүҰ заманда мақҰзҰ зор оңиүа жіне ашҰң байңаүанҰмдай, оүан негӘз болар белгӘ-нҰшандар жеткӘлӘктӘ. Рисалей-Н&р ДжілжілутиÇнҰқ ӘшӘнен орҰн алүан ірӘ +те мақҰздҰ жерӘнде айтҰладҰ. СондарҰ барРисалей-Н&р мен онҰқ кӘтаптарҰ сол маңамүа лайҰң ірӘ +зӘ туралҰ хабар беруӘне т&рарлҰң ңҰмбат тіпсӘр жіне ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) Сирадж-ун Н&р туралҰ ашҰң тҚрде хабар бергеннен кейӘн екӘншӘ кезекте, жасҰрҰн тҚрде С+здерден, сосҰн МектубарңҰлҰ сосҰн Лемалардан діл рисалелердегӘ секӘлдӘ бӘрдей рет-ретӘмен, діл айнҰтпай міртебе-сатҰсҰна ңарай ңуаттҰ нҰшандармен белгӘ берӘп, ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ.) ишара еткенӘн ділелдеп т&р. Сондай-аң, жазбанҰқН&р ісда

— 775 —
بَدَئْتُ بِبِسْمِ اللّٰهِ رُوح۪ى بِهِ اهْتَدَتْ اِلٰى كَشْفِ اَسْرَارٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ
с+зӘ арңҰлҰ РисалелердӘқ бастамасҰ жіне БӘрӘншӘ С+з деп аталүан بِسْمِ اللّٰهِю(бисмилліҒ)>рис. ТӘпт меқзеп хабар бергенӘ секӘлдӘ, "муаззам жами ңасамҰнҰқ" соқҰнда Çүни &лҰ да мазм&ндҰ ант с+зӘ рисалелерӘнӘқ соқүҰ б+лӘмдерӘ болүан Лемалар жіне Шуалар кӘтабҰн ісӘресе, Тіухид аÇтҰ ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ тақүаксӘз тарапша ЛеманҰ, сондай-аң АллаҒтҰқ алтҰ есӘмӘ жайлҰ жіне Ү&рани ірӘптердӘқ ишараларҰ жайлҰ баÇндайтҰн рисалелердӘ ісӘресе, адасушҰлҰңтҰқ барлҰң маүҰнауитӘ, шаларҰн тоңтататҰн +те ң&ндҰ жіне белгӘлӘ маүҰнада"АÇт-ул КҚбра">атануүа лайҰң ізӘрге еқ соқүҰ Шуа саналатҰн Аса-и Муса секӘлдӘ керемет рисаленӘ меқзеп т&рүандай баÇнҰ +згеше.
Срсе, оаң, бӘр міселеге ңатҰстҰ белгӘ-нҰшандар таңҰрҰп ортаң болүандҰңтан сол белгӘ-нҰшандар бӘр-бӘрӘн ңуаттап, ілсӘз де болса ңайнар б&лаүҰн к+рсетӘп бӘр жергеп атасҰп жатадҰ. Юлбетте, осҰ аталүан жетӘ негӘзге сҚйене отҰрҰп бҰлай деймӘз: ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) С+здер кӘтабҰна рет-ретӘмен ишара еткенӘ секӘлдӘ жіне Мектубат кӘтабҰнҰқ кейбӘрӘне, Лемалар кӘтабҰнҰқ мақҰздҰ б+лӘмдерӘне реңа шҰүхабар бергенӘ секӘлдӘ بِاَسْمَٓائِكَ الْحُسْنٰى اَجِرْن۪ى مِنَ الشَّتَتْ с+йлемӘмен ОтҰзҰншҰ ЛеманҰ Çүни дара рисале ЛемалардҰқ еқ соқүҰ б+лӘмӘ "Юсма-и Ситте" рисалесӘн жоүарҰ баүалап ол туралҰ хабар бередӘ. Жіне حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْуӘптенشَامَخَتْ с+зӘмен де ОтҰзҰншҰ Лемадан кейӘн т&ратҰн Ү&раннҰқ ірӘптерӘнӘқ ишараларҰ туралҰ рисаленӘ маңтап, ишараи тҚрде растаүан.
Жіне وَ اسْمُ عَصَا مُوسٰىейӘн уالظُّلْمَتُ انْجَلَتْ с+зӘмен де ізӘрге соқүҰ рисале жіне Тіухид пен ИманнҰқ ңолҰнда Аса-и Муса секӘлдӘ үажайҰп ңуат пен айүаңтарүа толҰ ңалҰқ рисаленӘ жоүарҰ баүалап рімӘздӘ тҚрде меқзеп к+рсетӘ міселандай с+здер пайдаланүан. ОсҰүан байланҰстҰ, бӘз сенӘмдӘ тҚрде бҰлай айта аламҰз: ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) Рисалей-Н&р ірӘ онҰқ мақҰзҰ зор р СолайерӘ жайлҰ тура маүҰна жаүҰмен, астарлҰ тҚрде, ишари, рімзи, имали, тілуиҒи тҚрде хабар берген. Ол туралҰ кӘм кҚмінданса ишара етӘлген рисалелерге м&ңиÇт бӘр ңарасҰн! Егер, ҰнсаптҰ бӘреу болса шҚбісӘ ңалмайдҰ деп ойлаймҰн.
— 776 —

Б&лболҰп , ерекше мін берер жаүҰ ишари маүҰналардҰқ, межази Çүни астарлҰ белгӘ-нҰшандардҰқ +зара реттӘлӘгӘн саңтай отҰрҰп атау-есӘмдердӘқ тҰүҰз байланҰстҰ болуҰ.

Ә:>ӨсталҰ, жиҰрма тоүҰз, отҰз, отҰз бӘр, отҰз екӘ деп санап келедӘ ЖиҰрма тоүҰз, ОтҰз, ОтҰз бӘр, ОтҰз екӘншӘ с+здерге сай атаулармен сондай-аң, іу баста С+здер кӘтабҰнҰқ бастамасҰ БӘрӘншӘ С+згеӘтке жділ «бисмилліҒтҰқ» сҰрҰмен жіне соқҰнда ізӘрге рисалелердӘқ соқүҰсҰнҰна діл сол рисаленӘқ мін-маүҰнасҰн к+рсететӘн +зӘне лайҰң жеке-жеке есӘм таүҰп ишара етуӘ - рас ң&пиÇ тҚрде болса да - +те тамаша ірӘ кереметдарҰнаен толҰң мойҰндаймҰн, м&ндай маңб&л кӘтаптҰ жарҰңңа шҰүаруүа, ондай н&рүа б+ленуге мҚлдем лайҰң емеспӘн. БӘраң, кӘпкӘшкентай, тҚкке т&рүҰсҰз бӘр дінектен зіулӘм аүаш жарату Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘ, онҰқ ідетӘ жіне ол Аллге бол&лҰңтҰүҰн ділелдейдӘ. Менде ант ете отҰрҰп айтпаүҰм:

Рисалей-Н&рдҰ маңтаудаүҰ маңсатҰм, ол Ү&раннҰқ аңиңаттарҰн, иманнҰқ шарттарҰн бекӘтӘп, ділелдеп, ір тарапңа жайүанҰ ҚшӘн.

РахҰмҰ мол ЖаратушҰма сансҰз шҚкӘр етемӘн, меапша, н &натпайтҰн адам ңҰлҰп жаратңан. НіпсӘмнӘқ айҰп-кемшӘлӘктерӘн ірдайҰм +зӘме к+рсетӘп отҰрадҰ. Сол жҚгенсӘз ніпсӘмдӘ бӘреуге жаңсҰ к+ргӘзу, &намдҰ болу секӘлдӘ ойлар мҚлдем аулаңпҰн. ҮабӘрдӘқ аузҰна келӘп кезегӘн кҚтсалудаүан адамнҰқ артҰна, піни дҚниÇүа ңимастҰңпен ңҰзҰүа ңарауҰ тҰм аÇнҰштҰ ірӘ аңҰмаңтҰң ірӘ орнҰ толмас +кӘнӘш ірӘ кҚллӘ зиÇн.

МӘне, осҰ ниетпен үана иман аңиңаттарҰн жеткӘзушӘ РисалейН&рдҰқ д&рҰсҰ ілемкенӘне байланҰстҰ бӘр нірсе айта кетейӘн:

«ДжілжілутиÇ» с+зӘ АссириÇ тӘлӘнде «Бідиү» Çүни «тақүажайҰп» деген маүҰнанҰ бӘлдӘредӘ. РасҰнда, с+здерӘ үажайҰп бідиү болүан Рисалей-Н&рге ді ДжілжілутиÇнҰқ т+рӘнен орҰн алҰп онҰқ к+птеген жерӘнде +зӘ жайлҰ хабар берӘлетӘндӘктен сол "ДжілжілутиÇ" ңасидасҰнҰқ атауҰ да онҰмен ңатҰстҰ к+рӘнедӘ.

Мен, ендауҰр ңндӘм, б&рҰннан берӘ лайҰң болмасам да, маүан таүҰлүан «БідиҚззаман» лаңаб-атҰм менӘкӘ емес, ол, РисалейН&рдҰқ маүҰнауи атауҰ едӘ. СҰрт к+зге аудармашҰ, тӘлмашҰна Çүни маүан аманат ретӘнде таүҰлүан босҰ от.

— 777 —

ЕндӘ, сол аманат атау +з иесӘн таптҰ. Демек, АссириÇ тӘлӘндегӘ "бідиү" маүҰнасҰн бӘлдӘретӘн жіне ңасидада к+п ңайталанатҰндҰңтҰн со622

шҰалүан ДжілжілутиÇ есӘмӘ, астарлҰ тҚрде мҰнанҰ бӘлдӘредӘ: Бидүат к+бейген заманда шҰүатҰн «Біди-ул БаÇн" жіне "БідиҚззаман» дейтӘн Рисалей-Н&рдҰқ тақүажайҰптҰүҰн Çүни с+здерӘ де, маүҰнасҰ да ерекше біди екенӘн бӘлдӘрӘп, н емесау бӘршама сонҰ бӘлдӘредӘ. «ДжілжілутиÇда» Рисалей-Н&р к+п кездесетӘндӘктен солай болуҰ орҰндҰ деп ойлаймҰн.

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ينَٓا اَوْ Денизَاْنَا

СЕГӨЗӨНШӨ РЮМӨЗ: Б&л рімӘздӘ баÇндамас б&рҰн мақҰздҰ екӘ с&раңтҰқ жауабҰн жазүан ж+н болар.

БӘрӘншӘ сауал: НебӘр ң&ндҰ кӘтаптардҰқ арасҰнан РисалейН&рүа Ү&раннҰқ ишара ң, ендӘелӘктен? Сондай-аң, ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) жоүарҰ баүалап, маңтауҰна жіне Һаус-Ұ АүзамнҰқ (ң.с.) назарҰна ӘлӘгӘп, сҚйӘншӘ с&рауҰна себеп болатҰндай ңандай ңасиетӘ бар? ЮлгӘ, екӘ атаңтҰ ӘрӘ т&лүанҰқ кірамат тҚрде РисаенӘ тарүа м&нша мін берӘп ңошаметтеуӘнӘқ икметӘ не?

ЖауабҰ: ЯздерӘқе мілӘм, кейде бӘр минут бӘр саүатңа татидҰ тӘптӘ бӘр кҚндӘк, тӘптӘ бӘр-неше жҰлдҰң, ал кейде бӘр саүат бӘр жҰлдҰң тӘптӘ +мӘрлӘк нітиже берӘп, мақҰзҰ зор болдҰ. Міселен, бӘршӘ кҚнтҰқ ӘшӘнде шіҒид болүан адам бӘр іулиенӘқ дірежесӘне бӘр сітте ңол жеткӘзедӘ. ҮаттҰ суҰңңа ҚсӘгӘп +лген адам немесе жау шауҰп, ңҰсҰлтаÇқ сітте бӘр саүат кҚзетте т&рүан іскер бӘр жҰл үибадат еткенмен теқ.

ттарҰм сол секӘлдӘ Рисалей-Н&рүа к+п мін берӘлуӘнӘқ себебӘ, заманҰнҰқ +те ңауӘптӘлӘгӘ жіне үасҰрҰнҰқ АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) шариүатҰна, ИсламнҰқ ң&ндҰлҰңтарҰна жасалүан з&лҰмдҰңтар дҰқ шектен шҰңңан сораңҰлҰүҰна орай жіне осҰ атӘмен маннҰқ фитна-бҚлӘгӘнен б&рҰнүҰ заманнан берӘ м&сҰлмандар жаппай АллаҒңа сиҰнҰп ңаттҰ ңорҰңуҰ ірӘ сол фитнанҰқ ңоүамдҰ жаулап ңаумалап отҰ +ршӘген кезӘ. ОсҰндай аласапҰран заманда мҚминдердӘқ иَ بِجَсаңтап ңалуҰ т&рүҰсҰнан Рисалей-Н&р зор мақҰзүа не ірӘ Қлкен мӘндет атңардҰ. Сол ҚшӘн де, ҮасиеттӘ Ү&ран ңуаттҰ тҚрде ол туралҰ ишара ңҰлүалуҰ ісӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) Қш кіраматпен сҚйӘншӘ хабар берген жіне Һаус-Ұ Аүзам (р.Ғ.) кірамат к+рсетӘп, ол жайлҰ хабарлап авторҰн жӘгерлендӘрӘп демеу берген.
— 778 —

Иі, б&л үасҰрдҰқ с&мдҰң дауҰлҰна «таңлиди иман» Çүни к+шӘрӘлӘп алҰнүан ; "СирҰдай алмай +шӘқкӘреп сҚйенӘш-тӘректерӘ босап, алҰстап, т&мшалануда. М&ндай кезде ірбӘр мҚмин-м&сҰлман жалүҰз +зӘ ілгӘ адастҰрушҰ топтардҰқ &йҰаң, Ү&н шабуҰлҰна ңарсҰ т+теп бере алатҰндай +те ңуаттҰ «тахңиңи» Çүни ібден к+з жеткӘзӘлген, к+қӘлге орнҰңңан шҰнайҰ иманҰ болуҰ шарт. МӘне, Рисалей-Н&ралңҰ тҰзметтӘ +те ңауӘптӘ де ңажеттӘ кезде ірӘ +те кҚрделӘ кезеқде іркӘм оқай тҚсӘне алатҰндай етӘп, Ү&рани аңиңаттардҰ, ИманнҰқ тереқ сҰрларҰн б&лтартпа ҚшӘн ңтармен ділелдеп беруде. ОнҰқ, иманҰ кімӘл, адал, ниетӘ таза шікӘрттерӘ +здерӘ т&ратҰн ауҰл-аймаңта, аудан-ңалада, иманүа ңҰзмет етӘп бейнебӘр ірбӘрӘ жасҰрҰн "кутуб" секӘлдӘ мҚминдерге рухаӘздӘқ еушӘ болҰп +здерӘ бӘлӘнбей, к+рӘнбей, топтасҰп жиналмай-аң, имандарҰ болаттай берӘк, дӘнӘ мҰңтҰ біҒадҚр батҰрдай мҚминдердӘқ рухани ңуатҰн саңтап, м&сҰлмандарүа сҚйенӘш болҰп сенӘмдӘлӘк туүҰзуда, батҰрлҰң беруде.

амай тншӘ сауал:>ЖалпҰ кіраматтҰ ашҰң к+рсетпеген абзал бола т&ра, сӘз м&нҰ нелӘктен ж&ртңа жариÇ ңҰласҰз?

ЖауабҰ:>Б&л менӘқ кіраматҰм емес, ол ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ маүҰнауи ңасиетӘнен туҰндаүан хас тіпсӘрӘнен кірамат тҚрӘнге дңан, с+йтӘп бӘзге жіне имандҰларүа Раббани икрам, (сҰй) ИліҒи нҰүмет. Юлбетте, Ү&раннҰқ ңасиетӘмен онҰқ н&р сіулелерӘ к+рсетӘлуӘ тиӘс. НҰүметтӘ шҚкӘр маңсатҰнда жариÇлау, нҰүӘрттерңадӘрлеу боп табҰладҰ. وَ اَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ аÇтҰ жариÇ етудӘ б&йҰрадҰ. МенӘқ оүан ешңандай маңтануүа, масаттануүа аңҰм жоң, лайҰң та емеспӘн жіне бӘр ерекше ңасиетӘм жоң екенӘне ант етемӘн. Мен бӘр дінекке &ңҰң баүӘрӘп ңурадҰм. МенӘқ +мӘрӘм, абҰройҰм, ңадӘрңасиетӘм бірӘ-бірӘ сол дінектен шҰңңан Рисалей-Н&р дейтӘн аүашңа +ттӘ, Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰна арналүан деп бӘлемӘн. Соүан кімӘл сенгендӘктен, м&нҰ Ү&ран атҰнан жазҰп, жариÇлап отҰрмҰн. ҮадӘр-ңаер болң&ндҰлҰң, Ү&раннҰқ м&үжизасҰ Рисалей-Н&рда. ТӘптӘ, керек десеқ, б&рҰннан берӘ алҰп жҚрген"БідиҚззаман">лаңабҰ да менӘкӘ емес, онҰкӘ екен, аңҰрҰнда ңайтҰп +зӘне тапсҰрҰлдҰ.

Рисалей-Н&р Ү&раннҰқ маүҰеқ, олҮ&раннан шҰңңан. Б&л ойҰмдҰ растап бекӘтетӘн жіне +зӘме тін белгӘ-нҰшандар бар. БӘраң, онҰ басңаларүа ділелдей алмайтҰндҰңтан жаза алмай отҰрмҰн. Тек, екӘҚшеуӘне ишара еткен ж+н болар.

— 779 —

БӘрӘншӘсӘ: Мен,р!">деілутиÇнҰ оңҰүан кезӘмде басңа д&үа-мӘнажаттар сиÇңтҰ емес, бҚкӘл сезӘмӘммен +зӘм мӘнажат етӘп жалбарҰнҰп жатңандай сезӘнетӘнмӘн. Басңа бӘреуге елӘктеп жатңандай емес, шҰнайҰ болатҰн. Ол мен ҚшӘн, менӘқ табиүанде "çай, дерттерӘме сійкес, тіфеккҚрӘме, толүанҰс, пӘкӘрлеу халӘме ҰқүайлҰ келетӘн. ЖоүарҰда аталүан кіраматтҰқ Рисалей-Н&рмен ңатҰстҰ екенӘн мен кейӘн байңадҰм. Ол жаүдҰңтан байланҰстҰңтан туҰндайтҰнҰн сонда тҚсӘндӘм.

ЕкӘншӘсӘ: ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) жазбанҰқ басҰнда:

رُوح۪ى بِهِ اهْتَدَتْ اِلٰى كَشْفِ اَسْҰна адبِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ

деп жіне орта шенӘнде:

وَاَمْنِحْن۪ى يَا ذَا الْجَلَالِ كَرَامَةً ٭ بِاَسْرَارِ عِلْمٍ يَا حَل۪يمُ بِكَ انْجَلَتхта божіне соқҰнда:
مَقَالُ عَلِىٍّ وَ ابْنِ عَمِّ مُحَمَّدٍ ٭ وَ سِرُّ عُلُومٍ لِلْخَلَائِقِ جُمِّعَتْ

деп ДжілжілутиÇнҰқ «хізині-Ә ӘлӘм» Çүни ӘлӘм ңазҰнасҰ екенӘн айтадҰ. Алайда, бӘр ңараүанда ол тек мӘніжат, дегенмен ХасаленӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) басңа да аңиңатңа толҰ ңасида-+леқдерӘ, ӘлӘмимӘніжаттарҰ осҰ діл м&ндай байланҰстҰлҰүҰ толҰң к+рӘнбейдӘ.

МенӘқ ойҰмша, ДжілжілутиÇ Рисалей-Н&рдҰ бауҰрҰна басҰп, руханиүҰнауи баласҰндай ңабҰл алүан. Ол рас. Олай болса, ілбетте وَ سِرُّ عُلُومٍ لِلْخَلَائِقِ جُمِّعَتْ жазбасҰ арңҰлҰ, +зӘнӘқ ңазҰнасҰндаүҰ арасҰн жаң&т-маржандардҰ аңҰрзаманда жарҰңңа шҰүарҰп онҰ айналасҰна шашңан Рисалей-Н&рдҰ куігер ретӘнде к+рсетӘп ДжілжілутиÇнҰқ ӘлӘми ңазҰна екенӘн, ол ӘлӘм ттҰ баÇмбе байлҰң екенӘн айтҰп, лайҰңтҰ тҚрде маңтап-мадаңтауҰ ібден орҰндҰ.

шӘншӘсӘ: ЯздерӘқе мілӘм, кейде кӘшкене ишара, кейбӘр шарттарда +те ңуаттҰ ділел боп саналадҰ. Ол адамдҰ сендӘрӘп к+зӘн жеткӘзӘп, ібден ңанаүаттандҰрадҰ. МенӘ, ңанаүаүҰз боратҰн к+птеген мҰсалдарҰнан жоүарҰда аталүан бӘр үана мҰсал мен ҚшӘн жеткӘлӘктӘ.

Міселен, ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ жазбасҰ арңҰлҰ Рисалей-Н&рдан хаб дірӘсген соқ Çүни онҰқ атңарар ңҰзметӘнен, мін-маүҰнасҰнан, жарҰңңа шҰүу кезеқӘнен,
— 780 —
негӘздерӘнен хабар бергеннен кейӘн АссириÇ тӘлӘнде есӘмдердӘ атап т&рҰп мӘнажат ңҰладҰ. ОтҰз екӘ немесе ОтҰз ҚшӘншӘ есӘмдерге кетӘқӘз! екӘ мірте بَعْدَهَا с+зӘн ңайталайдҰ. ОлардҰқ бӘрӘ ЖиҰрма жетӘншӘде وَ ذَيْمُوخٍ بَعْدَهَا екӘнӘшӘсӘ ОтҰз бӘрде وَ بَازُوخٍ بَعْدَهَا деуаÇт б МӘне, Рисалей-Н&рдҰқ С+здерӘ ОтҰз Қш, бӘр жаүҰнан алүанда ОтҰз екӘ... жіне Мектубат аттҰ рисаленӘқ де бӘр жаүҰнан ОтҰз екӘ, бӘр жаүҰнан ОтҰз Қш болҰп осҰ мӘніжатңа сійкес келуӘ жіне тек иңатҰн ретӘнде екӘ ңосҰмшасҰ болуҰ жіне сол ңосҰмшанҰқ бӘреуӘ ЖиҰрма жетӘншӘ С+здӘқ мақҰздҰ соқҰ ал, екӘншӘсӘ ОтҰз бӘрӘнӘш С+здӘқ ң&ндҰ ңосҰмшасҰ жіне сол екӘ ңосҰмша рисаленӘқ +зӘндӘк б+лек міртебесӘ мен реттӘк н+мӘрӘ болмауҰ, сонд жеке بَعْدَهَا с+зӘ де, діл сол жерге, діл сол маүҰнаүа сійкес келуӘ, менӘқ мҰнаүан к+зӘмдӘ анҰң жеткӘзедӘ:

ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) астарлҰ маүҰна арңҰлҰ жіне ишари &үҰммен Рисалей-Н&рдан, тӘптӘ онҰқ ңосҰмша рисалесӘнен хабар беру ҚшӘн осҰан н&ртеген. М&нан да к+п белгӘ-нҰшандар жіне ірбӘр с+зге ишара ңҰлатҰн байланҰстҰ жаңтар бар. БӘраң, ң&пиÇ ірӘ кҚрделӘ болүандҰңтан айтҰлмадҰ.

{(СӘлтеме): Міселен, ЖиҰрма сегӘзӘншӘ міртебеде وَ بِسُورَةِ التَّهْم۪يزِ ЖиҰрма сегӘзӘншӘ С+здӘқ соқмтҰп оннам міселесӘнӘқ +те ңуаттҰ айүаүҰна ишара етӘп, бас жаүҰндаүҰ Жіннат міселесӘнӘқ тек, екӘ-Қш ңана с&раң пен жауабҰна ңатҰстҰ таңҰрҰп болса ол басңа жерде ишара етӘлгендӘктен да жҚрҰстҰлҰүҰ к+рӘнбей жасҰрҰн ңалүан.
Эім, мҰсалҰ, екӘншӘ міртебеде يٰسٓ с+зӘмен, Ғім ЕкӘншӘ С+здӘ, Ғім ЕкӘншӘ МектубтҰ, Ғім ЕкӘншӘсӘ ЛеманҰ, Ғім ЕкӘншӘ Ш&үанҰ мегзеп к+рсеткендӘктен байланҰсҰ тереқ болҰп ң&пиÇ ңалүан.
Эім, мҰсалҰндҰ айافٍ وَ هَا يَاءٍ وَ عَيْنٍ وَ صَادِهَا Çүни كٓهٰيٰعٓصٓ бесӘншӘ міртебеде болҰп, Эім БесӘншӘ С+здӘ, БесӘншӘ МектубтҰ, Эім БесӘншӘ ЛеманҰ жіне Т+ртӘншӘ Ш&үаүа боп саналатдаүҰ нби аÇт рисалесӘн Ғім шӘншӘ Ш&үа боп саналатҰн МӘнажат рисалесӘн меқзеп ңатҰстҰлҰүҰ к+рӘнгендӘктен байланҰстҰлҰүҰ кеқейӘп жасҰрҰн ңалүан. ОсҰүан басңалардҰ салҰстҰрүан ж+имат">ا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ٭ وَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ ٭ اَستَغْفِرُ اللّٰهَ مِنْ خَطَٓائ۪ى وَخَط۪ٓيئَات۪ى وَ مِنْ سَهْو۪ىенӘ маَطَات۪ى وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ
— 781 —
عَلٰى نِعْمَةِ الْا۪يمَانِ وَ الْقُرْاٰنِ بِعَدَدِ حَاصِلِ ضَرْبِ حُرُوفِ رَسَائِلِ النُّورِ الْمَقْرُوئте име الْمَكْتُوبَةِ وَ الْمُتَمَثِّلَةِ فِى الْهَوَاءِ فِى عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ حَيَات۪ى فِى الدُّنْيَا وَ الْبَرْزَخِ وَ الْاٰخِرَةِ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَ عَلٰٓى اٰلِهِ وَ اَصْحَابِهِ بِعَدَدِهَا وَارْحَمْنَا وَ ارْحَمмаң. Хبَةَ رَسَٓائِلِ النُّورِ بِعَدَدِهَا اٰم۪ينَ وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنтауратَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 782 —

ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ Лемадан екӘншӘ бап

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

[Б&л екӘншӘ баб "ЮлхамдулиллаҒ" жайҰнда]

[ЕкӘншӘ баб деп аталүа شَرَنшаүҰн еқбекте адамдарүа "ілхамдулиллаҒ" дегӘзген иманнҰқ к+птеген пайдаларҰ мен н&рларҰнҰқ тек тоүҰз тҚрӘ баÇндалмаң.]
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. ЮуелӘ екӘ нірсенӘ еейН&рдн ж+н.

БӘрӘншӘден: ФилософиÇ, ір нірсенӘ жаүҰмсҰз, ңорңҰнҰштҰ тҚрде к+рсететӘн ңара к+зӘлдӘрӘк. Ал, Иман болса - ір нірсенӘ жаүҰмдҰ тамаша жанүа жаңҰн шҰрайңтар, сететӘн м+лдӘр де пік, н&рлҰ к+зӘлдӘрӘк.

ЕкӘншӘден: БҚкӘл жаратҰлҰспен байланҰста, ір нірсемен ңарҰм-ңатҰнаста, +зӘн ңоршаүан ортамен ойша болсҰлҰ к+ресуге, жҚздесуге, к+ршӘ болуүа іу бастан міжбҚр адам баласҰнҰқ оқ мен солҰ, алдҰ мен артҰ, астҰ мен ҚстӘ дейтӘн алтҰ жаүҰ бар. Адам ілгма бесүан к+зӘлдӘрӘктӘқ бӘреуӘн киӘп, манаүҰ жаңтардаүҰ жаратҰлҰстҰ, хал-ахуалдҰ к+редӘ.

Оқ жаң. Б&л +ткен шаң. ФилософиÇ к+зӘлдӘрӘгӘмен б&л жаңңа ңараүан адамайҰм таңтҰ астан-кестеқӘ шҰүҰп ңирап ңалүан ҚрейлӘ мазар тірӘздӘ к+редӘ. ОнҰқ м&ндай к+рӘнӘстен зіресӘ &шҰп, жҚрегӘ аузҰна тҰүҰлҰп ҚмӘтсӘздӘкке тҚсерӘ анҰң. Алайда, иман к+зӘлдӘрӘгӘмен ңараүан кезде, б&ллар &йстан-кестеқ кҚйде к+рӘнсе де жан шҰүҰнҰ жоң, ңҰзметшӘлерӘ мен т&рүҰндарҰ ілдеңайда ісем, н&рлҰ ілемге к+шӘп кеткен. Ол жаңтаүҰ ңабӘрлер мен ш&қңҰрлар н&рлҰ ілемге міртешӘн ңазҰлүан жер астҰ жолдарҰ екенӘ к+рӘнедӘ. Демек, иманнҰқ адамүа сҰйлайтҰн рахатҰ мҰқдаүан "ЮлхамдулиллаҒ" дегӘзетӘн бӘр нҰүмет.

— 783 —

Сол жаң. Келер шаң. ФилософиÇ к+зӘлдӘрӘгӘмен ңарасақ, болашаң бӘздӘ шӘрӘтӘп, ң&рт-ң&мҰрсңаүа жем ңҰлоңиүалҰмҰздҰ алатҰн ңорңҰнҰштҰ, Қлкен бӘр ңабӘр тҚрӘнде к+рӘнедӘ. Алайда, иман к+зӘлдӘрӘгӘмен ңараүан да, «Халиң", "Рахман", "РахимнҰқ» пенделерӘне дайҰндаүан тҚрлӘ-тҚрлӘ тӘл ҚйӘрер на ңҰмтаүамдар мен сусҰндарүа толҰ Рахман дастарңанҰ тірӘздӘ к+рӘнедӘ. МҰқдаүан мірте «ілхамдулиллаҒ» с+зӘн ңайта ңайта айтңҰзадҰ.

стӘқгӘ жаң. çүниӘм кейнүа философиÇ к+зӘмен ңараүан адам сонау шексӘз кеқӘстӘкте миллиардтаүан ж&лдҰздар мен планеталардҰқ ат жарҰсҰ тірӘздӘ немесе соүҰс тісӘлӘ жаттҰүуҰ сиÇңтҰ жҰлдам, санңилҰ ңозүалҰстарҰн к+рӘп, ҚрейӘ &шҰп бойҰн ңорңҰнҰш билейдӘ. Алайда ииман шкӘсӘ ңараүан да ілгӘ тақүажайҰп, керемет жаттҰүу, бӘр ңолбасшҰнҰқ б&йрҰүҰмен, онҰқ ңол астҰнда екенӘн, аспан ілемӘн безендӘрӘп т&рүан ілгӘ ж&лдҰздар бӘзге жарҰң беретӘн шам штҰ депр екенӘн к+редӘ. МанаүҰ ат жарҰсҰндай топалақүа ңорңҰнҰшпен емес сҚйсӘне, жаүҰмдҰ ңарайтҰн боладҰ. Аспан ілемӘн осҰлайша суреттеген иман нҰүметӘне ілбетте сан мҰқдаүан «ілхамдулиллаҒ» деу ңажет.

АстҰқүҰ жаң. çүни, ЖерҰндҰлҰа философиÇ к+зӘмен ңараүанда, Жер беталдҰ, жҚгенсӘз, КҚннӘқ айналасҰн жҚйесӘз кезген бӘр хайуан секӘлдӘ немесе баүҰт баүдарҰ белгӘсӘз капитанҰ жоң ңайҰң

Ә к+рӘнӘп, зіресӘн &шҰрадҰ. Алайда, иманмен ңараүанда Жер шарҰ АллаҒтҰқ басңаруҰмен ңажеттӘ заттарүа толҰ адамзаттҰ серуендету ҚшӘн КҚндӘ айналҰп жҚргенргемӘзазҰң-тҚлӘк пен сусҰндарүа толҰ Рахмани кеме тҚрӘнде к+редӘ. Иманнан туҰндаүан м&ндай &лҰ нҰүмет ҚшӘн ңайта-ңайта «ілхамдулиллаҒ» айта бастайдҰ.

АлдҰқүҰ жаң. Философ адам б&л жаңңа ңараса, барлҰң тӘршӘлӘк иелерӘ - адам болсҰн, аÇтҰ. болсҰн топ-топ болҰп, керуендей тӘзӘлӘп шапшақ тҚрде алүа бет алҰп, к+зден тез таса болуда. çүни, жойҰлҰп, жоң болуда. ЯзӘ де сол жолдҰқ жолаушҰсҰ екенӘн бӘлген де жанҰн шҰсол жетердей +кӘнӘштӘ кҚй кешедӘ. Алайда, иман назарҰмен ңараүан мҚмин, адамзаттҰқ ол жаңңа бет алуҰ, жасаүан саÇхатҰ жойҰлуүа емес, к+шпендӘлер тірӘз ңҰрүҰ жайлаудан екӘншӘ бӘр жайлауүа к+шу, фінилӘк елӘнен міқгӘлӘк елӘне, ж&мҰс жерӘнен еқбек аңҰ беретӘн жерге, ңиҰндҰңтардан босап рахатңа бату ҚшӘн ңонҰс аудару; жоң болуүа емес міқгӘ бар болуүаай има деп ол жаңңа сҚйсӘне

— 784 —

ңарайдҰ. Алайда, жолда кездесетӘн +лӘм, ңабӘр секӘлдӘ машаңаттар болса нітижесӘнде баңҰт болҰп табҰладҰ. ЯйткенӘ н&рлҰ ілемге бастайтҰн жол сол ңаау алүңҰлҰ +тедӘ жіне мол баңҰт, баң-діулет болса Қлкен ірӘ ңиҰн пілекеттердӘқ нітижесӘнде болатҰнҰ мілӘм.

Міселен, ХазӘретӘ ЖҚсӘп Пайүамбар МҰсҰралҰп арметтӘ лауазҰмҰна, баң-діулетке бауҰрларҰнҰқ ң&дҰңңа тастап ңинауҰнан кейӘн жіне ЗҰлиханҰқ жала жауҰп, зҰнданүа ңаматуҰ салдарҰнан ңолҰ жеттӘ емес пе! Сондай-аң, ана ң&рсаүҰнан мҰна жарҰң дҚниеге келгенда Қш те, ілгӘ ңарақүҰ жерде к+рген ңиҰндҰңтарҰ мен машаңаттардҰқ нітижесӘнде ңолҰ жетӘп, дҚние баңҰтҰна б+ленедӘ үой.

АртңҰ жаң. çүни бӘзден кейӘн келетӘн &рпаңңа философиÇ назарҰмен ңараса, «АпҰрҰм-ай, мҰналанау бдан келӘп, ңайда барадҰ жіне дҚниеге не ҚшӘн келедӘ?» деген с&раңңа жауап таба алмай тақдану мен кҚдӘктӘқ азабҰн тартадҰ. Алайда, иман н&рҰнан жасалүан к+зӘлдӘрӘкпен ңараүан да, адам зат мҰна ілем к+рмесӘндегӘ тақүажаезге деремет ң&дӘрет м&үжизаларҰн, ісем +нерӘн тамашалау жіне зерделеу ҚшӘн С&лтан-Ұ Юзели тарапҰнан жӘберӘлген зерттеушӘ к+рермендер екенӘн тҚсӘнедӘ. Олар осҰ м&үжиза +нердӘқ ңадӘрӘн баүалап жіне С&лтан-Ұ ЮзілидӘқ &лҰңтҰүҰн жоң, ділелдейтӘн аÇтайүаңтардҰ тауҰп, ӘзденгендерӘне ңарай сауап жинап ңайтадан ілгӘ С&лтан-Ұ Юзілиге оралатҰнҰна сенедӘ. ОсҰндай зор сенӘм нҰүметӘне б+лейтӘн иман нҰүметӘне «ілхамдулиллаҒ» деуӘ керек.

Аталүан ңарақүҰлҰңтардҰ жоÇтҰн иман нҰүметِشَهَاлхамдулиллаҒ">деп жасалүан"хамд", "мадаң",>ол да бӘр нҰүмет болүандҰңтан оүан да бӘр"хамд", "мадаң">ңажет. Б&л екӘншӘ "хамдңа" да ҚшӘншӘ бӘр"хамд",>ҚшӘншӘге де т+ртӘншӘ бӘр"хамд">ңажет. وَهَلُمَّ جَرًّاю(Солай жалүаса бермек)

Деме ңайта үана «хамдтан» туҰндаүан «хамдтар» жиналҰп &шҰңиҰрсҰз, &зҰннан-&заң "хамд" тӘзбегӘн ң&райдҰ.

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ. АлтҰ жаңтҰ н&рүа б+леген иман нҰүметӘне "ілхамдулиллаҒ" деуӘ керек. ЯйткенӘ, иман алтҰ жаңтҰқ ңапердегҰүҰн жоŞ арңҰлҰ піленӘқ бетӘн ңайтарҰп ңана ңоймай ілгӘ алтҰ жаңтҰ н&рүа б+леу арңҰлҰ пайда беретӘндӘктен екӘншӘ бӘр нҰүмет болҰп саналадҰ.

— 785 —

ОсҰүан орай, адар екенсҰ жаратҰлҰсҰнан табиүҰй бӘр мідениетке ие болүандҰңтан, алтҰ жаңтан ңоршаүан маң&лҰңтармен тҰүҰз байланҰсҰ бар жіне иман нҰүметӘнӘқ саÇсҰнда ілгӘ жаңтардан пайдалана алу мҚмкӘншӘлӘгӘ бар.

СонҰмен اَيْنенӘндеُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ аÇтҰнҰқ сҰрҰмен адам алтҰ жаңтҰқ ңайсҰсҰнан болсҰн н&рүа б+ленедӘ. ТӘптӘ, мҚ'мин бӘр адамнҰқ дҚниенӘқ жаратҰлҰсҰнан соқҰна дейӘн жалүасатҰн &заң +мӘрӘ бар деуге боладҰ. Адаң боп &ндай рухани +мӘрӘ, ізелден ібедке созҰлҰп жатңан шексӘз тӘршӘлӘк н&рҰнан медет алҰп, демеу табадҰ. ТаүҰсҰн таүҰ... АлтҰ жаңтҰ н&рүа б+леген иманнҰқ саÇсҰнда адамнҰқ мДіл сосңа ү&мҰрҰ, тар мекенӘ кеқ ір рахат бӘр ілемге айналадҰ. Ол кеқ ілем, оүан бӘр Қй сиÇңтҰ боладҰ. Яткен шаң пен болашаң онҰқ жанҰна, к+қӘлӘне осҰ шаң тірӘздӘ к+рӘнедӘ. АрасҰндаүҰ ңашҰңтҰң жойҰладҰ деген с+з.

ШӨНШӨ Т ЖұРұМ. Иман адамзат Қш секӘленӘш пен медет к+зӘ болүандҰңтан, «ілхамдулиллаҒ» деп шҚкӘр етуӘ керек.

Иі, адамзат тҰм ілсӘз ірӘ д&шпандарҰ к+п. СондҰңтан арңа сҚйер бӘр тӘренӘшке м&ңтаж. Сол арңҰлҰ д&шпандардҰқ бетӘн ңайтарадҰ. СоншҰлард ңажеттӘлӘктерӘ де к+п, паңҰрлҰң та, жанүа бататҰндҰңтан, ңажеттӘлӘктерӘн ңамтамасҰз ету ҚшӘн жірдемге м&ңтаж.

Уа, адам! СенӘқ арңа сҚйерӘқ, жалүҰз АлптӘ, оиманҰқ. ЖанҰқа ңамңор, к+қӘлӘқе медет, тек ңана аңҰретке иманҰқ.

МӘне осҰ екӘ нірседен бей хабар адамнҰқ жанҰ ңиналҰп жҚрегӘн Қрей басадҰ. ДҚниесӘ астан-кестдеп ңап шегедӘ. Ал, бӘреуӘнен сҚйенӘш тауҰп, екӘншӘсӘнен жірдем алүан адамнҰқ рухҰ, жанҰ рахат тауҰп, к+қӘлӘ жій. ӨшкӘ дҚниесӘнде тҰнҰштҰң орнап, ж&банҰш табадҰ.

ТЯРТӨНШӨ Т ЖұРұМ. Иман н&рҰ зақдҰ ліззаттар аÇңталүанда болатҰн уайҰмдардҰ тҰқ т&ззаттардҰқ жалүасҰ болатҰнҰн, &ңсасҰ бар екенӘн к+рсету арңҰлҰ жоң ңҰладҰ. Сондайаң, нҰүметтер жалүасҰн тауҰп, азаймайтҰнҰн, олардҰқ б&лаүҰ бар екенӘн п, т&жу арңҰлҰ жандҰ рахатңа б+лейдӘ.

Сондай-аң, ңоштасудан пайда болатҰн +кӘнӘштерге ңарсҰ м&нҰқ бӘр жақару екенӘн, онҰқ +зӘндӘк бӘр ліззатҰ бар екенӘн к+рсету арңҰлҰ ңайүҰнҰ жойҰп жӘбередӘ. çүни зіззат аÇңталатҰнҰн ой ңарсҰа бӘр ліззат к+птеген ңайүҰүа айналадҰ. Иман болса онҰқ жақарҰп,

— 786 —

басңаша келетӘн соүан &ңсас ліззаттар болатҰнҰн еске тҚсӘрӘп, +кӘнӘштен саңтайдҰ. Иі, ліззаттардҰқ жақаруҰнда +зӘндӘк ліззат бар. БӘр тҚйӘр жемӘстӘқ аүашҰнӘ расса ліззат сол жемӘспен шектелӘп таусҰлүанда ліззатҰ да кетӘп +кӘнӘшке себеп боладҰ. Ал, жемӘстӘқ аүашҰ болса жемӘстӘқ аÇңталуҰ +кӘндӘрмейдӘ, +йткенӘ орнҰна келетӘн таүҰ басңасҰ бар.

َسْبُنай-аң, жақарудҰқ +зӘ бӘр ліззат. Адам жанҰн ңинайтҰн нірсе - ңоштасулардан пайда болатҰн +кӘнӘштер. Иман н&рҰ болса &ңсастарҰнҰқ ңайта келуӘӘне ңарүа ңол жеткӘзу мҚмкӘн деген ҚмӘтпен м&ндай уайҰмдардҰ жоң ңҰладҰ.

БЕСӨНШӨ Т ЖұРұМ. Иман н&рҰ ілемдегӘ адам баласҰна д&шпан жіне б+тен немесе Ұ: РисетӘм сиÇңтҰ жансҰз, меқӘреу болҰп к+рӘнген нірселердӘ жаүҰмдҰ, бауҰр ретӘнде к+рсетедӘ. çүни, бейңам адам, ңоршаүан ілемдӘ, жалпҰ болмҰстҰ д&шпан тҚрде ңауӘптӘ к+рӘп, зіресӘ &шадҰ, оларүа б+тенсӘп ңарайдҰ. ЯйткенӘ, мен блдан тайүандардҰқ ойҰнша +ткен шаң пен келешек арасҰнда бауҰрластҰң, байланҰс жоң. Тек осҰ шаңта аз үана байланҰс бар. СондҰңтан іхли далакеқ ални адасңандардҰқ достҰүҰ бӘр-бӘрӘне бауҰрластҰүҰ бӘр сіттӘк, уаңҰтша боладҰ.

Ал, имандҰ к+збен ңараүан жан барлҰң нірсенӘ тӘрӘ, бӘрӘне-бӘрӘ бауҰр, ір нірсе +з тӘлӘмен жаратңан иесӘне тісбих еткенӘнрдҰқ жӘ. МӘне, осҰ т&рүҰдан алүанда ір нірсенӘқ +здерӘне тін тӘршӘлӘк тҚрлерӘ, жандарҰ бар. СондҰңтан имани к+зңараста ілгӘ нірселерден ңорңу, Қрейлену деген жоң. КерӘсӘнше достҰң, жҰлҰ шҰрай, байланҰс барп санааң жолдан тайүан к+зңарас, адамдар талап-тӘлектерӘне жету ҚшӘн дірменсӘз, босңа алас&рүан, ңамңоршҰсҰ жоң, +кӘнӘштӘ, ңайүҰлҰ, м&қдҰ, тҰм ілсӘз, жҰламсҰраүан жетӘмдер деп ойлайдҰ. Ал, имандҰ к+зңарас, тӘршӘлӘк ата &ста зар еқӘреген жетӘмдер емес, белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктелген ңҰзметшӘлер, зӘкӘр етушӘлерю(закир)>жіне басҰ байлҰ ң&лдар деп ңарайдҰ.

АЛТұНШұ Т ЖұРұМ. ап тер&рҰ дҚние мен аңҰрет ілемдерӘн сан-алуан нҰүметтермен безендӘрӘлген екӘ тҚрлӘ дастарңан тҚрӘнде суреттейдӘ. МҚмин адам иманҰ арңҰлҰ ӘшкӘ-сҰртңҰ мҚшелерӘмен, рухани сезӘмдерӘмен ілгӘ дас дедӘ.ан пайдаланадҰ.

Ал, адасушҰлҰң назарҰнда тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ пайдалану алақҰ тарҰлҰп, материалдҰң ліззаттармен шектеледӘ. ИмандҰ к+зңараста К+к пен ЖердӘ ңамтитҰндай кеқ алақүа ие боладҰ.

— 787 —

Иі, мҚмина саңт ҚйӘндегӘ ӘлулӘ шҰраүдан, АйдҰ жол к+рсетушӘ шам деп санайдҰ. ОсҰлайша КҚн мен АйдҰ +зӘне берӘлген нҰүмет деп бӘледӘ. СондҰңтан мҚмин адамнҰқ пайдалану алақҰ, аспан ілемӘнен ілдеңайда кеқ боладҰ. Иі, ҮасиеттӘ Ү&ран

وَ سَخَّرَ لَكُمُ الشّ[Тақүوَ الْقَمَرَ ٭ وَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِى الْبَرِّ وَالْبَحْرِ

деген аÇттардҰқ шешендӘгӘмен иманнан туҰндаүан осҰндай тақүажайҰп, баүа жетпес жарҰлңауа, нҰүметтерге ишарат етедӘ.

ЖЕ

СаиТ ЖұРұМ. АллаҒтҰқ бар екендӘгӘ, бҚкӘл нҰүметтерден ңҰмбат, ң&ндҰ нҰүмет. ТӘптӘ Ол, шексӘз нҰүметтер, жарҰлңаулар мен сҰйлҰңтардҰқ барлҰң тҚрӘн ңамтидҰ. ОлардҰқ ңайнар к+зӘ, болҰп табҰладҰ. Б&л ірин иман н&рҰнҰқ саÇаүҰналбӘлӘнедӘ. СонҰмен, иман нҰүметӘне ілемде ңанша зірре болса, сонша шҚкӘр мен хамд ету борҰш болҰп табҰладҰ. Рисалей-Н&рда олардҰқ кейбӘрӘне ишара етӘлген. СонҰмен ңа БӘр аисалей-Н&рдҰқ АллаҒңа иман жайҰндаүҰ б+лӘмдерӘ б&л нҰүметтӘ анҰң к+рсеткен.

ЮлхамдулиллаҒ с+зӘндегӘ «лам-Ұ истиүраң» ишара етӘп отҰрүан барлҰң «хамдтар» арңҰлҰ шҚкӘр етӘлуӘ ңажет нҰүметтердӘқ бӘрӘ де «Рахманиет» нҰүметӘ. Рас, "РахманиеешендӘршӘлӘк иелерӘнӘқ рахмүа б+ленгендердӘқ санҰнша нҰүметтердӘ ңамтидҰ. ЯйткенӘ адам, тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ ірңайсҰсҰмен байланҰста. Б&л т&рүҰдан, адам, олардҰқ ірңайсҰсҰнҰқ баңҰтҰна ортаң болҰп ңуанадҰ, п, бҚкҰна м&қаÇдҰ. Олай болса, кез-келген тӘршӘлӘк иесӘне берӘлген нҰүмет, жолдастарҰна да нҰүмет болҰп есептеледӘ.

Сондай-аң, аналардҰқ мейӘрӘмӘмен нҰүметке б+ленген нірестелерذَيْمُнҰнша нҰүметтердӘ ңамтҰп, жасалүан хамдтерге лайҰң нірселердӘқ бӘрӘ де"Рахимиет">аңиңатҰ. Иі, анасҰнан айрҰлүан бӘр баланҰқ жҰлаүанҰн к+рӘп к+қӘлӘ босап, жанҰ * *
адам, ілбетте аналардҰқ балаүа деген жанашҰрлҰңтарҰнан ліззат алҰп, к+қӘлӘ шаттанадҰ. Ендеше, осҰндай ліззаттар да нҰүмет. Б&л да шҚкӘр мен хамдтҰ ңажет етеِه۪ سُ Сондай-аң, ілемдегӘ хикметтердӘқ тҚрлерӘ мен санҰ ңанша болса сонша хамд пен шҚкӘр ңажет ңҰлатҰннҰқ бӘреуӘ де"Хакимиет".>ЯйткенӘ, адамнҰқ жанҰ РахманиеттӘқ шуаүҰмен, ал к+қӘлӘ РахимиеттӘқ ісерӘмен нҰүм +мӘр +ленгенӘ секӘлдӘ, адамнҰқ аңҰлҰ
— 788 —

да «ХакимиеттӘқ» нізӘктӘгӘ арңҰлҰ рахатңа батадҰ, ліззат аладҰ. Б&л т&рүҰдан алҰп ңараүанда ауҰз толтҰрҰп «ілхамдулиллаҒ» деп арңҰлҰ хамд пен шҚкӘр талап етедӘ.

дҰқ садай-аң, ісем есӘмдерден «Уарис» есӘмӘнӘқ к+рӘнӘсӘнӘқ санҰндай ікелер мен ата-бабадан ңалүан нісӘлдер ңанша болса жіне аңҰрет ілемӘнӘқ болмҰстарҰ санҰндай, сондай-аң аңҰреттӘк сҰй алуүа себеп жіне жазҰлҰп тӘркелсаса оҰлүан адамзаттҰқ амалдарҰ санҰнша даусҰ жер жарардай «ілхамдулиллаҒ» деу арңҰлҰ шҚкӘршӘлӘк етудӘ ңажет ететӘн нірсе, ол - «Хафизиет» нҰүметӘ.

ЯйткенӘ, нҰүметтӘқ жалүасуҰ, нҰүметтӘқ +зӘнен ілдеңайда ңҰмбат. Ліззатн саңтÇндҰлҰүҰ ол ліззаттан ілдеңайда тіттӘ. Жіннатта міқгӘ ңалу, Жіннаттан ілдеңайда абзал, таүҰсҰн таүҰ.

СондҰңтан, АллаҒ ТаүаланҰқ «ХафизиетӘ» жіне онҰқ ңамтҰүан нҰүметтерӘ бҚкӘл ілемде, ңазӘметтерден ілдеңайда басҰм ірӘ ңҰмбат. Б&л т&рүҰдан дҚниенӘ толтҰратҰндай бӘр "ілхамдулиллаҒ" айту ңажет. ЖоүарҰда аталүан т+рт есӘмге ңалүан к+ркем есӘмдердӘ салҰстҰр. АллаҒтҰқ ір бӘр есӘмӘнде шексӘз ннҰ бесбар екендӘгӘн, олардҰқ ірңайсҰсҰна «хамд" пен "шҚкӘр» ету керек екенӘн к+ресӘқ.

Сондай-аң, шексӘз нҰүмет толҰ ңазҰналардҰ ашҰп оүан бастаушҰ жіне Иман нҰүметӘне &йҰтңҰ ірӘ д болдҰ болүан ХазӘретӘ М&хаммед АлейҒиссалату Уіссілам да бӘр нҰүмет. Ол сондай бӘр нҰүмет, онҰ бҚкӘл адамзат міқгӘ баңи мадаңтауүа борҰштҰ.

Сондай-аң, й танҰ жіне рухани барлҰң нҰүметтердӘқ тҚрлерӘнӘқ мазм&нҰ, ңайнар к+зӘ - Ислам дӘнӘ жіне Ү&ран нҰүметӘ де шексӘз шҚкӘр мен хамдтардҰ ңажет ет ңалам СЕГӨЗӨНШӨ Т ЖұРұМ. Юлем аттҰ мҰна &лҰ кӘтап жіне онҰқ тіпсӘрӘ Ү&ран КірӘм баÇндаүанҰндай б&л кӘтаптҰқ бҚкӘл бабтарҰ, б+лӘмдерӘ, параңтарҰ, жолдарҰ, с+здерӘ тӘптӘ ірӘптерӘ ілгӘ Зат-Ұ АңдестӘқ Жамалю(С&лу),>Кемалю(Н&ңсансҰз)>сипаттарҰнар бертӘп, Оүан хамд уа сена, Çүни мадаңтап шҚкӘр етуде.

çүни ілгӘ Қлкен кӘтаптҰқ ірбӘр наңҰшҰ, ҚлкенӘ де кӘшӘсӘ де «Уахид", "Самад» шебер АллаҒтҰқ жілал сипаттарҰн к+рсету арңҰлҰ «хамд» айтҰп мадаңтайдҰ. Сондай-аң, ол кӘтаптҰқ ірбӘр жазуҰ «Ұ ақүа", "Рахим» жазушҰсҰнҰқ ісем ерекше сипаттарҰн к+рсету арңҰлҰ дірӘптейдӘ.

— 789 —

Сондай-аң, ілгӘ кӘтаптҰқ барлҰң жазуларҰ, нҚктелерӘ, наңҰштарҰ-к+ркем есӘм +здер к+рӘнӘстерӘ мен сіулелерӘне айна ірӘ шаүҰлҰстҰрушҰ болу жаүҰмен ілгӘ Зат-Ұ АңдестӘ ңадӘрлеу, мадаңтау, дірӘптеу арңҰлҰ маңтаушҰлар болҰп табҰладҰ. Сол сиÇңтҰ ілгӘ кӘтаптҰ менӘ р шумаң +леқӘ, "Үадир", "Алим" иесӘн ңастерлеп мадаңтайдҰ.

ТОҺұЗұНШұ Н КТЕ.

{(*) Менде м&ндай ң&пиÇ сҰрлардҰқ кӘлтӘ жоң. СондҰңтан аша алмаймҰн. ОнҰқ ҚстӘне аузҰ ораза адамнҰқ басҰ, м&ндай сҰрлардҰ аша, алмрген.

лмайдҰ. КешӘрӘм +тӘнемӘн. М&нҰқ +зӘн, автордҰқ рухани демеуӘмен жіне ҮадӘр тҚнӘнӘқ берекетӘмен, сондай-аң, МіулананҰқ к+ршӘлестӘгӘн пайдалана отҰрҰп аударҰп жазу нісӘп болдҰ. ійтпесе...

АудармашҰ Абдулміжид Н&рси}

Саид Н&рси
#79здӘ саَّاع۪ى
[Д&үа етушӘ, жалбарҰнүан]

Үираүан {(*): Б&л ліуха онҰқ ңол тақбасҰ} бӘр мазарҰм т&р, ӘшӘнде

СаидтҰқ жетпӘс тоүҰз {(**): Жزَاقُ Ұн екӘ мірте жақаратҰндҰңтан екӘ Саид +лдӘ деген с+з. ЮрӘ биҰл Саид жетпӘс тоүҰз жасҰнда. Юр жҰлда бӘр Саид +лген болса онда осҰнша жҰл Саид +мӘр сҚредӘ деген.} мейӘтӘ бар

КҚніларҰмен бӘргаңтҰ бм, ңайүҰ ӘшӘнде

СексенӘншӘсӘ сол мазарүа болдҰ ң&лпҰтас

ҮосҰлҰп бӘрге жҰлайдҰ {(***): ЖиҰрма жҰлдан кейӘнгӘ осҰ жаүдайдҰ алдҰг-ала сезӘп хабар берген.} ИсламнҰқ ңайүҰ-ңасӘретӘне

Ү&лпҰтас та, +лӘктер де мазарҰм да ңосҰлҰп бӘргне ереетӘп барамҰн алдаүҰ аңҰрет ілемӘне

мӘтӘм зор, болашаң к+к пен АзиÇ жерӘ барлҰүҰ бӘрге

ИсламнҰқ ңоластҰна кӘретӘнӘне

ЯйткенӘ, ИманнҰқ ңуаттҰ да берекелӘ ңолҰнан

Сау-саламат, амандҰң табадҰ кҚллӘ жарат. ЕкӘ * * *

— 791 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
يَا اَللّٰهُ يَا رَحْمٰنُ يَا رَح۪يمُ يَا فَرْدُ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ يَا حَكَمُ يَا عَدْلُ يَا قُدдҰ. Ал Исм-и АүзамнҰқ жіне ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ң&рметӘне жіне АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ шарапатҰмен осҰ кӘтаптҰ бастҰрүандардҰ жіне оүан жірдемӘ тиген асҰл жандардҰ Фірдіуси жіннат саÇллаҒ трда міқгӘ баңҰттҰ ңҰла г+р! Амин.

Оларүа киелӘ Иман мен Ү&ран ңҰзметӘнде ірдайҰм сіттӘлӘк пен табҰс бере г+р! Амин.

Амал діптерлерӘне "Ш&үалар" кӘтабҰнҰқ і біле-нша болса ірбӘр ірпӘ ҚшӘн мҰқ сауап жаздҰра г+р! Амин.

ЮрӘ осҰ кӘтаптҰқ таралуҰна, жайҰлуҰна ҰңҰласпен, табандҰ тҚрде атсалҰсуҰн нісӘп ете г+р!

ç, Юрхамаррахимин! БҚкӘл Рисалей-Н&р шікӘртауҰрҰмекӘ жаҒанда баңҰттҰ ңҰла г+р! Амин. ОлардҰ адам мен жҰн шайтандарҰнҰқ білесӘнен саңтай г+р! Жіне мҰна ілсӘз де ңауңарҰ жоң СаидтҰқ кемшӘлӘктерӘн үафу ет! Амин.

БарлҰң Н&р шікӘрттерӘнӘқ атҰнан
САИД Н РСИ
— 792 —

МАЗМ НұÇттан кӘншӘ Шуаң ........................................................................ 3

ЕкӘншӘ тарау ........................................................................ 19

шӘншӘ тарау ............................................... алмай.................. 30

СоқүҰ с+з ............................................................................. 38

шӘншӘ Шуаң(МӘніжат) ..................................................... 44

Т+ртӘншӘ Шуْحَك۪يби аÇт РисалесӘ) ................................. 65

АлтҰншҰ Шуаң ................................................................... 98

ЖетӘншӘ Шуаң (АÇтул КҚбра)............................................. 103

АÇтуَةِ اِа ......................................................................... 111

ЕкӘншӘ Баб ..................................................................Ұн ңуа... 159

ТоүҰзҰншҰ Шуаң ............................................................... 192

Он бӘрӘншӘ Шуаң (Миуа рисалесӘ) .................................... 205

Бине б& міселе ..................................................................... 206

ЕкӘншӘ міселенӘқ ңорҰтҰндҰсҰ......................................... 208

іне ң&ншӘ міселе ..................................................................... 212

Т+ртӘншӘ міселе ................................................................... 216

БесӘншӘ міселе ............Әқ тҰн................................................... 217

АлтҰншҰ міселе ................................................................. 221

ЖетӘншӘ міселе ................................айүа т.............................. 226

СегӘзӘншӘ міселенӘқ ңорҰтҰндҰсҰ .................................... 240

ТоүҰзҰншҰ міселе .............................................................. 256

ОнҰншҰ міселе ....................Ән, бӘ......................................... 263

Он бӘрӘншӘ міселе ................................................................ 280

Он екӘншӘ Шуаң(ДенӘзлӘ сотҰндаүҰ уіжнамадан).........ан +тп3

Он ҚшӘншӘ Шуаң................................................................... 319

Он т+ртӘншӘ Шуаң ............................................иелӘ х............. 377

Он алтҰншҰ Мектуб ........................................................... 477

БесӘншӘ Шуаң(Сідд-Ә Зулңарнійн, çджуш-Міджуш жіне ңиÇметтӘқ басңада белгӘлерӘ туралҰ хабар беретӘн жиҰрма Қш міселе) .....саттҰқ................................................................. 598

— 793 —

Он бесӘншӘ Шуаң(Юл-Худжат-уз-Зехра) ............................ 620

ЕкӘншӘ тарау ...........рӘ ала........................................................ 660

Рисалей-Н&р жайлҰ хаттар ................................................ 708

БӘрӘншӘ Шуаң ................ердӘқ ................................................. 713

СегӘзӘншӘ Шуаң(Хз. АлидӘқ кіраматҰ) ............................. 755

ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ ЛеманҰқ екӘншӘ бӘ т&лү.................. 782

Юд-Даий ................................................................................ 790

— 794 —
Б&л кӘтап жайҰнда &сҰнҰс-пӘкӘрлерӘқӘз болса, мҰна мекенذ۪ينَ хабарласуларҰқҰзүа боладҰ.
ТОО Нур Фейз,

050009, АлматҰ ңаласҰ, ТҚркебаев к+шесӘ, 84-Қй.

тел.: 8 (727) 374 71 10

* * *