Risale-i Nur

Сәулелер
— 353 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

اَلْخَيْرُ ف۪ى مَا اخْتَارَهُ اللّٰهُ жіне عَسٰٓى اَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ дегенӘндей Рисалей-Н&рдҰқ к+рсетуге болмайтҰн еқ ң&пиÇ б+лӘмдерӘ к+рмаңтан Әс адамдардҰқ ңолҰна тиӘптӘ жіне еқ тікаппарлардҰқ +зӘн н&ңҰп, жоүарҰдаүҰ адамдардҰқ ңателӘгӘн к+рсету ҚшӘн "сҰрран тінаууарат" пердесӘнен шҰүҰп кеттӘ Çүни жасҰрҰн жайҰлуҰн ңойҰп,р, жетан ашҰң кеттӘ. Олар кҚнӘ бҚгӘнге дейӘн міселенӘ &саң мақҰзсҰз етӘп к+рсеткӘсӘ келдӘ. ЕндӘ міселе зор жіне аса мақҰздҰ екенӘ байңалдҰ. ТиӘсӘп, назар аударҰлүан сайҰн, РисалейсӘне жеқӘнен тарап, д&шпандарҰнҰқ +зӘ онҰ ңҰзҰүа оңҰлатҰн болдҰ. ТӘптӘ, ЕскӘшіҒир ңалалҰң сотҰндаүҰ +те ңҰрсҰң тоқмойҰндар жіне екӘ ортада жҚргендер солңҰлдаңтар н ӘшӘ рүа м&ңтаж жандардҰ н&рландҰрҰп Қрейден ң&тңардҰ. ОсҰлайша, бӘздӘқ шеккен ңиҰншҰлҰң АллаҒтҰқ рахҰмҰ болҰп шҰүа келдӘ.
ИншаллаҒ, б&л жолүҰ ңиҰншҰлҰң ілдеңайда кеқ алақда, анаү&рлҰм сот к+терарҰ мен ңала, орталҰңтарда имани ңҰзметке жол ашадҰ деп ойлаймҰн. Иі, Рисалей-Н&рдҰқ тҚсӘндӘру ідӘсӘ ерекше, ол +з оңҰрманҰн бейжай ңалдҰрмасҰ анҰң. Басңа кӘтаптар секӘлдӘ теَيْفَ мен жҚректӘ үана емес, ніпсӘнӘ де, сезӘмдердӘ де баурап аладҰ. СендердӘқ аңталҰп шҰүуларҰқ б&л аңиңатңа зиÇнҰ тие ңоймас, дегенмен менӘқ аңталҰп шҰүуҰм зиÇн. Мен кҚллӘ ИслңҰлҰ үмӘне ңатҰстҰ аңиңат ҚшӘн тек дҚниелӘк +мӘрӘмдӘ үана емес, керек болса аңҰреттӘк +мӘрӘмдӘ, міқгӘ баңҰтҰмдҰ да имандҰлар ҚшӘн, олардҰқ Рисалей-Н&р арңҰлҰ баңдіулетӘ, ісӘрпида етуге ніпсӘм де дайҰн.
* * * * *

Б&л жерде бас тарапҰ жазҰлмаүан зӘлзілі оңиүасҰнҰқ соқүҰ жаүҰн баÇндайтҰн Хусрев бауҰрҰмҰздҰқ хатҰнан ҚзӘндӘ.

"ОдаӘқ ӘшӘн басңа газетте ілгӘ оңиүанҰ тімамдайтҰн, іркӘмдӘ тақңалдҰратҰн мҰна жазулардҰ к+рдӘм:

ЗӘлзілі болмай т&рҰп ит, мҰсҰңтар Қш-Қштен, бес-бесҰнда жналҰп тҰм-тҰрҰс, еш Қн шҰүармастан ң&ддҰ бӘр нірсе ойланҰп отҰрүандай абҰржулҰ кейӘпте бӘр-бӘрӘне ңарап бӘр сіт отҰрүан соқ жан-жаңңа тарап кетӘптӘ. Олар зӘлзілі болҰп жатңанда да тӘптӘ, кеолардҰ ешңайсҰсҰ болмаүан деседӘ. АуҰлдан &зап ңҰрүа кетсе

— 354 —

керек. ТақүаларлҰүҰ, бӘздӘқ кҚнімӘздӘқ кесӘрӘнен болатҰн м&ндай пілекеттердӘ олар алдҰн ала бӘзге хабар беретӘн к+рӘнедӘ, бӘраң бӘз олардҰқ "ҰмдарҰн" тҚсӘнбеймӘз! МӘне, Саид Н&р! МенӘпіленбай жҰлдан берӘ "дӘннен безгендер Рисалей-Н&рүа, онҰқ шікӘрттерӘне тиӘспесӘн! Егер тиӘссе т+бесӘне т+нӘп т&рүан пілекеттер еселеп сазайҰн тартңҰзадҰ, ӘстегендерӘне +кӘнедӘ ілӘ!" деп, Рисалей-Н&р арңҰлҰ хабар берген болатҰн. қ ірңанҰқ жҚздеген оңиүасҰнҰқ бӘреуӘ үана. Хаң Таүала бӘзге жіне Рисалей-Н&рүа тиӘскендердӘқ жҚректерӘне иман, бастарҰна аңиңаттҰ к+ретӘн аңҰл берсӘн! БӘздӘ мҰнау зҰнданнан ң&тңарсҰн, олардҰ да пілекеттерден саңтасҰн! Юмин!

Хусрев
* Қрде б*

Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне ңиҰншҰлҰңта ортаң достарҰм!

СендердӘқ араларҰқда мҚбарак үалҰмдар, кеқ пейӘлдӘ аүалар мен жҚрегӘ таза жанкештӘ шікӘрттер болүандҰңтан, сендерге зор сенӘм артҰмен, мдҰң ңу ірӘ санҰ к+п ңасң+й д&шпандарүа ңарсҰ ауҰзбӘршӘлӘктерӘн саңтап, ҰнтҰмаң, бӘрлӘктерӘн б&збайдҰ деп ойлап к+қӘлӘм тҰнҰш, жанҰм рахат кҚйде, сендердӘ уайҰмдамаушҰ едӘм. Сонда да бӘрнеше міселенӘ баÇндаудҰқ ретӘ келӘп т&р.

БӘрӘншӘден Эім,лҰп бостандҰңңа шҰүуҰмҰз &заңңа созҰлҰп кетпеуӘ ҚшӘн мен, Анкараүа +тӘнӘш жӘберӘп ң&зҰрлҰ органдарүа жҚгӘнбей ңоÇ салайҰн деген едӘм. БӘраң, сот бӘздӘқ жасҰрҰн жіне ашҰң рисалелерӘмӘздӘ сондай-с+здеррҰқүҰ мен ңазӘргӘ хаттарҰмҰздҰ аралас тҚрде Анкараүа жӘбергендӘктен б&л жердӘқ сарапшҰларҰ секӘлдӘ ол жаңтҰқ да сарапшҰларҰ іркӘмге к+рсетпей жҚрген рисалелердӘ негӘзге алҰп бӘздӘ айҰптауҰ мҚмкӘн. Сол ҚшӘн, "БесӘншӘ ШуаңтُلِّيّуфиÇн мен Ислам ТажалҰ туралҰ міселеге ңанаүаттанарлҰң жауап беретӘн "МҚдафа" рисалесӘн жіне "табиүат жаратадҰ" дейтӘн философиÇдан туҰндаүан тікаппар кҚпӘрлӘктӘ ішкерелейтӘн, сондзар аушектен шҰңңан дӘнсӘз жауҰздҰңтҰ тоңтататҰн "Миуа" рисалесӘн ілгӘ маңамүа Çүни Анкараүа жӘберудӘ ж+н санадҰм, тӘптӘ мӘндеттӘ тҚрде жӘберу керек, шарт деп шештӘн к+ркЕкӘншӘден:>Һазиз бауҰрларҰм! СендердӘқ осҰ мақҰзҰ зор хаттарҰқа жауап жазҰп отҰрүанҰмда ңолҰма діл сол хаттҰ ікеп &статтҰ. ЕкӘншӘ т&жҰрҰмҰна келгенӘмде жаза алмай тоңтап ңалҰп едӘм, ендӘ сонҰ тімамдайҰн. Назар аде, ад, м&ңиÇт оңҰқҰздар.
— 355 —

Егер, б&л жазбанҰқ адвокатҰқҰзүа пайдасҰз болса да ңҰзҰңтҰ болҰп жатса демек, бӘздӘ ңамаүҰсҰ келетӘндердӘқ жоспарҰ болүанҰ. Онда, б&л жердӘқ сарапшҰларҰ діл АнкаранҰқ сарапшҰларҰ секӘлдӘ жарҰңңа шҰңпаүан рҰнҰқ рисалелердӘ, ісӘресе "БесӘншӘ ШуаңтҰ" негӘзге алҰп, онҰ "Рисалей-Н&рдҰқ барлҰүҰ осҰлай" деп жала жауҰп жіне "БесӘншӘ ШуаңтаүҰ" міселелер бейне бӘр барлҰң Н&р тілабаларҰнҰқ дірӘсӘ секӘлдӘ к+рсетӘп, шікӘрттердӘ маүан таүҰлүан айҰпңа орнӘқ жалҰп бірӘн соттауүа баүҰтталүан с&мдҰң жоспар.

МенӘ с+йлетпеуӘ жіне жазбаларҰма тиӘсӘп онҰ Анкараүа жӘбермеу ҚшӘн сот т+раүасҰ мен онҰқ жірдемшӘсӘнӘқ ңарсҰлҰң бӘлдӘруӘ осҰнҰ меқзейдӘ ْ لَا от, бӘздӘқ дійектӘ ірӘ наңтҰ аңталу жазбаларҰмҰз Анкараүа жетпей т&рҰп бӘздӘ айҰптайтҰн ҚкӘм шҰүарүҰсҰ келедӘ.

шӘншӘден: НегӘзӘнде міселенӘ созатҰндай Қлкен кӘтаптардҰ, ң&жаттардҰ жіне аңталу хаттарҰмҰздҰ тҚгелдей АнкараӘлтеп еретӘнӘн соттҰқ т+раүасҰ сол кҚнӘ айтңан едӘ. Юлбетте, ол жазбалар барҰп та ңойүан шҰүар. МҚмкӘн, мен жазүан жҚйелӘ ірӘ толҰң тҚсӘнӘктеме беретӘн екӘ аңталу хат ілгӘ жоүарүҰ маңамүа жрӘ сенбілкӘм міселенӘ тез шешӘп, сот ҚкӘмӘ &заңңа созҰлмай жҰлдам шешӘмӘн тауҰп, бала-шаүалҰ кӘсӘлер ң&тҰлҰп кетер. БӘраң, мен жіне мен секӘлдӘ дҚниÇм екӘ ҚланҰсҰ жоң кӘсӘлердӘқ ң&тҰлуүа емес, керӘсӘнше иман аңиңаттарҰн "мҚлхидтерге", "мҚртіжилерге" Çүни дӘннен безгендер мен керӘ тартпаларүа да к+рсетӘп, онҰ ңорүаудҰқ еқ ҰқүайлҰ жерӘ осҰ абаңтҰ болүандҰңтан бӘздӘқ м&нда бола беруӘмҰқ тҰсек.

Т+ртӘншӘден: Рисалей-Н&р аңталҰп, бостандҰңңа шҰңпаса жіне менӘқ аңталу жазбаларҰма назар аударҰлмаса сендердӘқ ң&р босңа, сҰрттай ңарсҰлҰңтарҰқнҰқ тҚк пайдасҰ жоң. ЯйтӘп ң&тҰла алмайсҰқдар. МіселемӘз ортаң болтӘк к+тан бӘз бӘр-бӘрӘмӘзбен тҰүҰз байланҰстҰмҰз. Тек бӘзден алҰс, байланҰсҰ нашар бӘрнеше кӘсӘлер ң&тҰлуҰ мҚмкӘн. М&нҰ ЕскӘшіҒир сотҰ Әс жҚзӘнде ділелдедӘ. БӘр жҰлдан берӘ ӘзӘмӘздӘ аӘреу, арамҰзүа тҰқшҰ салҰп жіне ақңау да батҰр шікӘрттердӘқ айтңандарҰн жазҰп, тӘркеп сондай-аң, бӘзге +штесӘп, бӘздӘ азапңа салҰп, &станүан жолҰмҰз үажапӘндӘрӘп бастартңҰзу ҚшӘн ңолдан келгендерӘнӘқ бірӘн Әстеп баңңан, тӘптӘ бӘзге ңарсҰ Шійх АбдҚлхакимдӘ айдап салүан жіне Шійх АбдҚлбаңидӘ, сосҰн маүан анда-санда наразҰ болатҰн Шійх СҚлеймендӘ бӘз сиÇңтҰ ңиҰн жаүдайүа &шҰратңандардҰқ алдҰндамӘқ іс терӘске шҰүарҰп, бӘзден алшаңтап ңашңандарҰқ олар ҚшӘн ешңандай р+л ойнамайдҰ. ЕскӘшіҒир ңаласҰнда діл солай болдҰ үой.

— 356 —

БесӘншӘден: БӘздӘқ б&л жерде де, Ес. МӘнерде де тіжӘрибелермен к+зӘмӘздӘқ жеткенӘ; бӘздӘқ міселемӘз ортаң болүандҰңтан +зара ауҰзбӘршӘлӘкке, ҰнтҰмаңңа м&ңтажбҰз. ҮиналҰстан туҰндайтҰн +зара ренжӘсу, кӘрпиÇздҰң,п кеттҰз наразҰлҰң жаүдайдҰ ушҰңтҰрҰп ңиҰндатҰп жӘбередӘ. Мен сендерге арңа сҚйеп сенемӘн. Кейде жаман ойлар келгенде СтамбулдҰң кімӘл де адал молдалар менң, Ү&рмону ңаласҰнҰқ ҰңҰластҰ жандарҰн еске алҰп ілгӘ жаман ойдҰ ңуҰп жӘберемӘн. Абай болҰқдар! КҚпӘрлӘктӘқ отҰна май ң&йҰп +ршӘтӘп жҚрген астҰртҰн &йҰм аралаӘқ бӘррӘткӘ салмасҰн! ЯкӘнӘшке орай, менӘмен к+ршӘ баракңа ӘрӘткӘ салҰп, мазамҰздҰ алҰп, азапңа салдҰ. ҮазӘргӘ тақда еш айтҰс-тартҰссҰз, +зара аңҰлдасҰп кеқес ң&рҰқдар! ШҰүарүан шешӘмдерӘқе мен де келӘсемӘн. БӘраң, ментуүан алу хатҰм Анкараүа жӘберӘлсе, с+йтӘп оүан назар аударҰлса б&л жердӘқ сотҰ, ң&тҰлуҰ мҚмкӘн кӘсӘлер туралҰ шешӘм ңабҰлдап, оқ ңорҰтҰндҰ беруӘ бек мҚмкӘн. СонҰмен ңатар, штарлҰбӘзге тиӘсӘп жатңан жіне АбдҚлбаңидӘ, АбдҚлхакимдӘ жіне ХажҰ СҚлеймендӘ жер аударүан, сондай-аң, Иішил ШімсидӘ аңталҰп шҰңса да б&л жерден жӘбермей &стап отҰрүандар, ірине ХафҰз Мехмет, Сіид Шіфик секӘлдӘ дӘнӘ мҰңтҰ жандардҰ жіне адада, СердҰқ +лӘп ңалүан к+семдерӘне, онҰқ суретӘне бас имеген, осҰлайша +здерӘнӘқ бидүатшҰлардҰ ңолдамайтҰнҰн к+рсеткен осҰндай адамдарүа бас бостандҰүҰн бермей ңиÇнат жасауҰ ібден мҚмкӘн. гӘ оқбтан, Рисалей-Н&р жасҰрҰн пердесӘн ашҰп тастап мақҰзҰ зор, іркӘмге ңатҰстҰ міселеде +зӘнен-+зӘ шайңасңа шҰңңан кезӘнде шікӘрттерӘ онҰ ңолдап артҰнда сапта т&руҰ керек. ОнҰқ істе жеқӘлмейтӘн аңиңатңеде т+зделгендӘгӘн кҚдӘкшӘл, екӘойлҰ, м&сҰлмандарүа к+рсетӘлуӘ керек-тӘ. МӘне, сендер м&нҰ назардан тҰс ңалдҰрмай, аңҰлдасңан кезде осҰнҰ ескерӘқдер! Яте саң болҰқдар! БӘр-бӘрлерӘқе р иеленқдер! АшуланудҰқ орнҰна ң&рмет к+рсетӘп, наразҰ болудҰқ орнҰна жірдем етӘқдер!

* * * *

Һазиз, адал, шҰнайҰ достарҰм!

Мен, бӘрнеше кҚн болдҰ бӘр д&үама +згерӘс ендӘрдӘм. ОсҰ кезге дейӘн кҚнӘн&ңсас ен аса وَاغْفِرْ деп немесе وَفِّقْ секӘлдӘ д&үанҰ жиӘ ңайталап, طَلَبَةَ رَسَٓائِلِ النُّورِ الصَّادِق۪ينَ деген болсам, ендӘ б&дан
— 357 —
кейӘн الصَّادِق۪ينَ с+зӘн алҰп тастап оңитҰн болдҰм. Себебкелей сатпен ірекет ңҰлуүа +зӘн міжбҚр санайтҰн жіне мазасҰ кетӘп Қрейленген жіне ҚмӘтсӘздӘктен жанҰ ңиналүандар ңҰзметтен алшаңтап, сҰрттай терӘске шҰүарҰп, адалдҰңтҰқ ережесӘне ңайшҰ ірекет етсе де д&үатӘлектерден ң&р ңалмасҰн дегенӘм үой.
* *Н&рүа بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз бауҰрҰм ХафҰз Али!

АуруҰқдҰ уайҰмдама! Хаң Таүала шипа берсӘн! Юмин. АбаңтҰда +ткен ірбӘр саүат басңа уаңҰттҰқ он екӘ саүат үибадатҰмрӘсӘ ма-пар болатҰндҰңтан, сенӘқ табҰсҰқ зор. ДірӘ-дірмек керек болса менде бар, салҰп жӘберейӘн. ЖалпҰ осҰ кезде жеқӘл тҚрде бӘр ж&ңпалҰ ауру бар. Мен сотңа барүанҰмдардҰ ңаттӘ тҚрде ауҰрҰп ңаламҰн. МҚмкӘн сен маүан к+мектесу ҚшӘн болар, б&рҰқүҰ заманнҰқ адамдарҰ бӘрӘнӘқ орнҰна бӘрӘ ауҰрадҰ екен немесе жан тапсҰрадҰ екенер жҚзде сол жанкештӘлер секӘлдӘ менӘқ ауруҰмнҰқ бӘршамасҰн алүанүа &ңсайсҰқ.

* * * *
(Яте керемет ірӘ +те орҰндҰ к+қӘл айту) Һазиз, адал бауҰрларҰм!
لِكُلِّ مُص۪يبَةٍ اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
Мен +зӘме іаүҰ" Сдерге ірӘ Рисалей-Н&рүа к+қӘл айтҰп, марң&м ХафҰз АлидҰ жіне Денизли ңаласҰнҰқ мазарлҰүҰн ң&ттҰңтаүҰм келедӘ. Неге десеқӘз, "Миуа" рисалесӘнӘқ َّخِرُҰн тереқ тҚсӘнген ержҚрек, батҰр бӘр бауҰрҰмҰз, "Миуа" рисалесӘнӘқ аңиңатҰн анҰүҰраң, "айнілÇңин", "хаңңалÇңин" дірежесӘнде к+збен к+рӘп, жҚрекпен беابْتِغшӘн ңабӘрге тінӘн тастап перӘштелер секӘлдӘ ж&лдҰздарүа, рухтар ілемӘне сапар шектӘ. Ол +зӘне тиесӘлӘ мӘндеттӘ толҰң атңарҰп ң&рметтӘ демалҰсңа шҰңтҰ. Аса мейрӘмдӘ Аллае осҰ амал діптерӘне Рисалей-Н&рдҰқ ірӘптерӘ, жазуларҰ жіне ңанша рет оңҰлса сонша сауаптар жазсҰн, імин. ҮабӘрӘнде Ү&ран мен Рисалей-Н&р жанҰна жолдас, серӘк болсҰн, імин. Н&р фабрикасҰн. Ү&раҒ, онҰқ орнҰна діл сондай он батҰр шікӘрт сҰйлап ерен еқбек еткӘзсӘн, імин, імин, імин. Сендер де мен
— 358 —

секӘлдӘ онҰ д&үаларҰқа ңосҰқдар. ОнҰқ тӘлӘ ендӘ бӘр емес мандардҰп, ол жоүалтңан бӘр +мӘр рухани мҰқ +мӘрге айналҰп, "міқгӘ жасасҰн!" деп АллаҒтҰқ рахҰмҰнан с&рап, ҚмӘт етейӘк.

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

МҰна с&мдүана аанда жіне мҰна жапа шектӘрӘп жалүҰзсҰрататҰн жерде ӘлӘм жолҰндаүҰ тілаба деген абҰройүа б+ленудӘ сондай-аң, аса мақҰздҰ ңҰзмет етудӘ сендер арңҰлҰ бӘзге де нісӘп еткен РахҰмҰ мол Хаң Таүалаүа шексӘз шҚкӘр етемӘн."ЮҒл-Ә кішф уіл ңубур">миллиа к+зӘ ашҰң к+кӘрегӘ оÇу жандардҰқ айтуҰ бойҰнша кейбӘр ҰңҰластҰ, ҰждаүаттҰ тілабалар ӘлӘм ҚйренӘп жҚрӘп ңайтҰс болса шіҒид секӘлдӘ +зӘн тӘрӘ ірӘ кҚнделӘктӘ +з сабаүҰмен ш&үҰлданҰп жҚргендей анҰ та екен. ТӘптӘ, атаңтҰ бӘр іулие к+рӘптӘ, опат болүан бӘр шікӘрт араб тӘлӘнӘқ грамматикасҰн ҚйренӘп жатңанда ңайтҰс болҰп ңабӘрге ңойүанда мҚнкер-нікӘр перӘште келӘп, с&раңңа тартайҰн деп مَنْ رَبُّكَ"РаббҰқ кӘм?">деп с&раса, ілгӘ шҰншама+зӘн медреседе жҚргендей сезӘнӘп: مَنْ с+зӘ бастауҰш, رَبُّكَ с+зӘ баÇндауҰш" деп с+йлемдӘ талдап, арап тӘлӘнӘқ грамматикасҰмен жауап берген дейдӘ.

МӘне, осҰ оңиүаүа орай мластҰ марң&м ХафҰз Али бауҰрҰмҰздҰ діл тӘрӘ кезӘндегӘдей Рисалей-Н&рмен ш&үҰлданҰп жоүарҰ ӘлӘм алҰп жҚрген "тілаба-и улум" атаүҰна лайҰң ірӘ нҚйелӘ іҒидтер арасҰнда жҚ деп бӘлемӘн. Сол оймен оүан жіне сол сиÇңтҰ Мехмет ЗҚхдҚ жіне ХафҰз Мехметке д&үа еткенде кейде бҰлай деп айтамҰн: «О, РаббҰм! ОлардҰ ңиÇмет ңаоң екедейӘн Рисалей-Н&р шікӘртӘ атҰна лайҰң иман аңиңаттарҰмен, Ү&ран сҰрларҰмен ш&үҰлдандҰрҰп к+қӘлдерӘ к+терӘқкӘ, риза ңҰла г+р, імин!»

* * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрлӘ нірс

Мен, марң&м ХафҰз АлидҰ &мҰта алар емеспӘн. ОнҰқ ңайүҰсҰ жанҰма ңаттҰ баттҰ. Б&рҰқүҰ заманда жанкештӘ жандар досҰнҰқ орнҰна +мӘрӘн пида етӘп +ледӘ деушӘ едӘ, менӘқше ол да менӘқ орнҰма шҰрҰн секӘлдӘ. ОнҰқ ерен еқбегӘн, атңарүан адал ңҰзметӘн сендер секӘлдӘ жандар діл сол сиÇңтҰ атңармаүанда Ү&ранүа, дӘн Исламүа кҚллӘ зиÇн, ңҰзметке Қлкен н&ңсандҰң келер едӘ. ОнҰқ ӘзбасарларҰ

— 359 —

сендер еске тҚскенде ілгӘ +кӘнӘш кет&дретӘқӘл к+терӘлӘп бӘр масайрап ңаламҰн. БӘр ңҰзҰүҰ, соқүҰ кездерӘ онҰқ маүҰнауи тӘптӘ мадди тӘршӘлӘгӘ жалүасҰп жатңан берзах ілемӘне менӘқ де барүҰм келӘп, сол жаңңа ң&штарлҰң сезӘм пайда болҰптҰ. Үалайша, осҰ жерде т&рҰп Спарта ңаласҰндаүҰ бауҰрлБӘзге сілем жолдап, хабарласҰп, с&хбат етемӘз, діл сол секӘлдӘ ХафҰз АлидҰқ кеткен ілемӘ мен ҚшӘн Спарта, Үастамону ңаласҰ сиÇңтҰ к+рӘнедӘ. ТӘптӘ, бҚгӘн тҚнде естуӘмше осҰ абаңтҰдан бӘреудӘ сол жаңңаүара адҰрҰптҰ. «Үап, іттеген-ай, сол марң&м арңҰлҰ ХафҰз Алиүа сілем жолдаүанҰмда үой!» деп, бӘраз +кӘнӘп ңапа болдҰм. Содан к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ: «Оүан сілем жолдау ҚшӘн делдалдҰқ ңажетӘ жоң, онҰқ ңуаттҰӘнде мнҰсҰ кідӘмгӘ телефон секӘлдӘ ірӘ ол +зӘ келӘп алҰп кетедӘ!»

Иі, ол шҰнҰмен шіҒид болдҰ. Мен онҰқ саÇсҰнда Денизли ңаласҰн жаңсҰ к+рӘп, &наттҰм, б&л жерден кеткӘм жоң. Ол жіне Мехмет ЗҚхду жى فَلَфҰз Мехмет к+здерӘ тӘрӘ кезӘндегӘ атңарүан иман мен Н&р ңҰзметӘн +лген соқ да жалүастҰрҰп жатҰр. Олар бӘздӘ +те жаңҰннан тамашалап тӘптӘ, жірдем етӘп жҚр. Олар киелӘ ңҰзметтерӘ ҚшӘн Қлкен іулиелердӘқ арасҰна кӘрӘп, ж БауҰміртебеге ие болүандҰңтан мен ол екеуӘн ХафҰз Мехметпен бӘрге аттарҰн атап т&рҰп, аңтаб-асфиÇлардҰқ есӘмдерӘн айтңанда оларүа да сауапкіделердӘ баүҰштап отҰрамҰн.
* * * *

н б&рҰ, адал бауҰрларҰм!

СендердӘқ ҰңҰластарҰқ, адалдҰң пен табандҰлҰңтарҰқ мҰна ңазӘргӘ ңиҰн-ңҰстау кезде бӘр-бӘрлерӘқнӘқ кемшӘлӘктерӘқе ңарамай, айҰптарҰқҰздҰ ке. ОнҰқ жеткӘлӘктӘ себеп. БӘздӘ бӘрбӘрӘмӘзге байланҰстҰрҰп т&рүан Рисалей-Н&рдҰқ шҰнжҰрҰ, +зара бауҰрластҰң. Ол Қлкен сауаптҰ Әс. Сол ҚшӘн к+птеген кҚналардҰ кешӘртедӘҰздҰң,рде Çүни аңҰретте АллаҒтҰқ ідӘлдӘгӘ бҰлай боладҰ екен, кӘмнӘқ жаңсҰлҰүҰ жамандҰүҰнан артҰң болса соүан ңарай мімӘле жасалҰп, үафу етедӘ дейдӘ. Сол секӘлдӘ сендер де бауҰрларҰмҰздҰқ жасаүан жаңсҰлҰүҰна ңарап сҰйлап, кешӘрӘммен ңарақ+нерӘнйтпесе, бӘр жамандҰүҰна бола ҰзаланҰп ңиналүан сіттегӘ кӘрпиÇздҰң сезӘммен, ашуүа бой алдҰрҰп +зӘмӘзге зиÇнҰ тиетӘн ренжӘсу екӘ т&рүҰдан да з&лҰмдҰң боладҰ. ИншаллаҒ, сендер бӘрбӘрлерӘқдӘ ңуантуүа, ж&батуүа келгенде аÇнбай атсалҰсҰп, тҚрменӘрдҰқ дҰн жеқӘлдетӘп жӘбересӘқдер деп ойлаймҰн.

— 360 —

Һазиз, адал да мҚбарак бауҰрларҰм!

ОсҰ кҚнге дейӘн б&лай ауҰрҰп к+рмеппӘн. ЖойңҰн зірлӘ сҰрңаттҰқ кесӘрӘнен, бӘрнеше кҚннен берӘ сендермен хабарласа алмÇ оңу дҰм. Мен, Рисалей-Н&р атҰнан рухани Н&р мен ГҚл фабрикасҰндаүҰ табандҰ да адал, ержҚрек ңайсар бауҰрларҰммен жіне Үастамону ңаласҰндаүҰ жанкештӘ шікӘрттерӘммен Ү&дайүадейтӘн ете маңтанамҰн. ОлардҰ ойлаүан кезде залҰмдардҰқ жан т+згӘсӘз азабҰна демеу болар сҚйенӘш тауҰп, к+қӘлӘм жій табадҰ. "Діл ңазӘр +лсем ӘзбасарларҰм бар!" деп жҚретаүан нҰшталҰп ажалҰма "хош келдӘқ!" демекпӘн. Тек, дҚниÇң&марлар маүан +здерӘне ңарсҰлас ретӘнде ңарап менӘ негӘзсӘз, бос кҚдӘкпен абаңтҰүа жаптҰ. Ал, ИліҒи таүдҰр, менӘ олармнҰ рахлеспей, олардҰ тура жолүа шаңҰрҰп, тҚзетпегенӘм ҚшӘн ңамауүа алдҰ. Мен абаңтҰда бӘрнеше үана достарҰммен ңалсам даүҰ Анкара жоүарҰ ң&зҰрлҰ органдарҰнан Ислам ілемӘн алақдатҰндай ашҰң сот б, екӘгталап етемӘн. Олармен дауласҰп жіне "Миуа" рисалесӘн, сондай-аң, "МҚдафат" Çүни +зӘмӘздӘ аңтап жазүан жазбахаттардҰ жақа ірӘппен жаздҰрҰп, к+бейтӘп ілгӘ жоүарҰ органдарүа жӘбермек ойҰм бар, Ұ жоң аҒ!

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СенӘқ бӘлгӘқ кеп с&раүан хадистер "мҚтішібих" деп аталадҰ Çүни маүҰнасҰ астарлҰ келедӘ. Олар жеке бӘр міселегар, "мстҰ емес жіне барлҰң жерге ңолдануүа болмайдҰ. ОлоардҰқ кейбӘрӘ м&сҰлмандардҰқ басҰна т+нген дӘни фитне-бҚлӘктерден хабар берӘп, тек сол замандаүҰ кезеқдӘ меқзеп, хабар бередӘ. Ол Хижаз немесе ИрактҰ мҰсал ретӘнде айтңан. Иі, Аббаситтер діҰн ерее «МҚүтізилі", "Рафизи", "Жібри» сондай-аң, жасҰрҰн тҚрде дӘннен безген "мҚлхид" топтар, зҰндҰңтар жіне дӘн Исламүа залалҰ тиген к+птегң&лшҰлсңан аүҰмдар пайда болдҰ. ОсҰндай шариүат пен аңидаүа ңауӘп т+нген аласапҰран заманда Б&хари, Муслим, Имам Аүзам, Имам Шіфи, Имам Мілик, Имам Ахмед ибн Ханбал, Имам Һазали, Һаус Аүзам жіне ЖҚнейд-Ә Баүдади с&рүан, к+птеген Ислам ү&ламаларҰ к+мекке келӘп ілгӘ дӘни фитне-бҚлӘктӘ +шӘрӘп ИсламнҰқ туҰн к+кке к+тердӘ.

Сол заманнан бастап Қш жҚз жҰлүа дейӘн ілгӘ жеқӘс жалүасҰнанаүат. Дегенмен, астҰртҰн тҚрде ілгӘ адасңан аүҰмдар саÇси т&рүҰдан жол тауҰп Хулагу, ШҰқүҰсхан бҚлӘгӘн &йҰмдастҰрҰп м&сҰлмандардҰ ңҰрүҰнүа &шҰраттҰ. Ол бҚлӘктӘқ ңашан болатҰнҰн алдҰн ала

— 361 —

АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз жіне ХазаңшибіАли діл басҰп айтҰп, меқзеп хабар берген. Сондай-аң, б&л заманүҰ фитне-бҚлӘк бірӘнен де сораңҰ, с&мдҰң болүандҰңтан бӘрнеше хадис жіне Ү&раннҰқ к+птеген ишараларҰ діл уаңҰтҰн к+рсетӘп т&рҰп хатсӘз крген. СондҰңтан, хадистер ҚмметтӘқ бастан кешетӘн тарихи кезеқдердӘ жалпҰ тҚрде баÇндаүан кезде кейде ілгӘ жалпҰлама оңиүалардҰқ тек бӘреуӘн үана мҰсал ретӘнде баÇндап, болатҰн уаңҰтҰн к+рсетедӘ. М&ндай "мҚтешібих" жіне маүҰнасҰ толҰң ашҰлмаүакіделестердӘқ мінмаүҰнасҰн Рисалей-Н&р жаңсҰлап тҚсӘндӘрген. МҰсалүа, ЖиҰрма т+ртӘншӘ С+з бен БесӘншӘ Шуаң, б&л аңиңаттардҰ шариүат ережесӘне са, азүҰдаүан.

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

(БӘр-бӘрлерӘқдӘ менменшӘл немесе адал емес деп айҰптамау ҚшӘн бӘр аңиңаттҰ баÇндауүа тура келдӘ.)

Мен, жаратменмендӘктӘ тастаүан, жҚгенсӘз ніпсӘсӘн тҰйүан Қлкен бӘр іулиенӘқ асау ніпсӘ туралҰ айтҰп ңаттҰ шаүҰмданүанҰн к+рӘп, тақңалүанҰм бар. Содан анҰң бӘлгенӘм, адамнҰқ асау ніпсӘсӘ +лгенӘмен оүан сауап жаздҰру Қ тартҰҰқ орнҰна сезӘмдер ңозҰп, сол ж&мҰстҰ жалүастҰрҰп +мӘрӘнӘқ соқҰна дейӘн ніпсӘмен кҚрес жалүаса бередӘ екен.

МӘне, ілгӘ Қлкен іулиелер осҰ екӘншӘ д&шпаннан жіне ніпсӘнӘқ орҰнбасарҰ туралҰ айтҰп шаүҰмданүан екен. Эім, адамнҰ Жер, р ңасиетӘ, онҰқ міртебесӘ +зӘне бӘлӘнбейдӘ, онҰ сезбеуӘ мҚмкӘн. Жіне адамнҰқ ңадӘр-ңасиетӘн тек дҚниÇлҰң т&рүҰдан баүалауүа болмайдҰ. ТӘптӘ, міртебесӘ тҰм жоүарҰ кейбӘр ӘрӘ т&лүалар +здерӘне АллаҒ берген ерекше ңасиеттӘ сезбегендӘктен, الْفَӘн ж&рттҰқ бірӘнен т+мен, бейшара, паңҰр деп бӘлген. Демек, халҰңтҰқ ойҰнша бӘреудӘқ кемел екенӘн анҰңтайтҰн"кішф уі кіраматтар",>рухани зауҰң пен н&рлар емес, олар адамнҰқ дірежесӘн, міртебесӘн к+рсететӘн +лшем бола алмайдҰ. Сахас +сетҰқ бӘр саүатҰ іулиелердӘқ бӘр кҚнӘне, тӘптӘ іулиенӘқ бӘр"чиллесӘне">{(СӘлтеме): Машаңат, +зӘн-+зӘ ңинап азап шегуӘ.} пара-пар бола т&ра оларда іулиелерпҰнан дӘ"кішф уі кіраматтар">Çүни тақүажайҰп жаүдайлар сирек болүан. СахабалардҰқ барлҰүҰ жаппай үажаптар, кіраміттар к+рсетпеген. Б&л айтҰлүан нірс&бҰлҰсаңиңаттҰ ділелдейдӘ. МӘне, бауҰрларҰм!
— 362 —

Абай болҰқдар! СендердӘқ жҚгенсӘз ніпсӘлерӘқ басңанҰ +зӘмен салҰстҰрҰп «су-Ұ зан» Çүни жаманүа жорҰп сендердӘ алдамасҰн, "Рисалей-Н&р тірбиелемейдӘ!", деп к+қӘлге кҚдӘк салмасҰн.

* * * * с "тахسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

(Рисалей-Н&рдҰқ "Жастар шҰраүҰ" мен "Миуа" рисалесӘндегӘ бес міселенӘқ тентектӘк жасаүан жастарүа тоүҰз май-шапалаүҰ баÇндаладҰ. Б&л Рисалей-Н&рдҰқ тамаша керіматҰ екенӘн олардҰқ +здерӘ мойҰндӘ мини

БӘрӘншӘсӘ; Маүан ңҰзмет еткен Фійзи дейтӘн жӘгӘт. Мен оүан іу баста айттҰм: Сен "МиуанҰқ" бӘр дірӘсӘн болсҰн тҰқдадҰқ, ендӘ тентектӘк жасама! Ол тҰқдамадҰ. Дереу шапалаң жедӘ, Çүни бӘр апта боен олаҰ байлаулҰ жҚрдӘ.

Иі, д&рҰс айтадҰ
Фійзи

ЕкӘншӘсӘ; Маүан ңҰзмет еткен жіне «Миуа» кӘтапшасҰн к+шӘрӘп жазүан Али Риза. БӘр кҚнӘ оүан +зӘнӘқ жазүанҰнан дірӘс берейӘн десем, тенде, ңк ңҰлҰп тамаң пӘсӘру керек деп сҰлтаураттҰ. Ол да майшапалаң жедӘ. Не болдҰ дейсӘздер үой, ңазанҰ бҚтӘн, ідемӘ бола т&ра тҚбӘ тҚсӘп ңалдҰ, ірине тамаүҰмен ңоса...

Иі, д&рҰс, солай болдҰ
Али Риза

шӘүҰ к+п ЗиÇ дейтӘн жӘгӘт. Ол «Миуа» кӘтапшасҰнҰқ ӘшӘнен жастарүа ңатҰстҰ жіне намаз туралҰ жерлерӘн +зӘне к+шӘрӘп жазҰп, намазүа бастадҰ. Содан тентектӘк ңҰлҰп намазҰн жіне рисаленӘ жазуҰн тастап кеттӘ. Кенет шапалаң жезӘмӘздеттен тҰс, ешңандай себепсӘз діл бас жаүҰндаүҰ ӘлулӘ ңоржҰнҰ мен киӘм-кешегӘ т&танҰп +ртенӘп кеттӘ. К+пшӘлӘктӘқ ӘшӘнде заттарҰнҰқ жанҰп кеткенше ешкӘмнӘқ байңамауҰ тақүажайҰп. ДүантайідейӘлеп келген майшапалаң екенӘне к+зӘмӘз жеттӘ.

Иі, солай болдҰ
ЗиÇ

Т+ртӘншӘсӘ; Махмуд дейтӘн жӘгӘт. Оүан «Миуа» кӘтабҰнан жастарүа жіне намазүа ңатҰстҰ міселенӘ оңҰп бердӘм уа Ү&: «Ү&мар ойҰн ойнама, намазҰқдҰ оңҰп жҚр!» дедӘм, ол да ңабҰлдадҰ.

— 363 —

БӘраң, тентектӘкке салҰндҰ. НамазҰн тастап, ң&мар ойҰн ойнай бастадҰ. Дереу ащҰ шапалаң жедӘ Çүни ң&мар ойҰнҰнда ңайта-ңайта &тҰлҰп +зӘ паңҰр бола т&ра ңҰлҰң кирасҰн, шапанҰн, шалбарҰн тӘгӘп &тҰлҰп ңалдҰ. ЮлӘ есӘн жиүан емес.

Иі, д&рҰс айтадҰ
Махмуд

БесӘншӘсӘ; Он т+рт жасар СҚлеймен. Ол +те тентек болатҰн ірӘ басңалардҰқ ҰзасҰн келтӘрӘп ашуландҰратҰн. Оүан: «Д&рҰс жҚр! НамазҰқдҰ остерӘнӘқнен Қлкен жӘгӘттердӘқ арасҰнда б&л жҚрӘсӘқ жаңсҰ емес, байңа!» дедӘм. Ол намазүа бастап едӘ, бӘраң кейӘн тастап тентектӘк жасап жҚрдӘ. Содан шапалаң жедӘ. Не болдҰ дейсӘз үой, ңҰмнҰқ тертӘне шалдҰүҰп жиҰрма кҚндей т+сек тартҰп ауҰрдҰ.

Иі, солай болдҰ
СҚлеймен
АлтҰншҰсҰ;>Маүан бастапңҰда ңҰзмет еткен Омар дейтӘн жӘгӘт. Ол да намазүа бастап, ін айтуҰн ңойдҰ. еқ т&т кешң&рҰм есӘгӘме жаңҰн жерден іннӘқ дауҰсҰ естӘлӘп д&үа-кӘтап оңуҰма кедергӘ келтӘрдӘ. АшуланҰп сҰртңа шҰңсам ідеттен тҰс Омар екен. Мен де ідеттен тҰс оүан бӘр шапалаң бердӘм. ЕртеқӘне ідеттен тҰс Омардاللّٰهа тҚрмеге алҰп кеттӘ.
Д&рҰс айтадҰ
Омар

ЖетӘншӘсӘ; Он алтҰ жасар Хамза. ОнҰқ дауҰсҰ жаүҰмдҰ болүандҰңтан ін айтҰп басңалардҰқ ніпсӘсӘн ңоздҰрҰп тентектӘк ңҰлатҰн. Мен оүан: «Б&лай етпе! Шапалаң жейсӘқ!» дедӘм. Кенет келесӘ кҚнӘ бӘр на одақ шҰнтаүҰ шҰүҰп екӘ апта ңиналдҰ.

Иі, д&рҰс айтадҰ
Хамза

Айта берсе м&ндай май-шапалаңтар к+п. БӘраң, ңаүаз таусҰлдҰ маүҰна да бӘттӘ.

* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘлӘм министрӘ бет посҰн он ашҰп, +зӘнӘқ кӘм екенӘн жіне Ү&дайдан безген кҚпӘрлӘгӘн ендӘ басңа жаүҰнан к+рсете бастадҰ. БӘздӘқ жазүан аңталу хатҰмҰздҰ алмай т&рҰп, басңа бӘр себепу)>есӘгӘ баÇндаманҰ жазса керек. ШҰнҰмдҰ айтсам, м&ндай жоүарүҰ маңамүа хаттҰ

— 364 —

жӘбергӘм келмеген-дӘ. БӘраң, бауҰрларҰм солай шешкен соқ жӘберӘп едӘк д&рҰс болүан ірӘ ңажет екен, оҰраңңа жаүдай к+рсетӘп отҰр. ЯйткенӘ, дӘннен безу шараларҰна келгенде алдҰна жан салмайтҰн ол, мӘндеттӘ тҚрде Анкараүа жӘберӘлген ң&жаттар мен рисалелерге немң&райлҰ ңарамасҰ анҰң. ЕндӘ бӘздӘқ жӘберген б&лтарпас аңталу хаттарҰмҰз онҰқжіне т+бесӘнен &рдҰ бӘлем, жаңсҰ болдҰ. Ү&дай ңаласа, ол жерде де Рисалей-Н&рүа жаңтастар табҰлҰп, жҰлҰ леп есӘп ңалар, иншаллаҒ!

БауҰрларҰм! МинистрлердӘқ кейбӘрӘ осҰндай екенӘ белгӘлӘ болдҰ. Олай болса ондай кӘсӘлерге сенӘп ңҰӘс табн бас тарту, берӘлу секӘлдӘ жійт белгӘлӘ бӘр маүҰнада +зӘн-+зӘ +лтӘру деген с+з. Б&л, Ислам дӘнӘн ңабҰлдаүанҰна +кӘну, дӘннен шҰүу дегендӘ бӘлдӘредӘ. СебебӘ, олар дӘннердҰқ СендӘктен бӘз секӘлдӘ жандардҰқ оларүа сенӘп, берӘле салүанҰна риза емес. Олар: «ЖҚрегӘқнен, ар-ожданҰқнан бас тарт! Тек дҚниÇүа ж&мҰс Әсте!» дейдӘ. Ендеше, б&л жаүдайда РаббҰмҰздҰқ жірд с&радсенӘп табандҰлҰң танҰтҰп, сабҰр жіне тіуекел етӘп, т+рт сандҰң Рисалей-Н&р кӘтаптарҰнҰқ сол маңамдарүа жетӘп, +зӘнӘқ ңуаттҰ б&лтартпас айүаңтарҰмен оларүа Қстем келӘп жеқуӘне д&үа тӘлеуден басңа амал жоң.

БӘз, бӘр-бӘрӘмӘздلَا اِҰп, ренжӘскеннен жіне Рисалей-Н&рдан бас тартҰп, оларүа берӘлӘп тӘптӘ, оларүа жаңтасҰп ңолдаүанмен еш пайдасҰ жоң екенӘне ңазӘрге дейӘн тіжӘрибелерден к+зӘмӘз жеттӘ. БӘраң, сендер еш уайҰмдамақдар! ЮлгӘ бҰластрдӘқ дақүара салҰп айңай-шу шҰүаруҰ олардҰқ ілсӘздӘгӘн, ңаттҰ ңорҰңңанҰн к+рсетедӘ. ЕндӘ, олар тиӘспек тҚгӘл, +здерӘн ңорүаштаудан басңа шараларҰ жоң.
* *Қлджіл

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Хома ңаласҰнан бауҰрҰмҰз Али дейтӘн шікӘрт, ХафҰз Али ңайтҰс болүан кезде ол да ңайтҰс болүан екен. МтҚрде үан Сами мҰрза айттҰ. Сондай-аң, ХомалҰң ңаҒарман Мехмет Али де м&нҰ хатҰнда жазүандҰ. Мен ол АлидҰ ілгӘ наүҰз шіҒид Алимен ңосҰп екеуӘне бӘрдей д&үа етӘп жатҰрмҰн. ЖаңҰнда үана бӘзбен байланҰсҰ бар бӘр ханНӘл +з бауҰрҰмҰздҰқ ңайтҰс болүанҰн тҚсӘнде к+ргенӘн айтңан-дҰ. Ол тҚстӘқ жоруҰ бҰлай болдҰ: Б&л екӘ Али жіне абаңтҰда Рисалей-Н&р шеқберӘне кӘргӘсӘ келген, кейӘн дарүа асҰлүан М&стафа секӘлдӘ кӘу жінебӘздӘқ атҰмҰздан аңҰретке кеттӘ жіне бӘздӘқ аман-есендӘгӘмӘз ҚшӘн ң&рбан болдҰ.

— 365 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал, табандҰ жіне тіуекелдӘқ мінӘсӘн тҚсӘнӘп, ңадӘрӘн бӘлген бауҰрларҰм!

КейбӘрма жҰлдан берӘ ешбӘр газеттӘ оңуүа, тҰқдауүа істе ңҰзҰңпасам даүҰ, +кӘнӘшке орай тек солңҰлдаң кейбӘр бауҰрларҰм ҚшӘн бҚгӘн бӘр газеттӘқ маңаласҰна ңарадҰм. Сонда бӘлгенӘм; астҰртҰн жіне ашҰңтан ашҰң с&мдҰң аүҰмдарн тіухж&мҰс жасап жатҰр екен. Ортада бӘз к+рӘнгендӘктен сол аүҰмдармен бӘздӘ байланҰстҰ деп ойлайтҰндар бар. ИншаллаҒ, Рисалей-Н&рдҰқ т+рт сандҰң ңуаттҰ да б&лтартпас кӘтаптарҰ жіне наңт Басңадалүан аңталу хаттарҰ +зӘмӘз ҚшӘн де, имандҰлҰң ҚшӘн де, Ү&ран мен ДӘн Ислам ҚшӘн де ңайҰрлҰ нітижелер, оқ ңорҰтҰндҰлар тудҰрадҰ. БӘз олардҰқ дҚниÇсҰна араласпадҰң жінебаүаласпаң та ойҰмҰз жоң, онҰ +здерӘ де ділелдей алмадҰ. ЕндӘ, бҚкӘл Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн Анкараүа сараптама жҚргӘзу ҚшӘн алдҰрҰп жатҰр.

#278қ аңиңат екенӘ рас жіне б&л кезге дейӘн Рисалей-Н&р ңҰзметӘ барҰсҰнда РаббҰмҰздҰқ жірдемӘн анҰң к+рдӘк, онҰ жоңңа шҰүару мҚмкӘн емес. Оүан іркӘм аздҰ-к+птӘ куі болүан да шҰүар. Сондайаң, ңазӘргӘ тақда саÇсатта да, дҚниÇда ҰмдҰ бра ңарама-ңайшҰлҰңтар туҰндап жатңанҰ рас. Жіне болүан Әске риза болҰп, таүдҰрүа к+нуден жіне Иман мен Ү&ранүа ңҰзмет етуден жіне Н&рдҰқ сҰйлайтҰн зор ж&банҰшҰн к+рӘп тамашалаудан басңа ңолҰмҰздаүан керсе келмейдӘ. Олай болса, бӘздӘқ ӘстейтӘнӘмӘз жіне мӘндеттӘ тҚрде ӘстеуӘмӘз керек нірсе уайҰмдамау, ҚмӘтсӘздӘкке тҚспеу жіне рухани кҚшӘмӘздӘ жоүалтпау, бӘр-бӘрӘмӘздӘ демеу, ңорҰнҰқ жоіне м&ндай білеге ңарсҰ тіуекел етӘп ңарсҰ т&ру, тҚймедейдӘ тҚйедей ңҰлатҰн даурҰңпа журналистердӘқ хабарҰна мін бермеу. Б&л дҚниÇлҰң +мӘр ісӘресе, мҰна заманда, м&ндай шарттарда еш ң&нҰ жоң. сонҰм тҚскеннӘқ бірӘне хош келдӘқ деп, ңабҰлдау керек.

* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ЕкӘ-Қш бауҰрҰмҰз +здерӘн ж&бататҰн тамаша бӘр демеу тауҰп алҰптҰ. Олар бҰлай дейдӘ: "МҰна тҚрмеде кейбӘр жӘгӘттер бӘр-екӘ сес &лҰң харам ңҰлҰңтҰқ кесӘрӘнен бӘр-екӘ тӘптӘ, кейбӘрӘ он жҰлүа сотталҰп тҚрменӘқ азабҰна сабҰр саңтап, шҰдап жҚр. ТӘптӘ, кейбӘреуӘ шҚкӘр етӘп баалүандні жасаудан ң&тҰлдҰң дейдӘ.

— 366 —

Ендеше, бӘз Рисалей-Н&р арңҰлҰ +те орҰндҰ ірӘ адал ңҰлҰүҰмҰз ҚшӘн жіне иманүа ңҰзмет еткендӘктен алтҰ-жетӘ айүа ңамалҰп ңиналудамҰз. Оүан неге шаүҰмданамҰз?". Мен м&нҰ естӘп: "мҰқ мірте бірека сай " дедӘм.

Иі, бес Çки он жҰл иманүа ңҰзмет ҚшӘн жіне басңалардҰқ иманҰн ң&тңару маңсатҰмен ңҰзҰңтҰ да тіттӘ, киелӘ де ңайҰрлҰ мӘндет атңарҰп жіне пӘкӘри ң&лшҰлҰң ҚшӘн азап шегу, негӘзӘн пайүкӘр етерлӘк жаүдай, маңтануүа т&рарлҰң ңҰлҰң. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз бҰлай деген екен: "БӘр адам сен арңҰлҰ ИсламдҰ ңабҰлдаса ол сен ҚшӘн сахараүа толҰ ңҰзҰл ңой-ешкӘлерден абзал!".

МӘне, осҰ жасңашасотта жіне Анкарада сендердӘқ жазүан жазбаларҰқ мен ңҰзметтерӘқнӘқ саÇсҰнда к+птеген адамдар иманҰн ңауӘп-ңатерден саңтап ңалуда ілӘ талайҰ саңтап ңалатҰн боладҰ!" Сол ҚшӘн сабҰр саңтап, риза бойтӘн бкӘр етӘқдер!

Егер Анкарада билӘк басҰндаүҰ ХалҰң ПартиÇсҰ ол жаңңа кеткен Рисалей-Н&рдҰқ ңуаттҰ кӘтаптарҰн ңабҰлдамай, ерегесӘп терӘстесе, бӘз ҚшӘн еқ тҰнҰш жер абаңтҰ болмаң. Жіне ол, дӘнсӘздердӘқ болшевизмдӘ атеизммен ңо де бокеуӘн бӘрӘктӘргенӘн к+рсетедӘ. Ол кезде кӘмет болса олардҰ тҰқдауүа міжбҚр боладҰ. Сонда РисалейН&р ортадан шегӘнедӘ де тоңтап ңаладҰ, сосҰн мадди-маүҰнауи пілекеттер келе туҰнҰқдҰ Çүни апат, зӘлзілі, білелер к+бейедӘ деген с+з.

* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْاِنْسِ اَلَمْ يَاْتِ&лҰмдҰُسُلٌ مِنْكُمْ

ҮасиеттӘ аÇтҰнҰқ бӘлдӘргенӘндей жҰндардан да пайүамбар келген. Дегенмен, б&л т&рүҰдаүҰ с&раңтҰқ жауабҰн &стаздҰқ +зӘнен тҰқдсңа ңа

Һазиз бауҰрҰм!

Рас, сенӘқ с&раүҰқ +те мақҰздҰ. Алайда, Рисалей-Н&рдҰқ бастҰ мӘндетӘ адамдардҰ адасушҰлҰңтан, с&мдҰң кҚпӘрлӘктен ң&тңару болүандҰңтан м&ндай міселелеқ б&лаңҰттҰқ ретӘ келмейдӘ ірӘ ол туралҰ таңҰрҰп ңозүалмайдҰ. Салих сіліфтер Çүни АллаҒтҰқ игӘ ң&лдарҰ да оүан к+п тоңталмаүан. СебебӘ, ондай үайбӘ соүак+зге

— 367 —

к+рӘнбейтӘн Әстерге келгенде б&рҰсңа пайдаланушҰлҰң етек алуҰ мҚмкӘн. Ғім, шарлатандар +здерӘнӘқ жеке бас пайдасҰна пайдаланҰп кетедӘ.

ҮазӘрдӘқ +зӘнде, Êкстрасенс, к+рӘпкел баңсҰнҰ еқ рлер"жҰндармен хабарласу">деп алаÇңтҰң жасап жҚр емес пе? Б&рҰқүҰнҰқ адамдарҰ дӘнге зиÇнҰ тиедӘ деп ол туралҰ к+п айтпаүан. Сондай-аң,"ХатемҚл ЮнбиÇ">М&хаммед Пайүамбардан кейӘн жҰндарңа, аңйүамбар шҰңпаүан. Эім, Рисалей-Н&р б&л заманда адамзаттҰқ басҰна тҚскен пілекет материалистӘк &үҰмдҰ тойтару ҚшӘн жҰндар мен руханилардҰқ болмҰсҰн наңтҰ тҚрде айүаңтармен ділелдеп бوا وَع М&ндай міселелерге ҚшӘншӘ кезекте ңараүан, жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрудӘ басңа кӘтаптарүа ңалдҰрүан. БілкӘм, Рисалей-Н&рдҰқ бӘр шікӘртӘ Рахман сҚрее ңорңпсӘрлеп б&л міселеленӘ де ңолүа алар.
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

لِكُلِّ مُص۪يبَةٍ اِنَّا لِلّٰهِ وَاِن бӘр кِلَيْهِ رَاجِعُونَ

РасҰнда ХафҰз Али, ХафҰз Мехмет пен Мехмет ЗҚхдудӘқ дҚниеден озүанҰ тек бӘзге жіне Спартаүа үана емес, тӘптӘ елге тӘптӘ, Ислам ілемӘне Қлкен н&ңсандҰң келтӘредӘ. БӘраң, б&л кезге дейӘн АллаҒтҰқ инает-жірдемаүҰ ң&й боп келдӘ; Рисалей-Н&р бӘр шікӘртӘн жоүалтса дереу орнҰна екӘ-ҚшеуӘ діл сол шеқберде ортаүа шҰүатҰн. СондҰңтан, басңа т&рүҰдан ілгӘндей ңаҒарман бауҰрҰмҰздҰқ ңҰзметӘн атңаратҰн орҰнбасар, ҰңҰластҰ ші..." тр шҰүатҰнҰна ҚмӘтӘмӘз зор. Иі, ол ҚшеуӘ аз уаңҰттҰқ ӘшӘнде жҚз жҰлдҰң иман ңҰзметӘн атңардҰ десе боладҰ.

Аса мейрӘмдӘ Рахман-ур Рахим оларен шекн жіне жайүан жіне оңҰүан Н&р кӘтаптарҰнҰқ ірпӘ ңанша болса сонша жарҰлңауүа б+ленсӘн. Юмин!

МенӘқ атҰмнан ХафҰз МехметтӘқ тума-туҰстарҰна, туүаУлухиеҰна к+қӘл айтҰқҰздар! Мен онҰ ХафҰз Али мен Мехмет ЗҚхдҚге жолдас ңҰлҰп +зӘмнӘқ «аңтаб» &стаздарҰмнҰқ тӘзӘмӘне ңосҰп ңойдҰм. ХафҰз АкифтҰ да АсҰм мен ЛҚтфиÇ бауҰрларҰма жоллатҰн,лҰп бӘрге жаздҰм.

* * * * *
— 368 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Азиз, адал бауҰрларҰм!

اَلْخَيْرُ ف۪ى مَا اخْتَارَهُ اللّٰهُ дегендей, міселемӘздӘқ кешӘгуӘнӘқ хикметӘбар. ЯйткенӘ, бараратҰлктептерде, ресми орҰндарда ілгӘ +лген с&мдҰң адамдҰ дірӘптеп, оүан сҚйӘспеншӘлӘк оÇтуда. Б&л, Ислам ілемӘне, жалпҰ болашаңта ңасӘрет і келген ңайүҰлҰ оңиүа. Ендеше, ңазӘр ерӘксӘз тҚрде "онҰқ" кӘм екенӘ іу баста онҰқ достарҰна жіне онҰ шҰн сҚйетӘндерге б&лтартпас айүаңтармен ділелдейтӘн РисалейН& аңиңардҰқ ңолҰна тиӘп, +зӘн ңҰзҰүа да м&ңиÇт оңҰтңҰзуҰ мақҰзҰ зор оңиүа. Ол ҚшӘн бӘз секӘлдӘ мҰқдаүан адам ңамалҰп тӘптӘ, сол ҚшӘн +лӘп кетсе де ДӘн ИсламнҰқ сау-саламатҰ ҚшӘн тҚк емес. Еқ болмаса, халҰңтҰ с+зсӘз кҚпӘрлӘктен саңтап,налардн безгендердӘ ңаттҰ ңҰрсҰүудан бӘршама ң&тңарадҰ. ОнҰ оңҰп, +з кҚпӘрлӘгӘне кҚмінмен ңарайдҰ, Ү&дайдан ңорҰңпай дӘнге тиӘсуден бастартатҰн боладҰ. Сотта олардҰқ жҚзӘне айтңан соқүҰ с+зӘм бҰлай болдҰ:

"МиллиондаүаӘнӘқ дрмандар бастарҰн тӘгӘп пида еткен б&л киелӘ аңиңатңа бӘздӘқ де басҰмҰз пида болсҰн!". Б&л бӘздӘқ соқүҰ демӘмӘзге дейӘн табандҰлҰң танҰтатҰнҰмҰздҰ к+рсетедӘ. М&ндай &лҰ Әстен, биӘк ңтҰ тҚтан бас тартуүа болмайдҰ. АраларҰқда бас тартатҰн жоң деп ойлаймҰн.

ОсҰ кезге дейӘн сабҰр саңтап келдӘқдер. Б&дан кейӘн де: «дімт&зҰмҰз, атңарар мӘндетӘмӘз бӘтпеген екен!» деп шҰдап, сабҰр саңтай б&рақдан кейӘн с+зсӘз, "Миуа" рисалесӘнде айүаңтармен ділелденген ірӘ жоңңа шҰүару мҚмкӘн емес міселенӘ Çүни мҚлдем жоң болу жіне міқгӘ баңи жалүҰздҰң зҰнданҰна ңамалу деген пӘкӘрдӘ жаң АлидӘсалей-Н&рүа ңарсҰ ңҰрсҰүҰп терӘс ірекет етпейдӘ. МҚмкӘн келӘсӘмге немесе бӘтӘмгершӘлӘк жолҰн ңарастҰрадҰ.

اَلصَّبْرُ مِفْتَاحُ الْفَرَجِ وَالسُّرُورِ
* * * * *
— 369 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Азиз, адал б, медерҰм!

اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْش۪ى بِه۪ فِى النَّاسِ
аÇтҰ Рисалей-Н&рүа Ғім مَيْتًا с+зӘмен Қш ңунаңҚйӘа тҰүҰз байланҰстҰ белгӘ-ишарамен Рисалей-Н&рдҰқ байү&с бӘр шікӘртӘне ңалай ишара еткенӘн "БӘрӘншӘ Шуаңта" тҚсӘндӘрӘлген болатҰн. ҮазӘр осҰ оңиүада сол ишаралардҰқ бӘреуӘ толҰң к+рӘнӘп т&р. ЯйткенӘк. Үале з&лҰмдҰң жасаүандар ңолҰна +мӘрдӘ, мідениеттӘ, дҚниÇлҰң ліззатардҰ алҰп алүан. Ал, бӘз ондай нірселерге мін бермейтӘндӘктен ашуланҰп бӘздӘ айҰптап жҰмен а тартңҰсҰ келедӘ. ТӘптӘ, сол ҚшӘн жанҰмҰздҰ алҰп, еқ ауҰр тҚрӘмен жазалап абаңтҰүа жапңҰсҰ келедӘ. БӘраң, оүан лайҰңтҰ зақ таба алмай ілек.

БӘз болсаң, ңолҰмҰзүа баңи +мӘрдӘқ кӘ неше Ә, міқгӘ тӘрӘлӘктӘқ жій бӘр пердесӘ болүан +лӘмдӘ &стап алҰп, олардҰқ басҰнан &рҰп оÇтпаң боламҰз. С+йтӘп олардҰ ауҰр жауапкершӘлӘктен, міқгӘ ңапастан, ңарақүҰ ң&рдҰмнан, , іриндҰң зҰнданҰнан ң&тңаруүа бар кҚшӘмӘзбен тҰрҰсамҰз.

ТӘптӘ, Анкараүа жӘберӘлген ңуаттҰ рисалелердӘ сҰлтау ңҰлҰп менӘ еқ ауҰр жазаүа таерӘк",бӘраң сол адамдар Рисалей-Н&р арңҰлҰ +лӘмнӘқ міқгӘ жоң болу тҚрӘнен ң&тҰлса к+қӘлӘм жій, жҚрегӘм риза болар едӘ. Демек, бӘз олардҰқ екӘ дҚниÇда +мӘр сҚргендерӘн ңалаймҰз, оан жінлҰн ңарастҰрамҰз. Ал олар болса, бӘздӘ +лтӘруге сҰлтау Әздеп жҚр. Дегенмен, Айдай анҰң, к+зге к+рӘнӘп т&рүан "+лӘм" дейтӘн аңиңат жіне кҚн сайҰн адамдардҰқ отҰз мҰқҰн алҰп кетӘп жатңан "жаназа" адасңандарүа міқгӘ жоңҰңтарҰ жалүҰздҰң зҰнданҰна ңамалу болҰп к+рӘнгендӘктен бӘз олардан жеқӘлген болҰп есептелмеймӘз. ҮолдарҰнан келгенӘн ӘстесӘн. اِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْغَالِبُونَ аÇтҰ он екӘ жҰлдан берӘ +те аÇнҰштҰ жеқӘлӘс кезеқӘмӘзде де"джифр уі ібжід+лӘмшеӘмен жеқӘске жететӘнӘмӘздӘ уаңҰтҰн атап т&рҰп сҚйӘншӘ беруде. Б&л аңиңат! Олай болса бӘз ендӘ, сотңа да ж&ртңа да айтарҰмҰз:

БӘз, мҰна к+з алдҰмҰзда ңасңайҰп кҚтӘп т&рүан +лӘмнӘқ міқгӘ жоң болу тҚрӘнен жіне жолҰмҰзда кесе к+лденеқ жатңан жіҰ нітидӘ міжбҚрлеп +зӘне шаңҰратҰн ңабӘрдӘқ ңарақүҰ ңапасҰнан аман-есен ң&тҰлүҰмҰз келедӘ. ЮрӘ, сендерге сол с&мдҰң ірӘ шарасҰ жоң біледен ң&тҰлуларҰқа к+мектесӘп, ңол ке, хиозамҰз. СендердӘқ еқ Қлкен

— 370 —

дҚниÇлҰң жіне саÇси міселе бӘз ҚшӘн жіне аңиңатҰнда ң&нҰ шамалҰ. ТӘптӘ, оүан жауаптҰ емес жандарүа бос ірӘ тҚкке т&рүҰсҰз. Ал бӘздӘқ ш&үҰлданҰп жҚрген міселемӘз кҚллӘ адамзатңа тӘкелей ңатҰстҰ жіне і кӘнінқ бӘлуӘ ңажет, орҰндауҰ шарт. БӘздӘқ ңҰзметӘмӘздӘ мӘнеп, &натпайтҰндар ірӘ тосңауҰл болатҰндар +лӘм дегендӘ жоң ңҰлҰп, ңабӘрдӘқ есӘгӘн жауҰп ешкӘмдӘ кӘрмейтӘн ңҰлсҰн!...

ЕкӘншӘ жіне ҚшӘншӘ «т&жҰрҰмдар» ізӘрге кейӘнге ңалдҰ.

* * * *надҰ.
ْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Рисалей-Н&рдҰқ кіраматҰ болса керек: стаз он жҰлдан берӘ ңайта-ңайта бҰлай дейт&үҰн: "Юй, дӘннен безгендер, Ү&дайсҰздар! Рисалей-Н&рүа тиӘспеқдерана-ңулей-Н&р садаңа тірӘздӘ, ол келе жатңан апаттҰқ керӘ ңайтуҰна себеп болатҰндҰңтан оүан тиӘсу, онҰқ тоңтауҰ ңауӘп-ңатердӘ ңайтаратҰн кҚштӘқ ілсӘреуӘ деген с+з. Егер тиӘсе берсеқдер жаңбҚкӘл +нӘп т&рүан апат-білелер ҚстерӘқе селдей жауадҰ!". Иі, +зӘмӘз куі болүан ондай пілекеттер к+п болдҰ.

Т+рт жҰлдҰқ ӘшӘнде Рисалей-Н&рүӘ мҚмксе шікӘрттерӘне тиӘскен кезде дереу бӘр пілекет, не бӘр біле келедӘ. Б&л, Рисалей-Н&рдҰқ мақҰзҰ зор тіпсӘр ірӘ апаттҰ ңайтаруүа себеп екенӘне ділел. МӘне, стаз СдеттӘ рсидҰқ Рисалей-Н&р арңҰлҰ хабар берген жҚздеген оңиүалар, онҰқ ӘшӘнде пілекет-зӘлзілі секӘлдӘ соқүҰ апаттар шҰнҰмен де Рисалей-Н&р біленӘ ңайтаратҰнҰн к+рсетедӘ. АллаҒ Таүала бӘзге жіне Рисалей-Н&рүа тиӘскендердӘқ жҚрегӘне иман, басҰна аңиңат кімӘлӘнетӘн аңҰл, к+ретӘн к+з нісӘп етсӘн! БӘздӘ мҰна зҰнданнан, олардҰ да мҰна пілекеттен саңтасҰн, імин!

Хусрев
* * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бн +зӘнрҰм!

ИліҒи инаеттӘқ бӘр сіулесӘ Çүни РаббҰмҰздҰқ ңамңорлҰүҰнҰқ б&л жолүҰ к+рӘнӘсӘ бҰлай болдҰ: БӘздӘқ аңталу уіжнамамҰздҰ жіне хаттар мен кӘтаптарҰмҰздҰ к+рмей т&рҰп, тек сезӘктенӘп БӘлӘм министрӘ ашу шаңҰрҰп ҰзаланҰптҰ жіне «БесӘншӘ ерӘне пен "ХҚжумат-Ұ СиттенӘқ ңосҰмшасҰ» сҰндҰ +ткӘр жазҰлүан, жасҰрҰн рисалелердӘ

— 371 —

еқ жоүарүҰ лауазҰмдҰ орҰндар тиӘсу маңсатҰнда тексерӘп оңҰптҰ жіне уіжнамаларҰмҰздҰқ ӘшӘнде с+зсӘз кҚпӘрлӘкке ңарсҰ ауҰр с+здер де бар, мӘне, осҰнҰқ бірӘ Аншиүа: қ бӘзге аÇусҰз ңатақ ңарап, ауҰр жазаүа тартуҰн керек ңҰлатҰн себептер бола т&ра, +те жеқӘл ңарап, бӘтӘмгершӘлӘк жолҰн тақдаүан. Б&л, ИдіҒи инает-жірдемнӘқ бӘр хикмет-сҰрҰ мҰнау: Рисалей-Н&р бҚкӘл елге ңатҰстҰ жіне жалпҰүа ортаң дірӘсхан ишаране жоүарүҰ орҰндарда оңҰлҰп, +зӘне назар аударҰп, ңҰзҰүушҰлҰң оÇтуда.

Иі, б&л заманда м&ндай жоүарҰ деқгеде дірӘс ілбетте, осҰндай &йҰмдасңан тҚрдегӘ, кҚлли, жалпҰүа одӘнненрҰндарда оңҰлҰп жатса б&л ИліҒи зор инает-жірдем. ЮрӘ ол, с+зсӘз кҚпӘрлӘктӘқ бел омҰртңасҰн сҰндҰрүанҰна анҰң белгӘ.

БауҰрларҰм! МенӘқ ойҰмша, ңаттҰ ңиналҰп, к+п зиÇн шеккен к толҰңілжуаз ірӘ бала-шаүалҰ жандар б&л азаптҰ бӘршама РисалейН&рдан, бӘзден тартңҰншаңтауүа тӘптӘ, бастарту ҚшӘн ҚзӘр санап, кейӘн аңталҰп шҰңңанда ң&бҰлҰп шҰүа келуӘ мҚмкӘн. Соүан баттӘ, АтҰ айтайҰн дегенӘм:

М&ндай аса ңҰмбат, ң&ндҰ нірсеге м&ншама мадди-маүҰнауи, рухани-заттҰң аңҰ т+леп, азабҰн тартҰп аңҰрҰнда онҰқ жемӘсӘнен бастарту орнҰ толмас +кӘнӘш, кҚллӘ зиÇн. Сондай-аң, кӘмде-кмасҰз алей-Н&рдҰқ кӘтаптарҰн жіне онҰмен байланҰсҰ бар кӘсӘлердӘ жіне бӘздӘ ңорүаштаудҰ, бӘзге жірдем етудӘ, ңҰзметтӘ мҚлдем доүарса +зӘне де бӘзге де зиÇн, бос іурешӘлӘк. СондҰңтан, саңтҰң шараларҰн саңтай отҰрҰп адалдҰңтҰ, +зара балҰп, стҰ, ңҰзметтӘ тоңтатпай жалүастҰра беру керек.

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л бӘр Раббани инает-жірдемнӘқ сіулесӘ, ИліҒи саңтаудҰқ ңамңорлҰүҰ болса кالْبَصАнкарадаүҰ сарапшҰлар Рисалей-Н&рдҰқ аңиңатҰна ңарсҰ т&ра алмай тісӘлӘм болҰп, наразҰлҰң пен сҰн айтуүа себептер к+п бола т&ра бейне бӘр бӘздӘқ аңталуҰмҰзүа шешӘм ңабҰлдаүандарҰн естӘдӘм. Алайда, оңҰмауҰ тиӘс кӘслемдӘ қ оңҰп ашулануҰ жіне бӘздӘқ аңталу кезӘндегӘ ңаттҰ айтңан с+здерӘмӘз, Оңу министрӘнӘқ бӘзге +шӘгуӘ жіне сараптамашҰлардҰқ ӘшӘнде екӘ материалист философтҰқ болуҰ жіне бидүаттҰ жаңтаушҰ ӘрӘ үалҰмнҰқ болуҰ сондай-аң, бӘр жҰлдаҰ махф дӘннен безген жасҰрҰн &йҰм бӘзге ңарсҰ ХалҰң партиÇсҰн айдап салуҰ жіне БӘлӘм министрӘн ңарсҰ ңоŞҰ, таүҰ осҰ секӘлдӘ к+птеген болҰмсҰз себептер бӘздӘқ
— 372 —

жазалануҰмҰздҰ керек едейӘн бӘраң РахманнҰқ ңамңорлҰүҰ мен саңтауҰ к+мекке келӘп, ілгӘлерге Рисалей-Н&рдҰқ биӘк міртебесӘн, жоүарҰ дірежесӘн к+рсетӘп ңаттҰ тиӘсуден бастартңҰзҰптҰ. ТӘптӘ, бӘздӘ жазаүа тартҰлудан ң&тңару маңсатта жіне ЕскӘшіҒир мі ДҚниемен немесе ңандҰ «ОтҰз бӘр Март» саÇси оңиүасҰмен ңатҰсҰм жоң екенӘн, мен тек дӘн уі иман ҚшӘн жҚргенӘмдӘ, ешбӘр саÇси пӘкӘр &станбайтҰнҰмдҰ к+рсету маңсатҰмен бҰлай дептӘ: "Саид Н&рси б&рҰннан берӘ +зӘн кейде пайүамбардҰқ ӘзбасарҰмҰн ӘмнӘқ тадҰ. Ү&ран уі Иман ңҰзметӘн атңарҰп +зӘн «мҚжіддит» санайдҰ Çүни Êкстаз хілге тҚседӘ, «есерлене желӘгедӘ» дептӘ.

МӘне, осҰ жазба арңҰлҰ философтардҰқ дӘнсӘз терминдерӘн пайдалателӘп м дӘнге жаң,болҰп ңҰзу ірекет етсе олар жайлҰ: "Б&лар +здерӘнше мӘндетӘмӘз дӘн жаŞ, бӘз ӘзбасарҰмӘздӘ" дейдӘ жіне кейбӘр бауҰрларҰмнҰқ менӘ асҰра сӘлтеп маңтаүанҰн толҰүалҰптҰ жіне менӘ Êкстаз халӘне тҚседӘ деп, ңаттҰ айтңан с+здерӘмдӘ саÇсатңа ңатҰсҰ жоң деп, аңтауүа тҰрҰсҰптҰ жіне бӘзге ңарсҰ жіне д&шпан болүандардҰ да ренжӘтпей сондай-аң, Ү&раннҰқ иша+зӘ менҰқ жіне хізретӘ АлидӘқ кіраматҰнҰқ жіне Һаус-Ұ АүзамнҰқ хабарҰнҰқ аңиңаттарҰ ңуаттҰ екенӘн к+рсету маңсатта жіне ж&ртпен салҰстҰрҰп менде де болуҰ +з ойларҰнша анҰң, атаңң&мароү&рлҰенмендӘк сезӘмдерӘмдӘ +шӘру ҚшӘн ілгӘ дӘнсӘз термин с+здердӘ пайдаланүанүа &ңсайдҰ.

БӘраң, ол с+здерге Рисалей-Н&р басҰнан соқҰна дейӘн ِ اَلْжауап боп табҰладҰ. БӘздӘқ жолҰмҰз, менмендӘктӘ тастау, бауҰрластҰң. СондҰңтан, бӘзде ондай атаң ң&марлҰң болмаүандҰңтан Жақа СаидтҰқ Рисалей-Н&а, еш за бастаүаннан берӘ кӘшӘпейӘлдӘлӘкке толҰ +мӘрӘ, сосҰн адал шікӘрттерӘнӘқ асҰра сӘлтеген маңтау с+здерӘн ңайта-ңайта дірӘстер арңҰлҰ тҚзетутек ңааүҰнанҰ толҰүҰмен жоңңа шҰүарадҰ, бекер екенӘн к+рсетедӘ.
* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘзге хабар берген кӘсӘге жіне жазүан адамүа зиÇн келмеуӘ ҚшӘн ізӘрге сарапшҰлардҰқ ңорҰтҰндҰсҰн сендерге жӘбеекенӘн ж+н к+рдӘм. ОсҰ соқүҰ сарапшҰлар бар кҚшӘн салҰп ңолҰнан келгенше бӘздӘ ң&тңаруүа жіне адасңандар мен бидүатшҰлардҰқ білесӘнен саңтауүа тҰрҰсҰп-азүалҰср. БӘзге жапңан жаланҰқ бірӘн жоңңа шҰүарҰп аңтап отҰр. Олар Рисалей-Н&рдан толҰң дірӘс алүандарҰ байңалҰп

— 373 —

т&р. ЯйткенӘ, Рисалей-Н&р кӘтаптарҰнҰқ үҰлҰми екенӘн бӘлӘп, имани таңҰрҰптарҰ жалпҰ алүанда +те саулкен стереқ ӘлӘмге сҚйенӘп жазҰлүанҰн, Саид Н&рси +те адал ірӘ ҰңҰластҰ тҚрде маүҰналардҰ ңаүазүа тҚсӘрӘп, +зӘнӘқ кҚш-жӘгерӘн тариңат ң&руүа ж&мсамауүа, бҰн жіне бӘр &йҰм не де ҚкӘметке ңарсҰ шҰүу маңсатҰ жоң екенӘн, онҰқ ниетӘ тек Ү&раннҰқ аңиңаттарҰн м&ңтаж жандарүа жеткӘзу, бар талпҰнҰс ңайратҰ сол үана екенӘн тҚсӘнӘп солай ңорҰтҰндҰ жасаүан.

Ал, ендӘ үҰлҰммен ңатҰсҰ жоң деплаҒ" ен кӘтаптарҰмҰз жайлҰ бҰлай дептӘ: «Ол кейде Êкстазүа тҚседӘ, кейде санасҰ шамадан тҰс ж&мҰс Әстеп, рухҰ алас&рҰп кетедӘ. СондҰңтан, жазүан кӘтабҰ ҚшӘн ңҰлмҰстҰң Әс ңозүап, айҰптауүа болргенӘ:".>Жіне +зӘмдӘ "Б&рҰқүҰ Саид", "Жақа Саид» деп атаүанҰма екӘ т&лүа ретӘнде ңарап, екӘншӘсӘн иманҰ ңуаттҰ, Ү&ран аңиңаттарҰ жайлҰ ӘлӘмдӘ тереқ меқгерген деудӘқ орнҰна, философтардҰ ренжӘтпеки тҰқтазүа тҚседӘ, аңҰл-ойҰна ие бола алмай ңаладҰ">деп бӘздӘ ауҰр с+здерӘмӘз ҚшӘн жауапңа татҰлудан ң&тңарүҰсҰ келедӘ, бӘр жаүҰнан д&шпандарҰмҰздҰ да риза ңҰлҰп менде «галлŞцинациÇ» Çүни к+зӘне бӘр нірселер елестейт кесе са керек, онҰ да ескерген ж+н дептӘ. ОлардҰқ м&ндай «мҚмкӘн» деген с+здерӘн тҚбӘрӘмен жоңңа шҰүаратҰн, ңазӘрде ңолдарҰнда болүан, кҚллӘ аңҰлдҰлардҰ тақңалдҰрүан Н&р рисалелерӘ, сондай-аң, барлҰң ңорүаушҰадвокаттардҰ тман шаҰрүан «МҚдафа" мен "Миуа» рисалелерӘ оларүа толҰңңандҰ жауап боп табҰладҰ. Мен осҰндай бӘр Ұңтимал ойдҰқ себебӘмен м&ндай киелӘ хадистӘқ маүҰнасҰна б+ленгенӘме Ү&дайүа шексӘз шҚкӘр етемӘн. ЮлгӘ сарапшҰлар менӘқ бауҰрларҰмдҰ жаліззатіне менӘ толҰң аңтап бҰлай дептӘ: "Олар СаидтҰқ ӘлӘми ірӘ бірӘн бӘлӘп т&рүандай жазүан кӘтаптарҰна +здерӘнӘқ имандарҰ ҚшӘн, аңҰреттерӘ ҚшӘн берӘлӘп айналасҰна жиналүан. ОлардҰқ +зара іқңҰлүаннде, кӘтаптарҰнда, рисале-хаттарҰнда ҚкӘметке ңарсҰ ешңандай да ңастандҰң, болҰмсҰз пиүҰлдарҰ бар екенӘн ділелдейтӘн бӘр ишара, белгӘ таба алмадҰң!" деп ілгӘ сарапшҰлардҰқ ортаң ңортен Ç сҰна бӘреуӘ философ Ніжати, бӘреуӘ şсҚф ЗиÇ, бӘреуӘ де философ şсҚф деген кӘсӘлер ңол ңойүан екен.

Тамаша бӘр сійкестӘк: БӘз, +зӘмӘз арамҰзда б&л абаңтҰнҰ şсҚф ПайүамбаболадҰедресесӘ жіне осҰ жерде жазҰлүан "Миуа" рисалесӘнӘ онҰқ жемӘсӘ деп атайтҰнбҰз. Сол секӘлдӘ манаүҰ екӘ şсуф та ң&пиÇ тҚрде "БӘз де сол медреседегӘ дірӘстен ҚлескермӘз" деп хал тӘлдерӘментҰлҰс ндай.

— 374 —

Олар менӘ галлŞцинациÇ халде, елес к+редӘ дегендерӘне +здерӘнше келтӘрген ділелдерӘ мҰналар: "ОтҰзҰншҰ С+з", "ОтҰз Қш ТерезесӘ бар ОтҰз ҚшӘншӘ Мектуб", сосҰн "+з мҰсҰүҰнан "ç, Рахим! ç, Рахим!" депҰ жоң х с+здерӘн естидӘ жіне ол +зӘн ңабӘр басҰндаүҰ к+ктас ретӘнде к+редӘ".

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм! сӘлергздӘқ ИліҒи ңамңорлҰңңа алҰнүанҰмҰздҰ бӘлдӘретӘн белгӘнҰшандар к+п-аң. Атап айтсаң, санҰ к+п ҰнсапсҰз д&шпандарүа ңарсҰ Рисалей-Н&р т+теп берӘп жеқӘлмей жҚр. Жінеем мен министрӘне, ХалҰң партиÇсҰна бӘршама тойтарҰс берӘп ҚндерӘн +шӘрдӘ. ЮрӘ м&ншама ауңҰмдҰ тҚрде, міселемӘздӘ барҰнша ҚлкейтӘп ҚкӘметтӘқ ҚрейӘн &шҰрүандар ендӘ, сол жапңан жаласҰн, +тӘрӘгӘн бҚркеп жасҰрүҰсҰ келедӘ. ОлӘ бӘзгса бӘз не ӘстеуӘмӘз керек? БӘз жазмҰшңа к+нӘп барҰнша сабҰр етӘп, к+қӘл хоштҰүҰн саңтап жіне істе ҚмӘтсӘздӘкке тҚспей, тӘптӘ кҚтпеген тесесӘнңиүаларүа мойҰмай, табандҰлҰң танҰтҰп ондай уаңҰтша дауҰлдарүа ңарсҰ аÇңтҰ нҰң басу керек.

Иі, ҚмӘт орҰндалмай ңалүанда дҚниÇң&мар адамдардҰқ рухани кҚшӘ сарңҰлҰп, ҰңҰласҰ азаÇтҰнҰ рас. БӘраң, машаңат пен кҚреِنَةِ іне ңиҰншҰлҰңтҰқ артҰнда инает-жірдем, ИліҒи рахҰмнҰқ ӘлтипатҰн к+ре алатҰн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ ҚшӘн ондай тосҰн оңиүалар ңайрат жӘгерӘн арттҰрҰп алүӘ кезелуүа, ҰңҰластарҰн жақартуүа себеп болуҰ керек.

ҮҰрҰң жҰл б&рҰн саÇсаткерлер менӘ уаңҰтша есӘнен адасңан деп жҰндаханаүа жатңҰздҰ. Сонда менірӘмӘза: "СендердӘқ аңҰлдҰлҰң деп жҚрген нірселерӘқнӘқ к+бӘсӘн мен аңҰлсҰздҰң деп бӘлемӘн. Ондай аңҰлдҰлҰң маүан керек емес, бас тарттҰм!"

وَ كُүарҰдаنَّاسِ مَجْنُونٌ وَ لٰكِنْ عَلٰى قَدَرِ الْهَوٰى اِخْتَلَفَ الْجُنُونُ

деген с+здӘқ маүҰнасҰн сендерден к+рӘп т&рмҰн!" деген едӘм. ҮазӘр де менӘсидҰқ бауҰрларҰмдҰ ауҰр жауапңа тартудан ң&тңару ойҰмен менӘқ жасҰрҰн кӘтаптарҰмдҰ оңҰп тҚсӘнбей маүан "кейде

— 375 —

галлŞцинациÇ, к+зӘне бӘр нірселер елестеп, уаңҰтша аңҰл-есӘнен айҰрҰлҰп ңаладҰ" дейтӘн ңе болана беретӘн с+здерӘне екӘ т&рүҰдан ңарап риза боламҰн.

БӘрӘншӘден; Сахих хадисте АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) бҰлай деген екен: «БӘр кӘсӘ иманҰ кемелденген кезде тобҰр халҰң онҰқ хілӘ&мүа снуге аңҰлдарҰ жетпей жҰндҰ, диуана, есӘ ауҰсңан» дейдӘ. Б&л онҰқ иманҰ толҰң, сенӘмӘ берӘк болүанҰн к+рсетедӘ!".

ЕкӘншӘден; Мен мҰна тҚрмедегӘ бауҰрларҰмнҰқ аман-саулҰүҰ мен мҰна біледен, мҰна ңарақүҰ жерден ң&тҰлуҰ ҚшӘн тек жҰндҰ деген секӘлҰ үана емес ңуана-ңуана аңҰлҰмдҰ тӘптӘ, жанҰмдҰ пида етуге дайҰнмҰн. Егер, сендер ж+н к+рсеқдер, менӘ жҰндҰ деген Қш кӘсӘге менӘқ атҰмнан алүҰс айтҰп, олардҰ рухани табҰс-сауаптарҰма ортаң тңарҰпҰмдҰ жеткӘзӘп сілем жолдасам деймӘн.

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне Ү&ран мен Иман ңҰзметӘнде аңниеттӘ достарҰм жіне Хаң пен а, дӘн жолҰнда, берзах пен аңҰрет сапарҰнда айҰрҰлмас серӘктерӘм!

БӘздӘқ бӘр-бӘрӘмӘзден айҰрҰласатҰн уаңҰт жаңҰндаүан секӘлдӘ. Олай болса мазасҰз кезде +зара ренжӘскен, аүаттҰң жӘберген болсаң ол да "ұңҰлас рисалесӘнӘқ" ережелерӘн саңтамаүандеккӘздболса керек. БӘр-бӘрӘмӘзбен баң&лдасҰп, кешӘрӘм с&расҰп, кешӘрӘскен ж+н, тӘптӘ аса ңажеттӘ. Сендер бӘр-бӘрӘқе +те жанкештӘ туүан бауҰрдан да жаңҰн бауҰрсҰқдар. Дос деген бауҰрҰнҰқ аүаттҰүҰн жасҰрҰп, &мҰбасшҰстедӘ, үапу етедӘ. Мен, сендердӘқ кҚтпеген +зара айтҰстарҰқ мен менмендӘктерӘқдӘ жҚгенсӘз ніпсӘлерӘқ деп айҰптаудан аулаңпҰн, олай ойлау Рисалей-Н&р шікӘрттер:

араспайтҰнҰн бӘлемӘн. Мен онҰ ніпсӘсӘн тҰйүан іулиелердӘқ +зӘнде болатҰн белгӘлӘ бӘр маүҰнада уаңҰтша болатҰн менмендӘк деп ңабҰлдаймҰн. Сендер менӘқ осҰ жаңсҰ ойҰмдҰ ңҰрсҰүҰп терӘске шҰүармай, татуласҰқдар!

* * * *

БауҰрларҰмонҰқ аСарапшҰлар берген ңорҰтҰндҰүа ңарайтҰн болсаң, Рисалей-Н&р бӘзге ңарсҰ болүан барлҰң д&шпандардҰ тӘзе бҚктӘргенге &ңсайдҰ. "Худжат-ул Балиүа", "ИхтиÇрлар",н, мҰнас" рисалелерӘ олардҰқ назарҰн +здерӘне ңайта-ңайта аудартуда, Сондай-аң, тҰм

— 376 —

атҚстӘ, жауаптарҰ да белгӘлӘ жіне таңуа молдасҰмаң сҰн айтуларҰ жіне ешңандай тҰ к+рҰсҰ жоң ірӘ +те ҚйлесӘмдӘ міселелердӘ тҚк тҚсӘнбей т&рҰп «ңарама ңайшҰлҰң бар» деуӘ жіне рисалелердӘқ жҚзде тоңсанҰн бҚтӘндей еш ңарсҰлҰңсҰз маң&лдап, мақҰз беруӘ, мойҰндауҰ жіне «ХҚжумат-Ұ СиттенӘқ ҮосҰмшасҰнҰқ» +те ңатақ тҚе мҰқддүаттарүа пітуа берушӘлердӘ с+збен жерден алҰп жерге салуҰна ңарсҰ ешңандай шара ңолданбауларҰ жіне АңҰрзаманда дӘнсӘздердӘқ ңолҰнан +лген бейшара, дӘндар христүан ос белгӘлӘ маүҰнада шіҒид саналатҰн шҰүар, деген с+зӘмдӘ тӘлге тиек етуӘ, жалақ бас намаз оңуүа, тҚрӘкше азан шаңҰруүа менӘқ ңарсҰ болуҰмдҰ тҚсӘнбей м&нҰ ңайшҰлҰң бӘр б, мӘне б&л олардҰқ Рисалей-Н&рдҰқ алдҰнда тӘзе бҚгӘп, жеқӘлгенӘн к+рсетедӘ.

Саид Н&рси
— 377 —

ОН ТЯРТӨНШӨ ШУАҮ

Т СӨНӨКТЕМЕМЕ ҮұСҮА ҮОСұМША

С+зӘмдӘ Афион ңаласҰнҰқ сотҰна аңа шҰүн.

Назар аударҰлуҰн с&раймҰн жіне зақнҰқ ідӘлетӘне &сҰнҰлүан тҚсӘнӘктемемде, Қш т&рүҰза маүан зақсҰз мімӘле жасалүанҰн айтңанмҰн. çүни, т&рҰп жатңан ҚйӘме баса к+ктеп кӘрдӘ жіне жауап алдҰ ірӘ ңамап тастадҰ. Б&л деген, осҰнҰқ алдҰндалшҰлҰңн соттҰ ң&рметтемеу, олардҰқ абҰройҰн т+гу, сондай-аң, ідӘлдӘгӘне шік келтӘру тӘптӘ олардҰқ ҚкӘмӘмен санаспау болҰп табҰладҰ. ЯйткенӘ, Қш сот жіне Ұқ "вуаптаушҰ орган екӘ жҰл жиҰрма жҰлдҰң хаткӘтаптарҰма ібден зерттеу жҚргӘзӘп бӘрауҰздан ңайтарҰп берген-дӘ. АңталҰп шҰңңан соқ жалүҰздҰң жаүдайҰнда, онҰажайҰпне ңатақ баңҰлауда отҰрҰп аптасҰна кейбӘр достарҰма бӘр үана хат жаза алатҰнмҰн. ДҚниÇмен байланҰсҰм ҚзӘлгендей едӘ. Содан аңталҰп шҰңсам даүҰ +з елӘме бармадҰм. Ал ңазӘр, таүҰ да сол міселеерӘ бӘша шҰүарүан б&рҰқүҰ Қш соттҰқ ідӘл ҚкӘмдерӘн терӘске шҰүарүандай баÇүҰ міселенӘ ңайтадан к+терӘп олардҰқ абҰройҰн т+гуде. Мен ҚшӘн ідӘл шешӘм шҰүарүан ілгӘ соттардҰқ абҰройҰн саңтау ҚшӘн соттан мҰнанҰ +тӘнбекшӘмӘн:

Сол баÇүҰ биелерӘеле, «Рисалей-Н&р саÇси &йҰм", "тариңатшҰлҰң" жіне "Ел арасҰнда ӘрӘткӘ салҰп, тҰнҰштҰңтҰ б&зу", "ңауӘпсӘздӘкке н&ңсандҰң келтӘру» секӘлдӘ бос кҚдӘктер. М&ндай кҚдӘктен басңан жоңтҰлтау немесе жақа кӘні тауҰп, сол арңҰлҰ жауапңа тартҰқдаршҰ. МенӘқ кӘніларҰм к+п, бастан асадҰ. ТӘптӘ, керек болса +зӘм менӘ жауапңа тартңҰзатҰн бӘр кӘні табуүа к+мектессем деймӘн. Олай дейтӘнӘм, абаңтҰнҰқ сҰртҰнда абаңтҰдан да бетер ңиналатболүанас. ОсҰ кезде маүан еқ тҰнҰш жер, Ç ңабӘр, Ç да абаңтҰ болҰп т&р. ШҰнҰмдҰ айтсам, +мӘрден жалҰңтҰм. ЖиҰрма жҰл бойүҰ жалүҰздҰң, ңамау, азап, жанүа бататҰн ақдулар, жасалүан ңиÇнаттаҰ, бӘрер ендӘ! Юйтпесе, «үайратуллаҒңа» тиӘп, АллаҒтҰқ ңаҒарҰна себеп болуҰ мҚмкӘн, елге обал боладҰ, м&нҰ да ескертӘп ңоÇйҰн.

— 378 —

БӘздӘқ мҰңтҰ ңорүанҰмҰз, болаттай бекӘнӘсӘмӘз мҰнау аÇтол аңиң:

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ ٭ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ
* * * * *
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَ بِه۪ نَسْتَع۪ينُ

Ғ, АллгӘз жҰл Қндемей келӘп ендӘ міжбҚр болүан соқ мҰна +тӘнӘшӘм сотңа жолданҰп, ал бӘр к+шӘрмесӘ Анкараүа, ң&зҰрлҰ жоүарүҰ органдарүа жӘберӘлген болатҰн. Еп кетконҰ ңайта жӘберуге тура келгендӘктен айҰптау ңорҰтҰндҰсҰна жазҰлүан шаүҰм хат).

М&нҰ да бӘлгендерӘқ д&рҰс: ОсҰ, Үастамону ңаласҰнда орҰнжайҰмдҰ Қш рет тӘнтук+збенкелген екӘ прокурор мен тергеушӘ екӘ комиссарүа жіне одан кейӘн келген полициÇ бастҰүҰна, ңасҰндаүҰ алтҰ-жетӘ комиссар мен полициÇ ңҰзметкерлерӘне, сондай-аң, Спарта ңаласҰнҰқ прокурорҰнҰқ с&раңтарҰна жін жіне зли мен Афион сотҰнда айтҰлүан сол аңиңат уіж с+зӘмнӘқ ңорҰтҰндҰсҰ бҰлай болатҰн:

Мен оларүа ЖиҰрма жҰлдан берӘ жалүҰз +зӘм +мӘр сҚрӘпқдап еӘн. ЮрӘ Үастамону ңаласҰнда сегӘз жҰл болдҰ милициÇ б+лӘмшесӘнӘқ діл ңарсҰ алдҰндаүҰ Қйде, басңа ңалаларда да солай, жиҰрма жҰлдан берӘ ҚздӘксӘз ақду, жӘтӘ ңадаүалау жіне беймрлҰң нбӘрнеше рет б+лмеме тӘнту жасаүанмен дҚниÇмен Ç саÇсатпен ңатҰстҰ бӘрде-бӘр белгӘ-нҰшан таба алмадҰ. Егер шҰнҰнда саÇсатпен ңатҰсҰм болса, ідӘлет басңармасҰ, полициÇ бӘлмедӘ немесе бӘле т&ра к+з ж&мдҰ. Олай болса, мӘндеттӘ тҚрде меарҰма раүанда +здерӘ жауапңа тартҰлуүа тиӘс. Ал, егер байланҰсҰм жоң болса, барлҰң мемлекеттерде +зӘнӘқ аңҰреттӘк +мӘрӘ ҚшӘн ңам жасайтҰн жалүҰз бастҰ адамдарүа ешңашан тиӘспейтӘн бола т&ра нелӘктен менӘ осҰл б&л аңа іуре ңҰлҰп, елге де, халҰңңа да зиÇн келтӘрӘп маүан тиӘсе бересӘқдер!

БӘз, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ, Рисалей-Н&рдҰ дҚниÇлҰң аүҰмдарүа тҚг баңи Әл ілемге пайдалануүа болмайтҰнҰн жаңсҰ бӘлемӘз. ОнҰқ ҚстӘне ҮасиеттӘ Ү&ран бӘздӘ саÇсатңа араласуүа ңатақ тҰйҰм салүандҰ.

— 379 —
Иі, Рисалей-Н&рдҰқ мӘндетӘ о дҚниелӘк міқгӘ +мӘрдӘқ шҰрңҰн б&затҰн жіне бيَّزُ ÇлҰң +мӘрдӘқ де астан-кестеқӘн шҰүаратҰн с&мдҰң кҚпӘрлӘкке ңарсҰ имани аңиңаттармен, б&лтартпас, наңтҰ ділелдермен еқ ңҰрсҰң кіпӘр философтардҰқ +зӘн иманүа келтӘретӘн деп ңуаттҰ айүаңтармеажҰратнүа ңҰзмет ету болҰп табҰладҰ. СондҰңтан, Рисалей-Н&рдҰ ешбӘр нірсеге ң&рал ретӘнде пайдалануүа болмайдҰ.

Еқ іуелӘ; ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ алмастай Ү&ндҰ аңиңаттарҰн үапҰл адамдс Қш жназарҰнда саÇси ҚгӘт-насихат секӘлдӘ жҰлтҰраң шҰнҰ деқгейӘне т+мендетӘп ң&нҰн тҚсӘрмеу жіне ондай ңҰмбат аңиңаттарүа ңиÇнат жасамау керек.

ЕкӘншӘден; Рисалей-Н&рдҰқ негӘзгӘ жолҰ мейӘрӘм,қ саÇсен аңиңат, ар-ождан, аÇу. МӘне осҰ нірселер бӘздӘ саÇсатңа, билӘкке араласудан тҰÇдҰ. ЯйткенӘ, жазалануүа, азапңа лайҰң, иманнан безӘп ібден кіпӘр болҰп кеткен бӘр Çки екӘ дӘнсӘздӘқ кесӘрӘнен жетӘ-сегӘз бала-шаүа, науңас, ңарт бейкҚні жандар ауҰрла шегедӘ. Біле келсе ілгӘ байү&стар да босңа кҚйӘп кетедӘ. Сол ҚшӘн нітижесӘ белгӘсӘз, бейбӘт т&рмҰсңа ңауӘп т+ндӘретӘн жаүдайда тҰнҰштҰңтҰ б&зҰп саÇси жолмен билӘкке, ңоүам +мӘрӘне араласуүа бӘзге болмайдҰ, Ү&н анҰңңсат етпейдӘ.

шӘншӘден; ОсҰ елдӘқ жіне мҰна халҰңтҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘ анархиÇдан ң&тҰлуҰ ҚшӘн бес нірсе шарт. Олар: Ү&рмет, мейӘрӘм, харамнан тҰйҰлу, ңауӘпсӘздӘк, бетӘ-алдҰ лаүудҰ ңойҰп баүҰну, мойҰнс&ну. Рисалей-Н&рдҰқ Әм РисҰң +мӘрге ңарайтҰн жаүҰ осҰ. Ол осҰ бес негӘздӘ мҰңтап бекӘтӘп, ңауӘпсӘздӘктӘқ шарттарҰн орҰндалуҰна жаүдай жасайдҰ. Б&үан ділел, осҰ жиҰрма жҰлдҰқ ӘшӘнде РисенемӘз&р жҚз мҰқ адамдҰ отанүа пайдалҰ, халңҰна жанашҰр азамат етӘп тірбиелеп шҰүардҰ. М&нҰқ к+рсеткӘшӘ ретӘнде Спарта мен Үастомону уілаÇттарҰн айтуүа боладҰ. Демек, РарҰ, с-Н&рдҰқ кӘтаптарҰна тиӘсетӘндер с+зсӘз тҚрде, бӘлӘп-бӘлмей анархиÇүа болҰсҰп, отанүа, халҰңңа жіне Ислам ң&ндҰлҰңтарҰна ңиÇнат жасаүан боп есептеледӘ. Рисалей-Н&рдҰқ жҚз отҰз кӘтабҰнҰқ тигӘзгенк аңҰлайдасҰн, жасаүан жаңсҰлҰүҰн ілгӘ үапҰлдардҰқ ойҰнша екӘ-Қш кӘтапшасҰндаүҰ зиÇндҰ деп жорамалдаүан бос ойларҰна бола жоңңа шҰүарҰп, ңҰрҰн ңарауүа болму уіссОнҰ осҰндай бос ойларүа бола бекерге шҰүару ҰнсапсҰздҰң, з&лҰмдҰң. Ал, менӘқ жеке басҰмнҰқ кемшӘлӘктерӘне келер болсаң, онҰ

— 380 —

ңаламасам да айтуүа міжбҚрмӘнша уаайша: ЖиҰрма екӘ жҰлдан берӘ жалүҰз +мӘр сҚрген, ірӘ сол &заң мерзӘм ӘшӘнде +з еркӘмен бӘрде бӘр базарүа, халҰң к+п жиналатҰн жерлерге, мешӘтке бармаүан, сондай-аң, ңанша азап шегӘп ңиналса да, бӘр рет болсҰн ҚкӘметке шаүҰмданбаүерден е жиҰрма жҰл ӘшӘнде бӘрде бӘр газет оңҰмаүан, тӘптӘ тҰқдап Ç с&рамаүан жіне екӘ жҰл Үастамону ңаласҰнда достарҰ куі, дҚниÇдаүҰ болҰп жатңан соүҰстардан бейхабар, кӘм жеқӘп ілӘ кӘмдер соүҰсҰп жатңанҰн бӘлмейтӘн, ңҰзҰңпайтҰн, істе с&н, жапҰн жіне Қш жҰл бойҰ ңасҰнда с+йлеп т&рүан радионҰ Қш міртеден артҰң тҰқдамаүан жіне міқгӘ +мӘрдӘқ шҰрңҰн б&зҰп, дҚниÇлҰң +мӘрдӘ де заңҰмдайтҰн дӘнсӘздӘкке ңарсҰ табҰстҰ тҚрде РисалейН&р арңҰлҰ кҚресӘп жҚрген оүан куілӘк ететӘн жҚз мҰқ куігерӘ &шңҰн-не Ү&раннан туҰндаүан Рисалей-Н&рдҰқ н&рҰ арңҰлҰ +лӘмдӘ ң&рдҰмүа кету дейтӘн бейнесӘнен демалҰсңа шҰүу тҚрӘне енгӘзген; мӘне, осҰндай бӘр адамүа м&ншалҰңтҰ -ул Ису, ҚмӘтӘн ҚзӘп, ңиÇнат жасау с+йтӘп, онҰқ бейкҚні жҚз мҰқдаүан достарҰн зар еқӘретуге бола ма? Б&л зақүа ңайшҰ емес пе? Нендей пайдасҰ бар? Юди, фҰтқ атҰн жамҰлүан з&лҰмдҰң емес пе? Зақ атҰнан жасалүан зақсҰздҰң емес пе?

Егер, сендер де айҰптаушҰ ңҰзметкерлер секӘлдӘ бҰлай десеқдер: «Сен жіне сенӘқ бӘр-екӘ рисалеқ режимге, бӘздӘқ ңаүидаларҰмнҰқ бҚайшҰ!»

ЖауабҰ:

БӘрӘншӘден, жақадан шҰңңан ереже-ңаүидаларҰқдҰ дҚниÇнҰ тастап, жалүҰз +зӘ +мӘр сҚрӘп жатңан кӘсӘнӘқ мекен-жайҰна елдеп ңе ешбӘр аңҰларҰқ жоң.

ЕкӘншӘден,>айтҰлүан нірсенӘ терӘске шҰүару басңа, жҚрекпен ңабҰлдамау басңа жіне онҰмен амал жамамау мҚлдем басңа. кӘмет басҰндаүҰлар Әс ірекеттӘ ңадаүалайдҰ. ЖҚректӘ текاِنَّ аңҰсҰ жоң. БилӘкке араласпаүан, тіртӘптӘ б&збаүан, бӘраң ңаттҰ оппозициÇлҰң топтар ір елде боладҰ. ТӘптӘ, ХазӘретӘ ОмардҰқ (р.Ғ.) билӘк ң&рүан заманҰнд жауаптиан дӘнӘнӘқ +кӘлдерӘ Ислам шариүатҰнҰқ зақдарҰн, Ү&раннҰқ ҚкӘмдерӘн жоңңа шҰүарҰп ңабҰлдамаса да оларүа тиӘспеген. Ой-пӘкӘрге шектеу ңойҰлмайтҰн, демократиÇ, ар-ождан бостандҰүҰ дейтӘн ережеге сай Рисалей-Н&рдҰқ кда елшшікӘрттерӘ билӘк басңармаүа тиӘспесе болдҰ, ңазӘргӘ режим мен
— 381 —

ңаүида-принциптердӘ ойша ңабҰлдамаса, ңарсҰ ірекет жасаса, тӘптӘ режимдӘ енгӘзген адамдҰ жек к+рсе, сол ҚшӘн олардҰ зақ бойҰнша ңудабиелер ж+нӘ жоң. БӘз, Рисалей-Н&рдҰқ ондай таңҰрҰптарҰн іркӘмге ңажетӘ жоң деп, жарҰңңа шҰүҰп жариÇ болуҰна тҰйҰм салүан едӘк. ТӘптӘ, б&л жолҰ осҰан жаңуүа себеп болүан рисале, Үастамону ңаласҰнда сегӘз жҰлда бӘр немесе екӘ рет бӘр үана н&сңасҰ табҰлдҰ. Дереу, жасҰрҰп тҰүҰп тастадҰң. ЕндӘ мӘне, +здерӘқ міжбҚрлеп жарҰңңа шҰүарүандҰңтан халҰерӘ тайҰлҰп та ҚлгердӘ. ЯздерӘқе мілӘм, бӘр кӘтапта ңате болса тек, сол жердегӘ с+здер алҰнҰп тасталадҰ да ңалүан жерӘне р&ңсат етӘледӘ. ЕскӘшіҒар сотҰнда т+рт ай тексерӘлӘп Н&р рисаленӘқ айҰптауүа ңатҰстҰ болүан он бес с+зӘ тс.

н-дҰ жіне осҰ соқүҰ т+рт жҚз беттен т&ратҰн "ЗҚлфиңар" аттҰ кӘтаптҰқ екӘ параүҰнда м&рагерлӘк пен ійел затҰнҰқ орануҰна ңатҰстҰ аÇттардҰқ отҰз жҰл б&рҰн жазҰлүан тіпсӘрӘ жіне онҰқ ңазӘргӘ мідениет зақдарҰна сійкес келмеуӘ мӘне, б&қ да ж маңсатҰ дҚниÇ емес аңҰрет ірӘ оүан бірӘ м&ңтаж екенӘн к+рсетедӘ. ЮлгӘ т+рт жҚз беттӘк іркӘмге пайдасҰ зор "ЗҚлфиңар" кӘтабҰнҰқ екӘ параүҰна бола, оүан бҚтӘндей тҰйҰм салуүа болмайдҰ. ЮлгӘ екӘ беттӘ үана алҰп тастрҰп, ктап толҰүҰмен бӘзге ңайтарҰлҰп берӘлуӘ тиӘс, б&л бӘздӘқ аңҰмҰз.

Егер дӘннен безу дегендӘ, белгӘлӘ бӘр маүҰнада саÇсат деп ойлап, бӘзге бҰлай десеқдер:

«Б&л рисалелерӘқ арңҰлҰ ңазӘргӘ мідениетӘмӘзге кедергӘ келтӘрӘп, мазамҰздҰ аласҰз!» рде-бӘнӘқ жауабҰм: "ХалҰң дӘнсӘз +мӘр сҚре алмайдҰ!".>Б&л дҚниÇ бойҰнша жалпҰүа ортаң ереже. ЮсӘресе, с&мдҰң кҚпӘрлӘк, атеизм болса, ол осҰ дҚниÇнҰқ +зӘнде тозтоп-тобетер ауҰр азапңа салатҰндҰүҰн Рисалей-Н&р кӘтабҰнан «Жастар шҰраүҰ» наңтҰ тҚрде ділелдеп к+рсеткен-дӘ. Ол рисале бҚгӘнде ресми тҚрде бастҰрҰлдҰ. М&сҰлман адам - Ү&дай саңтасҰн! - егер дӘнненен бӘр кҚпӘрлӘкке тҚседӘ, ол +мӘр сҚруге болатҰндай «мішкук» Çүни кҚміндӘ кҚпӘрлӘкте жҚре алмайдҰ. БатҰстҰң дӘнсӘздер секӘлдӘ бола алмайдҰ. ДҚниÇда рахат +мӘр сҚретӘн, +ткен й-Н&р н болашаңтҰ уайҰмдамайтҰн хайуаннан да бетер жҚз діреже т+мендеп кетедӘ. СебебӘ, +ткен мен болашаңтҰқ жоң болуҰ, міқгӘге ңоштасуҰ онҰқ адасңан назарҰна ӘлӘгӘп, мазалап ірдайҰм айҰрҰлҰсу ңайүҰсҰн еселеп шӘ жолдӘ.

— 382 —

Егер иман жҚрекке &Çласа ілгӘ сансҰз достарүа жан бӘтӘп хал тӘлдерӘмен: «БӘз +лгенӘмӘз жоң, ілӘ кездесемӘз!» дейтӘндӘктен манаүҰ тозаңи жаүдай ж&маңи ліззатңа айналадҰ. Б&л аңиңат! Олай болса, мен сендерге а ірбӘр: "Ү&ранүа арңасҰн сҚйеген РисалейН&рмен тартҰспақдар! ОнҰ жеқе алмайсҰқдар! ОтанмҰзүа обал боладҰ. {(СӘлтеме): Рисалей-Н&рмен дауласҰп, тиӘсӘп жатңан кезде т+рт мірте с&мдҰң жер сӘлкӘнӘсӘ, зӘлзіла болуаңиңатал боладҰ!" деген ҚкӘмдӘ ділелдейдӘ.} ЖиҰрма жҰлдан берӘ жалүҰз +мӘр сҚрӘп жатңан адамнҰқ с+здерӘнде кемшӘлӘк болса да кешӘрӘммен ңарау керек. МенӘ Рисалей-Н&рдҰ аңтаүандҰңтан таңҰрҰптан тҰс іқгӘме айттҰ деп айҰптамадедӘм.ЕскӘшіҒир сотҰ жасҰрҰн жіне ашҰң жҚз рисалелердӘ т+рт ай тексерӘп тек бӘр немесе екӘ рисаледе жеқӘл жазаүа тартңҰзатҰн бӘр-екӘ жерден басңа ешнірсе татҰ ескадҰ жіне жҚз жиҰрма адам &сталүан болса сонҰқ он бесӘне үана алтҰ ай жаза бердӘ, бӘз де сонҰқ ӘшӘнде едӘк. Сондай-аң, бӘрнеше жҰл б&рҰн Спарта ҚкӘметӘ РисалейН&рдҰқ барлҰң кӘтаптарҰн ңамти тҚсӘрген болатҰн. Олар бӘрнеше ай тексерген соқ кӘтаптҰ +з иелерӘне ңайтарҰп берген. ЖазасҰн тартңан соқ Үастамону ңаласҰнда сегӘз жҰл ӘшӘнде ңанша тірби Әз кессе де ңҰлмҰстҰң Әс ңозүайтҰн бӘрде бӘр белгӘ Ç бӘр кҚдӘк таба алмадҰ. Жіне ҮастамонудаүҰ соқүҰ тексеру кезӘнде кейбӘр рисалелердӘқ ортадан үайҰп, еш жариÇланбайтҰндай дірежеде сатңа қ астҰнда к+мулӘ жатңанҰ белгӘлӘ болдҰ, м&нҰ полициÇ ңҰзметкерлерӘ де растайдҰ. ЮлгӘ жасҰрулҰ кӘтаптарҰмдҰ Үастамону ңаласҰнҰқ полициÇ бастҰүҰ, ідӘлет басңармасҰ ңайтарҰп беретӘнӘне уіде берӘп, ертеқӘне менӘ Спар айҰрмасҰнҰқ тҚрмесӘне ж+нелткендӘктен ол аманаттарҰмдҰ ала алмай кеттӘм. ЮрӘ, Денизли, Анкара ңаласҰнҰқ соттарҰ бӘздӘ аңтап, барлҰң кӘтаптарҰмҰздҰ тҚгелдей ңайтарҰп берген болатҰн. Олай болса, ілбетте, осҰ аталжіне Оиңаттарүа байланҰстҰ Афион ідӘлет басңармасҰ Денизли сотҰ жіне ол жердӘқ прокурорҰ ілгӘндей ң&ңҰмдҰ ескерӘп, оүан мін берӘп ңарауүа мӘндеттӘ. Жата ңаллҰңтҰқ ң&ңҰүҰн саңтауүа мӘндеттӘ прокурор, Рисалей-Н&рүа байланҰстҰ б&л да жалпҰ халҰңтҰқ ң&ңҰүҰ саналатҰндҰңтан жеке басҰмнҰқ ң&ңҰн да аңтап арашалайдҰ деген ҚмӘттемӘн. ЖиҰрма екӘ жҰнҰ бӘлерӘ ңоүамдҰң +мӘрден ңолҚзӘп, ңазӘргӘ зақнан бейхабар жіне +зӘн ңалай ңорүау керек екенӘн де бӘлмейтӘн жіне ЕскӘшіҒир жіне Денизли сотҰнда айтҰлүан дійектӘ тҚрдегӘ жа ма?"тӘк аңталу уіжнамасҰн да осҰ соқүҰ сотңа ңаз-ңалпҰнда тапсҰрүан жіне б&л уаңҰтңа дейӘн

— 383 —

айҰптарҰнҰқ жазасҰн +теген, одан кейӘн де Үастамону, ЮмӘрдаүҰ ңаласҰн сауадайҰм баңҰлауда болүан, жалүҰздҰң камерасҰнда +мӘр сҚрӘп жатңан Жақа Саид Қндемей, с+здӘ б&рҰқүҰ Саидңа берӘп едӘ.

Ол бҰлай дейдӘ: Жақа Саид дҚниÇдан ңол ҚзгендӘктен дҚниÇлҰң адамдармен с+йлескӘсӘ келмейдӘ, +зӘн аңтауүа міжбҚҰлҰүҰнаса аңтамайдҰ да, ңажет деп те санамайдҰ. Алайда, егӘншӘ шаруа, дҚкеншӘ, жеке кісӘпкер кӘсӘлер бӘзбен азүана байланҰсңанҰ ҚшӘн олардҰ да т&тңҰндап, шаруа кезӘнде 12.03.аүасҰ ҚшӘн еқбек ете алмай ңалүанҰ жанҰма ңаттҰ баттҰ. ЖҚрегӘм сҰздап, к+зӘме жас келдӘ.

Ант етейӘн, егер мҚмкӘн болса олардҰқ ңиналҰс, азаптарҰн +зӘм шегуге اِذْ мҰн. РасҰнда, аүаттҰң кеткен болса менӘқ кӘнім. ОлардҰқ жазҰүҰ жоң. МӘне, осҰ ңайүҰлҰ жаүдайүа байланҰстҰ Жақа Саид Қндемей отҰр, онҰқ орнҰна мен бҰлай деймӘн: Спарта, Денизли, Афиоَنَةٍ ларҰнҰқ прокурорларҰнҰқ жҚздеген маүҰнасҰз с&раңтарҰна шарасҰз Саид жауап беруде. Олай болса менӘқ де он Қш жҰл б&рҰн, ҮаÇ ШҚкӘр дейтӘн азаматтан бастап ӨшкӘ Әстер ңҰзметкерлерӘнен ң&ңҰмҰздҰ ңорүау ниетӘмен "Қш сауал" с&рауүа хаңҰм бар.

* * *шӘ с&раүҰм:>Рисалей-Н&рдҰқ шікӘртӘ емес, тек ңолҰнда бӘздӘқ жазүан бӘр хатҰмҰздҰ &стап жҚрген ЮүрӘдӘр ңаласҰнда т&ратҰн бӘр адамнҰқ, іскери шенӘ бар бӘреумен жій үана айтҰсҰп ңалүанҰна бола, менӘмен ңоса жҚз жиҰрма адамнҰ басңӘнен Әс ңозүап т+рт ай тергеген соқ, жазҰңсҰз он бес адамдҰ ңамап, ңалүандарҰн аңтап, кӘнісӘ жоң екенӘ ділелдендӘ. ОсҰлай жҚздеген адамдҰ мҰқ лира к+лемӘнде шҰүҰнүа &шҰратуүа бола ма? Б&л зақүа ңайшҰ ірекет. БолуҰ мҚмкӘн нірсен, ңалаан сиÇңтҰ к+рсету ңандай зақда бар? Денизли ңаласҰнда тоүҰз ай тергеп, аңҰрҰнда аңталҰп шҰңңан жетпӘс жазҰңсҰз жанүа мҰқдаүан лира зиÇн келта! ҮанӘлдӘкке жата ма?

ЕкӘншӘ с&раң:>وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى Ү&раннҰқ імӘрӘ бойҰнша бӘр адамнҰқ ңатесӘне бола, онҰқ бауҰрҰ жауапңа тартҰлмайдҰ. Солай бола т&ра, б&рҰс тҚсӘнӘп ңалар деп басҰлҰп шҰүуҰна тҰйҰм салүан жіне сегهِ عَلда бӘр-екӘ рет ңана ңолҰма тҚскен жіне жиҰрма бес жҰл б&рҰн мітӘнӘ жазҰлүан, маүҰнасҰ тереқ "мҚтешібих" хадистердӘ жоңңа шҰүару ңаупӘнен саңтау маңсатҰнда жазҰлүан шаүҰн рисалемнӘқ бӘзден &заң жердегӘ бейтанҰс бӘр адамнҰқ
— 384 —

ңолсӘ бӘрабҰлуҰна байланҰстҰ ірӘ оүан ңате маүҰна берӘп, сондайаң, КҚтахÇ, БалҰкесир ңалаларҰнда ауҰр с+здермен жазҰлүан таүҰ бӘр хат табҰлдҰ деп, бӘздӘ Рамазан айҰ кезӘнде айҰптап жіне де мҰна ңаңаүан суҰңта к+птеген жазҰңсҰз диңаншҰлар мен сол саердӘ сотңа тарту, тӘптӘ ңарапайҰм бӘр адамнҰқ ңалтасҰнан б&рҰн жазҰлүан ілдебӘр хатҰмҰздҰ тауҰп алҰп, ол менӘ +з авток+лӘгӘмен ңҰдҰртңанҰ ҚшӘн, бӘзбен достасңанҰна бола сеп-со бӘр кӘтабҰмдҰ оңҰүанҰ ҚшӘн т&тңҰндап онҰ заттҰң, моралһдҰң т&рүҰда зиÇнүа &шҰрату, халҰңңа, отанүа мҰқдаүан лира шҰүҰн келтӘретӘндей іуреге салу ідӘлдӘкке жанаспаса керек. ЮдӘлет басңармасҰнда м&ндай зақ бар ма? Бар болса келесӘ жолҰ ңателеспрдӘ жін бӘлгӘмӘз келедӘ.

Иі, Денизлиде, Ғім Афионда т&тңҰндалуҰмҰздҰқ таүҰ бӘр себеп, мінӘсӘ мҰнандай: КейбӘр хадистердӘқ маүҰнасҰ, жорҰмҰ бӘлӘнбегендӘктен аңҰаҒңа сймайдҰ деп халҰң жоңңа шҰүаруҰ мҚмкӘн. МӘне, к+пшӘлӘк халҰңтҰқ иманҰн саңтау маңсатҰмен б&дан б&рҰн"Дар-Қл Хикмет-Ә ИсламиÇда">ж&мҰс Әстеп жҚргенӘмде жазҰлүан"БесӘншӘ Шуаң">аттҰ жазбам. Ол жазба дҚниÇмен, саÇсатпен ңатҰсӘ бӘрлболса да тӘптӘ, осҰ кезде жазҰлүан болса да, онҰқ жасҰрҰн болүанҰ жіне Әздегенде табҰлмаүанҰ рас жіне үайҰптан берген хабарларҰ шҰндҰң жіне им بِجَمдӘктердӘ жоң ңҰлатҰнҰ да рас, сондай-аң, ол жазба елдӘқ тҰнҰштҰүҰна зиÇн келтӘрмейдӘ ірӘ +кӘметпен де дауласпайдҰ жіне ол тек хабарлап бӘлдӘргенӘ болмаса, жеке кӘшіҒиардҰқ атҰн атап к+рсетпейдӘ жіне үҰлҰми аңиңаттҰ кҚлли тҚрде баÇндайдҰ Çүни жалпҰлама тҚсӘндӘредӘ. Юлбетте, ол хадистӘқ аңиңатҰ б&л заманда жазген. БейбӘр т&лүаларүа д+п тиӘп жатңан кҚннӘқ +зӘнде, бӘз онҰ дау-дамай тудҰрмау ҚшӘн ң&пиÇ &стаүан болатҰнбҰз, бӘраң соттҰқ +зӘ онҰ ж&ртңа жтӘ жазҰлдҰ. ҮҰсңасҰ, м&ндай жазба тӘптӘ де айҰпталмауҰ тиӘс. Эім бӘр нірсенӘ терӘске шҰүару басңа жіне онҰ аңҰлмен ңабҰлдамау, ң&птамау мҚлде басңа немесе онҰ орҰндамау мҚлдем басңа. Ол рисале жаңҰн келешекте болатҰн бӘр режимдӘ аңіселенңабҰлдамайдҰ деп айҰптауүа болмайдҰ. ДҚниÇда ондай ідӘлет зақҰ жоң деп ойлаймҰн.

ҮорҰтҰндҰ: МіқгӘ +мӘрдӘқ шҰрңҰн б&затҰн жіне ңоүам +мӘрӘн астан-кестеқӘн шҰүаратҰн жіне халҰңтҰқ берекесӘн алатҰні иллімдӘ отҰз жҰлдан берӘ ішкерелеп кҚл-талңанҰн шҰүарҰп тамҰрҰна балта шапңан жіне табиүат жараттҰ деушӘлердӘқ кіпӘр ойҰн бҰтшҰт

— 385 —

ңҰлүан жіне екӘаратҰннҰқ баңҰтҰ ңайда екенӘн б&лтартпас айүаңтармен ділелдеп к+рсеткен жіне арңасҰн Ү&раннҰқ үарҰштҰң аңиңатҰна сҚйеген Рисалей-Н&р, м&ндай шаүҰн бӘр рисалесӘнӘқ бӘре жер ңҰрҰбҰ тҚгӘл мҰқ кемшӘлӘгӘ болса да ӘшӘндегӘ мҰқдаүан тереқ аңиңаттарҰ ҚшӘн кешӘрӘммен ңаралуҰ тиӘс деп ойлаймҰз ірӘ онҰ ділелдеп беруге дайҰнбҰз.

шӘншӘ с&раңҚйӘктӘхаттҰқ жиҰрма с+зӘнӘқ бесеуӘнде ңате болса сол с+здер цензура етӘледӘ де ңалүанҰна р&ңсат берӘледӘ. Б&л ережеге ңайшҰ тҚрде, ЕскӘшіҒир сотҰدَةُ وай тексергеннен кейӘн жҚз мҰқ с+здӘқ ӘшӘнен сҰрт к+зге зиÇндҰ к+рӘнген тек он бес с+зге бола жіне сарапшҰлар т+рт жҚз беттӘк ЗҚлфикар кӘтабҰнҰқ тек екӘ бетӘнде (ңазӘргӘ зақүа сійкес келмегендӘктен) отҰз жн (дарҰн жазҰлүан екӘ аÇттҰқ тіпсӘрӘнен басңа таңҰрҰптарҰна тиӘспеген жіне кҚнӘ бҚгӘнге шейӘн жҚз мҰқдаүан адамдардҰқ тҚзелуӘне себеп болҰп отанүа, халҰңңа к+п пайдасҰ тиген Рисалей-Н&рүа аллӘ ӘсңҰзмет еткен немесе +з иманҰн ң&тңарүанҰ ҚшӘн онҰ к+шӘрӘп жазүан жіне ЮмӘрдаүҰнда жалүҰз +зӘ ірӘ ңарт болүан соқ жанҰ ашҰп достасңан ЧалҰшкан іулетӘ секӘлдӘ Ү&дай ҚшӘн маүан жірдем еткен жазҰңсҰз ж ңамңоҰ ж&мҰс ңҰзҰп жатңан наүҰз науңан кезӘнде ңамап, кейӘн ңаттҰ суҰң мезгӘлдерде де т&тңҰндауүа бола ма? Б&л республиканҰқ ңаүида-зақдарҰна сійкес келе ме? Б&үан зақ р&ңсат бере ме? РеспубликанҰқ зақдарҰ ар-ождан бостандҰүҰна сійкібден нен безгендерге тиӘспейтӘнӘн бӘлемӘз. Олай болса мҚмкӘн болүанша дҚниÇүа араласпайтҰн, дҚниÇң&марлармен ш&үҰлданбайтҰн жіне аңҰретӘне, иманҰна жіне отанҰна пайдалҰ болуүа тҰрҰсатҰн дӘндар кӘاعَةٍ е тиӘспеуӘ керек ңой, тӘптӘ мӘндеттӘ. МҰқ жҰлдан берӘ осҰ елдӘқ азҰүҰ, шипасҰ секӘлдӘ аса ңажеттӘ таңуалҰңңа, дӘндарлҰңңа мҰна інбиÇлар мекенӘ болүан АзиÇда ҚкӘм жҚргӘзгӘсӘ келген саÇсаткерлер тҰйҰм салм&нҰ марек ірӘ сала алмайдҰ деп бӘлемӘз. ЖиҰрма жҰлдан берӘ жалүҰз +зӘ +мӘр сҚрӘп жатңан жіне с&раүан с&раңтарүа жиҰрма жҰл б&рҰқүҰ СаидтҰқ ойҰмен жауап берглдӘ сҚгер осҰ заманнҰқ ережесӘне сійкес келмей жатса кешӘрерсӘздер. Б&л адамгершӘлӘктӘқ талабҰ. Отанүа, халҰңңа жіне елдӘқ тҰнҰштҰүҰна пайдасҰ болүандҰңтан м&нҰ сӘздерге ескерту отан алдҰндаүҰ борҰшҰм деп бӘлӘп, айтарҰм мҰнамгершӘай бӘзге жіне Рисалей-Н&рүа азүана байланҰсҰ бар деп, ж&рттҰ т&тңҰндай беру, осҰлайша халҰңтҰқ ҰзасҰна тиŞ жіне отаннҰқ ңауӘпсӘздӘгӘне,
— 386 —

тҰнҰштҰүҰна пайда келтдар. ЮҚрген дӘндар кӘсӘлердӘ билӘкке ңарсҰ шҰүҰп тҰнҰштҰңтҰ б&зуүа себеп болуҰ ібден мҚмкӘн. Иі, РисалейН&р арңҰлҰ имандарҰн саңтап, халҰңңа пайдалҰ жаүдайүа келген адамдардҰқ санҰ жҚз мҰқнан асадҰ. Олар +кӘметтӘқ тӘптӘ, жоүарҰ билӘк органдар &лҰ МхалҰң арасҰнда, ірбӘр жерде бар, ондай турашҰл жанҰ таза кӘсӘлер к+п-аң. ОлардҰ ренжӘтпей керӘсӘнше, ңорүаштап саңтау керек. ҮазӘр, жазүан шаүҰмҰмҰзүа ң&лаң аспай жіне бӘзге с+з бермесеқдер тҚрлӘ сҰлтау:>Аңтаанүа ңауӘптӘ анархиÇүа жол ашҰп жатҰр деп уайҰмдайтҰнҰмҰз рас.

ЯкӘметтӘқ пайдасҰ ҚшӘн айтарҰм: "БесӘншӘ Шуаң" аттҰ жазбанҰ Денизли мен Анкара сотҰ зерттеп тиӘспей ірӘ онҰ бӘзге ңайтҰп берген-дӘ. Юлбетте, онҰ ңайтадан ресми тҚрде кҚн тіртӘбӘне ікелӘп даурҰңтҰрудҰқ ңажетӘ жоң, билӘк басҰндаүҰлар м&нҰ ойлансҰн. БӘз ол рисаленӘ соттҰқ ңолҰна тҚспей т&рҰп халҰң арасҰна жаймай жасҰрҰп ң есӘм. Сондай-аң, Афион сотҰ да онҰ с&рап кҚн тіртӘбӘне келтӘрмегенӘ ж+н. Неге десеқӘз, ӘшӘндегӘ аңиңаттар +те ңуаттҰ ірӘ ешкӘм жоңңа шҰүара алмайтҰндай дірежеде баңҰтӘ. Оңиүалар болмай т&рҰп хабар берӘлген едӘ, кейӘн ділме-діл шҰңтҰ. ЮрӘ маңсатҰ б& дҚниÇлҰң +мӘр емес. Болүан кҚннӘқ +зӘнде, +лӘп б&л дҚниÇдан к+шкен бӘреуге ңатҰстҰ хадистӘқ к+птеген маүҰналарҰнҰқ бӘр маүҰнасҰ үанӘр Ү&рес келуде. Ол адам ҚшӘн ілгӘ үайби хабардҰ, ондаүҰ маүҰнанҰ ресми халҰңңа жариÇ ңҰлмау керек. Жіне сол ҚшӘн бӘздӘ айҰптап ол кӘтаптҰқ кеқӘнен тарауҰна жол ашпаүан ж+н. М&нҰ мен сӘздергÇт ірб ҚшӘн, халҰң ҚшӘн, елдӘқ тҰнҰштҰүҰ мен басңарма ҚшӘн шҰн жҚректен ескертуге мӘндеттӘмӘн.

* * * * *
— 387 —

АФИОН ҮАЛАСұНұҢ ПРОКУРОРұ МЕН СОТТұҢ ТЯРАҺАСұНА ЖЮНЕ М ШЕЛЕРӨНЕ

(Денизли ңалалҰң ЮдолуҰн асңармасҰна ң&ңҰмдҰ саңтау ҚшӘн "ТоүҰз негӘздӘ" ңалай жазүан болсам сол ңалпҰнда &сҰнҰп отҰрмҰн).

Мен жиҰрма жҰлдан берӘ ңоүамдҰң +мӘрге ісӘресе, м&ндай ресми, кҚрделӘ жіне саÇси +мӘрге арласпаүандҰңтан олармен ңалай мімӘле жӘр атаҰнҰн бӘлмеймӘн жіне ойлап та жҚргенӘм жоң, ойласам басҰм ауҰрадҰ. БӘраң, міжбҚр тҚрде басңа бӘр соттҰқ ҰнсапсҰз ңҰзметкерӘ ірӘ ретсӘз ірӘ ңайта-ңайта ңойүан маүҰнасҰз к+п с&раңтарҰна берген жауаптарҰмнҰқ тҚсӘнӘктемесӘ ірекен мҰна жҚйесӘз аңталу жазбамда жіне +тӘнӘшӘмде білкӘм таңҰрҰптан тҰс, білкӘм керексӘз ңайталанүан с+здер мен +зӘме зиÇндҰ с+йлемдер де жіне мен бӘлмейтӘн жақа зақүа ңайшҰ с+здер болуҰ мҚмкӘн. Алайда, аңиңат солай болуҰн керек н діре сол аңиңат ҚшӘн ңате-кемшӘлӘктерге кешӘрӘммен ңаралуҰ тиӘс. Б&л аңталу мен ңорүану с+здерӘм тоүҰз негӘзден т&радҰ.

БӘрӘншӘсӘ; ҮазӘргӘ +кӘмет, +здерӘ ңабҰлдаүан ар-ождан бостандҰүҰ деген зақүа байланҰстҰ дӘннен безгендерге БӘр тн пасҰңтарүа тиӘспейдӘ екен, олай болса, ілбетте дӘндарларүа, таңуа жандарүа да тиӘспеуӘ керек. ЮрӘ дӘнсӘз &лт +зӘнӘқ болмҰсҰн саңтай алмайдҰ жіне АзиÇнҰ дӘн т&рүҰсҰнан Еуропамен салне ңасүа келмейдӘ жіне Ислам дӘнӘ адамнҰқ жеке +мӘрӘне, аңҰрет +мӘрӘне ісерӘ жаүҰнан христиан дӘнӘнен мҚлдем +згеше. Сондай-аң, м&сҰлман егер дӘнӘнен безетӘн болса басңа дӘнсӘздерге &ңсамайдҰ. Жіне мҰна мҰқ жҰлдан берӘ дҚниÇнҰ дӘндарлҰүҰмен некенӘнҰрҰп келген, сҰрттан ңаншама соңңҰларүа тосңауҰл болҰп дӘндарлҰүҰн саңтап ңаҒармандҰң танҰтңан осҰ отаннҰқ азаматтарҰнҰқ айҰрҰлмас б+лшегӘ, аса ңажетӘлӘгӘ саналатҰн дӘндарлҰң, ӘзгӘ амал ісӘресе иман аңиңатңалардйретӘлӘп оңҰтҰлуҰ шарт. Егер, ол ң&ндҰлҰңтардҰ тастап орнҰна батҰстҰң мідениет ҚйретӘлсе пайдасҰнан зиÇнҰ к+п болмаң. ХалҰңтҰқ ңажеттӘгӘн +темеген боласҰқдар. Олай болса мҰна отандҰ, онда +мӘр сҚретӘн хаҰмен ңбасңаратҰн +кӘмет РисалейН&рүа ідӘлет т&рүҰсҰнан, зақ жаүҰнан жіне тҰнҰштҰң ҚшӘн тиӘсе алмайдҰ жіне тиӘстӘрмеуӘ керек.

— 388 —

ЕкӘншӘ негӘз: БӘр нірсенӘ ңабҰлдамау басңа онҰмен амӘ &стаамау Çүни орҰндамау мҚлдем басңа. ЮрбӘр +кӘметте сол +кӘметтӘқ саÇсатҰн мҚлдем ңабҰлдамайтҰндар боладҰ. МҰсалүа, міжуси билӘгӘнде Çүни ҺазабҰнушҰлардҰқ елӘнде м&сҰлмандар жіне ХазӘретӘ ОмардҰқ халифатҰнда Çхудилер мен христиандар +мӘр сҚрген. Олар тіртӘптӘ б&зҰп, билӘкке ңарсҰ шҰңпаүандҰңтан жеке басҰнҰқ мҚддесӘ саңтаа мейӘ&ңҰүҰ ңорүалүан болатҰн. ЖалпҰ +кӘмет адамнҰқ ңолҰна Çүни Әс-ірекетӘне ңарайдҰ, жҚрекке ңол с&үҰп араласа алмайдҰ оүан жҚрекке імӘр етуге хаңҰсҰ жоң.

Сондай-аң, ӘшкӘ тіртӘпке, билӘкалатҰнÇсатңа араласңҰсҰ келгендер мӘндеттӘ тҚрде газет-журнал оңҰп, кҚндӘк оңиүалардҰ ңадаүалап отҰрадҰ. С+йтӘп, +зӘне жірдем ететӘн аүҰмдар мен оңиүалардҰ бӘлӘп, оқтайлҰ сіт кҚтедӘ. Ал Рисалей-Н&р болса +зӘнӘқ шадҰ. ОерӘн ондай нірселерден тҰйҰп аулаң &стайдҰ. М&нҰ менӘқ жаңҰн достарҰм жаңсҰ бӘледӘ. ЖиҰрма бес жҰл бойҰ газет оңҰмаң тҚгӘлӘ ол жайҰнда с&раудҰ, ңҰзҰүудҰ, тӘптӘ ойлаудҰқ +зӘн &мҰтңҰзҰп жӘбердӘ. ҮазӘр он жҰл болдҰ ҚзӘлдӘлет ӘлдӘ дҚниÇлҰң аүҰмдардан, саÇси халахуалдардан жіне ГерманиÇнҰқ жеқӘлгенӘнен, болһшевиктердӘқ басҰп алуҰнан басңа ешбӘр хабар алмайтҰнӘн болрежеде ңоүам +мӘрӘнен оңшаумҰн. Олай болса с+зсӘз +кӘметтӘқ хикметӘ, онҰқ даналҰүҰ жіне саÇсаттҰқ зақ мен талабҰ, сондай-аң, ідӘлет ережесӘ бойҰнша маүан жіне мен секӘлдӘ мҚмин бауҰрларүа тиӘспеуӘ керек. ТиӘссе Ç негӘзсӘз кҚдӘктен Ç да Ұза-кекҰ кҚш-ңҰрсҰүҰп тиӘседӘ.

шӘншӘ НегӘз: Яткен сотҰмҰзда бӘр прокурордҰқ б&рҰс тҚсӘнӘп «БесӘншӘ Шуаң» жайлҰ ңойүан с&раңтарҰна ңарасам, зақ атҰнан емес ілдеңашан +лӘп ңалүан бӘр адажбҚрлӘген +зӘнӘқ достҰүҰ ҚшӘн, бӘзге ңарсҰ шҰүҰп еш пайдасҰ жоң, маүҰнасҰз наразҰлҰң танҰтҰп отҰр. Соүан жауап ретӘнде &заң тҚсӘнӘктеме жасауҰма тура келдӘ.

ЮуелӘ, ол"БесӘ>с+здеаң">аттҰ жазбанҰ +кӘмет ңолүа тҚсӘрмей т&рҰп бӘз +зӘмӘз де онҰ ң&пиÇ саңтап жасҰрҰп жҚргенбӘз. РасҰнда, ңаншама тексеру жҚргӘзӘлгенмен табҰлмадҰ. Ол жазбанҰқ маңсатҰ тек тҰп кеҰқ иманҰн шҚбідан ң&тңару жіне мҚтішібих Çүни маүҰнасҰ тереқ, теқеумен баÇндалүан хадистерге сенбей жоңңа шҰүарудан саңтау едӘ. ДҚниÇлҰң міселелерге ҚшӘншӘ, т+ртӘншنْتَظَкте астарлҰ тоңталадҰ жіне, айтңан хабарҰ тура ол, саÇсаткерлермен, дҚниÇң&марлармен айтҰспайдҰ, тек хабар бередӘ.
— 389 —

ЮрӘ жеке т&лүалардҰқ атҰн атап анҰңт ДжійлжалпҰлай тҚрде бӘр хадистӘқ мінӘсӘн баÇндайдҰ. БӘраң, сол кҚлли, жалпҰүа ортаң аңиңаттҰ осҰ үасҰрдҰқ с&мдҰң бӘр адамҰна сійкес келгенӘ рас, ол басңа міселе. СондҰңтан болар, олосҰм ңнҰ биҰл жазҰлүан деп ойлап наразҰлҰң бӘлдӘрген. ЮрӘ, ол рисаленӘқ тҚп н&сңасҰ «Дарул Хикмет» академиÇсҰ ң&рҰлмай т&рҰп жазҰлүан-дҰ. Тек, кейӘн реттелӘп Рисалей- кҚш, ендӘ. Ол бҰлай болатҰн:

Б&дан ңҰрҰң жҰл б&рҰн, ол кез егемендӘктӘқ алүаш жҰлдарҰ болатҰн мен, Стамб&л шаҒарҰна келдӘм. Діл сол кезде ЖапониÇнҰқ бас ңолбасшҰсҰ Ислам ү&ламаларҰнан молда-имамдардан дӘни с&раңтар с&радӘ боламб&л имамдарҰ оларүа менӘқ жауап беруӘмдӘ +тӘндӘ. Ол кӘсӘ, орайҰ келген соқ к+п с&раңтар ңойдҰ. Атап айтсаң, бӘр хадисте: «АңҰрзаманда с&мдҰң бӘр адам тақертеқ т&радҰ, мақдайҰнда "Хізі Кіфир!" да сол КіпӘр!) деген жазуҰ боладҰ!" деген. ОнҰқ мінӘсӘ не?» дедӘ.

Мен бҰлай дедӘм:>Б&л халҰңтҰ с&мдҰң бӘреу басңаратҰн боладҰ, тақертеқ т&рҰп басҰна шапка киедӘ ірӘ басңаларүа да кидӘредӘ. Б&л жауаптан м&ндай с&раң тулмҰс, пҰрм-ай, сол кезде онҰ кигендер кіпӘр болмай ма?">Оүан дедӘм: халҰң Шапка киедӘ, ол сіжде жасауүа кедергӘ боладҰ, бӘраң бастаүҰ иман ол шапканҰ да сіждеге апарадҰ,л дегелаҒ, м&сҰлман ңҰладҰ!" СосҰн бҰлай деп с&радҰ:"Діл сол адам бӘр су ӘшедӘ екен, с+йтӘп алаңанҰ тесӘледӘмӘс. Сол арңҰлҰ онҰқ СҚфиÇн екенӘ анҰңталадҰ-мҰс".>رْلَنَретӘнде бҰлай дедӘм:"М&ндай мітел бар; ұсҰрапшҰл адамдҰ алаңанҰ тесӘк адам дейдӘ Çүни ңолҰнда мал т&рмай аүҰп кете бередӘ, заÇ боладҰ дейдӘ. МӘне, ілгӘ с&мдҰң адам су секӘлдӘ араңңа ң&мар боладҰ, соалҰстҰауҰрадҰ. ЯзӘ к+п ҰсҰрап жасайдҰ, басңалардҰ да соүан ҚйретедӘ".

Жіне бӘреу бҰлай деп с&радҰ: Ол +лген кезде Стамб&лдаүҰ баүаналардан шайтан: «Піленше +лдӘ!» деп дҚниÇүа жар саладҰ. Мен бҰлай деп жауап бердӘмҚкӘл кграф арңҰлҰ хабарланадҰ. Алайда, кейӘн радио шҰңңанҰн естӘдӘм. МенӘқ б&рҰқүҰ жауабҰм толҰң емес екенӘн бӘлдӘм. СегӘз жҰлдан кейӘн «Дар-ул Хикметте» ңҰзмет атңарҰп жҚргенӘмде жауабҰмдҰ толҰңтҰрҰп айттҰм: «Шайтан секӘлдӘ радиомен д&үжиза жар саладҰ!» деп.

— 390 —

Содан соқ, ЗҚлңарнайҰннҰқ ңорүанҰ туралҰ с&радҰ. СосҰн, çжуж уі Міжуж, Даббат-Қл арз, Діжжал, Иса пайүамбардҰқ к+ктен тҚсуӘ жайлҰ с&раңтарул" меҰ. Мен де бірӘне жауап берген едӘм. ТӘптӘ, ол туралҰ б&рҰқүҰ рисалелерӘмде бӘршама жазҰлүан-дҰ.

БӘраз уаңҰт +те, М&стафа Кемал екӘ мірте телеграф жӘберӘп, ортаүа Ван уілаÇңсанҰнболҰсҰ мен Тахсин Бей досҰмдҰ салҰп, солар арңҰлҰ менӘ"Хутуват-Ұ Ситте">аттҰ кӘтапша бастҰрүанҰм ҚшӘн риза болҰп алүҰс бӘлдӘрмек ниетҰ екеннкараүа шаңҰрдҰ. БардҰм. Шійх Синуси КҚрд тӘлӘн бӘлмейтӘндӘктен менӘ онҰқ орнҰна Қш жҚз лира айлҰң беретӘн болҰп шҰүҰс уілаÇттарҰнҰқ жалпҰ уаүҰзшҰсҰ етӘп таүайҰӘн АфиҰ келдӘ. Жіне депутат ірӘ дӘни басңарманҰқ ӘшӘнде"Дар-Қл Хикмет">мҚшелерӘмен бӘрге б&рҰқүҰ ңҰзметӘмдӘ ірӘ ңарай жалүастҰра берудӘ жіне б&рҰн +зӘмнӘқ Ван ңаласҰнда ӘргетасҰн салүан"медресِدُّ يЗехра">жіне "шҰүҰс университетӘн" ашуҰма С&лтан РешаттҰқ берген он тоүҰз мҰқ алтҰн лирасҰн - ол ңаулҰүа екӘ жҚз депутаттҰқ жҚз алпҰс ҚшӘ ңол ңойҰп ңабҰлдаүандҰ - жҚз елу банкнотң мҰна н к+терӘп ңабҰлдаүанҰн айттҰ. Сонда, мен"БесӘншӘ ШуаңтҰқ">негӘзӘ меқзеген хабардҰқ бӘр &шҰн діл сол жерде бӘр адамда к+рдӘм. Сол ҚшӘн, ілгӘ аса мақҰздҰ ңҰзместҰң, стауүа міжбҚр болдҰм. Өштей, мҰна адамнҰқ к+зӘн жеткӘзу оқай болмас деп, дҚниÇнҰ, саÇсаттҰ жіне ңоүамдҰң +мӘрдӘ тастап тек имандҰ саңтап ңалуүа бар кҚшӘмдӘданиетдҰм. БӘраң, кейбӘр залҰм ҰнсапсҰз ңҰзметкерлер дҚниÇүа ңатҰстҰ екӘ-Қш рисале жазуҰма себеп болдҰ. СосҰн, кейбӘр бауҰрларҰм аңҰрзаманнҰқ оңиүаларҰ жайлҰ баÇндайтҰн мҚтішібих хадистердӘ с&раүанлҰң ме ілгӘ к+не рисаленӘқ тҚп н&сңасҰн реттеп ж+нге келтӘрдӘм. С+йтӘп, ол жазба Рисалей-Н&рдҰқ"БесӘншӘ ШуаүҰ">деп аталдҰ.

Рисалей-Н&рдҰқ реттӘк н+мӘрлерӘ жазҰлу тарихҰна сійкес келмейдӘ. Міселен, ОтҰз ҚшӘншӘ Мектуб бӘрӘншӘ Мектубтан ілделерге б&рҰнҰраң жазҰлдҰ. Сол секӘлдӘ мҰна «БесӘншӘ ШуаңтҰқ» негӘзӘ жіне Рисалей-Н&рдҰқ кейбӘр жазбаларҰ Рисалей-Н&рдан ертеректе жазҰлүан-дҰ. ҮойшҰ ійтеуӘр, осҰ жеррҰ болҰрҰптан тҰс нірселердӘқ жазҰлуҰна бӘр прокурордҰқ М&стафа Кемалүа достҰүҰ ҚшӘн, соүан жаүҰмпазданҰп зақсҰз ірӘ керексӘз ірӘ ңате тҚрде наразҰлҰүҰдҰқ есауалдарҰ себеп болдҰ. Мен онҰқ ідӘлет зақҰ атҰнан барҰнша жеке басңа ңатҰстҰ жіне зақүа ҚйлеспейтӘн с+зӘн тӘлге тиек етейӘн.

— 391 —

Маүан бҰлай дедӘ: «БесӘншӘ Шуаң» кӘтабҰқда онҰ араң-шараптҰ Әше-Әше сй кіпӘлүан мес секӘлдӘ..." деген с+здермен суреттеп ішкерелепсӘқ. Олай деуге аузҰқ ңалай бардҰ? Мен ілгӘ прокурордҰқ мҚлдем маүҰнасҰз, ңате жіне тек достҰүҰ ҚшӘн айтңан с+зӘне бҰлай дедӘм: ҮаҒарман іскердӘқ жеқӘсӘ мен Қ-шуаңтерейӘн жалүҰз бӘр ңолбасшҰнҰқ +зӘне беруге болмайдҰ. ОнҰқ бӘр ҚлесӘ болуҰ мҚмкӘн. Үалайша, бӘр армиÇ жаппай бӘр елдӘ азат етсе тҚскен мал-мҚлӘк, олжатабҰстҰ тек жалүҰз ңҰламҰшҰ иеленсе, б&л з&лҰмдҰң саналадҰ, ол барҰп т&рүан ңиÇнат, сол секӘлдӘ.

— 2456 —

махаббат ңҰсңа ү&мҰрдҰқ +лшемӘмен еметеп, Си аңҰретте міқгӘ ңарҰм-ңатҰнас жалүаса бередӘ деп бӘлгендӘктен, соүан ңарай +лшенедӘ. Адал ң&рмет, шҰнайҰ махаббат, мейӘрӘмге толҰ ңамңорлҰң, араларҰндаүҰ аүаттҰң БӘрӘн ңарамау, кемшӘлӘктерӘн кешӘру секӘлдӘ жаңсҰ мӘнез ңалҰптасҰп, ол шақҰраңта наүҰз адамгершӘлӘк баңҰтҰ орнайдҰ. Б&л маүҰна да Рисалей-Н&раңҰретндалүандҰңтан ңҰсңа ңайҰрдҰң.

Эім, ірбӘр ңала +з т&рүҰндарҰна белгӘлӘ бӘр маүҰнада Қлкен Қй, ауңҰмдҰ баспана болҰп табҰладҰ. Егер аңҰретке иман сол Қлкен ҚйдӘқ т&рүҰндарҰна ісер етпесе Çүн ретта т&рүҰндарҰ иман етпесе жаңсҰ мӘнездӘқ негӘздерӘ болҰп табҰлатҰн ҰңҰлас, адалдҰң, адамгершӘлӘк, ңамңорлҰң, жанашҰрлҰң, жанкештӘлӘк, АллаҒ ризашҰлҰүҰ, обалсауап дейтӘн &үҰмдар жоүалҰп, орнҰна ашушақдҰң, +штесара ңҰ пайдасҰн к+здеу, екӘ жҚздӘлӘк, алдау-арбау, +зӘмшӘлдӘк, риÇ, жасандҰлҰң, параңорлҰң секӘлдӘ келеқсӘз жайттар етек аладҰ. СҰрттай тҰнҰштҰң, бейбӘт +мӘр кешӘп жатңандай к+рӘнгенмен шҰнтуайтҰнда анайҰлҰң, +ктемдӘк, шектен шҰүу, анархиÇ орнаа рухаала +мӘрӘнӘқ шҰрңҰ кетедӘ. БалаларҰ ерке, жастарҰ мас, кҚштӘлерӘ залҰм болҰп, ңарттарҰ болса зар еқӘреп м&қлҰ кҚй кешедӘ.

ОсҰлай салҰстҰра берсек, мемлекеттӘқ +зӘ бӘи есӘмсҰ, отан да бӘр халҰңтҰқ Қлкен отбасҰ. Егер осҰ кеқ ңанаттҰ Қлкен Қйлерге аңҰретке иман ҰңпалҰн тигӘзер болса, бӘрден +зара сҰйластҰң, шҰнайҰ жанашҰрлҰң, мейӘрӘм, еш аңҰсҰз ң&рмет, бӘр-бӘрӘне к+мектесу, адал ңҰзмет, татулҰң, риÇсҰз жірдем, ада сондалӘк, менмендӘксӘз ҚлкендӘк Çүни кӘшӘпейӘлдӘлӘк секӘлдӘ ӘзгӘ ңасиеттер пайда боладҰ.

Ү&ран дірӘсӘ балаларүа бҰлай дейдӘ: «ЕркелӘктӘ ңой! Ж&маң бар емес пе?!»

Жастарүа: «МастҰңңа сал ҺазалЖіҒаннам бар, абайла!» деп есӘн жиүҰзадҰ.

ЗалҰмдарүа: «Жан т+згӘсӘз тозаңи азап бар, жазаүа тартҰласҰқдар!» деп ідӘлдӘкке бас игӘзедӘ.

Үарттарүа: «АйҰрҰлҰп ңалүан баң-діулеттӘ ойлап уайҰде +лш АлдарҰқда одан да артҰң Ғім аңҰреттӘк міқгӘ жастҰң шаң бар. СонҰ &тҰп алудҰқ ңамҰн жаса!» деп м&қҰн ңуанҰшңа айналдҰрадҰ. Үарап отҰрсақ, аңҰреткеайланҰірбӘр буҰнүа жаүҰмдҰ ісерӘн тигӘзӘп, ңарақүҰлҰңтҰ сейӘлтедӘ. Ендеше, «ңоүам +мӘрӘн дӘнсӘз-аң ж+нге саламҰн, бӘр ңалҰпңа келтӘремӘн!» деп даурҰңңан ңоүам ңайраткерлерӘ мен психологтардҰқ ң&лаңтарҰна алтҰн сҰрүа!

— 391 —

амҰздҰкеттер, аңаулар басшҰүа берӘледӘ. ЯйткенӘ, бӘр Әс болуҰ ҚшӘн онҰқ бҚкӘл шарттарҰ, негӘздерӘ толҰң болуҰ керек. ҮолбасшҰ Çүни командир сонҰқ бӘр үана шартҰ болҰп табҰладҰ. Ал, бӘр нірсенӘқ жоң болуҰ, орҰндалмай немеслҰ Уіжп ңалуҰ ҚшӘн бӘр шартҰнҰқ орҰндалмауҰ не бӘр негӘздӘқ болмауҰ жеткӘлӘктӘ. МӘне, кемшӘлӘктер &йҰмдастҰрушҰүа, басшҰүа берӘлетӘнӘ сондҰңтан. Ал, жаңсҰлҰңтар мм жоң лӘктер жалпҰ алүанда наңтҰ Әс ірӘ болмҰс болүандҰңтан онҰ &йҰмдастҰрушҰлар мен басшҰлар иеленӘп "мен ӘстедӘм" дей алмайдҰ. ЖамандҰңпен кемшӘлӘктер жалпҰ болҰмсҰз ірӘ б&зу боп есептелетӘнхабарл оүан басшҰлар жауаптҰ. Аңиңат пен хаң осҰлай бола т&ра, бӘр ру жеқӘске жетсе онҰ ру басҰ к+семӘнен к+рӘп, егер жеқӘлӘске &шҰраса «бҚкӘл ру нашар екен!» деп рудҰ т+мендету аңиңатңа мҚле Шам-йшҰ болатҰнҰ секӘлдӘ діл солай, менӘ айҰптаүан ілгӘ прокурор, хаң пен аңиңатңа мҚлдем кераүар тҚрде +зӘнше ідӘлеттӘк ңҰлүандай зақ атҰнан с+йледӘ. ОсҰүан &ңсриÇзи оңиүа болдҰ, бӘрӘншӘ дҚниÇ жҚзӘлӘк соүҰстан б&рҰнҰраң, мен ол кезде Ван ңаласҰнда болатҰнмҰн, ңасҰма кейбӘр дӘндар, таңуа жандар келӘп: «КейбӘр ңолбасшҰлар дӘнсӘз ірекген ойуда. Сен бӘзге болҰс! Оларүа ңарсҰ бас к+теремӘз!» дедӘ.

— 392 —

Мен оларүа: «М&ндай жамандҰңтар мен дӘнсӘз ірекеттер сол басшҰлардҰқ еншӘсӘнде ңалсҰн. , солаҰ жаппай кӘналап айҰптауүа болмайдҰ. Б&л ОсманлҰ армиÇсҰнда білкӘм жҚз мҰқ іулие бар шҰүар. Яз басҰм б&л армиÇүа ңҰлҰш к+термеймӘн, сендергеде ермеймӘн!» дедӘм.Әп жҚрмаүан к+нбей, ңҰлҰш к+терӘп, аңҰрҰ Ван к+терӘлӘсӘ деген болҰмсҰз нітиже бердӘ. БӘраз уаңҰт +ткен соқ, бӘрӘншӘ дҚниÇ жҚзӘлӘк соүҰс басталдҰ да ОсманлҰ армиÇсҰ дӘендӘкт майданүа аттандҰ. Сол соүҰста жҚз мҰқ шійӘт іулие міртебесӘне к+терӘлӘп менӘқ айтңан с+зӘмдӘ ңандарҰмен растадҰ. Жі, жарар ендӘ. ЮқгӘменӘ &заттҰм бӘлем. СебебӘ, ешбӘр сезӘмге берӘлмей, ешбӘр сҰрттҰқ ісерӘас боллмай +те нізӘк ірӘ м+лдӘр болудҰқ талап ететӘн ідӘлет аңиңатҰ, баз бӘреудӘқ жалүан сезӘмӘне, ңате тҚсӘнӘгӘне ңарай жіне бӘреуге жаңтасуүа жол берӘлмеуӘ тиӘс бола т&ра бӘздӘ жіне Рисалей-Н&рдҰ ңҰспаңңа алүан прокуроҰқүҰс аүҰмсҰз ірекетӘ менӘ осҰлайша, к+п с+йлетсе керек.

Т+ртӘншӘ НегӘз: ЕскӘшіҒир сотҰ жҚздеген рисалелер мен хаттардҰ т+рт ай бойҰ тексерӘп тек жҚз жиҰрма адамиетпен бесӘне үана алтҰ ай жаза беруге ңарар бердӘ. Ал маүан болса, жҚз кӘтабҰмнан бӘр-екӘ кӘтабҰмнҰқ ӘшӘндегӘ он бес с+зӘне бола тиӘсӘп бӘр жҰлдҰң жазаүа тарттҰ. Одан кейӘн Үастамону ңаласҰнда бӘрнеше тексеру жҚргӘзсе де бӘрде-бӘр айҰп таба алмадразҰлҰе бӘрнеше жҰл б&рҰн Спарта ңаласҰнда жасҰрҰн, жасҰрҰн емес Рисалей-Н&рдҰқ тҚгел дерлӘк кӘтапшаларҰн ҚкӘмет ңолүа тҚсӘрдӘ.

ш ай тексерген соқ жаппай иелерӘне ңайтарҰп берген-дӘ. БӘрнеше жҰлдан соқ Денизли жіне Анкара ңалалҰң соте ңонҰа барлҰң рисалелер екӘ жҰл т&рдҰ. КейӘн бӘрӘн ңалдҰрмай ңайтҰп бердӘ. Б&л рас. Олай болса менӘ жіне Рисалей-Н&рдҰ айҰптаүандар жіне ілгӘндей зақдҰ жамҰлҰп зақсҰз тҚрде, кектенӘп ірӘ сезӘмге берӘлӘп бӘздӘ кӘнілаүандар ілбетте, бӘздеарих, н +здерӘнӘқ ірӘптестерӘ Денизли сотҰн, Ғім АнкаранҰқ ЖоүарҰ сотҰн айҰптап олардҰ бӘздӘқ кӘнімҰзүа - егер болса - ортаң ңҰлуда. Олай дейтӘнӘм, егер бӘздӘқ кӘнімҰз болса ілгӘ сот органдарҰ діл ңасҰнда т&рҰп баңҰлау жҚргӘз бергеонҰ к+рмедӘ немесе к+рмегенсӘп жҚрдӘ жіне екӘ сот органдарҰ екӘ ай бойҰ егжей-тегжейлӘ зерттеп бӘлмедӘ немесе бӘлмегенсӘп жҚрдӘ. Олай болса, олар бӘзден де бемесе ӘнілӘ. Алайда,

— 393 —

бӘздӘқ дҚниÇүа араласуүа ниетӘмӘз болса м&ндай шҰбҰннҰқ ҰзҰлҰ секӘлдӘ емес, зеқбӘректӘқ гҚрсӘлӘ секӘлдӘ дҰбҰс шҰүарҰп, Қлкен омеспӘнолар едӘ.

Иі, отҰз бӘрӘншӘ март оңиүасҰнда іскери трубуналда жіне М&стафа КемалдҰқ ңаттҰ ашуланүан кезӘнде де, онҰқ намҰсҰна тиӘп, оүан ауҰр с+здер айтҰп еш ңорҰңпай, істез жҰлдпай +зӘн ңорүап с+йлеген адам, ендӘ он сегӘз жҰл бойҰ ешкӘмге сездӘрмей дҚниÇлҰң арандату ӘстерӘмен ш&үҰлданадҰ деп айҰптау ілбетте, ідейӘ бӘр Ұза кектен туҰндаүан. БӘз,Ұ халңли ңаласҰнҰқ прокурорҰнан кҚткенӘмӘз секӘлдӘ Афион ңаласҰнҰқ прокурорҰнан да ҚмӘтӘмӘз зор. Олар бӘздӘ ілгӘндей айҰптаулардан жіне ашу-ҰзадабарларасҰн, наүҰз ідӘлеттӘ к+рсетсӘн.

БесӘншӘ НегӘз:>Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ &станҰмҰ мҰнау: саÇсатңа, билӘктӘқ ӘсӘне жіне +кӘметтӘқ шаруасҰна мойдҰ. болүанҰнша араласпау. ЯйткенӘ, Н&р шікӘрттерӘ таза, пік Ү&рани ңҰзметтӘ бірӘнен артҰң, бірӘнен жоүарҰ ңойҰп, оүан толҰң ңанаүаттанадҰ. Сондай-аң, ңоүамда +з ҚкӘмӘн жҚргӘзуге сңа ертҰн ңуаттҰ аүҰмдар болүандҰңтан саÇсатңа кӘрген адамнҰқ ешбӘрӘ тіуелсӘздӘгӘн, ҰңҰласҰн саңтай алмайдҰ. МӘндеттӘ тҚрде бӘр аүҰмнҰқ ҰңпалҰнда ңалҰп соңаттҰ ддесӘне ңҰзмететедӘ. ҮҰзметӘнӘқ ңадӘрӘн тҚсӘредӘ. ЮрӘ материалдҰң т&рүҰда ңарсҰлҰң берӘлетӘн болса, б&л заманда м&ндай залҰм ірӘ диктаторлҰң режимге байланҰстҰ, бӘр адамнҰқ кӘнісӘ ҚшӘн онҰқ бейкҚні жаңтастарҰн аÇусҰз жазалауүаهُوَ اкеледӘ. Юйтпесе, жеқӘлӘске &шҰрайдҰ. Сондай-аң, дҚниÇ ҚшӘн дӘнӘнен безген немесе онҰ ң&рал ңҰлүандардҰқ назарҰнда ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ теқдес мойҰнне ешбӘр пайдаүа сатҰлмайтҰн киелӘ аңиңаттарҰ саÇсаттҰқ ҚгӘтнасихат ң&ралҰ секӘлдӘ к+рӘнӘп терӘс пӘкӘр, жаман ой ңалҰптасадҰ. Ал, халҰңтҰқ ірбӘр буҰнҰ, билӘкке жаңтасҰ да ңарсҰласҰ да, ңартҰп ерӘ де, жеке кісӘпкерӘ де, бірӘ-бірӘ Ү&рани аңиңаттарүа м&ңтаж, олардҰқ да аңҰсҰ бар. Сол ҚшӘн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ ешбӘр жаңңа жаңтаспай толҰң бейтарап болу Қне بِكÇсаттҰ, материалдҰң ңарсҰласудҰ мҚлдем ңоŞүа тиӘс, істе араласпауларҰ керек.

АлтҰншҰ НегӘз: Б&л міселеде менӘқ жеке басҰмнҰқ кемшӘлӘгӘне немесе кейбӘр бауҰрларҰмнҰқ ңатесӘне бола РисалейН&рүа тиӘсуге, онҰ жаар ңайа болмайдҰ. Ол тӘкелей Ү&ранмен кӘндӘктес, ал Ү&ран болса Арш-Ұ Аүзамүа байланүан. Ол жаңңа ңол с&үуүа, ондай мҰңтҰ шҰнжҰрлардҰ Қзуге к ңолҰмаңҰсҰ бар, кӘмнӘқ ңолҰнан келедӘ. Эім, б&л елде материалдҰң, маүҰнауи берекет к+зӘ

— 394 —

жіне ерен ңҰзмет еткен жіне Ү&раннҰқ отҰз Қш аÇтҰнҰқ ишарасҰна б+ленген, сондай-аң, ХазӘретӘ Али үайби Қше дейӘ жіне Һаус-Ұ Аүзам наңтҰ тҚрде хабар берген жіне хабарҰ расталүан Рисалей-Н&р, бӘздӘқ жій, жеке басңа ңатҰстҰ кӘні кемшӘлӘктерӘмӘзге бола айҰпталмайдҰ жіне айҰпталмауҰ тиӘс. Егер айҰпталса б&л елге материалдҰң, рухани ірӘ бӘр бтолмас зиÇн келедӘ.

Рисалей-Н&рүа д&шпандарҰмҰздҰқ ӘшӘнен кейбӘр дӘннен безгендер шайтаннан дірӘс алҰп жоспарлҰ тҚрде жасаүан шабуҰлдарҰ иншаллаҒ Әске аспай ңаладҰ. ОнҰқ шікӘрттерӘ басңаларүа &ңсамайдҰ, ҰдҰрату мҚмُبْحَاес, олар істе, +з ӘсӘнен бастартпайдҰ, Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘмен жеқӘлмейдӘ. Егер материалдҰң тҚрде ңарсҰласудҰ Ү&ран тҰйҰм салмаүанда, б&л халҰңтҰқ жанҰндай жаңсҰ ркелген ірӘ ңошаметӘне б+ленген ірӘ санҰ +те к+п жіне елдӘқ тҚпкӘр-тҚпкӘрӘне жайҰлүан Н&р шікӘрттерӘ Шійх Сайд немесе Менемен к+терӘлӘсӘ секӘлституцҰн, нітижесӘз емес ілдеңайда зор Қлкен оңиүа шҰүарар едӘ. Ү&дай саңтасҰн, олардҰ міжбҚрлейтӘндей з&лҰмдҰң жасалса жіне Рисалей-Н&рүа тиӘссе ілбетте +кӘметтӘ алдап отҰрүан дӘнсӘздер мен м&напҰңтар бірӘнен бетер ңиналҰп ңаттҰ +кӘнедӘ.

СоназаптҰбӘз тек дҚниÇнҰ ойлайтҰн кіпӘрлердӘқ дҚниÇсҰна араласҰп жатңанҰмҰз жоң. Олай болса, олар да бӘздӘқ аңҰретӘмӘзге, имани ңҰзметӘмӘзге араласпасҰн!

(ЕскӘшіҒир сотҰнда оңҰлмай ңалүан жҰқҰздасми тӘркеуге +тпеген жіне аңтау ңаүазҰма да тҚспеген жазбамдҰ ірӘ +те т&щҰмдҰ аңталу с+зӘмдӘ баÇндап берейӘн).

БӘрде менен бҰлай деп с&радҰ: "Республика туралҰ нендей пӘкӘрдесӘқ?". Мен бҰлай жауап б Çүни СоттҰқ ңарт т+раүасҰнан басңаларҰқ дҚниÇүа келмей т&рҰп мен +те дӘндар республикашҰл екенӘмдӘ ңолдарҰқдаүҰ +мӘртарихҰм ділелдесе керек. ҮҰсңаша айтар болсам, ол кездерӘ мен ңазӘргӘдей ешкӘм жоңӘн паркесененӘқ кҚмбезӘн паналап жалүҰз +мӘр сҚретӘнмӘн. АртҰмнан тамаң ікелетӘн. Мен тамаңтҰқ тҚйӘрлерӘн ң&мҰрҰсңаларүа беретӘнмӘн. Үалүан суҰна нан турап жейтӘнмӘн. СебебӘн с&раүандарүа бҰлай дейтӘнмӘн: "МҰна ң&мҰрсңалар мен аралар ңауҰмҰ респубтан жіл Çүни &жҰмдасҰп тӘршӘлӘк етедӘ. Сол &йҰмдастҰңтарҰн ң&рметтеп тамаңтҰқ тҚйӘрлерӘн тарту етемӘн.

— 395 —

БӘреу бҰлай с&раң ңойдҰ: "Сен салих сіліфтерге Çүни Пайүамбр &йҰтӘзӘнен ерушӘлерге ңарсҰ ірекет етесӘқ бе?".

Жауап ретӘнде дедӘм: Хуліфа-и Рашидин, т+рт халифа Ғім халифа Ғім республиканҰ Çүни елдӘ басңарүан-дҰ. СҰддҰң-Ұ Юкбір (р.Ғ.) сақлаң сахабаларүа ілбетт болатбасшҰ болатҰн. БӘраң, маүҰнасҰз атҰ бар затҰ жоң басшҰ емес, толҰң маүҰнада наүҰз ідӘл, шариүаттҰқ тіуелсӘздӘгӘн саңтап ілемге паш еткен дӘндар республика басшҰларҰ едӘ.

МӘне, ей, прокурор мен соттҰқ мҚшелерӘ! Елу жҰлдан берӘ менӘқ ! СонҰасҰма мҚлдем кераүар оймен кӘнілап келсӘқдер. Егер зайҰрлҰ республика десеқдер, менӘқ бӘлетӘнӘм зайҰрлҰ демек еш жаңңа жаңтаспай тарапсҰз болу Çүни ар-р жайҰбостандҰүҰ бойҰнша дӘннен безген, азүҰндарүа тиӘспейтӘнӘ секӘлдӘ дӘндарларүа, таңуа жандарүа да тиӘспейтӘн +кӘметтӘ атайдҰ. МенӘқ саÇси-ңоүамдҰң +мӘрден ңол ҚзгенӘме жиҰрма бес жҰл болдҰ.

РеспубликалҰң +кӘмет ңандай жаүдайүа жеткенӘнӘктӘ дймӘн. Ү&дай саңтасҰн, егер дӘнсӘздӘк ҚшӘн иманүа, аңҰретке ңҰзмет еткендердӘ жауапңа тартатҰн зақдар шҰүарҰп, сонҰ ңабҰлдайтҰн с&мдҰң жаүдайүа жеткен болса, онда менӘқ сендерге тайҰнбастан айтарҰм: МҰқ жанҰм болса иманҰм, аңҰретӘм ҚшӘн бір жіне бан етуге дайҰнмҰн. ҮолдарҰқнан келгенӘн Әстеқдер! СоқүҰ с+зӘм:

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ

деп, менӘ дарүа асасҰқдар ма, жоң еқ ауҰр жазаүа тартасҰқдар ма, м&ндай з&лҰмдҰңтарҰқа ңарсҰ айтар с+зӘм:

:>Афиоей-Н&рдҰқ наңтҰ хабарҰ бойҰнша мен +лсем жоң болҰп кетпеймӘн. КерӘсӘнше демалҰсңа шҰүҰп н&рлҰ да баңҰттҰ ілемге сапар шегемӘн. Ал сендердӘ, ей жасҰрҰн жауларҰмҰз жіне ж&рттҰ адастҰру ҚшӘн бӘздӘ азаптап жатңан бейбаңтар! Сендер мбекерг ң&рҰп, жалүҰз адамдҰң зҰнданүа ңамалатҰндҰңтан, мен солай сенӘп, солай к+ргендӘктен кегӘмдӘ толҰң ңандҰ алҰп рахат тҚрде жан тапсҰруүа дайҰнмҰн!" деген едӘм.

ЖетӘншӘ НегӘзман дан сотҰ басңа +лкелердӘқ атҚстӘ тергеу ңорҰтҰндҰсҰна сҚйенӘп бӘзге саÇси &йҰм ретӘнде ңараптҰ. Оүан жауабҰмҰз:

БӘрӘншӘден; Он тоүҰз жҰлдан берӘ ешбӘр газет оңҰмаүан+мӘрлеамаүан, ңҰзҰүҰп с&рамаүан жіне мӘне, он жҰл бес болҰптҰ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстан, АлманиÇнҰқ жеқӘлгенӘнен басңа жіне дҚниеге жайҰлүан коммунизмнӘқ с&мдҰң білесӘнен басңа ешбӘр

— 396 —

хабар бӘлмеген, істе ңҰзҰңпайтҰн, бейхабарю(оүан менӘмен жаңҰнҰп екесатҰндар жаппай куілӘк етедӘ.)>адам саÇсатпен ешңандай ңатҰсҰ жоң, саÇси &йҰмдармен ешбӘр байналҰсҰ жоң.

ЕкӘншӘден; Рисалей-Н&рдҰқ жҚз отҰз кӘтапшасҰ алдарастҰрү. ӨшӘнде имани аңиңаттардан басңа бӘр мҚдде, дҚниÇлҰң маңсат жоң екенӘн тҚсӘнген ЕскӘшіҒир сотҰ тек бӘр-екӘ рисалесӘнен басңаларҰна тиӘспедӘ жіне Денизли сотҰ ешңайсҰсҰна наразҰ болмадҰ жіне Қлкен ңала ҮастамонунҰқ саңшҰларҰ сӘ ризаҰл бойҰ ақдҰп екӘ ңҰзметшӘм жіне Қш-аң адамнан басңа ілдененӘ сҰлтауратҰп айҰптайтҰн ешкӘмдӘ таба алмадҰ. Демек, б&л оңиүалар наңтҰ тҚрде Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ ешбӘрүа жӘбдан саÇси &йҰм еместӘгӘн ділелдейдӘ.

Егер айҰптауда к+рсетӘлген &йҰм дегендерӘ имани, аңҰреттӘк жамаүат болса оүан жауап ретӘнде бҰлай деймӘн:

Егер бӘр университетте оңитҰн шікӘрттердӘ немесе жеке кісӘпкерлердӘ &йҰм деп ңарайтҰн болсақе м&ндздӘ де сондай &йҰм деп атауүа болар. Егер дӘни сезӘмдердӘ пайдаланҰп елдӘқ ңауӘпсӘздӘгӘн б&затҰн жамаүат деп ңарасақдар, бҰлай дер едӘм: жиҰрма жҰлдҰқ ӘшӘнде аласапҰран заманда Н&р шікӘрттерӘ туралҰ ешбӘр жҰқдаүашбӘр оңиүа ӘшкӘ Әстер басңармасҰна тӘркелмедӘ, ол бабпен ешңайсҰсҰ айҰпталмадҰ. Б&л ірине, ілгӘ жаланҰ жоңңа шҰүарадҰ.

Ал, егер дӘни сезӘмдердӘ ңуаттап, ңоздҰрҰп болашаңта елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зуҰ мҚмкӘн саÇси &йҰм ретӘнде ң сол соүан жауап бҰлай:

БӘрӘншӘден: Юу баста, ДӘни Басңарма бҚкӘл уаүҰз айтушҰлар діл осҰ ңҰзметтӘ атңаруда.

ЕкӘншӘден: Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&збаң, ңауӘӘндетткке зиÇн келтӘрмек тҚгӘл бар кҚштерӘмен, батҰл тҚрде халҰңтҰ анархиÇдан саңтауүа, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн, ңауӘпсӘздӘгӘн кҚшейтуге тҰрҰсадҰ. Оүан ділел бӘрӘншӘ негӘзде баÇндалүан болатҰн.

Иі, бӘздӘқ жамаүаҰнта-жӘмӘз рас. Алүа ңойүан маңсатҰмҰз, баүҰтбаүдарҰмҰз бӘрӘншӘ +зӘмӘздӘ, сосҰн халңҰмҰздҰ міқгӘ жоң болудан, +мӘр баңи жалүҰздҰң ңапастан ң&тңару жіне отандас&раннҰздҰ анархиÇдан, ңақүҰбастҰңтан саңтау жіне екӘ дҚниÇмҰздҰ ңарақ ңалдҰратҰн дӘнсӘздӘкке ңарсҰ Рисалей-Н&рдҰқ болаттай берӘк аңиңаттарҰмен +зӘмӘздӘ ңорүау.

СегӘзӘншӘ НегӘз: Рисалей-Н&рда кейбӘр ауҰр с+здер бар деп айҰп таңңаей деқа аймаңтҰң соттардҰқ атҚстӘ, толҰң емес ңорҰтҰндҰларҰна сҚйенӘп бӘздӘ кӘнілауда. Оүан жауап бҰлай:

— 397 —

БӘздӘқ маңсатҰмҰз иман жіне аңҰрет екенӘ белгӘлӘ. БӘз дҚниÇнҰ үана ойлайтҰндармен ш&үҰлданбаймҰз. ЮрӘ бӘз азүантай жіне бӘр-екӘ риснсҰз жүана жіне ідейӘлеп емес, +з маңсатҰмҰзүа ңарай кетӘп бара жатҰп кей бӘреулерге тиӘп кеткен шҰүармҰз. Юлбетте, ол саÇси +шпендӘлӘк маүҰнада емес. ЮрӘ "имкан" басңа "уңуат" басңа, Çүни болуҰ мҚмкӘгӘ араболдҰ деу екӘ басңа. БӘз туралҰ елдӘқ тҰнҰштҰүҰна ңауӘп т+ндӘрдӘ емес "ңауӘп т+ндӘруӘ мҚмкӘн" дептӘ. Юрине б&л маүҰнасҰз айҰптау. Онда "іркӘм адам +лтӘруӘ мҚмнӘқ жіеп бірӘне кҚдӘкпен ңарау керек болар. ЮрӘ жиҰрма жҰлдҰқ ӘшӘнде жиҰрма мҰқ адам мен мҰқдаүан хаттардҰ тексерӘп ЕскӘшіҒар, Үастомону, Спарта жіне Дхаттап ңаласҰнҰқ соттарҰ м&ңиÇт зерттеп айҰптауүа т&рарлҰң наңтҰ ділел таба алмадҰ. ЕскӘшіҒир сотҰ кӘні таба алмаүандҰңтан міжбҚр болҰп созҰла беретӘн зақнҰқ бӘр бабҰмен бӘр үана шаүҰн рисалеге бола бӘзге айҰп таңңанҰ секӘлдӘ, дӘн дірӘсӘн бергӘ маүҰӘқ бірӘн жаппай жауапңа тартңҰзатҰн зақмен жҚз адамнҰқ тек он бесӘне алтҰ ай жазаүа тарту ңолдарҰнан келдӘ.

АпҰрм-ай, сендердӘқ бӘр адамдарҰқнҰқ бӘз секӘлдӘ бӘр жҰлүҰ жиҰрмаүа жуҰң хнҰ кҚт тексерӘлсе онҰ жауапңа тартҰп, &Çтңа ңалдҰратҰн жиҰрма шаңтҰ с+йлем табҰлар едӘ. Ал, бӘздӘқ жиҰрма мҰқ адамнҰқ жиҰрма мҰқ рисале, хаттарҰ тексерӘлӘп наңтҰ жауапңа тартатҰн жиҰрма с+йлем таба алмауҰ Рисалей-Н&рдҰқ мааҒтҰқ тӘкелей аңҰрет екенӘн, дҚниÇмен алашаң-берешегӘ жоңтҰүҰн к+рсетедӘ.

ТоүҰзҰншҰ НегӘз: Денизли сотҰнҰқ ҰнсаптҰ прокурорҰ басңа ңалалардҰқ ҰнсапсҰз жіне міселеге атҚстӘ ңарайтҰн сот шешӘмдерӘне сҚйене отҰрҰп айҰптау ңаүазҰна жазүҰп д&үселер секӘлдӘ Афион сотҰ да бӘзге ңарсҰ діл сол нірселердӘ жіне ңашан жазҰлүанҰ белгӘсӘз хаттардҰ сҰлтау ңҰлуда. Жіне кейбӘрӘне жиҰрма, он бес, он жҰл болүан жіне наңтҰ жауаптанүан ірӘ жазасҰ +телген, кейӘн аңталүан хаттар мен рисалелеРахманҰптауүа негӘз ңҰлуда.

АпҰрм-ай, ОтҰз бӘрӘншӘ Март оңиүасҰнда іскери ңорүанҰс министрлӘкте шійх-ул ИсламдҰ, ӘрӘ ү&ламалардҰ тҰқдамаүан сегӘз баталһондҰ Қндеу арңҰлҰ ті АçТ П келтӘрген адам, сегӘз жҰл ӘшӘнде - прокурордҰқ дегенӘндей - ҚгӘттеп тек жиҰрма-отҰз адам жинауҰ міселен, Қлкен ңала Үастамонуда осҰлай бес адамдҰ +зӘне ңаратуҰ мҚмкӘн бе? Иі, Үастомону ңаласҰнда жіуи т&лизлиде жасҰрҰн, ашҰң барлҰң хат-кӘтаптарҰмҰздҰ отҰннҰқ астҰнан тауҰп алҰп Қш ай бойҰ егжей-тегжейлӘ тексерӘп тек Фійзи, Юмин, Тіуфиң жіне

— 398 —

СадҰңтан басңа ешкӘмдӘ айҰптай алмадҰ. Б&л бесеуӘ, Ү&Ұ.

Ән менӘқ жеке ңҰзметӘмдӘ атңарҰп жіне Қш жарҰм жҰлда ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнда Қш бауҰр, Қш-т+рт кӘсӘнӘ маүан жӘберген-дӘ. Егер мен де ілгӘ атҚстӘ ңарайтҰн прокуратура секӘлдӘ ірекет ени азаес-он емес, бес жҚз тӘптӘ бес мҰқ, керек болса бес жҚз мҰқ адамдҰ алдап +зӘме ңаратҰп алар едӘм. Прокуратурада ңаншама ңате кеткенӘн Денизлн сӘлтнда айтңан болатҰнмҰн, ендӘ соүан бӘр-екӘ мҰсал келтӘре кетейӘн.

ПайүамбарҰмҰздҰқ алтҰн үасҰрҰнан бастау алҰп жалүасҰп келе жатңан Ислам дістҚрӘне сійкес Рисалей-Н&рдҰқ арнайҰ б&лаүҰ нде ке жҚздеген Ү&рани аÇттардҰ жинастҰрҰп м&нҰ Қлкен нҰүмет деп бӘлӘп «Хизб-Қл Ү&рани» топтамасҰн жасаүанҰмҰздҰ «ДӘнге +згерӘс ендӘрӘп жатҰр!» деп байбалам иесӘ е. ЮрӘ, бӘр жҰл жазасҰн +теп, іркӘмге к+рсетпей, сотта тӘркелгенӘндей отҰндардҰқ астҰнан табҰлүан "ТісіттҚр рисалесӘ" ң&ддҰ биҰл жазҰлҰп, таралүандай бӘздӘ с бас пн айҰптаүҰсҰ келедӘ. Эім, Анкарада +кӘмет ҚйӘнде мілӘм бӘреумен ңарсҰласҰп, оүан ңаттҰ-ңаттҰ с+здер айтсам да ңарсҰлҰң танҰтпай ҚнӘн шҰүармай ңалүан-дҰ. Енд+птеге +тӘп кеткен оңиүанҰ жіне ілгӘ адам баÇүҰда +лӘп ңалүан болса да, онҰқ ңателӘгӘн бетӘне басҰп к+рсететӘн хадистӘқ аңиңатҰн баÇндаүанҰма ңҰрҰң жҰл +тӘп кетсе де ілгӘ орҰндҰ ірӘ ңажеттӘ ірӘ жалпҰүа ортаң, бӘраң іркӘмге к+рсетпей жҚргҰп ишанеп жазүан с+здерӘмдӘ прокуратура сҰлтау ңҰлҰп бӘздӘ жауапңа тартңҰсҰ келедӘ.

ЯлӘп, +кӘметтен байланҰсҰ ҚзӘлген бӘр адамүа ң&рмет мақҰздҰ ма, ілде ҚкӘмет пен халҰңңа ң&тӘсӘ аақҰздҰ ма? Юлде, АллаҒ ТаүаланҰқ імӘрӘ болүан ідӘлет зақҰ мақҰздҰ ма? БӘз, +кӘметтӘқ негӘзгӘ &станҰмдарҰ бӘзге сҚйеу боладҰ деп, сол арңҰлҰ +зӘмӘздӘ ңорүаймҰз деп жҚрген ар-ождан бостандҰүҰ керӘсӘнше бӘп жазүҰптауүа себеп болҰптҰ. Бейне бӘр бӘз ар-ождан бостандҰүҰ негӘздерӘне ңарсҰ секӘлдӘ к+рсетӘптӘ. Сондай-аң, бӘр рисаледе азүҰн мідениеттӘқ зиÇнҰ мен кемшӘлӘктерӘн мӘнеп жазүан с+зӘмдӘ ңайдан шҰүарүанҰн ңайдам, сонҰ желеу етӘп айҰпталкен үеледӘ. Бейне бӘр менӘ радио, &шаң, поезд секӘлдӘ {(СӘлтеме): Мен радио туралҰ бҰлай дегенмӘн: "Радио, АллаҒтҰқ адамзатңа берген Қлкен нҰүметӘ. Оүан шҚкӘр ретӘнде ҮасиеттӘ Ү&ранлатҰн жҚзӘндегӘ адамдарүа сол арңҰлҰ тҰқдатҰп, іуетолңҰнҰна Ү&ран оңҰту керек!"} техника жақалҰңтарҰн ңабҰлдамайтҰн, керӘ тартпа деп ңҰлмҰскер а ңамае жауапңа тартңҰсҰ келедӘ.

— 399 —

МӘне, осҰ мҰсалдардҰ салҰстҰра отҰрҰп б&л ірекеттер ідӘлет зақҰна ңаншалҰңтҰ ңайшҰ екенӘн иншаллаҒ, ҰнсаптҰ да ідӘл Денизли ңаласҰнҰқаүан жрорҰ мен сотҰ сҰндҰ Афион ңаласҰнҰқ сотҰ кҚдӘктенбейдӘ, мін бермейдӘ деп, сенемӘз.

ЮрӘ бӘр ңҰзҰүҰ: Мен бӘр жерде: АллаҒ ТаүаланҰқ еқ Қлкен нҰүметӘ &шаң, поезд жіне радиоүа зор шҚкӘр ету керек едӘ, адамдар шҚкӘр етпеген соқ сол &шаңтарднҰ жінҰна бомба жаудҰ. Радио да ИліҒи зор нҰүмет, оүан шҚкӘр ретӘнде радионҰ миллион тӘлдӘ Ү&ран хафҰзҰ секӘлдӘ жер жҚзӘндегӘ бҚкӘл адамзатңа Ү&рандҰ тҰқдату керек. ЖиҰрмасҰншҰ С+зде ҮаситӘндей&раннҰқ техника жақалҰңтарҰнан үайби хабар бергенӘн жазүанҰмда бӘр аÇттҰқ ишари маүҰнасҰ ретӘнде кіпӘрлер поезд арңҰлҰ Ислам ілемӘн жаулап аладҰ деген болатҰнмҰнжайҰп атҰм, м&сҰлмандардҰ соқүҰ техника жақалҰңтарҰна ң&лшҰндҰру бола т&ра, керӘсӘнше менӘ айҰптауүа онҰ сҰлтау етӘп к+рсетӘп бейне бӘр мен поезд, &шаң, радио секӘлдӘ жақалҰңтарүаен;>иіниетке ңарсҰ адамдай соттҰқ т+раүасҰ бӘздӘ айҰптап отҰр. Эім, бӘзге ңатҰсҰ жоң бӘр адам Рисалей-Н&рдҰқ екӘншӘ атауҰ болүан Рисалет-Қн Н&р с+зӘнен мҰс келумаүҰна шҰүарҰп: «Ү&раннҰқ н&рҰнан бӘр Рисалет Çүни илҒам болҰп табҰладҰ. РисалеттӘқ шариүат мӘндетӘн атңарушҰ Әзбасар» деген болса. ЕндӘ осҰ с+зд жорҰпсот ңате тҚсӘнӘп бейне бӘр мен: «Рисалей-Н&р расул деп айттҰ» деп жала жауҰп отҰр.

Эім, аңталу с+здерӘмнӘқ жиҰрма жерӘнде наңтҰ айүааулҰң н мҰнанҰ ділелдеген болатҰнмҰн: БҚкӘл дҚниÇ берӘлсе бӘз дӘндӘ, Ү&рандҰ жіне Рисалей-Н&рдҰ ң&рал ретӘнде пайдалана алмаймҰз, пайдалануүа болмайдҰ. БӘз онҰқ бӘр аңиңатҰн дҚниÇ с аш, бтҰна айҰрбастамаймҰз, Әс жҚзӘнде де солай. Б&л айтңанҰма ділел жиҰрма жҰлда мҰқнан асадҰ. Алайда, ңазӘр болҰп жатңан Афион тергеу ӘсӘнде жіне айҰптауп болҰӘнде басңа соттардҰқ ңарарҰна сҚйене отҰрҰп шҰүарүан шешӘмӘ, ң&ддҰ бӘздӘқ маңсат-мҚддемӘз жіне талпҰнҰсҰмҰз дҚниелӘк лақкестӘк жіне дҚниелӘк маңсат жіне дӘндӘ болмашҰ нірселаңтҰ даспалдаң ңҰлу, ңадӘрӘн тҚсӘру... т.с.с. МӘне, бӘзге таңңан айҰптарҰ осҰ. Олай болса мен жіне бӘз бар даусҰмҰзбен бҰлай демекпӘз:

حَسْبُنнӘқ хаّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ
Саид Н&рси
* * * * *
— 400 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

АФИОН СОТұНұҢ АЙұПТАУұНА НАРАЗұЛұҮ ЖЮНЕ ЯЗӨН АҮТАУ СЯЗӨНЕ ТОЛұҮТұРМА

[Б&л наразҰ с+здерӘм Афион прокурорҰна жіне ол жердӘқ смҰн деемес. Б&л с+зӘм басңа аумаңтаүҰ прокурор мен тҰқшҰлардҰқ жіне тергеушӘлердӘқ ңате ірӘ ж+нсӘз ҚкӘмдерӘне сҚйенӘп сондай-аң, тергеу кезӘндегӘ й, бейксӘз жаүдайлардҰ бӘзге ңарсҰ айүаң ретӘнде пайдаланҰп отҰрүан кекшӘл ірӘ кҚдӘкшӘл ңҰзметкерлерге арналадҰ].

БӘрӘншӘден; Юсте негӘзӘ жоң жіне ойүа келмейтӘн саÇси &йҰм ретӘнде бейкҚні, саÇсатпен еш ңатҰсҰ жоң Рисалей-Н&р тілабаларҰн айҰпта ТаүҰ +зара &йҰмдасҰп иман жіне аңҰрет ҚшӘн бас ңосңан, басңа маңсаттарҰ жоң байү&с жандардҰ ілгӘ саÇси &йҰмнҰқ белсендӘлерӘ, ҚгӘт-насихатшҰларҰ, &йҰмнҰқ мҚшесӘ деп танҰп жіне Рисалей-Н&рдҰ оңҰрҰна, ңҰтңан немесе жазүан деген айҰп таүҰп сотңа беру ідӘлет &үҰмҰна мҚлдем кераүар ірекет. Оүан ділел, Ү&ранүа ңарсҰ кӘтап жазүан доктор Дузи сҰңҰлдҰ жіне басңа да дӘнсӘздердӘқ еқбектерӘн оңитҰндар ой еркӘндӘгӘ, ӘлӘм алу еркӘндӘгӘ зақҰна байлтауҰнҰ айҰпталмай жатңанда Ү&рани уі Имани аңиңаттардҰ бӘлгӘсӘ келетӘн аса м&ңтаж ірӘ ң&штар жандарүа Айдай анҰң бӘлдӘретӘн Рисалей-Н&рдҰ оңу немесе онҰ жазу айҰп саналуда.

Эім, жҚз рисаленӘқ ӘшӘнен кейбӘреуӘн ж&рт б&рҰс тҚсӘнбеу ҚшӘн сот Әс ңозү табҰл&рҰп жарҰңңа шҰүуҰна тҰйҰм салүан екӘҚш рисаленӘқ ӘшӘнде бӘрнеше с+йлемдӘ сҰлтау ңҰлҰп айҰп таүуда. Алайда, ол рисалелердӘқ бӘреуӘнен басңа барлҰүҰн ЕскӘшіҒир сотҰ тексерӘп шарасҰна ңауҰрла-дҰ. Тек, «ТісіттҚр» рисалесӘндегӘ бӘрекӘ міселеге тиӘсӘп ңалүандарҰнҰқ жауабҰ наңтҰ берӘлген бола т&ра жіне «ҮолҰмҰзда н&р бар, саÇсат шоңпарҰ жоң!» деп ЕскӘшіҒир сотҰнда жан-жаңтҰ ділелденген бола т&ра сондай-аң, Денизли сотҰ ешбӘрӘн ңалдҰр т&ңҰҚкӘл рисалелердӘ тексерӘп ешңайсҰна тиӘспегендӘ, солай бола т&ра нҰсапсҰз прокурор ілгӘ екӘ-Қш рисаленӘқ Қшт+рт с+йлемӘн бҚкӘл Рисалей-Н&рүа жауҰп, тӘптӘ т+рт жҚз беттӘк "ЗҚлфиҚниедеӘтабҰн екӘ параүҰ ҚшӘн тҰйҰм салардай Рисалей-Н&рдҰ

— 401 —
оңҰүан жіне жазүандардҰ айҰптап жіне менӘ +кӘметке ңарсҰ ірекет етуде деп кӘнілауда. Мен жіне маүан жаңҰн жіне менӘмен байланҰсҰ бар достарҰмдҰ куігермай бнде, ірӘ ант етӘмӘн: осҰ он жҰлдан астам екӘ басшҰ мен бӘр депутаттан жіне Үастомону ікӘмӘнен басңа ҚкӘмет басҰндаүҰлардҰ, уікӘлдердӘ, ңолбасшҰлардҰ, ңҰзметкерлердӘ танҰмаймҰн, тануүلَا يَҰзҰңңан емеспӘн. Тек бӘр жҰл б&рҰн бӘрекӘ адам менӘмен танҰсңҰсҰ келӘп жаңҰндҰң танҰтңан соқ ҚкӘметтӘқ бес-алтҰ басшҰсҰнҰқ аттарҰн бӘлдӘм. АпҰрм-ай, саÇси адам +зӘнُورِه۪ҰластардҰ бӘлмеуӘ, бӘлгӘсӘ келмеуӘ, +зӘне дос па жау ма, танҰмай жҚре беруӘ мҚмкӘн бе? Демек, б&дан тҚсӘнетӘнӘмӘз; бӘреудӘқ дегенӘне ерӘп с+зсӘз менӘ азаптап, ңинау ҚшӘн сҰлтау Әздеуде. Жат&радҰсҰ. Олай болса мен де б&л жердӘқ жергӘлӘктӘ сотҰна емес, анау ҰнсапсҰздарүа айтарҰм: Мен сендердӘқ маүан берер еқ ауҰр жазаларҰқа еш мін бермеймӘн. Мен ҚшӘн еш ң&нҰ жоң. Неге десеқдер, менй-Н&р ге таÇп ңалүан адаммҰн, жасҰм жетпӘс бесте. Б&лай ңиналҰп, жібӘр к+рӘп бӘр-екӘ жҰлдҰң +мӘрдӘ шіҒид міртебесӘне айҰрбастау мен ҚшӘн Қлкен баңҰт. Рисалей-Н&рдҰқ айүаңтарҰна сҚйене отҰрҰп иман еттӘм: +лӘм ңамҰңсңа шҰүу болҰп табҰладҰ. Егер сҰрт к+зге дарүа асҰлүандай болсам да бӘз ҚшӘн бӘр саүат ңиҰншҰлҰң міқгӘ баңҰттҰқ кӘлтӘ, рахҰмнҰқ ңаңпасҰ болмаң.

БӘмет етй жасҰрҰн д&шпандар! Ей, ж&рттҰ дӘннен бездӘру ҚшӘн ідӘлет басңармасҰн шатастҰрүан, ҚкӘметтӘ алдап бӘзбен наңаңтан наңаң ш&үҰлдандҰрҰп ңойүан ҰнсапсҰздар! МҰнанҰ наңтҰ бӘлӘп алҰқдар, сендерге ңатақ ескерту! Сендер майтҰнбаңи жоң болу, жалүҰз бастҰ ңамау ҚкӘмӘмен сотталасҰқдар! КегӘмӘздӘ еселеп т&рҰп аламҰз ілӘ. ТӘптӘ, сендердӘ б&л т&рүҰда аÇп та т&рмҰз.

ИÇ, мҰна ңала халңҰн жҚз мірте ңабӘрге апарҰп т+гӘп тастаүан +лӘм дейтӘн аңиңат ілбетт жаң арден де к+п талабҰ бар. ОнҰқ к+здӘ жоÇтҰн ҚкӘмӘнен ң&тҰлу адамзаттҰқ барлҰң міселесӘнен жоүарҰ, аса мақҰздҰ жіне +те ңажеттӘ ірӘ б&лтартпас +зектӘ міселе. Апау кӘл м&нҰқ шарасҰн тапңан Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн жіне ол шаранҰ мҰқдаүан ділелдермен бекӘткен Рисалей-Н&р тіпсӘрӘн тҚкке т&рмайтҰн сҰлтауларм осҰ ңптаушҰлар ңаншалҰңтҰ аңиңат пен ідӘлет &үҰмҰнҰқ алдҰнда +здерӘ айҰптҰ екенӘн топастар да тҚсӘнер.

Б&л ҰнсапсҰздардҰ алдатңан жіне негӘзсӘз тҚрде бӘӘсӘ;>БÇси &йҰм деп ойлатңан Қш себеп бар.

— 402 —

БӘрӘншӘсӘ; Б&рҰннан берӘ менӘқ шікӘрттерӘм менӘмен аүайҰн туҰс секӘлдӘ етене жаңҰн араласуҰ. М&нҰ &йҰм деп ойлша инш ЕкӘншӘсӘ; Рисалей-Н&рдҰқ кейбӘр шікӘрттерӘ - барлҰң жерде ірӘ мемлекеттӘқ зақҰ р&ңсат берген жіне ңҰлмҰс саналмайтҰн, Ислами жамаүат секӘлдӘ ірекет еткендӘктен - &йҰм деп ойлаүан. Алайда, ілгӘ санҰ шектеулӘ Қш-т+рт шікҚмінсӘ ниеттерӘ &йҰм-б&йҰм емес, мҚлде риÇсҰз тҚрде иманүа ңҰзметтегӘ адал достҰң пен аңҰрет ҚшӘн ҰнтҰмаңтасу үана.

шӘншӘсӘ: ЮлгӘ ҰнсапсҰздар +здерӘ адасңан ірӘ дҚниÇүа табҰнатҰндҰңтан жіне +кӘметтӘқ кейбӘр зақдарҰн +здерӘне ҰқүайлҰ деп тапңандҰңасҰ монҰ оқтайлҰ пайдаланҰп бҰлай деп дейдӘ: "МӘндеттӘ тҚрде Саид жіне онҰқ жолдастарҰ бӘзге жіне +кӘметтӘқ бӘзге ҰқүайлҰ, бӘраң шариүатңа ңаййлайдҰениеттӘқ іуестӘк сезӘмдерӘмӘздӘ ңанаүаттандҰратҰн талап ережелерӘне ңарсҰ. Олай болса оппазициÇлҰң саÇси &йҰм". МенӘқ оларүа жауабҰм:

Ей, бейбаңтар! Егер дҚниÇ міқгӘ болса жіне адам міқнҰ сҰлр сҚретӘн болса жіне ңоүамдҰң ж&мҰстар тек саÇсатңа ңатҰстҰ болса, мҚмкӘн м&ндай айҰп таүуларҰқнҰқ маүҰнасҰ болар ма, едӘ? ЮрӘ мен саÇсатңа араласңан болсам жҚз кӘтабҰмда он с+йлем емес саÇаÇттҰқ ңарсҰлҰң бӘлдӘретӘн мҰқ с+йлем табар едӘқдер. ТӘптӘ, мҚмкӘн емес болса да, егер бӘз сендер секӘлдӘ бар кҚшӘмӘзбен дҚниÇлҰң маңсат ңуҰп, ойҰна келгенӘн Әстеп, саÇсатңа араласңан болсаң, бӘраң б&үан шайтан да ешкӘмдӘ сендҚш жҰлмайдҰ, жарайдҰ солай болүан кҚннӘқ +зӘнде соқүҰ жиҰрма жҰлда ешбӘр оңиүа, келеқсӘз жійт тӘркелмедӘ. ЯкӘметтӘқ наңтҰ мӘндетӘ Әс-ірекеттӘ ңадаүалау, жҚрекке ардӘқ КоалмайдҰ. ЮрбӘр +кӘметте б&рҰннан берӘ ңарсҰластар болүан, боладҰ да. Юлбетте, ідӘлет зақҰ бойҰнша бӘздӘ жауапңа тарта алмайсҰқдар. МенӘқ соқүҰ с+зӘм:

حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْмкӘн. َكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ
Саид Н&рси
* * * * *
— 403 —

[Денизли сотҰнан аңталҰп шҰңңан соқ Қш жҰл жалүҰз +зӘм, саÇсаттан мҚлдем ңол ӘмӘнӘқболсам да осҰ Афион тҚрмесӘне ңамалуҰма себеп болүан оңиүанҰқ он т&рүҰдан зақсҰз екенӘн баÇндап берейӘн].

БӘрӘншӘден; ш сот пен Қш сараптаушҰ топ жіне Анкара арамҰтӘ тергеу органҰ, ідӘлет орҰндарҰ екӘ жҰл бойҰ Рисалей-Н&рдҰ зерттеп, бӘр ауҰздан аңтап оқ ңорҰтҰндҰ берген-дӘ. Сондай-аң, СаидтҰ ңасҰндаүҰ жетпӘс бес шікӘртӘмен бӘрге босатҰп, бӘр кҚн болсҰн жазаүа тартпаүан-Ә жінеселе солай бола т&ра, таүҰ сол кӘтаптардҰ зиÇндҰ ідебиет секӘлдӘ ңҰлмҰстҰң Әс ңозүап тексеру жҚргӘзу зақ б&зушҰлҰң екенӘн азүана &ÇтҰ бар жан тҚсӘнер.

ЕкӘншӘден; АңталҰп шҰңңан соқ ТіуерҰм жҰл ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнда жалүҰз +зӘ, ешкӘмдӘ танҰмайдҰ, есӘгӘн сҰртҰнан да ӘшӘнен де Әлгекпен ӘлӘп жауҰп отҰратҰн жіне зіру болса үана жҚзден бӘр адамдҰ ңабҰлдайтҰн, жиҰрма жҰлдан бер онҰқ тӘн тастап, соқүҰ кезде жазудҰ да ңойүан адамнҰқ дҚниÇ саÇсатҰ ҚшӘн есӘгӘнӘқ ң&лҰпҰн сҰндҰрҰп нітижеде арапша кӘтаптан жіне иманүа ңатҰстҰ жазбаларданлса Ал ешнірсе таба алмай шарасҰз ңалҰп, осҰлай азапңа салҰп мазалау, ңаншалҰңтҰ зақүа ңайшҰ ірекет екенӘн кӘшкене &ÇтҰ бар жан тҚсӘнер.

шӘншӘден; ЯзӘнӘқ сотта ша шолҰндай: ЖетпӘс куігер растаүан жетӘ жҰл бойҰ екӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстан бейхабар, ңҰзҰүҰп істе с&рамаүаню(ңазӘр он жҰл болдҰ діл солай, еш +згерген жоң)>жиҰрма бес жҰлдан беронҰмене бӘр газет оңҰмаүан, тҰқдамаүан жіне отҰз жҰлдан берӘ

اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ وَالسِّيَاسَةِ

деп саÇсаттан барҰнша аулаң жіне жиҰрма екӘ жҰл азаптҰ ү&мҰр кешсе де схим">дерлердӘқ назарҰн аудармау ҚшӘн +кӘметке шаүҰмданбаүан адамдҰ с&мдҰң саÇси адам секӘлдӘ, бҚлӘк шҰүарүалҰ жатңандай баса к+ктеп кӘрӘп науңас халӘнде мазасҰн алу ідӘлет зақүа сійкес келе ме? Ар-ожданҰ бар .у.) п б&л жаүдайүа тӘптӘ, жҰлар едӘ.

Т+ртӘншӘсӘ; ЕскӘшіҒир сотҰнда алтҰ ай жатҰп ібден тексерӘлӘп, таүҰлүан айҰп мҰнау: бӘр жерге жиналҰп, топтасадҰ. ТариңатшҰлҰң.

{(СӘлтеме): Н&рлаерек бҚпкӘ міселесӘ, онҰқ негӘзӘ мен маңсатҰ халҰңтҰқ иманҰн тахңиңи дірежеге жеткӘзу, Ү&раннҰқ аңиңаттарҰн жалпҰүа тҚсӘндӘру. Сот органдарҰ кҚмінданҰп тариңатпен шатастҰрҰп ңанша тергеп емшекрсе де себеп-сҰлтау таба алмаүан соқ аңтап ңоÇ бердӘ. Сондай-аң, соқүҰ жиҰрма жҰлдҰқ ӘшӘнде бӘрде-бӘр адам "маүан тариңат дірӘсӘн бердӘ!" деп айта алмайдҰ. СонҰмен ңатар б&л халҰңтҰқ ата-бабаларҰ үасҰрлар бс+нетӘтанҰп келген жолдҰ ешбӘр т&рүҰдан мӘн таүҰп айҰптауүа болмайдҰ. Эім, жасҰрҰн мҚнапҰңтар, екӘ жҚздӘ дӘнсӘздер Ислам дӘнӘнӘқ КҚндей жарңҰн, теқӘздей алҰп аңиңатҰна "тариңат" деген жалпҰлама бӘр ат таүҰп онҰ оңиүана тҰрҰсңан кезде оларүа ңарсҰ т+теп берӘп, басҰм тҚскен м&сҰлмандардҰ "тариңатшҰ" деп кӘналауүа ешкӘмнӘқ аңҰсҰ жоң. "ОлардҰқ &йҰм, топ" деп жҚргендерӘ Ислами достҰң, дӘни ҰнтҰмаң, аңҰрет ҚшӘ басңарластҰң. ш сот б&л т&рүҰдан Çүни саÇси &йҰм, б+тен топ еместӘгӘн растап ҚкӘм шҰүарүан болатҰн. Ол т&рүҰдан аңталҰп бас бостандҰүҰн алүан-дҰ.}

ОсҰ кҚдӘрметтӘлтау ңҰлҰп менӘқ бӘр лауазҰмдҰ т&лүамен

— 404 —

арадаүҰ келӘспеушӘлӘгӘмдӘ алүа тартҰп кейбӘр ңҰметкерлердӘ айдап салҰп айҰптауүа ңанша тҰрҰсса да ол т&рүҰда Çүни саÇси &йҰм тариңат ң&ру т&рүҰсҰнан аңталҰп шҰңңан-дҰ. Теклгенделей-Н&рдан кӘшкене кӘтапшасҰ "ТісіттҚр РисалесӘн" сҰлтау ңҰлҰп м&нҰ да зақ жҚзӘнде емес, соттҰқ жеке к+зңарасҰна ңарай, &сталүан жҚз шікӘрттен бес-он адамдҰ алтҰ ай жазаүа тарттҰ. Тергеу кезӘнде т+рт жарҰм ай ңолдарҰнда болүан ждӘни нҰрма жҰлдҰң хаттарҰмдҰ, бес сандҰң кӘтаптарҰмдҰ жіне сол хаттарҰм мен кӘтаптарҰм Анкара мен Денизли соттарҰнда егжей-тегжейлӘ сарапталүаннҰқ +зӘнде ілгӘ сот орҰндарҰ бӘр ауҰздан ешңандай саÇқдаүанм жіне тариңатңа ңатҰстҰ міселе таба алмай аңтап, кӘтап пен хаттардҰ иелерӘне тапсҰрүандҰ. Саид пен достарҰн босатңан-дҰ. Жаүдай осҰлай бола т&ра бӘздӘ саÇси &йҰм деп айҰптап, менӘ бҚлӘкшӘл адам ретӘнде кӘнілау жіне прокурорлардҰ маүан ңарсатңан иңатшҰ" деп айдап салу мҚлдем зақсҰздҰң екенӘн адамгершӘлӘктен айҰрҰлмаүандар тҚсӘнедӘ.

БесӘншӘден; МенӘқ жіне Рисалей-Н&рдҰқ +мӘрлӘк &станҰмҰнҰқ негӘзӘ жіне отҰгӘ себан бергӘ берӘк ңаүидамҰз "мейӘрӘм" болүандҰңтан бейкҚні бӘр адамүа зиÇнҰ тимеу ҚшӘн +зӘме з&лҰмдҰң жасаүан залҰмдардҰ жазаламаң тҚгӘл ңарүау арңҰлҰ да жазалап, онҰмен ш&үҰлдана алмаймҰн.

ТӘпِدَرَجүан з&лҰмдҰң жасаүан +те кекшӘл, ңанҰпезер кейбӘр пасҰң, білкӘм дӘнсӘз залҰмдарүа ңаттҰ ашуланүан кезӘмде ңарсҰласу бҰлай т&рсҰн ңарүҰс д&үасҰн оңуҰма ілгӘ мейӘрӘмдӘлӘк сезӘмӘ кедергӘ боладҰ. СебебӘ, ілгӘ залҰм ңҰрсҰңтҰқ ікесӘ Ç шешесӘÇтҰ жадӘ ңарт байү&старүа немесе балаларҰна зиÇн тиӘп кетуӘ мҚмкӘн. Сол ҚшӘн ондай залҰм жауҰздарүа да тиӘспеймӘн. Кейде кешӘре саламҰн.
— 405 —

МӘне, осҰ мейӘрӘм дейтӘн аңиңн ИліҒн билӘкке, елдӘқ тҰнҰштҰүҰна керӘ ісер ететӘн ірекеттерден аулаңпҰн. ЯзӘмнӘқ жолдастарҰма да м&нҰ ескертӘп отҰрамҰн. Содан болар, Қш облҰстҰқ &ÇтҰ бар тіртӘп саңшҰларҰ мойҰндап: «Н&р шікӘрттерӘ рухани тіртӘп саңшҰларҰ секӘлдӘ, елдайту, ҰштҰүҰна пайдасҰ тиӘп, бӘзге к+мектеседӘ!» деген-дӘ. Б&л с+здӘ ділелдейтӘн мҰқдаүан куілар, жиҰрма жҰлдан берӘ растауда. МҰқнан астам шікӘрттерӘнен саÇси оңиүаүа ңатҰстҰ ешбӘрӘ тӘркеуге алҰнлӘ ңиҰ Міселе солай бола т&ра, байү&с адамдҰ бҚлӘкшӘл ірӘ ҰнсапсҰз астҰртҰн &йҰмнҰқ ң&рушҰсҰ ретӘнде б+лмесӘн тӘнту ңиÇнат ңҰлҰп, айҰптауүа негӘз ешнірсе табҰлмаса да ҚлйланҰслмҰскер тірӘздӘ еқ ң&ндҰ заттарҰн, үажайҰп Ү&ранҰн, басңа да арапша жазуларҰн кҚдӘктӘ деректер секӘлдӘ жинап алҰп кету, апҰрм-ай зақнҰқ ңандай тармаүҰнда бар? ЕлдӘқ тҰнҰштҰүҰна м&ндай биÇзҰ мӘнез-ң&лҰң, жаүҰмдҰ ахлаң арңҰлҰ ңҰзмет еткен дӘндархатҰмҰүан жандардҰ кҚдӘктӘ деп т&тңҰндап билӘк пен елдӘқ тҰнҰштҰүҰна ңарсҰ ірекет етуӘне міжбҚрлеу отанүа опасҰздҰң емес пе?

АлтҰншҰдан; М&нан отҰз жҰл б&рҰн АллаҒтҰқ рахҰмҰмен б& дҚниÇлҰ ңатҰстша атаң пен дақң жіне маңтангершӘлӘк пен атаңң&марлҰңтҰқ Қлкен зиÇн, еш пайдасҰз ірӘ маүҰнасҰз екенӘн Ү&раннҰқ фійзӘмен тҚсӘнген бӘр адам, содан берӘ бар кҚшӘмен +зӘнӘқ жҚгенсӘз ніпс егжей кҚресӘп, кӘшӘпейӘлдӘлӘк етӘп, менмендӘктен ңашҰп, екӘжҚздӘлӘк, риÇ ңҰлмау ҚшӘн ңолҰнан келгенӘнше тҰрҰсҰп баңңанҰна оүан ңҰзмет еткендер мен достарҰ анҰң бӘле т&ра ірӘ оүан куілӘк ете т&рТ:

+зӘ туралҰ маңтаудан, ж&рттҰқ ңошамет-ң&рметӘнен тҰс ңалудҰ ңалап мҚмкӘн болүанша аулаң т&ратҰнҰна жиҰрма жҰлдан бергӘ +мӘрӘ ділел болатҰн жіне +зӘн ңаттҰ ң&рметтегендердӘ тӘптӘ, ренжӘтӘп, онҰ істе ңабҰлдамбойҰ сн хаттарҰнда ашҰң жазүан ірӘ +зӘн ңасиеттен ж&рдай к+рсетӘп, бҚкӘл ңасиеттӘ Ү&раннҰқ тіпсӘрӘ Рисалей-Н&рүа жіне айналҰп келгенде Н&р шікӘрттерӘнӘқ маүҰнауи т&лүасҰна аударҰп +зӘн жій, ңарапайҰм ңҰзметшӘ деп санайдҰ. БңаптауӘм міселе. МӘне, б&л жаүдайлар онҰқ жаүҰмпаз еместӘгӘн, ондайдҰ мҚлдем ңаламайтҰнҰн, ңабҰлдамайтҰнҰн ділелдей т&ра, +зӘнӘқ р&ңсатҰнсҰз, ңалауҰнсҰз кейбӘр достарҰ онҰ алҰс шалүайдан ңаттҰ ң&рметпен дірӘптеп, маңтаса, жоүарҰ мҰнауберсе сол ҚшӘн айҰптауүа бола ма? Соүан бола ауру, ңарт, жалүҰз ірӘ кӘрӘптар адамнҰқ

— 406 —
б+лмесӘне Қлкен ңҰлмескердӘ &стаүандай баса к+ктеп кӘрӘп, ң&лҰпҰн сҰндҰрҰп тексеру жҚргӘзуӘ жінسَالَةерде кӘтап пен арапша жазуҰ бар таңтайшадан басңа ешнірсе таба алмай ң&р шҰүуҰ, мӘне б&үан р&ңсат беретӘн дҚниÇда бӘр зақ немесе саÇсат бар ма екен?
Жер жаппен;>ОсҰ кҚндерде елде ушҰүҰп т&рүан к+птеген ӘшкӘ, сҰртңҰ партиÇлҰң аүҰмдар бола т&ра жіне онҰ оқтайлҰ пайдалану мҚмкӘндӘгӘ бола т&ра Çүни бӘрнеше жолдастҰқ орнҰна к+птеген саÇси ңайраткерлердӘ +зӘнاتُ الҰп, жаңтас табуүа ҰқүайлҰ жаүдай туҰп т&рүанда, мҚлдем саÇсатңа араласпау ҚшӘн жіне ҰңҰласҰн б&збау ҚшӘн, +кӘметтӘқ назарҰн аудармау ҚшӘн жуӘ ділниÇүа араласпау ҚшӘн бҚкӘл дос, шікӘрттерӘне:"Абайлақдар! ЕшбӘр аүҰммен байланҰспақдар, саÇсатңа араласпақдар! ЕлдӘқ тҰнҰштҰүҰн саңтақдаҰмҰз дген, сол ҚшӘн де екӘ саÇси аүҰм оүан тиӘсӘп, мазасҰн алүан жіне ілгӘндей екӘ партиÇнҰқ бӘреуӘ кҚдӘктенӘп, ал екӘншӘсӘ болса:"бӘздӘ ңолдап, к+мектеспедӘқ!">деп азаптаса да, м&ндай дҚниÇлүан хардҰқ дҚниÇсҰна істе араласпай +зӘнӘқ аңҰретӘн ойлап, сонҰқ ңамҰмен жҚрген жіне туүан елӘндегӘ Н&рс ауҰлҰнда т&ратҰн бауҰрҰна жиҰрма екӘ жҰлда бӘр хат жазбаүан жіне сол елдегӘ досжарандарҰна жиҰрма жҰлда жиҰрма хат жазбаүан жазҰңсҰз жахматҰнҰрет ӘсӘне кедергӘ боларлҰң Әс-шаралар жасауүа ңандай ң&ңҰңтҰң зақ р&ңсат бередӘ.

Отанүа, халҰңңа, Ғім адамнҰқ мӘнез-ң&лңҰна кҚллӘ зиÇн келтӘретӘн дӘнсӘздер жазүан кӘталҰ менмӘн-еркӘн жазҰлҰп, жайҰлҰп жіне коммунизм &үҰмҰн дірӘптейтӘн баспалар ңҰзу ж&мҰс Әстеп, оларүа тиӘспей жатңанда Қш сот жауапңа тартуүа негӘз боларлҰң ешнірсе таба алмаүан, халңҰмҰзүаҚшӘн іҰмҰзүа ңоүам +мӘрӘне, ахлаң пен тҰнҰштҰңтҰ саңтауда жиҰрма жҰлдан берӘ Қлес ңосҰп келген жіне осҰ халҰңтҰқ наүҰз сҚйенӘшӘ болҰп табҰлатҰн Ислам ілемӘнӘқ ҰнтҰмаүҰн, достҰүҰн ңайта жандануҰна мол Ұңпалң болу жіне дӘни басңарманҰқ үалҰмдарҰ сҰнау ҚшӘн ӘшкӘ саÇсаттҰқ тапсҰрмасҰмен Қш ай тексерӘп ешңандай сҰн айтпай керӘсӘнше жоүарҰ баүа берӘп «ң&ндҰ еқбек!» деп дӘни басңарманҰқ кӘтапханасҰна ңойҰлүан «Зулфиңжоң. САсаи-М&са» аттҰ кӘтаптардҰ зиÇндҰ жазба сҰңҰлдҰ бірӘн жинап сотңа беру д&рҰс па? М&нҰ зақ, ар-ождан, Ұнсап ж+н к+ре ме?

СегӘзӘншӘсӘ; ЖиҰрма екӘ жҰл азаптҰ да себепсӘз айдаудан соқ толҰң бостандҰүҰна ңауҰшса да ма да ңн тума-туҰсңандарҰ бар +зӘнӘқ туүан елӘне ңайтпай жалүҰздҰңтҰ, б+где елде ңалудҰ тақдаүан,

— 407 —

сондаүҰ маңсатҰ дҚниÇүа, ңоүам +мӘрӘне, саÇсатңа араласпау жіне сауабҰ мол мешӘтке барҰп намаздл кезеүатпен оңудҰқ +зӘн тірк етӘп, намаздҰ б+лмесӘнде жалүҰз оңҰп жҚрген, Çүни ж&рттҰқ ңошаметӘне б+ленуден алҰс болудҰ ңалаүан жіне жиҰрма жҰлдҰң +мӘрбаÇндатуүелдегендей таңуа, дӘндар бӘр тҚрӘктӘ немң&райлҰ к+птеген кҚрдтен жоүарҰ баүалайтҰн - м&нҰ мҰқдаүан тҚрӘк, ңадӘрмендӘ кӘсӘлер растайдҰ - тӘптӘ сотта ХафҰз Али сҰндҰ иманҰ мҰңтҰ бӘр тҚрӘк бӘр бӘр жҚз кҚрдке айҰрбастамайтҰнҰн ділелдеген жіне жеке басҰна ң&рмет мен сҰй кідеге ңабҰлдамау ҚшӘн мҚмкӘн болүанҰнша ж&ртпен араласпайтҰн, мешӘтке сол ҚшӘн бармай жҚрген жіне ңҰрҰң жҰлдан берӘ бар кҚшӘмен жазүан еқбектерӘмен Ислам ілн ңоша ҰнтҰмаүҰна, м&сҰлмандардҰқ достҰүҰна атсалҰсңан жіне ТҚрӘк халңҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ бетке т&тарҰ, ірӘ Ү&раннҰқ маңтауҰна б+ленген деп жаңсҰ к+рген, +мӘрӘн солардҰқ арасҰнда +ткӘзген бола т&ра, бӘр +лке ікӘмӘ ресми тҚ СонҰмÇнат жасап одан жолдастарҰн бездӘру ҚшӘн: «Ол кҚрд, сендер тҚрӘксӘқдер. ОнҰқ мізхабҰ Шіфи, сендер ХанифисӘқдер!» деп ж&рттҰ ҚркӘтӘп оүан жолатпауүа тҰрҰсуҰ жіне жиҰрма жҰл бойҰ екӘ сот киӘм киӘсӘне тиӘспегдай-аңе шапка киŞ іскери адамдардҰқ жартҰсҰна шарт емес деген зақ шҰңңан бола т&ра ешкӘммен араласпайтҰн, жалүҰз +зӘ, үарӘп халдегӘ адамүа «шапка ки!» деп зорлау ңандай з ӘлӘм ҰÇдҰ, не пайдасҰ бар?

ТоүҰзҰншҰсҰ; Яте мақҰздҰ {(СӘлтеме): Ислам мемлекеттерӘнде +зге дӘннӘқ +кӘлдерӘ Христиан, çхудилердӘқ +мӘр сҚруӘ жіне Христиан, Міжуси ӘретӘ нде м&сҰлман халңҰнҰқ тӘршӘлӘк етуӘ мҰнанҰ ділелдейдӘ: елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&збай, билӘкке ңарсҰ шҰңпаса ондай ңарсҰ пӘкӘрдегӘ халҰңңа зақ бойҰнша тиӘсуге болмайдҰ. СонҰ бас ттар іркӘмдӘ "имканаттҰ" жебеу етӘп Çүни болуҰ мҚмкӘн деген кҚдӘкпен жауапңа тарта беруге болмайдҰ. Юйтпесе адам +лтӘруӘ мҚмкӘн деп іркӘмдӘ соттай беру керек.} ірӘ ңуаттҰ...бӘраң саÇсатпен ңатҰсҰ болүандҰңт бейшаемегендӘ ж+н к+рдӘм.

ОнҰншҰсҰ; Б&л да ешңандай зақүа сҰйҰмсҰз ірӘ ешкӘмге ешбӘр пайдасҰ жоң, тек маүҰнасҰз кҚдӘктенӘп тҚймедейдӘ тҚйедей етӘп к+рсетуден пайда болүан зЯздерӘайшҰ айҰптау болҰп саÇси таңҰрҰп болүандҰңтан бӘздӘқ саÇсатпен байланҰсҰмҰз жоң деп жауапсҰз ңалдҰрдҰң. ОсҰлайша он т&рүҰдан зақсҰз мімӘлеге &шҰрап, бірӘне ңарсҰ жауабҰмҰз:

حҚкӘметَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ
Саид Н&рси
* * * * *
— 408 —

АФИОН БИЛӨК БАСұНДАҺұЛАРҺА, СОТұНА, ТЮРТӨП САҮШұЛАРұНА ТАҺұ БӨРНЕШЕ АЙТАР СЯЗӨМ БАР

БӘрӘншӘден; ПайүамбарлардҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘк+ргентан, АзиÇдан шҰүуҰ ал, философтардҰқ к+бӘсӘ батҰстан, Еуропадан шҰүуҰ бӘзге мҰнанҰ меқзейдӘ: АзиÇда дӘннӘқ ҰңпалҰ зор, ҚкӘмдер дӘнге сійкес болуҰ керек. ФилософиÇ екӘншӘ орҰнда. Б&л таүдҰрдҰқ рімӘзӘне орай, АзиÇнҰ басңару ҚшӘн дӘндар болм екенӘ дӘнге ңҰзмет етушӘлерге тиӘспеуӘ керек, тӘптӘ ң&птап ңолпаштауҰ керек.

ЕкӘншӘден; ҮасиеттӘ Ү&ран жер шарҰнҰқ аңҰлҰ, ойлау жҚйесӘ секӘлдӘ. Егер, Ү&дай саңтасҰн, ж&мҰр бас секӘлдӘ жер шарҰ Ү&раннан айҰрҰлса, жер диуана болҰп, аңҰнҰқ жеайҰрҰлүан бас тірӘздӘ бӘр планетаүа соүҰп ңиÇметтӘқ болуҰна себеп болуҰ ібден мҚмкӘн. Иі, ҮасиеттӘ Ү&ран жер шарҰн аспан денелерӘмен байлап, &стап т&рүан шҰнжу ілгӘеттес, ол "хаблуллаҒ". Ол тартҰлҰс кҚшӘнен де мҰңтҰ жер шарҰн саңтап т&р.

МӘне, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ наүҰз ірӘ ңуаттҰ да зор тіпсӘрӘ РисалейН&р б&л үасҰрда халҰң арасҰнда, осҰ отанда жиҰрма жҰлдан берӘ жаүҰмдҰ ісерӘн тигӘзӘп +зӘнӘқ ҚлкелӘ екеи нҰүмет екенӘн жіне Ү&раннҰқ с+нбейтӘн м&үжиза н&рҰ екенӘн ділелдеп келедӘ. ЯкӘмет оүан тиӘсӘп жіне шікӘрттерӘн ҚркӘтӘп одан бастартңҰзбаң тҚгӘлӘ ңайта, ңорүаштап, оңҰлуҰна жаүдай жасауҰ керек.

шӘншӘсӘ; ИмандҰ &рпаң +здерӘнӘнен б&рҰрдҰқ да бабаларҰна кешӘрӘм, маүфират д&үа-тӘлектерӘмен, игӘ амалдарҰмен сауап жаздҰратҰнҰна, оларүа рухани жірдем ететӘнӘне байланҰстҰ Денизли сотҰнда бҰлбейңамен едӘм:

"Келешек лҰ Сот, ңиÇмет ңайҰмда миллиардтаүан имандҰ жандар дау шҰүарҰп, Ү&ран аңиңаттарҰна ңҰзмет еткен Н&р шікӘрттерӘн соттап, ңинаүҰсҰ келген сендерден бҰлай деп с&раса: ЕгемендӘ елдӘқ еркӘн зақҰна сҚй "СегӘӘннен безген, коммунистердӘқ кӘтаптарҰна, анархиÇүа апаратҰн &йҰм-топтарүа тиӘспедӘқдер. Ал отандҰ, халҰңтҰ анархиÇдан, дӘнсӘздӘктен, ахлаңсҰз жаман мӘнезден саңтауүа тҰрҰсңан жіне адамдардҰ +лӘмдӘ мҚлдем жлфиңару деп тҚсӘнуден ң&тңаруүа тҰрҰсңан Рисалей-Н&р жіне онҰқ тілабаларҰн нелӘктен тҚрмеге ңамап, ңҰспаңңа алдҰқдар?" десе, не деп жауап бересӘқдер.

— 409 —

М&нҰ ізӘр бӘз с&рап отҰрмҰз, деген болатҰнмҰн. Сонда ол жердӘқ ҰнсаптҰ да ідӘлтҚрде

ткерлерӘ бӘздӘ аңтап, бас бостандҰүҰмҰздҰ берӘп, соттҰқ ідӘлдӘгӘн к+рсеткен-дӘ.

Т+ртӘншӘсӘ; Мен, Анкара немесе Афион ңаласҰнҰқ сотҰ шаңҰрүанда мақҰзҰ зңаламмен міселелер ҚшӘн, Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘн ескерӘп аңҰлдасу маңсатҰнда кеқесер деп ойлаүан едӘм.

Иі, отанҰмҰзүа Қш жҚз елу миллионнан астам м&сҰлмандардҰқ б&рҰқүҰ Ұнт ЖасаүостҰүҰн, жаңсҰ к+зңарас пен ң&рметӘн, рухани жірдемӘн ңайта ңалҰптастҰрудҰқ жолҰ, еқ ңуаттҰ шарасҰ РисалейН&р екенӘне ділел мҰнау: БиҰл ҮасиеттӘ Меккеде атаңтҰ ӘрӘ үалҰм Рисалей-Н&рдҰқ Қлкен кӘтапе алмаарапшаүа жіне ҚндӘ тӘлӘне аударҰп АрабиÇүа, ИндиÇүа жӘберӘп бӘздӘқ тӘрегӘмӘз, сҚйенӘшӘмӘз болүан олардҰқ ҰнтҰмаң-бӘрлӘгӘн оÇтуүа тҰрҰсңанҰ секӘлдӘ ТҚрӘк халңҰнҰқ ірдайҰм дӘнге, иманүа мҰңтҰ, к+ш ӘлгерӘ екенӘн Рида. Им&р арңҰлҰ к+рсетӘп берӘптӘ.

Мен, "ЕлӘмӘзде анархиÇүа орнауҰна себеп болатҰн коммунизм апатҰна ңарсҰ Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘ ңаншалҰңтҰ Ұңпал етедӘ? МҰна берекелӘ отандҰ ілгӘ с&мдҰң апаттан ңалай саңтап ңаламҰз?" секӘлдӘ асдалүанздҰ да ңажеттӘ міселелер с&рай ма десем, тҚкке т&рмайтҰн шҰбҰннҰқ ҰзҰқҰ секӘлдӘ жіне жауапңа тартуүа татҰмайтҰн болмашҰ, жеке басңа ңатҰстүарүан кекшӘлдердӘқ жала жапңанҰна ңатҰстҰ тҚймедей міселенӘ тҚйедей ңҰлҰп ңайдаүҰ бӘр міселемен ауҰр азапңа салҰп +мӘрӘмде к+рмеген ңҰспаңа алдлӘ ретдӘ Қш сот тергеп, аңҰрҰнда аңтап шҰүарүан міселелерге байланҰстҰ іншейӘн жеке басңа ңатҰстҰ міселемен маүҰнасҰз с&раңтар с&рап, жауапңа тарттҰ.

БесӘншӘсӘ: Рисалей-Н&рмен айтҰсҰп-тартҰспақдар! ОнҰ жеқе алмайсҰқдар! Ол жиҰрма жҰлдан берлҰүҰ бен безген ңҰрсҰң философтардҰқ ауҰзҰна ң&м ң&йҰп жеқӘп келедӘ. ИманнҰқ аңиңаттарҰн КҚндей жарңҰн тҚрде к+рсетедӘ. ЕлдӘқ билӘк басҰндаүҰлар онҰқ ксса ңитҰнан пайдалануларҰ керек.

АлтҰншҰсҰ: МенӘқ тҚкке т&рмайтҰн жеке басҰмнҰқ айҰптарҰн алүа тартҰп менӘ т+мендетӘп, ңиÇнат жасау арңҰлҰ ж&рттҰқ алдҰнда беделӘн тҚсӘргенне толҰ лей-Н&рүа еш зиÇн келмейдӘ. КерӘсӘнше ол кҚш ңуат аладҰ. ЯйткенӘ, менӘқ уаңҰтша піни тӘлӘмнӘқ орнҰна Рисалей-Н&рдҰқ жҚз мҰқ кӘтаптарҰнҰқ

— 410 —

баңи тӘлӘ с+йлеуӘн тоңтатпайдҰ. ОнҰқ адал, с+зге шешен мҰқдаүан шікӘкӘтапшнӘқ тӘлдерӘ ілгӘ киелӘ де жалпҰүа ортаң н&р ңҰзметӘн кҚнӘ бҚгӘнге дейӘн атңарҰп келгенӘ секӘлдӘ иншаллаҒ, ңиÇметке дейӘн жалүастҰра бермек.

ЖетӘнш +мӘрдолҰп +ткен соттарда айтңан болатҰнмҰн жіне айүаңтармен ділелдегенӘмдей, бӘздӘқ жасҰрҰн жауҰмҰз сондайаң, +кӘметтӘ алдап, кейбӘр мемлекет ңҰзметкерлерӘн кҚдӘктендӘрӘп, ідӘлет басңармасҰн бӘзге ңарсҰ айдап салүан ресми жіне бейресми д&шпандарҰмӘ бетӘаттҰ алданүан Ç болмаса алдатҰлүан Çки елде анархиÇ, жаппай тіртӘпсӘздӘк жасау ҚшӘн жҚрген жауҰз, бҚлӘкшӘл, ӘрӘткӘ салушҰ лақкестер не болмаса ДӘн Иани уі, Ү&рани аңиңатңа ңарсҰ дӘннен безген с&мдҰң ңу, жалмауҰз кіпӘрлер. Ол, бӘзге шабуҰл жасау ҚшӘн озбҰрлҰң, диктатуранҰ "республика" деп, дӘннен безудӘ режиммен бекӘтӘп ал, ібден азүҰндҰңтҰ "мекендет" деп атап жіне кҚпӘрлӘкке негӘзделген жібӘрлеу диктатура саÇсатҰн зақнама деп, осҰлайша бӘздӘ п&шайман етӘп, +кӘметтӘ арбап, ідӘлет басңармасҰн бӘзбен босңа ш&үҰлдандҰрҰп ңоŞда. ОлардҰ ҮаҒҒар-Ұ ЗҚ...... АллаҒтҰқ ңаҒарҰна тапсҰрҰп, +зӘмӘздӘ олардҰқ білесӘнен саңтау ҚшӘн: حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰна сҰйҰнҰп, онҰ +зӘмӘзге ңорүан ңҰлдҰң.

СегӘзӘншӘсӘ; БҰлтҰр Совет ОдаүҰ к+п адамдҰ ңажҰлҰңңа жӘбеалелерсҰлайша +здерӘнӘқ басңа халҰңтан ілдеңайда Ү&рандҰ ң&рметтейтӘндей к+рсетӘп, м&нҰ дҚниÇүа жар салҰп осҰ елдӘқ дӘндар халңҰн Ислам ілемӘне жаүҰмсҰз етӘп к+рсетӘп жатңанда Рисалей-Н&рдҰқ Қлкен кӘтаптарҰ ҮасиеттӘ Мекке, Мідині жінӘп кетҰ Шірифте, МҰсҰрда, ірӘ Халебте ү&ламалар тарапҰнан жоүарҰ баүаланҰп бӘршама таралҰп ілгӘ коммунистӘк идеологиÇүа б+гет болүанҰ секӘлдӘ м&сҰлман ілемӘне ТҚрӘк халңҰнҰқ жіне онҰншӘ боҰн-бауҰрларҰ б&рҰқүҰдай дӘнӘне, Ү&ранҰна ие жіне басңа м&сҰлман ж&ртҰна ілӘ де аүалҰң ететӘнӘн, Ү&ранүа ңҰзметте к+шбасшҰ екенӘн ділелдеп манаүҰ киелӘ Ислам орталҰңтарҰнда б&л аңиңаттҰ паш еуайҰмдпҰрм-ай, Рисалей-Н&р б&л халҰңңа м&ндай баүа жетпес &лттҰң ңҰзмет к+рсеткенде оүан жауап ретӘнде м&ндай азап пен ңуүҰнүа &шҰраса жер шарҰнҰқ ашуүа булҰүуҰна себеп бола ма, деп ңорңамҰн!

#41Ұқ +зӘоүҰзҰншҰсҰ;>Денизли сотҰнда тҚсӘндӘрӘлӘп, ділелденген бӘр міселенӘқ ңҰсңаша мазм&нҰ:

БӘр с&мдҰң іккӘ, ңу ңолбасшҰ ңулҰң жасап Ислам армиÇсҰнҰқ болҰмдҰ нітижелерӘн, игӘ-жемӘстерӘн жалүҰз +зӘ иемденӘп, ал +зӘнӘқ ңателӘктерӘ-жеке ҰмсҰз нітижелерӘн армиÇүа еншӘлеп, осҰлайша ңанша жауҰнгер болса сонша жаңсҰлҰң пен жеқӘстӘ ң&нсҰздандҰрҰп, ал армиÇда ңанша солдат болса сонша жамандҰңтҰқ санҰн арттҰрҰп адам айтңҰсҰз з&лҰмдҰң ірӘ аңиңатңа ңайшҰ ірекет еткендӘҚниÇуидан ңҰрҰң жҰл б&рҰн бӘр хадис арңҰлҰ ділелдеп, онҰқ басҰнан &рүан болатҰнмҰн. ОсҰ оңиүаүа байланҰстҰ +ткен соттарда менӘ айҰптаушҰ прокурорүа бҰлай дедӘм: МенҰқ

#54амдҰ хадистӘқ хабарҰн баÇндау арңҰлҰ ренжӘткенӘм рас. Дегенмен армиÇнҰқ абҰройҰн саңтап, Қлкен ңателӘктерге жол бермеу ҚшӘн онҰ саңтандҰрдҰм. Ал, сен болсақ сол досҰқа бола ҮасиеттӘ Ү&рӘ Имамк+шбасшҰсҰ болүан, Ислам ілемӘнӘқ ержҚрек батҰрҰ саналатҰн жанкештӘ ңалҰқ ңол, ТҚрӘк армиÇсҰнҰқ абҰройҰн т+гӘп, жасаүан жаңсҰлҰңтарҰнҰқ ң&нҰн тнан ңа отҰрсҰқ!" дедӘм. ИншаллаҒ, ілгӘ прокурор ойланҰп тіубасҰна келдӘ, ңателескенӘн мойҰндадҰ.

ОнҰншҰсҰ; ЮдӘлет органҰ ірңашан ідӘлдӘктӘ жаңтап, +зӘне +тӘнӘш бӘлдӘргендердӘ алаламай, бірӘне бӘрдей ң&ҰнасҰ теқ ңарап ідӘл шешуге мӘндеттӘ. Ислам тарихҰнда ХазӘретӘ Али (р.Ғ.) +зӘнӘқ халифа кезӘнде бӘр Çхудимен дауласҰп сотңа шаңҰрҰлүан екен. Сондай-аң, ідӘлет басңармасҰнҰқ бастҰүҰ, бӘр ңазҰ. ЯзӘнӘқ ңарамаүҰндаүҰ ңҰзҰп алүдӘқ зақ бойҰнша &рҰнҰқ ңолҰн шауҰп жатңанда онҰқ ілгӘ залҰм &рҰүа ашуланүанҰн байңап дереу ж&мҰстан босатҰптҰ. ЮлгӘ ңҰзметкерге бҰлай дептӘ: "ОсҰ кезге дейӘн ідӘлет атҰнан ірекет">деп н деп, сезӘмге берӘлгендер к+п ңателесӘп з&лҰмдҰң жасаүан. Сен, зақнҰқ ҚкӘмӘн орҰндар кезде айҰпкерге жанҰқ ашҰмаса да ҰзаланҰп ашуүа берӘлуге хаңҰқ жоң. Юйтпесе, сен де залҰм боласҰқ. ТӘпа тӘл риүатңа сай "ңҰсас" бойҰнша Çүни кек аларда адамүа ашуланҰп т&рҰп +лтӘрсе белгӘлӘ маүҰнада ол адам да ңҰлмҰскер боп есептеледӘ!" деген екен.

МӘне, сот осҰндай адал да пік, суҰңңандҰ тҰрҰса ҚкӘм жҚргӘзетӘн ң&зҰрлҰ орган. Олай болса Қш сот бӘздӘ аңтап шҰңңанҰ рас жіне осҰ халҰңтҰқ жҚзден тоңсанҰ - бӘле бӘлсе - Н&р шікӘрттерӘнӘқ еш зиÇнҰ жоң, ңайта отанүа, халҰңңа пайдалҰ екенӘ не куі бола т&ра, б&л

— 412 —

жерде бейкҚала жҚбанҰшңа м&ңтаж ірӘ ідӘлдӘктӘ ақсап жҚрген Н&р тілабаларҰн ңинап, оларүа ңиÇнат жасалҰп, ідӘлетсӘздӘк орҰн алуда. БӘз кез-келген білеге, ңандайремет р ңиÇнатңа сабҰр саңтап, т+зӘмдӘлӘк танҰтуүа бел буүандҰңтан Қндемей ӘсӘмӘздӘ бӘр АллаҒңа тапсҰрҰп: "М&нҰқ да жаңсҰлҰң жаүҰ бар!" деймӘз. Алайда, кҚдӘк пен ашу араласңан б&ңаралҰң аңпарат ң&ралдарҰ мҰна байү&зүантаарүа ңиÇнат жасап табиүи апаттҰқ келуӘне себеп бола ма, деп ңорңҰп осҰ хаттҰ жазуүа тура келдӘ. ОнсҰз да б&л міселеде бӘр аүаттҰң болса, менӘқ кӘнім, менӘқ кесӘрӘмнен болар дедӘм. Б&л бейшаралар Ү&дай ҚшӘн тек иманҰн саңтап, аңҰретӘ ҚшӘн руҰн мк+мекке келгендер. ОлардҰ ң&рметтеп дірӘптеудӘқ орнҰна м&ндай мімӘле жасау, ңҰс мезгӘлӘн ңатуландҰрҰп, аÇздҰқ артуҰна себеп болдҰ-ау.

Эім, тақңаларлн кҚллсе, б&л жолҰ таүҰ да саÇси &йҰм деген кҚдӘкпен тергеуде. Алайда, Қш сот б&л т&рүҰдан тергеу жҚргӘзӘп аңтаүан-дҰ ірӘ арамҰздаүҰ байланҰстардан айҰптауүа т&ратҰн саÇси еар, ек кҚдӘк туүҰзатҰндай ңандай да бӘр нірсенӘ сараптамашҰлар да, сот та таба алмаүан-дҰ. Тек ңана, м&үалӘм мен оңушҰлар арасҰндаүҰ немесе унив ш&үҰлт студенттерӘ секӘлдӘ Çки Ү&раннан сабаң беретӘн хафҰздҰқ Ү&ран жаттаушҰ шікӘрттер арасҰндаүҰ тірӘздӘ РисалейН&р шікӘрттерӘнде аңҰрет ҚшӘн бауҰрластҰң, ҰнтҰмаң бар. М&нҰ саÇси &йҰм деп айҰптаушҰлар барлҰң саудагерлердӘқ, оңуَامَّةҰқ, молда-имамдардҰқ +зара араласатҰн, ңатҰнасатҰн ірӘптестӘгӘне кҚдӘкпен ңарауҰ керек. СондҰңтан, м&ндай негӘзсӘз ірӘ маүҰнасҰз айҰптаумен тҚрмеге ңамалүандардасңан п жатудҰқ +зӘн артҰң деп бӘлемӘн. БӘраң, осҰ елге жіне Ислам ілемӘне тӘкелей ңатҰсҰ бар жіне осҰ отанүа, халҰңңа рухани-заттҰң пайда мен берекетке &йҰтңҰ бо-ңҰздаисалей-Н&рдҰ Қш рет ңорүаштап аңтаүанҰмҰз секӘлдӘ діл сол аңиңатпен таүҰ да аңтауүа дайҰнмҰн. Оүан кедергӘ болар себеп к+рӘп т&рүанҰм жоң, ешбӘр зақ, ешбӘр саÇсат оүан тҰйҰмланадҰйдҰ, сала алмаса керек.
Иі, бӘздӘқ &йҰм екенӘмӘз рас. БӘздӘқ &йҰмнҰқ ір үасҰрда Қш жҚз елу миллионнан астам мҚшелерӘ бар. Олар кҚнде бес рет намаз арңҰлҰ сол киелӘ &йҰмнҰқ ережелерӘне аса ң&Ұқ к+кн ңарап, адал ңҰзмет етуде. اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ деген алтҰн ережесӘне сай бӘр-бӘрӘне - д&үаларҰмен, сауаптарҰмен - к+меккаштҰ, ремӘз. МӘне, бӘз сол киелӘ де &лҰ &йҰмнҰқ мҚшесӘмӘз. Атңарар мӘндетӘмӘз болса, Ү&раннҰқ иман
— 413 —

жайлҰ аңиңаттарҰн наңтҰ тҚрде имандҰ жандарүа жеткӘзӘп, олардҰ жіне +зӘмӘздӘ міқгӘ жоң болудан, бірзахта, ңабӘ ңауҰмқгӘлӘк ңамалҰп азапталудан саңтау. Одан басңа дҚниÇуи, саÇси, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&затҰн саÇси &йҰмдармен, ңандай да бӘр комитетпен, бӘзге жала боп жабҰлүан негӘзсӘз, маүҰнасҰз, астҰрт, +тӘрси &йҰммен ешбӘр байланҰсҰмҰз жоң жіне ондай деқгейге +зӘмӘздӘ т+мен тҚсӘрмеймӘз де! Б&л айтңанҰмдҰ т+рт сот егжей-тегжейлӘ зерттеп, ол т&рүҰдан бӘздӘ аңтап, бостандҰңңа шҰүарүан болатҰн.

Саид Н&рси
* * * * *
— 414 —

АНКАРАДАҺұ АЛТұ Бл тосңАҺА жіне АФИОН

ҮАЛАСұНұҢ ЖОҺАРҺұ СОТұНА ЖАЗұЛҺАН АҮТАЛУ ХАТұНА ҮОСұМША ТӨРКЕМЕ

Афион ңаласҰнҰқ сотҰна айтарҰм: СабҰрҰмҰз таусҰлдҰ, т+зӘмӘмӘз бӘттӘ. ЖиҰрма екӘ жҰлдан берӘ наңаңтан-наңаң айдау, жер аудару, ақду, алдҰрз +зӘн ңамау арңҰлҰ азаптап жанҰмдҰ сонша ңинаүандарҰқ жетер ендӘ! АлтҰ сот Рисалей-Н&рдҰқ жҚз кӘтабҰнан екӘ-Қш міселесӘнен басңа жауапңа тартарлҰң таңҰрҰп таба алмай, тек кҚдӘкпен жіне мҚмкӘн нірсенӘ болүандай ңтӘ д&үақсҰз тҚрде бӘздӘ Қш мірте ңамауүа алҰп Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне жҚз мҰқдаүан лира аңшалай шҰүҰнүа &шҰрату, дҚниÇда болмаүан з&лҰмдҰң. Б&л ӘстегендерӘқдӘ келер &рпаң ңаттҰ -белгӘалҰп, лаүҰнетпен еске алатҰнҰ секӘлдӘ, ертеқ ңиÇмет кҚнӘ Қлкен сотта жіҒаннамнҰқ тҚбӘне тасталҰп м&ндай залҰмдардҰқ міқгӘлӘкке сотталатҰнҰна бӘз ібден сенетӘндарҰ се+зӘмӘздӘ ж&батҰп, ҚнӘмӘздӘ шҰүармай шҰдап келдӘк. Юйтпесе, аңҰмҰздҰ толҰң тҚрде алуүа ілӘмӘз келедӘ.

МӘне, он бес жҰлдҰқ ӘшӘнде алтҰ сот Н&р рисалелерӘн жіне жазҰрамайматтардҰ ібден тексерӘп соттҰқ бесеуӘ айҰп таүуүа еш негӘз таппаүандҰңтан тиӘспедӘ. Тек, ЕскӘшіҒир ңаласҰнҰқ сотҰ бӘр үана міселеге Çүни ійелдердӘқ орамал тартуҰ жайлҰ жазҰлүанмдӘлӘк рисаленӘқ бес-он с+зӘне ңадалҰп домалаң зақмен жеқӘл жазаүа тартңан кезде соттан аңталүан бола т&ра ңайта ңарап зақсҰз тҚрде жауапңа тартңанҰн алдарҰкелтӘрденеқ тартҰп ресми тҚрде Анкараүа бҰлай деп хат жаздҰм:

МҰқ Қш жҚз елу жҰлдан берӘ Қш жҚз елу миллион халҰңтҰқ киелӘ дістҚрӘне сай, ежелден келе жатңан Ислам ідет-ү&рпҰалдҰқ табҰлатҰн жіне ійел затҰнҰқ оранҰп жҚруӘн дірӘс берӘп, імӘр еткен аÇттҰ кіпӘрлерден жіне мідениеттӘқ сҰнҰнан ңорүаштап, Қш жҚз елу мҰқ тіпсӘрдӘқ ҚкӘмдерӘне сҚйене отҰрҰп ілмӘнез- Ү&рани аÇттҰ тіпсӘрлеген адамдҰ сол ҚшӘн жазаүа тартҰп, бас бостандҰүҰнан айҰрудҰ дҚниÇда ідӘлет болса ілбетте, ол ҚкӘмдӘ жоÇдҰ жіне м&ндай бассҰздҰңңа б&л Ислам +кӘметӘ жол бермейдӘ" тар, РжазҰп, ол жердӘқ прокурорҰна к+рсеттӘм. ОнҰқ зіресӘ &шҰп: "Ойбай, б&лай ӘстеудӘқ ңажетӘ жоң! Жазаүа тартса да +те жеқӘл ірӘ ңҰсңа мерзӘмдӘк. М&нҰ сотңа берудӘқ керегӘ жоң!"онҰмен ОсҰ тектес тақүаларлҰң мҰсалдардҰ

— 415 —

сӘзге жіне Анкараүа жӘберӘлген аңтау жіне ңорүау хаттарҰмнан оңҰп жаүдайдҰ тҚсӘнген шҰүарсҰз. Мен Афион сотҰнан мҰнанҰ ерге бірӘ ҚмӘтӘм зор: б&л халҰңтҰқ жіне б&л отаннҰқ игӘлӘгӘне бӘр армиÇдай ерен еқбек етӘп, ңҰзмет ңҰлүан берекелӘ Рисалей-Н&рдҰқ аңталуҰна шешӘм шҰүаруҰқҰздҰ ідӘлет атҰнан с&раймҰз. МенӘқ ірекетӘмнен тҚрмеге ңамалүан бесбидай ам аңталҰп шҰңңан соқ +зӘм, еқ ауҰр жазаүа тартңҰзатҰн бӘр ңҰлмҰс жасап +мӘрмен ңош айтҰссам деген ой келгенӘ рас. ЯйткенӘ, +кӘмет менӘ толҰң +з ңамңорлҰүҰна алҰп, жірдем етуӘ халҰң Қ(бисмитан ҚшӘн аса ңажет бола т&ра, менӘ ңҰспаңңа алҰп ңинауҰ мҰнанҰ бӘлдӘредӘ:

ҮҰрҰң жҰлдан берӘ менӘмен айңасҰп келе жатңан астҰртҰн, дӘнсӘз &йҰм жіне ңазӘргӘ тақда оларменлердӘқӘп алүан коммунист комитетӘнӘқ бӘр б+лӘгӘ билӘктӘқ ҰңпалдҰ орҰндарҰна кӘрӘп, ресми органдардҰ +зӘне ңаратҰп алҰп жолҰмдҰ б+геп ңарсҰ шҰүҰп отҰр. М&нҰ ҚкӘмет Ç бӘлмейдӘ Ç р&ңсат беруде деп кейбтҰ жаркеттерден солай &йүарҰп уайҰмдай бастадҰм.

Сот т+раүасҰ! Егер р&ңсат етсеқӘз, менӘ тақүалдҰрҰп жҚрген бӘр нірсенӘ с&райҰн. НелӘктен саÇсатңа мҚлдем араласпасам даүҰ менӘ мідени ң&ңҰңтан айҰрҰп, бассӘ:>ЮмндҰүҰмдҰ тӘптӘ ңарапайҰм +мӘр сҚру ң&ңҰмнан айҰрдҰ. ТӘптӘ, жҚз ңҰлмҰс жасаүан адамдай менӘ Қш жарҰм ай жалүҰздҰң камерасҰнда &стап ңастандҰң жасалдҰ. Он бӘр мірте у ӘшкӘзген жауларҰмнан, олардҰқ с&м-шерӘнен саңтауүа тҰрҰсңан +теанҰш тауҰрларҰм мен адал ңҰзметшӘлерӘмдӘ осҰ кҚндерде келуӘне р&ңсат берӘлмей отҰр. ЮрӘ ңарт, ірӘ жалүҰз ірӘ ауру болүандҰңтан +зӘмдӘ ж&батар мҚбарак ірӘ ешкӘмге зиÇнҰ жоң кӘтаптарҰмдҰ оңҰп талңҰлауүа да р&ңсат берӘлмей отҰр!? Мен, жіне рокурордан бӘрнеше рет бӘр кӘтабҰмдҰ беруӘн +тӘндӘм. Үанша уіде берсе де ілӘ берген жоң. МенӘқ жалүҰз +зӘмдӘ Қлкен ірӘ суҰң ірӘ есӘгӘ ң&лҰптаен жінракта жатуүа міжбҚрлеп жіне баңҰлаушҰ ңҰзметкерлер мен тҚрме ж&мҰсшҰларҰн менӘмен достасуүа, менӘ ж&батуүа тҰйҰм салҰп керӘсӘнше бейне бӘр д&шпан, менӘ оларүа жау үҰп к﴾

}

للге тҰрҰсадҰ. МҰсалҰ, +ткенде мҚдҚрге, бас прокурорүа, соттҰқ т+раүасҰна хат жаздҰм. ХатҰмдҰ ңазӘргӘ жақа ірӘпке ауҰстҰрҰп берсӘн деп бӘр бауҰрҰма жӘбердӘ сҰйҰмкеректӘ орҰнүа барҰптҰ. Ү&ддҰ мен Қлкен ңҰлмҰс жасаүандай сол ҚшӘн терезелерӘмдӘ мҰңтап жауҰп бекӘтӘп тастадҰ. ЕндӘ, тҚтӘн ңолңанҰ алҰп болмаүан соқ бӘр терезе ңалдҰртҰп ед САИД Ән онҰ да бекӘтӘп жауҰп тастадҰ.
— 416 —
ЮрӘ тҚрменӘқ ережесӘ бойҰнша жалүҰз ңамау он бес кҚн бола т&ра менӘ Қш жарҰм ай жалүҰз +зӘмдӘ ңамап ңасҰма ешкӘмдӘ кӘргӘзбей ңрдҰқ ңСондай-аң, Қш ай бойҰ маүан ңарсҰ ңҰрҰң беттӘк айҰптама жазҰлҰп онҰ маүан кейӘн к+рсеттӘ. Жақа ірӘптӘ танҰмайтҰндҰңтан ірӘ мазам болмай ірӘ жазуҰм нашар болүандҰңтан:"маүан екӘ шікӘртӘмдӘ жӘберӘқдер. БӘреуӘмен айаманҰ оңҰп берсӘн, бӘрӘ аңтаунамамдҰ жазадҰ, р&ңсат берӘқдер!">деген едӘм, бермедӘ. Олар:"Адвокат келӘп оңҰп бередӘ">дедӘ. КейӘн ол адв&рҰн с да кӘруге р&ңсат бермедӘ. Тек бӘр бауҰрҰма:"ілгӘ айҰптаманҰ ескӘ ірӘпке ауҰстҰрҰп бер, оңҰсҰн!">дептӘ. Ал ңҰрҰң параң жазудҰ жазу ҚшӘн бӘр апта уаңҰлҰңңа к. БӘр саүаттҰң ж&мҰстҰ алтҰ-жетӘ кҚнге созудҰқ не маүҰнасҰ бар? Б&лардҰқ ниетӘ менӘ ешкӘммен с+йлестӘрмеу. Б&л барҰп т&рүан озбҰрлҰң, +ктемдӘк, азаматтҰң ң&ңҰңтҰ таптاَلْمِӘн аңтау ң&ңҰүҰнан айҰру болҰп табҰладҰ. ДҚниÇда жҚз ңҰлмҰс жасап, дарүа асҰлатҰн адамүа да м&ндай мімӘле жасалмайтҰн шҰүар. РасҰмен, осҰ тақңаларлҰң к+редқ ешбӘр себебӘн бӘле алмаүандҰңтан ңаттҰ кҚйзелӘстемӘн. ЕстуӘмше, соттҰқ т+раүасҰ ар-намҰстҰ, мейӘрӘмдӘ жан деседӘ. СонҰ естӘп, алүаш ірӘ соқүҰ рет не болар екен дейланҰс+тӘнӘш хаттҰ ірӘ шаүҰмҰмдҰ жаздҰм.
ЖалүҰздҰң камерасҰнда
сҰрңат ірӘ жаүдайҰ нашар
Саид Н&рси
* * * * * *

МенӘ айҰптау Әс-ңаүазҰнда т+рт негӘз жазҰлүан.

БӘрӘншӘсӘ: Бейне бӘр мен маңтаншаң ірӘ +зӘн ж&ртңа жаңсҰлӘгӘ мтуге тҰрҰсатҰн адаммҰн. Мен м&нҰ істе ңабҰлдамаймҰн. ЮрӘ менӘ «міҒди» дегендӘ мҚлдем ңабҰлдамайтҰнҰма барлҰң жолдастарҰм куі. ТӘптӘ, Денизли ңаласҰнҰқ сарапшҰларҰ: «Егер, Саид +зӘнӘқ міҒди екенн Алласа бҚкӘл шікӘрттерӘ ңабҰлдайдҰ» деген с+зге наразҰлҰң бӘлдӘрӘп: «Мен сійӘд емеспӘн. МіҒди сійӘдтен шҰүадҰ!» деп жауап берген болатҰнмҰн.

аң ңҰрншӘ негӘз:>КӘтаптарҰн жасҰрҰн таратадҰ.

ЖасҰрҰн жауларҰм б&рҰс маүҰна шҰүарҰп, ж&ртңа б&рҰс тҚсӘндӘрмесӘн дегенӘм үой. Юйтпесе, кӘтаптарҰм саÇсей ілгсе дҚниÇлҰң билӘкке ңатҰстҰ болүандҰңтан емес. ЮрӘ ескӘ жазуүа, баспа машинасҰна тиӘсӘп жҚрер дегенӘм едӘ. Ал, М&стафа Кемалүа

— 417 —

Н&рдҰқ шапалаүҰ тидӘ дегенге келер болсаң,

{(СӘлтеме): АйҰптамада маүҰнанҰ б&рмалап Рисалей-Ұ ңҰзҰ кіраматҰ боп табҰлатҰн таүдҰрдҰқ ңатақ ескертпелерӘн жазүанҰмҰздҰ желеу етӘп сол арңҰлҰ бӘздӘ айҰптаүҰсҰ келедӘ. ОлардҰқ ойҰнша Рисалей-Н&рүа тиӘскен кезде болүан жер сӘлкӘнӘсӘ, зӘлзілі секӘлдӘ біле-апаттар Рисалей-Н&рдҰқ ңатақ ескертпесӘ дауҰстҰмаланҰп жазҰлҰптҰ. Ү&дай саңтасҰн, бӘз ешңашан олай дегенӘмӘз жоң, ірӘ олай жазүан емеспӘз. ШҰнтуайтҰнда бӘз ңайта-ңайта дійектӘ тҚрде бҰлайтӘншӘ з: Рисалей-Н&р садаңа секӘлдӘ келе жатҰрүан біленӘқ бетӘн ңайтарҰп, айналҰп +туӘне себеп боладҰ. Үашан Рисалей-Н&рүа тиӘссе Н&рлар &заңтап, тҰүҰлҰп ңаладҰ да апат,намазджіле жол тауҰп басҰмҰзүа келедӘ.

Иі, б&үан Рисалей-Н&рдҰқ мҰқдаүан шікӘрттерӘ куі жіне рас екенӘн мойҰндайдҰ. ЮрӘ жҚздеген оңиүалармен бекӘтӘлген. КездаүҰменболуҰ істе мҚмкӘн емес м&ндай оңиүалардҰқ діл сол кезеқде болуҰ жіне ол туралҰ Ү&ранда бӘрнеше ишара-белгӘлер болуҰ, тӘптӘ сотта да бӘршама байңалуҰ мҰнанҰ ділелдейдӘ: Рисалей-Н&р ңабҰл бде &сттіпсӘр. ЮлгӘндей сійкестӘктер болса ИліҒи икрам, Ү&дайдҰқ сҰйҰ жіне Н&рларүа ңатҰстҰ Ү&раннҰқ кіраматҰ. Оүан еш шікшҚбі жоң.}

онҰ алтҰ сот органдарҰ жіне Анкара билӘк органдарҰ бӘледӘ, Қндемеген болатҰн. БӘздӘ аңтап шешӘм шҰүардҰ жінендҰ дашӘ Шуаңпен">бӘрге барлҰң кӘтаптарҰмҰздҰ +зӘмӘзге ңайтарҰп бердӘ. Жіне онҰқ жамандҰүҰн айтсам, ниетӘм армиÇмҰздҰқ, іскерӘмӘздӘқ ңадӘрӘн тҚсӘрмеу болатҰн. БӘр т&лүанҰ жаңсҰُّ وَ у, бҚкӘл армиÇнҰ, баҒадҚр іскердӘ жаңсҰ к+ру ҚшӘн едӘ.
шӘншӘсӘ:"ЕлдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зуүа ҚгӘттейдӘ">дегенге ңарсҰ, жиҰрма жҰл ӘшӘнде жҚз мҰқ Н&ршҰлардҰқ жҚз мҰқ н&сңа Рисалей-Н&р кӘтаптарҰ алтҰ рбҚкӘл ңа берӘлсе де жіне он уілаÇтта жайҰлҰп таралса да елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&здҰ, ӘрӘткӘ салдҰ деген ешбӘр оңиүа сотта тӘркелмеген. МӘне, б&л ілгӘ жаланҰ жоңңа шҰүарадҰ. ОсҰ соқүҰ айҰптамада Қш сот бӘздӘ аңтап шешӘм шِيَمْل жіне ңайта-ңайта берӘлген наңтҰ жауаптҰ жаза беру маүҰнасҰз деп бӘлемӘн. Діл сол міселеге келгенде бӘздӘ айҰптау деген с+з, бӘздӘ сол міселеде аңтап ҚкӘм шҰүарүан Анкара жоүарүҰ сотҰ мен Денизли, ЕскӘшіҒир сот органдарҰн да айҰптау боп саМен ҚнндҰңтан жауап берудӘ соларүа сӘлтеймӘн. Б&дан басңа екӘ-Қш міселе таүҰ бар.

БӘреуӘ: ЕкӘ жҰл Денизли жіне Анкара ауҰр ңҰлмҰстар жоүарҰ сотҰнда ібден тексерӘлӘп болүаннан кейӘн бӘздӘ аңтап, кӘтаптарҰмҰздҰ ңайтарҰп бергеннӘтемеу де манаүҰ «БесӘншӘ ШуаңтҰқ!» бӘрекӘ таңҰрҰбҰн міселе ңҰлҰп, онҰ «+лӘп ңалүан бӘреу туралҰ айтҰпсҰқ» деп, бӘздӘ айҰптамаңшҰ.

— 418 —

БӘздӘқ жауола т&: "ЯлӘп, ңалүан дҚниÇдан +ткен, ҚкӘметтен байланҰсҰ ҚзӘлген бӘреуге ділме-діл келетӘн кҚлли, жан-жаңтҰ ірӘ орҰндҰ айтҰлүан сҰндҰ ешбӘр зақ ңҰлмҰс деп санамаса керек.

Эім, айҰптаушҰ орган хадистӘқ жалпҰүа ортаң кҚлли мҚлфикаҰнан бӘреуӘн алҰп ілгӘ ңолбасшҰүа ңатҰсҰ барҰн алүа тарттҰ. М&ндай іркӘм тҚсӘне бермейтӘн кҚрделӘ маүҰна ҚшӘн, ң&пиÇ &стап, жариÇ ңҰлҰнбаүан рисаленӘ ешбӘр зақмен ңудалауүа болмайдҰ. ЮрӘ ол рисале тақүажайҰп тҚрде «мҚтішібиҒ» хад баүҰте жору жасаүан. Ол жору отҰз-ңҰрҰң жҰл б&рҰн жасалүан жіне Қш сотта тексерӘлӘп, сол сотта жіне АнкаранҰқ алтҰ басңармасҰнда Қш жҰлдҰқ ӘшӘнде екӘ мірте тергелӘп сҰннан +ткен, ал наразҰлҰң болса наңтҰ жауап берӘлген бола т&ра аннҰқ истӘқ аңиңатҰн баÇндаүан кезде мін-маүҰнасҰ айҰбҰ к+п бӘр т&лүа жайлҰ боп, оүан діл келӘп жатса б&л зақмен ңҰлмҰс боп саналмайдҰ. Эім, оүан сҰн таүҰп, мӘнеудегӘ маңсатҰм, ол ӘшӘнде болүан жіне к+п ңателӘкке себеп болүан т+қкерӘстӘқ жаүҰҰреттӘңтарҰ тек онҰқ еншӘсӘне емес армиÇнҰқ, ержҚрек іскердӘқ, +кӘметтӘқ еншӘсӘне тиесӘлӘ екенӘн, онҰқ да азүана ҚлесӘ болуҰ мҚмкӘн. ОнҰқ жӘберген ңателӘкт УлухиӘн мӘнеу ілбетте, ешңандай айҰп саналмайтҰнҰ секӘлдӘ бӘздӘ т+қкерӘске ңарсҰ деуге ешбӘр негӘз бола алмайдҰ. Сондай-аң, б&л ержҚрек халҰңтҰқ міқгӘ +шпес маңтанҰшҰ жіне Ү&ранүа ңҰзметӘ мен дӘн ҚшӘн соүҰсңандҰүҰнҰқ аса ңҰмбат белолса оанҰ ірӘ майданда жарң-ж&рң еткен ңҰлҰш-найзанҰқ жідӘгерӘ боп табҰлатҰн АÇсофиÇ мешӘтӘн п&тханаүа, ал Ислам дӘни басңармасҰ болүан үимараттҰ ңҰздар лицейӘне айналдҰрҰп жӘбергеардҰқ дҰ жаңсҰ к+рмеу ңҰлмҰс боп санала ма?

АйҰптамадаүҰ кӘнілауүа себеп екӘншӘ міселе:

ш сотта аңталсҰн деген шешӘм шҰңңан жіне ңҰрҰң жҰл б&рҰн бӘр хадистӘқ керемет жорҰмҰн баÇндап жатңан кезӘнде жҰн мендемӘз Ұқ Шійх-Қл ИсламҰ Зімбилли Али Юфінди дейтӘн атаңтҰ ү&лама: «ШапканҰ ойнап болса да киŞге р&ңсат жоң!» деп, ірӘ онҰ барлҰң шійх-Қл Исламдар мен Ислам ү&ламаларҰ ң&птап, шапка киŞдӘ ҚзӘлдӘ-кесӘлдӘ тҰпазҰл лҰп, ал б&ңара халҰң мҚминдер онҰ киŞге міжбҚр болүанда ілгӘ ӘрӘ үалҰмдар р&ңсат бермегеннӘқ +зӘнде жаүдай ңиҰн Çүни Ç дӘннен безу Ç да бас к+теру жаүдайҰ туүанда ңҰрҰң жҰл берӘп, есӘншӘ ШуаңтҰқ бӘр жерӘнде бҰлай делӘнген-дӘ: «Шапка басңа кигӘзӘледӘ, сіждеге барма?» дейдӘ. БӘраң, бастаүҰ

— 419 —

иман ол шапканҰ да сіждеге тҰқ ал, иншаллаҒ, м&сҰлман ңҰладҰ!" деу арңҰлҰ б&ңара халҰңтҰ +кӘметке ңарсҰ ереуӘлден, бҚлӘктен Ғім, ерӘктӘ тҚрде иманҰ мен дӘнӘнен бастартудан ң&тңарүанҰ, сондай-аң, ешбӘр зақ мҚнзіуилерге Çүни дҚниÇн&л жер еткендерге м&ндай талап ңоймайтҰнҰ белгӘлӘ жіне жиҰрма жҰлда алтҰ +лке менӘ шапка киŞге міжбҚрлемедӘ сондай-аң, мемлекет ңҰзметкерлерӘ, ійелдер мен балалар жіне болу ңҰзметшӘлерӘ, ауҰл т&рүҰндарҰ шапка киŞге міжбҚр емес бола т&ра жіне ңазӘргӘ тақда ресми тҚрде іскери ңҰзметкерлердӘқ киŞӘ шарт болмай орнҰна тоңҰлүан бас киӘма шҰүутка киŞ к+п облҰстарда р&ңсат берӘлген бола т&ра, сол ҚшӘн менӘ жіне бауҰрларҰмдҰ айҰптауүа бӘр себеп ңҰлҰп отҰр. АпҰрм-ай, дҚниÇда м&ндай маүҰнасҰз айҰптаудҰ ң&птайтҰн зақ немесе ереже бар ма екен?

АйҰп таңңан ҚшӘншӘ міселе&натпаӘрдаүҰнда елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зуүа Қндеу жҚргӘзедӘ.

Б&үан ңарсҰ жауап: ЮуелӘ, осҰ жердӘқ сотҰна Ғім, АнкаранҰқ алтҰ министрлӘгӘне соттан р&ңсат алҰп жӘбеш кҚмі жіне б&лтартпас айүаңтармен бекӘтӘлген наразҰ хат бар. ОнҰ ңаз-ңалпҰнда осҰ айҰптамаүа жауап ретӘнде &сҰнамҰн.

ЕкӘншӘден; ЮмӘрдаүҰнда менӘмасҰп ілескен кӘсӘлер куі жіне сол жердӘқ халңҰ, сондай-аң, тіртӘп саңшҰларҰ м&нҰ растайдҰ, менӘ тергеп, сотта аңталҰп шҰңсам да ңоүамүа араласпау ҚшӘн ңолҰмнан келгенӘнше дҚниÇ саÇсатҰнан аулаң т&рдҰм. ТӘптӘ,рек: Е жазудҰ, ж&ртпен с+йлесудӘ ңойүан болатҰнмҰн. Тек, Ү&ран аÇттарҰнҰқ ңайталанатҰнҰ жайлҰ жіне перӘштелер туралҰ екӘ т&жҰрҰмнан басңа ешнірсе жазбадҰм. Жіне аптада бӘр үана Рисалей-Н&рүа ң&лшҰндҰру ҚшӘн жазатҰн едӘм. ТӘптӘ, барласимам ңҰзметӘн атңаратҰн туүан бауҰрҰма жіне жиҰрма жҰл менен дірӘс алүан жіне менӘ ңаттҰ уайҰмдайтҰн, менӘ Қзбей мерекемен ң&ттҰңтап т&ратҰн бауҰрҰма Қш жҰл болдҰне т+рт хат жаздҰм. ЕлдегӘ бауҰрҰма жиҰрма жҰл бойҰ бӘрде-бӘр хат жазбаппҰн. Солай бола т&ра, менӘ елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зҰп жҚр деп айҰп таүуүа жіне +ткен-кеткендӘ тӘзбекке тӘзӘп «т+қкерӘске ңарсҰ ірекет Ә жауа» дептӘ.

Б&үан жауап ретӘнде бҰлай деймӘн: ЖиҰрма жҰл ӘшӘнде жиҰрма мҰқ Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн жиҰрма мҰқ тӘптӘ, жҚз мҰқ адам ңҰзҰүа ірӘ ңабҰлдап оңҰүан болса сонҰқ ешбӘреуӘ елдӘқ тҰнҰштҰүҰн

— 420 —
б&зҰ, салайлҰ алтҰ сот, он +лкенӘқ тіртӘп саңшҰларҰ тӘркемеген. Б&л, бӘз туралҰ мҰқ Ұңтималдан бӘр Ұңтимал бола т&ра мҚмкӘн нірсенӘ болүандай ңҰлҰп к+рсетуде екенӘн ділелдейдӘ. Алайда * * ш Ұңтималдан бӘр Ұңтимал болүаннҰқ +зӘнде белгӘ-нҰшандарҰ к+рӘнбесе ңҰлмҰс саналмайдҰ. ЮрӘ мҰқдаүан Ұңтималдан бӘр Ұңтимал тҚгӘл, айталҰң ір бӘр адам тӘптӘ бӘздӘ айҰптаушҰ прокурордҰқ +не тостеген адамдҰ +лтӘруӘ мҚмкӘн жіне анархиÇ жасап немесе коммунизм ҚшӘн елдӘқ тҰнҰштҰүҰн, бӘрлӘгӘн б&зуҰ мҚмкӘн. Демек, б&лай асҰра сӘлтеп мҚмкӘн нірсенӘ болүан сиÇңтҰ ңарап,мдарҰнау ідӘлетке, зақүа ңайшҰ ірӘ ңиÇнат боп табҰладҰ.

ЖалпҰ кез-келген елде ңарсҰ пӘкӘрде ңарсҰластар боладҰ, тек пӘкӘрмен ңарсҰ болу ңҰлмҰсңа жатпайдҰ. кӘметтӘқ ж&мҰсҰна ңолмен араласпаса болдҰ. Ал, жҚрекке бетӘ ңҚрмейдӘ. ЮсӘресе отанүа, халҰңңа еш зиÇнҰ жоң, керӘсӘнше кҚллӘ пайда ікелген жіне ңоүам +мӘрӘне араласпайтҰн жіне жалүҰз бастҰ камераүа ңамалүан, ал жазүан кӘтаптарҰ Ислам -Н&р шӘқ ӘрӘ орталҰңтарҰнда ңҰзҰүа оңҰлҰп жоүарҰ баүаланүан адам туралҰ

{(СӘлтеме): ОнҰқ жазүан тіпсӘрӘ жайлҰ айҰптаушҰ орган жҚз жерде ңатесӘ бар айҰптауӘл нірнҰқ сексенӘншӘ ңатесӘнде бҰлай деп: "БесӘншӘ ШуаңтаүҰ жорҰмдарҰ ңате!" Оүан жауап ретӘнде, БесӘншӘ Шуаңта автор: "Еқ д&рҰсҰн АллаҒ бӘледӘ, м&нҰқ бӘр жорҰмҰ бҰлай болса керек!" деген с+здӘ пайдаланүан. ОнҰқ маүҰнасҰ: "Б&л хадистӘқ Ұңтимал маү бауҰрбҰлай болуҰ мҚмкӘн" деген с+з. Ал, логика ӘлӘмӘ бойҰнша м&нҰ бекерге шҰүара алмайдҰ. Тек, олай еместӘгӘн ділелдесе үана бекер боладҰ. ЕкӘншӘден, жиҰрма жҰлдан берӘ, тӘптӘ, ңҰрҰң жҰлдан берӘ менӘқ д&ңорҰтҰрҰм жіне Рисале Н&рүа тиӘсушӘлер бӘрде бӘр жорҰмҰмҰздҰ ӘлӘми болсҰн жіне логика жаүҰнан болсҰн жоңңа шҰүара алмай келедӘ. Жіне ілгӘ ңарсҰлас ү&ламалармен бӘрге Н&р шікӘрттерӘнӘқ мҰқдаүан үалҰмдарҰ ешңашан " келӘпҰ үана д&рҰс!" демеген. Солай бола т&ра Ү&ранда ңанша сҚре бар екенӘн бӘлмейтӘн бӘреу осҰ аңиңаттҰ терӘске шҰүарҰп ңарсҰлҰң бӘлдӘрсе неткен ҰнсапсҰздҰң, +здерӘқ ойлақдарк. Юйтмен жорҰм (тіуил) деген с+з, хадистӘқ немесе аÇттҰқ к+птеген маүҰналарҰнҰқ бӘр Ұңтимал маүҰнасҰ дегендӘ бӘлдӘредӘ.}

тҚрлӘ, алҰп ңашпа, негӘзӘ жоң жала жапңандар анархиÇүа тӘптӘ коммунизмге +здерӘ парңҰна бармай ңҰзмет етуде деп Ұн да ап та ңоÇмҰн. БайңаймҰн, жасҰрҰн д&шпандарҰмҰз, Рисалей-Н&рдҰқ ңадӘрӘн тҚсӘру маңсатҰмен саÇсаттҰқ иӘсӘ шҰүатҰн міҒдилӘк міселесӘн алүа тартҰп бейне бӘр Рисалей-Н&р сонҰқ ң&ралҰ деп еш негӘзӘ жоң босңа сҰлтау Әздеуде. БілкӘм, жеке басҰма к+бӘнеп жатңан м&нша азап сол кҚдӘктен туҰндаса керек.

— 421 —

Мен ілгӘ залҰм д&шпандарүа жіне олардҰ тҰқдап бӘзге ңарсҰ келушӘлерге айтарҰм: Ү&дай саңтасҰн! Ешңашан б&лай шектен мезетиман аңиңаттарҰн жеке басҰма пайдаланҰп, онҰ жоүарҰ міртебеге жетуге, атаң-дақң иеленуге ң&рал ңҰлмаүанҰма жетпӘс бес жҰлдҰң, ісӘресе соқүҰ отҰз жҰлдҰң +мӘрӘм жіне Н&р рисалелерӘ жіноңпаңңмен араласатҰн мҰқдаүан жандар куілӘк етедӘ.

Иі, Н&р шікӘрттерӘ бӘледӘ, м&нҰ сотта да айүаңтармен ділелдеген болатҰнмҰн, мен жеке басҰма ң&рмет, атаң-дақң, ңошамет с&ай-аң Ұн жіне аңҰреттӘк не де рухани дірежеге жетудӘ к+ксейтӘн адам емеспӘн. Мен ңолҰмнан келгенӘнше іҒл-Ә иманүа имани т&рүҰдан ңҰзмет ету ҚшӘн дҚниÇлҰң +мӘрӘмдӘ жіне +ткӘншӘ м-аңю(бртебелердӘ үана емес керек болса аңҰреттӘк +мӘрӘмдӘ жіне іркӘмнӘқ арманҰ аңҰреттӘк баңи міртебелердӘ пида етуге, тӘптӘ тозаңтан кейбӘр бейшаралардҰқ ң&тҰлуҰна себеп болу ҚшӘн - ңажет болса - ж&маңтҰ тастап тозаңңҰтңа уге дайҰн екенӘмдӘ шҰнайҰ бауҰрларҰм бӘледӘ ірӘ онҰ соттарда белгӘлӘ маүҰнада ділелдегенмӘн. Солай бола т&ра маүан ілгӘндей айҰп таүу арңҰлҰ Иман мен Н&р ңҰзметӘмде ҰңҰлассҰз деп жазүҰру жіне Рисалей-Н&рдҰқ ңадӘа ңиÇмсӘру арңҰлҰ онҰқ орасан зор пайдасҰнан халҰңтҰ маң&рҰм ңалдҰру д&рҰс емес. АпҰрм-ай, б&л бейбаңтар дҚниÇнҰ міқгӘ жіне ж&рттҰ +здерӘ сиÇңтҰ иманҰн дҚниÇүа сатадҰ деп ойлай ма екен?! Адасңандарүа ңарсҰ атой сжҚрегӘ иман ңҰзметӘ ҚшӘн дҚниÇлҰң - керек болса - аңҰреттӘк +мӘрӘн ңиŞүа дайҰн жіне соттарда айтңанҰндай, бӘр тҚйӘр иман аңиңатҰн дҚниÇнҰқ салтанатҰна ауҰстҰрмайтҰн жіне саÇсаттан тӘптӘ, саÇжалүҰз иӘсӘ шҰүатҰн рухани не заттҰң міртебелерден ҰңҰлас сҰрҰмен аулаң т&ратҰн жіне жиҰрма жҰл бойҰ адам айтңҰсҰз азапңа т+зӘп саÇсатңа - &станүан жолҰна орай - +зӘн нҰқ аңетпеген жіне ніпсӘсӘ жаүҰнан +зӘн шікӘрттерӘнен т+мен санайтҰн жіне олардан ірдайҰм к+мек пен демеу, д&үа діметкен жіне ніпсӘсӘн тҰм бейшара ірӘ тҚкке т&рмайтҰн ң&нсҰз деп сенетӘн адам жайлҰ кейбӘр адаасамасарҰ, Рисалей-Н&рдан алүан имани ңуаттҰқ ісерӘмен ілгӘ бейшаранҰ - жазүан тіпсӘрӘ ҚшӘн - +з хаттарҰнда Рисалей-Н&рдҰқ ңасиетӘн оүан телӘп жіне ешңандай саÇси маүҰнасҰ жоң, жалпҰ ідет бойҰнша адамдар +з арасҰнда жаңсҰ к+рген жій бӘр адамүа: "К+кстаүаннҰм, ң&лҰнҰм!" дейтӘнӘ секӘлдӘ оүан да жоүарҰ міртебе берсе, шамадан тҰс асҰра сӘлтеп маңтаса жіне б&рҰқүҰ ідетпен &стаз бен шікӘрт арасҰнда болатҰн

3422

ірӘ еш с+кеттӘгӘ жоң маңб&л ідет бойҰнша ризашҰлҰң бӘлдӘиңаттасатҰмен тҰм артҰң маңтап-мадаңтаса жіне ескӘ ідетпен маңб&л кӘтаптардҰқ соқүҰ бетӘне маңтап, алүҰс с+здер жазҰлатҰнҰ белгӘлӘ бола т&ра, м&ндай маңтау ешбӘр т&рүҰдан ңҰлмҰс саналмаса керек!

Иі, асҰра сӘлтеудӘқ аңиңатңа жараса бермейтӘүан де. Дегенмен, ешкӘмӘ жоң үірӘп, д&шпанҰ к+п, жірдемшӘлерӘн жаппай ҚркӘтӘп тастаүан, сол ҚшӘн ҰнсапсҰз ңарсҰластарҰна ерегӘсӘп, тек +зӘне жірдем етушӘлердӘ рухани демаүан ңсатҰнда жіне олар да ңашҰп кетпесӘн деп, сондай-аң, асҰра сӘлтеп маңтаүан кӘсӘлердӘқ к+қӘлӘн ңалдҰрмай ҰнтасҰн азайтпау ҚшӘн олардҰқ кейбӘр мِن۪ينَ+здерӘн Рисалей-Н&рүа аударҰп, тҚгелдей жоңңа шҰүармаүанҰ ҚшӘн ңабӘрге таÇп ңалүан ңарт кӘсӘнӘ, онҰқ иманүа адал ңҰзметӘн дҚниÇ ҚшӘн жасап жҚр, деп Рисалүан кейбӘр мемлеткеттӘк ңҰзметкерлердӘқ хаң пен аңиңаттан, Ұнсап пен зақнан ңаншалҰңтҰ &заң екенӘ мілӘм. МенӘқ айтар соқүҰ с+зӘм:
لِكُلِّ مُص۪يبَةٍ اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَيْهِ رَاجِعُُدُ وَСаид Н&рси
* * * * * *
— 423 —

ҮОСұМША

Жауап алу басңармасҰнҰқ соқүҰ сараптама ңорҰтҰндҰсҰнҰқ аңҰрүҰ беттерӘнде бҰлай дептӘ: "СарапшҰи

*М&үжизат-Ұ Ү&раниÇнҰ">Çүни тек ЖиҰрма бесӘншӘ С+з рисалесӘн зерттеп, ӘшӘнде Қш аÇттҰқ мідениетке ңарсҰ маүҰнасҰ жазҰлүандҰңтан ңазӘргӘ мідениет зақдармӘ шіпйкес келмейтӘндӘктен ресми тҚрде таралуҰна тҰйҰм салҰнуҰ жайлҰ жіне жиналҰп тіркӘленуӘ жайлҰ т+рт ай б&рҰн шешӘм шҰңңан" деген жазудҰ к+рдӘм.
Б&үан жауабҰмҰз: "М&үжизат-Ұ Ү&раниÇ" ңазӘр "Зулфикар">н РисааладҰ. Ал, онҰқ т+рт жҚзге жуҰң беттерӘнӘқ тек екӘ бетӘнде үана отҰз жҰл б&рҰн мідениеттӘқ Ү&ранүа ңарсҰ мӘнеуӘне наңтҰ тҚрде жауап беретӘн жіне б&рҰн жазҰлүан Қш рисалемдегӘ Қш аÇттҰٰنِ الӘрӘ боп табҰладҰ. Ол Қш аÇт мҰналар:

БӘреуӘ: "ТісіттҚр-Қ нисуан" Çүни ійел затҰнҰқ киӘм киӘсӘ жайлҰ аÇт.

ЕкӘншӘсӘ:>Мирас жайлҰ мҰна аÇт: فَیلِاُمِпайдалسُّدُسُ
шӘншӘсӘ де мирас туралҰ болатҰн мҰна аÇт:
فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ б&л аÇттардҰқ аңиңатҰн, олардҰқ хикметӘн жиҰрма жҰл б&рҰн, аңҰлг+й философтардҰқ ҚнӘн +шӘреламҰн етӘп екӘ беттӘк рисале жазүан едӘм. Ал, басңа рисалелерӘмдӘ отҰз жҰл б&рҰн жазүан болатҰнмҰн. ЕндӘ, сол кӘтаптарҰмдҰ бҚгӘн жазҰлүандай кҚдӘктенӘп т+рт жҚз беттӘк ЗҚлфикар бӘр Қйма тҰйҰм салуда. НегӘзӘнде онҰқ орнҰна ілгӘ екӘ беттӘ алҰп тастап кӘтаптҰ ңайтарҰп алуүа зақ бойҰнша хаңҰмҰз бар. Үалайша, бӘр хатта кҚдӘктӘ бӘр-екӘ с+з болса, сол с+здердӘ алҰп тастап ңалүандарҰн та менӘ р&ңсат берӘледӘ. Діл солай, ідӘлет орнҰ соттан осҰ аңҰмҰздҰ талап етемӘз. БӘр ай б&рҰн бӘзге берӘлген ңҰрҰң беттӘк айҰптау хатҰн ңасҰма келӘп т&рҰп оңуүа мҚмкӘндӘк таба алмаүан соқ бҚгӘ бҰлаи он бӘрӘншӘ шӘлдеде ңайтадан келӘп оңҰдҰ. Мен тҰқдадҰм. Үарасам, сӘзге екӘ ай б&рҰн жазүан ңосҰмшасҰмен бӘрге жіне АнкаранҰқ алтҰ министрлӘгӘне жӘберӘлген ірӘ сӘзге де келген наразҰлҰң хайҰп, кгӘ айҰптаманҰ тҚбӘрӘмен бекерге шҰүарҰп, онҰқ б&рҰстҰүҰн ашҰңңа шҰүарадҰ. АйҰптамаүа ңарсҰ таүҰ аңталҰп, наразҰлҰң хат жазудҰқ ңажетӘ жоң деп ойлаймҰн. Тек, бӘبِمِدَміселенӘ айҰптаушҰ органүа бӘлдӘргӘм келедӘ:
— 424 —

Мен, айҰптау хатҰна к+п мін бермей жауап бермегенӘмнӘқ себебӘ, бӘздӘ аңтап шҰңңан Қш ідӘл соттҰқ абҰройҰн тҚсӘрмеу ҚшӘн ірӘ оларүа ңиÇнат жасамау ҚшӘн едӘ.ір ҚйгнӘ, ол соттар ңазӘргӘ айҰптамалардҰқ негӘздерӘн толҰң егжей-тегжейлӘ зерттеген соқ бӘзге бас бостандҰүҰмҰздҰ берген болатҰн. ЕндӘ, оларҰсҰн кӘмӘн бекерге шҰүару ідӘлет басңармасҰнҰқ абҰройҰн тҚсӘру боп табҰладҰ.

ЕкӘншӘ т&жҰрҰм: АйҰптаушҰ органдар, болҰп кеткен жіне болуҰ мҚмкӘн нірселердӘ жинап мҰқдаүан міселенӘқ ӘшӘнен бӘр-екӘ міселенӘ назарүа аақнҰқ &йҰңтаса тҚске кӘрмейтӘн тҚрлӘ маүҰна шҰүарҰп бӘздӘ айҰптап отҰр. Алайда, олардҰқ назарүа алүан міселелерӘ Рисалей-Н&рдҰқ Қлкен кӘтаптарҰнда бар. МҰсҰрдаүҰ Юл-Юзхар университетӘнӘқ ү&ламаларҰ, ҮасиеттӘ Шам шіҒарҰнҰасап, үалҰмдарҰ, КиелӘ Мікке мен Н&рлҰ МідинанҰқ имамдарҰ жіне Хілеп пен басңа ңалалардҰқ ісӘресе, ДӘн ӘстерӘнӘқ аңиңатшҰл үалҰмдарҰ кӘтаптҰ к+рӘп жоүарҰ баүа берӘп, шҰнайҰ тҚрде растаүан бола т&ра +зӘнше үалҰмсҰмаң, и"Юй, МңҰлдҰлардҰқ үҰлҰми наразҰлҰң танҰтңандарҰн к+рӘп тақүалдҰм. ЖарайдҰ, кейбӘр ңателӘктерӘм болүан шҰүар, дегенмен, мҰқдаүан үалҰмдардҰқ байңамаүан немесе тиӘспеген айҰптмен +лҰ ол ңателӘктер рас болүан кҚннӘқ +зӘнде ңҰлмҰс саналмайдҰ, тек үҰлҰми ңате саналадҰ.

Сондай-аң, Қш сот барлҰң Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн жіне бӘздӘ аңтап шҰңңан-дҰ. Тек, ЕскӘшіҒар сотҰ бӘр үана «тісіттҚр-Қ Нисуан» Çүни ійел затҰн маңтаң таүуҰ жайлҰ баÇндайтҰн ЖиҰрма т+ртӘншӘ ЛеманҰқ он бес с+зӘн сҰлтау ңҰлҰп менӘ жіне жҚзден он бес досҰмдҰ жеқӘл жазаүа тарттҰ. Ол жайлҰ сендерге жазүан хатҰмда бҰлай деген болатҰӘншӘ, " ш жҚз елу мҰқ тіпсӘрдӘқ дегенӘне сай келетӘн тіпсӘрӘмдӘ соттап тҰйҰм салудҰ егер жер бетӘнде ідӘлдӘк ңалса ол ҚкӘмдӘ ңабҰлдай ңоймас!".>АйҰптаушҰ орган ңайдаүҰ жоңтҰ жӘпке тӘзӘп, жиҰрма жҰл бойҰ жазҰлүан кӘтап пен хаттардаүҰ кеҰлҰп з+здердӘ терӘп алҰп онҰ бӘзге ңарсҰ пайдаланүҰсҰ келген. Алайда, б&л т&рүҰдан бӘздӘ аңтаүан Қш емес бес-алтҰ соттҰ да ілгӘ ойдан шҰүарҰлүан ңҰлмҰсңа бӘзбен бӘрге кӘнілӘ болатҰнҰн ескертӘп отҰрмҰн.

шӘншӘсӘ; ЯлӘп, не кҚптен байланҰсҰ ҚзӘлген жіне саÇси т+қкерӘстегӘ жӘберӘлген кейбӘр ңателӘктерге кӘнілӘ басшҰнҰ ашҰңтан мӘнеу, наразҰлҰң бӘлдӘру зақ бойҰнша ңҰлмҰс саналмайдҰ. Алайда,

— 425 —

ол ашҰңтан ашҰң мӘнелмеген болатҰн, онҰ прокурордҰқ +зӘ +ткенкеткбойҰншңтарҰп, «жірбізі» жасап жалпҰүа арналүан с+зӘмӘздӘ оүан сійкестендӘрдӘ. ЮлгӘ ң&пиÇ, іркӘмге к+рсетпей жҚрген маүҰналардҰ жариÇ етӘп, жарҰңңа шҰү болҰпа к+пшӘлӘктӘқ назарҰн аударттҰ. Егер, жариÇ ету ңҰлмҰс саналатҰн болса айҰптаушҰ орган +зӘ кӘнілӘ. СебебӘ, ж&рттҰ ол маүҰналарүа ңҰзҰңтҰрҰп назарҰн аударүан солар үой.

Т+ртӘншӘсӘ; ш сот саÇм балам т&рүҰсҰнда тексерӘп аңтау ҚкӘмӘн шҰүарса да таүҰ да бӘр +леқнӘқ ңайталана беретӘн ңайҰрмасҰ секӘлдӘ «саÇси &йҰм» деген кҚдӘкке жан-жаңтан ділелдер ӘздерӘ сауүа барҰнша тҰрҰсңан. Алайда, ңазӘргӘ ңоүамда саÇси жіне отанүа, халҰңңа зиÇнкес бӘрнеше &йҰмдар бола т&ра жіне олардҰқ ж&мҰс ӘстеуӘне р&ңсат берӘлӘп, еркӘн ж&мҰс жасап жатңансҰқменз секӘлдӘ мҰқдаүан куігерӘ бар, мҰқдаүан оңиүалармен ділелденген жіне алтҰ +лкенӘқ тиӘспеуӘ арңҰлҰ анҰңталүан Н&р шікӘрттерӘнӘқ дірӘстес жора-жолдастарҰн кӘнілап, отанүа, халҰңңа, дӘнге орасан зор пайда келтӘрӘп жҚргнен кее халҰңтҰқ дҚниÇлҰң, аңҰреттӘк баңҰтҰ ҚшӘн ңҰзмет ететӘн, сҰрттан-Әштен шҰңңан бҚлӘкшӘл аүҰмдарүа ңарсҰ ңаймҰңпай ауҰзбӘршӘлӘгӘн саңтап жҚргендердӘ, "саÇси &йҰм" деп жала жабу жіне жиҰрмүҰнасҰа санҰ жҚз мҰқнан асҰп жҰүалатҰн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&затҰн бӘрде-бӘр оңиүасҰ тӘркелмеген бола т&ра, «ДӘндӘ пайдаланҰп ңауӘпсӘздӘктӘ б&зуүа халҰңтҰ ҚгӘттеуде!» деп олардҰ айҰптау д&, отанес, онҰ жоүарҰда аталмҰш аңиңат - ділелдер терӘске шҰүарадҰ. ҮойшҰ ійтеуӘр, таүҰ ол туралҰ айта беру артҰң деп бӘлемӘн. АйҰптамадан б&рҰн жазҰлүан наразҰ хат пен онҰқ ңосҰмшаларҰ оүан наңтҰ жауап болҰп табҰладҰ.

АфالْغَيаңтасҰнда ңамаулҰ
Саид Н&рси
* * * * * *
— 426 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ
Афион сотҰна жіне ауҰр ңҰлмҰстар сотҰнҰқ т+раүасҰна арналадҰ:

тіртӘпкезӘмнен бойҰмда озбҰрлҰңтҰ к+тере алмайтҰн мӘнез болүандҰңтан дҚниÇмен байланҰстҰ Қзген болатҰнмҰн. СоқүҰ кездерӘ еш негӘзӘ жоң, маүҰнасҰз імӘндегдем орҰнсҰз озбҰрлҰңтҰқ салдарҰнан +мӘр сҚру тҰм ңиҰндап кеттӘ. ТҚрменӘқ тҰсҰнда жҚздеген ресми ңҰзметкерлердӘқ озбҰрлҰүҰна шҰдау мҚмкӘн емес. М&ндай +мӘрден жалҰңтҰм. Мен сендерден жазаүа тартуларҰқдҰ талап етемӘн. Діл ңазӘр Ә Мутлолүа тҚспей т&р. Маүан тҚрмеде отҰру керек боп т&р. АйҰптаушҰ органнҰқ бӘзге таңңан айҰбҰнҰқ негӘзӘ жоң екенӘн +зӘқӘз де бӘлесӘз. Ол айҰппен б......азалай алмайдҰ. БӘраң, менӘ жазаүа тартуүа лайҰң кӘніларҰм к+п, ол рухани т&рүҰдан ірӘ +з мӘндетӘмдӘ адал атңармаүанҰм ҚшӘн. Егер нендей кӘнім бар екенӘн бӘлгӘқӘз келсе айтҰп берейӘн.

Иі, менӘқ Қлдд-Ә Зр кӘнім мҰнау: Отан ҚшӘн, халҰң ҚшӘн, дӘн ҚшӘн атңарҰлуҰ тиӘс мақҰзҰ зор мӘндеттӘ - дҚниÇдан безгенӘм ҚшӘн - атңармаүандҰңтан расҰнда кешӘрӘлмес кӘні екее ҰңҰлне онҰ бӘлмеу сҰлтау еместӘгӘн осҰ Афион тҚрмесӘнде к+зӘм жеттӘ. Н&р шікӘрттерӘнӘқ пік, сезӘммен тек аңҰрет ҚшӘн Рисалей-Н&рүа жіне аудармашҰсҰна деген Ұнта-ҰңҰлуүа боҚниÇуи ірӘ саÇси &йҰм санап олардҰ жауапңа тартуүа ірекет еткендер аңиңаттан, ідӘлеттен ңаншалҰңтҰ алҰс кеткенӘн Қш соттҰқ б&л т&рүҰдан бӘздӘ аңтауҰн ділел ретӘнде келтӘрӘп бҰлай демекпӘн:َ الزّүамдҰң +мӘрде ісӘресе, м&сҰлман халңҰнҰқ негӘзгӘ +мӘрлӘк ңаүидасҰ мҰнау: тума-туҰстар арасҰнда шҰнайҰ ң&рмет, сҰйластҰң, сонҰмен ңатар ңауҰмдар мен рулар бӘрӘншда ңарҰм-ңатҰнас жіне Ислам дӘнӘ бойҰнша мҚмин бауҰрҰна ңол &шҰн берӘп к+мектесу, рухани бауҰрластҰң жіне +з &лтҰмен, +з халңҰмен тҰүҰз байланҰста болу жіне міқгӘ +мӘрӘн саңтайтҰн Ү&раннҰқ аңиңаттарҰна, онҰ жаŞшҰларүа ң&рмет к+рсету. Рис7

[рдҰқ атңаратҰн бастҰ ңҰзметӘ осҰ. Б&л аталүандардҰ жоңңа шҰүару арңҰлҰ үана жіне олардҰқ ңарсҰ болҰп кҚресӘп жҚрген, ңазӘргӘ тақда солтҚстӘктен шҰүҰп с&мдҰң анархиÇнҰқ т&ңҰмҰн шашҰп жатңан, нісӘлӘмӘз бен

— 427 —
&лтҰмҰздҰқ тамҰрҰна балта шауҰптӘ, ертҰқ баласҰн +з ңарауҰна алҰп туҰсңандҰң пен &лт &үҰмҰн жойҰп жатңан жіне адамзаттҰқ мідениетӘ мен ңоүам +мӘрӘн астан-кестеқӘн шҰүаруүа баүҰтталүан ңҰзҰл коммунистӘк ңауӘп-ңатердӘ ңабҰлдап, сонҰқ д&рҰс екенӘн мойҰндаулҰсу, мен үана Н&р шікӘрттерӘн кӘнілап саÇси &йҰм деп, айҰп таүуүа болар. СондҰңтан, Н&рдҰқ шҰнайҰ шікӘрттерӘ тайсалмастан Ү&ран аңиңаттарҰна адал берӘктӘгӘн, тҰүҰз бالْمَحстҰ екенӘн жіне аңҰреттӘк бауҰрларҰна деген ҰстҰң ҰңҰласҰн жасҰрмай ашҰң к+рсетедӘ. Сол киелӘ бауҰрластҰң ҚшӘн ңандай да бӘр жазанҰ тартуүа риза болатҰндҰңтаСондайан нірсенӘ еш бҚкпестен ідӘл сотта айтҰп, ортаүа жайҰп саладҰ. Алдап, жаүҰмпазданҰп, жалүан с+йлеп +здерӘн аңтауүа тҰрҰсҰп дірежесӘн т+мендетпейдӘ.
Т&тңҰн
Саид Н&рси
* * * *ңолҰна%< АФИОН СОТұНұҢ АЙұПТАМАСұНА ҮАРСұ БЕРӨЛГЕН НАРАЗұ ЖАУАПҮА СТЕМЕ

БӘрӘншӘден; МенӘқ сотңа айтарҰм: СоқүҰ болүан, жақа айҰптамада Денизли жіне ЕскӘшіҒир ңаласҰнда болүан сотҰмҰздаүҰ б&рҰқүҰ айҰптамаларүа ңарап жіне берге марсҰ сарапшҰлардҰқ атҚстӘ тергеуӘне негӘзделӘп жасалүандҰңтан бҰлай демекпӘн: ОсҰ айҰптаманҰқ жҚз ңатесӘн тауҰп бермесем жҚз жҰлүа сотталуүа разҰмҰн. МӘне, ол айайшҰ едҰ ділелдедӘм, жҚзден аса ңатенӘқ ңаласақҰз тӘзӘмӘн берейӘн.

ЕкӘншӘден; Мен, Денизли сотҰнда, кӘтаптарҰмҰз бен ңаүаздарҰмҰз Анкараүа ж+нелтӘлген кезде, бӘзге ңарсҰ ҚкӘм берӘлетӘн болдҰ деп уайҰмдап жіне ҚмӘтӘм ҚзӘлгенӘн достарҰма жйда, оболатҰнмҰн. КейбӘр аңталу хатҰмда да жазҰлүан сол жазу мҰнау болатҰн: Егер Рисалей-Н&рдҰ мӘнеу маңсатҰмен оңҰп тексерген ідӘлет ңҰзметкерлерӘ, сол арңҰлҰ имандарп-анҰңттап немесе саңтап ңалса, кейӘн олар менӘ +лӘм жазасҰна кессе, сендер куі болҰқдар, мен олардҰ кешӘрдӘм. СебебӘ, бӘз Иман мен Ү&ран ңҰзметшӘлерӘмӘз. Рисалей-Н&рдҰқ мӘндетӘ имандҰ ңуаттап саңтап ңалу. Ол, мҰнау дос, мҰнау д&шпан деп б+лӘп жармжан-жани ңҰзметтӘ ешбӘр жаңңа жаңтаспай адал атңаруүа мӘндеттӘ.

— 428 —

МӘне, уа сот ңҰзметкерлерӘ! ОсҰ аңиңатңа байланҰстҰ сотта Рисалей-Н&рдҰқ б&лтартпас ңуаттҰ айүаңтарҰ +зӘне назар аудартңанҰ рас. ЕндӘ, мр арале Әстесеқдер де кешӘрем, ренжӘмеймӘн. Сол ҚшӘн маүан Қлкен з&лҰмдҰң жасап жібӘрлесе де жіне +мӘрӘмде к+рмеген опасҰздҰңңа &шҰрап зор ңиÇнат жасап намҰсҰма тисе даүҰ шҰдап баүамисалелптӘ, олардҰ ңарүамадҰм да. БӘзге ңарсҰ м&ндай айҰптаулар мен жабҰлүан жаланҰқ бірӘне ңарсҰ ңоÇр ңалңанҰмҰз Рисалей-Н&рдҰқ кӘтаптарҰ жіне ешкӘм т+теп бере алмайтҰн аңталу хаттарҰм жіне жоңңа шҰүарҰлмайтҰн на&сҰлмаң жазбаларҰм.

ТақүаларлҰң жійт: МҰсҰр, Шам, Халепю(Алеппо),>МҚніууір Мідині, МҚкіррім МіккенӘқ ү&ламаларҰ жіне ДӘни басңарманҰқ бӘлӘмӘ тереқ имамдарҰ ілгӘ Н&р да бӘарҰн талдап-талңҰлап бӘрдебӘр сҰн айтпай, жоүарҰ баүалап маңтаүан бола т&ра бӘзге айҰптама дайҰндаүан пасҰң бӘреу, Ү&рандҰ жҚз ңҰрҰң сҚре деп АйдҰ аспанүа бӘр-аң шҰүарҰп кӘтаптарҰмҰзүа атҚстӘ ңарап, Рисалей-Н&р ңиҰн кн бӘрерде жазҰлүанҰн, мен де жалүҰзсҰрап, ешкӘмдӘ танҰмайтҰн үарӘп хілӘмде ірӘ маүан ңиÇнат жасалҰп, тҚрлӘ ңиÇнат к+рӘп, жаппай тиӘсӘп жатңанда осҰлай жҚз мҰджифри аңиңатшҰл жандар мойҰндап растап жатса да, ілгӘндей Ү&ранда ңанша сҚре барҰн бӘлмейтӘн бӘреу: "Рисалей-Н&р Ү&ран мен хадистӘ жоруүа тҰрҰсңбаүан. кейбӘр кӘтаптарҰнда оңҰрманүа берер ӘлӘмӘ, Қйретер бӘр ң&ндҰлҰүҰ жоң!" деп, мӘн таүуҰ зақнан, аңиңаттан, ідӘлеттен, шҰндҰңтан ңаншалҰңтҰ алҰүҰзҰншеткенӘ тҚсӘнӘктӘ.

ШаүҰм ретӘнде сӘзге мҰнанҰ да айтайҰн: жҚздеген ңатесӘ бар, к+қӘлӘмӘзге ауҰр келген ңҰрҰң беттен т&ратҰн айҰптаманҰ толҰүҰмен бӘзге екӘ саүат боҰн Хасп тҰқдаттҰ. Ал бӘздӘқ наүҰз аңиңат бӘр жарҰм беттӘк наразҰ хатҰмҰздҰ - ңанша жалҰнсам да - екӘ минут оңуүа р&ңсат бермедӘ. СондҰңтан, менӘқ наразҰ хатҰмдҰ толҰң оңҰп шҰүуларҰқҰздҰ ідӘлет атҰнан сӘзден с&раймҰн.

шӘншӘдзсӘз тз-келген +кӘметте ңарсҰластарҰ, оппозициÇ боладҰ. ЕлдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&збау шартҰмен зақ жҚзӘнде оларүа тиӘспейдӘ. Мен жіне мен секӘлдӘ дҚниÇдан безген, тек аңҰретӘн ойлайтҰндар, ірине мҰқ т+рт жҚз жҰлдан берӘ ата-бабамӘнгӘзтанүан жіне Ү&ранҰмҰздҰқ тірбиелӘк мінӘсӘ бар, ҰңҰлҰм заманнан берӘ Қш жҚз елу миллион мҚминдердӘқ ңастерлеп сенӘп келген баңи ілемдегӘ міқгӘ +мӘрге ңам жасаудҰқ орнҰна жасҰрҰн д&шпанҰмҰздҰқ

— 429 —

зорлҰң-зомбҰлҰүҰна к+нӘп, олардҰқ маүанарбаүанҰна ерӘп мҰна ңҰсңа, баÇнсҰз дҚниÇ +мӘрӘ ҚшӘн азүҰндҰңңа салҰнҰп, батҰстҰқ жабайҰ мідениетӘнӘқ анайҰ ңҰлҰңтарҰн - болһшевиктер сҰңҰлдҰ - озбҰр зақдарҰ бойҰнша ңабҰлдап, онҰ +зӘмӘздӘқ +мӘрлӘк жол ңҰлҰп &стануҰмҰз істе, мҚмкӘн бе?! ДндерӘқ ешбӘр зақ, торүайдҰқ миҰндай миҰ бар ір адам м&нҰ ңабҰлдатуүа зорлай алмасҰ анҰң. БӘз, ілгӘ ңарсҰластарүа бҰлай демекпӘз: "БӘзге тиӘспеқдер, бӘз сендерге тиӘскенӘмӘз жоң".

ОсҰүан байланҰстҰ айтарҰм: АÇсофиÇнДемек,анаүа, Ислам орталҰүҰн ңҰздар лицейӘне айналдҰрүан бӘр ңолбасшҰнҰқ ойҰнан шҰүарүан «зақҰндаүҰ» б&йрҰңтарҰн пӘкӘрмен де, аңҰлмен де ңабҰлдамаймҰз. Жіне т&лүа ретӘнде онҰ ңолдамаймбайланна жиҰрма жҰлүа созҰлүан азаптҰ т&тңҰн +мӘрӘмде адам айтңҰсҰз з&лҰмдҰң шексем де саÇсатңа араласпадҰм, билӘкте шаруамҰз болмадҰ, тіртӘптӘ б&збадҰң. АлатастаүҚз мҰқдаүан Н&р достарҰм бар солай бола т&ра ңауӘпсӘздӘкке ңатҰстҰ бӘрде-бӘр оңиүа тӘркелмедӘ.

Мен жеке адам ретӘнде осҰ соқүҰ кезде +мӘрӘмде к+рмеген ңиÇнат к+рӘп, намҰсңа тиетӘн орҰнсҰз мімӘлелер мен опасҰздҰңтардҰқ салдрамаза +мӘрден жалҰңтҰм. Басңан аÇүҰқдҰ ақдҰп, ікӘреқдеп імӘр беретӘн сҰрттай бостандҰңтан шаршадҰм. СӘзге +тӘнӘш ретӘнде, менӘ аңталуҰмдҰ емес, керӘсӘнше ідеттен тҰс жазаүа тартҰлуҰмдҰ с&раүан болатҰнмҰн. ЮрӘ сӘзден жеқӘл емес +те ауҰр жазамнҰқ ммҰн. ЯйткенӘ, м&ндай с&мдҰң з&лҰмдҰңтан ң&тҰлудҰқ жолҰ менӘқше Ç ңабӘрге тҚсу Ç да тҚрмеге кӘру, одан басңа шара к+рмей т&рмҰн. ҮабӘрге тҚсу Çүни ілем азӘрге ңолүа тҚспей т&рүандҰңтан жіне +з-+зӘне ңол ж&мсау ауҰр кҚні болүандҰңтан ірӘ ажал да белгӘсӘз, сол себептӘ бесалтҰ ай {(СӘлтеме): ҮазӘр он жетӘ ай +ттӘ, еш +згерӘс жоң.} жалүҰз ңамалүан тҚнӘндей жатуүа разҰ болдҰм. БӘраң, б&л +тӘнӘштӘ бейкҚні бауҰрларҰм ҚшӘн ізӘрге табҰстамадҰм.

Т+ртӘншӘден; ОсҰ отҰз жҰлүҰ +мӘрӘмде жіне жақа Саид деп атаүан кезӘмде Рисалей-Н&рда жазүандарҰмнӘ с+йҰмен жіне жеке басҰма ңатҰстҰ аңиңаттар да м&нҰ растайдҰ жіне менӘмен танҰсңандар ҰнсаптҰ жандар да бӘледӘ, солардҰқ куілӘгӘне сҚйене отҰрҰп бҰлай деймӘн: Мен жҚгенсӘз ніпсӘмдӘ ңолҰмнан келгенше маңтаншаңтҰңтан, атаң ң&марлттерӘқтҰйҰп, жеке басҰма ң&рмет к+рсеткен Н&р шікӘрттерӘн білкӘм жҚз рет ренжӘткен шҰүармҰн.

— 430 —

«Менде тҚк жоң, мен Ү&раннҰқ ң&ндҰлҰңтарҰн сататҰн дҚкеннӘқ байү&с делдалҰмҰн, сатушҰсҰмҰн» дегенӘмдӘ, жаңҰн достадӘ. Бін бауҰрларҰм естӘп, к+рген-дӘ. Мен дҚниÇлҰң мансап, атаң-дақң тҚгӘл тӘптӘ рухани жоүарҰ атаң берӘлсе де - тек ңҰзметтегӘ ҰңҰласҰма ніпсӘм араласар деген оймен - ол рухани міртебенӘ де пизӘретӘдӘ ңабҰлдаүан адаммҰн. ОнҰ Әс жҚзӘнде к+рсеткенмӘн. Міселе солай бола т&ра, сотта бейне бӘр Қлкен саÇси оңиүа тірӘздӘ, кейбӘр бауҰрларҰмнҰқ Рисалей-Н&рдҰқ пайдасҰн к+рӘп соүан алүҰс ретӘнде мен ңабҰлдамасам даүҰ ікесӘнен де бетер ң&ртҰқ жірсеткендӘгӘн, айҰптауүа себеп ңҰлдҰқҰз. КейбӘреуӘнӘқ менен бас тартуҰна &йҰтңҰ болдҰқҰз. БӘздӘ тақдана тҰқдауүа міжбҚрледӘқӘз. АпҰрм-ай, +зӘ риза болмаса ірӘ +зӘн лайҰң санамаса да басңалар маңтап-мадаңтаса ол адамдҰ айҰптап жауапңа тартуүа бозаптан

БесӘншӘден; Сендер мҰнанҰ жаңсҰлап бӘлӘп алҰқдар! Ешңандай да саÇси &йҰм емес ірӘ ешбӘр &йҰммен байланҰсҰ жоң Н&р тілабаларҰн «саÇси &йҰм» деп кӘнілау немесе саÇсатшҰл деп айҰптау б&л дегенӘқ, тура бӘзбеҒдимӘнң жҰлдан берӘ кҚресӘп келе жатңан жіне дӘн Исламүа, Иманүа жау дӘнсӘз комитетке жіне осҰ отанда анархиÇнҰқ ҚстемдӘк еткенӘн ңалайтҰн болһшевиктерге жаңтасу оларүа бӘлӘп, бӘлмей к+мектесу болҰп табҰладҰ. ш сот органдарҰ Н&ршҰлардҰқжҚгенслей-Н&рдҰқ саÇси &йҰм еместӘгӘн растап, ол т&рүҰда аңтау шешӘмӘн шҰүарүан-дҰ. Тек, ЕскӘшіҒир сотҰ «тісіттҚр-Қ нисуан» туралҰ жазҰлүан шаүҰн рисалекезде р үана міселесӘн, атап айтсаң мҰна с+йлемге: "ЕстуӘмше, ҚкӘметтӘқ астанасҰнда ңаласҰнда бӘр аÇңкиӘм боÇушҰсҰнҰқ базардҰқ ңаң ортасҰнда жоүарҰ лауазҰмдҰ шенеунӘктӘқ жартҰлай жаайта аійелӘне ң&марта тап берӘптӘ. ОнҰқ осҰндай ідепсӘз ірекетӘ тісіттҚрге ңарсҰ адамдарүа Çүни ійел затҰнҰқ оранҰп жҚруӘне ңарсҰ пӘкӘрдегӘлердӘқ &ÇтсҰз зӘлзібетӘне шапалаң &рүандай болдҰ!". М&ндай ертеректе жазҰлүан с+зге бола менӘ бӘр жҰлүа, ал кҚдӘктӘ деп &стаүан жҚз жиҰрма адамнҰқ он бесӘн алтҰ айүа жазаүа тарттҰ. Демек, ңазӘргӘ тақда Рисалей-Н&рдҰ жіне онҰқ шікӘрттерӘн айҰпта болма Қш сот органдарҰн айҰптау, олардҰқ соттау, оларүа ҚстӘнен Әс ңозүау деген с+з.

АлтҰншҰдан; Рисалей-Н&рмен айтҰсҰп-тартҰсуүа болмайдҰ. ОнҰ к+рген барлҰң ИсН&р кӘламаларҰ: "Б&л Ү&раннҰқ аңиңатңа

— 431 —

толҰ тіпсӘрӘ!">деп Çүни Ү&рани аңиңаттардҰқ б&лтартпас ділелӘ, б&л үасҰрдҰқ рухани м&үжизасҰ жіне солтҚстӘктен шҰңңан ңҰзҰл ңауӘпке ңарсҰ ңорүан, осҰ елдӘқ халңҰна, б&лардаңтак отанҰмҰзүа мҰңтҰ бекӘнӘс! деп мойҰндаүан. СондҰңтан, сот онҰқ шікӘрттерӘн ҚркӘтпеуӘ тиӘс, керӘсӘнше жалпҰүа пайдасҰ ҚшӘн ҰнталандҰруҰ керек. Б&л пен МідӘқ мӘндеттерӘқ деп бӘлемӘз ірӘ сонҰ кҚтемӘз. ХалҰңңа, отанүа, елдӘқ тҰнҰштҰүҰна зиÇндҰ дӘнсӘздердӘқ, кейбӘр кіпӘрлердӘқ саÇси кӘтаптарҰна, журналдарҰна демократиÇ деп тиӘспей жатңан заманда бейкҚні, м&ңтаж жастудан НиманҰн саңтап, жаман мӘнездӘ болудан ң&тңару ҚшӘн Рисалей-Н&рүа шікӘрт болуҰ ңҰлмҰс па екен?! Юлбетте ңҰлмҰс емес, ңайта ҚкӘмет мен БӘлӘм министрӘ ңоштап, жоүарҰ баүа берӘтӘндей тҰ артжақалҰң.

СоқүҰ с+зӘм: "АллаҒ Таүала судһÇлардҰқ ідӘл болуҰн нісӘп етсӘ, Юмин!" дей отҰрҰп бҰлай дедӘк:

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ نِعْمَ الْمَوْلٰى وَ نِعْمَ النَّص۪يرُ
اَلْحَمْدُ لِلبِالنَِبِّ الْعَالَم۪ينَ
Саид Н&рси
* * * * * *
— 432 —

СОҢҺұ СЯЗӨМ

СудһÇларүа айтарҰм:

АйҰптамалардан жіне &заңңа созҰлүан ңамаудан менӘқ тҚсӘнгенӘм; б&л міселҰлҰп а бӘрӘншӘ менӘқ жеке басҰмдҰ назарүа алҰп, к+зӘмдӘ ң&ртудҰ ниет еткенге &ңсайдҰ. Бейне бӘр менӘқ жеке басҰмнҰқ билӘкке, тіртӘпке жіне отанүа зиÇнҰ бар. ОлардҰқ ойҰнша, мен дӘндӘ жамҰҰүарҰпниÇлҰң маңсат ңуүан адаммҰн. БелгӘлӘ бӘр маүҰнада саÇсат жасап жҚр екенмӘн. Б&үан ңарсҰ наңтҰ жауабҰм бҰлай:

М&ндай кҚмінүа берӘлӘп, менӘқ к+зӘмде шештсақдар да РисалейН&рдҰ жіне отанүа адал, халңҰна сҚйӘктӘ жанкештӘ де ңҰмбаттҰ шікӘрттердӘ ренжӘтпеқдер! РенжӘтсеқдер отанҰмҰзүа, халҰңҰмҰзүа обал болҰп, кӘрлес Қлкен зардап шегесӘқдер, тӘптӘ Қлкен ңауӘп т+нуӘ мҚмкӘн. СонҰмен ңатар мҰнанҰ хабарлайҰн; Жеке басҰмдҰ ңорлап, ңиÇнат жасап, тҚрлӘ азаппен ңинасақдар да - Рң Риса-Н&рүа жіне онҰқ шікӘрттерӘне мен ҚшӘн зиÇн келмеу шартҰмен, ңазӘргӘ &станүан жолҰмҰз бойҰнша - ңабҰлдауүа разҰмҰн. БілкӘм, б&л аңҰретӘм ҚшӘн пайдасҰ бар шҰүар, білкӘм осҰлайша " деп Әз ніпсӘнӘқ білесӘнен ң&тҰлуҰма септӘгӘ тиер деп бӘр жаүҰнан жҰлап т&рҰп бӘр жаүҰнан риза боламҰн.

Егер, мҰна бейшара бейкҚнілар менӘмен бӘрге осҰ місеннен кн тҚрмеге ңамалмаүанда сотта ңаттҰ-ңаттҰ с+йлер едӘм. Сендер де байңаүан шҰүарсҰқдар, айҰптаманҰ жазүан адам ірнірсенӘ жиҰптерӘп жиҰрма-отҰз жҰлн Н&р ӘрӘмдӘ - жеке жіне жасҰрҰн, ашҰң хаттарҰм мен кӘтаптарҰмдҰ тӘмӘскӘлеп ірӘ б&рҰс маүҰна шҰүарҰп, бейне бӘр биҰл жазҰлүандай жіне ешбӘр соттан тексерӘлмегендей, мҚлде аңталмаүан кӘтаптар секӘлдӘ, бірӘн ңаүазүа тӘзӘп сол арңҰайталҰӘ соттаүҰсҰ келедӘ.

Мен +зӘм-аң, жеке басҰмнҰқ тҚкке т&рмайтҰнҰн айтңанмҰн жіне менӘқ ңарсҰластарҰм да тҚрлӘ жолдармен менӘқ жеке басҰмдҰ т+мендетӘп саÇсаткерлердӘқ алдҰнда менӘқ беделӘмдӘ олард тҚсӘруге тҰрҰсса даүҰ тҚк пайда бермеуӘнӘқ себебӘ мҰнау: Б&л заманда жіне осҰ жерде имандҰ ңуаттауүа +те ңаттҰ ңажеттӘлӘк, аса м&ңтаждҰң туҰп отҰр. ОнҰ дірӘс берӘп ҚйрететӘн адамдар аңиңаттҰ ешбӘр нірсеге айҰрбастамайтҰн, н, менеге ң&рал ңҰлмайтҰн адал болуҰ керек. Жеке басҰна ешңандай да Қлес алмай шҰнайҰ болуҰ тиӘс. Сонда үана

— 433 —

имани дірӘстерӘнен ж&рт пайдаланҰп еш кҚмінданбайтҰн бо дҚниеИі, м&ндай аса м&ңтаждҰң ешңашан, ешжерде болмаүанүа &ңсайдҰ. ЯйткенӘ, ңауӘп сҰрттан батпандап келуде. Жеке басҰм м&ндай ңажеттӘлӘктӘ +теп, ңанаүаттандҰра алмайтҰнҰн мойҰндап жаҒанүа жар салсам даүҰ бірӘбӘр жеке басҰмдҰ нҰсанаүа алуда. Біл замантада менен басңалар к+п к+рӘнбегендӘктен болар. Мен ңайта - ңайта «менде ондай ңасиет жоң!» десем де, сонда да менӘ ңайнар к+зӘ деп ойлайдҰ. Мен б&үан к+птен берӘ тақүалӘ бӘрд лайҰң болмасам да жіне кемшӘлӘктерӘм к+п бола т&ра м&нша назарүа ӘлӘгуӘмнӘқ хикметӘн ендӘ, тҚсӘнген секӘлдӘмӘн. ОнҰ хикмет-мінӘсӘ мҰнау:

Рисалей-Н&рдҰқ аңиңатҰ жіне шікӘрттерӘнӘқ маүҰнауи т&лүасҰ б&л заманда жіне б&л жсҰндайлгӘ аса м&ңтаждҰңтҰ +з мойҰнҰна алҰп, ңамтамасҰз етӘп келедӘ. Ел ж&рт менӘ осҰ ңҰзметӘм ҚшӘн, ол да мҰқнан бӘр б+лӘгӘ бола т&ра - ілгӘ керемет аңиңаттҰқ, ілгӘ таза ірӘ пік т&лүанҰқ уікӘлӘ ретӘнде ңарап ң&рмет лҰп дҚетӘнӘ де рас. М&ндай ң&рмет маүан зиÇндҰ ірӘ ауҰр келедӘ. Сондай-аң, хаңҰм болмаса да Н&р аңиңаттарҰ ҚшӘн жіне ілгӘ маүҰнауи т&лүанҰқ ң&рметӘ ҚшӘн Қндемей ілгӘ маүҰнауи зиÇндарүа к+нген сҰқаӘн сҚйтатҰнмҰн. ТӘптӘ, ХазӘретӘ Али (р.Ғ.) мен Һаус-Ұ Аүзам (ң.с.) сҰндҰ кейбӘр іулиелердӘқ ИліҒи илҒам арңҰлҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ осҰ заманүҰ маүҰнауи м&үжизасҰн к+рсететӘн айна Әспеттес Рисалей-Н&р туралҰ, онҰқ аңиңаттарҰ жайлҰ .

Садал шікӘрттерӘнӘқ маүҰнауи т&лүасҰ жайлҰ ишари хабар берген кезде арасҰнда тҚкке т&рмайтҰн менӘ де ңҰзметӘм ҚшӘн назарүа &сҰнҰптҰ. Мен, ңателесӘп олардҰқ жеке басҰма ңатҰстҰ азүантай ӘлтипатҰн кейбӘр жерде жору амаүанРисалей-Н&рүа аудармаппҰн.

М&нҰ нелӘктен жасадҰқ десеқ, мен +зӘм ілсӘз ірӘ жірдемшӘлерӘмдӘ ҚркӘтӘп жатңан кезеқ едӘ. С+здерӘме сенӘмдӘлӘк тусҰн деп сҰрнез-ң&Әр шама ңабҰлдаүанҰм рас. Сендерге мҰнанҰ ескерте кетейӘн: Піни, бӘр аÇүҰ т+рде бӘр аÇүҰ к+рде еш ң&нҰ жоң жеке басҰмдҰ т+мендетудӘқ ңажетӘ жоң, соншалҰңтҰ мін беруге де т&рн болү БӘраң сендер Рисалей-Н&рмен дауласпақдар! Ол ңолдарҰқнан келмейдӘ. ОнҰ жеқе алмайсҰқдар! ОнҰмен дауласу халҰңңа да отанүа орасан зиÇн. БірӘбӘр онҰқ шікӘрттерӘн тарата алмайсҰқдар. СебебӘ, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ аңиңаттарҰнКЮЛИМАу ҚшӘн ңҰрҰң-елу миллион шіҒид берген осҰ елдӘқ азаматтарҰнҰқ &л мен ңҰздарҰ б&л заманда Ү&раннҰқ

— 434 —

аңиңатҰн саңтап ңалу ҚшӘн атсалҰсуда жіне М&сҰлман ілемӘнӘқ алдҰнда б&рҰқүҰ ата-бабалңҰретткӘлдӘ дӘндарлҰүҰн, батҰрлҰүҰн тастамайдҰ. СҰрттай тастаүан секӘлдӘ к+рӘнгенмен ол адал шікӘрттер жан-тіндерӘмен ілгӘ киелӘ аңиңатңа шҰнайҰ берӘлген азамкен ңҰ Сол аңиңаттҰқ бӘр айнасҰ боп табҰлатҰн Рисалей-Н&рдҰ тастап, олар +з отанҰна, халңҰна ңиÇнат жасамайдҰ, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн саңтап ңалу ҚшӘн сабҰр етедӘ. СоқүҰ с+зӘм:

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهіселелكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ
* * * * * *

КӨМЕТКЕ ЖАЗұЛҺАН ЯТӨНӨШ ХАТ. МИНИСТРЛЕР КЕҢЕСӨНЕ ЯТЕ МАҢұЗДұ ЯТӨНӨШӨМ БАР.

Рисалей-Н&рдан алҰнүан"Сирадж-ун Н&р">аттҰ Қш жҚз беттӘк кӘтаптҰқ соқүҰ жаүҰндаүҰ жіне негӘзَى اللректе жазҰлүан жіне баржоүҰ он бес беттӘк жіне ҚкӘметтӘқ б&йрҰүҰмен жинап алҰнуүа себеп болүан "БесӘншӘ Шуаң" аттҰ жазбанҰ, іркӘмге пайдалҰ ісӘресе білеге &шҰрүандарүа ауадай ңажет, сондай-аң ңарттарүа, иманӘ ауҰрледе кҚмінданҰп жҚргендерге пайдасҰ зор "Сирадж-ун Н&р кӘтабҰнан" ілгӘ зиÇндҰ деп босңа ңорҰңңан жазбанҰ алҰп тастап, ңалүан Қш жҚз беттӘк кӘтаптҰқ бастҰрҰлуҰна р&ңсат берӘлуӘн с&раймҰн! М&нҰ менӘмен бӘрге бҚкӘл ңиҰншҰлҰңңа &шҰраүандарҚшӘн, ңарттар жіне иман аңиңаттарҰна м&ңтаж жандар с&рауда.
Эім, т+рт жҚз беттӘк"ЗҚлфикар">кӘтабҰнда отҰз жҰл б&рҰн жазҰлүан ЕуропалҰң философтарүа ңарсҰ Ислам шариүатҰндаүҰ зақҰндаүҰ"мирас">міселесӘ мен"ттей тҚр нисуан">Çүни ійел затҰнҰқ оранҰп жҚруӘ жайлҰ міселенӘ баÇндайтҰн екӘ аÇттҰқ тіпсӘрӘ бар-жоүҰ екӘ параң, сондай-аң, отҰз жҰл б&рҰн жарҰңңа шҰңңан"Ишарат-Қл Иүжаз">йүаң рнда اَحَلَّ اللّٰهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَوا деген аÇттҰ тіпсӘрлеп жазүан, банк туралҰ бӘр үана жол, ірӘ отҰз жҰл б&рҰн мен"Ислам акедемиÇсҰнда">жҚргенде АнглиÇнҰқ"Англикан">шӘркеуӘнӘқ дӘн бару тісам дӘни басңармасҰнан с&раүан
— 435 —

алтҰ с&раүҰнҰқ жауабҰнҰқ ӘшӘнен бӘр жолҰн үана алҰп тастап - ол да ңазӘргӘ мідениет зақҰна сійкес келмегендӘктен - сол екӘ бет пен бӘр с+йлемге бола тҰйҰм салҰнүан жіне Ислам іайҰн ХаттҰ &натҰп жоүарҰ баүа берген, зор пайдасҰ тиген жіне иманнҰқ Қш шартҰн керемет ңҰлҰп ділелдеген сол «ЗҚлфикар» кӘтабҰн +зӘмӘзге ңайтарҰп берӘлуӘн +тӘне с&раймҰз ірӘ ол бӘздӘқ хаңҰмҰз.

БӘр хаттҰқ бес с+зӘ цензурадӘм жазей ңалса ңалүанҰна р&ңсат берӘлетӘнӘ секӘлдӘ, бӘз де зақүа сійкес мақҰзҰ зор хаңҰмҰздҰ талап етӘп отҰрмҰз жіне бӘзге ңатҰстҰ тҚймедей міселенӘ тҚйедей ңҰлушҰларда тҚсӘҰмдҰүҰнан ң&тҰлуҰмҰздҰ с&рап, отанүа, халҰңңа, елдӘқ тҰнҰштҰүҰна Рисалей-Н&р арңҰлҰ ңҰзмет еткен Ү&ран мен Иманүа ң&штар адамдармен бӘрге м&нҰ талап етемӘз. Сондай-аң, он сегӘз жҰл б&рҰн ауҰр з&лҰмдҰңң н&рҰ,ап ңаттҰ ңиналүан кезӘмде жазҰлүан "Худжумат-Ұ Ситте" кӘтапшасҰ жарҰңңа шҰңңалҰ еш к+рмеген едӘм, ірӘ "махрім" деп онҰқ таратҰлуҰна р&ңсат бермеген болатҰнмҰн жіне ол кӘтапша Қш-т+рт сотта ңаралҰп иелерӘне ңаалүан бҰс етӘлген едӘ.

Саид Н&рси
* * * * * *
— 436 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

ДӘн ӘстерӘ басңармасҰ сарапшҰларҰна алүҰс хат жіне зерттеу кезӘнде жасаүан аз үана жіне жауабҰ белгӘлӘ ірӘ йтҰндаберӘлген сҰндарҰн тҚзетуге пайдасҰ бар "Қш т&жҰрҰмдҰ" баÇндап берейӘн.

БӘрӘншӘсӘ: ш т&рүҰдан ілгӘ үалҰмдарүа рахмет айтамҰн. Яз басҰм ңарҰздармҰн.

БӘрӘншӘденне тірадж-ун Нур" жинаүҰнҰқ «БесӘншӘ Шуаң» аттҰ жазбасҰнан басңа он Қш б+лӘмӘн жоүарҰ баүалап, оқ ңорҰтҰндҰ жасаүан.

ЕкӘншӘден; БӘздӘқ айҰпталуҰмҰзүа себеп тариңатшҰлҰң, саÇси &йҰм жіне елдӘқ тҰнҰштҰүҰн ге зиÇекӘлдӘ жаланҰ жоңңа шҰүарүан.

шӘншӘден; МенӘқ сотта айтңан с+здерӘмдӘ растап бекӘткен Çүни мен сотта бҰлай деген болатҰнмҰн:

Егер ңандай да бӘр ңателӘк болса Ә жоң ңатем. Н&р шікӘрттерӘ таза ірӘ бейкҚні. Олар тек +з иманҰ ҚшӘн Рисалей-Н&рүа ңҰзмет еттӘ. МӘне, сарапшҰлар Н&ршҰлардҰ жаңтап сотта олардҰ аңтап ңалдҰ. БарлҰң кӘнінӘ метӘп, ҚктедӘ. Мен оларүа АллаҒ разҰ болсҰн деймӘн. Тек марң&м Хасан Фійзи мен марң&м ХафҰз АлидӘ жіне сол екӘ шіҒидтӘқ ӘзбасарҰ екӘ-Қш кӘсӘнӘ менӘқ кӘніма ортаң ңҰлҰптҰ. Дегенмен, б&л т&рүҰда ңателестӘ деуге боладҰ, себебӘ, олар;>Н&рш кӘніма емес иманүа ңҰзмет т&рүҰсҰнан менен ілдеңайда Қлескер жіне менӘқ ңателӘктерӘмнен аулаң болҰп ілсӘздӘгӘме жанҰ ашҰп АллаҒтҰқ ңалауҰмен маүан жірдемтӘ, он болатҰн.

ЕкӘншӘ т&жҰрҰм; СарапшҰлар БесӘншӘ ШуаңтаүҰ хадистердӘқ бӘр б+лӘгӘн «заиф" кейбӘрӘн "мійзу» деп Çүни кҚмінмен ңарап, жорҰлүан маүҰнасҰн ол, Ае шҰүаруда. ЯйткенӘ, осҰ Афион ңаласҰнда бӘзге жабҰлүан жалада сол байңаладҰ. М&нҰ он бес параңтан сексен бӘр ңатесӘн тауҰп жазҰп берген ңаүазңиүа бүан болатҰнмҰн. Ү&рметтӘ сарапшҰлар сол ңаүаздҰ бӘр оңҰп шҰңсҰн. лгӘ ретӘнде айтар болсам;

Прокурор: "БарлҰң жоруларҰ ңате жіне ол хадистер Ç "міузу", Ç "зайҰф" Çүни сенӘмдӘ ірӘ наңтҰ емес, бӘзге жеткен жолҰ б&лҰқүҰр, кҚдӘрттерӘзадҰ!" дептӘ.

— 437 —

БӘздӘқ жауабҰмҰз: Жору деген с+з б&л маүҰна осҰ хадистӘқ маңсатҰ болуҰ мҚмкӘн, солай болса керек дегендӘ бӘлдӘредӘ. Логика бойҰнша ілгӘ маүҰнанҰқ мҚмкӘн екенӘқӘлӘ ка шҰүару ҚшӘн онҰқ "мухал" екенӘн Çүни мҚмкӘн еместӘгӘн ділелдеу керек. Алайда, онҰқ маүҰнасҰ к+зге к+рӘнӘп ірӘ жҚзеге асҰп жатҰр, сондай-аң, хадистӘқ к+птеген ишари маүҰналарҰнан ауңҰмдҰ шеқберӘнде Çүни ңоүамүа ңатҰстҰ жаен с+йбӘр орнҰ бар екенӘ айдан анҰң үажайҰп тҚрде ілгӘ үайби хабардҰ б&л заманнҰқ адамдарҰнҰқ к+зӘне ш&ңҰп т&рҰп к+рсетӘп т&рүандҰңтан ол маүҰлақаш шбӘр т&рүҰдан жоңңа шҰүару мҚмкӘн емес жіне ңарсҰлҰң бӘлдӘруге негӘз жоң.

ОлардҰқ, бҚкӘл риуаÇттар «міузу" немесе "зайҰф" Çүни "ілсӘз» деген наразҰлҰүҰ Қш т&рүҰдан ңате, онҰ мен ңаүазүа тҚсӘҰ ңажеолатҰнмҰн.

БӘрӘншӘден; БӘр миллион хадис жаттаүан Имам Ахмед ибн Ханбел жіне бес жҚз мҰқ хадистӘ жаттап алүан Имам Б&харидҰқ +зӘ хадис емес деп айстар иатҰлҰ жетпеген ірӘ б&рҰс екенӘн ділелдеу мҚмкӘн емес жіне барлҰң хадис кӘтаптарҰн к+рмеген бола т&ра жіне м&сҰлман ҚмметтӘқ к+пшӘлӘгӘ ір үасҰрда ол риуаÇттардҰқ бӘр маүҰ АйҰ бӘр к+рӘнӘстерӘн немесе кҚллӘ маүҰнасҰнан бӘр сіулесӘн к+рӘп куі болүан жіне Қммет шҰнайҰ ңабҰлдап, аңиңат екенӘне шҚбісӘз сенген ірӘ онҰқ мҰсалдарҰ, ілгӘ с&мдҰң т&лүаларҰ ортаүа шҰүҰп к+зге к+рӘне т&ра ол риуаÇттардҰ жаппай жоңңа шҰүару он тер жазн алүанда ңате боп табҰладҰ.

ЕкӘншӘден; "Міузу хадис" дегеннӘқ маүҰнасҰ риуаÇттҰқ жалүасңан шҰнжҰрҰ ҚзӘк Çүни дерек к+здерӘ тҚгел емес деген с+з. Юйтпесе, ірбӘрасҰ ңате деген с+з емес. Сондай-аң, Қммет ісӘресе аңиңатңа к+зӘ жеткендер, үайҰп ілемӘн ашңандар жіне кейбӘр хадис үалҰмдарҰ мен мҚжахит ү&ламалар ңабҰлдап маейӘлдӘнҰқ жҚзеге асуҰн кҚткен. Юлбетте, ол риуаÇттардҰқ жалпҰүа ңатҰстҰ маүҰналарҰ бар

шӘншӘден; мізҒаб имамдарҰ жіне &станҰм-жолдардҰқ үалҰмдарҰ +здерӘнӘқ ңандай да бӘр кӘтабҰнда ол туралҰ наразҰгӘ туүлдӘрмеген, ондай міселе немесе риуаÇт жоң деп айтпаүан Çүни үалҰмдар м&ндай риуаÇттарүа тиӘсӘп, сҰнап, ңарсҰ пӘкӘр жазбаүан.

МҰсалҰ, Ислам ілемӘнде бӘрнеше Дажжал шҰүатҰнҰ жайлҰ риуаÇттан бӘреуӘн алар болсаң, бӘр хадис ашҰң тҚрде ШҰқүолда бмен ХулаүудҰқ фитне-бҚлӘгӘ болатҰнҰн хабарлаүан.

— 438 —
لَنْ تَزَالَ الْخِلَافَةُ فِى وِلْدِ عَمّ۪ى صِنْوِ اَبِى الْعَبَّاسِ حَتّٰى يُسَلِّمُهَٓا اِلَى الدَّجَّالِ
çүни"Аббаси халифатҰ &заң мезгӘл салтанат ң&радҰ. СосҰн, ол ДіжжалдҰқ ңолҰ мҚмкедӘ!">деп бес жҚз жҰлдан соқ Ислам ілемӘне бӘр ДіжжалдҰқ келетӘнӘн, с+йтӘп халифаттҰ ң&лататҰнҰн хабар берген. ОсҰ секӘлдӘ аңҰрзаманда келетӘн жеке т&лүалардҰ (к+қӘкеткен. М&нҰқ +зӘн мізҒабҰ б+лек, &станүан жолҰ басңа немесе ой-пӘкӘрӘ +згеше кейбӘр мҚжтахит үалҰмдар ңабҰлдамай ол хадистӘ міузу Çки зайҰф деген. ҮойшҰ ійтеуӘр, б&л >وَتَجаңҰрҰп. Б&л таңҰрҰптҰ ңҰсңа ңайҰруүа себеп жіне Рисалей-Н&рмен ңатҰстҰ сондай-аң, н&рүа тиӘскен кезде діл сол уаңҰтта жердӘқ сӘлкӘнуӘ едӘ. ЖалпҰ м&ндай оңиүа т+рт мірте ңайталануҰ кездейсоң емес екенӘн к+рсетедӘ се, ідӘаң, осҰ жауап хаттҰ жазҰп жатңан уаңҰтта б&л жерде екӘ с&мдҰң жер сӘлкӘнӘсӘ болдҰ. Ол бҰлай болатҰн:

Аңшам уаңҰтҰ едӘ, дірӘгерлер кеқесӘ тарапҰнан берӘлген денсетедӘ.туралҰ рапортта к+рсетӘлген жара ңаттҰ ауҰрҰп шҰдатпай барадҰ. ЮрӘ ешкӘммен с+йлестӘрмегендӘктен к+қӘлӘм ң&лазҰп жазуҰм нашар болса да +зӘмдӘ ңинап жазу жазҰп кҚйзелӘп отҰрүанҰмда екӘен АллланҰқ діл сол сітте болуҰ ірине кездейсоңтҰң емес. Иі, сегӘз ай жалүҰздҰң к+рӘп, азап шеккенӘмде сенӘп жҚрген жіне менӘ аңтап рапорт жазадҰ деп ҚмӘттенген ДӘн ӘстерӘ басңармасҰнан рапорттҰ со маүҰн аңшамда алдҰм. Үарасам, маүан к+мектесудӘқ орнҰна тҚкке т&рмайтҰн нірселерге мін берӘп менӘ айҰптаушҰларүа жаңтасҰп: «Саид Н&рси соқүҰ т+рт зӘлзіланҰ Рисалей-Н&рдҰқ кіріматҰ санайдҰ!» дегенӘн к+рдӘм. Мен де, тҚсӘнӘктемеде ол туралҰ не лдҰ ірмдӘ ңайталҰп: "Рисалей-Н&р маңб&л садаңа секӘлдӘ, білежаланҰқ керӘ кетуӘне себеп. Рисалей-Н&рүа ңашан тиӘссе білелер жол тауҰп келе бастайдҰ, кейдҰрҰсҰқҰзаүа булҰүҰп ашуланадҰ" деп жазүалҰ жатңанда діл сол кезде екӘ мірте ңаттҰ жер сӘлкӘндӘ

{(СӘлтеме): Б&л екӘ зілзіла 1948-жҰлҰ 18-ңҰркҚйекте ж&ма кҚнӘ тҚске жаңҰн болүан-дҰ. Афион тҚрмесӘндлай: çр шікӘрттерӘ атҰнан:

Халил, М&стафа, МеҒмет, Фейзи, Хусрев.}

де менӘ ол туралҰ жазудан бастартңҰздҰ. ОнҰ ңойҰп ҚшӘншӘ т&жҰрҰмүа аттап +тпекпӘн.

шӘншӘ т&жҰрҰм: Уа, м&ңиÇт ірӘ аңиңатңа жанҰ ң&мар, Ұнсап иел, тексрапшҰ үалҰмдар! Б&рҰннан келе жатңан ӘлӘм адамдарҰ

— 439 —

арасҰнда жаңсҰ бӘр ідет бойҰнша жақа шҰңңан ң&ндҰ кӘтаптҰқ бетӘне баз бӘреулер маңтап алүҰс+з жазҰп, +з пӘкӘрӘн бӘлдӘрӘп кейде асҰра сӘлтеп дірӘптеп ңол тақлансҰнңалдҰрадҰ, автор оларүа риза болҰп, бісекелестерӘнӘқ +зӘ онҰ маңтаншаңтҰң санамай, оүан ештеме демейдӘ. Міселе солай бола т&ра, Рисалей-Н&рдҰқ кейбӘҰ ңабҰ ҰңҰластҰ шікӘрттерӘ жіне марң&м Хасан Фійзи жіне шіҒит ХафҰз Али сҰндҰ кӘсӘлердӘқ ілгӘндей кӘтап жайлҰ жазүан с+здерӘн ҰнсапсҰз ңарсҰластар желеу етӘптӘ. ЯзӘмерде е, жалүҰз бастҰ, б&л жерге б+тен болүандҰңтан к+қӘлге демеу ірӘ Н&рүа м&ңтаждардҰ ң&лшҰндҰру маңсатҰнда олардҰқ ілгӘндей маңтау с+здерӘн мҚлдем жоңңа шҰүармай жлҰп саке басҰма ңатҰстҰ жерӘн Рисалей-Н&рүа аударүанҰмдҰ маңтаншаңтҰң санаүанҰқҰзүа тақүалҰп, сӘздӘқ м&ңиÇттҰлҰүҰқҰз, тереқ ӘлӘмӘқӘз, мейӘрӘмдӘ жанашҰрлҰүҰқҰз м&нБауҰрлжол бергенӘне ңаттҰ +кӘндӘм. Ол мадаң с+здердӘ жазүан ниетӘ таза бауҰрларҰм ешңандай да саÇси пӘкӘр араластҰрмай шҰнайҰ тҚрде: «Рисалей-Н&р б&л заманда хадистӘқ ауңҰмҰ кеқ, кҚллӘ шӘнде сҰнҰқ бӘр маүҰнасҰ жіне шаүҰн бӘр ҚлгӘсӘ болҰп табҰладҰ!» деген пӘкӘрӘне ңарсҰ шҰүҰп, онҰ ңате деуге негӘз жоң. ЯйткенӘ, м&нҰ заман растап отҰр. ЖарайдҰ, ол тҰм асҰра сӘлтеушӘлӘк немесе ңате пӘкӘр болүаннҰқ +зӘнде тек ӘлӘми ңате бопРисалеадҰ. ЮркӘм +з ойҰн жазуүа ң&ңҰлҰ. Шариүатта он екӘ мізҒаб бар. ТӘптӘ т+рт мізҒаб Ханафи, Малики, Шафи, Ханбали арасҰнда жіне жетпӘске жуҰң «келам» ӘлӘмӘ мен «усул-у дин» саласҰнда ү&ламалар арасҰс+здӘқптеген тҚрлӘ пӘкӘрлер ңалҰптасҰп кӘтапңа енгенӘ белгӘлӘ. ОнҰ +зӘқӘз де бӘлесӘз. Алайда, дӘн үалҰмдарҰ бӘрӘгуге, алауҰздҰң ңҰлмауүа мҰна замандаүҰдай ешңашан м&ңтаж болмаүан. ҮазӘргӘ тақда негӘзгӘ ммӘндетен ш&үҰлданҰп онҰқ тҰсҰндаүҰ тҚрлӘ к+зңарас, ңарама-ңайшҰлҰңтҰ тастауүа жіне онҰ айтҰсҰп-тартҰсуүа негӘз ңҰлмауүа ңазӘргӘ кезде міжбҚрмӘз.

* * * * * *
— 440 —
СарапшҰларне ң&псаптҰ дӘн адамдарҰ, имам-молдаларүа ңоÇр Қш с&раүҰм бар:

БӘрӘншӘсӘ: БӘреу бӘреудӘ шҰн к+қӘлден маңтаса жауапңа тартҰла ма? ОнҰқ ҚстӘне маңт АллаҒкӘсӘ м&нҰ ңаламаса ірӘ ңолҰнан келгенӘнше маңтаүандҰ ңабҰлдамай немесе басңа жаңңа б&рса жіне ілгӘндей шҰнайҰ достарҰнан айҰрҰлҰп ңалмау ҚшӘн олар игӘ ажӘтпей, маңтауларҰқ жҚз есе шамадан тҰс деп Қндемей ңоÇ салуҰ маңтаншаңтҰң боп санала ма?

ЕкӘншӘсӘ: АпҰрм-ай, дӘнге ңарсҰ с&мдҰң пілекет соңңҰлар болҰп жатңан мҰна заманда жіне +зектӘҰлҰп жміселелер т&рүанда Н&р шікӘрттерӘнен аңиңатңа жанҰ ң&мар бӘреудӘқ ешкӘмге зиÇнҰ жоң ӘлӘми ңатесӘне бола, б&рҰс пӘкӘрӘ ҚшӘн автор м&ншалҰңтҰ айҰпталуүа, ңорлҰң к+руге тиӘс пе? Сендер секӘлдӘ &стаздардан - ілгӘ маңтау с+з жазүан шірақүҰл жӘберген ңателӘгӘн ескерӘп, ендӘ ж+ндейӘн деп кҚтӘп жҚргенде м&ндай ідӘлет органдарҰ арңҰлҰ жазаүа тарту лайҰң па?

шӘншӘ с&раң: ОсҰ соқүҰ жиҰрма жҰлда к+птеген д&шпандарҰ бола т&ра ңаймҰңпай, ңажҰмастан жҚз мҰқдаүан иманүа м&ңтҰмнҰқ дардҰқ иманҰн ңуаттаүан Рисалей-Н&р тіпсӘрӘне бӘр-екӘ міселесӘ ҚшӘн м&нша шҚйлӘгӘп тиӘсу орҰндҰ ма? Сол м&ңиÇт ірӘ зерек үалҰмдарүа мҰнанҰ ескерт ИесӘ.ледӘ: жасаүан ңорҰтҰндҰда, Ахмет ФійзинӘқ маңтау с+зӘнӘқ бас жаүҰнда менӘқ жазуҰмдҰ к+рӘп бейне бӘр мен онҰ ідейӘлеп жаздҰрүандай сҰн таүҰп отҰр. Ала+п. Илл жазбам жеке басҰма маңтау с+здердӘ ңабҰлдамау, ол жерден алҰп тастау ҚшӘн жазҰлүан-дҰ. КейбӘр жерлерӘн шҰүарҰп тастамаңшҰ болүанмҰн. БӘраң, асҰүҰс толҰң тҚзету жлдӘ ңатан онҰ бӘр бауҰрҰма ж+нелткен болатҰнмҰн. Олар ілгӘ "махрем" Çүни іркӘмге к+рсетӘле бермейтӘн маңтау с+здӘқ бас жаүҰна жазу жазҰп онҰ +те жаңҰн адамдарүа жӘберген кезде ҚкӘметтӘқ ңолҰна тҚскен. АпҰрм-ай, м&ндайм ескет&лүанҰқ маңтаүанҰ жіне таза ӘлӘми ірӘ +з ойҰн жіне іркӘмге емес +з арасҰнда жіне аңҰлдасу маңсатҰнда жазҰп жҚрген хаттҰ &стап алҰп жазалауүа бола ма? Сондай-аң, сҰртңҰ м&ңабасҰ ңҰзҰл жіне ңаражіне отар достарүа арналүан жеке ірӘ ң&ттҰңтау ҚшӘн жазҰлүан кейбӘр +зӘндӘк хаттар топтамасҰ болатҰн. Үалай болүанҰ белгӘсӘз, бӘр-екӘ адам ңҰзҰаүан еүалҰп кетпесӘн деген ниетпен бӘр діптерге жинаңтаптҰ. Ол да тексеру кезӘнде ңолүа тҚсӘптӘ. АпҰрмай, осҰ тектес хаттардан кҚдӘктенуге, с&раңңп, бекҰп жауап алҰп,

— 441 —

онҰ саÇсатпен байланҰстҰруүа бола ма, оүан ңажеттӘлӘк бар ма? Б&л деген, Ү&ранүа тиӘсӘп жатңан с&мдҰң іждаҒа, жҰландардҰ к+рмей, ондайларүа еш мін бермей, ішейӘн шҰбҰн-шӘркеймен айналҰсу емес пе?&хамменге тӘл тигӘзӘп, М&хаммед ПайүамбардҰқ тілӘм-тірбиесӘн уүа теқеген СарачоүлҰна тиӘспей, Ү&ран аңиңаттарҰн КҚндей жарңҰратҰп к+рсеткен жіне онҰқ адамзаттҰқ рухани жараларҰна наүҰз ем, шипасақ бӘн ділелдеген "Сирадж-ун Н&рүа" тиӘсӘп, онҰмен айтҰсҰп, Н&рдҰқ ілгӘ кӘтабҰнҰқ соқҰнда жазҰлүан бӘр зайҰф хадистӘқ басңа да маүҰналарҰ бар денӘқ іл тіпсӘрге тҰйҰм салу, жалпҰ тіпсӘрге тиҰм салу болҰп жҚрмесӘн? БӘз сендер секӘлдӘ адамдардан жабҰрңау к+қӘлӘмӘзге демеу боладҰ, парасаттҰлҰүҰмен жірдем етедӘ деген сежҰүадҰӘз, &саң-тҚйек мӘн таңңандарҰқҰзүа ренжӘмеймӘз.

ҮамаудаүҰ Саид Н&рси
* * * * * *
— 442 —

("СоқүҰ пошта" газетӘне бӘз туралҰ маңала жазҰп, аңпарат берген жіне соттҰ міжбҚрлеп бӘздӘ жазаүа таан с+зан кӘсӘлердӘқ ңателерӘ мен жақҰлүан жерлерӘнӘқ тӘзӘмӘ).

1- "ЖетӘншӘ мӘт" деген жазбада, "мен осҰ сітте Анкара ңорүанҰнда т&рмҰн. Т+Әнен ж тҚрлӘ ңарттҰңтҰқ ңоршауҰна тҚсӘп жіне халифаттҰқ салтанатҰ ң&лап опат болүанҰна м&қайҰп отҰрмҰн" деген болатҰнмҰн. Б&дан он т+рт жҰл б&рҰн ЕскӘшіҒир ңаласҰнҰқ сотҰ сол с+зг, +здеанҰп бӘзге тиӘскен едӘ. Оларүа салтанаттҰқ опат болуҰ дегенӘм жоң, халифат салтанатҰнҰқ опат болүанҰна м&қайдҰм дедӘм. Сендер "нун" ірпӘн оңҰмай т&рсҰқдар деп едӘм, Қндемей ңалдҰ.

2- ЛатҰн ірӘптерӘн ңабҰлдҰңтанҰн дегенӘм жоң, Ү&ран ірӘптерӘн Қйретуге тҰйҰм салҰнүанҰна жиҰрма жҰл б&рҰн махрем рисалемде ңарсҰлҰүҰмдҰ бӘлдӘрген болатҰнмҰн.

3- ОтҰз-ңҰрҰң жҰл б&рҰн ҮредӘ. ңиңаттарҰна болҰсҰп бҚкӘл Ислам үалҰмдарҰнҰқ, тіпсӘршӘ ү&ламалардҰқ дегенӘндей ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ мирас пен тісіттҚр туралҰ ашҰң аÇттарҰн тіпсӘрлеген едӘм. ОнҰ т+рт-бес рет ҚкӘмет органдарҰ тексерӘп бӘзге ңайтарҰп берген болатҰн. ЕндӘ, сол тбелгӘлмдӘ сҰлтау ңҰлҰп зақ бойҰнша емес +з ойҰнша ҚкӘм шҰүарҰп менӘ ңҰсңа мерзӘмге соттаүан болатҰн. Оүан бӘраз уаңҰт +тсе даүҰ жіне кешӘрӘм берӘлген бола т&ра жіне Денизли сотдаңтаснша аңталүан бола т&ра бӘрнеше с+йлемӘн б&рҰс тҚсӘнӘп бӘздӘ жазаүа тарттҰ. МӘне, осҰ орҰнсҰз ҚкӘмдӘ д&рҰс деп жариÇлаүан «СоқүҰ пошта» газетӘнӘқ &жҰмҰ +з маңаласҰнҰқ ңаншалҰңтҰ б&рҰс екенӘн ойлансҰн. К+пшӘлӘктӘқ перасҰнмен ойнамасҰн.

4- Рисалей-Н&рдҰқ бӘр шікӘртӘнӘқ жеке к+зңарасҰн барлҰң н&ршҰларүа ортаң ңҰлуҰ жіне бӘреудӘқ +з досҰна арнап жазүан жеке, ңараде МусхатҰна бола бейне бӘр жасҰрҰн &йҰмнҰқ ҚгӘттеушӘсӘ ретӘнде айҰптап жіне отҰз-ңҰрҰң жҰл бойҰ жазҰлүан жҚз отҰз рисалелердӘ биҰл жазҰлүандай жіне ешңашан ҚстӘнен Әс ңозүалҰп тексерӘлмегендей жіне Қш-т+рт кӘтаптаүҰ отҰз-ңҰрҰң с+здӘ ң&дд ОсҰлалей-Н&рдҰқ барлҰң жерӘнде кездесетӘндей бҚкӘл кҚллиÇтңа айҰп таүуҰ, сондай-аң, жиҰрма Қш жҰлдан берӘ менӘ ақдҰп, баңҰлап отҰрүан жіне т+рт-бес рет сотңа берген жіне кеаүҰ адлерӘне ңайтарҰп, басҰм к+пшӘлӘгӘ аңталҰп оқ ңорҰтҰндҰ берӘлген бес-алтҰ аймаңтҰқ

— 443 —

ҚкӘметӘн, ідӘлет басңармасҰн жіне ӘшкӘ Әстер ңҰзметкерлерӘн ілгӘ бӘзге жабҰлүан ойша, негӘзсӘз ңҰлмҰсңа олардҰ да ортаңтастҰру, олардҰ кӘнілау болҰпна дейадҰ.

5- Рисалей-Н&рдҰқ махрем жеке кӘтаптарҰнда бӘздӘқ ойҰмҰзша - кездейсоң болуҰ мҚмкӘн емес - кейбӘр"үайби тівафуктардҰ", "риÇзи" жіне "ібжіаңаммійкестӘктердӘ жіне к+птеген Ү&рани ишаралардҰ жинаңтаүанда маүҰнасҰ жаүҰнан, "жифри" есеп жаүҰнан болсҰн Рисалей-Н&рдҰқ ңабҰл болүанҰ к+рӘнедӘ. Ол туралҰ Имам Али (р.Ғ.) ЖілжілутиÇ кӘтабҰнда да ашҰң оладҰ.хабарлаүан, сондай-аң, Һаус-Ұ Аүзамю(ңуддус-Ұ сҰррух)>растап бекӘткен. ОсҰүан ңарап к+зӘмӘз ібден жеткен-дӘ. СонҰмен ңатар бӘздӘ АллаҒтҰқ жірдемӘ желеп-жебеуӘ, СубханнҰқн. ОсҰиÇпатҰ жіне жоүарҰда айтҰлүан үайби ишаралар Рисалей-Н&рдаүҰ иман аңиңаттарҰнҰқ белгӘлӘ бӘр маүҰнадаүҰ кіраматҰ деп бӘлемӘз. БӘз, ісӘресе мен +зӘм рухани демеуге, киелӘ ж&банҰшңа +те м&ңтаж болүан кезӘмде ерَسْرَاтҚрде осҰ үайби ишаралардҰ к+рдӘм, растадҰм. Дегенмен, бӘраз уаңҰт жасҰрҰп ң&пиÇ &стадҰң. КейӘн жеке басҰма тиӘсӘп, ж&ртңа жаүҰмсҰз к+рсетӘп, з&лҰмдҰң жасап, озбҰрлҰң жасаүанда Рисалей-Н&рүа м&ңтаж, ҰнталҰ кӘсӘлер суҰп кетпесӘн деп ілгӘ үайÇнҰ опралардҰ хас шікӘрттерӘме, жаңҰн бауҰрларҰма к+рсеткенӘм рас. ЮрӘ оларүа к+п пайдасҰ тидӘ.

ЖиҰрма екӘ жҰлдан берӘ з&лҰмдҰңңа &шҰрап, жапа шегӘп келгенӘме, мідени ң&ңҰңтан менӘ айҰрүандарҰна бӘр мҰ ңарарлтӘрейӘн.

Он бӘр ай жалүҰз адамдҰң камерада, ңҰзметшӘлерӘм мен хас бауҰрларҰмдҰ менӘмен кездестӘрмей тҰйҰм салдҰ. Маүан ңарсҰ бас прокурор алпҰс беттӘк, сот болса елу бӘр беттӘк айҰпнама жаза т&ра, +зӘмӘздӘ аңтайтҰн уіжнама жарге жіанша +тӘнсек те екӘ кҚнде Қшт+рт саүаттан басңа р&ңсат бермедӘ. Мен жақа ірӘптӘ бӘлмегендӘктен менӘқ тӘлӘмдӘ тҚсӘнетӘн, айҰпнаманҰ оңҰп беретӘн жін аңҰрезҰлҰң жауап хат жазуүа бӘр шікӘртӘм ңасҰма келсӘн деп жалҰнсам даүҰ р&ңсат бермедӘ. ТӘптӘ, ӘшӘ толҰ ңате айҰпнаманҰ т+рт саүат бойҰ оңҰдҰ. СосҰн, бӘрнеше ай бойҰ жинаүан б&рҰс тҚсӘнген, ңате екенӘ ділелденген екӘншӘ айҰпнаман (с.а. оңҰп бӘздӘ тҰқдауүа міжбҚрледӘ. Б&үан ңарсҰ Қш параңтҰң жауап беруге ңайта-ңайта +тӘнсем де р&ңсат бермедӘ. Егер, менӘ с+йлеткенде, Рисалей-Н&рдҰқ дҚниÇүа ңатҰстҰ кейбӘр с+йлемдерӘн пайдаланҰп-аң, +зӘмдӘ аңтап шҰүар едӘм. Олар бӘр римада діл сол с+йлемдердӘ б&рҰс тҚсӘнӘп

— 444 —
маүан ңарсҰ пайдаланҰп айҰп таңңан-дҰ. МенӘ, +з атҰмнан жазаүа тартңанҰ ҚшӘн сотңа алүҰсҰмдҰ бӘлдӘремӘн. ЯйткенӘ, олар менӘқ орнҰмҰн оңулей-Н&рдҰқ кейбӘр мақҰздҰ аңиңаттарҰн іртарапңа жайҰп бӘр т&рүҰдан Н&ршҰ екендерӘн ділелдедӘ. ЕндӘ, мен б&л кезге дейӘн зақсҰз шектӘрген азаптарҰн кешӘп, олардан алар аңҰмءِ فِىегӘм келедӘ. АпҰрм-ай, үарӘп, ауру, ібден ңартайүан, ілсӘз, паңҰр, жазуҰ нашар, +зӘн +те т+мен санайтҰн, маңтанудан, жасандҰ ірекеттен барҰнша аулаң т&руүа тҰрҰсатҰн бӘр адамнҰҚзетпенүа, халҰңңа тӘптӘ, Ислам ілемӘне пайдасҰ зор иман ңҰзметӘн, Ү&рани мӘндеттӘ адал атңару ҚшӘн саÇсатпен еш ңатҰсҰ жоң ӘрӘ т&лүалардан медет алу ниетӘмен жіне ескӘ заманнҰқ үалҰм-ү&ламалар секӘлдӘ үайби ишарарде ңижарҰңңа шҰүаруҰ кӘні бола ма, сол ҚшӘн жауапңа тартуүа бола ма, б&л дӘнге ңайшҰлҰң немесе зақүа ңарсҰ ірекет боп есептеле ме? Мен м&нҰ"СоқүҰ пошта">газетӘ &жҰмҰнан жіне бӘзге айлгендеңҰсҰ келгендерден с&рамаймҰн.

6- БӘреу отҰз жҰл б&рҰн

اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ وَالسِّيَاسَة

ю(ЛаүҰнет атңан шайтаннан жіне ң&йтҰрңҰ саÇсаттан бӘр АллаҒңа сҰйҰнамҰн!)>деп, онҰ +мӘрлӘк ереже етӘп, сол к+зңарастҰ жҚрекпен ңабҰлӘ тҰм жіне жиҰрма бес жҰлдан берӘ газет оңҰмаүан, тҰқдамаүан жіне он жҰл бойҰ дҚниежҚзӘлӘк соүҰстҰқ барҰсҰнан бейхабар бӘрде бӘр, ңҰзҰүҰп с&рамаүан жіне он екӘ жҰлдҰқ ӘшӘнде ҚкӘмет басҰнда кӘмдер бар екенӘн, депутаеттӘ ҮӘмдер екенӘн бӘлмейтӘн жіне дҚниÇлҰң жоүарҰ шен міртебелерге еш ңҰзҰңпайтҰн жіне онҰ сотта достарҰ куігер ретӘнде ділелдеген жіне иманнҰқ бӘр тҚйӘр аңиңатҰн жіне Ү&раннҰқ киелӘ бӘр нҚктесӘн дҚниÇ салатанатдемалҰртҰң жоүарҰ баүалап мін беретӘн, осҰлайша +мӘрӘн аңиңаттарүа арнаүан жіне дҚниÇлҰң шаруанҰ аңҰреттӘк Әстерден жоүарҰ ңоÇтҰндардҰ аңҰмаң санайтҰн жалүҰз бастҰ адам, ендӘ сондай брҰн с+ дҚниÇуи саÇсаттҰқ ӘзӘнде жҚр, жасҰрҰн &йҰм ң&руда деп айҰптау ңаншалҰңтҰ болҰмсҰз, неткен з&лҰмдҰңңа толҰ ңате екенӘн менӘ жазаүа тартңандардҰқ жіне "Почта" газетӘне хабар бергендердӘқ &ÇтҰ болса +здерӘ ойланҰп к+рс+п басссациÇлҰң сотңа ңосҰмша ретӘнде айҰптамаүа ңарсҰ наразҰлҰң бӘлдӘрген хаттҰ &сҰнамҰн.

Афион ауҰр ңҰлмҰскерлер тҚрмесӘнде он бӘр ай жалүҰз +зӘ ңамалҰп азаÇттҰқкен

Саид Н&рси
— 445 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

(Т+менде жазҰлүан хаттардҰқ кӘрӘспесӘ)

БӘздӘ айҰптҰ етӘп к+рсеткен Афион ңаласҰнҰқ сотҰнҰқ шешӘмӘн кассациÇлҰң сот, б&рҰсңа шҰүарҰп наңтҰ ділелдермен б&зүандҰңтан оларүа аз да болса би иша ниетӘмен сот шешӘмӘндегӘ ңателерӘн к+рсетӘп, іркӘм оңҰмасҰн деген бӘздӘқ кӘтаптарҰмҰздан олардҰқ ңҰлмҰс деп тапңан жерлерӘн діл сол ңалпҰнда жазҰп ңателерӘн к+рсетӘп, бӘздӘ айҰптаүандардҰқ +здерӘн айҰптамаңпҰз.

МҰсалүа, менӘнӘқ т жазаүа тартңҰсҰ келгендер кӘніларҰмнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ ретӘнде бҰлай деп жазҰптҰ: "Саид Н&рси мҰна нірселердӘ жоңңа шҰүарадҰ;

1- "ОсманлҰ мемлекетӘнӘқ ң&лаүанҰн, халифаттҰқ жойҰлүанҰн..." Б&л ірӘ ңате ірӘ б&рҰс. СебебӘ, Лема кӘтезеқде "халифаттҰқ салтанатҰнҰқ ң&лаүанҰ менӘ ңайүҰрттҰ..." деп жазүан болатҰнмҰн. М&нҰ он бес жҰл б&рҰн ЕскӘшіҒир ңалалҰң сотҰнда айтңанҰмда, Қндемей ңалүан-дҰ.Ұқ асҰ уаңҰт +тӘп кеткен жіне аңталүан, кешӘрӘм алүан кӘшкентай міселенӘ ңҰлмҰс деп жала жапңан адам +зӘ ңҰлмҰскер боп табҰладҰ.

ЮрӘ ілгӘ, негӘзсӘз ңҰлмҰстҰқ ділелӘ ретӘнде, менӘқ Лема жіне Муүжизат-Ұ АхмедиÇ (с.а.у.) аттҰ кӘтапта:

اِنَّ وَغَللَافَةَ بَعْد۪ى ثَلَاثُونَ سَنَةً ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا عَضُوضًا وَفَسَادًا وَجَبَرُوتًا

çүни «т+рт халифадан соқ бӘр бҚлӘк шҰүадҰ» деген хадистӘ не жалген болатҰн.

МӘне, б&л хадис Қш тҚрлӘ үайби м&үжиза к+рсеткенӘн б&рҰқүҰ бӘр кӘтабҰмда жазүан едӘм. М&нҰ кӘні деп менӘ айҰптау маңсатҰмен бҰлай дойҰ кҚ"Саид бӘр кӘтабҰнда: Халифат кеткен соқ жабарут пен фісат Çүни диктаторлҰң пен бҚлӘк орнайдҰ.

Ей, міселеге атҚстӘ ңарайтҰндар! Ишари Ғім үайби хабардаүҰ мҰна заманда болҰп жатңан адамзаттҰқ заттҰң ірӘ рухани бҚлӘнуӘнҰ бар дҚниÇнҰ астан-кестеқӘн шҰүаратҰн оңиүалар болатҰнҰн хабарлаүан хадистӘқ керемет ңасиетӘн айтңан адамдҰ ңҰлмҰскер деп айтудҰқ +зӘ, заттҰң ірӘ рухани т&рүҰда ңҰлмҰстҰқ наң +зӘ.

— 446 —

МенӘқ бӘр кӘнім мҰнау екен: "тікие РисалавиÇлардҰқ, сондай-аң, медреселердӘқ жабҰлуҰн, с+йтӘп мемлекеттӘқ зайҰрлҰ болуҰн жіне Ислам дӘнӘнӘқ орнҰна &лттҰң сананҰ ендӘрудӘқ, бас киӘм ретӘнде шапка киŞдӘқ жіне шариүатңа сай орамал таүуүа тҰйҰм салҰнуҰн, сондай-мҚмкӘнран ірӘптерӘнӘқ орнҰна латҰн ірӘптерӘн енгӘзудӘқ, мектепте дӘн дірӘстерӘнӘқ тоңтатҰлуҰн жіне ійел затҰна еркектер секӘлдӘ м&рагерлӘк Қлес берӘлудӘқ д&рҰс еместӘгӘн жіне бӘрнеше ійел алудҰ тоңтату сҰндҰ егемендӘктӘқ ңаулҰ-шешӘмдерӘн бидүат, ада шаүҰнң, дӘннен безу деп санайдҰ сол ҚшӘн кӘнілӘ!" ОсҰлай жазҰптҰ.

Ей, ҰнсапсҰздар! Егер, ір үасҰрда Қш жҚз елу миллион м&сҰлманүа жол к+рсетӘп, жетекшӘлӘк ететӘн жіне баңҰт атаулҰнҰқ баүдарламасҰ жіне дҚниÇлҰң Ғім аңҰреттӘкрҰүу мӘқ ң&ндҰ ңазҰнасҰ болҰп табҰлатҰн ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ійел затҰнҰқ орануҰ туралҰ, м&рагерлӘк жайлҰ, к+п ійел алу туралҰ, АллаҒтҰ зӘкӘр ету, ОнҰ дірӘптеу хаңҰнда жижасҰӘндӘ жаŞ керектӘгӘ жайлҰ ап ашҰң жіне еш тҚсӘнӘктеме керек етпейтӘн +те анҰң к+птеген аÇттардҰ жоңңа шҰүару жіне Ислам мҚжаҒид ү&ламаларҰн, барлҰң шійхелдерӘдардҰ кӘнілӘ санау мҚмкӘн болса, онда менӘ ңҰлмҰскер деп кӘнілауүа болар. ЮрӘ, ол міселеге к+п уаңҰт +тӘп кеткендӘгӘн жіне бӘрнеше соттҰқ аңтау шешҺұЗұНШн, кешӘрӘм зақдарҰн, ірӘ пӘкӘр еркӘндӘгӘ мен ар-&ждан бостандҰүҰна ңатҰстҰ ҚкӘметтӘк &станҰмҰн жоңңа шҰүарүан жаүдайда үана менӘ осҰ Әстерге байланҰстҰ ңҰлмҰсла нем санай аласҰқдар. Юйтпесе, сендер ертеқ аңиңат пен хаң алдҰнда, ідӘлет ң&зҰрҰнда Қлкен жауапңа тартҰлҰп наүҰз ңҰлмҰскер боласҰқдар!

Саид Н&рси
* * * * *

[СоттҰқ негарҰңңа +зӘне зиÇнҰ тиетӘн жазбанҰ керӘсӘнше бӘзге зиÇндҰ етӘп б&рмалаүанҰ жайлҰ].

Мен, ідӘлет сотҰна бҰлай демекшӘмӘн: МҰқ Қш жҚз елу жҰлдан берӘ ей м+лрбӘр үасҰрда Қш жҚз елу миллион м&сҰлмандардҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘне ңатҰстҰ киелӘ де аңиңат ИліҒи зақдҰлҰңтҰ Қш жҚз елу мҰқ тіпсӘрдӘқ тіпсӘрлегенӘндей жін"Аса-иҚш жҚз елу жҰл бойҰ

— 447 —

ата-бабамҰздҰқ салт-дістҚрӘне, нанҰмҰна сійкес тіпсӘр жазүан кӘсӘнӘ айҰптайтҰн ж+нсӘз ҚкӘмдӘ, ілбетте жер жҚзӘнде ідӘлдӘк ңалүан болса ол ҚкӘмдӘ жоңңа шҰүарҰп, кҚшӘн жоŞҰ тиӘс.

дӘ.

[СоттҰқ тақүала ірӘ жоүарҰ баүалап шҰүарүан ҚкӘмӘндегӘ жазба. М&нҰ бӘзге ңарсҰ ңолданҰп отҰр, негӘзӘнде +здерӘн айҰптайтҰн жазба].

ЖиҰрма алтҰншҰ Мектубта Саид Н&рси +зӘ туралҰ айтңанда бҰлай дейдӘ: МҰна байү&с бауҰрларҰқнафҰңтатҚр сипатҰ бар, ірӘ бӘр-бӘрӘне &ңсамайдҰ.

БӘрӘншӘсӘ; Хикметке толҰ Ү&раннҰқ ң&ндҰ ңазҰнасҰнҰқ делдалҰ ретӘнде уаңҰтша жіне тек үана Ү&ранүа тін сипатҰм бар. Ол кезде делдалдҰңтҰқ таліссалае жоүарҰ ңасиет, керемет мӘнезң&лҰң к+рӘнедӘ. Ол менӘкӘ емес, маүан ңатҰсҰ жоң. Ол сол маңам мен мӘндеттӘқ талап ететӘн ңасиетӘ. МенӘқ бойҰмнан м&ндай ңасиет к+рсеқдер, бӘлӘп ңойҰқдар ол ңасиет менӘкӘ емес. Ол мн бӘз тін нірсе, менӘ сондай екен деп ңарамақдар!

ЕкӘншӘсӘ; Ү&лшҰлҰң кезӘнде АллаҒтҰқ ң&зҰрҰнада т&рүан кезӘмде Жаратңан Ием жарҰлңап, уаңҰтша болса да бӘр тҚр сипат, ерекше ңасиетпен к+рӘнетӘнӘм рас, ол ңасил сол бӘр ірекеттерӘмнен байңаладҰ. Ол ңасиет ң&лшҰлҰңтҰқ негӘзӘ боп табҰлатҰн +з кемшӘлӘгӘн бӘлу, ілсӘз екенӘн мойҰндау, бейшара екенӘн сезӘударарҰлайша т+мен жаүдайда АллаҒтҰқ дергаҒҰна сҰйҰнҰп, жалбарҰнудан туҰндайдҰ. Ол сол кезде наңтҰ байңаладҰ. Ол жаүдайда мен +зӘмдӘ ж&рттҰқ бірӘнен бейбаң, бейшара, ілсӘзруда. р, м&ңтаж, кемшӘн к+ремӘн. Сол кезде бҚкӘл дҚниÇ менӘ маңтап, «сен жаңсҰсҰқ, кімӘлсӘқ!» десе, істе сенбеймӘн.

шӘншӘсӘ; Б&л наүҰз +зӘм, тҚр-сипатҰм, Çүни б&рҰқүҰ СаидтҰқ б&зҰлүан хілӘ, нашар еткен. Ол жаңта б&рҰқүҰ Саидтен ңалүан кейбӘр сезӘмдерге берӘлемӘн. МҰсалүа, риÇ, екӘжҚздӘлӘк, ж&ртңа жаңсҰ к+рӘну, атаңң&марлҰң секӘлдӘ. ЮрӘ мен бай, болсҰ тектӘ іулеттен болмаүандҰңтан ңолҰ тар адамӘқ жаремдӘлӘкке к+п мін беремӘн, осҰндай жаүҰмсҰз мӘнездер к+рӘнӘп ңаладҰ. Сендерге ол т&рүҰдаүҰ жайҰмдҰ к+п айтсам ңашҰп кетерсӘқдер деп ондай жаман

— 448 —

жаңтарҰмдҰ айтпаймҰн. Де РисалейӘрӘмӘ мол АллаҒ маүан деген инает-ңамңорлҰүҰн осҰлай к+рсетудӘ ңалаүанҰ үой, еқ ңарапайҰм ңатардаүҰ сарбаздай мҰна жеке т&лүамдҰ +те жоүа ңалаӘ "хас мҚршид", "асфиÇ" ретӘндегӘ Ү&ран сҰрларҰн ашуүа атҰн ңҰзметшӘ ретӘнде ж&мсап жатҰр. Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр етемӘн.

НіпсӘ бірӘнен т+мен,
Атңарар уазипа бірӘнен Қстем!
اَلْحк+ретӘلِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى
* * * * *

[СоттҰқ ңаттҰ ңорңҰп айҰптамаүа жазүан с+йлемӘ. Алайда, он бес жҰл б&рҰн жазҰлүан ілгӘ ңаттҰ айтҰлүан с+з, кейӘн мҰна с+збен ауҰстҰлүан болатҰлудаБауҰрларҰм! БейкҚні ірӘ ңарт кӘсӘлердӘқ ң&рметӘне менӘ +лтӘрген залҰмдардан аңҰмдҰ алмай-аң ңойҰқдар! Оларүа ңабӘр азабҰ мен тозаң отҰ жетедӘ. МӘне, б&л с+з олардҰ тіубаүа келтӘруӘ керек-тӘ].

алҰ ауймҰн, нанҰмдарҰна жіне менӘ азаптауларҰқа ңараүанда - мен сендермен к+п жаңтан келӘсе алмайтҰн сиÇңтҰмҰн. Сендер дҚниÇ ҚшӘн дӘндӘ, аңҰреттӘ сатасҰқдар. Олай болса, ілбетте арамҰзда - +здерӘқ ойлаүандай - Қлкен ңайаүан Әбар. Ал бӘз, керӘсӘнше аңҰрет ҚшӘн, дӘн ҚшӘн дҚниÇмҰздҰ ірдайҰм пида етуге дайҰнбҰз. СендердӘқ жабайҰларүа арналүан з&лҰмдҰңңа толҰ ҚкӘмдерӘқе к+нӘп бӘр-ек мҰқдаңор болҰп +мӘр сҚргенше киелӘ шіҒадат міртебесӘне жету ҚшӘн жанҰмҰздҰ пида ету бӘз ҚшӘн «аб-Ұл кіусар» секӘлдӘ хош нірсе. БӘраң, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ н&р-фійзӘне, онҰқ үайби ишараларҰна сҚйене отҰрҰп сендердӘ ңорңҰту салмаҰнанҰ хабарлаүҰм келедӘ: Мен +лген соқ сендер +мӘр сҚрӘп ңарң болмайсҰқдар! ҮаҒарлҰ ңол жаүаларҰқнан &стап, +здерӘқе хош жіннат сиÇңтҰ мҰна рахат дҚниÇдан шҰүарҰлҰп тҚпсӘз міқгӘ з&лҰмни демне-мӘне дегенше ңамаласҰқдар. Менен соқ к+п &замай сендердӘқ німруд секӘлдӘ басшҰларҰқ +лтӘрӘлӘп жанҰма келедӘ, ілӘ. Мен сол кезде, АллаҒтҰқ ң&зҰрҰнда олардҰқ жаүасҰнан &стап ИліҒи ідӘла кҚрӘас игӘзӘп, жіҒаннамнҰқ тҚбӘне тасталүанҰн к+рӘп +шӘмдӘ алармҰн ілӘ-аң.

— 449 —

Уа, дҚниÇ ҚшӘн дӘнӘн, аңҰретӘн сатңан бейбаңтар! ЯмӘр сҚргӘлен б&л лсе маүан тиӘспеқдер! ТиӘссеқдер кегӘм еселенӘп алҰнатҰнҰн бӘлӘп ңойҰқдар, ңатақ ескертемӘн! МенӘқ +лӘмӘм +мӘрӘмнен де зор дӘнге ңҰзмет ететӘнӘне АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘнен ҚмӘтӘм зор. ЯлӘмілие" тарҰқа бомба болҰп жарҰладҰ да сендердӘ парам-парша ңҰладҰ, к+р де т&р! Үане, ңорҰңпасақдар тиӘсӘп к+рӘқдер. «Не Әстесеқдер сонҰқ жазасҰн тартатҰн боласҰқдар!» делӘнген жіне с+зӘн бӘр аÇтпен тімамдаүан.

* * * * *

с&мҰрл жазбанҰ сот бӘзге ңарсҰ ңолданүан. Алайда, олардҰ асҰра сӘлтегендӘктен кӘнілҰ ңҰлатҰн жазба].

Анкарада М&стафа Кемал ңаттҰ ашуланҰп, ңатулана: "БӘз сенӘ м&нда тереқ иҰншҰлпӘкӘрлер айтсҰн деп шаңҰрҰп едӘк. Ал сен болсақ, намаз туралҰ нірселермен насихат жҚргӘзӘп арамҰзүа бҚлӘк салдҰқ!" дегенде, Саид Н&рси жауап ٍ كَجَе:"НамазсҰз адам опасҰз саналадҰ. Ал опасҰздҰқ айтңан ҚкӘмӘ жҚрмейдӘ!">дегенде М&стафа Кемал белгӘлӘ бӘр маүҰнада кешӘрӘм с&рап, райҰнан ңайтңстҰрат. ОнҰ ңаттҰ ренжӘтӘп, +мӘрлӘк ңаүидаларҰн б&зса даүҰ оүан тиӘспегенӘн, ондай диктатор басшҰнҰқ бейне бӘр б&рҰқүҰ Саидтан ңорңуҰн Рисалей-Н&рдҰқ болашаң ержҚрек шікӘрттерӘнӘқ рейетӘнт&лүасҰнҰқ тақүажайҰп кҚш-жӘгерӘ, Рисалей-Н&рдҰқ жарңҰн кіраматҰ" деп, жазүан.
* * * * *

[БӘзге ңарсҰ, дегенмен соттҰқ +зӘн жауапңа тартуүа &йҰтңҰ болар жазба.]

«АÇсофиÇ» мешӘтӘн п&тхаардҰ жзей) ңҰлүан жіне Ислам зерттеу орталҰүҰн ңҰздар лицейӘне айналдҰрүан ңолбасшҰнҰқ ойҰна келгенӘн Әстеп, онҰ зақ ретӘнде бекӘткен с+здерӘн аңҰлүа салҰп, андҰлат&рүҰдан ңабҰлдамаймҰз жіне жеке т&лүа ретӘнде амал жасамаймҰз!" деген жазулар бар.

29/08/1948 кҚнгӘ +тӘнӘшӘнде: "К+кейге бӘр ой келдӘ. БҰлайша: кӘмет менӘ толҰң тҚрде ңорүап, к+мектесуӘтңанҰқ. ХалҰңтҰқ игӘлӘгӘне жарап, отанүа пайдалҰ бола т&ра менӘ ңинап, азаптауҰ мҰнанҰ меқзейдӘ: менӘмен шайңасҰп жҚрген астҰртҰн дӘнсӘз &йҰм

— 450 —

жіне ңазӘрде оларүа ңосҰолҰп, ткен коммунист &йҰмҰнҰқ бӘр тобҰ. Олар билӘктӘқ мақҰздҰ т&тңаларҰн &стаүан болуҰ керек, ңарсҰ алдҰма кесе к+лденеқ т&руда. кӘмет б&дан Ç хабарҰ жоң, Ç к+з ж&мҰп оларүа р&ңсат беруде.

ҮаҒарман халҰңтҰқ тарихта міқгн&рҰмес маңтанҰшҰ жіне Ү&ран мен дӘн ҚшӘн соүҰсҰп ңол жеткӘзген алмастай ң&ндҰ жеқӘсӘнӘқ жіне ңҰлҰш пен найзанҰқ &шҰмен алҰнүан тарихи жідӘгер АÇсофиÇ мешӘтӘн п&тханаүа айналсҰмша адамдҰ сондай-аң, Шійх-Қл Ислам отҰратҰн дӘни басңарманҰ ңҰздардҰқ лицейӘне айналдҰрүан бӘреудӘ жаңсҰ к+рмеу ңҰлмҰс боп саналуҰ мҚмкӘн бе?

* * * * *

[СаидтҰ жазаүа тартуүа еқ оқтайлҰ дегесіттҚра. Саид +зӘнӘқ жасҰрҰн д&шпандарҰна арнап Денизли сотҰнда айтңан осҰ с+здерӘн, сот керӘсӘнше мҚлдем басңа маүҰна шҰүарҰп, м&нҰ мемлекетке, ҚкӘметке ңарсҰ айтҰлүттай бетӘп айҰптаүҰсҰ келедӘ].

"ОсҰ соқүҰ кезде т+қкерӘс жасап, +згерӘс енгӘзӘп жатңан елдӘқ кейбӘр жақа зақдарҰн «жібӘрлеушӘ» жіне «кҚпӘрлӘкке итереаңтап дан шҰңңан зақдар» дейдӘ. Ал, республика &үҰмҰн толҰңңандҰ диктаторлҰң, ал режимдӘ дӘннен безгендӘк жіне болһшевизм мен мідениеттӘ наүҰз барҰп т&рүан азүҰндҰң, дҚниÇнҰйдҰ.

* * * * *

[СоттҰқ айҰптамасҰнда тақүала ірӘ жоүарҰ баүаланҰп жазҰлүан жазба].

Рисалей-Н&рдҰ жазудҰқ аңҰретте де б&л дҚниÇда да к+птеген пайдаларҰ бар, атап айтсаң:

1ан болңандарүа ңарсҰ рухани кҚрес.

2- стазҰна аңиңаттҰ жаŞ т&рүҰсҰнан к+мек.

3- М&сҰлмандарүа имани т&рүҰдан ңҰзмет ету.

4- Үалам арңҰлҰ ӘлӘм жинаْكِتَا5- Кейде бӘр жҰлүа татитҰн бӘр саүаттҰң тіфіккҚри үибадат.

6- ДҚниеден имандҰ кетедӘ.

— 451 —
Бес тҚрлӘ дҚниÇлҰң пайдасҰ бар:

1- РизҰң несӘбеде берекебҰлай - К+қӘл тҰнҰш, жҚректе ңуанҰш.

3- Т&рмҰс жеқӘлдейдӘ.

4- ӨстерӘ сіттӘ боладҰ.

5- Тілаба деген атңа ие болҰп барлҰң Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ д&үа-Ә үасҰерӘне ортаң боладҰ жіне жаңҰнда жастар б&л кӘтаптҰқ ңадӘрӘн тҚсӘнӘп университет белгӘлӘ бӘр маүҰнада Н&р мектебӘ атануҰ ібден мҚмкӘн деп жазүан.

* * * * *
[ТақүаларлҰң жайт; осҰ адал жанкештӘлӘктӘ лдерӘм санаүан]

ЖасҰрҰн м&нафҰңтардҰқ Әске асҰрмаң болүан екӘ жоспарҰнҰқ бӘрӘ: МенӘқ абҰрой беделӘмдӘ тҚсӘру. ОсҰлайша +здерӘнше РисалейН&рдҰқ ңадӘрӘн тҚсӘрмек.

ЕкӘншӘсӘ; Н&р шікӘрттерӘн ңорңҰтҰп, Ү&тартҰлзметӘн тоңтату. ОсҰлайша Н&рдҰқ жайҰлуҰна кедергӘ болмаң. Еш ңорҰңпақҰздар! Миллиондаүан ңаҒармандар жанҰн пида еткен аңиңатңа бӘз секӘлдӘ кейбӘр байү&стардҰқ да жанҰ пида болсҰн!

* * * * *

тпаңсҰаларлҰң жайт. Марң&м Хасан Фійзи дейтӘн кӘсӘнӘқ аң ниетпен жіне аңиңатңа сай, +те орҰндҰ да шҰндҰңңа сійкес жіне ешкӘмге зиÇнҰ жоң, ңайта к+пшӘлӘкке пайдалҰ маңтау с+зӘн ңҰлмҰс санн жҚйее онҰқ Рисалей-Н&р кӘтабҰнҰқ соқүҰ бетӘне жазҰлуҰн, ол кӘтаптҰқ тҰйҰм салҰнуҰна себеп санаптҰ].

Хасан Фійзи бауҰрҰмҰздҰқ бӘр хатҰ бар, онҰқ мазм&нҰ бҰлай: "Уа, Рисалей-Н&р! Сен ХаңтҰқ тӘлӘ, ОнҰқ илҒамҰмен, ОнОлардҰрӘмен жазҰлүанҰқа шік жоң!". "Мен ешкӘмнӘқ затҰ емеспӘн, мен ешкӘмнӘқ кӘтабҰнан алҰнбадҰм! Мен раббани уа Ү&ранимҰн! МіқгӘ жасайтҰн бӘреудӘқ с+зӘнен шҰңңан керемет Н&рмҰн сансҰн&рлҰ да рахметке толҰ хаң кӘтапсҰқ! КейбӘр хас, ҰңҰластҰ шікӘрттерӘқдӘ іулие, асфиÇ міртебесӘне к+терӘп абҰройүа б+лейсӘқ. Сотңа сенӘқ кӘтаптарҰқ

— 452 —

ңҰлмҰскер немесе айҰпталушҰ емес ке м&сҰле м&үалӘм, тірбиешӘ, &стаз ретӘнде шаңҰрҰлуда. ЮдӘлет маңамҰна еқ жоүарҰ міртебеде, абҰройҰ Қстем, мерейӘ асңаң тҚрде шҰңтҰқ. Ол жердегӘлердӘ иман мен Ү&раннҰқендӘ ар суҰмен жуҰп тазарттҰқ".

"Уа, Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметшӘсӘ, аудармашҰсҰ стазҰм! АллаҒтҰқ ң&лҰ, Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) маүҰнауи баласҰ жіне Һаус-Ұ Аүзам Шійх ГійланидӘқ мҚридӘ, тілабасҰ стаи мҰқ Ә ӘлӘм мен ирфан дейтӘн жоүарҰ ң&зҰрҰқа шҰүар!

МӘне, ол кӘсӘнӘқ бӘрайлҰң азҰүҰ бӘр дорба шамасҰндай ӘшӘп-жемӘ ол дорбаүа ораулҰ шегеде асулҰ т&р. Ол жоңшҰлҰң ӘшӘнде болүанҰмен еш бӘтпейтӘн молшҰлҰң ӘшӘнде. ЭідиÇ, сҰйлҰң алмайдҰ. Егер зезүҰндҰадаңа, тібірҚк жіне сҰй алүанда бҚгӘн бӘр миллион байлҰңңа ие болар едӘ!".

* * * * *

[Рисалей-Н&р деп аталуҰнҰқ тоүҰз себептерӘнен тек бӘреуӘне үана тиӘскен. Н&р есӘмдӘ хаҰстҰлҰрттерӘн кездестӘре алмадҰң дептӘ. ТҚсӘнӘктемеде жауап берӘлгенӘндей, ңазӘр Нури Бінли, КҚрелӘ саүатшҰ Н&ри секӘлдӘ шікӘрттердӘқ ңҰзметте орнҰ ерекше. Демек, б&л т&рүҰдан тиӘсе алмайдҰ. СосҰн ананҰ-мҰнанҰ сҰлтау етуде].нӘп, ңиҰрма алтҰншҰ С+з рисалесӘнде отҰз Қш С+здердӘқ отҰз Қш МектубтҰқ, отҰз бӘр ЛеманҰқ жіне он Қш ШуаңтҰқ барлҰүҰн ңосҰп Рисалей-Н&р деп аталуҰнҰқ сҰрҰ мҰнада: бҚкӘл +мӘрӘмде Н&р с+зӘ к+п кездесетӘн. МҰсалҰ, туүан ауҰлҰмнҰқ атҰ Н&рс, мӘ дӘннанамнҰқ атҰ Н&риÇ, Наңшибенди &стазҰмнҰқ атҰ СійӘд Н&р М&хаммед, Үадири &стазҰмнҰқ бӘрӘ Н&раддин, Ү&ран Қйреткен &стаздҰқ есӘмӘ Н&ри жінене бӘзттерӘмнӘқ ӘшӘнде маүан етене жаңҰнҰ Н&р есӘмдӘ тілабаларҰм.ю(БӘр ңҰзҰүҰ, жаңҰн шікӘрттерӘнӘқ арасҰнда Н&р есӘмӘмен ңатҰстҰ ешкӘм жоң!). {(СӘлтеме): Ол кезде солай едӘ, ңазӘр жиҰрма жҰл болдҰ.}

* * * * *

#453ан кешуджумат-Ұ Ситте жіне ЗійлӘ жиҰрма жҰл б&рҰн жазҰлүан болатҰн. Мен онҰ ауҰр ңҰспаңңа тҚсӘп з&лҰмдҰңңа &шҰраүан кезӘмде жазүан едӘм. ЮрӘ іркӘмге к+рсетпейтӘнмӘн. Ол бӘрнеше рет сотта тексерӘлген. Мен онҰ ашу ҚстӘнде жазүан едӘм. ДіалҰң Çкезде екӘншӘ дҚниÇ жҚзӘлӘк соүҰс болҰп жатңандҰңтан ілгӘ ашулҰ с+здерӘм +те орҰндҰ саналатҰн. ЕндӘ, сол жазбамдҰ бейне бӘр ңазӘр жазҰлүандай кӘнілап айҰпңа тарту ідӘлет зақҰна ңайшҰ].

Худжумат-Ұ дай ҚшӘқ зійлӘ аттҰ жазуда бҰлай деген: Болашаңта болатҰн жиӘркенӘштер мен ңорлҰңтан саңтану маңсатҰнда осҰ бӘр махрем жазу жазҰлдҰ, Çүни «ТӘфі, сол үасҰрда +мӘр сҚрген адамдарүа!» де+рт джзде бетӘмӘзге тҚкӘрӘк келмесӘн немесе сҚрту ҚшӘн жазҰлүан-дҰ. ЕуропанҰқ «адамгершӘлӘк» маскасҰн жамҰлүан жҰртңҰш айуан секӘлдӘ тҚрӘ жаман басшҰларүа ескерту. МҰна ҰнсапсҰз жауҰздардҰ бӘзге айдап салүанртҰн &дардҰқ соңҰр к+зӘ мҚлдем к+рмей ңалсҰн! Б&л үасҰрда адамүа ерӘксӘз жҚз мҰқдаүан жаңтан «ЖасасҰн ЖіҒаннам!» дегӘзетӘн мідениеттен ж&рдай адамдардҰ тоңпаңтау ҚшӘн жазӘ-нҰшабаÇндама".

"СоқүҰ кездерӘ дӘннен безген кіпӘрлердӘқ жасҰрҰн тҚрде жасаүан жауҰздҰңтарҰ шектен шҰңтҰ. К+птеген имандҰларүа з&лҰмдҰң жасалҰп, дӘннен безгендердӘқ ң&тҰрүанҰ секӘлдӘ маүӘнӘқ ңжеке ң&лшҰлҰүҰма жіне +зӘм ж+ндеу жҚргӘзген жіне бӘр-екӘ досҰммен жиналҰп үибадат ететӘн үибадатханама сондай-аң, азан шаңҰрҰп, ңамат тҚсӘргенӘмӘзгеиҰрма тиӘстӘ. «Неге арапша ңамат тҚсӘресӘқдер, жасҰрҰн азан шаңҰрасҰқдар!» деп, ікӘреқдеп айңай салдҰ. ОсҰ кезге дейӘн Қндемей келген менӘқ саат аүҰтаусҰлдҰ. С+зӘмдӘ м&ндай с+йлесуге т&рмайтҰн деқгейӘ т+мен, &Çттан безгендерге емес, халҰңтҰқ таүдҰрҰмен ойнап, ойҰна келгенӘн ӘстейтӘн кейбӘр перүауҰн секӘлдӘ астҰҰ. УаңйҰмдҰ ң&рушҰларүа арналадҰ.

Ей, бидүатшҰлар мен дӘннен безген бейбаңтар! АлтҰ с&раүҰма жауап берӘқдер!

БӘрӘншӘсӘ; ДҚниÇда ел басңарүан, ҚкӘм жҚргӘзген ңандай да бӘр ңауҰмнҰқ, тӘптӘ керек десеқ арӘ жабӘн жейтӘн канибалдардҰқ жіне жҰртңҰш ақүа &ңсаүан топ басшҰларҰнҰқ да &станатҰн +зӘндӘк ереже-зақҰ боладҰ. Сендер мҰна жауҰздҰңтҰ неге сҚйенӘп жасап

— 454 —

отҰрсҰқдар? Ереже-зақдарҰқдҰ к+рсетӘқдер! Юлде кейбӘр с&мҰраӘлетӘнеткерлердӘқ ойҰна келген ірекетӘн зақ деп ңабҰлдайсҰқдар ма? М&ндай жеке адамнҰқ ң&лшҰлҰүҰна араласуүа ешңандай зақ р&ңсат бермесе керек.

* * * * * *

[ЯкӘнӘштӘ жаүдай; "Ишарат-Ұ Сібүа" деп аталатҰн б&рҰнҰраңта жазҰлүан ірӘ іррбаменк+рсетӘлмейтӘн, аңиңатңа ідбен жанасҰп т&рүан кӘтаптҰқ бӘр-екӘ с+йлемӘне бола тҰйҰм салҰп, бӘздӘ сол ҚшӘн айҰптауүа тҰрҰсуда. Алайда, ол аңиңаттҰқ кҚштӘлӘгӘ соншаа алүа адамзатңа, жалпҰ дҚниÇүа жар салуүа т&ратҰн ңоүам +мӘрӘне ңатҰстҰ +те ң&ндҰ да пайдалҰ].

ДҚниÇда еқ аңҰмаң кӘм десеқдер, дӘнсӘз есалақдардан +ркениет пен баңҰт кҚтетӘн адам. М&Ә +шпеңҰмаңтҰқ бӘреуӘ билӘктӘқ т&тңасҰн &стап бҰлай дептӘ:

БӘз «АллаҒ, АллаҒ!» дей берӘп артта ңалдҰң. БатҰс елдерӘ «ңаружараң» деп к+ш ӘлгерӘ кетӘп бӘзден озҰп кеттӘ!".

М&ндай да «АңҰмау, +зауап берудӘқ ңажетӘ жоң, ҚндемеудӘқ +зӘ жауап» дегендей Қндемеген абзал. БӘраң, кейбӘр аңҰмаңтардҰқ артҰнда бейбаң үапҰл жандар да болатҰндҰңтан бҰлай деп жауап беремӘз:

Уа, бейшаралар! Б&л дҚниÇ уаңҰтша ңонаң Қй иңтҰ тӘ. ЯлӘмнӘқ шҰндҰң екенӘ рас, соқҰнда ңабӘрге баратҰнҰмҰз анҰң. Б&л жалүан +мӘр +тӘп орнҰна міқгӘ +мӘр келмек. БӘр рет «ңару-жараң» деп айңайласа мҰқ рет: «АллаҒ, АллаҒ!» деу керек болар!".

* * * асҰншҰ

[ТақүаларлҰң жійт; Он алтҰншҰ ЛемадаүҰ бӘзге болҰмдҰ с+здӘ б&рмалап керӘсӘнше бӘзге зиÇн болҰмсҰз етӘп, ілгӘ ң&ндҰ да аса ңҰмбат рисаленӘ тҰйҰм салуүа тҰрҰсрмедӘ.

Он алтҰншҰ Лемада: СоүҰс деген біле бӘздӘқ Ү&ран ңҰзметӘмӘзге едіуӘр зиÇн. Үадир-Ә КҚллӘ Шей бӘр минутта тҚнерген аспандҰ б&лттан тазартҰп аспандҰ ашҰп, жап-жарҰазиз, Ә к+рсететӘнӘ секӘлдӘ мҰна з&лҰмат, т&мшалап ңарақүҰ да мірхаматсҰз б&лттардҰ ңуҰп шариүат аңиңатҰн КҚндей жарңҰн етӘп к+рсете аладҰ. БӘзге

— 455 —

ол ңҰмбатңа тҚспейдӘ деп АллаҒтҰқ раишари ан ҚмӘттемӘз. БилӘк басҰндаүҰлардҰқ басҰна аңҰл, жҚректерӘне иман берсӘн. Сонда Әс +здӘгӘнен тҚзел едӘ.

Сауал: СендердӘқ ңолдарҰқдаүҰ Н&р екенӘ рас болса, н&рдан зиÇн келмейтӘнӘ белгӘлӘ. Олай болса неге достарҰқа м&ңиÇт, саҰп т&рҰн ескертесӘқ?

Жауап: Баста отҰрүандардҰқ кейбӘрӘ мас, оңҰмайдҰ. ОңҰса да тҚсӘнбейдӘ. Б&рҰс тҚсӘнӘп тиӘсуӘ мҚмкӘн. Сол ҚшӘн аңҰл-есӘн жиүанша рисалелердауладаетпеген абзал. СондҰңтан, бауҰрларҰма айтарҰм; «М&ңиÇт болҰқдар! ЛайҰң емес жандардҰқ ңолҰна аңиңаттҰ бермеқдер» деген.

* * * * * *

[ТісіттҚр Çүни ійел затҰнҰқ шариүатңа сійкес орануҰ Ү&раннҰқ імӘрӘ жіне ол туралҰ +те ңанаүаттанҰқ шікжауабҰ берӘлген-дӘ жіне б&рҰнҰраңта жазҰлҰп, тиӘстӘ жазасҰн тартңан бола т&ра м&нҰ ңайта к+терӘп жауапңа тарту сондай-аң, "Үарттар рисалесӘндегӘ +те мақҰздҰ, іркӘмге пайдалмбардҰ "Жастар шҰраүҰнда" жазҰлүан аңиңаттҰқ тек бас жаүҰн к+рӘп, онҰ айҰптауүа себеп тҰйҰм салуүа тҰрҰсу аңҰлүа сҰймайдҰ. Демек, айҰптауүа негӘз таба алмауда].

ЖиҰрма Т+ртӘншӘ Лемада тісіттҚр туралҰ, тісіттҚр Ү&раннамбарүрӘ екенӘн тҚсӘндӘргеннен кейӘн: "ЕстуӘмше, астанада базардҰқ ңаң ортасҰнда халҰңтҰқ к+з алдҰнда ңарапайҰм бӘр аÇң киӘм боÇушҰсҰ дҚниÇлҰң т&рүҰдан міртебесӘ жоүарҰ лауазҰмдҰ бӘреудӘқ балтҰрҰ ашҰң ійелӘне ңҰрҰндап емеурӘн танҰтуҰ, тіайңалаге ңарсҰ адамдардҰқ &ÇтсҰз бетӘне &рҰлүан шапалаң деп бӘлемӘн!" дейдӘ.

ЖиҰрма АлтҰншҰ Лемада, ңарттар жайлҰ айтҰп келӘп: "Анкара ңаласҰнҰқ ескӘрген ңорүанҰнҰқ т+бесӘҰ мҰнатҰм. ЮлгӘ ңорүан маүан тарихи оңиүалардан сҰр шерткендей. Ол менӘқ ңартайүанҰмдҰ, ңорүаннҰқ да ңартайүанҰн, мерейӘ Қстем ОсманлҰ елӘнӘқ ңарттҰүҰн, халифаттҰқ ң&лаүанҰн еске тҚсӘрӘп к+қӘлдӘ м&қ бастҰ. ӨшӘм +те зишҰп +ткен кҚндерге, келешектӘқ асуларҰна к+з жҚгӘрттӘм. Яткен шаң ж&батудҰқ орнҰна зіремдӘ &шҰрдҰ, болашаң

— 456 —

болса менӘқ жіне мен сҰңҰлдҰ жандардҰқ, келешек &рпаңтҰқ Қлкен ңабӘрӘ бейнесӘнде кӘн бӘз. Діл осҰ шаңңа, бҚгӘнӘме ңарадҰм, ол бейне бӘр денем салҰнүан тар табҰт секӘлдӘ к+рӘндӘ" дейдӘ кӘтабҰнда.

* * * * *

[ОлардҰқ жоүарҰ баүалауҰ ңажет бола т&ра мҰна с+зӘмдӘ мӘнеп, айҰп таүуүа себеп ңҰлҰп к+рсетӘптӘ].

«Ислам жет кеиÇсҰнан» алүан айлҰүҰмнҰқ едіуӘр б+лӘгӘн ж&мсаүан болатҰнмҰн. БӘр б+лӘгӘн ңажҰлҰңңа деп саңтап ңойүан едӘм. Сол азүантай аңшам ҚнемдӘлӘк пен ңанаүаттҰқ берекетӘмен бӘразүа жетӘп, ешкӘмге ңол жайҰп тӘленбедӘм. Ол берекелӘ аңша ілӘ кҚнге дейӘн ңозүалейдӘ. ЖиҰрма екӘншӘ Лема іркӘмге к+рсетӘле бермейтӘн, ӘшӘ ишари маүҰналарүа толҰ жіне +зӘме етене жаңҰн, хас ірӘ адал бауҰрларҰма арналүан-дҰ. БӘрӘншӘ ишарада:

Сен, дҚниÇң&мар кшӘ атардӘқ дҚниÇсҰна араласпасақ да нелӘктен олар тҰнбастан жол тауҰп сенӘқ аңҰретӘқе тиӘсе бередӘ. Б&л с&раңтҰқ жауабҰн Спарта +лкесӘндегӘ ҚкӘмет пен сонда т&ратҰн халҰң берсӘн.

* * * * *

[ИисалейейӘрӘмнен пайда болатҰн осҰ бӘр бейкҚні жіне шҰнайҰ да тақүажайҰп ҚмӘт пен армандҰ айҰптап онҰ ңҰлмҰс санайтҰндар ілбетте, +здерӘ ңҰлмҰскер болса керек].

Саид деп ңол ңойҰлүан бӘр хатта: "АӘз бар саÇхаттаүан кезӘмде, жетӘ жасҰнан он жасҰна дейӘнгӘ бейкҚні балалар ңасҰма жҚгӘрӘп келӘп ңолҰма жабҰсатҰн. НелӘктен б&лай ӘстейдӘ деп тақүалатҰнмҰн. Кенет к+кейг тек аай жауап келдӘ: "КӘшкене маңс&м балалар болашаңтҰ сезетӘндӘктен, Рисалей-Н&р арңҰлҰ баңҰттҰ болатҰндарҰн бӘлӘп жіне ол, рухани ңауӘптен саңтайтҰнҰн сезӘп осҰлай ірекет еткендерӘн тҚсӘндӘм" деген.

* * * * зба-ха[Б&л жазба іу баста бӘздӘ жаңтайтҰн болҰп кейӘннен б&л бӘр арман, ниет бола т&ра айҰп саналдҰ. АңҰлүа сҰймайдҰ].

"КейбӘр аÇттар мен хадиӘ к+рӘӘрлесӘп осҰ үасҰрдаүҰ н&рлҰ аңиңаттҰ меқзейдӘ. Олар аңҰрзаманда келетӘн «мҚжіддид-Ә ЮкбірдӘ» Çүни дӘндӘ жандандҰратҰн &лҰ т&лүаүа ишара ңҰладҰ сондайаң онҰқ жіне ң&рүан жамаүатҰнҰқ Қш мӘндетӘ бдегӘ х бӘраң ол еқ

— 457 —

мақҰздҰсҰмен Çүни имандҰ саңтап ңалу мӘндетӘмен ш&үҰлданадҰ. Ал шариүаттҰ жандандҰру, халифаттҰ орнату секӘлдӘ кеқ шеқберге ңатҰстҰ екӘ мӘндетӘне назар аудармауҰнҰқ зиÇнҰ жоң. Алайда, Н&рдҰқ жауларҰ ісӘресе саÇсаткерлетҰндаүӘп, шабуҰл жасауҰна себеп болатҰндҰңтан зерек достарҰнҰқ жазүан хаттарҰнҰқ бӘр б+лӘгӘн +зӘ ңаламҰмен +шӘрӘп реттеп отҰрадҰ" дептӘ.

Саид Н&рси деп ңол ңойҰлүан хаттҰ бҰлай дейдӘ:>КейӘн университетке айналҰп кеткишара ҰқүҰ ңарулҰ кҚштер министрлӘгӘнӘқ ңаңпасҰнда اِنَّا فَتَحْنَالَكَ فَتْحًا مُب۪ينًا ٭ وَ يَنْصُرَكَ اللّٰهُ نَصْرًا عَز۪يزًا деп Ү&ран ірпӘмен жазҰлүан жазудҰқ ҚстӘн мірмір тастармен жауҰп ей-Н&ран-дҰ. ЕндӘ сол аÇттҰқ ңайта ашҰлуҰ мҰнанҰ меқзейдӘ: Ү&рани ірӘптерге р&ңсат берӘледӘ жіне Рисалей-Н&рдҰқ дӘттеген маңсатҰна &йҰтңҰ боладҰ жіне келешекте университеттер Н&р медресесӘ боладҰ" деп болмаң: .
* * * * * *

[Текбират-Қл ХҚджаж аттҰ хатҰмда баÇндалүан аңиңатңа жіне тҚсӘнӘктемеме наразҰлҰң бӘлдӘрӘптӘ. Оүан Хусрев бауҰрҰм жазүан хатҰндаүа сӘлтеме толҰң хим" едеп ойлаймҰн].

Саид Н&рсидҰқ ңолҰ ңойҰлүан «Текбират-Қл Худжаж фий Арафат» аттҰ хатта бҰлай делӘнген: "Рисалей-Н&рдҰқ баүзҰ хас шікӘрттерӘ ңайта-ңайта ңоймай аңҰрзаманда келетӘн Ал-Ә Бейттен шҰүатҰн мҚршидтӘ сӘз деп айтаҰнауи сӘз болсақҰз олардҰқ б&л дегендерӘн ңайта-ңайта ңабҰлдамай, тартҰншаңтайсҰз. Б&л тҚсӘнӘксӘз жійт, м&нда бӘр ңарама-ңайшҰлҰң бар. ОсҰ міселенӘ шешӘп берсеқӘз!" деп с&раүандарүа бҰлай дейдӘ:

Б&дан бҰлайүҰ келетӘн МіҒдидӘқ киелӘ жамаүатҰнҰқ Ұ мін уи т&лүасҰнҰқ атңарар Қш мӘндетӘ боладҰ. Олар: ИмандҰ саңтау. ЕкӘншӘсӘ: М&хаммеди хилафат (с.а.у.) атауҰмен Ислами ідеттердӘ тӘрӘлтедӘ. шӘншӘсӘ: ЗаманнҰқ аүҰмҰмен Ү&ран мен ШариүаттокатңадарҰ бӘршама тоңҰрап ңалүандҰңтан сол &лҰ мӘндеттӘ атңаруүа кӘрӘседӘ. Н&р шікӘрттерӘ болса бӘрӘншӘ мӘндеттӘ Рисалей-Н&р атңарҰп жатңанҰн к+ргендӘктен екӘншӘ медҰ жершӘ мӘндет онҰқ ңасҰнда екӘншӘ, ҚшӘншӘ дірежеде деп Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰн орҰндҰ тҚрде белгӘлӘ бӘр маүҰнада МіҒди деп ңабҰлдайдҰ.

— 458 —

КейбӘрӘ ілгӘ маүҰнауи т&лүанҰқ уікӘлӘ болҰп табҰлатҰн бейшара авторҰн сол б+ленйлап кейде ілгӘ аттҰ соүан да таүҰп ңоÇтҰнҰ бар. ТӘптӘ, кейбӘр іулиелер үайби кірімат тҚрӘнде Рисалей-Н&рдҰ діл сонҰқ +зӘ Çүни аңҰрзамандолүанҰтӘн ҒидаÇт ңҰлушҰ деп санайдҰ. М&ндай міселелер тереқ зерттеп, бӘлгӘр тҚрде жору арңҰлҰ тҚсӘнӘктӘ боладҰ. ЕкӘ жерӘнде шатастҰру бар, жору керек.

БӘрӘншӘдестӘрмеүҰ екӘ мӘндет, негӘзӘнде, аңиңат к+зӘмен ңараүанда бӘрӘншӘ мӘндет дірежесӘнде емес екенӘ рас. Дегенмен М&хаммеди (с.а.у) хилафат жіне Ислам ілемӘнӘқ ҰнтҰмаүҰ к+пшӘлӘк халҰң ҚшӘн жіне саÇсаткерлерге ісӘресе, осҰ заманнҰқ ада. Маңса ілгӘ бӘрӘншӘ мӘндеттен ілдеңайда ауңҰмдҰраң к+рӘнедӘ. Иі, ір үасҰрда ҒидаÇт ңҰлушҰ, тура жолүа тҚсӘрушӘ белгӘлӘ маүҰнада "МіҒди", "МҚжіддид" келӘп т&рүан, келген. БӘраң, олар Қш мӘндеттӘқ теН&р ңҰуӘн бӘр т&рүҰда атңарүандҰңтан аңҰрзаманда келетӘн &лҰ МіҒди атаүҰн ала алмаүан.

ЕкӘншӘден; АңҰрзаманда келетӘн ілгӘ &лҰ т&лүа Ал-Ә Бійттен Çүни АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) &рпаүҰнан шҰүадҰ. с екенайту керек мен, ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ.) белгӘлӘ маүҰнада маүҰнауи &рпаүҰ боп саналамҰн. Одан аңиңат дірӘсӘн алүанҰм да рас. Жіне Юл-Ә М&хаммед (с.а.у.) санатҰна белгӘлӘ маүҰнада Рисалей-Н&рдҰқ адал шікалу кеӘ кӘретӘндӘктен мен де Юл-Ә бійттенмӘн деп айта аламҰн. БӘраң, Н&ршҰлҰңта ешбӘр т&рүҰда менмендӘк, жеке басңа мін беру, жоүарҰ діреже, атҰн шҰүарҰп мішҒҚр болу деген жоң. Н&рдаүҰ ҰңҰластҰ б&збау ҚшӘн маүан аңҰреттӘк діреже берӘл "ҺафуңабҰлдамауүа міжбҚрмӘн" деп толҰңңандҰ емес сіл мойҰндаүандай жауап берген сӘлтеме. {(СӘлтеме): Ей, ҰнсапсҰздар! Б&дан артҰң наңтҰ жауап боладҰ ма?} ОсҰлайша, МіҒди міселесӘн анҰң тҚрде наңтҰ жауаппен ңабҰлдиха сҚҰ к+рӘнӘп т&р.

* * * * * *

[Б&л жазбадаүҰ оңиүалар ділме-діл сійкес ірӘ тақүажайҰп тҚрде: "МенӘ м&қайтпақдар ійтпесе жердӘқ ҰзасҰ келедӘ!" дегенӘмнен кейӘн Қш минуттан соқ жер сӘлкӘнгенӘне тақүалу, ңажек+рсет болу керек. Б&л мейӘрӘмдӘлӘктӘқ талабҰ бола т&ра онҰ айҰптауүа негӘз ңҰлу д&рҰс емес].

— 459 —

"Сотта т+рт саүат бойҰ тергелӘп мазасҰ ібҰқ ауңшңандҰңтан он саүат +ткен соқ бейне бӘр діл сол уаңҰтта екӘ миллион лиралҰң шҰүҰнүа &шҰратңан оңу министрлӘк үимаратҰ +ртке орандҰ. Б&л оңиүа Рисалей-Н&р, білелердӘқ бетӘн ңайтаруүа бӘр себеп екенӘн к+рсетедӘ. ЯйткенӘ, Н&рларүаанҰң-ң тиӘстӘ, дереу біле жол тауҰп келдӘ" делӘнген.

Н+мӘрӘ жҚз ңҰрҰң бӘрӘншӘ хатҰнда: Т+рт жарҰм саүат тергеу органдарҰнҰқ с&раүҰна жауап берген соқ Анкара ңаласҰнда БӘлӘм министран едӘен Қлкен авток+лӘк т&раүҰ, сондай-аң, Измирде бӘр фабрика, Аданада зіулӘм үимарат +ртенӘп кеткенӘ жайлҰ айтҰп м&нҰқ кездейсоң еместӘгӘн ділелдеуге тҰрретӘндМенӘ РисалелерӘмнен айҰрмақдар! Юйтпесе маүан да, мҰна елге де обал боладҰ, жер сӘлкӘнӘп ашуҰ келедӘ!">дегеннен Қш минут +те Қш секунд жалүасңан зӘлзіла болҰп жердӘқ ашуланүанҰн, жіне БӘе, +мӘнистрлӘгӘ үимаратҰмнҰқ +ртенуӘ сотта т+рт рет ділелденген болатҰн. Б&лай бӘрнеше рет зӘлзіланҰқ діл Рисалей-Н&рүа жіне шікӘрттерӘне тиӘскен уаңҰтңа сійкес келуӘ кездейсоң болуҰ мҚмкӘн емқ елу салейН&р осҰ елге келе жатңан біленӘқ керӘ ңайтуҰна себеп екенӘ к+птеген оңиүалармен расталүан" деп айтадҰ.

Н+мӘрӘ жҚз ңҰрҰң жетӘншӘ хатта: Б&л жолҰ діл бӘзге тиӘскен кезде, шаттаттҰ суҰтҰп аÇз болҰп, дауҰл кҚшейӘп, ауа-райҰ кҚрт б&зҰлдҰ. Ал, тиӘсудӘ ңойҰп, н&ршҰлар арңанҰ кеқ салүанда ңҰс айҰ наурҰз айҰ секӘлдӘ жадҰрап жҰлҰп ңоÇ беруӘ сонҰмен ңатар, БӘлӘм министрлӘгӘнӘқ +ртенра жолуӘ ауңҰмҰ кеқ жаза, ңатақ ескерту.

* * * * *

[Ү&ттҰңтап, маңтауүа т&рарлҰң жаүдайдҰ сҰнапмӘнеуге болмайдҰ].

Б&л жолҰ менен сотта с&ралүан тҚк маүҰнасҰ жоң с&рИслам Ұқ ӘшӘнде мҰнадай бӘр с&раң болдҰ: «Немен кҚн к+рӘп жатҰрсҰқ?".>ДедӘм: " немдӘлӘктӘқ берекетӘмен. БӘр кездерӘ Спартада Рамазан айҰ бойҰ бӘр тоңаш нан, бӘркелӘ ңатҰң, бӘр дорбиҚззамшпен +мӘр сҚрген адам, кҚнк+рӘс ҚшӘн дҚниÇүа жалтаңтамайдҰ жіне сҰйкіде алуүа міжбҚр болмайдҰ» дедӘм.

* * * * *
— 460 —
[ЗҚбійӘрдӘқ соттаүҰ аңталҰп айтңан с+здерӘ секӘлдӘ Н&рлардҰ маңтаүан с+здерӘ де иншаллаҒ الْمَ тақүалдҰрҰп, тамсандҰрса керек, соттҰқ шешӘмӘнде тақҰрңап жазҰлҰп ңойҰптҰ].

ЗҚбійӘр ГҚндҚзалҰптҰқ ңол машинасҰмен жазүан жазбада: «Жастар хаңтҰ, аңиисалетҚйрететӘн мілӘмет с&райдҰ, к+ркем мӘнез сабаүҰн талап етедӘ» дей келе онҰншҰ бетте: "Рисалей-Н&р жиҰрмасҰншҰ үасҰрдҰқ м&сҰлмандарҰн жіне бҚкӘл адамзаттҰ т&мшалаүан пӘкӘр ңарақүҰлҰүҰнан ң&тңару ҚшӘн автордҰқ еркӘнен тҰс, Жар ңосатИемӘздӘқ ңалауҰмен жазҰлүан ерекше шҰүарма".

Он екӘншӘ бетте: "Рисалей-Н&рүа ңҰзмет етӘп жҚрген бӘреуге десе: "Рисалей-Н&рдҰқ орнҰна мҰна кӘтаптардҰ к+шӘрӘп жаз, дҚниÇда еқ бай ФордтҰқ байлҰүҰн беремӘн" десӘ т&тң Рисалей-Н&рдҰқ жазу жолдарҰнан ңаламҰнҰқ &шҰн к+терместен бҰлай деп жауап берер едӘ: "ДҚниÇнҰқ барлҰң байлҰң пен салтанатҰн берсеқдер делар мемҰн".

Он бесӘншӘ бетте: "Ой-пӘкӘрӘ д&рҰс аңҰн жазушҰларүа адалдҰүҰмҰз жҚз діреже болса БідиҚззаман секӘлдӘ дҚниÇда да, аңҰретте де жол к+рсетушӘ ӘрӘ т&лүаүа кентрил жайҰлшексӘз"

Он екӘншӘ бетте: "Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰ осҰ үасҰрдҰқ ңоүамдҰң жіне рухани жіне дӘни проблемаларҰн діл тауҰп, асңҰнүан ңоүамдҰң аурулардҰ емдейтӘн ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ аңиңаттарҰнрисалетҰқ імӘрӘмен осҰ заманүҰ адамзатңа &сҰнҰп отҰр!"

ҮҰрҰң т+ртӘншӘ бетте: "БідиҚззаман бҰлай дейдӘ: Б&л рисалелердӘ бӘр жҰл тҚсӘнӘп оңҰүан адам Қлкен үалҰм бола аладҰ. Иі, рас!

* * * * * *

[Б&л т+мендегӘ жазу бӘзге +те пайдалҰ ірӘ п, бӘртҰқ +зӘ бола т&ра сот шешӘмӘнде ңҰлмҰс саналуҰ мҚлдем ңисҰнсҰз].

Ахмед Фійзи шікӘртӘнӘқ жазүан хатҰн бӘршама тҚзеткенӘн, бӘраң бӘр б+лӘгӘ асҰүҰс болүандҰңтан тсҰр бой ңоÇ салүанҰн, "ДӘндӘ жіне М&хаммеди (с.а.у) тірбиенӘ уүа, апиҰнүа теқеген Сарачоүлуна

— 461 —

тиӘспей, ал Ү&раннҰқ аңиңатҰн айдай анҰң к+рсеткен Рисалей-Н&рүа тиӘсӘп онҰ тҰйҰм салуүа ат салҰсу д&рҰс емес екенӘн бӘлдӘргӘмӘз келедӘ" деймет пе Сотта ңай кҚнӘ екенӘ жазҰлмаүан бӘр аңталу хатҰнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ бҰлай: ЯзӘнӘқ жіне шікӘрттерӘнӘқ саÇсатпен айналҰспайтҰндҰүҰн жіне з&лҰмдҰңңа &рекет нҰ жайлҰ жазүан хаттарҰн іркӘмге к+рсетпейтӘнӘн жіне ой еркӘндӘгӘ бар екенӘ жіне пӘкӘрлерӘнӘқ кейбӘр зақнамаүа ңайшҰ сиÇңтҰ к+рӘнгенмен ешңандай ңҰлмҰс болҰп саналмайтҰнҰн жіҰ істекӘленген бӘрнеше рисалелерӘнӘқ ертеректе жазҰлүанҰн, олар сауаттҰ кӘсӘлердӘқ сараптамасҰнан оқ ңорҰтҰндҰ алүандҰүҰн сондай-аң, б&дан б&рҰн ЕскӘшіҒир сотҰнда тергелӘп айҰне солнҰн, бӘраң, Денизли сотҰнда аңталҰп шҰңңанҰн, таүҰ да діл сол міселемен айҰпталуҰ зақүа ңайшҰ екенӘн жіне керек болса осҰ кезге дейӘн Н&р шікӘрттерӘ тіртӘп б&затҰндай жат ңҰлҰң жасамаүандҰүҰн сонҰмен ңатар,ӘгӘн ңшӘ Ш&үа аттҰ кӘтапта ешкӘмнӘқ атҰн атап, тҚсӘн тҚстемегенӘн, тек ңана хабар беру маңсатҰнда жазүандҰңтан онҰқ ешбӘр т&рүҰдан ңҰлмҰс саналмайтҰндҰүҰн алүа тартҰп +зӘн аңтаүан.

ОсҰ ҚлгӘде жа ңуаттттарҰ бар, басңаларҰн осҰүан салҰстҰру керек.

Саид Н&рси
* * * * *
— 462 —

КАССАЦИАЛұҮ СОТТұҢ БАСҮАРМАСұНА АРНАЛАДұ.

Афион ңаласҰнда сот ҚкӘмӘн ңате деп санап ңайта болүан отҰрҰста таүҰ да маүқ ҰңҰл берӘлмедӘ. БӘз туралҰ ҚшӘншӘ мірте сҰн айтҰлҰп, айҰптаманҰ міжбҚрлеп тҰқдаттҰ. ЮрӘ ңасҰма ешкӘмдӘ жаңҰндатпадҰ, егер р&ңсат бергенде айтңанҰмдҰ жазҰп маүан к+мектесер едӘп берӘҰм тҰм нашар ірӘ науңас халде жазүан осҰ бӘр шаүҰм хатҰмдҰ маүан екӘ кез ідӘл ҚкӘм шҰүарүан маңамҰқҰзүа ңосҰмша ретӘнде &сҰнҰп отҰрмҰн.

* * Ұңтан
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

[Махшар кҚнӘ болатҰн лҰ Сотңа халӘмдӘ баÇндау ірӘ АллаҒтҰқ діргаҒҰна шаүҰм хат. Б&л заманнҰқ сотҰ жіне келешек &рпаң жіне жоүарҰ оңу орҰндарҰнҰқ м&үалӘмдерӘ си &йҰкӘрттерӘ тҰқдасҰн! ҮазӘр жиҰрма Қш жҰл бойҰ жҚздеген кҚйзелӘстерӘмнӘқ он шаңтҰсҰн +те ідӘл, Хаким-Ә ЗҚлжілалдҰқ ідӘлеттӘ діргаҒҰна шаүҰмдана &сҰнамҰн].

БӘрӘншӘден; Мен, кемшӘлӘктерӘмнӘқ к+п екенӘн мойҰндай отҰрҰп осҰ хаҰ "Юми болашаүҰна, иманҰн саңтап ңалуҰна +мӘрӘмдӘ арнадҰм. Миллиондаүан жан пида болүан &лҰ аңиңатңа менӘқ де басҰм пида болсҰн деп бар кҚшӘммен Рисалей-Н&р арңҰлҰ аÇнбай ңҰзмет еттӘм. Үанша з&лҰмдҰң пен азапңа душар болсам да АллаҒтан таупен адаӘп шҰдап баңтҰм. ҮаймҰңпадҰм, ңайтпадҰм.

Атап айтсам, осҰ Афион тҚрмесӘнде, сондай-аң, сотҰнда шеккен азабҰмнҰқ бӘр мҰсалҰ мҰнау: Қш мірте жіне ірңайсҰнда екӘ саүатңа жуҰң бірӘ жалүан ірӘ ӘшӘ ңастандҰңңа тотеген пнаманҰ маүан жіне ідӘл шешӘм кҚткен Н&р шікӘрттерӘне оңҰп соқҰна дейӘн тҰқдаттҰ. Ү&ңҰңҰмдҰ ңорүау ҚшӘн бес-он минут р&ңсат берӘлуӘн +тӘнӘп едӘм, бӘр-екӘ минуттан артҰң р&ңсат бермедӘ.

МенӘ жиҰрміне дҚалүҰз &стап ешкӘммен кездестӘрмедӘ. ЕндӘ, тек Қш-т+рт саүатңа үана онда да бӘр-екӘ досҰммен с+йлесуге р&ңсат бердӘ. Олар аңталу хатҰн жазуҰма сіл жірдем еттӘ. СосҰн, оларүа да тҰйҰм салдҰ. ОсҰлай аÇусҰз тҚрде жазалауда, прокурор жоң жерден

#4ْ

деп нірсе жинап, кейбӘреуӘн б&рҰс тҚсӘнӘп, жала жауҰп +шӘге жіне он бес беттӘк айҰпнамасҰнда сексен бӘр ңатесӘн тауҰп ділелденген ңаүаздҰ трӘн ңаа бӘздӘ міжбҚрледӘ. Маүан с+йлеуге р&ңсат бермедӘ. Егер р&ңсат бергенде бҰлай деп едӘм:

ДӘнӘқе сенбей, жоңңа шҰүаратҰн ірӘ ата-бабаларҰқдҰ ңорлап тӘл тигӘзетӘн жіне ПайүамбарларҰқдҰ (с.а.у.), ҮасиеттӘ Ү&раннالسُّهдарҰн терӘске шҰүаратҰн Çхуди немесе христиан Çки міжусилерге, ісӘресе соқүҰ кезде шҰңңан болһшевизм атҰн жамҰлүан анархист, дӘннен безген жіне екӘжҚздӘ м&напҰңтарүа с+з бостандҰүҰ, зайҰрлҰлҰңн Исла желеумен тиӘспей еркӘне ңоÇ бересӘқдер де, ал АнглиÇ сҰндҰ христиан дӘнӘн мҰңтҰ &станатҰн +ктемшӘл елдӘқ +зӘнде билӘк органдарҰнда, ікӘмшӘлӘк ңҰзметте миллиондаүан м&сҰлмандар Ү&ранҰн оңҰп АнглиÇаулҰүааш ережелерӘн, б&рҰс аңидаларҰн терӘске шҰүарҰп ңабҰлдамаса да ірӘ бҚкӘл елде ңарсҰлас партиÇлар +з к+зңарастарҰн емӘн-еркӘн жайҰп, насиӘнӘқ ң жатса да, сотңа берӘп жауапңа тартҰлмайдҰ. МенӘқ ңҰрҰң жҰлдҰң +мӘрӘм к+з алдарҰқда, жҚз отҰз кӘтабҰм Қстел ҚстӘнде, еқ ң&пиÇ рисалелерӘм мен халабасҰ ңолдарҰқда жіне онҰ Спарта ңалалҰң ікӘмшӘлӘгӘ мен Денизли ңалалҰң сотҰ жіне Анкара ңҰлмҰстҰң сотҰ жіне ДӘни басңарма сондай-аң, екӘ мірте тӘптӘ Қш мірте кассациÇлҰң сот жӘтӘ зерттеп Рисалей-Н&рдҰқ барлҰң кӘтаптарҰн толҰң дерлӘк екӘ- алейҒ тексерӘп азүантай болсҰн жазаүа тартуүа себеп таба алмаүандҰ. СонҰмен ңатар, мен тҰм ілжуаз ірӘ з&лҰмдҰңңа &шҰраүан ірӘ жаүдайҰ ңиҰн жіне екӘ жҚз мҰқ шҰнайҰке мілнкештӘ шікӘрттерге отансҚйгӘштӘктӘ, халңҰна ңҰзметтӘ, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн саңтау керектӘгӘн Қйреткен пайдасҰ мол Рисалей-Н&р кӘтаптарҰ тҚгел ңолдарҰқда жіне кӘнісӘз екенӘмӘздӘ ділелдейтӘн т+рт жҚз беттӘк аңталу Ұндайз да алдарҰқда. Міселе солай бола т&ра, ңандай зақүа сҚйенӘп, ңандай пиүҰлмен, нендей пайда к+здеп, ңандай ңҰлмҰс таүҰп бӘздӘ ауҰр жазаүа тарм. Егеқдар! М&нша ңиÇнат, жалүҰздҰң камерасҰ не ҚшӘн? Юлбетте, ертеқ ңиÇмет кҚнӘ махшарда сендер б&үан жауап бересӘқдер.

ЕкӘншӘсӘ; МенӘ жазаүа тартңандардҰқ айтатҰн сҰлтау мҰнау: Мен, тісіттҚрюдӘ сенердӘқ оранҰп, жабҰң жҚруӘ),>мирас міселесӘ, зикруллаҒ Çүни АллаҒтҰ зӘкӘр ету, сосҰн бӘрнеше ійел алу туралҰ Ү&раннҰқ ашҰң аÇттарҰна сҚйене отҰрҰп ңазӘргӘ мідениетке ңайшҰ тіпсӘр жазуҰм.

— 464 —

ОтҰз беслмайдҰ&рҰн ЕскӘшіҒир ңаласҰнҰқ сотҰна жіне АнкаранҰқ кассациÇлҰң сотҰна сондай-аң, бӘз туралҰ айҰптау хатҰна жауап ретӘнде жіне хаширде болатҰн &лҰ сотңа шаүҰм ретӘт&ратҰне бӘзден кейӘнгӘ н&рлҰ зиÇлҰ ңауҰмүа естелӘк жіне маүан с+йлеуге м&рша бермеген, сексен ңатесӘ табҰлҰп ділелденген, маүан +штесӘп жазҰлүан айҰпнама арңҰлҰ менӘ екӘ жҰл ауҰр жазаүа тартңан жіздерӘ үҰз +зӘмдӘ ңамап, екӘ жҰлүа б+тен жерге жер аударҰп, басңан ӘзӘме дейӘн ақдҰүан &йҰмүа осҰ т+мендегӘ шаүҰм хаттҰ ңаз- ңалпҰнда ңайталамаңпҰн.

Мен ідӘл сотңа айтарҰм: МҰқ Қш жҚз елу жҰлда, ір үасҰрда Қш жҚз елу миллионарҰн бмандардҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘнде Қлкен р+л атңарүан киелӘ де наңтҰ зақдҰ, ИліҒи дістҚрдӘ Қш жҚз елу мҰқ тіпсӘрдӘқ растап, ңоштаүанҰна сҚйене отҰрҰп ата-бабамҰздҰқ рҰ бойанҰмдарҰна, дҚние танҰмдарҰна сійкес тіпсӘр жазүан адамдҰ соттайтҰн соттҰқ б&рҰс шешӘмӘн ілбетте, жер бетӘнде ідӘлдӘк болса ол шешӘмдӘ жоңнӘмдемарадҰ, ондай б&рҰс ҚкӘмдӘ ңабҰлдамайдҰ. Оүан сенӘмӘм зор. АпҰрм-ай, б&л үасҰрдҰқ ң&лаүҰ сақҰрау боп мҚлдем естӘмей ңалүанҰ ма? ЗаманнҰқ кейбӘр талабҰ бойҰнша уаңҰтша ңабҰлданүан кейбӘр батҰстҰң зақнамалардҰ тӘн ой салҰп, ңисҰнсҰз деп тауҰп ңабҰлдамаүан жіне саÇсатпен еш ңатҰсҰ жоң, ңоүамдҰң +мӘрге араласпайтҰн адамдҰ ілгӘндей аÇттҰ тіпсӘрледӘқ деп айҰптауүа бола ма? Б&л дегенӘқ, ДӘн ИсламдҰ жоңңа шҰүару, дӘндӘрттӘқ батҰр миллиардтаүан ата-бабамҰзүа опасҰздҰң жіне миллиондаүан тіпсӘрлердӘ айҰптау емес пе?

шӘншӘсӘ; МенӘ т&тңҰндау ҚшӘн алүа тартңан сҰлтауҰ мҰнау; ЕлдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зу, ңоүамүа ңауӘп т+ндӘру жіне болуҰ ҰңтималҰ Ұ жіне тӘптӘ мҰқ да бӘр мҚмкӘн нірсенӘ болүандай к+рсетӘп, кейбӘр махрем кӘтаптарҰмҰз бен жеке адамүа жазҰлүан хаттардҰ талдап тексерӘп, Рисалей-Н&рдҰқ жҚз мҰқ с+з-с+йлемдерӘн б&рмалап басңа маүҰна шҰүарҰп< РИСАілел ретӘнде к+рсетӘп бӘздӘ жазаүа тартҰп айҰп таңңҰсҰ келедӘ.

Мен оүан жауап ретӘнде отҰз-ңҰрҰң жҰлдҰң +мӘрӘмдӘ бӘлетӘндер мен Н&рдҰқ мҰқдаүан хас шікӘрттерӘн куігер ретӘнде бҰлай деймӘн:

СтамбулдҰ бас болатан кезде АнглиÇнҰқ ңолбасшҰсҰ м&сҰлмандардҰқ арасҰна ӘрӘткӘ салҰп тӘптӘ Шійх-Қл ИсламдҰ, кейбӘр молда-имамдардҰ алдатҰп бӘр-бӘрӘне айдап салҰп саÇси партиÇлардҰ

— 465 —

ңҰрңҰстҰрҰп гректердӘқ жеай ңашжетуӘне Ұңпал жасаүан сітте АнглиÇ мен şнандҰю(ГрециÇ)>ішкерелеп жазҰлүан «Хутуат-Ұ Ситте» аттҰ кӘтапшамдҰ Юшріф Юдип мҰрзанҰқ ңолдауҰмен бастҰрҰп, тарату арңҰлҰ ілгӘ жауҰз ңолбасшҰнҰқ с&мдҰң жоспарҰ Әске аспай ңалҰсарҰсңӘқ к+зӘмдӘ жоŞүа ірекет еткенде ңауӘпке басҰн тӘгӘп ңаймҰңпай жіне осҰ ерлӘгӘ ҚшӘн Анкарада билӘк басҰнда отҰрүандар онҰ шаңҰрса да Анкараүа ңашпаүан жіне ОрҰстҰқ басңолбасшҰсҰ дарүа асуүа ҚкӘм шҰүарүан нүа аңмӘзбаңпай істе мін бермеген сондай-аң, отҰз бӘрӘншӘ март кҚнӘ елде дҚмпу болҰп жаппай тіртӘпсӘздӘк кезӘнде сегӘз баталһон іскердӘ +ткӘр с+зӘмен тҰнҰшталдҰрүан жіне іскери трибунал шаңҰрҰлҰп сотта генералдар: «Сен де бас к+тергеа ай жн бӘргесӘқ, саүан да шариүат керек едӘ. Юне, шариүат с&раүандар!» деп терезеден аулада дарүа асҰлүандардҰ к+рсеткенде +лӘмнен еш ңорҰңпай: "Егер кон БесӘниÇлҰң басңару жҚйесӘ белгӘлӘ бӘр топтҰқ +ктемшӘл билӘгӘ болса бҚкӘл адам мен жҰн куі болсҰн, мен бас к+терӘп ңарсҰ шҰңңандардҰқ бӘрӘмӘн. ШариүаттҰқ бӘр үана міселесӘ дӘ джианҰм пида!". ОсҰлайша, ілгӘ пашалардҰ риза ңҰлҰп тақүалдҰрүан, +лӘм жазасҰна кесӘлгелӘ т&рүанда аңталуҰна ҚкӘм шҰңңан жіне босатҰлҰп жолда бара жатҰп,

ДӘа алүҰс айтпай: «ЖасасҰн жіҒаннам! ЗалҰмдар ҚшӘн жасасҰн жіҒаннам!» деп айңайлаүан жіне АнкарадаүҰ резиденциÇдаю(Афион ңаласҰнҰқ сот ҚкӘмӘнде жазҰлүанҰндай)>М&стафа Кемал ашуланҰп оүан: "Сара банда бӘзге ңанаттҰ ӘлӘми пӘкӘрлер айтсҰн деп шаңҰрҰп едӘк. Ал сен болсақ намаз туралҰ бӘр нірселер насихаттап арамҰзүа бҚлӘк салдҰқ!" дегенде, Саид Н&рси жауап ретӘнде: «НамазсҰздҰ опажоң, дйдӘ, ал опасҰздҰқ ҚкӘмӘ жҚрмейдӘ!» деп ңҰрҰң-елу депутаттҰқ алдҰнда ңарсҰ с+з ңайтарүанда ілгӘ с&мдҰң ңолбасшҰ Қндей алмай кешӘрӘм с&раүа осҰлай танҰтҰп ашуҰ басҰлҰп ңалүан жіне алтҰ аймаңтҰқ тергеу органдарҰ жіне ҚкӘметӘ елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&затҰн бӘрде-бӘр себеп тӘркемеген жіне жҚз мҰқдаүан Н&р шікӘрттерӘнӘқ ол т&рүҰда ешбӘр оңиүасҰ тӘркелма ңарстек бӘр бастауҰш шікӘрттӘқ +те ж+ндӘ бӘр оңиүасҰнан басңа тӘркеуге алҰнбаүан)>жіне ешбӘр шікӘрттӘқ ҚстӘнен ңҰлмҰстҰң Әс ңозүалмаүан жіне олар ңандай да тҚрмеге ңамалса ол жерде отҰрүан ңҰлмҰскерлердӘ ж+нге салҰп тірбиелеген избуллисалей-Н&рдҰқ жҚз мҰқдаүан кӘтабҰ ел арасҰнда кеқӘнен тараса да істе зиÇнҰ тимей керӘсӘнше пайдасҰ тигендӘгӘ жиҰрма Қш

— 466 —

жҰлдан берӘ белгӘлӘ, оүан +ткен +мӘрӘм, Қш аймаң жіне соттардҰқ аңтау шешӘмӘ куі. РирҰда аН&рдҰқ ңадӘрӘн тҚсӘнген жҚз мҰқдаүан шікӘрт м&нҰ ӘсӘмен, с+зӘмен растайдҰ. ЯзӘ жалүҰз, елден оңшау +мӘр сҚретӘн, үірӘп, жасҰ &лүайүан, паңҰр ірӘ ңабӘрге таÇп ңалүан жіне үҰмен,н келгенӘнше піни дҚниÇнҰ тіркетӘп, б& дҚниÇнҰқ не екенӘне ібден к+зӘ жеткен, б&рҰқүҰ кҚніларҰнҰқ кешӘрӘлуӘн тӘлеп міқгӘ +мӘрдӘқ ңамҰн жеген, дҚниÇлҰң маңам-міртебеге мҚлдем мін бермейтӘн жіне мейӘрӘмӘ мол болүандҰңтан Пайүаі жандарүа, ңарттарүа зиÇнҰ тимеу ҚшӘн +зӘне з&лҰмдҰң жасап, азаптаүандарүа ңарүҰс айтпаүан адам жайлҰ: «Б&л жалүҰз бастҰ ңарт елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&задҰ, мемлекетке ңауӘптӘ, маңсатҰ дҚниÇ, лақкестӘк дҚниÇ к+здейдӘ. Сол ҚшӘн айҰптҰ!» дейтӘндердӘқӘксӘз Ә барҰп т&рүан ңҰлмҰскер, наүҰз айҰптҰ. лҰ сот кҚнӘ олар жауапңа тартҰлатҰн боладҰ!

АпҰрм-ай, бӘр ҚндеуӘмен тіртӘп б&зушҰ сегӘз баталһон іскердӘ тіртӘпке келтӘрген жіне ңҰрҰң жҰл б&рҰн газетке бӘр маңала жазҰп сол арңҰлҰ +зӘне мҰқдем ңаадамдҰ ңаратҰп алүан жіне аталмҰш Қлкен Қш ңолбасшҰдан тайсалмай еш ңорҰңпаүан, оларүа жалбаңтамаүан жіне сотта шашҰм ңанша болса сонша басҰм болҰп кҚндйҰ оңҰуӘ шабҰлса дӘнсӘздер мен кіпӘрлерге берӘлмеймӘн, отанҰма, халңҰма ңиÇнат жасамаймҰн, Ү&раннҰқ аңиңатҰна арналүан басҰмдҰ залҰмдарүа ісл ірӘ ймӘн деген жіне ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнда бес-он аңҰреттӘк бауҰрларҰнан жіне Қш-т+рт ңҰзметшӘсӘнен басңа ешкӘммен шаруасҰ жоң бӘр адам туралҰ кҚмінданҰп, айҰпнамада: "Б&л (Саид) ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнда астҰртҰн &йҰм ң&рҰп елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&يَّاكَтӘмен кейбӘр адамдардҰ алдап, санасҰн улаүан, жиҰрма шаңтҰ адам айналасҰна жиналҰп онҰ маңтап, жеке хат жазүан, демек ол +згерӘске, жақа т&рмҰсңа, ҚкӘметке ңарсҰ жасҰрҰн саÇсат жҚргӘзуде!">деп адам сенгӘсӘз ңа">кӘтайлап, опасҰздҰң жасап екӘ жҰл тҚрмеге ңамау, жалүҰз +зӘн абаңтҰда &стау, сотта с+йлеуӘне м&рша бермей азаптау неткен з&лҰмдҰң, ңаншалҰңтҰ ідӘлдӘк &үҰмҰна ңайшҰ, &ам да ж&рдай ірекет екенӘн &ÇттарҰқ болса +здерӘқ айтҰқдар. ЯздерӘқ ойлақдаршҰ, м&нша беделге ие бола т&ра жіне бӘр Қндеу жасап мҰқдаүан адамүа +зӘн ңабҰлд дӘни жіне бӘр үана маңаласҰмен мҰқдаүан адамдҰ +зӘне ерӘтӘп алүан жіне АÇсофиÇ мешӘтӘнде елу мҰқ адамүа уаүҰз айтҰп тінтӘ еткен адам, Қш жҰл
— 467 —

ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнда ж&мҰс Әстеп тек бес ірӘ кетсе он адамдҰ үана алдап, ӘзӘнен ертуӘ жіне аңтӘқ (сқ ңамҰн ойламай саÇсат ойҰнҰна араласуҰ мҚмкӘн бе? АнҰң баратҰн ңабӘрӘне н&р апарудҰқ орнҰна тҚкке т&рмайтҰн бос з&лҰмат жинауҰ істе мҚмкӘн бе? Юлбетте, шайтаннҰқ +зӘ б&үан ешкӘм

ИідӘре алмас, сӘрі!

Т+ртӘншӘсӘ; БасҰма шапка кимегенӘмдӘ айҰп санап ңамауүа алуүа негӘз ңҰлуда. Сотта маүан с+з бермедӘ. Бергенде менӘ ңамауүа алүҰсҰ келгендерге айтар едӘм: Үастамону ңаласҰнҰқ полициÇ б+лӘмӘнде Қш ай ңонаң айтҰпм. "Шапка киӘқӘз!" деп ешңашан айтпадҰ. Жіне Қш сотта да басҰма шапка кимедӘм, жалақ бас т&рмадҰм. БӘраң ешбӘрӘ тиӘспедӘ. ЖиҰрма Қш жҰл бойҰ кейбӘр дӘнсӘз залҰмдар соменӘ бтау ңҰлҰп бейресми тҚрде азап шектӘрӘп, тҚрлӘ ауҰр жазаүа тарттҰ. КейӘн зақ шҰүҰп балалар мен ійелдер жіне к+птеген шаруа адамдарҰ мен кеқседе ж&мҰс ӘстейтӘндер шікӘр киŞге мӘндеттӘ емес бола т&ра жіне онҰ киŞдӘқ ешңандай пайдасҰ болмаса да мен секӘлдӘ мҚнзіуи, жападан жалүҰз ү&мҰр кешкен кӘсӘнӘ жіне шапка киŞге бҚкӘл мҚжтіҒит имамдар, шійҒ-Қл Ислам ү&ламалар ңарсҰ болҰп тҰйҰм салүтӘнде а т&ра, сондай шіпка кимегенӘм ҚшӘн жала жауҰп жиҰрма жҰл жазаүа тартҰлдҰм. КиӘмге бола маүҰнасҰз ідетпен менӘ ңайта ңамауүа тҰрҰсуда. Ал кҚндӘз ж&рттҰқ к+зӘнше М&хамн айҰнда ораза &стамай араң ӘшӘп, намаз оңҰмайтҰндарүа зайҰрлҰлҰң, еркӘндӘк деп +здерӘне салҰстҰрҰп тиӘспейдӘ. ОсҰлай кектенӘп, ңайта-ңайта менай белм киӘсӘме бола жазалауүа тҰрҰсңандар ілбетте, +лӘмнӘқ ащҰ дімӘн татҰп, ңабӘрдӘқ ауҰр азабҰн шегӘп болүан соқ &лҰ сот махшар кҚнӘ б&л Әстеген ӘсӘнен с&раңңа тартҰлмаң.

БесӘншӘсӘ; ОтҰз Қш Ү&рани аÇттҰқ маңтау ишаратҰна б+лжақүаңжіне ХазӘретӘ Алию(кіррамуллаҒҚ уіджҒаҒҚ)>жіне Һаус-Ұ Аүзамю(ңуддуси сҰрруҒу)>сҰндҰ іулиенӘқ ң&рметӘне ӘлӘккен сондай-аң, жҚз мҰқдаүан имандҰлар ңуаттап ңабҰл алүан, жиҰрма жҰлд м&үжиӘ отан мен халҰңңа еш зиÇнҰ тимей, керӘсӘнше мол пайдасҰ тиген РисалейН&рдҰқ кейбӘр кӘтаптарҰн тҚкке т&рмайтҰн сҰлтаулармен тҰйҰм салу ж+нсӘз шешӘм. ТӘптӘ, т+рт жҚз беттенңашан Ұн жҚз мҰқ адамнҰқ иманҰн саңтап ңалүан "ЗҚлфикар", "М&үжизат-Ұ АхмідиÇ" аттҰ кӘтап ертеректе жазҰлҰп, кешӘрӘм берӘлген ірӘ екӘ аÇттҰқ тамаша тіпсӘрӘ болнӘқ жа екӘ параүҰн сҰлтау етӘп ілгӘ +те пайдалҰ, ң&ндҰ кӘтаптҰқ тҰйҰм салҰнуҰна ірекет етӘлгендӘгӘн растайтҰн куігер бар. БӘздӘқ соқүҰ с+зӘмӘз:

— 468 —
لِكُلِّ مُص۪يبَةٍ اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ

АлтҰншҰсҰ; Нхди кекейбӘр шікӘрттерӘ Рисалей-Н&рдан керемет имандҰлҰң дірӘсӘн алҰп наңтҰ айүаң, имани кҚштӘ ділел тауҰп пайдасҰна жараүандҰңтан онҰқ авторҰн Çүни мҰна байү&стҰ ҰнталандҰру, ң&ттҰңтау, алүҰс бӘлдӘру маңсатҰмен шамадан тҰс ң&рметтеп, асҰра сӘ жаүҰмаңтаүанҰ ҚшӘн менӘ кӘнілӘ деп айҰптаүандарүа айтарҰм:

Мен ілсӘз ілжуаз жалүҰз +зӘ үірӘп, б+тен жаңтан жер аударҰлҰп келген бейтанҰс менӘ ж&ртңа жаманддай-аңӘс к+зңарас ңалҰптастҰрүандҰңтан Ү&раннҰқ имани аңиңаттарҰнан +зӘме дірмен, рухҰма шипа тауҰп онҰ осҰ елдӘқ азаматтарҰна да ем болсҰн, деген ӘзгӘ ниетпен сол ң&ндҰ аңиңаттардҰ ңолҰма ңалам алҰп ңаүазүа тҚсӘргенӘм рас. ЖазуҰм нашар болүандҰңболүанмекке аса м&ңтаждҰң сезӘндӘм. АллаҒ жарҰлңап ңасҰма +те адал, жанҰма жаңҰн, ңайсар жандар шоүҰрлана бастадҰ. Юлбетте, олардҰқ мен жайлҰ жаңсҰ ойларҰн, шҰнайҰ маңтау с+здерӘн жаппай ңабҰлдамай, к+қӘлделардҰ лдҰру ілгӘ Ү&рани ңазҰнадан шҰңңан Рисалей-Н&рүа опасҰздҰң, ңастандҰң болар. ЮлгӘ ңаламҰ жҚйрӘк, батҰр ержҚрек к+мекшӘлер кетӘп ңалмасҰн депَ بِبَҰқ мен секӘлдӘ дірежесӘ т+мен, маңтанар ңасиетӘ жоң жеке басҰма маңтау с+здерӘн маңтауүа наүҰз лайҰң, заттҰқ наүҰз иесӘ, Ү&раннҰқ м&үжизасҰ Рисалей-Н&рүа, паңҰ ңала бердӘ шікӘрттердӘқ рухани т&лүасҰ, жамаүатңа аударатҰнмҰн. Маүан шамадан тҰс к+п мін бересӘқдер, деп белгӘлӘ маүҰнада олардҰ ренжӘтетӘнмӘн. АпҰрм-ай, +зӘ риза болҰп, с&рамаса да басңа адамдар онҰӘне"іп мадаңтаса зақ бойҰнша айҰптҰ санала ма?! Алайда, м&нҰ зақ атҰнан с+йлейтӘн ресми ңҰзметкерлер м&нҰ айҰпңа санауда жіне бастҰрҰп жарҰңңа шҰңңан, кейӘн айҰпталуүа себеп болүан айҰпнаманҰсап Әлт+ртӘншӘ бетӘнде: "АңҰрзаманда келетӘн ілгӘ ӘрӘ т&лүа Юл-и бійттен Çүни ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ т&ңҰмҰнан шҰүадҰ. БӘз Н&р шікӘрттерӘ теَسٰٓى ни тҚрде Юл-и бійттен саналамҰз. ЮрӘ Рисалей-Н&рдҰқ жолҰнда ешбӘр т&рүҰдан менмендӘк, жеке басңа ңатҰстҰ пайда, маңам-міртебе, атаңң&марлҰң, атҰн шҰүару жоң, болмайдҰ да. Н&рдаүашҰүанастҰ б&збау ҚшӘн маүан аңҰреттӘк маңам, жоүарҰ міртебе берӘлсе, керӘ ңайтаруүа +зӘмдӘ міжбҚрмӘн деп бӘлемӘн!" айҰпнамада осҰлай делӘнген.
— 469 —

Сот ҚкӘмӘнӘқ жиҰрма екӘншӘ жіне жиҰрма ҚшӘншӘ бетӘнде: "кемшӘлӘгӘн мойҰндау, +зӘҰрса тсӘз де паңҰр екенӘн тҚсӘну, кӘшӘрейӘп АллаҒтҰқ дергаҒҰна жалбарҰну. МӘне, б&л т&рүҰдан алүанда +зӘмдӘ бірӘнен де бейшара, ілсӘз, кемшӘн к+ремӘн. Ол жаүдайда бҚкӘл халҰң менӘ маңтап ма берӘла +зӘмнӘқ кімӘл, жаңсҰ жіне бӘреуден артҰң екенӘме істе сенбеймӘн. Сендер ңашҰп кетер деп ҚшӘншӘ ңҰрҰмдҰ Çүни наүҰз болмҰсҰмнҰқ жасҰрҰн жаман жаңтарҰн, нашар халдерӘмдӘ айтпай отҰрмҰнмутталҒ Таүала жарҰлңап еқ ңарапайҰм ңатардаүҰ жауҰнгердей жеке т&лүама ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ сҰрларҰн ашу деген ңасиеттӘ ңҰзмет жҚктеп, лайҰң болмасне ңамж&мсап жатҰр. Оүан сансҰз шҚкӘр етемӘн. НіпсӘ бірӘнен т+мен, ңҰзмет бірӘнен жоүарҰ!" деп айҰпнамада жазҰлүан бола т&ра менӘ басңалар тарапҰнан маңталдҰ деп жіне Рисалей-Н&р деген атаудан &лҰ ҒидаÇт берушӘ маүҰнасҰн ш проку сол ҚшӘн менӘ жазаүа тартпаң болүандар ілбетте, б&л ңателӘгӘнӘқ жазасҰн еселеп тартатҰн боладҰ.

ЖетӘншӘсӘ; БӘз жіне барлҰң Н&р кӘтаптарҰ Денизли жіне Анкара жоүарҰ сотҰнҰқ ңарар ДжілжӘрауҰздан бекӘтӘлӘп аңталүан болатҰнбҰз. БарлҰң кӘтап пен хаттарҰмҰз ңолҰмҰзүа ңайтарҰлҰп берӘлген-дӘ. КассациалҰң сот шешӘмӘ: «Денизли сотҰ аңтап шҰңңандҰңтан ңателӘк болүан кҚннӘқ +зӘнде сот шешӘмӘ +згертӘлмейдӘ, ҚкӘапсҰрүн жоймайдҰ, ңайта сотңа жӘберӘлмесӘн!» деген бола т&ра, мен, ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнда Қш жҰл жалүҰз +мӘр сҚрудемӘн, екӘ-Қш кӘсӘден басңа сирек тҚрде ешкӘммен бес-он минуттан артҰң с+йлеспеймӘн, тек Рисалей-Н&рүа ңҰзҰңтҰ ілемӘн аптада бӘр үана хат жазҰп +зӘнӘқ туүан бауҰрҰ уікӘл имамүа Қш жҰлда Қш хаттан басңа жазбаүанмҰн. ЖиҰрма-отҰз жҰлдан берӘ жазҰп жҚрген кісӘбӘн тастап тек имандҰларүа жаппай пайдалҰ жиҰрма беттӘк екӘ т&жҰрҰм жазүанҰм бар. БӘрӘншӘ т&жҰрҰмда, Үс+з. СӘ Ү&рандаүҰ аÇттардҰқ ңайталану хикметӘ, ал екӘншӘ т&жҰрҰмда перӘштелермен ңатҰстҰ таңҰрҰптар ңамтҰлүан, осҰ міселеден басңа кӘтап жазбадҰм. СаÇсатпен еш байланҰсҰ онҰ дЕлӘме оралуүа ресми р&ңсат берӘлсе де дҚниÇүа, саÇсатңа араласпау ҚшӘн ңиҰн болса да жалүҰздҰңтҰ ңабҰлдап туүан елӘне бармадҰм. ОсҰндай адам жайлҰ соқүҰ айҰпнамада негӘзсӘз айҰп таүҰлҰп, +тӘрӘк нірсел куілӘҰлҰп, б&рҰс маүҰна берӘп айҰптауүа тҰрҰсңандар екӘ маңсатта ірекет

— 470 —

еткендерӘн - ізӘрге ол маңсаттарҰн айтпай-аң ңоÇйҰн - соқүҰ жиҰрма айда маүан жасаүан ңиÇнаттарҰ бӘршама ділелдегендей. МенӘқ оларүа айтарҰм: уаттау жіне тозаң сендерге жетедӘ. МахшардаүҰ Қлкен сотта кездесемӘз!"

СегӘзӘншӘсӘ;>БесӘншӘ Шуаң аттҰ кӘтап Денизли жіне Анкара сотҰнда екӘ жҰл бойҰ тексерӘлдӘ. СосҰн, ңолҰмҰзүа ңайтҰп к+зңарӘ. Аңтау хатҰмҰздҰқ соқүҰ бетӘне ол туралҰ жазҰлүан болатҰн. ОнҰ іу баста ң&пиÇ &стаүанҰмҰз рас, дегенмен сот органдарҰ онҰ жарҰңңа шҰүарҰп баршаүа жариÇ еттӘ. Демек, еқ, отай зиÇнҰ жоң деп бастҰруҰна р&ңсат бердӘм. Ал"БесӘншӘ Шуаң">кӘтапшасҰнҰқ негӘзӘ отҰз-ңҰрҰң жҰл б&рҰн жазҰлҰп,"мҚтішібих хадистердӘқ">Ұ. ЮйтсҰ болҰп табҰладҰ. БӘраң, м&сҰлмандар арасҰнда б&рҰннан берӘ кеқӘнен тараүан м&ндай хадистӘқ кейбӘрӘне мамандар кҚмін келтӘргенӘ рас, дегенмен хадистӘқ сҰртңҰ маүҰнасҰна наразҰлҰң туүандҰңтан тек имандҰлардҰқ кҚмінӘн жоŞ маңсатҰмен жафр есеолатҰнбҰз. УаңҰт +те онҰқ мін-маүҰнасҰ ашҰлҰп к+зге де к+рӘне бастаүандҰңтан іркӘмге к+рсетпей ң&пиÇ &стадҰң. ОндаүҰ маңсатҰмҰз б&рҰс тҚсӘнӘп ңалмасҰн дегенӘмӘз. КейӘннен бӘрнеше сот органдарҰ онҰ ңолүа тҚсӘрӘп зеِد۪ينَ кеқӘнен тарауҰна себеп болуҰмен ңатар, +зӘмӘзге ңайтарҰп берсе даүҰ ңайтадан сол міселенӘ к+терӘп бӘздӘ жауапкершӘлӘкке тарту ідӘлет &үҰмҰна, жалпҰ &Çтңа ңбар" дкенӘн, бӘздӘ зақүа сҚйенӘп емес ар-ождандарҰна сҚйенӘп соттаүандардҰқ ар-ождандарҰна тапсҰрамҰз. МіселенӘ &лҰ сотңа, ңиÇмет кҚнӘне шегерӘп, айтарҰмҰз:
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ

ТоүҰзҰншҰсҰ; Яте мақҰздҰ. Дегенмен бӘздӘ соттаалдап-андар Рисалей-Н&рдҰ талңҰлап, талдап оңҰүанҰ ҚшӘн олардҰ ренжӘтпейӘк деп, м&нҰ жазбадҰм.

ОнҰншҰсҰ; Яте ңуаттҰ ірӘ мақҰздҰ міселе. БӘраң, таүҰ да солардҰ ашуландҰрмау ҚшӘн ізӘрге жазбадҰң.

ЖалүҰз камерада отҰрүан
айҰм рН РСИ
* * * * * *
— 471 —

[Он бес жҰл б&рҰн ЕскӘшіҒир сотҰнда министрлер кеқесӘне жазҰлүан +тӘнӘштен ҚзӘндӘ.]

{(СӘлтеме): Он бес жҰл б&рҰн діл осҰ міселелеге байланҰстҰ мҰна +лдӘ اَхат жазҰлүанҰ рас. Діл ңазӘр де, сол міселе ҚшӘн сотңа шаңҰрҰп отҰр. Олай болса сол хаттҰ ңайта жӘберуге міжбҚрмӘз.}

Уа, міселенӘ ідӘл шешуге ант еткен билер мен мҰрзасейӘлт ДҚниÇда сирек кездесетӘн ідӘлетсӘздӘкке &шҰрадҰм. М&ндай з&лҰмдҰңңа Қндемеу хаңңа ң&рметсӘздӘк болатҰндҰңтан міжбҚр тҚрде мақҰзҰ зор бӘр аңиңаттҰ па.

Ие мӘндеттӘмӘн. МенӘқ сӘздерден талабҰм:ç, менӘ +лӘм жазасҰна кесӘқдер жіне жҚз бӘр жҰл жазалануҰмдҰ талап ететӘн кӘнімдӘ зақ жҚзӘнде ділелдеп тауҰп берӘқдер! ç, болмаса мҚлдем есӘ ауҰсңан жҰндҰ екенӘмдӘ ділелдеп берӘқдер! Не болмаса, маүан с, ңатӘтаптарҰма сондайаң, достарҰма бас бостан٠ٍҰн берӘп кӘнілӘ кӘсӘлерден зиÇн мен шҰүҰнҰн т+летудӘ с&раймҰн!

Иі, кез-келген елдӘқ +зӘндӘк1

Тмен ережесӘ болмаң. Жазаүа тартарда сол зақүа сҚйенедӘ. РеспубликалҰң зақнамада менӘ жіне достарҰмдҰ ауҰр жазаүа тартңҰзатҰн себеп табҰлмаса ілбетте жоүарҰ баүалап ң&рмет к+рсетӘлуӘ тиӘс. СонҰмен ңатар, бас бостандҰ жанкетолҰң берӘлуӘ тиӘс. ЯйткенӘ, к+з алдарҰқдаүҰ елеулӘ Ү&ран ңҰзметӘм егер +кӘметке ңарсҰ баүҰтталүан болса, б&лай бӘр жҰлдҰң үана жаза шегӘп, бӘрнеше досҰма ңҰладй ңамауүа алҰнбауҰ тиӘс. КерӘсӘнше, жҚз бӘр жҰлүа бас бостандҰүҰнан айҰрҰп, +лӘм жазасҰна кесӘлуӘ керек жіне менӘмен тҰүҰз байланҰсңан бірӘне солай ауҰр жаза ңолдану керек. Егеруил ңатӘмӘз +кӘметке ңарсҰ емес болса, ол кезде жазаламаң, ңамауүа алмаң бҰлай т&рсҰн риза болҰп ң&рметтеп ңошамет к+руӘмӘз керек. Олай дейтӘнӘм, б&л сондай киелӘ ңҰзмет, ол ңҰзметтӘқ ңандай екенӘн жҚз жиҰрма РисалейН&р кӘтабҰ к+Ұмнан т&р жіне осҰ ңҰзметӘм арңҰлҰ бҚкӘл Еуропа философтарҰна ңарсҰ т&рҰп олармен айтҰсуүа дайҰнмҰн олардҰқ сҚйенген негӘздерӘн кҚл-талңан етпесем атҰм +шсӘн!

Юлбетте, м&ндай елеулӘ ңҰзмет, еَ بَرَбек ел арасҰнда Қлкен жемӘс беруӘ тиӘс немесе +те пайдалҰ да тереқ ӘлӘми нітиже беруӘ керек. СондҰңтан, к+з боÇшҰлҰң жасап, ж&рттҰ алдатҰп бӘзге жасалүан з&лҰмдҰң мен жаланҰ бҚркемелеп, баламен ойнаүандайисалейменӘ бӘр жҰлүа соттау д&рҰс емес. Мен секӘлдӘ жандар Ç +лӘм жазасҰна кесӘледӘ жіне дарүа асҰларда к+кӘрегӘн керӘп абҰроймен +ледӘ немесе лайҰң болүан ңошаметке б+ленӘп еркӘндӘкке ңауҰшуҰ тиӘс. Иі, мҰқдаүан йсҰз с&ндҰ алмаз тастардҰ &рлай алатҰн іккӘ &рҰ он тиҰнүа татҰмайтҰн шҰнҰ &рлап, алмаз &рлаүандай ауҰр жазаүа +зӘн душар ңҰлмайдҰ. М&нҰ ешбӘр &рҰ тӘптӘ ешбӘр аңҰлдҰ ңабҰлдамаса керек. Ондай &рҰ ңу іккӘ келедӘ. Ондай аңҰмаңтҰң жасап алжоүан жҰ.

Уа, мҰрзалар! ЖарайдҰ мен сендер ойлаүандай ілгӘ &рҰүа &ңсап ірекет ңҰлдҰм делӘк. МенӘқ, Спарта ауҰлҰнда ңиҰн-ңҰстау кезеқде баста жінеӘрӘп тоүҰз жҰл жалүҰз +зӘ +мӘр сҚрӘп, ңазӘрде менӘмен бӘрге жеқӘл жазаүа тартҰлҰп отҰрүан ақүал бес-он байү&стҰ ертӘп алҰп олардҰқ ойҰн +кӘметке ңарсҰ ңойҰп +зӘн жіне к+здӘқ ңарашҰүҰндай ңҰмбат рисалелерӘмдӘ ңауӘпке тӘгу аңҰлдҰнҰқ ӘсӘ ме? Онеқ азаҰна б&рҰқүҰша Анкарада немесе Стамбулда мемлекттӘк ңҰзметке т&рҰп алҰп мҰқдаүан адамдҰ +з маңсатҰма, дӘттеген ойҰма ңолданар едӘм үой. Ол кезде бҰлай мҚсіпӘр кҚй кешӘп, ңамауүа алҰнҰп ңиналмас едӘм. КерӘсӘнше &станүан жолҰма, Денизлн ңҰзметӘме лайҰң абҰроймен дҚниÇ ӘстерӘне араласар едӘм.

Иі, маңтанҰп, масаттану ҚшӘн айтҰп т&рүанҰм жоң, міжбҚрлӘктен жіне &Çт болса да айтайҰн, б&рҰқүҰ риÇшҰлдҰүҰмдҰ еске ала отҰрҰп, менӘ тҚкке т&рүҰсҰз, еш пайдасҰ ِيَّةًірежемдӘ т+мен тҚсӘргӘсӘ келетӘн жандарүа олардҰқ ңатесӘн бетӘне басу маңсатҰнда бҰлай демекпӘн:
"ЕкӘ Мектеб-Ә Мусибет ШіҒідатнамасҰ">аттҰ кӘтапшамда б&рҰқүҰ аңталу хатҰмдҰ оңҰүандар бӘледӘ, ОтҰз бӘрӘншӘ Март онҰқ жінда бӘр үана Қндеу жасап к+терӘлӘске шҰңңан сегӘз баталһон іскердӘ тіртӘпке келтӘрген жіне ертеректе газетте жариÇланүандай етӘлгенӘндей, азамат соүҰсҰнда "Хутуат-Ұ Ситте" деген маңала жазҰتَع۪ينарңҰлҰ СтамбулдаүҰ үалҰм-ү&ламалардҰқ ойҰн АүҰлшҰндарүа ңарсҰ ҚгӘттеп, &лт-азаттҰң ңозүалҰсңа Қлкен Қлес ңосңан жіне АÇсофиÇ мешӘтӘнде мҰқдаүан адамдҰ елӘтӘп, аузҰна ңаратңан жіне АнкарадаүҰ депутаттар міжӘ адамда зор ң&рметке б+ленген жіне сол депутаттардҰқ жҚз алпҰс ҚшӘне медресе мен жоүарүҰ оңу орнҰнҰқ ң&рҰлҰсҰна жҚз елу банкнот ңаржҰ аударуүа к+си &йҰн жіне елбасҰнҰқ ашуҰна ңарсҰ кабинетӘнде тайсалмастан
— 472 —

ерӘнӘқ атҰнан Джійлан. СӘлтеме: Намазда тішіҒудке отҰрүанда жіне Фатиха сҚресӘндегӘ с+здерӘнӘқ тереқ маүҰналарҰн ідейӘлеп емес, астарлҰ тҚрде ойласа, ÇүалмаймҰрдҰ саңтай отҰрҰп егжей-тегжейлӘ емес, ңҰсңа маүҰнсҰн бӘлсе, үапҰлдҰңтан саңтап, ң&лшҰлҰңтҰ жандандҰрҰп, мӘніжаттҰ кҚшейтетӘнӘ рас. НамаздҰқ жіне Фатиха сҚресӘнӘқ жіне тішіҒудтӘқ мақҰздҰлҰүлгӘ ад тҚспек. МенӘқ ідейӘлеп ш&үҰлданбауҰ керек дегендегӘ маңсатҰм аÇтңа тереқ ҚқӘлӘп маүҰнасҰмен ш&үҰлданҰп кетсе, адам намазҰн &мҰтҰп ң&зҰн б&л на ңаладҰ. Юйтпесе, астарлҰ тҚрде ңҰсңа т&жҰрҰмҰн бӘлудӘқ к+птеген пайдасҰн к+рӘп жҚрмӘн.}

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
* *тҰстҰ.45
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَ بِه۪ نَسْتَع۪ينُ

[ шӘншӘ şсҚф медресесӘнӘқ бӘр үана дірӘсӘнӘқ ҚшӘншӘ б+лӘмӘ:]

КӨРӨСПЕ
НамаздаүҰ ФатиханҰқ маүҰнауи імӘрӘмен жіне>اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُс+зӘнӘқ&лңҰ жӘмен екӘншӘ б+лӘмӘ жазҰлүанҰ секӘлдӘ, намаздаүҰ тішіҒудте де>وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِс+йлемӘнӘқ тӘлӘмен, онҰқ маүҰнауи ескертуӘ бойҰнша жіне "Фітх" сҚресӘнӘқ соқҰнда
هُوَ الَّذ۪ٓى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِлүан жٰى وَد۪ينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدّ۪ينِ كُلِّه۪ وَ كَفٰى بِاللّٰهِ شَه۪يدًا ٭ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذ۪ينَ مَعَهُٓ اَشِدَّٓاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَٓاءُ بَيْنَهُمْ ...الخ
бес тҚрлӘ үайби м&үжизаретӘ Аткен &лҰ аÇттҰқ н&рҰмен осҰ ҚшӘншӘ б+лӘмдӘ жазуүа міжбҚр болдҰм. Солай болуҰнҰқ Қш себебӘ бар. БӘраң, ңазӘр онҰ айта аалмаймҰн. М&нҰқ тҚсӘнӘктемесӘн, ділелдерӘн жіне наңтҰ айүаңтарҰн ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) жайлҰ рисале ЗҚлфикар кӘт, ойлажіне арабша Хизб-ун Н&риÇүа тапсҰрҰп ңазӘр +те ңҰсңа да н&сңа Қш ишара арңҰлҰ арабша Хизб-ун Н&риÇнҰқ ңорҰтҰндҰсҰнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ жазҰлмаң. Сондай-аң, тісбихатта ірдайҰм ңайталанатҰн тіухид ктарҰқнарҰ, сосҰн Қзбей оңҰп жҚрген арабша тіфіккурдӘ жіне осҰ жерде жазҰлүан шаүҰн рисаленӘқ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِю(М&хаммед-ур РасулаллаҒ)>куілӘк с+йлемӘне ңатҰстҰ мітӘннӘқ бӘр аудармасҰ ЕкӘншӘ, шӘншӘ ишара келӘпҰлмаң.

БӨРӨНШӨ ИШАРА: МҰна ілемнӘқ ИесӘнӘқ РубубиÇтҰна, УлухиÇтҰна, шексӘз жарҰлңауҰна, толҰң билӘк пен басңармасҰна кҚлли ң&лшҰлҰң ету арңҰлҰ жң-ділеерген жіне онҰ танҰстҰрүан М&хаммед (с.а.у.) мҰна ілемге КҚннӘқ ңажеттӘгӘ секӘлдӘ аса ңажет. Ол барлҰң адамзаттҰқ &стазҰ, еқ &лҰ пайүамбар жіне ілемнӘқ

— 473 —

бетӘне тӘке ңарап намаз оңуҰн б&йҰрүан жіне Ислам академиÇсҰнда +кӘметтӘқ ңолдауҰмен Ислам дӘнӘнӘқ ң&ндҰлҰңтарҰн БатҰстҰқ философтарҰна ісерлӘ тҚрдедӘлдӘкзу мӘндетӘн атңаруүа лайҰң маман саналүан жіне соүҰстҰқ алүҰ шебӘнде жҚрӘп жазүан, ңазӘрде тҰйҰм салҰнүан «Ишарат-Қл Иүжаз» кӘтабҰ, сол кезде бас ңолбасшҰ ңҰзметӘн атңарушҰадаң с Пашаүа ңаттҰ &нап, ол кӘсӘ ерекше ң&рмет к+рсетӘп ңан майданнҰқ жідӘгерӘ ретӘнде +зӘ сол ңайҰрҰмдҰлҰңңа Қлескер болу ҚшӘн ілгӘ «Ишарт-Қл Иүжаз» кӘтабҰн бастҰруүа ңаүаз тауҰп берӘп, автордҰқ майданда жҚрӘп м&ндай тӘрлӘгӘне риза болҰпрдан, &рмет к+рсеткен едӘ. ОсҰндай адамдҰ, б&лай жҰлңҰ &рлаушҰ немесе ңҰздҰ алҰп ңашушҰ немесе ңалтаүа тҚскӘш &рҰ секӘлдӘ дірежесӘн ібден т+мендетӘп, жинаүан ӘлӘзӘндегабҰройҰн т+гӘп, ңҰзметӘнӘқ ңасиетӘн тҚсӘрӘп жіне мҰқдаүан ңҰмбаттҰ достарҰнҰқ ңадӘрӘн кетӘрӘп, сендер онҰ бӘр жҰлүа соттап жій бӘр мал &рлаушҰ ретӘнде айҰпта

Зай масңара болүҰм келмейдӘ. СебепсӘз он жҰл бойҰ мазалап, басңан ӘзӘн ақдҰп бӘр-аң жҰлүа бас бостандҰүҰнан айҰрҰп жіне бӘр жҰл ақду - негӘзӘнде ол патшанҰқ ауҰр с+зӘн к+тере алмайтҰн жан - ӘзӘне ңасң+й бӘреудӘ салҰсе ірип немесе жій бӘр полициÇ ңҰзметкерӘнӘқ ңарамаүҰна берӘп азапталүанша дарүа асҰлүан артҰң. Егер ол адам дҚниÇүа аралсуүа ниет етсе жіне мойнҰна алүан киелӘ мӘндетӘне зиÇн келмейтӘн болса «Мінімін оңиүасҰ» младҰ дйх Саид к+терӘлӘсӘнен">он есе ңҰрүҰн болар едӘ. М&ндай жаүдай шҰбҰннҰқ ҰзҰқҰ сиÇңтҰ емес, зеқбӘректӘқ гҚрсӘлӘндей шу шҰүарар едӘ. ЕлдӘқ билӘк басҰндаүҰларҰна ескерткӘм келедӘ; М&нҰ мен ойдан шҰүарҰп оулҰ баҰм жоң. МенӘ осҰ білеге &шҰратңан астҰртҰн &йҰмнҰқ Әстеген ӘстерӘне, ҚгӘт насихаттарҰна, бҚлӘкшӘлӘгӘне ңарап айтҰп отҰрмҰн. Олай дейтӘнӘм, тарихта болзӘм сиоңиүа болуда Çүни іртарапта бӘзгӘ ңарсҰ ҚгӘт, ідейӘлеп &йҰмдастҰрҰлүан бҚлӘк, с&мдҰң ңастандҰң жасалуда. Үалай десеқӘз, жҚз мҰқ досҰм бола т&ра алтҰ айдан берӘ бӘреуӘ маүан хат жазҰп аеп б&рулҰң с&рап, сілем жолдай алмадҰ. кӘметтӘ алдатҰп отҰрүан бҚлӘкшӘлердӘқ жалүан аңпарат таратуҰна байланҰстҰ елдӘқ шҰүҰсҰ мен батҰсҰна дейӘн бӘзге ңарсҰ шантаж, бопса ірекет, ақду,р сітӘкӘлеп тексеру жалүасуда.

МӘне, б&л с&рңиÇлардҰқ Әске асҰрмаң болүан жоспарҰ мҰнау: мен секӘлдӘ мҰқдаүан адамдҰ еқ ауҰр жазаүа тартңҰзу ҚшӘн бӘр бҚлӘк шҰүарту. Алайда, ойларҰ жҚзеге аспай жіҰзданаадамдҰ іншейӘн бӘр

— 474 —

ңҰлмҰсҰ ҚшӘн айталҰң &рлҰүҰна бола соттайтҰндай жеқӘл жазаүа тартҰлатҰн болҰп шҰңтҰ. ЖҚз он бес адамнҰқ ӘшӘнен он бес кӘнісӘз адамүа бес, Рисаай мерзӘмге жаза жҚктелдӘ. АпҰрм-ай, ңолҰнда +ткӘр алмаз ңҰлҰшҰ бар адам айбарлҰ діу арҰстаннҰқ немесе айдаҒардҰқ ң&йрҰүҰн ілгӘ ңҰлҰшҰмен тҚртӘп +зӘне бас салуҰна жол бере ме? Егер, маңсатҰ саңтану Çки шайңасу болса ірине ңҰлҰшҰн басңа жербарҰншдамай ма? АңҰлдҰ адам солай ӘстемейдӘ үой?

Иі, сендердӘқ ойларҰқша мен ілгӘ адам болҰп, +здерӘқше менӘ осҰлай жазалап, тҚрмеге ңамап жатсҰқдар. Егер мен осҰншалҰңтҰ аңҰлүа терӘс, бассҰз іҰүарҰпңҰлатҰн бӘреу болсам, онда менен кҚдӘктенӘп елдӘ дҚрлӘктӘрӘп, ж&рттҰқ зіресӘн алҰп, халҰңтҰ маүан ңарсҰ айдап салудҰқ ңажетӘ не? Жій бӘр жҰндҰ адам ретӘнде жҰндҰханаҰздҰң ерсеқдер болүанҰ. Ал, егер +здерӘқ ңорңҰп саңтанатҰндай адам болсам, ілбетте арҰстандҰ +зӘне ңарсҰ ңоймай, айдаҒардҰ ашуландҰрмай ңолҰндаүҰ +ткӘр алмаз ңҰлҰшҰмен ң&йрҰүҰна тиӘсӘп, ойнамӘқ с+злӘнше +зӘн ңорүап, барҰнша саңтанҰп баүар едӘ. Үалайша, мен он жҰл бойҰ +кӘметтӘқ ӘсӘне мҚлдем араласпадҰм, араласуүа да зауңҰм жоң. СебебӘ, атңарар киелӘ ңҰзметӘм р&ңсат бермейдӘ.

Уа, б&л міселенӘ шешуге жауаптҰ мҰрзалар! ЯздерӘқ ойлақдаршуда. Сан жиҰрма бес жҰл б&рҰн газеттердӘқ жариÇлаүанҰндай, бӘр маңала жазҰп отҰз мҰқ адамдҰ +зӘне жаңтас, пӘкӘрлес ңҰлҰп алүан жіне Қлкен арайдаҒа назарҰн +зӘне аударҰп аузҰна ңаратңан жіне АнглиÇнҰқ еқ жоүарҰ лауазҰмдҰ дӘн басҰнҰқ алтҰ жҚз с+збен жауап беруӘн с&раүан с&раүҰна алтҰ ауҰз с+збен жауап бергрдӘ. Ее егемендӘктӘқ алүашңҰ жҰлдарҰнда атаңтҰ дипломат, бӘлӘктӘ саÇсаткер ретӘнде Қндеу жасаүан бӘреудӘқ, жазүан жҚз жиҰрма кӘтабҰнда дҚниÇүа, саÇсатңа ңатҰстҰ тек он бес с+з үана лҰңтҰқмҚмкӘн бе? М&ндай адамнҰқ б+лекше саÇси пӘкӘрӘ бар болҰп, маңсатҰ дҚниÇ ңуу, +кӘметтӘ ң&лату болуҰ істе мҚмкӘн бе, аңҰлүа сҰйатҰн нірсе ме? Егер, ниетӘ саÇсат, +кӘметтӘ ң&лату болса мӘндеттӘ тҚрде бӘр үана кӘтабҰнда Ç ашҰң, Ç астарлҰна ота жҚздеген жерӘнде маңсатҰ белгӘлӘ болар едӘ. АпҰрм-ай, онҰқ маңсатҰ саÇсатңа мӘн таүҰп, сҰнау болса, ол тек шариүаттҰқ м&рагерлӘк жіне тісіттҚр жайлҰ таңҰрҰптҰ үана ңозүап басңа +зектӘ мез-келердӘ ңозүамауҰ мҚмкӘн бе?

— 475 —

Иі, Қлкен саÇси +згерӘс жасаүан +кӘметтӘқ режимӘне ңарсҰ саÇси к+зңарастаүҰ адам, егер Әздесе бӘр-екӘ таңҰрҰптҰ үана емес жҚз мҰқдаүан ңарама-ңайшҰ пӘкӘр туүҰзатҰн таңҰан т&т табар едӘ. РеспубликанҰқ тҚбегейлӘ саÇси +згерӘсӘ ілгӘндей бӘр-екӘ кӘшкене міселемен шектелмесе керек. МенӘқ ілгӘ шаүҰн міселенӘ к+термек ойҰма жоң болатҰн. Ол туралҰ ертеректе бӘр-екӘ кӘтабҰмда бӘр-екӘ ауҰз с+з жазүан едӘм. ЕндӘ, сонҰ жоүар ңҰлҰп: «ЯкӘметтӘқ режимӘне ңарсҰ, +згерӘстӘ мойҰндамай, онҰ б&зүҰсҰ келедӘ!» деп, байбалам салуда. МенӘқ олардан с&раүҰм: «М&ндай жій бӘр жазаүа тартуүа да келмейтӘн ӘлӘми міселеге бола Қлкен бӘр мемлекеттӘ сонҰмен ш&үҰлдандҰрҰ+рӘп, ҰңтҰ дҚрлӘктӘруге бола ма?»

МенӘ жіне он шаңтҰ достарҰмдҰ осҰндай тҚкке т&рүҰсҰз, болмашҰ жазаүа тартуҰ, елдӘқ барлҰң аудандарҰнда бӘздӘ жаүҰмсҰз бейнеде, келеқсӘз тҚрде к+рсетупублик халҰңтҰ бӘзден ҚркӘтӘп, бездӘру сондай-аң, ӘшкӘ Әстер министрӘ ШҚкрҚ ҮаÇнҰ шаңҰртуҰ Çүни жасаңталүан іскерӘмен Спартаүа келуӘ - бӘр үана жауҰнгердӘқ атңаратҰн ж&мҰсҰн Çүн нірсе т&тңҰндау ҚшӘн - ірӘ премһер министр Исмет б&л жаңңа сол ҚшӘн келуӘ, сондай-аң екӘ ай бойҰ менӘ ешкӘммен с+йлестӘрмей ңамауда &стауҰ, менӘ жалүҰзсҰратте мҚмӘмге халҰмдҰ с&рап жолҰүуүа, сілемдесуге р&ңсат берӘлмеуӘ, мӘне б&л оңиүа неге &ңсайдҰ?! Б&л, зіулӘм аүаштҰқ бар болүанҰ бӘр тҚйӘр &саң жемӘс беруӘлет задӘ маүҰнасҰз ірӘ бассҰздҰң, ешңандай зақүа сҰйҰмсҰз жаүдай. М&ндайдҰ, ір нірсенӘ зақүа сҚйенӘп, зақүа сійкес жасайтҰн республика деп а егемен ҚкӘмет тҚгӘлӘ, кез-келген ңауҰм, ел де м&ндай бассҰздҰңңа жол бермес едӘ.

Мен ң&ңҰүҰмнҰқ зақүа сійкес саңталуҰн талап етемӘн. Зақ атҰн жамҰлҰп зақдҰ б&рмалаушҰлардҰ ңҰлмҰскер ретӘнде айҰптап сотңа шаүҰмданан аÇтМ&ндай ңҰлмҰскерлердӘқ ойҰна келгенӘн Әстеуге республиканҰқ зақ органдарҰ р&ңсат бермесе керек жіне аңҰмдҰ жегӘзбейдӘ деп сенемӘн.

Саид Н&рси
* * * * * *
— 476 —

жауҰнЛЕЙ-Н РДұҢ АҮИҮАТ ЕКЕНӨНЕ БӨР МұСАЛ

ЕСКЕРТУ
Он тоүҰз жҰл б&рҰн жазҰлүан б&л рисаленӘ {(СӘлтеме): ЕскӘшіҒир жіне Денизли ңалалҰң сотҰ болмай т&рҰп бӘрнеше жҰл б&рҰн жазҰлүан осҰ Он алтҰншҰ Міктуб бейне бӘр кдӘ бӘр Қш соттҰ к+ргендей ңойҰлар с&раңтарүа жауап берӘп, айҰптаулардҰ терӘске шҰүаруҰ Ү&дайдҰқ жарҰлңауҰ, ИліҒи икрамүа б+ленгенӘн анҰң к+рсетедӘ.} оңҰүан ҰнсаптҰ да к+кӘрегӘ ашҰң зиÇлҰ ңауҰмнҰқ к+здерӘ ібден жетедӘ деген рпӘ ңан жҚз отҰз кӘтаптан т&ратҰн Рисалей-Н&р кҚллиÇтҰнҰқ барлҰң кӘтаптарҰ саÇси не дҚниÇуи маңсаттардан жоүарҰ ірӘ таза жіне бастан-аÇң имани уі аңҰрет жайлҰ бӘр т&тас негӘзде жазҰлүан. Б&л ашҰң ірӘ наңтҰ аңиңаттҰЕскӘшіҒир, Спарта, Денизли жіне АуҰ жінотҰ &заң уаңҰт егжей-тегжейлӘ зерттеп, ібден тексерӘп к+здерӘ жетӘп растаүан-дҰ. СондҰңтан, жиҰрма айдан аса Афион сотҰмен тіркӘленген жіне басңа соттардҰқ шешӘмӘӘн. МеҰп таүҰлатҰн бӘр т&сҰ табҰлмаүан жіне жҚз мҰқдаүан жандардҰқ иманҰн саңтап, оңҰрмандарҰнҰқ сондай-аң, үалҰм-ү&ламалар мен Ислам ілемӘнӘқ ризашҰлҰүҰна б+ленӘп жоүарҰ баүа алүан кӘтаптарҰмҰздҰқ тҚгелдей ңолҰмҰзүа ңайтарҰлҰрдҰқ, луӘне к+қӘл б+лӘп, к+мектесуӘқӘздӘ с&раймҰз. Афион сотҰндаүҰ кӘтаптардҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ осҰдан б&рҰн аңталҰп шҰңңан достарҰмнан алҰнҰп тіркӘленген болатҰн. Олар:"КӘтаптарҰмҰздҰ иесӘне Çүни стазҰмҰзүа берерсӘздер!">деп маүаَانٍ وептӘ. ЮсӘресе, жалт-ж&лт еткен"тівафук">м&үжизасҰ бар Ү&ранҰмҰздҰқ еш негӘзсӘз екӘ жҰл бойҰ сараптамадан +тетӘн кӘтаптардҰқ арасҰнда слдеп АатуҰнҰқ еш маүҰнасҰ жоң. БірӘнен б&рҰн Денизли мен Анкара сотҰнҰқ ңайтарҰлсҰн деген ілгӘ кӘтаптарҰмҰздҰқ жіне Ү&ранҰмҰздҰқ тездетӘп ңайтҰп берӘлуӘн кҚтӘп отҰрмҰз.
Саид Н&рси
* * * * * *

#4Ұ тіркОн алтҰншҰ Мектуб

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اَلَّذ۪ينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ ا۪يمَانًا وَ قَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ
[Б&л хоптар ُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًاсҰрҰна сай, ңаттҰ кетпей, ж&мсаң тӘлмен жазҰлдҰ.
К+пшӘлӘктӘқ ашҰң с&райтҰн да, к+кейӘнде де жҚретӘн бӘр с&раүҰна жауап. Б&л с&раңңа жауап беруге зауңҰм жоң, ңаламаймҰн да. БҚкегӘз жсемдӘ АллаҒңа тапсҰрҰп, соүан үана тіуекел етуге бел будҰм. БӘраң менӘ +з бетӘмше жҚруӘме мҚмкӘндӘк бермей, бетӘмдӘ дҚниÇүа ңарай б&ра бергلَةُ مен +зӘм ҚшӘн емес, достарҰм мен кӘтаптарҰмдҰ іҒли-дҚниÇнҰқ кҚдӘгӘ мен ңҰсҰмҰнан ң&тңару ҚшӘн, жаүдайдҰқ анҰңңанҰүҰн достарҰма да, іҒли-дҚниÇүа жіне билӘкке де олардҰӘру маңсатҰнда "Бес т&жҰрҰм" арңҰлҰ "Жақа Саид" емес, "Б&рҰнүҰ СаидтҰқ" тӘлӘмен баÇндауүа міжбҚр болдҰм].

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. "СаÇсаттан неге бас тан бермҚлдем жоламайсҰқ?" дейдӘ.

Жауап: ОсҰдан оншаңтҰ жҰл {(СӘлтеме): ҮазӘр отҰз жҰлдан асҰп кеттӘ.} б&рҰқүҰ Саид саÇсатңа бӘршама араластҰ. БілкӘм саÇсат арңҰлҰ дӘнге, үҰлҰмүа ңҰзмет етермӘн деп босңа ш мін б. Б&л жолдҰқ кҚміндӘ, ңиҰн, бос іурешӘлӘк, ірӘ еқ мақҰздҰ міселеге кедергӘ келтӘрер ңауӘптӘ жол екенӘн к+рдӘ. К+бӘсӘ +тӘрӘк, тӘптӘ шетелдӘкңҰсҰп ңолҰнда ойҰншҰң болҰп ңалүанҰн да байңамауҰ мҚмкӘн. Сондай-аң, саÇсатңа араласңан адам, билӘкке Ç жаңтас боладҰ, Ç ңарсҰлас боладҰ. Жаңтас болатҰндай, мен мемлекеттӘк ңҰзметкерне де, д ңарсҰ емеспӘн. Олай болса, менӘқ саÇсатңа араласуҰм бекер. Бостан-босңа саÇсатңа араласҰп ңайтемӘн?

— 478 —

Егер, ңарсҰлас жаңңа шҰңсам Ç пӘкӘрмен, Ç кҚшпен араласуҰм керек. ПӘкӘрмен араласуүа маүан ңл дірелӘк жоң. ЯйткенӘ, міселенӘқ бірӘ тҚсӘнӘктӘ. МенӘқ бӘлгенӘмдӘ ж&рттҰқ бірӘ бӘледӘ. Босңа жаң талдҰру маүҰнасҰз.

Егер, кҚшпен бҚлӘк шҰүару арңҰлҰ ңарсҰлҰң к+рсетсем, нігӘ-нҰш кҚміндӘ маңсат ҚшӘн мҰқдаүан кҚні арңалау ҰңтималдҰүҰ басҰм болүандҰңтан ол да іурешӘлӘк. ЯйткенӘ, бӘр адамнҰқ кесӘрӘнен к+п адам білеге &шҰрайдҰ. Оннан бӘр Ұңтималүа бола кҚні арңалап, бейкҚні жандардҰ да кҚніүа ҚйӘншӘүа арҰм жӘбермейдӘ деп, б&рҰнүҰ Саид, темекӘ мен бӘрге газеттӘ де, саÇсаттҰ да, саÇси-дҚниелӘк іқгӘмелердӘ де ңойүан болатҰн. Содан берӘ, сегӘз жҰл +ттӘқ де бӘрдебӘр газет оңҰмаүандҰм, тҰқуҰ тиӘм. Б&л сонҰқ наңтҰ айүаүҰ. ОңҰүанҰмдҰ, не тҰқдаүанҰмдҰ к+рген бӘреу болса айтсҰн.

Ал, б&дан сегӘз жҰл б&рҰнүҰ Саид кҚнӘне сегӘз газет оңитҰн едӘ. ОнҰқ ҚстӘне бес жҰлдан берӘ ңатӘқ КерҰлаудамҰн. СаÇсатңа титтей ңатҰсҰм бар екенӘ байңалүан болса ортаүа шҰүар едӘ. Ал, мен секӘлдӘ мӘнезӘ اِنَّمَا الْح۪يلَةُ ف۪ى تَرْكِ الْحِيَلِ тӘк жіне"Еқ Қлкен айла, айла жасамау">ңаүидасҰн берӘк &станатҰн لذَّرّҰқ пӘкӘрӘ сегӘз жҰл тҚгӘл сегӘз кҚн жасҰрҰн ңалмас едӘ. СаÇсатңа деген Ұнтам, &мтҰлҰсҰм болса, баңҰлауүа ңажеттӘлӘк тумай-аң, зеқбӘректӘқ гҚрсӘлӘндей анҰң естӘлер едӘ.

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ. Жақа Саид саÇсаттан неге осҰншашӘ аÇтнадҰ?

Жауап: Миллиардтаүан жҰлдарүа татитҰн міқгӘ +мӘрге дайҰндалҰп, сол +мӘрде табҰстҰ болудҰ ңалаймҰн. Б&л дҚниенӘқ бӘр-екӘ жҰлдҰң нірселерӘне босңа араласҰп, аңҰреттӘк табҰстан айрҰлҰп ңалүҰм келмейдӘ. Сондай-аң еқ мақҰздҰ,тҰқ бажеттӘ, еқ таза, еқ шҰнайҰ ңҰзмет Иман мен Ү&ранүа ңҰзмет болүандҰңтан саÇсаттан аулаң жҚремӘн. ЮрӘ, мен ңартайдҰм, ендӘ неше жҰл +мӘр сҚретӘнӘм белгӘсӘз. Олай болса, АрабсшӘн еқ мақҰздҰ шаруа міқгӘ +мӘрге дайҰндалу. МіқгӘ +мӘрде табҰстҰ болу ҚшӘн еқ бӘрӘншӘ шартҰ жіне міқгӘлӘк баңҰттҰқ кӘлтӘ - Иман. Соүан еқбек ету керек. БӘраң, үталүант&рүҰдан шариүат бойҰнша адамдарүа пайдам тиетӘн ңҰзмет атңаруүа мӘндеттӘ болүандҰңтан ңҰзмет еткӘм келедӘ. БӘраң б&л ңҰзмет дҚниÇуи ңоүамдҰң +мӘрге ңатҰстҰ болмаң, ол ңолҰмб&лтарлмейдӘ ірӘ мҰнадай аласапҰран заманда т&щҰмдҰ ңҰзмет ету мҚмкӘн

— 479 —
Ей, мҰрзалар! Б&рҰнүҰ СаидтҰқ да, Жақа СаидтҰқ да жазүандарҰ алдарҰқда. ЯздерӘқ куі. Мен Ү&ран!">Яйтلْاِسْلَامِيَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةَ

ңатақ б&йрҰүҰ бойҰнша, б&рҰннан берӘ шариүатңа ңайшҰ болҰмсҰз &лтшҰлдҰң пен нісӘлшӘлдӘктӘ Еуропадан келген дерт, жетек бӘлемӘн.

Еуропа +здерӘнӘқ осҰ кеселӘн м&сҰлмандардҰқ арасҰна жайҰп, алауҰздҰң тудҰру арңҰлҰ б+лӘп-б+лӘп, ж&та салудҰ ойлап отҰр. ОсҰ ЕуропалҰң дерттӘ баÇүҰдан берӘ емдеуге тҰрҰсңа ірӘ шікӘрттерӘм де, менӘмен араласңан адамдар да бӘледӘ.

Олай болса, ей, мҰрзалар! Юр нірсенӘ сҰлтауратҰп маүан ңҰсҰм к+рсетуге не себеп?, АллаШҰүҰста бӘр солдат ңателӘк жасаса, батҰстаүҰ бӘр солдаттҰ - «Сен де іскерисӘқ» деп азаптап, жазаүа тарту... Немесе, СтамбулдаүҰ бӘр саудагердӘқ ңҰлмҰсҰ ҚшӘн БаүдаттаүҰ бӘр дҚкеншӘнӘ «СӘр сітсаудагерсӘқ» деп соттау сиÇңтҰ нірсе. Юр оңиүанҰ сҰлтауратҰп маүан тиӘсу, ңандай зақүа сҰÇдҰ? Б&үан кӘмнӘқ арҰ барадҰ? Б&л ңай ҚкӘмнӘқ талабҰ?

ШӨНШӨ Т ЖұРұМ. МенӘқ жаүдайҰмдҰ, тҰнҰштҰүҰмдҰ ойлайтҰн жіне іртҚрҰ. ЖінншҰлҰңтарүа сабҰр етӘп, Қндемей жҚргенӘме тақңалүан достарҰм: «СӘзге жасалҰп жатңан ңҰспаңтарүа, з&лҰмдҰңтарүа ңалай шҰдап жҚрсӘз? СӘз б&рҰн намҰсңой, +р мӘнездтҰ дірӘз. КӘшкене ңорлҰңңа т+зе алмайтҰн жан едӘқӘзүой?» дейдӘ.

Жауап: КӘшкентай екӘ оңиүа мен екӘ іқгӘменӘ тҰқдап жауабҰн алҰқдар.

БӘрӘншӘ іқгӘме. ЕкӘ жҰл б&рҰн бӘр бастҰң менӘ сҰртҰмнан ңа сол к наңахтан наңах намҰсҰма тиетӘн с+здер айтҰптҰ. Мен онҰ кейӘн естӘдӘм. Б&рҰқүҰ Саидтан ңалүан ідетӘм бойҰнша сезӘмдерӘм ңозҰп бӘр саүаттай ашуландҰм. Соданш МектҒтҰқ мейӘрӘмӘ к+кейге м&ндай бӘр: аңиңаттҰ жеткӘздӘ. АшуҰм да тарңадҰ, ілгӘ адамдҰ да кешӘрдӘм. Аңиңат мҰнау, +зӘме +зӘм бҰлай дедӘм: Егер онҰқ ңорлау ҚшӘн айтңан с+здерӘ, таңңан айҰп-кемшӘлӘҰқ імӘжеке басҰма, ніпсӘме ңатҰстҰ болса, АллаҒ оүан разҰ болсҰн. НіпсӘмнӘқ айҰптарҰн к+рсетӘп жатҰр. Егер шҰндҰңтҰ айтңан болса, ніпсӘмнӘқ тірҰмдарде итермелейдӘ. МаңтангершӘлӘктен ң&тҰлуүа к+мектеседӘ. Егер +тӘрӘк айтңан болса, менӘ риÇдан жіне риÇнҰқ негӘзӘ болҰп саналатҰн

— 480 —

жалүан атаңтан ң&тңаруүа к+мектеседӘ. ЖалпҰ, мен ніпсӘммен тату емеспӘн. ЯйртӘпке тірбиелегенӘм жоң. БӘреу менӘқ мойнҰмда немесе арңамда улҰ шаÇннҰқ т&рүанҰн айтса немесе к+рсетсе, оүан ренжу емес, ңайта ңуану керек ңой. Егер, ол ад, оданмазаң етӘп ңорлауҰ менӘқ Иман мен Ү&ранүа ңҰзметшӘ деген сипатҰма ңатҰстҰ болса, оүан менӘқ ңатҰсҰм жоң. Ол адамдҰ, менӘ ж&мсап отҰрүан Ү&раннҰқ ИесӘне тапсҰрамҰн. Ол - Һазиз уі Хаким.

Егер, менӘқ жеке басҰмдҰ с+гӘп, ңорлау, табалау ҚшӘн жаен кезнҰқ да маүан ңатҰсҰ жоң. Мен айдауда жҚрген, ңолҰм байлаулҰ т&тңҰн, үарӘппӘн. ЯзӘмдӘ +зӘм ңорүау менӘқ мӘндетӘм емес. Б&л менӘ осҰнда баңҰлауда &стап отҰрүан ауҰлдҰ, аудандҰ, уалаÇттҰ басңарҰп отҰрүандарүа ңат миүраБӘр адамнҰқ ңолҰндаүҰ т&тңҰнҰн ңорүау сонҰқ шаруасҰ. МіселенӘқ аңиңатҰ осҰлай болүан соқ жҚрегӘм жій таптҰ. وَاُفَوِّضُ اَمْر۪ٓى اِلَى اللّٰهِ اِنَّ اللّٰهَ بَص۪يرٌ بِالْعِبَادِ дедӘм. Ештеқе болмаүетӘн, бірӘн &мҰттҰм. ЯкӘнӘшке орай, кейӘн онҰ Ү&раннҰқ кешӘрмегенӘн естӘдӘм.

ЕкӘншӘ іқгӘме. БиҰл бӘр оңиүа болҰптҰ. Ол туралҰ кейӘн ңҰсңаша естӘсем де, сол оңиүаүайта та тӘкелей байланҰсҰм бар секӘлдӘ, менӘ сол ҚшӘн айҰптаүҰсҰ келедӘ. ОнсҰз да ешкӘммен хабарласҰп жатңанҰм жоң. Иман міселесӘне байланҰстҰ хаттардҰ +те сирек, бӘр-екӘ досҰма жазатҰнмҰндегенӘӘ, +з бауҰрҰма т+рт жҰлда бӘр-аң рет хат жазҰппҰн. Яз еркӘммен ңарҰм-ңатҰнастҰ Қзуге тҰрҰсатҰнмҰн. ЮҒл-и дҚниÇ да маүан б&л т&рүҰда к+мектесетӘн. АптасҰна бӘр рет ңана, бӘр-екӘ й бермммен жолҰүа аламҰн. АуҰлүа келген ңонаңтардҰқ бӘр-екеуӘ үана айҰна бӘр рет аңҰреттӘк міселелер жайлҰ бӘр-екӘ минут с+йлеседӘ. Ніпаңа ҚшӘн ж&мҰс Әстеуге ңолайсҰз, елден жҰраң бӘр ауҰлда жападан жалүҰз, үарӘп халде бҚкӘл нірҚрде Рен тҰйҰлдҰм. ТӘптӘ, т+рт жҰл б&рҰн ңирап ңалүан бӘр мешӘттӘ ж+ндетӘп, елде жҚргенде имамдҰңңа, уаүҰз айтуүа ң&жатҰм болүандҰңтан сол мешӘтте т+рт жҰлдан берӘ иптар е етӘп едӘмю(АллаҒ ңабҰл етсӘн)>биҰлүҰ ңасиеттӘ Рамазан айҰнда мешӘтке бара алмадҰм. Кейде намаздҰ жалүҰз оңҰдҰм. Жамаүатпен оңҰлүан намаздҰқ жиҰрма бес есе сауабҰ мен игӘлӘгӘнеүҰ кезңалдҰм. ЮлгӘ бастҰңтҰқ екӘ жҰл б&рҰқүҰ маүан ңарсҰ с&м ірекеттерӘне ңалай шҰдаүан болсам, басҰмнан +ткен осҰ екӘ оңиүаүа да діл солай шҰдап баңтҰм.

— 481 —

ИншаллаҒ, ірӘ ңарай да осҰлай жалүастҰрмаңпҰн. БҰлай да ойлап ңоÇмҰн: "Ег#774

و-Ә дҚниÇнҰқ маүан жасап жатңан ңҰспаңтарҰ, айҰбҰ к+п кӘнілӘ ніпсӘм ҚшӘн болса кешӘрдӘм. МҚмкӘн менӘқ ніпсӘм осҰлай тҚзелер. КҚніларҰнҰқ жуҰлуҰна +теу болар".>Мен дҚние деген ңонаңҚйдӘқ ңҰзҰүҰн к+п к+рҰп отҰздап жапасҰн шексем де шҚкӘр етемӘн. Егер, іҒл-Ә дҚниÇ менӘ Иман мен Ү&ранүа ңҰзмет еткенӘм ҚшӘн ңҰспаңңа алҰп жатса, ңорүану менӘқ мӘндетӘм емес. ОнҰ Һазиз Жаппарүа тапсҰрдҰм.
Егер, баÇнсҰз ірӘ риÇүа себеп болатҰн жінбойҰ ңастҰ б&затҰн жалүан атаң пен дақңҰмнан айҰру жіне халҰңтҰқ ң&рметӘн азайту маңсатҰнда жасалҰп жатса оларүа рахмет. ЯйткенӘ, к+пшӘлӘктӘқ ң&рметӘне б+лену жіне халҰңَمْسَ дҰнда атаңтҰ болу мен сиÇңтҰ адамдарүа зиÇн деп ойлаймҰн. МенӘмен араласңан адамдар мҰнанҰ жаңсҰ бӘледӘ: Мен ж&рттҰқ ң&рметтегенӘн ңаламаймҰн, тӘптӘ, жек к+йбӘр с ТӘптӘ, маүан шамадан тҰс ң&рмет к+рсеткенӘ ҚшӘн бӘр ңҰмбаттҰ досҰма елу рет ескерту жасаүанҰм бар. Егер ж&рттҰқ алдҰнда менӘ т+мендетӘп, мін бергӘзбеудегӘ маңсаттарҰ, менӘқ тіржӘмешӘ боп жҚрген Иман мен Ү&ран аңиңаттарҰ ҚшӘн болмандҰ бос іурешӘлӘк. ЯйткенӘ, Ү&раннҰқ ж&лдҰздарҰн пердемен жабу мҚмкӘн емес. К+зӘн ж&мүан адам, +зӘ үана к+рмейдӘ. Басңаларүа ңарақүҰлҰң жасай а едӘ.

.

ТЯРТӨНШӨ Т ЖұРұМ. БӘрнеше кҚдӘктӘ с&раңтҰқ жауабҰ.

БӘрӘншӘсӘ. ЮҒл-Ә дҚние бҰлай дейдӘ: Немен кҚн к+рӘп жҚрсӘқ? Ж&мҰс Әстемей ңалай +мӘр сҚрӘп жатҰрсҰқ? МемлекетӘмӘзде жалңауларүа басңанҰқ еқбегӘмен кҚн к+ретӘндерге орҰн жоң.

Жауап.> де ОнемдӘлӘк пен берекеттӘқ арңасҰнда +мӘр сҚремӘн. Раззаң АллаҒтан басңа ешкӘмге ңарҰздар болүҰм келмейдӘ. Жіне ешкӘмнен ешнірсе алмауүа бел буүанмҰн.лдҰ. Бе жҚз тиҰн, тӘптӘ ңҰрҰң тиҰнмен +мӘр сҚретӘн адам ешкӘмнен еш нірсе с&рамайдҰ. Б&л міселенӘ ңозүаүҰм келмейдӘ. МенменсӘп маңтанҰп т&рүандай болмас ҚшӘн, б&л туралҰ айтудҰ &натпаймҰн. БӘраң, іҒл-Ә дҚние кҚдӘктӘ тҚрде с&рап т&рүандҰңтан мен дِ تَوَйҰн:

Бала кҚнӘмнен берӘ ешкӘмнен ешнірсе алмаую(тӘптӘ зекет болса да),>айлҰң та алмаую(бӘр-екӘ жҰл Ислам академиÇсҰнда Әстеген кезӘмде достарҰм міжбҚрлеп алдҰрүанҰ рас. Ол аңшанҰ да рухани Ң ҮОСұ#482

халҰңңа ңайтарҰп бердӘм),>дҚниÇуи кҚнк+рӘс ҚшӘн бӘреуге кӘрӘптар болмау +мӘр бойүҰ ңаүидам. М&нҰ жерлестерӘм мен танҰстарҰм жаңсҰ бӘледӘ.

ОсҰ айдауда жҚрген бес жҰл ӘшӘнде ңаншамжҚз еларҰм маүан сҰй жасап алдҰруүа тҰрҰстҰ, бӘраң ңабҰлдамадҰм. «Онда ңалай кҚн к+ресӘқ?» десеқдер, береке жіне АллаҒтҰқ жарҰлңауҰмен +мӘр сҚрӘп келемӘн. Рас, ніпсӘм ірңандай ңорлҰңңа да, елеусӘз ңалуүа да лайҰң болса ретӘндран ңҰзметӘнӘқ кереметӘ болар, ризҰң т&рүҰсҰнда ИліҒи жарҰлңау болҰп табҰлатҰн берекеге б+ленудемӘн.

وَ اَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ сҰрҰ бойҰнша АллаҒтей ңабан жасаүан жаңсҰлҰңтарҰн еске тҚсӘре отҰрҰп, рухани шҚкӘр ретӘнде бӘрнешеуӘн айтайҰн.

Б&л ірине, маүҰнауи шҚкӘрлӘк болуҰмен ңатар, риÇ мен маңтанҰш араласҰп кетсе, осҰ блме-дітен айҰрҰлҰп ңалам ба, деп те ңорңамҰн. ЯйткенӘ, жасҰрҰн берекеттӘ маңтанҰшпен ішкере ету берекеттӘқ кетуӘне себеп боладҰ. Амал жоң, айтуүа тура келдӘ.

СонҰмен бӘрӘншӘсӘ: ОтҰз алтҰ нан шҰүатҰн екӘ п&т ңиҰндҰмаүан алтҰ айүа жеттӘ. ЮлӘ де бар. Үаншаүа жететӘнӘн бӘлмеймӘн. {(СӘлтеме): БӘр жҰлүа жеттӘ.}

ЕкӘншӘсӘ: БиҰлүҰ ңасиеттӘ Рамазанда маүан екӘ Қйден тамаң келдӘ. ЕкеуӘ де жаңпай ауҰрҰп ңалдҰм. Ж&рттей ілгн Әшуге маүан тиҰм салҰнүанҰн тҚсӘндӘм. Одан кейӘн Қш нан мен бӘр келӘ кҚрӘш РамазаннҰқ соқҰна дейӘн жеткенӘн, маүан ңарайлап жҚрген берекелӘ отбасҰнҰқ иесӘ, ардаңтҰ досҰм АбдуллаҒ Чавуш жаңшҰнҰқ едӘ. Куі болүан сол. ТӘптӘ, ілгӘ кҚрӘш Рамазаннан он бес кҚн кейӘн бӘтӘптӘ.

шӘншӘсӘ:>Тауда, маүан жіне ңонаңтарҰма бӘр келӘ сарҰ май Қш айүа жеттӘ.ю(КҚнде нанүа жаүҰп жегеннӘқ +зӘнде).>БӘрде, СҚлеймен дейтӘн абзал ңонаүҰм келгенан!">дҰн. ОнҰқ да менӘқ де нанҰмҰз таусҰлуүа таÇдҰ. СірсенбӘ кҚнӘ болатҰн. БарҰп нан алҰп кел дедӘм. АйналамҰзда екӘ саүаттҰң жерден берӘде нан ала ңоÇтнасҰ, Әм жоң."Ж&манҰқ тҚнӘн сенӘмен бӘрге осҰ тауда д&үа жасап +ткӘзгӘм келедӘ">дедӘ. Мен: تَوَكَّلْنَا عَلَى اللّٰهِ"Тіуекел, ңал!">дедӘм.

Содан жҚре-жҚре бӘр таудҰқ басҰна шҰңтҰң. Еш ңажеттӘлӘгӘ де себебӘ де жоң едӘ. Ү&манда суелеусӘа, бӘраз шай мен шекерӘмӘз де бар.

— 483 —

«БауҰрҰм, шай ңойшҰ!» дедӘм. Ол Әске кӘрӘсӘп кеттӘ. Мен де тереқ сайдҰқ жарңабаүҰна бӘткен ңараүайдҰқ тҚбӘне отҰрдҰм. К+қӘлӘме мҰнадай бӘр ой келӘп мазасҰздана: «Азүантай үана к+герген нанҰмҰз бегӘненеумӘзге кешке дейӘн үана жетедӘ. ЕкӘ кҚн бойҰ не ӘстеймӘз. МҰна аңк+қӘл, абзал жанүа не айтамҰн!?» ОсҰлай, ойланҰп отҰрүанда бӘрдеқеге басҰм +зӘнен +зӘ б&рҰлүандай болдҰ. Үарасам, ңараүай аүаайтңанҚстӘқгӘ жаүҰнда, б&таңтардҰқ арасҰнда Қлкен бӘр нан т&р. «СҚлеймен, сҚйӘншӘ! Хаң Таүала бӘзге ризҰң жӘбердӘ!» дедӘм. ЮлгӘ нандҰ алҰп ңарасаң, ақ да ң&с та тимеген... ЖиҰрма-отҰз кҚннен берӘ б&л т+беге ешкӘҰда меаүан едӘ. Сол нан екеумӘзге екӘ кҚнге жеттӘ. ТаусҰлуүа таÇүанда т+рт жҰлдан бергӘ адал досҰм М&стаңим СҚлеймен ңолҰнда нанҰ бар, т+менде келе жатҰр екен.

Т+ртӘншӘсӘ: МҰна ҚстӘмдегӘ шапандҰ жетӘікӘртт&рҰн ескӘ кҚйӘнде алүан едӘм. Бес жҰлдҰқ ӘшӘнде киӘм, ӘшкиӘм, кебӘс, ш&лҰңңа т+рт жарҰм лира ж&мсадҰм. Береке, ҚнемдӘлӘк жіне АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘ маүан жетедӘ.

МӘне, осҰ секӘлдӘ мҰсалдар ктҚсӘп,іҒи берекенӘқ к+птеген сҰрларҰ бар. ОсҰ ауҰлдҰқ халңҰ м&нҰқ бӘразҰн бӘледӘ. БӘраң, б&лардҰ маңтану ҚшӘн айтҰп отҰр деп ойлап ңалмақҰз. Айтуүа міжбҚр болдҰм. Сондай-аң, мен ҚшӘн жаңсҰ нірсе деп ойламақдар. Б&л берекесҰлтаунӘқ жанҰма келген адал ниет достарҰма сҰй. ç, болмаса Ү&ран ңҰзметӘнӘқ жарҰлңауҰ. ç, ҚнемшӘлдӘктӘқ берекелӘ пайдасҰ. Немесе "ç, Рахим, ç, Рахимүа, еқзӘкӘр салатҰн ңасҰмдаүҰ т+рт мҰсҰңтҰқ ризҰң несӘбелерӘ болса керек. Берекет тҚрӘнде келедӘ, мен де сонҰ пайдаланҰп ңаламҰн. МҰсҰңтардҰқ м&қлҰ пҰрпҰрларҰн м&ңиÇт тҰқдаүан адам, "ç, Рахим, ç, Раар, тіеген зӘкӘр екенӘн тҚсӘнедӘ. МҰсҰң туралҰ с+з болүан соқ тауҰңтҰ еске тҚсӘрдӘ.

БӘр тауҰүҰм бар едӘ. ОсҰ ңҰста ж&мҰртңа фабрикасҰ секӘлдӘ кҚн сайҰн АллаҒтҰқ мейӘрӘм ңазҰнасҰнан бӘр үа дегңа ікелӘп т&ратҰн. Азүантай үана ҚзӘлӘс жасадҰ. БӘр кҚнӘ екӘ ж&мҰртңа ікелдӘ. Мен тақ ңалдҰм. ДостарҰмнан: «ОсҰлай бола ма?» деп с&рап едӘм, "ИліҒи сҰйлҰң болар", дедӘ. Сондай-аң, осҰ тауҰңтҰқ жазда шҰүарүан балапанҰ бар едӘ. ҮасиеӘ ілбемазаннҰқ басҰнда ол да ж&мҰртңалай бастадҰ. ҮҰрҰң кҚнге дейӘн жалүастҰ. ЯзӘ кӘшкене, ңҰстҰқ кҚнӘ, Рамазан айҰнда б&л берекелӘ жаүдай ңасиеттӘ РамазаннҰқ сҰйҰ

— 484 —

екендӘгӘне менӘқ де, Б&л, к+мектесӘп жҚргендердӘқ де шҚбісӘ ңалмадҰ. ОнҰқ ҚстӘне анасҰ ж&мҰртңалауҰн тоңтатңан кезде, бӘрден сол бастадҰ. МенӘ ж&мҰртңасҰз ңалдҰрмадҰ.

ЕкُسَبِّҚдӘктӘ с&раң.>ЮҒл-Ә дҚниÇ бҰлай дейдӘ: БӘздӘқ дҚниÇмҰзүа араласпайтҰнҰқа кӘм кепӘл? СенӘ еркӘқе ңоÇ берсек бӘздӘқ дҚниÇмҰзүа араласатҰн шҰүарсҰқ. ҮулҰң жасамайтҰнҰқдҰ ңайдан бӘлемӘз. ЯзӘқдӘ дҚниÇнҰ тірк еткен адам ретӘнде к+рсетӘп, жерде і дҚние алмайтҰндай к+рӘнгенӘқмен, жасҰрҰн ңулҰң жасап, бӘр нірсе алҰп жҚргенӘ боларсҰқ?
Жауап. ЖиҰрма жҰл б&рҰн іскери трибуналдаүҰ жіне демократиÇлҰң т+қкерӘстен б&рҰқүҰ к+пшӘлӘкӘк басӘм хал-жаүдайҰм, сондай-аң, іскери трибуналдаүҰ"Ики мектеп МусибетӘнӘқ шіҒадатнамасҰ">аттҰ +зӘмдӘ ңорүау с+здерӘм де ділел, ңулҰң жасау бҰлай т&рсҰн, +з басҰм кӘшкентай да болса ңулҰң жасаудҰ ар санап, адал +мӘр сҚрӘп келетӘҰр Әспр, ңулҰүҰм болса, осҰ бес жҰлдҰқ ӘшӘнде бӘр рет болса да сендерге жалбаңтап, +тӘнӘш жасар едӘм үой. Үу адам жаңсҰ к+рӘнгӘсӘ келедӘ. Ондай адам тартҰнҰп ңҰмсҰнбанмҰн:йласҰн асҰруүа, алдауүа тҰрҰсадҰ. Ал, мен +зӘме ңарсҰ жасалҰп жатңан с&мдҰң шабуҰлдар мен сҰнаңтардҰқ алдҰнда бас иӘп, піс тҚскен емеспӘн."Тіуеккелту ал-тҰрүан>деп, іҒл-Ә дҚниÇдан сҰрт айналдҰм. Сондай-аң, аңҰреттӘқ бар екенӘн бӘлетӘн жіне дҚниенӘқ мінӘсӘн тҚсӘнген есӘ д&рҰс адам +кӘнбейдӘ. Үайта айналҰп, дҚниемен іуре болмайдҰ. Елу жастан асңан, سُبْحَӘлӘктӘ, елеусӘз дҚниÇнҰқ бӘрекӘ жҰлдҰң бос іурешӘлӘгӘне, к+збоÇушҰлҰүҰна міқгӘ +мӘрӘн пида етпес болар. Пида етсе, айлакер ңу емес, аңҰмаң, есалақ болүанҰ. Ондай аңҰмаң, есалйби хаңолҰнан не келедӘ. ОнҰмен іуре болудҰқ ңажетӘ не? Ал, сҰрттай дҚниÇнҰ тірк етӘп, Әштей тӘлеп т&радҰ деген кҚдӘкке келер болсаң,
وَمَٓا اُبَرِّئُ نَفْس۪ى اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بтӘншӘдٓوءِ сҰрҰ бойҰнша: Мен ніпсӘмдӘ аңтамаймҰн. НіпсӘм іртҚрлӘ с&мдҰңтҰ ңалайдҰ. БӘраң, мҰна піни дҚниÇда, уаңҰтша ңонаң Қйде, ңартайүан шаңта, ңҰсңа үана +мӘрдӘ азүҰантай ліззат ҚшӘн міқгӘ баÇндҰ +мӘрӘ мен міқгӘлӘк баңҰтҰн тас-талңан ету аңҰлдҰнҰқ ӘсӘ емес. СанасҰ бар пенде б&лай ӘстемейтӘндӘктен ніпсӘм ңаласа да, ңаламаса да аңҰлүа келӘп мойболҰп ан.
— 485 —

шӘншӘ кҚдӘктӘ с&раң. ЮҒл-Ә дҚниÇ бҰлай дейдӘ: Сен бӘздӘ жаңсҰ к+ресӘқ бе? ЖаңтҰрасҰқ ба? Егер жаңсҰ к+рсеқ, неге бӘзбен араласптҚсӘнӘнжӘп жҚрсӘқ. Егер, жаңтҰрмайтҰн болсақ, демек бӘзге ңарсҰсҰқ. Ал, бӘз ңарсҰластарҰмҰздҰ жаншҰп тастаймҰз.

Жауап. Мен сендер тҚгӘлӘ, дҚниенӘ жаңсҰ ашатҰнмӘн. Егер, жаңсҰ к+рген болсам дҚниÇдан безбес едӘм. Маүан сендер де, дҚниÇларҰқ да &намайдҰ. БӘраң, араласпаймҰн. ЯйткенӘ, менӘқ маңсатҰм басңа. К+қӘлӘм басңа нірселерге ауҰп кеткен. Язге нірселердӘ ойлауүа ҰрларҰмде орҰн жоң. СендердӘқ ж&мҰстарҰқ жҚректӘ емес, ңолдҰ баңҰлау. Сендер елдӘ басңарудҰ, ңауӘпсӘздӘктӘ ойлайсҰқдар. Үол араласпаса болдҰ емес пе? ЛайҰң емес бола т&р сол ерекпен де бӘздӘ жаңсҰ к+р!">деуге ешңандай хаңҰларҰқ жоң. ЖҚрекке араласатҰн болсақдар..."

Иі, мен ңҰс к+ктемдӘ ңалап, армандаймҰн. БӘраң, онҰ жасай алмаймҰн үой. К+ктемдӘ ікелем д ңауӘп іуре болмаймҰн. Сол секӘлдӘ ілемдегӘ жаүдайдҰқ тҚзелуӘн ңалап, д&үа етемӘн. ЮҒл-Ә дҚниÇ тура жолүа тҚссе деп армандаймҰн. БӘраң, м&нҰ жасай алмаймҰн. ЯйткенӘ,жолаушнан келмейдӘ. Оүан іуре болмаймҰн. ЯйткенӘ, ол менӘқ мӘндетӘм де емес, кҚшӘм де жетпейдӘ.

Т+ртӘншӘ кҚдӘктӘ с&раң. ЮҒл-Ә дҚниÇ бҰлай дейдӘ: Неше тҚрлӘ біленӘ к+рӘп, ешкӘмге сенбейтӘн болдҰң. ЯзӘқ айӘн, Ондай, оқтайлҰ сітте ӘсӘмӘзге араласҰп кетпейтӘнӘқе кӘм кепӘл?

Жауап.>ОсҰүан дейӘн айтҰлүан нірселер, сендерге сенӘм туүҰзуҰ керек едӘ. Туүан жерӘмде, шікӘрттерӘм мен туҰсңандарҰмнҰқ арасҰнда, менӘ тҰқдайтҰндардҰқ ортасҰнда,ّهِ الн оңиүалардҰқ ӘшӘнде жҚрӘп дҚниелерӘқе араласпаүанда, ендӘ елден жҰраң, жападанжалүҰз, үарӘп, ілсӘз, бҚкӘл кҚшӘн аңҰретке арнаүан, туҰстарҰмен ңарҰм-ңатҰнас жасамайтҰн, хабар-ошарсҰз, Иман мен АңҰретке ңатҰстҰ нірселерде үана алҰстңайтарреттӘк дос тапңан жан, +зӘ де ж&ртңа, ж&рт та б&үан б+тенси ңарайтҰн бӘреу м&ндай ңауӘп-ңатерден басңа тҚк пайдасҰ жоң дҚниÇларҰқа араласса, аңҰмаңтҰқ аңҰмаүҰ болүанҰ.

БЕСӨНШӨ Т ЖұРұМ. Бес кӘшкентай міселеге ңатҰстҰ.

БӘрӘншӘсӘ. ҰлҰңтадҚниÇ маүан бҰлай дейдӘ: Сен бӘздӘқ мідени дістҚрлерӘмӘздӘ, +мӘр салтҰмҰздҰ неге орҰндамайсҰқ? Неге бӘз сиÇңтҰ киӘнбейсӘқ? Демек, бӘзге ңарсҰсҰқ.

#т+рт б МенӘқ де айтарҰм: Ей, мҰрзалар! СендердӘқ мідени +мӘр салттарҰқдҰ орҰнда деуге ңандай хаңҰларҰқ бар? Сендер менӘ мідени ң&ңҰмнан айҰрҰп, бес жҰл бойҰ ңоүамнан оңшаулап ңарҰмңатҰнастан ҚзӘп, бүайҰп лда ж+нсӘз &стап отҰрсҰқдар. Мен секӘлдӘ жер аударҰлүандардҰқ барлҰүҰна ңалада достарҰмен, туҰстарҰмен бӘрге болуҰна р&ңсат бердӘқдер. МенӘ еш себепсӘз жалүҰз &стап, ешбӘр жерлесӘммен кездестӘрмей отҰрсҰқдарю(БӘр-екеуӘнен басңа).>Демек,де болңоүамнҰқ бӘр мҚшесӘ, бӘздӘқ бӘр азамат деп санамайсҰқдар. С+йте т&ра, мідениеттерӘқнӘқ ңаүидаларҰн орҰнда деп, маүан ңалай айтасҰқдар. Б&л дҚниілгӘ аүан зҰнданүа айналдҰрдҰқдар. ЗҰнданда жатңан адамүа м&ндай &сҰнҰс жасалмайдҰ. Сендер маүан б&л дҚниенӘқ есӘгӘн жауҰп тастадҰқдар, мен де аңҰреттӘқ есамшҰлааңтҰм. АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘ тҚсӘп ол есӘктӘ аштҰ. ҮабӘр аузҰнда т&рүан адамүа б&л дҚниенӘқ шҰм-шҰтҰрҰң ереже-ңаүидаларҰ мен ідеттерӘ &сҰнҰлмаса керек. Маүан ңашан ерӘк берӘп, елӘме ңайтарҰп, ң&ңҰмдҰ бересӘқдер сол Ұң нірбӘздӘқ жҚйемӘзбен жҚр, дей аласҰқдар.

ЕкӘншӘ міселе. ЮҒл-Ә дҚниÇ бҰлай дейдӘ: БӘздӘқ дӘни ҚкӘмдердӘ, Ислам аңиңаттарҰн ҚйрететӘн ресми орҰндарҰмҰз бар. СенӘқ дӘн жаŞүа ңандай +кӘлеттӘгӘқ жоң. Сен айдауда жҚргн. БӘзмсҰқ. Онда б&л Әстерге араласуүа хаңҰқ жоң.

Жауап. Хаң пен Аңиңат шектеуге келмейдӘ. Иман мен Ү&рандҰ шектеу мҚмкӘн емес. Сендер дҚниÇ ӘстерӘнде -МенӘ ке келтӘрӘп, зақ мен шектеу ңоÇтҰн шҰүарсҰқдар. БӘраң, Иман аңиңаттарҰ мен Ү&раннҰқ негӘздерӘне ресми тҚрде аңҰ-п&л т+леп дҚниÇуи міселелер секӘлдӘ шектеу ңоŞүа болмайдҰ. НегӘзӘнде, ИліҒи жарҰлңау болҰп табҰлатҰн ол тҰлсҰм-сҰрлар, таза ниетишара-Ұ жіне дҚниеден ңол ҚзӘп ніпсӘге ңатҰстҰ ңҰзҰңтардҰ ңойҰп, оңшауланүанда ашҰладҰ.

ОнҰқ ҚстӘне сендердӘқ ілгӘ ресми орҰндарҰқ б&рҰн менӘ «уаүҰзшҰ» деп ңабҰлдап сол ңҰзметке таүайҰндаүң уаңҰатҰн. Мен уаүҰзшҰ болудҰ ңабҰлдадҰм, бӘраң жалаңҰсҰн алмадҰм. ҮолҰмда ң&жатҰм бар. УаүҰз айтҰп, имам болуүа негӘз бар, кез-келген жерде амал жасай аламҰн. ЯйткенӘ, менӘқ жер аударҰлуҰм зақсҰз. Сондайаң, айда+те азргендер жаппай елӘне ңайтарҰлдҰ. Ендеше, б&рҰнүҰ ң&жаттарҰмнҰқ кҚшӘ жойҰлүан жоң деген с+з. ЕкӘншӘден, мен Иман аңиңаттарҰн тӘкелей +з ніпсӘмеҰ. Мен жаздҰм. К+пшӘлӘкке арнаүанҰм жоң. РасҰнда, сол Ү&рани шипа с+здердӘ рухтарҰ м&ңтаж, жҚректерӘ

— 487 —

жаралҰ жандар +здерӘ Әздеп тауҰп жатҰр. ТекрӘ +лт ірӘптер шҰңпай т&рҰп, Хаширге ңатҰстҰ бӘр рисалемдӘ +зӘме азҰң-тҚлӘк алу ҚшӘн бастҰрүанмҰн. Ол кезде де б&рҰқүҰ найсап ікӘм, ілгӘ рисаленӘ тексертӘп, айҰп таүатҰн ешнірсе түа ңармай, тиӘспеген болатҰн.

шӘншӘ міселе.>ЮҒл-Ә дҚниÇ маүан кҚдӘктене ңараүандҰңтан, менӘқ кейбӘр достарҰм ЮҒл-Ә дҚниÇүа жаңсҰ к+рӘну ҚшӘн, сҰрт к+зге менен аулаң т&руүа тҰрҰсадҰ. ТӘптӘ, сҰнап та жҚрген болар. Олар менен ауةِ خَاрҰп ңашңаңтауҰн зҰмиÇн ЮҒл-Ә дҚниÇ +здерӘне адалдҰң емес, екӘжҚздӘлӘк, опасҰздҰң деп бӘледӘ. ЮлгӘ достарҰма да жаман к+збен ңарайдҰ.

Ал, менӘқ айтарҰм, ій, аңҰреттӘк достарҰм! МенӘқ Ү&ранүа ңҰзметшӘлӘк жаүҰмнан ңашпақдрүаушҰткенӘ, ИншаллаҒ, менен сендерге зиÇн келмес. Егер айталҰң, піле келсе немесе маүан з&лҰмдҰң жасалса, сендер менен ңашңаңтаумен ң&тҰла алмайсҰқдар. Олай ету арңҰлҰ одан сайҰн пілекеттерге, жазсай бойҰң боласҰқдар. ОнҰқ ҚстӘне, соншалҰңтҰ уайҰмдайтҰн не бар?

Т+ртӘншӘ міселе. ОсҰ айдауда жҚрген кезӘмде байңаүанҰм, менмендӘк пен саÇсаттҰқ батпаүҰна тҚскен кейбӘр кӘсӘлер мажолүҰ дерӘне жаңтас немесе ңарсҰлас сиÇңтҰ ңарайдҰ. Ү&ддҰ мен де +здерӘ секӘлдӘ дҚниÇлҰң саÇси аүҰмдармен байланҰсҰм бар. Юй, мҰрзалар! Мен ИманнҰқ аүҰмҰнда мҰқ. ҮарсҰмда ИмансҰздҰң аүҰӘқ тҚр. Басңа аүҰмдармен шаруам жоң. ЮлгӘндей адамдар айлҰң алҰп, ж&мҰс Әстеп жҚргенӘ ҚшӘн +здерӘн аңтап жатҰр. БӘраң, аңҰсҰз, п&лсҰз +з еркӘмен менӘмен бісекелесӘп, ңарсҰлас болу, тиӘсӘп, ңҰсҰм к+рсету оүаштҰң. ЯйткенӘ, б&үан дейӘн ділелденгендей днӘ сек саÇсатта шаруам жоң. БҚкӘл уаңҰтҰмдҰ, кҚш-ңайратҰмдҰ тек Иман мен Ү&ран аңиңаттарҰна арнап, тек сол жолүа ж&мсаудамҰн. Олай болса, маүан тиӘсӘп, ңҰсҰм жасап жҚргендердӘқ Әс-ірекетӘ дӘнсӘздӘкн, ХазмансҰздҰң атҰнан Иманүа тиӘсу болҰп саналадҰ, сонҰ бӘлӘп ңойсҰн!

БесӘншӘ міселе. ДҚниÇ піни екенӘ рас. ЮрӘ +мӘр ңҰсңа ірӘ атңарҰлатҰн Әстер де +те к+п. Сондай-аң, міқгӘлӘк баңҰтңа ңол жетӘп-жетпеу осҰ жераршадҰӘледӘ. ЮрӘ, мҰна, дҚниÇ аттҰ ңонаңжай иесӘз емес. ОнҰқ аса Хаким, аса Үамңор басңарушҰсҰ бар. Сондайаң, +мӘрде жасаүан игӘлӘк те, жамандҰң та ескерусӘз ңалмайдҰ

— 488 —
ірӘ لَا يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلَّ ҰнтҰмعَهَا ңаүидасҰ бойҰнша,"пендеге шамадан тҰс ауҰр жҚк жҚктелмейдӘ".>Сондай-аң, зиÇнсҰз жол зиÇндҰ жолдан ілдеңайда артҰң ірӘ дҚниелӘк атаң пен дақң, досжарандар да ңабҰрдҰқ аузҰна дейӘн үана.рмет мболса, дҚние ҚшӘн аңҰретӘн &мҰтпай, аңҰретӘн б& дҚниенӘқ ңҰзҰүҰна пида етпей, міқгӘ +мӘрӘн дҚниелӘк +мӘр ҚшӘн заңҰмдамай, +мӘрӘн бос нірселермен заÇ етпей жіне +зӘн ңонаңпҰн деп бӘлӘп,жоң, джай ИесӘнӘқ імӘрлерӘн орҰндап, ңабҰр есӘгӘн абҰроймен ңаүҰп, міқгӘлӘк баңҰт ілемӘне сапар шеккен кӘсӘ еқ баңҰттҰ жан.

{(СӘлтеме): ОсҰ аңиңаттар ҚшӘн басҰма келген м&нша з&лҰмдҰңтар мен ауҰ миллитарүа мойҰмай к+п мін бермеймӘн. Өштей: "УайҰмдауүа т&рмайдҰ!" деп дҚниÇүа араласпаймҰн.}

* * * * * *
— 489 —

Он алтҰншҰ мектубтҰқ ңосҰмшасҰ

بِاسْمِه۪ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
ЮҒл-Ә дҚниÇ менӘқ ілсӘз, ү жіне кенӘмдӘ к+ре т&ра, ешңандай себепсӘз кҚдӘктенӘп, мҰқдаүан адамдҰң кҚшӘм бардай ңауӘптенӘп, маүан к+птеген шарт-шектеулер ңойҰп тастадҰ. БарланҰқ шет аймаүҰндаүтаситҰеде, тауда, бӘр-екӘ кҚн ңалуҰма р&ңсат бермедӘ. ЕстуӘмше,"СаидтҰқ елу мҰқ сарбаздҰң кҚшӘ бар, сондҰңтан, онҰ еркӘн жӘбере алмаймҰз!">дейдӘ екен. МенӘқ де айтарҰм: "Юَلَّمْбаң, ЮҒл-Ә дҚниÇ! Бар кҚштерӘқмен дҚниеге ж&мҰс Әстесеқдерде дҚниенӘқ шаруасҰн меқгере алмапсҰқдар. АңҰмаңңа &ңсап ірекет етесӘқдер. Егер, жеке басҰмнан ңорңатҰн болсақдар, елу мҰқ іскер емес, бӘр үана сарбаз менен елу есе ңуаттліззат, есӘктӘқ алдҰнда т&рҰп, маүан"ШҰңпайсҰқ!">десе болдҰ. Ал, егер менӘқ ңҰзметӘм т&рүҰсҰнан Ү&ран аңиңаттарҰна делдалдҰүҰмнан жіне ИманнҰқ рухани кҚшӘнен ңауӘптенӘп жҚрсеқдер, ңателесесӘқдер. стаүан жолҰм бойҰнша елу мҰқ сарбаз емес, елаҒ!">диондҰң кҚшӘм бар, бӘлӘп ңойҰқдар. ЯйткенӘ, Хаким Ү&раннҰқ ң&дӘрет кҚшӘмен сендерге дӘнсӘздерӘқмен ңоса, бҚкӘл Еуропаүа ңарсҰ шайңасуүа дайҰнмҰн. ЖазҰп, таратҰп жҚрген Имани н&рлар арңҰлҰ олардҰқ"наңтҰалтҰ а", "табиүат">деп жҚрген берӘк ңамалдарҰн тас-талңан еттӘм. ДӘнсӘздерӘқмен ңоса, бҚкӘл Еуропа жиналҰп келсе, АллаҒтҰқ таупҰүҰмен менӘ бп осҰ анҰмҰмнан, киелӘ жолҰмнан тайдҰра алмайдҰ. ИншаллаҒ, істе жеқе алмайдҰ. Олай болса, мен сендердӘқ дҚниÇларҰқа араласҰп жатңанҰм жоң, сендер де менӘқ аңҰретӘме араласпақдар! Аралассақдар да, тҚҚш-т+райдҰ!

Ү&дай жазүан таүдҰр, ңара кҚшке к+нбес,

АллаҒ жаңңан шам Қрлегенмен с+нбес!

ЮҒл-Ә дҚниÇ, мен туралҰ оүаш ойлап, сеске, жоүааттҰ ңорңатҰн сиÇңтҰ. Менде жоң, бӘраң бола ңалүан кҚннӘқ +зӘнде саÇси кемшӘлӘк болҰп саналмайтҰн жіне айҰптауүа себеп болмайтҰн шейх болу, лидер болу, хан т&ңҰмҰ болу, к+шбас уаңҰту, беделдӘ болу, халҰңтҰ

— 490 —

соқҰнан ерту, жерлестермен кездесӘп т&ру, дҚниÇуи нірселермен ш&үҰлдану, тӘптӘ саÇсатңа араласу, тӘптӘ, оппозициÇда болу секӘлдӘ менде жоң нірселердӘ ойлап ңау Рамазде. ТӘптӘ, тҚрмеде отҰрүан немесе сҰртта жҚрген, +з ойҰнша істе кешӘруге болмайтҰн адамдарүа да раңҰмшҰлҰң жасаудҰ ңарастҰрҰп жатңанда, менӘ ондай жеқӘлдӘктерден тҰс ңалдҰрҰп, тҰйҰм салдҰ.

ЮлсӘз жіне піни бӘр адамайдҰ анадай бӘр &мҰтҰлмас с+зӘ бар:

З&лҰмдҰңтҰқ зеқбӘрегӘ, ңамалҰ бар, оүҰ бар

ЮдӘлеттӘқ ңайтпас жҚзӘ, ңайҰрҰлмас ңолҰ бар.

Ал, мен де бҰлткендӘмӘн: ЮҒл-и дҚниенӘқ билӘгӘ мен кҚш-ңуатҰ бар болса, Ү&ран ңҰзметшӘсӘнӘқ де Ү&раннан алүан шатаспайтҰн ӘлӘмӘ, толастамайтҰн с+зӘ бар. ЖақҰлмайтҰн жҚрегӘ, с+нбес н&рҰ бар.

К+птеген достарҰнанн бӘрге менӘ ңадаүалап жҚрген бӘр командир: «ЖеқӘлдӘк алу ҚшӘн неге +тӘнӘш жасамайсҰқ, неге арҰз бермейсӘқ?» деп бӘрнеше рет с&радҰ.

Мен оүан: МенӘқ арҰз бермеуӘмнӘқ немесе бере алмауҰмнҰқ бес-алтҰ себебӘ бар.

БӘрӘншӘраң, еен ЮҒл-и дҚниенӘқ т&тңҰнҰ болатҰндай олардҰқ дҚниесӘне араласңанҰм жоң ңой. Оларүа неге +тӘнӘш жасайҰн. Мен таүдҰрдҰқ т&тңҰнҰмҰн. СонҰқ алдҰнда айҰптҰмҰн. СоүанатҰсҰ ш жасап жҚрмӘн.

ЕкӘншӘден. Б&л дҚниенӘқ тез +згеретӘн ңонаңҚй екенӘне наңтҰ сенемӘн. СондҰңтан, шҰнайҰ отан емес, уаңҰтша жіне барлҰң жер бӘрдей. ОтанҰма жету ҚшӘн жанталасатҰп елӘме Ұ ишарнмен ол жаңта да міқгӘ ңалмаймҰн үой. Барүанмен не пайда? БарлҰң жер ңонаң Қй екенӘ рас. Егер, ңонаң Қй ИесӘнӘқ мейӘрӘмӘ жар болса, ж&рттҰқ бірӘ дос-жаран, жердӘқ жаманҰ жоң. Егер, ОнҰқ мейӘрӘмӘ жар болмаса, бҚкӘл жа паш жҚрегӘқе тар, келедӘ. БарлҰң нірсе жау.

шӘншӘден. АрҰз жазу ң&ңҰңңа сай, зақүа сійкес жасаладҰ. АлтҰ жҰлдан берӘ маүан ңарсҰ жасалҰп жатңан ірекет бейбастҰң зақүа ңайшҰ. Маүан жер аударҰлүандар туралҰ зақүа сійкеҰн. ТӘле жасалүан жоң. Маүан бейне бӘр мідени ң&ңҰңтан, тӘптӘ ілемдӘк ң&ңҰңтан ж&рдай адам ретӘнде ңарадҰ. М&ндай зақсҰз ірекет етушӘлерге зақдҰ тҚрде арҰз беру, ірине маүҰнасҰз.

— 491 —

Т+ртӘншӘден. БарланҰқ бӘр б+лӘмшесӘ саналатҰн Бедре ауҰлҰнҰқулелер +згешерек болүан соқ, бӘрнеше кҚн сол жаңта болҰп ңайтуҰм ҚшӘн, биҰл осҰ жердӘқ ікӘмӘ менӘқ атҰмнан +тӘнӘш жасадҰ. Р&ңсат бермедӘ. ОсҰндай п, бӘзз бӘр нірсеге р&ңсат бермей жҚргендерге ңалай +тӘнӘш жасауүа боладҰ. ЯтӘнӘш жасаудҰқ пайдасҰ жоң. Ол +зӘқдӘ +зӘқ т+мен тҚсӘруӘ ңорлҰң деген с+з.

БесӘншӘсӘ. ЮдӘлетсӘздисалей&рҰс деп к+ретӘндерден ідӘлет с&рау, оларүа +тӘнӘш жасау ж+нсӘздӘк. ЮдӘлет &үҰмҰнда ң&рметсӘздӘк боп табҰладҰ. Мен м&ндай ңатеге бой алдҰрҰп, ідӘлетке ң&рметсӘздӘк жасаүҰм келмейдӘ. Уемек, м...

АлтҰншҰ себеп. ЮҒл-и дҚниÇ маүан саÇсат ҚшӘн ңҰсҰм жасап жатңан жоң. ЯйткенӘ, менӘқ саÇсаттан ңашатҰнҰмдҰ, оүан араласпайтҰнҰмдҰ олар жаңсҰ бӘледӘ. Олар бӘлӘп-бӘлмей менӘқ дӘнге берӘлгендӘгӘм ҚшӘн,үа жазп дӘнсӘздӘктӘ жаңтап менӘ азаптауда. Ендеше, оларүа +тӘнӘш жасау деген с+з, дӘнде жҚргенӘме +кӘнӘп, дӘнсӘздӘк жолҰн ңолдау боп саналадҰ. ОнҰқ ҚстӘне мен оларүа +тӘнӘш жасап, к+мек с&раүан сайҰн ЮдӘл таүдҰр менӘ кӘн емқ залҰм ңолҰмен жазалап азапңа саладҰ. ЯйткенӘ, олар менӘ дӘнге берӘлгендӘгӘм ҚшӘн ңҰспаңңа алуда. Ал, таүдҰр менӘ дӘндарлҰңта, ҰңҰласта кемшӘлӘгӘм болүанҰ ірӘқдӘжіне кейде риÇ ңҰлүанҰм ҚшӘн жазаүа тартуда. Олай болса, ізӘрге б&л бейнеттен ң&тҰлу жоң. Егер, іҒл-и дҚниÇүа +тӘнӘш жасасам таүдҰр: «Юй, риÇшҰл, дҚние ң&марларүа жасаүан +тӘнӘшӘқАллам-засҰн тарт!» дейдӘ. Егер +тӘнӘш жасамасам, іҒл-и дҚниÇүа: «БӘздӘ мойҰндамайдҰ екенсӘқ, ңҰспаңтан ң&тҰлмайсҰқ!» дейдӘ.

ЖетӘншӘ себеп.>БӘр мемлекеттӘк ңҰзметкердӘқ мӘндетӘ, ңоүамүа зиÇндҰ адамдарүа жол бермеу жіне пайдалҰларүа жірдЕкӘншӘ екенӘ беймілӘм. Ал, менӘ баңҰлаушҰ ңҰзметкер к+птен берӘ менӘқ жанҰма жаңҰндамай жҚрӘп бӘрде, ңабӘр аузҰна жаңҰндап ңалүан ңарт бӘр кӘсӘге"Лі иліҒі ИллаллаҒтаүҰ">иманнҰқ тереқешабихрҰн тҚсӘндӘрӘп жатңанҰмдаю(МенӘ бӘр ауҰр ңҰлмҰс ҚстӘнде &стап алүандай)>жанҰма жетӘп келдӘ. ұңҰласпен тҰқдап отҰрүан ілгӘ бейшаранҰ аңиңаттан маң&рҰм ңалдҰрдҰ. МенӘқ де ашуҰма тидӘ. Бِ الرّде неше тҚрлӘ адамдар бар. ЮлгӘ ңҰзметкер оларүа мін бермедӘ. Ондай адамдар ауҰлдаүҰ ңоүамдҰң +мӘрдӘ б&затҰн ідепсӘз ірекеттер жасаса да, сҰйлап оларүа ң&рмет к+рсетедӘ жіне, жҚз ңҰлмҰс жасап, зҰнданда жатңан адамнҰқ, +зӘн ңарауҰлҰ Рисарген де, сарбазбен с+йлесе
— 492 —

алатҰнҰ белгӘлӘ. Ал, менӘ ңарауҰлдап жҚрген ҚкӘметтӘқ екӘ мақҰздҰ адамҰ, бастҰң та, ңҰзметкерӘ де бӘр жҰлдан берӘ б+лмемнӘқ алдҰнан ңанша рет +тсеа менӘенӘмен с+йлескен де жоң, хал-жаүдайҰмдҰ да с&раүан жоң. БастапңҰ кезде, менӘ жек к+ргендӘктерӘнен жоламай жҚр екен үой, деп ойладҰм. КейӘн, тҚсӘндӘм менен ңауӘптенӘп ңорңадҰ екен. Мен олардҰ жеп ңоÇтҰндЮрӘ осадҰ. ҮҰзметкерлерӘ мен шенеунӘктерӘ осҰндай адамдардан т&ратҰн ҚкӘметтӘ ҚкӘмет деп, сенӘп, +тӘнӘш жасау аңҰлүа ңайшҰ. Босңа ңорлҰң болар.

Б&рҰқүҰ Саид болүанда Антере сиÇңтҰ:

مَٓاءُ الْحَيَاةِ بِذِلَّة с&мдҰهَنَّمَ ٭ وَ جَهَنَّمُ بِالْعِزِّ فَخْرُ مَنْزِل۪ى

дер едӘ. Б&рҰқүҰ Саид жоң. Жақа Саид іҒл-и дҚниÇмен с+йлесудӘ маүҰнасҰз деп санайдҰ. ДҚниелерӘ бастарҰн жалмасҰн. Не Әстесе, сонҰ ӘстесӘн. Олармен лҰ Сотта соттасамҰз деп, с-Ұ АүймӘн.

ЯтӘнӘш жазбауҰмнҰқ сегӘзӘншӘ себебӘ. "ОрҰнсҰз махаббаттҰқ жазасҰ мейӘрӘмсӘз жек к+рӘну" ңаүидасҰ бойҰнша іҒл-и дҚниенӘқ лайҰң еместӘгӘне ңарамай, к+қӘлӘм ауҰп, сҰйлаүанҰм ҚшӘн мам сҰЮдӘл таүдҰр іҒл-и дҚниÇнҰқ ңолҰмен менӘ жазаүа тартуда. Мен де, б&л азапңа лайҰңпҰн деп ҚнӘмдӘ шҰүармай таүдҰрүа к+нӘп отҰрмҰн. ЯйткенӘ, дҚниежҚзӘлӘк соүҰста ерӘктӘлер полкҰнҰқ командирӘ ретӘнде екӘ жҰл соүҰстҰм. Жаумен арпалҰлшеммеОсманлҰ іскерӘнӘқ бас ңолбасшҰсҰ Юнуар пашанҰқ маңтауҰна б+ленӘп шікӘрттерӘмдӘ, достарҰмдҰ пида ңҰлдҰм. ЖараланҰп т&тңҰнүа тҚстӘм. Т&тңҰннан келгеонҰқ ӘейӘн, аүҰлшҰндардҰқ Стамбулүа басңҰншҰлҰүҰ кезӘнде басҰмдҰ ңатерге тӘгӘп, «АлтҰ ңадам» аттҰ шҰүарма жазҰп, аүҰлшҰндарүа ңарсҰ ҚгӘт-насихат жҚргӘздӘм. МенӘ мҰна азапңа салҰп, еш себепсӘз т&тңҰнүн бауҰндарүа сол кезде к+п к+мектестӘм. Б&лар да сол к+мектӘқ жазасҰн осҰлай +теуде. ш жҰл Ресейде т&тңҰнда жҚрӘп, шеккен бейнет пен азаптҰ б&л жҚшӘн жҰна "достарҰм" маүан Қш айда тартңҰздҰ. Ал, орҰстар маүан кҚрдтердӘқ ерӘктӘ ңолбасшҰсҰ, казактар мен т&тңҰндардҰ +лтӘрген жауҰз деп ңараса да,асңарҰсабаңтарҰма тҰйҰм салмадҰ. Т&тңҰндаүҰ тоңсан офицердӘқ к+пшӘлӘгӘне сабаң беретӘн едӘм. БӘр рет орҰс офицерӘ келӘп тҰқдадҰ. ТҚрӘкше бӘлмегендӘктен саÇси ҚгӘт деп ойлап, бӘр рет тҰйҰм салүанҰ рас.* * *>, ңайта р&ңсат бердӘ. Сол казарманҰқ бӘр б+лмесӘн мешӘт жасадҰң. Мен имам болдҰм. ЕшкӘм килӘккен жоң. АраласҰп, хабарласуүа тҰйҰм салүан жоң.

— 493 —

Ал, мҰна достарҰм, +здладҰ. отандастарҰм дӘндестерӘм жіне олардҰқ иманҰн ң&тңаруүа тҰрҰсҰп жҚрген адамдарҰм. Ешңандай себепсӘз, менӘқ саÇсаттан да, дҚниеден де байланҰсҰмдҰ ҚзгенӘмдӘ бӘле т&ра, Қш жҰл емес, ален сек бойҰ т&тңҰнда &стап отҰр. МенӘ ңарҰм-ңатҰнастан тҰйҰп тастадҰ. Ү&жатҰм бар екенӘне ңарамай, сабаң беруге, тӘптӘ б+лмемде жеке дірӘс +ткӘзуге, хабарласуүа тҰйҰм салдну, остӘ, ң&жатҰм бола т&ра +зӘм ж+ндеп, имамдҰң еткен мешӘтӘме де жӘбермей отҰр. ҮазӘр де менӘ жамаүат сауабҰнан маң&рҰм ңалдҰру ҚшӘн Қш адамүа даю(т&раңтҰ жамаүат жіне аңҰреттӘк бауҰрларҰм)>имамдҰң етуӘмдӘ ңабҰлдамай отҰр. батҰп аң, мен ңаламасам да, бӘреу маүан жаңсҰ к+збен ңараса, баңҰлаушҰ ңҰзметкер ңҰзүанҰштан булҰүадҰ. БеделӘқдӘ тҚсӘрем деп, бейбастҰң шаралар ңолданадҰ. БастҰңтарүа жаүҰнукен бӘменӘқ мазамдҰ аладҰ. МӘне, осҰндай жаүдайдаүҰ адам АллаҒтан басңа кӘмге сенӘп, кӘмге +тӘнӘш жасайдҰ?! ҮазҰнҰқ +зӘ даугер болса, ілбетте оүан шаүҰм айту маүҰнасҰз. Кел, сен айт, б&л жаүдайүа не дейсӘқ? Сен не десеқ о де, менӘқ айтарҰм б&зүан бтардҰқ">ӘшӘнде м&напҰңтар бар. М&напҰң кіпӘрден де жаман деушӘ едӘ. СондҰңтан, б&лар кіпӘр орҰстҰқ ӘстемегенӘн Әстеп отҰр.

Юй, бейбаңтар! Мен сендергенасҰ ÇтедӘм, не Әстеп жатҰрмҰн. ИмандарҰқдҰ ң&тңаруүа жіне міқгӘ баңҰтңа ңол жеткӘзулерӘқе ңҰзмет етӘп жҚрмӘн. Демек, ңҰзметӘм адал, АллаҒ ҚшӘн ҰңҰластҰ болмаүанҰ үой, керлӘм мип беруде. СондҰңтан болар, сендер мҚмкӘн болүанҰнша менӘ ренжӘтуге тҰрҰсасҰқдар.

Сендермен Махшар кҚнӘ лҰ Сотта кездесемӘз, ілӘ

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِтӘк паلْوَك۪يلُ نِعْمَ الْمَوْلٰى وَنِعْمَ النَّص۪يرُ

деймӘн.

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
Саид Н&рси
* * * * * *

Азиз, адал бауҰрларҰм!

АбаңтҰнҰқ азабҰн тартҰп жҚргендерге мейӘрӘмдене, адал тҚрде сҰрттан келген тамаңтарҰн тексерӘар стңамңор болҰп жҚргендерге ңуаттҰ ҚмӘт беретӘн аңиңаттҰ Қш т&жҰрҰм арңҰлҰ баÇндап берейӘн.

БӘрӘншӘ т&жҰрҰм; АбаңтҰдаүҰ +мӘрдӘқ ірбӘр кҚнӘ он кҚн үибадат саналуҰ мҚмкӘн жіне піни саүаттар пайдасҰ жаүҰнан маүҰнауи міқгӘ нҰ діларүа айналуҰ Ұңтимал, осҰлайша бес не он

— 494 —

жҰлдҰң дҚниÇлҰң жаза арңҰлҰ миллиондаүан жҰл аңҰреттӘк міқгӘ абаңтҰдан ң&тҰлуүа боладҰ. МӘне, имандҰлар ҚшӘн м&ндай ңҰмбат ірӘ мол табҰсңа жирде, шартҰ парҰз болүан намаздҰ оңу жіне ңамалуүа себеп болүан кҚніларҰна тіуба ету, сабҰр саңтап шҚкӘр ету. ОнҰсҰз да абаңтҰ кҚні жасауүа Қлкен кедергӘ.

ЕкӘншӘ т&жҰрҰм;>ЛіззаттҰқ аÇңтتَق۪يمкӘнӘш болүанҰ секӘлдӘ +кӘнӘш ңайүҰнҰқ аÇңталуҰ +зӘнше бӘр ліззат. Иі, іркӘм +ткен +мӘрӘнӘқ ліззатңа толҰ ңҰзҰң кҚндерӘн ойласа +кӘнӘп, ӘшӘ удай ашҰп"Үап, іттеген-ай!">дейдӘ. Ал +ткен ңайүҰлҰ ңиҰ тартҰерӘн еске алса аÇңталүанҰна ңуанҰп"ЮлхамдулиллаҒ Ү&дайүа шҚкӘр, ол біледен ң&тҰлдҰм, одан тек сауабҰ ңалдҰ!">деп тереқ тҰнҰстап рахаттанар едӘ. Демек, уаңҰтша бӘр саүаттҰң ңайүҰ аÇңталу арңҰлҰ рухани ліззат бередӘ, ал ңарай ңа толҰ бӘр саүат керӘсӘнше +кӘнӘшке саладҰ. Б&л аңиңат. ЮрӘ, +ткен кҚндердӘқ ңиҰн кезеқдерӘ ңайүҰсҰмен бӘрге кетӘп жоң боладҰ, ал келешекте болатҰн ңиҰншҰлҰңтар болса ізӘрге жоң. Жоң нірсенӘ уайҰмдап дау сиңҰраүҰнасҰз.
МҰсалүа, бӘрнеше кҚн б&рҰқүҰ ш+лдеп, ңарҰнҰ ашңанҰна жіне бӘр-екӘ кҚннен кейӘн нансҰз, сусҰз ңалармҰн деп уайҰмдап, бҚгӘннен бастап сол нале-Н& нан жеп, су Әше беру аңҰмаңтҰң. Сол секӘлдӘ, +ткен кҚндер мен келешектӘ олар діл ңазӘр жоң бола т&ра уайҰмдап сабҰрсҰздану жіне айҰптҰ ніпсӘсӘн &мҰтҰп АллаҒтан шаүҰмданүандай"Ойбай, не жаздҰм!">деп байбалам салу: БаÇүңтҰң. Егер, осҰлай +ткен мен болашаңтҰ уайҰмдап сабҰр кҚшӘн босңа тауҰспаса Çүни онҰ тек осҰ сітке, осҰ кҚнге ж&мсаса, сабҰр кҚшӘ толҰң жетӘп адамда мазасҰلَّذ۪يолмас едӘ.

ШаүҰмдандҰ деп ңалмақдар, мен мҰна ҚшӘншӘ şсҚф медресесӘнде бӘрнеше кҚн бойҰ +мӘрӘмде к+рмеген заттҰң-рухани т&рүҰда мазам кетӘп, онілималӘне ауру жандҰ ңинап ірӘ еқ ңиҰнҰ Н&р ңҰзметӘнен тҰс ңалҰп рухани кҚйзелӘске тҚсӘп ҚмӘтӘм ҚзӘле бастаүан кезде АллаҒтҰқ инает-жірдемӘ жоүарҰда аталүасҰлай аттҰ к+рсеттӘ. Мен сонда ілгӘндей мазасҰз ауҰр хілӘме де, ңамалүанҰма да риза болдҰм. ЯйткенӘ, мен секӘлдӘ бӘр аÇүҰ т+рде бӘр аÇүҰ к+рде ңарт кӘсӘнӘқ үапҰл тҚрде +тӘп кетуӘ мҚмкӘн бӘр саүатҰн онліззаттҰң үибадатңа айналдҰру Қлкен табҰс деп Әштей шҚкӘр еттӘм.

шӘншӘ т&жҰрҰм; ҮамаудаүҰларүа МейӘрӘмдене ңҰзмет ңҰлҰп жірдем ету жіне абаңтҰда отҰрүандардҰқ м&қ-м&ңтаждҰүҰн жеткӘзӘп беру жірма кҚату арңҰлҰ рухани жараларҰн емдеу мӘне, б&л

— 495 —

аз амал болүанҰмен сауабҰ мол игӘ Әс. СҰрттан келген тамаңтарҰн беру, діл сол тамаңтҰқ м+лшерӘндкӘмге Ә тҚрме ңҰзметкерлерӘне жіне сҰртта-Әште жҚрӘп байү&с сотталүандарүа ңҰзмет еткендерге садаңа болҰп саналҰп амал діптерӘне сауап жаздҰрадҰ. ЮсӘресе ҺазиудаүҰ адам ңарт немесе ауру Çки паңҰр Ç үірӘп болса ілгӘ маүҰнауи садаңанҰқ сауабҰ арта тҚспек. Ал, осҰ ңҰмбат табҰс табудҰқ шартҰ парҰз намаздҰ оңу. Сонда жасаүан ңҰзметӘ адал, Ү&дай Ұп, сеолмаң. ТаүҰ бӘр шартҰ адал ірӘ мейӘрӘммен ірӘ ризашҰлҰңпен ешңандай мӘндетсӘнбей жірдем ету.

* * * * * *

"ЖАСТАР ШұРАҺұНұҢ" ШАҺұН БӨР ҮОСұМШАСұ

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Үамауда отҰрүандар Рисалей-Н&рхҰна таүҰз демеуге, ж&банҰшңа м&ңтаж тӘптӘ зіру десе боладҰ. ЮсӘресе, жастҰңтҰқ албҰрттҰүҰнан соңңҰ жеп, уҰлжҰүан жас +мӘрӘн тҚрмеде +ткӘзгендер Н&рларүа ауадай м&ңтаж.

Иі, алпсӘр, астҰң шаң к+бӘнесе аңҰлдан г+рӘ, сезӘмдӘ тҰқдайдҰ. Ал, сезӘм мен іуестӘк болса, соңҰр болүандҰңтан, ӘстӘқ соқҰн к+рмейдӘ. ДайҰн т&рүан азүантай ліззатңа бола, кейӘн келетӘн мол аса ңтан ң&р ңалуүа ізӘр. БӘр мин+ттӘк кек алудаүҰ ліззатңа берӘлӘп, адам +лтӘредӘ де, сексен мҰқ саүат тҚрме азабҰн тартадҰ. БӘр саүаттҰң ніпсӘ ңандҰру, рахатңа бату ҚшӘн бӘреудӘӘсӘ арсҰн таптап, арҰн т+гедӘ де, мҰқдаүан кҚн бойҰ абаңтҰүа ңамалҰп, ірӘ д&шпаннҰқ ңорлҰүҰнан жанҰ кҚйзелӘп, +мӘрӘнӘқ берекесӘ кетедӘ. Бейшара жастардҰқ +мӘрӘ оӘп ңой ңауӘп-ңатерге толҰ. УҰлжҰүан тіттӘ +мӘрӘ іп-сітте тҰм аÇнҰштҰ, ащҰ +мӘрге айналҰп жатадҰ. ЮсӘресе, солтҚстӘктегӘ ӘрӘ бӘр мемлекет жастардҰқ ілгӘндей іуесңой сезӘмдерӘн ңоздҰрҰп, дҚниенӘ дҚр сӘлкӘндӘруде. БойҰл кездм билеген жастарүа арҰ таза жандардҰқ бойжеткен ңҰздарҰ мен ханҰмдарҰн тарту еткендей шариүаттан аттап, сораңҰлҰңңа жол беруде. ТӘптӘ, моншада, жаүа жайда ійел мен еркектӘқ бӘрге шомҰлуҰна р&ңсат берӘп жез+кшелӘкке жол ашуда. Сондай-ҰладҰ.лардҰқ дҚние-мҚлкӘн талан-таражүа салҰп, паңҰр, іумесер ңара табан тобҰрүа таратҰп беруде. Б&рҰн-соқдҰ болмаүан м&ндай с&мдҰңңа адамзаттҰқ т+бе шашҰ тӘк т&рҰп, дабҰл ңаүуда.

— 496 —

МӘне, ң ңанша тақда Ислам жіне ТҚркӘ жастарҰ батҰлдҰң ірӘ жанкештӘлӘк танҰтҰп, м&ндай екӘ жаңтҰ соңңҰүа Рисалей-Н&рдҰқ «Миуа рисалесӘ", "Жастар шҰраүҰ» секӘлдӘ кӘтапшаларҰмен ңаруланҰп онҰ +ткӘр ңҰлҰш ретӘнде ңолүа алҰп, ңарсҰ т&руҰ керек. Юйтпесе, ілгӘ "Аса-ра жастар +здерӘнӘқ жарңҰн болашаүҰнан да, дҚниедегӘ баңҰтҰ мен аңҰреттегӘ баүҰнан да айрҰлҰп, о дҚниеде міқгӘ азап пен ңайүҰүа душар бҰрап, БойҰндаүҰ кҚш-жӘгердӘ орҰнсҰз босңа шҰүҰндап, азүҰндҰңңа салҰну себептӘ ауруханаларүа немесе ңҰзу ңандҰлҰңтҰқ кесӘрӘнен тҚрмеге тҚседӘ. Үартайүан шаүҰнда: "Үап, іттеген-ай!"ерситесандарҰн соүа +кӘнетӘн боладҰ.

Егер, Ү&раннан тірбие алҰп, «Рисалей-Н&рдҰқ» аңиңаттарҰмен аÇүҰн нҰң басса, наүҰз ңаҒарман, салих адам, баүҰ жанүан бӘр м&сҰлман, сондай-аң басңа да тӘршӘлӘк иелерӘне с&лтан болу міртебесӘне к+терӘледӘ.йҰм са, тҚрмеде жиҰрма т+рт саүаттҰң бӘр кҚнӘнӘқ бӘр саүатҰн бес уаңҰт намазүа ж&мсаса, ірӘ тҚрме кҚні жасауүа кедергӘ болатҰнҰн ескерӘп, мҰна азапңа душар еткен ңателӘктен тіубасҰна келсе, басңа да зиÇндҰ Әстер мен кҚнілардан арҰлар едӘ етӘп ӘуҰстарҰна да к+п пайдалҰ азамат болар едӘ. Сондай-аң, +зӘнӘқ бес-он жҰлдҰң піни жастҰң шаүҰ арңҰлҰ міқгӘ жастҰң шаңңа ие боладҰ. Б&л ж+нӘнде еқ бӘрӘншӘ болҰп ңасиеттӘ Ү&ран, содан соқ асп ңаҒартҚскен бҚкӘл кӘтаптар мен параңтар анҰң хабар берӘп, сҚйӘншӘлеуде. Иі, жастҰң шаң дейтӘн зор нҰүметке шҚкӘр етсе, Çүни тура жолда жҚрӘп ЖаратушҰүа мойҰнс&нса жастҰң шаң берекеттенӘп, ірӘ міқгӘлӘкке айналҰп, ліззатӘлекта тҚспек. Юйтпесе, басңа піле болҰп, зардап шектӘредӘ. Туүан-туҰстарҰна, ОтанҰна, халңҰна кӘр келтӘретӘн есерсоң атанадҰ.

Егер, т&тңҰн жала жаӘлене наңаңтан сотталүан болса, намаз оңу шартҰмен, ірбӘр саүатҰ бӘр кҚн ң&лшҰлҰң саналҰп, тҚрме онҰ залҰмдардан саңтайтҰн панасҰ болҰп, б&рҰқүҰ замандаүҰ ҚқгӘрге тҰүҰлӘздӘ тшҰлҰң еткен адал да таңуа жандар секӘлдӘ мол сауапңа кенеледӘ. Егер ол, паңҰр не болмаса ңарт, не науңас не имани аңиңаттарүа жанҰ ң&мар бӘреу болса, парҰздардҰ орҰндау, тіуба ету шартҰмен ірбӘр саүатҰ жиҰрма саүатңа жуҰң ң&лшҰлҰң саналҰп,ң ңҰзмл жерде адам мейӘрӘмдӘ достарҰ болса, абаңтҰ оүан демалҰс пен достҰң жерӘ, сондай-аң тірбие хана Çүни дірӘсхана болҰп есептеледӘ. М&ндай адам сҰрттаүҰ лас, ірӘ кҚніларүа белшесӘнен батҰратҰн

— 497 —
бостандң пен мес, тҚрмеде отҰрүанҰна риза болуҰ мҚмкӘн. ТҚрмеден тірбие алҰп кейӘн бостандҰңңа шҰңңанда, ңаск+й ңҰлмҰскер емес, керӘсӘнше тіубіүа келӘп, тіжӘрибе жِ

ЖИ тіртӘптӘ де момаңан, ірӘ халңҰна пайдалҰ адам боп шҰүадҰ. Иі «Денизли» тҚрмесӘнде отҰрүандар ңҰсңа мерзӘм ӘшӘнде «Рисалей-Н&рдҰқ» ідемӘ мӘнезң&лҰң туралҰарҰдаүӘн тҰқдап, ж+нделгендерӘ сондай, олардҰ к+рген кейбӘр абаңтҰ ңҰзметкерлерӘ: "ңҰлмҰскердӘ тірбиелеу ҚшӘн он бес жҰл ңамаудҰқ орнҰна, он бес апта «Рисалей-Н&рдҰқ» д ашҰң тҰқдатса, ілдеңайда тиӘмдӘ" деген-дӘ.

Иі, +лӘм +лмейдӘ ажал да жасҰрҰн. Ол ірңашан, кез келген жерде келуӘ мҚмкӘн. ҮабӘрдӘқ апандай есӘгӘ жабҰлатҰн тҚрӘ жоң, адамдар топ-топ болҰп ӘшӘне тҚсӘп жатҰр. ЖоүарҰдат>فَقдҰлар ҚшӘн +лӘм дегенӘмӘз жоүалу емес, ңайта демалҰсңа шҰүу дегенбӘз. Б&л Ү&раннҰқ аңиңатҰ. Ал, Ү&дайдан безгендер ҚшӘн +лӘм тҚрӘ суҰң ірӘ міқгӘлӘкке айҰрҰен де сондай-аң, барлҰң сҚйӘктӘ жандарҰмен, тӘптӘ болмҰс атаулҰмен міқгӘге ңоштасу болҰп табҰладҰ.

Еқ баңҰттҰ жан кӘм десеқдер, ілбетте, ол - сабҰр саңтап, шҚкӘр еткен жіне ңамаудаүҰ кҚндерӘн тиӘмдӘ пайдаланҰп «РисалейН&рдҰқ» дірӘсӘн шҰн к+қӘли

*қдап, тура жолда жҚрген, Иман мен Ү&ранүа ңҰзмет еткен адам.

Уа, рахат пен ліззатңа жанҰ ң&мар жандар! ҮазӘр мен жетпӘс бес жастамҰн. ЯмӘрӘмде басҰмнан +ткен мҰқдаүан тіжӘрибе мен аңиңаттардҰқ арңасҰнда мҰнаүан ібден к+з маңсатӘ: НаүҰз рахат пен уайҰмсҰз ліззат ірӘ шҰнайҰ шаттҰң пен +мӘрдӘқ баңҰтҰ тек ңана имандҰлҰңта жіне иман аңиңаттарҰнҰқ мақҰнан табҰладҰ. Юйтпесе, дҚниелӘк бӘр ліззат к+птеген уайҰмүа &рҰндҰрадҰ. БӘр тҚйӘр жҚзӘм берӘп, он дҚре соң берет +мӘрдӘқ шҰрңҰн б&задҰ.

Уа, ңамаудан жанҰ кҚйзелген бейшаралар! ДҚниелӘк +мӘрлерӘқнӘқ мазасҰ кеткен екен, ендӘ «аңҰреттӘк +мӘрӘм аман болсҰн, міқгӘ +мӘрӘм жаздай жадҰрап, балдай тіттӘ болсҰн» десеқдер, ңамаудаүҰ уаңҰттарҰқдҰ тиӘмдӘ пайдазӘне б аңҰретке ңам жасақдар! Міселен, кейде ңиÇн-кескӘ шайңаста, бораүан оңтҰқ астҰнда бӘр саүаттҰң кҚзет бӘр жҰлдҰң ң&лшҰлҰңпен пара-пар саналадҰ. Сол сиÇңтҰ сендердӘқ де мҰна ауҰр шажҚректа, ңиҰн кезеқде жасаүан ң&лшҰлҰңтарҰқнҰқ ірбӘр саүатҰ к+птеген саүаттарүа пара-пар болҰп, к+рген ңиҰндҰңтарҰқ мол сауапңа, мейӘрӘмге айналар.

— 498 —

Азиз, адал бауҰрларҰм!

Сендер ж&батуүа емес ң&ттҰңтауүа лайҰңсҰқдар.титҰн р айдап бӘздӘ мҰна ҚшӘншӘ şсҚф медресесӘне бӘр хикметпен ікелдӘ жіне ризҰүҰмҰздҰқ бӘр б+лӘгӘн осҰ жерде жеудӘ жазүан екен, сондай-аң, ризҰүҰмҰз бӘздӘ осҰнда шаңҰрдҰ жіне бҚгӘнге дейӘн тіжӘрибелермен к+зӘмӘздӘқ ібден жеткенӘ сонша бӘздӘ ع+здердاَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ сҰрҰна АллаҒтҰқ инает жірдемӘ б+легенӘне шік-шҚбі жоң. ЮрӘ şсҚф медресесӘндегӘ жақа бауҰрларҰмҰз бірӘнен артҰрақдарлейН&рдҰқ ж&банҰш-аңиңаттарҰна аса м&ңтаж жіне ң&ңҰңшҰлар ңҰзметкерлерден анаү&рлҰм Н&р ережелерӘне, басңа да киелӘ зақдарүа м&ңтаж жіне Н&р рисалелерӘ к+птеп жайҰлҰп бӘздӘқ сҰртңҰ ӘстерӘмӘздӘ атңаруда. ОнҰраннҰқсӘ тоңтамай ңарңҰндҰ жалүасуда. ЮрӘ б&л жерде бӘздӘқ ірбӘр піни саүатҰмҰз баңи үибадат саүаттарҰ саналуда. Юлбетте, олай болса бӘз мҰна оңиүаүа ілгӘ айтҰлүан т&жҰрҰмдарүа байланҰстҰ сабҰр саңтап, табандҰлҰң танҰтҰп к+қӘл хоштҰүрҰмҰ тҚкӘр етуӘмӘз керек. Денизли тҚрмесӘнде ж&банҰш ҚшӘн жазҰлүан ңҰсңа хаттардҰ сендерге ңаз-ңалпҰнда ңайталамаңпҰн. ИншаллаҒ, ол аңиңат толҰ хаттар сендерге ж&банҰш сҰн соқ деп ойлаймҰн.
* * * * * *

Азиз, адал бауҰрларҰм!

ЮуелӘ, Ү&дайүа шексӘз шҚкӘр етемӘн, Рисалей-Н&рдҰқ наүҰз иелерӘ облҰстҰң уікӘл имамдар, уаүҰзшҰлар, молдалар батҰрлҰң танҰтуда. КҚнӘ бҚгӘнге дейӘн Н&рдҰқ шҰн берӘлгезметӘ арҰ жастар, мектеп к+ргендер мен м&үалӘмдер болатҰн. БірекелдӘ, ЮдҒім, ИбраҒимдер, Али Османдар медресе оңҰүандардҰ &Çтңа ңалдҰрмай абҰройҰн к+тердӘ. Б&рҰқүҰдай шегӘншектемей батҰл ірекет етуде.

ЕкӘншӘден, ҰңҰластҰ тҚрде ңҰзметта &шҰрн Ұнта-жӘгерлерӘнӘқ салдарҰнан болүан соқүҰ оңиүаүа еш +кӘнбесӘн. Неге десеқӘз, Денизли тҚрмесӘн алайҰң, нітижесӘнде саңтҰң жасамаүандарүа дін риза болҰп алүҰс айтпадҰң па? Аздап ңиналүанҰмҰз рас, дегенмен рухани пайдасҰ к+пӘ тажа. Ү&дай ңаласа, осҰ ҚшӘншӘ şсҚф медресесӘ де екӘншӘден асҰп кетпесе кем тҚспес.

шӘншӘден, машаңат ңаншалҰңтҰ к+п болса сауап соншалҰңтҰ артатҰнҰна байланҰстҰ б&л ауҰр халге шҚкӘр етемӘз. УазипамҰз

— 499 —

болүантіржӘма ңҰзметтӘ ҰңҰластҰ тҚрде атңаруүа тҰрҰсуҰмҰз керек. АллаҒтҰқ уазипасҰ болүан сіттӘлӘк пен табҰс, болҰмдҰ нітиже алу жаүҰна араласпаймҰз.

خَيْرдар бӘُمُورِ اَحْمَزُهَا деп, осҰ азап жерӘндегӘ ңиҰншҰлҰңтарүа сабҰр саңтап шҚкӘр етуге тиӘспӘз. М&нҰ амалҰмҰздҰқ ңабҰл болүанҰна белгӘ ретӘнде жіне киелӘ кҚрес емтиханҰнда толҰңңандҰ шіҒидтӘк міртебесӘ&рҰн Ба мҚмкӘндӘк деп ңабҰлдауҰмҰз керек.
* * * * * *

ЮУ БАСТА Т РМЕНӨҢ БАСТұҺұНА, СОСұН БАСҮАРУШұЛАРҺА СұРТТАЙ МАҢұЗСұЗ КЯРӨНЕТӨН, НЕГӨЗӨНДЕ МЕНӨҢ ОЙұМША АСА МАҢұЗДұ ЯТӨНӨШ.

МенӘқ +мӘрӘм жиҰрма екӘ жҰл жалүҰз адамдҰң ңапаста +ткендӘ>дедӘ.етпӘстӘқ бесеуӘне келген шаүҰмда вакцина егудӘ денсаулҰүҰм к+термейдӘ. ТӘптӘ, баÇүҰда маүан вакцина жасалүан-дҰ жиҰрма жҰлдан берӘ сонҰқ кесӘрӘ болса керек ілӘ кҚнге дейӘн жарасҰ жазҰлмай жҚр. СозҰлм ңҰмбару секӘлдӘ денсаулҰңңа зиÇнҰ тидӘ. ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнҰқ дірӘгерлерӘ мен достарҰм м&нҰ жаңсҰ бӘледӘ. Эім, т+рт жҰл б&рҰн маүан, тҚрмеде отҰрүандармен бӘрге вакцина еккен болатҰн. ЕшкӘмге зиÇнҰ тимеген шҰүар бӘраң мен жиҰрҰм мен ауҰрҰп жаттҰм. АллаҒ саңтап, мен ҚшӘн ңауӘптӘ ауруханаүа баруүа міжбҚр болмадҰм. СондҰңтан, ҚзӘлдӘ-кесӘлдӘ денсаулҰүҰм вакцина егуге келмейдӘ.

ЮрӘ, ҚзӘрӘм бар,Ұқ екӘпен санаспаса болмайдҰ. ЖасҰм болса жетпӘс бесте, кҚш-ңуатҰм жоң, сондҰңтан он жасар балаүа егӘлетӘн вакцинаүа үана денсаулҰүҰм шҰдайдҰ. ЮрӘ онҰқ ҚстӘне ірдайӘм жетүҰз +зӘм, басңалармен араласпаймҰн. БӘр ай б&рҰн ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнҰқ ікӘмӘ екӘ дірӘгер жӘберӘп менӘ толҰң тексеруден +ткӘздӘ. Ж&ңпалҰ ешбӘр ауру таппадҰ. Тек ілжуаздҰңтан жіне жалүҰздҰңтан туҰндаүан шаршау, ңарттҰң болмаса ңашӘден;ер ешнірсе жоң дедӘ. Олай болса маүан вакцина егу зақ бойҰнша мӘндеттӘ емес.

Сендерден Қлкен +тӘнӘш, менӘ ауруханаүа жатңҰзбақҰздар! ЯмӘрӘмде ісӘресе, соқүҰ жиҰрма екӘ жҰлда жалүҰздҰң кезӘмде оүан шҰдай алар енӘндег Çүни менӘқ танҰмайтҰн б+тен адамдардҰқ ңолҰна ңаратпақдар. СоқүҰ кездерӘ ңабӘрге кӘрудӘ хош к+ре бастаүанҰм рас, дегенмен б&л тҚрмеде ңҰзмет атңаратҰн ікӘмшӘлӘктен адамгершӘлӘкажҰмасңасиеттерӘн байңаүандҰңтан солардҰқ к+қӘлӘ ҚшӘн жіне тҚрмедегӘ ңҰлмҰскерлердӘ ж&батҰп ҚмӘт сҰйламаң болҰп ізӘрге ңабӘрге кӘруден бас тартат рисмеде ңамалудҰ ж+н санадҰм.

* * * * * *

Азиз, адал бауҰрларҰм!

ЮуелӘ, менӘқ жеке басҰма жасалүан з&лҰмдҰңтҰ, опасҰз ңиÇнаттҰ ойлап уайҰмдамақдар! СебебӘ, РиӘсӘп мН&рдан кемшӘлӘк таба алмаүан соқ онҰқ орнҰна менӘқ тҚкке т&рмайтҰн ірӘ кемшӘлӘгӘ к+п жеке басҰма тиӘсуде. Мен оүан ризамҰн. Рисалей-Н&р аман болҰп, мерейӘ Қстем болуҰ ҚшӘн жеке басҰма мҰқ есе ңқҰзҰ зҰң пен азап, тҚрлӘ біле к+рсем даүҰ маңтана шҚкӘр етемӘн. Б&л РисалейН&рдан алүан дірӘсӘмнӘқ жемӘсӘ. СондҰңтан, ол т&рүҰдан менӘ мҚсӘркеп уайҰмдамақдар!

ЕкӘншӘден, +те ауңҰмдҰ да с&мдат ҚшӘ аÇусҰз шабуҰл мен соңңҰ жиҰрма есеге азайдҰ. МҰқдаүан хас шікӘрттердӘқ орнҰна бӘрнешеуӘн жіне жҚз мҰқдаүан достардҰқ орнҰна санҰ белгӘлӘ бӘрнеше бауҰрларҰмдҰ &стап алҰп кеттӘ. Демек, АллаҒтҰқ инаетжірдемӘ, жарҰлңауҰ ілӘгӘ с&мдҰңтҰқ бетӘн ңадар Ү& жеқӘлдеттӘ.

шӘншӘден, АллаҒ жарҰлңап, екӘ жҰл бойҰ бӘзге ңаңпан ң&рҰп, ңудалап жҚрген ікӘм ң&рҰп жоң болдҰ. БӘз туралҰ жалүан аңпараттан ңаттҰ Қрейленген ӨшкӘҒ, сол министрӘ жерлес ірӘ аталарҰ ңаттҰ дӘндар болҰп шҰңтҰ. С+йтӘп, бӘзге жасалүан ңастандҰңтҰқ жеқӘлдеуӘне себеп болүан секӘлдӘ. СондҰңтан, ҚмӘтсӘздӘкке тҚсӘп Қрейленбеқдер!

Т+ртӘҰ сана, Рисалей-Н&р жҰласа Ç жер сӘлкӘнедӘ Ç ауа райҰ кҚрт б&зҰладҰ. Б&үан бӘздӘқ к+птеген тіжӘрибелермен, тосҰн оңиүалармен к+зӘмӘз ібден жеткен-дӘ. К+зӘмӘзбен к+п к+рдӘк жіне сотта онҰ ділелдегенӘмӘздей, менӘқбиесӘна биҰлүҰ ңҰстҰқ жаз секӘлдӘ жадҰрап - бастапңҰда - жҰлҰ болуҰ, Рисалей-Н&рдҰқ жасҰрҰн н&сңаларҰ машинкамен к+бейтӘлӘп, іртарапңа жайҰлуҰна сійкес, ал ӘзӘне зуүа ң тҰйҰм салҰна бастаүан кезде Çүни РисалейН&р жҰлап-сҰңтаүан кезӘнде кенеттен ңҰстҰқ аÇздҰ болҰп, кҚннӘқ суҰтуҰ мҰнанҰ меқзейдӘ: Рисалей-Н&р Ү&ран аңиңаттарҰнҰқ б&л үасҰрдаүҰ жарңа жҰлд&лҰ м&үжизасҰ, сол ҚшӘн жер жҚзӘ мен үалам онҰмен тҰүҰз байланҰстҰ.

Саид Н&рси
— 500 —
атҰн. Ол Рисалат-ун Н&рмен тӘрӘлдӘ, жан бӘттӘ.">Иі, اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا с+зӘндегӘ екӘ тінуин"нун">болҰп есептеледӘ. Сонда, мҰқ Қш жҚз отҰз т+р+мӘргеп діл сол кезеқгею(араби жҰл санау бойҰнша)>Саид соүҰс майданҰнда шҰнҰмен +те ңауӘптӘ +лӘмнен тақүажайҰп тҚрде аман ңалуҰ, сондай-аң пілсапа мен үапҰлдҰңтан туҰн ҚшӘн рухани с&мдҰң екӘншӘ +лӘмнен ң&тҰлуҰ, с+йтӘп Ү&раннҰқ шарапатҰмен жақа +мӘр бастауҰ кезеқӘне діл келедӘ. Б&л маүҰна т&рүҰсҰнан тівафук пен джифри сійкестӘк ділел ретӘндегӘ и жҚр.

оп табҰладҰ.

Сондай-аң, с+зӘнде тінуин "нун" шіддалҰ فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْش۪ى بِه۪ فِى النَّاسِ с+зӘнде тінуин "нун" шіддалҰ ن екӘ ن жіне بِه۪ с+зӘүдай ооңҰлатҰн ى саналатҰн болса, мҰқ екӘ жҚз тоңсан т+рт боладҰ. Ал, б&л уаңҰт СаидтҰқ дҚниеге келуӘ не жіне +мӘрӘнӘқ бӘр жасҰна сійкес келедӘ. Демек, осҰ(с.а.ум арңҰлҰ заттҰң тінге ңатҰстҰ +мӘрӘн, ал алдҰқүҰ с+йлеммен де маүҰнауи Çүни рухани +мӘрӘн меқзеп ишара етедӘ.

ҮОРұТұНДұ: Б&л аÇт к+птеген маүҰналарҰнҰқ бӘр тармаүҰменРисале ңабаттан Рисалет-Қн Н&рүа ңатҰстҰ болҰп ірӘ онҰқ авторҰна ңарайдҰ ірӘ Рисалет-Қн Н&рдҰқ бастапңҰ кезеқӘне рімӘздӘ тҚрде, тӘптӘ ишари тҚрде, тӘптӘ, ділел ретӘнде ңарайдҰ.

— 501 —

Азиз, адал бауҰрларҰм!

БҚгӘн кенеттен бӘр ой келдӘ. Н&р міселесӘне байланҰстҰ осҰ Ә тіуиеге таүдҰр айдап жіне дім-т&з б&йҰрҰп келгендер ж&батуүа емес, олардҰ ң&ттҰңтауүа лайҰң! Неге десеқӘз, келгендердӘқ к+бӘсӘ жиҰрма-отҰз тӘптӘ жҚз білкӘм мҰқ бейкҚні бауҰрларҰмҰздҰқ орнҰна келӘп бӘршама азаптан олардҰ ң&тңарҰпӘ. М&на. ЮрӘ РисалейН&р арңҰлҰ иманүа ңҰзметӘмӘз жалүасумен ңатар, ірңайсҰ аз уаңҰтта к+п ңҰзмет етуде. КейбӘр бауҰрлар он жҰлда жҚз жҰлдҰң Әс атңарүандай береке табуда. ЮрӘ осҰ соқүҰ şсҚф медресесӘнӘқ емтиханҰна ңатҰсҰп, онҰқ ауңҰмҰ кеқ кҚлл арңҰлже-пайдаларҰна ортаң болу ҚшӘн мҰна ңиҰндҰүҰ к+п кҚреске ңатҰсуда. Жіне бӘрбӘрӘн к+руге ң&мар бауҰрлар +зара арзанүа к+рӘсӘп, керемет дірӘс алҰаÇтҰнҰс беруде. ЮрӘ онҰқ ҚстӘне дҚниÇда рахат жалүаса бермейдӘ, +мӘр босңа +тедӘ. Юлбетте, б&лай аздап ңиҰншҰлҰң шегӘп к+п пайда тапңандар ң&ттҰңтауүа лайҰң. Ұ баттарҰм, осҰ соқүҰ с&мдҰң шабуҰл Рисалей-Н&рдҰқ ауңҰмдҰ тҚрде жайҰлҰп бара жатңанҰ ҚшӘн жасалүан тосңауҰл болатҰн. БӘраң, Н&рүа тиӘскен сайҰн +ршет кейрҰн шаша беретӘнӘн, онҰқ дірӘс шеқберӘ кеқейӘп мақҰзҰ арта беретӘнӘн жіне ол жеқӘлмейтӘнӘн кейӘн тҚсӘндӘ. Ол, тек سِرًّا تَنَوَّرَتْ дегенӘндей жасҰрҰн тًا وَ алүаса бередӘ. СонҰ бӘлген олар ендӘ шабуҰл жоспарҰн +згерттӘ Çүни сҰрттай Н&рүа тиӘспейтӘндей к+рӘнуде. АллаҒ бӘздӘ ірдайҰм жарҰлңайтҰнҰ рас, олай болса сабҰр саңрган ткӘр етуӘмӘз керек.
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Азиз, адал бауҰрларҰм!

Һажап та ңҰзҰңтҰ хілӘмдӘ баÇндап беруге тура келдӘ.

Ә ҮасиншӘден;>жалүҰз +зӘмдӘ ңамап тастап, сендер секӘлдӘ жанҰмдай жаңсҰ к+ретӘн бауҰрларҰммен еркӘн к+рӘсе алмауҰмда ИліҒи инает-жірдем, Ү&дайдҰқ жарҰлңауҰ ірӘ па ҚзӘндр екенӘ к+қӘлӘме аÇн болдҰ. ЯйткенӘ, менӘмен к+рӘсу ҚшӘн елу лирасҰн ж&мсап ЮмӘрдаүҰна келедӘ де елу минут, кейбӘрӘ он минут, ал кейбӘреулер к+рӘспестен кеткен к+птеген аңҰрет бауҰрларҰм бӘр сҰлтау тауҰп +здерӘн осҰ şсҚф медресесӘӘр іреатар едӘ. Ал менӘқ уаңҰтҰм аз,

— 502 —

ірӘ жалүҰздҰңтан пайда болүан кірӘптӘк хіл ілгӘ жанҰн пида ететӘн достармен с&хбаттасҰп отҰруүа мҚмкӘндӘк бермейдӘ ірӘ Н&рАллаҒ"тӘ де разҰ емес.

ЕкӘншӘден;>БаÇүҰда жауҰнгер іскерлер атаңтҰ мішҒҚр бӘр үалҰмдҰ соүҰс майданҰнда к+п жерлерде к+рӘптӘ. Одан:"Б&л ңалай?">деп с&раса бҰлай деген екен:"МенӘ сауап лар медеп жіне имандҰлар дірӘсӘмнен пайдалансҰн деп менӘқ бейнеме кейбӘр іулиелер енӘп, менӘқ орнҰма ңҰзмет етӘп жҚрген үой!">дептӘ. Діл сол секӘлдӘ менӘ кейбӘреулер ара ети ңаласҰндаүҰ мешӘттерде к+рӘптӘ. ТӘптӘ, ресми тҚрде хабар тарап, тҚрме бастҰүҰ мен ңҰзметкерлерге шейӘн естӘлӘптӘ. Баз бӘреулер зіресӘ &шҰп:"ТҚрменӘқ есӘгӘн ашҰп, онҰ кӘм шҰүарүан!">дептӘ. Б&النَّحе де діл солай болуда. Алайда, менӘқ кемшӘлӘгӘ к+п тҚкке т&рмайтҰн жеке т&лүамнан ондай кіраматтар кҚткенше, Рисалей-Н&рдҰқ кереметтӘгӘн ділелдейтӘн"Сикке-и Тасдиң-Ұ Һайби">кӘтабҰн оңҰса үой, Н&рқӘлдӘкен сенӘмӘн жҚз есе тӘптӘ, мҰқ есе арттҰрар едӘ ірӘ ңабҰл болүанҰна к+здерӘ жетер едӘ. ЮсӘресе, Рисалей-Н&рдҰқ ержҚрек батҰр шікӘрттерӘнӘқ тақүажайҰп хілдерӘ менн мен мен тапжҰлмай жазуҰ одан бетер сендӘретӘндей керемет оңиүа емес пе?!
Саид Н&рси
* * * * * *

Азиз, адал бауҰрларҰм!

МенӘ уайҰмдамақдар! Мен сендермен бӘр абаңтҰда болүанҰма ңуанҰштҰмҰн, ризамҰн, алтана баңҰттҰ санаймҰн.

БӘздӘқ ендӘгӘ мӘндетӘмӘз, уіжнама жазҰп бӘр н&сңасҰн Спартаүа жӘберу. ОнҰ мҚмкӘн болса жақа ірӘппен жіне мішинкамен ескӘ ірӘппен бастҰрҰп жиҰрмаүа жуҰң н&сңасҰ шҰңсҰн. ТӘптӘ, онҰ сол жердӘқ прокурорҰна к+рсетӘқдер.уіжнамбӘр н&сңасҰн +зӘмӘздӘқ адвокаттҰқ ңолҰна табҰстақдар. ТаүҰ бӘреуӘн бастҰңңа берӘқдер, ол онҰ ңорүаушҰмҰзүа +з ңолҰмен берсӘн.

ЮрӘ АнкарадаүҰ жоүарүҰ орҰнүа жақа ірӘппен ңоса ескӘ ірӘппен діл Денизли ңаласҰнда болүанҰ секӘлдӘ жӘберӘлүанҰ.

ҚмкӘн болса, бес н&сңасҰн дайҰндап ңойсақҰздар. ЯйткенӘ, тіркӘленген рисалелер ескӘ ірӘппен ілгӘ орҰндарүа сондай-аң, ДӘни басңарманҰқ сарапшҰларҰна жӘберӘлген болатҰн, кейӘн барҰп б&л жерге келген-дӘ. ЮрӘ бӘздӘқ уікнҰн к+ Ахмед мҰрзаүа айтҰқҰздар, аңталу уіжнамасҰн

— 503 —

мішинкамен жазүан кезӘнде м&ңиÇттап, ңате жӘбермеуге тҰрҰссҰн. СебебӘ, менӘқ с+йлеу мінерӘм басңаша. БӘр ірӘп немесе бӘр нҚкте ңате болса міселенӘқ +қӘ +згерӘп маүҰна ауҰсҰп кетуӘ бек мҚмкӘн. . Б&л Ұнда ікелӘнген екӘ мішинка сендерге р&ңсат берӘлмесе керӘ ңайтарҰлсҰн. УайҰмдап м&қаймақдар! мӘттерӘқдӘ жоүалтпақдар!

اِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا сҰремӘн.рай АллаҒтҰқ инает жірдемӘ тез арада медетке келӘп ңол &шҰн берер.
* * * * *

Азиз, адал бауҰрларҰм!

Рисалей-Н&р менӘқ орнҰма сендермен с&хбаттасадҰ ірӘ дірӘске ң&мар жақа тҚскен бауҰрларүҰп кеаша дірӘс бередӘ. Рисалей-Н&рдҰ оңу немесе оңҰту Çки жазу секӘлдӘ ӘлӘми ш&үҰлданудҰқ +те пайдалҰ екенӘ Çүни к+қӘлдӘ к+терӘп, жандҰ рахатңа батҰратҰнҰ, ризҰңта береке, денсаулҰп соттйдалҰ екенӘ тіжӘрибемен ділелденген міселе. ЕндӘ, сендерге ХҚсрев сҰндҰ Н&рдҰқ ңаҒарман батҰрҰ келдӘ. ИншаллаҒ, болашаңта осҰ şсҚф медресесӘ де "Зіхра" медресесӘнӘқ берекелӘ дірӘсханасҰ болмасаналм, осҰ кезге дейӘн ХҚсревтӘ дҚниÇңоқҰздардан жасҰрҰп к+рсетпей келдӘм. Алайда, жарҰңңа шҰңңан рисалелер онҰ саÇсаткерлерге ашҰп к+рсеттӘ. ЕндӘ жасҰратҰн ешнірсе ңалмадҰ. СондҰңтаотта ж онҰқ атңарҰп келген екӘ-Қш мақҰздҰ ңҰзметӘн хас шікӘрттерӘме тапсҰрдҰм. Мен де, ол да б&дан соқ жасҰрмай ңажет болса аңиңаттҰ тура айтамҰз. БӘраң, ізӘрге аңиңат айтҰлатҰн адамдардҰқ арасҰнда с&мдҰң ірӘ белгӘлӘ еқа жінсҰң адам, бӘреуӘ дӘннен безген кіпӘр Ғім коммунист - ол ЮмӘрдаүҰ ңаласҰнан белгӘлӘ - бӘреуӘ де осҰ жерде +те с&м, ңараниеттӘ бӘреу, екеуӘ жалүан аңпарат таратҰп мемлекет ңҰзметкерлерӘн ҚрейлендӘрӘп жҚр. Сол ҚшҰ "тар +те м&ңиÇт болҰп уайҰмүа салҰнбауҰмҰз жіне АллаҒтҰқ жарҰлңауҰн кҚтӘп медет с&рап тіуекел етуӘмӘз керек.

* * * * *

Уа, абаңтҰ достарҰм, дӘндес бауҰрларҰм!

Сендерге дҚниÇ азабҰнан, Ғім аңҰӘ, ділабҰнан ң&тңаратҰн бӘр аңиңаттҰ баÇндау керектӘгӘ к+қӘлӘме аÇн болдҰ. Ол не десеқдар, міселен бӘреу бӘр адамнҰқ бауҰрҰн немесе туҰсңанҰн +лтӘрген делӘк. ЕндӘ, ол бӘр минуттҰң ашуүа берӘлудӘқ кесӘрӘнен миллиондаүан

— 504 —

минут абаңтүан, оҰн Ғім жан азабҰн тартҰп жҚр. ЮрӘ +лген кӘсӘнӘқ тумаларҰ да кек алудҰқ уайҰмҰмен жіне д&шпанҰн ойлап +мӘрӘнӘқ шҰрңҰ кетӘп, мазасҰз. ОнҰ Қрей мен ашу-Ұза Ән баразап шегуде. Б&дан ң&тҰлудҰқ шарасҰ: ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ імӘрӘне &йҰп, хаң пен аңиңаттҰ тҰқдап, пайдасҰ мен зиÇнҰн таразҰлап, адамгершӘлӘкке салҰп, дӘн ИсламнҰқ талабҰна сай +зара татуласу, бӘтӘмгершӘлӘкке келу.бар бе, аңиңат пен пайда татулҰңтҰ талап етедӘ. ЯйткенӘ, ажалҰ келген болса +згермейдӘ. АжалҰ келсе одан ірӘ дҚниÇда ңала алмайдҰ. ЮрӘ, +лтӘрген адам АллаҒтҰқ жазүанҰна себеп болдҰ.

ЕздӘ айӘ жаң мімӘлеге келӘп татуласпаса ірдайҰм ңорңҰнҰш пен Қрей жіне +ш алудҰқ азабҰ жанҰн жегӘдей жейдӘ. МӘне, сондҰңтан Ислам дӘнӘ « ш кҚннен артҰң мҚмин мҚминге ашуланҰп с+сҰнүа й ңоŞүа болмайдҰ!» деп б&йҰрадҰ. Егер, б&л ңаза ңастандҰңтан жіне кектенӘп ҰзаңорлҰңтан болмаүан болса жіне ортаүа бӘр мҚнапҰң от салүан болса дереу татуласу керен зиÇнпесе, ілгӘ оңиүа &лүайҰп жалүаса бередӘ. Егер татуласса, +лтӘрген кӘсӘ тіубасҰна келӘп, +лген адамүа Ү&ран баүҰштап ірдайҰм д&үа етсе екӘ жаң та &тадҰ, аүайҰнтуҰстай боладҰ. БӘр бауҰрҰнан айҰрҰлүанҰмен бӘйенӘп дӘндар бауҰр табадҰ. ТаүдҰрүа сенӘп, АллаҒтҰқ жазүанҰна к+нӘп д&шпанҰн кешӘрген боладҰ. ОнҰқ ҚстӘне Рисалей-Н&рдҰқ дірӘсӘн тҰқдаүан болса мӘндеттӘ тҚрде араларҰндаүҰ Ұза мен кектӘ ңоŞҰ керек. М&нҰ жеке басҰнҰқ жіне жалпҰнҰқ тҰнбердӘ ҚшӘн жіне тиӘмдӘ болүандҰңтан солай ӘстеуӘ керек.

МҰсалүа, Денизли тҚрмесӘнде болүанҰмҰзда бӘр-бӘрӘне +ш ңҰлмҰскерлер Рисалей-Н&рдҰқ дірӘсӘнен кейӘн жаппай татуласҰп, бауҰр болмен ӘлтӘ. Б&үан дӘнсӘз жіне есерсоңтардҰқ +зӘ риза болҰп ілгӘ тіубе еткендерге:"МашаллаҒ, БірекеллаҒ!">деген-дӘ. С+йтӘп ңамауда отҰрүандар +здерӘн бӘр еркӘн сезӘнӘп рахаттанҰп ңалүан едӘ. Б&л жерде де байңаймҰн, бӘنَ وَاнан жҚз адам тайсалҰп бірӘ бӘрге тҰнҰүуүа шҰүа алмайдҰ. ҮиÇнат жасалҰп жібӘр к+руде. НегӘзӘнде мірт, ар-намҰстҰ жӘгӘт бӘреудӘқ бӘр ңателӘгӘне бо#537
بесе +зӘнӘқ бас пайдасҰ ҚшӘн имандҰ жанүа опасҰздҰң жасап зиÇн бермейдӘ. Егер ңателесӘп зиÇн берсе дереу тіубе етедӘ.
* * * * *
— 505 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Азиз, адал бауҰрларҰм!

Мен, Хусрев, ХҰфзҰ мен БартҰндҰң СійӘдтер ікелген смҰс, і хабардҰ естӘп Рисалей-Н&рдҰ ірӘ сендердӘ ірӘ +зӘмдӘ ң&ттҰңтап, «сҚйӘншӘ!» демекпӘн. Неге десеқдер, Міккеде Рисалей-Н&рдҰқ ңуаттҰ кӘтаптарҰн ӘрӘ үалҰмдар арапшаүа жіне ҚндӘ тӘлӘне аударҰп онҰ жаŞүа ірекет етӘп жатҰр екерсҰ дідай-аң, ҮасиеттӘ Мідинада да ңабҰл болса керек, Н&рдҰқ ң&ндҰ кӘтаптарҰн мутаххар РаузадаүҰ маңбірдӘқ ҚстӘне ңойҰлҰптҰ. ҮажҰ СійӘд «Аса-и М&са» кӘтабҰнҰқ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) ңаанушҰ қ ҚстӘнде т&рүанҰн +з к+зӘмен к+рӘптӘ. Демек АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз ңабҰл алҰп, риза болүанҰ үой, киелӘ жерлерге дейӘн барүан.

ЮрӘ бӘздӘқ ниет еткенӘмӘздей жіне осҰ жерден кеткен ңажҰларүактен жнҰмҰздай, Н&рлар бӘздӘқ орнҰмҰзүа ілгӘ ңасиеттӘ жерлердӘ зиÇрат еткен деп тҚйдӘк. Ү&дайүа шҚкӘр Н&рдҰқ ңаҒарман шікӘрттерӘ Рисалей-Н&рдҰ ібден тексерӘп ӘшӘнде ңате табҰлмайтҰн етӘп таратуҰнҰқ к+птеген пайдасҰнан бӘреуӘ менӘайтҰп Әп ж+ндеу ңҰзметӘнен босатҰп, ендӘ, еш уайҰмдамайтҰн болдҰм. ЮрӘ толҰң тексерӘлген кӘтаптар басңа н&сңаларүа ҚлгӘ болҰп ңате жазҰлуүа жол бермеуде. АллаҒ Таүала олардҰқ амал діптерӘне сол кӘтаптардҰқ ңанша ірпӘ болса сонша сауُهُمُ қдаүан жаңсҰлҰң жазсҰн. Юмин, імин, імин!
* * * * *

С ЙӨНШӨ ХАБАР БЕРЕТӨН ЖЮНЕ ЖОРУДұҢ ҮАЖЕТӨ ЖОҮ МАҺұНАСұ АНұҮТАЛҺАН КЕРЕМЕТ Т С

Маүан ңҰзмет етӘп к+мектеср ретӘген Али келдӘ де бҰлай дедӘ: "ТҚсӘмде сӘз Хусрев екеуӘқӘз, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ ңолҰн сҚйӘп жатҰр екенсӘздер!". К+п &замай хат алдҰм. Хатта биҰл барүан ңажҰлар, ХҚсревтӘқ ңолҰмен жазҰлүан Аса-и М&са кӘтабҰн ПайүамбарҰмҰздҰқ ңасиеттӘарҰм!>ӘнӘқ ҚстӘнде т&рүанҰн к+рӘптӘ. Демек, менӘқ орнҰма АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у) маүҰнауи ңолҰн ХҚсревтӘқ ңаламҰ арңҰлҰ сҚйген жіне РасулуллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰна б+ленген.

* * ен жін
— 506 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Азиз, адал бауҰрларҰм жіне абаңтҰ достарҰм!

ЮуелӘ; Бетпе-бет жҚздеспегенӘмӘздӘ уайҰмдамақдар! БӘз ірданҰмдҰухани тҚрде к+рӘсудемӘз. МенӘқ тҚкке т&рмайтҰн жеке басҰммен к+рӘскенше Рисалей-Н&рдҰқ ңандай да бӘр кӘтабҰн алҰп оңҰсақдар немесе тҰқдасақдар менӘқ ң&нсҰз жеке т&лүаммен емес, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ңҰзметшӘсӘ ретӘндегӘОтҰз бсол рисаленӘқ ӘшӘнен тауҰп с&хбат ңҰласҰқдар. ОнҰсҰз да мен сендермен барлҰң д&үа уаңҰтҰнда, жазу кезӘнде жіне алақдаүан кездерӘқде ойша сендермен к+рӘсӘп отҰрамҰн. БӘз бӘр аулада болүандҰңтан ірңашан бӘрге санала

* ЕкӘншӘден; ОсҰ şсҚф медресесӘндегӘ Рисалей-Н&рдҰқ жақа шікӘрттерӘне бҰлай демекпӘн: Б&лтартпас айүаңтармен тӘптӘ сарапшҰлардҰ да ңабҰлдауүа міжбҚр ңҰлүан Ү&рани иш, ол Адан м&ндай маүҰна шҰүадҰ: "Рисалей-Н&рдҰқ адал шікӘрттерӘ б&л дҚниÇдан имандҰ кетедӘ. Эім, Н&рдҰқ маүҰнауи сертӘктестӘгӘ берекетӘмен Н&рдҰқ ірбӘр шікӘртӘ дірежесӘне ңарай барлҰң бауҰрларҰнҰқ рухани табҰста, ал зд&үа-тӘлектерӘне Қлескер боладҰ. Бейне бӘр мҰқдаүан тӘлмен тіубі етӘп истиүфар ңҰлүан ірӘ ң&лшҰлҰң еткен боп есептеледӘ".

Б&л заманда осҰ аталүан екӘ пайда мен нітиже ҚшӘн бҚкӘршӘлӘншҰлҰңтар мен азаптар тҚкке т&рүҰсҰз арзан баүаүа ңол жеткӘзген боламҰз. ОсҰлайша, ілгӘ аса ңҰмбат екӘ пайда адал оңҰрмандарүа нісӘп боладҰ.

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ
Азиз, адал бауҰнан ам!

[Афион сотҰндаүҰ аңталу хатҰмҰздҰқ ӘшӘнде Ғім бӘзге, Ғім Рисалей-Н&рүа, Ғім осҰ елге, Ғім Ислам ілемӘне ңатҰстҰ мақҰздҰ аңиңаттар бар]

МӘндеттӘ тҚрде осҰ хаттҰ жақ......пен бес-он н&сңа к+бейтӘп, онҰ елордасҰ Анкараүа жӘберу керек. БӘздӘ сол ҚшӘн жазаүа тартҰп, тергеуге алса да оңасҰ жоң. ЕндӘгӘ мӘндетӘмӘз, ілгӘ аңталу хаттаүҰ аңиңаттардҰ +кӘметке, ідӘлет басңармасҰна, сот органқ үой, ірӘ

— 507 —

халҰңңа бӘлдӘру. МҚмкӘн, таүдҰр бӘздӘ сол ҚшӘн осҰ дірӘсханаүа айдап ікелген шҰүар. МҚмкӘн болүанҰнша тездетӘп машинкамен жазҰлсҰн. Егер бӘздӘ бҚгӘн шҰүарса бӘз бірӘбӘр ілгӘ орҰндарүа жеткӘзуге м болмҰӘмӘз. СендердӘ алдап кейӘнге ңалдҰрмасҰн. Жетер ендӘ! АйналҰп келӘп бӘр міселе ҚшӘн он бес жҰлда Қш рет м&ндай с&мдҰң з&лҰмдҰңтарүа, ңайдаүҰ бӘр сҰлтау мен азаптаүандарүа ңарсҰ б&л бӘздӘқ аңтау хатҰмҰз болсҰн.танҰп қ бойҰнша +зӘмӘздӘ ңорүау ҚшӘн алдҰқүҰ соттар ңол машинкасҰн пайдалануүа р&ңсат берӘп едӘ, рас. Олай болса, ондай аңҰмҰздан айҰру ешбӘр зақда жоң. Егер, ресми тҚрде жолҰн таба алмасақдадӘ жінта +зӘмӘздӘқ адвокат ш&үҰл тҚрде машинкамен бес н&сңасҰн к+бейтӘп шҰүарсҰн, бӘраң м&ңиÇттап, ңате жӘбермеуге тҰрҰссҰн.

Саид Н&рси
* * * * * *
Азиз, жақа бауҰрларҰм мен б&рҰннан отҰрүан ескӘ ан бас!

МенӘқ к+зӘм жеткенӘ, АллаҒ жарҰлңап бӘздӘқ осҰ жерге ңамалуҰмҰздҰқ мақҰздҰ себебӘ сендерсӘқдер, Çүни Рисалей-Н&р +зӘнӘқ ж&банҰш хаттарҰмен, имани аңиңаттарҰмен сендердӘ мҰна ңапасҰқ атаӘнен, жан азабҰнан, дҚниÇлҰң зиÇн мен босңа +тетӘн уайҰмүа толҰ +мӘрлерӘқдӘ пайдасҰздҰңтан, бекерге заÇ болудан саңтап, дҚниÇларҰқ оқбай ңалүанҰ секӘлдӘ аңҰретте де сорлауемеушӘтңарҰп толҰңңандҰ ж&банҰш сҰйлайдҰ. Б&л рас. Олай болса, сендер мӘндеттӘ тҚрде Денизли ңҰлмҰскерлерӘ жіне Н&р шікӘрттерӘ секӘлдӘ +зара бауҰр болуларҰқ керек. ЯздерӘқ бӘлесӘқдер, Әшке суҰң ңару кӘрмесӘн, бӘрӘн-бӘолатҰнӘрӘп ңоймасҰн деп сҰрттан келген заттардҰ, тамаңтҰ, нанүа шейӘн тӘптӘ сорпаүа дейӘн тексеруде. Сендерге адал ңҰзмет етӘп жҚрген ңҰзметкерлер сонҰмен ілек. ЮрӘ сендердӘ бӘрге тҰнҰүуүа шҰүармайдҰÇттҰқ бӘ жҰртңҰш ақдай бӘрбӘрлерӘқе бас саласҰқдар, деп ойлайдҰ.

Б&дан бҰлай сендер секӘлдӘ болмҰсҰнан батҰр абаңтҰүа жақа тҚскен жӘгӘттер да ңоманүа тін рухани ерлӘк жасап тҚрменӘқ басңармасҰна бҰлай деқдер:

"ҮолҰмҰзүа ңанжар, тӘптӘ мҰлтҰң, табанша берӘп онҰқ ҚстӘне б&йрҰң берӘлсе де бӘз мҰна шарасҰз +зӘмӘз сиÇңтҰ білеге &шҰраүан бауҰрларҰмҰзүа тиӘспеймӘз. Б&рҰқ-соқдҰ +шӘлософт&шпандҰүҰмҰз

— 508 —

болса да кешӘрӘп, тату болуүа Ү&раннҰқ імӘрӘмен, иманнҰқ талабҰна сай жіне ИсламнҰқ бауҰрластҰүҰ ҚшӘн жіне +зӘмӘз ҚшӘн шешӘм ңабҰлдадҰң!" деп, тҚршҰ ң&дерекелӘ дірӘсханаүа айналдҰрҰқдар!

* * * * *

Азиз, адал бауҰрларҰм!

ДҚниÇң&марлар саÇси міселе ҚшӘн немесе бӘр +нер не болмаса бӘр ж&мҰс ҚшӘн Çки ңоүамүа ңатҰстҰ ңҰзмет ҚшӘн жіне жеке сауда міселесӘмен бӘр кездесуге Қлкен ң&ру.

жиналҰсңа бас ңосҰп аңҰл-кеқес ң&ратҰнҰ секӘлдӘ, имандҰ кҚшейтӘп нҰүайту ңҰзметӘнде жҚрген Н&р шікӘрттерӘ де таүдҰр айдап, АллаҒтҰқ жарҰлңауҰмен осҰ şсҚф медресенӘқ ң&рҰлтай жиаратҰпна келуӘ иншаллаҒ сауаптҰ Әс, пайдасҰ мол Әс-шара, Қлкен нітиже беретӘн ӘзгӘ амал. Рисалей-Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘнӘқ ірңайсҰсҰ ілӘп секӘлдӘ ір жерде болса бӘреу Ү&раниал Қш ілӘп бӘр жерге иҰң тӘресӘп бӘрлессе мҰқ бӘр жҚз он бӘр болүандай осҰ бас ңосуда бауҰрлардҰқ ң&ндҰлҰүҰ мен киелӘ ңҰзметӘ, сауабҰ Ү&дай ңаласа мҰқнан аспаң.

тҰп, ж* * *

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Азиз, адал бауҰрларҰм!

ҮамаудаүҰлармен с+йлесӘп, +зара амандасңанҰмҰз ҚшӘн бҚгӘн менӘқ тереземдӘ сҰртҰнан жауҰп тастадҰ. СҰрт к+зге басңа сҰлтау к+рсетуде. БӘраң, сендер еш уайҰмдамақдар! бӘргенше мен б&үан ризамҰн, себебӘ, менӘқ тҚкке т&рмайтҰн жеке басҰммен ш&үҰлданҰп Рисалей-Н&рүа, шікӘрттерӘн азаптамайтҰн болдҰ. СондҰңтан, олар менӘқ жеке басҰма ңиÇнат жасап азаптаүанҰна Рисалей-Н&р ҚшӘн, ірӘ сендердӘқ орнҰ, ңамае аз да болса Н&рүа тиӘспегенӘне риза болҰп, сабҰр саңтап Ү&дайүа шҚкӘр етемӘн, еш уайҰмдап жатңанҰм жоң. Сендер де алақдамақдар!

ЖасҰрҰн д&шпандарҰмҰз меаха істӘк ңҰзметкерлердӘқ назарҰн жеке басҰма аударуҰ Н&р ңҰзметӘ мен шікӘрттердӘқ есен-саулҰүҰ ҚшӘн АллаҒтҰқ жарҰлңауҰ деп ойлаймҰн, м&нда да бӘр ңайҰр бар. КейбӘр бауҰрлар ҰзаланҰп ңаттҰ с+з айтпасҰн. СаңтҰң ж оларүдегбӘрсӘз ірекеттен аулаң болсҰн. М&нҰ іркӘмге айта бермесӘн. ЯйткенӘ, ақүал

— 509 —

жіне саңтҰңңа Қйрене ңоймаүан жақа бауҰрларҰмҰздҰқ с+здераүҰнауаүҰна шҰүарүҰсҰ келетӘн тҰқшҰлар бар. Олар тҚймедейдӘ тҚйедей ңҰлҰп жалүан аңпарат тасидҰ. Діл осҰ кез кҚрделӘ кезеқ. Дегенмен, еш алақдап уайҰмдамақдар! БӘздӘ АллаҒтҰқ инает-жірдемӘ саңтайдҰ. БӘз0

اَلدң ңиҰншҰлҰңңа сабҰр етӘп тӘптӘ шҚкӘр етӘп т+зӘмдӘлӘк танҰтуүа ңарар бердӘк. БӘршама ңиҰншҰлҰң к+птеген жаңсҰлҰң пен сауапңа себеп болатҰндҰңтан шҚкӘр етуге мӘндеттӘмӘз.
Саид Н&си
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُ63
ір َهُ

Азиз, адал бауҰрларҰм!

МақҰздҰ екӘ себепке жіне ңуаттҰ ескертуге байланҰстҰ мен +зӘмӘздӘ аңтау мӘндетӘн осҰ жердегӘ жіне ендӘ келетӘнажет бларҰма, Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘне тапсҰр деп жҚрекке імӘр келдӘ. Мен де солай Әстеуге міжбҚр болдҰм. Атап айтңанда (Х. Р. Т. Ф. С.). {(СӘлтеме): Хусрев, Ріфіт, Фійзи, Сабри}

БӘрӘншӘ себеп; Мен, тергеу кезӘнде жіне жалрҰн «мгӘнҰшандардан тҚсӘнгенӘм, маүан ңолҰнан келгенше ңиҰндҰң туүҰзуүа тҰрҰсуда жіне ой-пӘкӘр жаүҰнан басҰм тҚсетӘндӘгӘмнен ңашңаңтайдҰ ірӘ ресми тҚрде ол жайлҰ белгӘ-ха ңарай бар. Бейне бӘр, мен с+йлей бастасам болдҰ, соттаүҰлардҰқ ҚнӘн +шӘрӘп тастайтҰндай, дипломат, саÇсаткерлерден де Қстем келетӘндей менде үҰлҰми ң&дрет, саÇси кҚш бардеп ойлап тҚрлӘ сҰлтаулармен мерӘлгенлеткӘзбейдӘ. ТӘптӘ, +ткенде тергеу кезӘндегӘ бӘр с&раңңа: "ЕсӘме тҚспей т&рүанҰ!» десем, судһÇ тақүалҰп: "Сендей тҰм зерек ӘлӘм иесӘ ңалай &мҰтадҰ?"салей- Олар Рисалей-Н&рдҰқ тақүажайҰп ңасиетӘн, ӘлӘми ң&ндҰлҰүҰн менӘқ +з ойҰмнан шҰүҰп жатҰр деп ойлап зіресӘ ңалмай ңорңҰп жҚр. МенӘқ с+йлегенӘмдӘ ңаламайдҰ. ЮрӘ менӘмен к+рӘскен адам бейн-алтҰ дереу Рисалей-Н&рдҰқ жанкештӘ шікӘртӘ болҰп кететӘндей ңорңадҰ. Сол ҚшӘн болар, менӘ ешкӘммен кездестӘрмейдӘ. ТӘптӘ, дӘн ӘстерӘ министрӘ б&л туралҰ бҰлай дептӘ: "ОнҰмен кӘм к+рӘстеп, жеу пӘкӘрӘн ңабҰлдайдҰ, онҰқ адамдҰ баурап алу ңабӘлетӘ кҚштӘ".

Демек, бҚкӘл ж&мҰстарҰмдҰ сендерге тапсҰру ңажет болҰп т&р. ҮолдарҰқдаүҰ соқүҰ жіне б&рҰқүҰ жазүан аңталу хаттарҰм +зара кеқескен кезде менӘқ орнҰма оңҰүарадңҰлдасуүа толҰң жеткӘлӘктӘ.

— 510 —
ЕкӘншӘ себеп;>КейӘнге ңалдҰрҰлдҰ. Дегенмен маүҰнауи ескертпенӘқ ңҰсңа мазм&нҰ мҰнау болатҰн: Маүан жиҰрма бес жҰлдан берӘ саÇсаттҰ, газет оңудҰ жіне басңа нірселердӘ тастатңҰзүан жіне олармен ш&үҰлданَا اللдергӘ болүан нірсе мҰнау: аңҰреттӘк мақҰздҰ мӘндет жіне рухани жаүдай. МӘне осҰ нірселер ілгӘ міселелермен егжей-тегжейлӘ ш&үҰлдануүа едіуӘр кедергӘ боладҰ. Сендер ірңашан болмаса да кейде адвокатҰмӘрӘншӘаңҰлдасҰп менӘқ мӘндетӘмдӘ де атңарарсҰқдар.
* * * * * *

Азиз, адал бауҰрларҰм!

Діл ңазӘр намазда бӘр ой келдӘ. БауҰрларҰқ сенӘ аса ң&рметтеп сенен маүҰнакереме мадди дірӘс алүҰсҰ келедӘ ірӘ рухани жірдем, демеу кҚтедӘ. Сен дҚниÇлҰң ӘстерӘқдӘ хас шікӘрттерге тапсҰрҰп, белсендӘлер +зара кеқес ң&рҰп шешӘм шҰүаالْعَلаң&лдадҰқ, б&л +те орҰндҰ болдҰ. Діл сол секӘлдӘ аңҰреттӘк уі Ү&рани уі Имани Ғім ӘлӘми ӘстерӘқдӘ де Рисалей-Н&рүа жіне шікӘрттердӘқ маүҰнауи т&лүасҰна тапсҰр! ұңҰластҰ да аң ниеттӘ белсендӘ шікӘрттердӘқ маүҰнауи т&лүас......н ілдеңайда толҰңңандҰ +з ңҰзметтерӘмен ңоса ол мӘндеттӘ адал атңарадҰ. Эім б&л кезге шейӘн атңарҰп келдӘ.

Міселен, сенӘмен жолҰңңан адам уаңҰтша азүантай дірӘс тҰқдап, насихат алүан болса, ал Рисалей-Н&рдҰқ бӘр кӘтапшасҰн оңҰса жҚз есе к+п&үжиза аладҰ. СенӘқ орнҰқа кӘтаптан насихат алҰп с&хбат ңҰладҰ. Сондай-аң, б&л ңҰзметтӘ Н&р шікӘрттерӘнӘқ белсендӘлерӘ ірңашанда атңарҰп келедӘ. ИншаллаҒ, жоүарҰ дірежелӘ д&үасҰ маңб&л ілгӘ шікӘрттердӘқ маүҰнастҰң оүасҰ б&дан кейӘн оларүа ірдайҰм ңасҰнан табҰлатҰн &стаз ірӘ к+мекшӘ боладҰ!" деген хабар жанҰма медет берӘп ірӘ сҚйӘншӘ хабар бердӘ, рухҰмдҰ рахаттандҰрдҰ.

* * * * *

А жаратдал бауҰрларҰм!

СоқүҰ екӘ кҚнде болүан кӘшкене екӘ оңиүанҰқ еш себепсӘз, үажайҰп ірӘ маүҰналҰ тҚрде болуҰ ірине кездейсоң емес.

БӘреуӘ; АбаңтҰнҰқ мен жатңан камбӘр мадаүҰ темӘр пештӘқ кенеттен жарҰлҰп мҰлтҰң атҰлүандай ңаттҰ дҰбҰс шҰүарҰп астҰндаүҰ ңалҰқ мҰңтҰ темӘрдӘ екӘге б+лӘп тастадҰ. ЖаңҰн отҰрүан тӘгӘншӘ Хамди [Б&ңорҰңтҰ. БӘз де ақ-тақ болдҰң. Алайда, ңаңаүан ңҰста ңанша тас к+мӘр салҰп ңҰп-ңҰзҰл шоң болса да жарҰлмап едӘ.

— 511 —

ЕкӘншӘсӘ; КелесӘ кҚнӘ, ФійзилердӘқ камерасҰнда еш себепсӘз бӘрден су ң&йҰлүан ҰдҰстҰқ ҚстӘндегӘ стакан сек м&айҰп тҚрде сҰнҰп кҚл-талңанҰ шҰңтҰ. Б&дан м&ндай ой тҚйдӘм: ИншаллаҒ, бӘзге еш зиÇнҰ тимей бӘзге ңарсҰ баүҰтталүан с&мдҰң рухани бомбалардҰ бӘздӘқ Анкараүа жӘбергеушҰн"> астананҰқ алтҰ маңамҰна жӘберген аңталу хаттарҰмҰз жарҰп жӘбердӘ. М&нҰ бӘзге ңаттҰ ңҰзҰп жарҰлҰп кеткен пеш хабар бердӘ. ЮрӘ мҰнадай маүҰнасҰ болуҰ да мҚмкӘн: берекелӘ пеш Çүни менӘқ м&қҰма ортаң жіне д&үаларҰмдҰ естӘп жҚрланҰсҰйдалҰ жалүҰз досҰм маүан бҰлай дегендей: «МҰна зҰнданнан босап шҰүасҰқ! ЕндӘ, менӘқ керегӘм болмас!»

* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Азиз, адал бауҰрларҰм!

БҚгӘн мРисалеи ой келдӘ. СендердӘ ойлап, м&қайҰп уайҰмдаүасҰн болар. ТезӘрек бостандҰңңа шҰңңҰсҰ келетӘн жіне т&рмҰстҰң жаүдайҰн уайҰмдайтҰн бауҰрларҰмдҰ алақдап ңаттҰ +кӘнген кезде к+кейге бӘр аңиңат ірӘ сҚйӘншӘ хабар Ұн таб Ол не десеқдер, бес кҚннен кейӘн +те берекелӘ, сауабҰ мол ңасиеттӘ Қш айлар басталмаң. ЮрбӘр ӘзгӘ амалдҰқ сауабҰ басңа уаңҰтта он болса ңасиеттӘ Режеб айҰнда жҚзден асадҰ, ал ңасиеттӘ Ш&дӘретайҰнда Қш жҚзге жетӘп жҰүҰладҰ. БерекелӘ Рамазанда мҰқнан асадҰ, ж&ма кҚндерӘ мҰқдаүан есеге артса, ңасиеттӘ ҮадӘр тҚнӘнде отҰз мҰқүа еселенедӘ. М&ндай аңҰреттӘк пайдасҰ мол жірмеқке, аңиңатшҰл ірӘ ң&лшҰран ңҰаса мін беретӘндерге таптҰрмайтҰн сіт. Жіне имандҰларүа Қш айда сексен жҰлдҰң +мӘрдӘқ пайдасҰн беретӘн м&ндай ңасиеттӘ Қш айдҰ сауаптҰ он есе к+бейтетӘн şсҚф медресесӘнде +ткӘзу ілбетте, Қيَّةٍ анибет, мол олжа. Үанша ңиналсаң та б&л АллаҒтҰқ рахҰмшҰлҰүҰ болмаң. Һибадат т&рүҰсҰнан осҰндай болүанҰ секӘлдӘ Н&р ңҰзметӘ ҚшӘн де бес есе пайдалҰ. Міселе санда емес сапада болүандҰңтае тоүҰт&рүҰдан да тиӘмдӘ. ЯйткенӘ, осҰ ңонаңжайүа ірдайҰм келӘпкетӘп жатңандар Н&р дірӘстерӘнӘқ жайҰлуҰна &йҰтңҰ боладҰ, кейде бӘр адамнҰқ ҰңҰласҰ жиҰрма адамдай пайда ікеледӘ.

Эім, Н&рдҰондай-ас сҰрҰ бойҰнша, саÇсаткердей батҰр, Н&рдҰқ ж&банҰштарҰна аса м&ңтаж ңамаудаүҰлар арасҰнда жайҰлҰп тарауҰ ҚшӘн бӘршама ңиҰндҰң шегӘп, азапңа тҚссек те оңасҰ жоң.

— 512 —
Ал кҚнк+рӘс міселесӘне келер болсаң онҰсҰз да мҰна Қш айлар аْهِ وَӘк базар саналатҰндҰңтан ірңайсҰмҰз к+птеген шікӘрттердӘқ орнҰна, тӘптӘ кейбӘрӘ мҰқ адамнҰқ орнҰна ңамалүандҰңтан ілбетте, сендердӘқ сҰртңҰ шаруаларҰқа олаңанҰн емшӘ боладҰ деп к+қӘлӘм орнҰна тҚстӘ, тереқ тҰнҰстап рахаттанҰп ңалдҰм жіне айтңа дейӘн осҰ жерде болудҰқ Қлкен нҰүмет екенӘн тҚсӘндӘм.

гӘдей Н&рси

* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ЮуелӘ; ҮасиеттӘ Режеб айларҰқдҰ жіне ертеқгӘ РіүайҰп тҚндерӘқдӘ шҰн жҚректен ң&ттҰңтаймҰн!

Ұп кӘтшӘден;> мӘт Қзбеқдер! УайҰмдап дегбӘрсӘзденбеқдер! АллаҒтҰқ инает жірдемӘ иншаллаҒ, медет бередӘ. ш айдан берӘ бӘзге ңарсҰ дайҰндалүан бомба жарҰлдҰсап, дқ пешӘм жіне ФійзинӘқ су стаканҰ жіне ХусревтӘқ екӘ су стаканҰ берген хабар тура боп шҰңтҰ. БӘраң, ауҰр емес жеқӘл +ттӘ. Ү&дай ңаласа ол от та тҚгӘ ңалмай с+недӘ. ЕндӘ бар кҚштерӘн салҰп жеке басҰмдҰ ішкерелеуге жіне Н&рдҰқ жайҰлуҰна кедерна

Ұзуүа тҰрҰсҰп баүуда. ЮмӘрдаүҰ ңаласҰндаүҰ сендерге белгӘлӘ мҚнапҰңтан бетер одан да зҰмҰÇн ірӘ жасҰрҰн ж&мҰс ӘстейтӘн дӘннен безгендердӘқ ңуҰршаүҰ бӘр адамдҰ жіне бидүатшҰ дҚмше молданҰ пайдаланҰп үҰна ба аÇнбай бӘздӘ ң&ртуүа тҰрҰсңан с&м ірекеттерӘ толҰң жҚзеге аспай жиҰрмадан бӘрге тҚсӘ азайдҰ.

ИншаллаҒ, ол бӘр пайҰз бӘзге зиÇнҰ тимес жіне ойлаүандарҰ, дӘттеген маңсаттарҰ Çүни бӘздӘ араздастҰрҰп, Рисалейм таран бездӘру жоспарҰ да жҚзеге аспай ңаладҰ. ОсҰ ңасиеттӘ айлардҰқ ң&рметӘне жіне к+п сауап жинау ниетӘмен сабҰр саңтап т+зӘмдӘлӘк танҰтҰп шҚкӘр ірӘ, тіуекел етуӘмӘз керенүан дْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمِنَ مِنَ الْكَدَرِ деген ереженӘ саңтап таүдҰрүа тісӘлӘм болуҰмҰз ңажет, б&л мӘндетӘмӘз деп бӘлейӘк.
Саид Н&рси
* * * * * *
— 513 —

КӨМЕТ БАСұНДАҺұЛАРҺА, ЮДӨЛЕТ МИНИСТРЛӨГӨНЕ ЖЮНЕ ӨШКӨ ӨСТЕР МИНИСТРЛӨГӨН КейӘнӘлтеме): Б&л жазба Афион ңаласҰнҰқ тҚрмесӘнде т&тңҰн Хз. стазҰмҰздҰқ р&ңсатҰмен адвокаттарҰ тарапҰнан ңаүазүа жазҰлҰп аталмҰш органдарүа жӘберӘлген-дӘ.}

Ұздар лсӘздӘктӘқ алүашңҰ жҰлдарҰн, бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰ, уаңҰтша бӘтӘмгершӘлӘк кезеқӘн, &лттҰң ҚкӘмет ңалай ң&рҰлүанҰн жіне республика жҰлдарҰн к+рген жіне б берек +кӘметтӘқ барлҰң ңҰзметкерлерӘ менӘ жаңсҰ танҰса керек. Дегенмен егер р&ңсат болса сӘзбен бӘрге +мӘр жолҰмдҰ бӘр шолҰп +тсек деймӘн.

Битлис +лкесастарҰ Н&рс ауҰлҰнда дҚниеге келдӘм. ШікӘрт кезӘмде кез-келген үалҰмдармен айтҰсҰп, ӘлӘми сайҰста алдҰма шҰңңандҰ АллаҒтҰқ жірдемӘмен жеқе беретӘн едӘм. С+йтӘп жҚрӘп, СтапсҰрдан бӘраң шҰңтҰм. Стамбулда атҰ шулҰ Молла Саид атанҰп кӘм ңарсҰ келсе айтҰсҰп жҚрӘп аңҰрҰнда баңталастарҰм ор ңазҰп, марң&м С&лтан ХамидтӘқ імӘрӘмен жҰндҰханаүа тҰүҰп тастадҰ. ТіуелсӘздӘк жариÇланҰп, «ОтҰз бӘр Март» оңиүасҰнда жасаүан ерлӘгӘҰмен, рӘлӘп «Иттихад уа Тіракки» ҚкӘметӘнӘқ назарҰна ӘлӘктӘм.

МҰсҰрдаүҰ «Жами-ул Юзхар» университетӘне &ңсас «Медресе-тҚз Зіхра» аттҰ Ислам университетӘн Ван ңаласҰнда ашу керектӘгӘ кҚн тіртӘбӘне ңойҰлдҰ. ТӘптӘ, не бӘзргетасҰ ңаланҰп бастап едӘ, бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰс басталҰп мен шікӘрттерӘмдӘ алҰп ерӘктӘ ңолбасшҰ ретӘнде соүҰсңа аттандҰм. Кавказ майданҰнда Битлисте т&тңҰнүа тҚстӘм. Т&тңҰннан босап Стамбулүа келдӘдай сажерде Ислам акедемиÇсҰна мҚше болҰп ңҰзмет атңарҰп, уаңҰтша бӘтӘмгершӘлӘк кезӘнде елӘмӘзге басҰп кӘрген отарлаушҰ кҚштермен барҰнша, аÇнбай кҚрестӘм. лттҰң ҚкӘмҰзметшӘске жетӘп ерен еқбегӘм ҚшӘн Анкара ҚкӘметӘ жоүарҰ баүа берӘп менӘқ Ван ңаласҰна университет ашамҰн деген б&рҰқүҰ &сҰнҰсҰмдҰ ңайта ңарап ңабҰл еттӘ.

ОсҰ жерге дейӘнгӘ +мӘрӘм отаншҰлоңҰттҰиоттҰң діуӘр болатҰн. Сол кезде мен саÇсат арңҰлҰ дӘнге ңҰзмет етемӘн деп ойлайтҰнмҰн. Алайда, кейӘн дҚниеден безӘп, +зӘмнӘқ атауҰм бойҰнша сол кездегӘ СаидтҰ «ЕіқгӘгеид» деп одан бас тартҰп аңҰреттӘ к+п ойлайтҰн СаидтҰ «Жақа Саид» деп дҚниÇдан ңол ҚздӘм. ЖанҰм жалүҰздҰң ңалап бӘр кездерӘ СтамбулдаүҰ «şша» т+бесӘне ңонҰскен босол жерде ү&мҰр кешӘрдӘм.

— 514 —

Содан соқ туүан жерӘм Битлиске, Ван облҰсҰна барҰп ҚқгӘрлерге тҰүҰлдҰм. Рух пен ар-ожданнан туҰндайтҰн рахат Әздеп:

اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطлаҒтҰқَالسِّيَاسَة

ю(шайтаннан жіне саÇсаттан бӘр АллаҒңа сҰйҰнамҰн!)>ережесӘне сай саÇсаттан аулаң болҰп рухани ілемге сапар шектӘм. ҮасиеттӘ Ү&рандҰ зерттеп, маүҰнасҰна тереқ бойлап уаңҰтҰмнҰқ бірӘн ӘлӘмге арнап «Жақа Саид» болҰп жақаш бӘр м сҚре бастадҰм.

БӘраң, таүдҰр айдап менӘ жер аударҰп іртҚрлӘ аймаңтарда болдҰм. Айдауда жҚргенӘмде жҚрекке ҮасиеттӘ Ү&ран н&р сіулесӘн т+гӘп айналамдаүҰ достарҰма к+кейге келген н&р-сі барлҰдӘ жаздҰрҰп бӘрнеше том кӘтап жарҰңңа шҰңтҰ. Б&л рисалелердӘқ барлҰүҰна «Рисалей-Н&р» деп ат ңойдҰм. ШҰнҰмен де Ү&раннҰқ н&рҰнан бастау алүандҰңтан атҰ затҰна ніреслдҰ деп ойлаймҰн. Б&л илҒаммен, аÇн арңҰлҰ жазҰлүанҰна толҰң сенӘмдӘмӘн, оүан еш шік-шҚбі жоң. Б&л кӘтаптардҰ к+шӘрӘп жазҰп Çки таралуҰна еқбек еткендерге. "БірекелдӘалату кенӘ, иманнҰқ н&рҰн бӘреуден есӘркеп, аÇуүа болмайдҰ. Б&л рисалелерӘм кейбӘр имандҰ жандар тарапҰнан бӘр-бӘрӘнен алҰп к+шӘрӘлӘп к+бейтӘлдӘ. МенӘқ к+зӘм жеткенӘ, б&л Ү&рани тіпсӘр м&сҰлмандардҰқ заңҰмданүан имандарҰн ңуаттап мҰңтаімӘрӘнӘту ҚшӘн таүдҰрдҰқ жаүанҰ. Б&л таүдҰрдҰқ жазуҰна ешбӘр имандҰ ңарсҰ шҰүҰп кедергӘ бола алмайтҰнҰ секӘлдӘ, демек ңоштауүа дӘни т&рүҰдан мӘндеттӘ деп бӘлемӘн. ОнҰсҰз да бҚгӘнге шейӘн санҰ жҚз отҰздан астам рисалеле салҰнай аңҰрет жійлӘ, иман туралҰ болҰп тӘкелей саÇсат, туралҰ дҚниÇ жійлӘ баÇндамайдҰ. Солай бола т&ра кейбӘр білеңорлар ортаүа алҰп тиӘскенӘ рас.

Ж+рсетутҰ тергеу жҚргӘзӘлӘп ЕскӘшіҒар, Үастамону, Денизли ңалаларҰнда т&тңҰндалҰп, бӘрнеше рет сот болдҰ. СоқҰнда аңиңат ортаүа шҰүҰп, ідӘлет к+рӘнӘс таптҰ. Дегенмен білеңорлар тоңтамадҰ. Діл ңазӘр де т&тңҰндалҰп Афион ңаласҰна а النَّкелдӘ. ҮамаудамҰн, тергеу жҚрӘп жатҰр. МенӘ т+мендегӘ бабтармен айҰптауда:

1- СаÇси &йҰм ң&рүан.

2- МемлекеттӘқ саÇсатҰна ңарсҰ пӘкӘр таратадҰ.

3- СаÇси маңсатҰ бар.

Б&лай деуӘне себеп жіне к+рсеткен айүаңтарҰ мҰнау: менӘқ ңауӘпскӘтабҰмнан он-бес с+йлем тапңан, сонҰ алүа тартуда. АтаңтҰ Наполеон бҰлай деген екен: "Маүан, басңаша жоруүа келмейтӘн

— 515 —
бӘр с+з айтҰқдар. Сол с+здӘ б&рмалап ол адамдҰ сол с+зӘ ҚшӘн +лӘм жазасҰна кесене ж&б>АдамнҰқ аузҰнан шҰңңан с+здӘ, жорҰп, тҚрлендӘргенде онҰ кӘнілӘ, ңҰлмҰскер ңҰлу оқай. ЮсӘресе мен секӘлдӘ жасҰ жетпӘс беске таÇүан, дҚниÇлҰң +мӘрден баз кешкен, тек аңҰреттӘ үана ойлайтҰн адамнҰқ жазба с+здерӘ ірине, еркӘн болса керек-тӘ. Аң ا с+зӘадал к+қӘлмен жазүандҰңтан ештеқеден тартҰнбай жазадҰ. ОнҰ егжей-тегжейлӘ тексерӘп астҰнан кӘр Әздеу ҰнсапсҰздҰң. Басңаша тҚсӘну мҚмкӘн емес.

СондҰңтан, менӘқ жҚз отҰз рисалемнӘқ ешңайсҰнда дҚниÇлҰң маңсат жоң. ТҚгелдей Ү&ран н&рҰнан "ҮабӘрн аңҰрет пен имандҰлҰң жайлҰ с+здер. ОлардҰқ ӘшӘнен саÇси немесе дҚниÇлҰң мҚдде таппайсҰқдар. Солай екенӘ сот тарапҰнан расталүан-дҰ. ЯйткенӘ, бӘр сот тергеуге аладҰ да аңҰрҰнда кӘні таба алмай босатҰп ңоÇ бередӘ. Олай болса, бекерге гӘ +мӘ уаңҰтҰн алҰп, бейкҚні имандҰлардҰқ шаруасҰна кедергӘ болудҰқ керегӘ не? Отан мен халҰңңа обал емес пе? Б&рҰқүҰ Саид бҚкӘл +мӘрӘн халңҰ мен отан ҚшӘн, олардҰқ баңҰттҰ болашаүҰ ҚшӘн арнаүан бола т&ра, дҚниÇдан мҚлдемң, &стартңан, жетпӘс беске келӘп ңартайүан Жақа СаидтҰқ саÇсатпен араласуҰ мҚмкӘн бе? М&нҰ сендер де жаңсҰ бӘлесӘқдер.

БӘр үана маңсатҰм бар!

Мен, ңабӘрге жаңҰндаүан мҰна ңарт шаүҰмда Ислам елӘ мҰжан тҰнҰмҰзүа болһшевизмнӘқ ңара б&лтҰ т+нӘп келедӘ. Б&л пілекет Ислам ілемӘнӘқ иман негӘздерӘн заңҰмдап халҰңтҰ ісӘресе, жастардҰ иманнан айҰрҰп +зӘне тартҰп алуда. Мен бар кҚшӘммен солармен аÇнбай шайңасҰп келемӘн. ЖастардҰ, м&сҰлмандардҰ иманлаүанда шаңҰрудамҰн. ЮлгӘ имансҰздармен кҚресӘп тҚрде АллаҒтҰқ ң&зҰрҰна кҚрескер ретӘнде шҰңңҰм келедӘ. МенӘқ бар арман-маңсатҰм осҰ. МенӘқ б&л маңсатҰма болһшевиктер кедергӘ бола ма, деп ңорңамҰн. Б&л иманүа жау д&шпандарүа ңарсҰ дӘндар бауҰрларменр мен аң ң&рҰп, бӘрӘгу мен ҚшӘн Қлкен үанибет. МенӘ еркӘн ңоÇ берӘқдер! Үол &стасҰп комунизммен уланүан жастардҰ тура жолүа салҰп, елӘме иман т&рүҰсҰнан ңҰзмет етейӘн, АллаҒтҰқ бӘрлӘгӘне шаңҰрайҰн!

Т&тңҰн
Саид Н&рси
* * *ктӘ сҰ
— 516 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л дҚниÇда ісӘресе б&л заманда ісӘресе білеге &шҰраүандарүа жіне онҰқ ӘшӘнде Н&р шікӘрттерӘнӘқ ауҰр жаүдайҰна, ҚмӘтсӘбередӘерӘне ж&банҰш не десеқӘздер, ол +зара бӘр-бӘрӘн ж&бату, ң&лазҰүан к+қӘлӘн к+теру, рухани демеу жіне жанкештӘ адал бауҰрдай бӘр-бӘрлерӘнӘқ ңайүҰ-м&қдарҰн сейӘлтӘп жабҰрңау к+қӘлдерӘн мейӘрӘмдене к+ншӘту... АрамҰздаүҰ хаңиңи бауҰрластҰң пежасап еттӘк достҰң +зара ренжӘсудӘ, жаң-жаң болҰп араздасудҰ к+термейдӘ.

Мен сендерге жан-тінӘммен берӘлӘп сенӘм артңанҰм рас ірӘ сендер ҚшӘн не хашнҰштҰүҰмдҰ үана емес тӘптӘ ңуана-ңуана жанҰмдҰ пида етуге дайҰн екенӘмдӘ бӘлесӘқдер, мҚмкӘн к+рӘп те жҚрген шҰүарсҰқдар. ЖасҰратҰнҰ жоң, ант етейӘн, сегӘз кҚн болдҰ РисалейН&рдӘм бас озат шікӘртӘ бӘр-бӘрӘне еркелеп, ж&батудҰқ орнҰна ренжӘтӘп, м&қайтңанҰн естӘдӘм. Б&л сҰрт к+зге жій, кӘшкене міселе шҰүар. Дегенмен, естӘген кезде жҚрегӘм ауҰрҰп ңаттҰ ңиналдҰм. «Үап, іттеген-ай! О, Юрхаміррахимин! Медет бере г+р! БӘздӘ жҰсхан адам шайтандарҰнҰқ білесӘнен саңта! БауҰрларҰмнҰқ жҚректерӘн бӘрӘ-бӘрӘне адал, шҰнайҰ берӘлген, +зара сҰйластҰң, бауҰрластҰң пен мейӘрӘмге толтҰр!» деп рухҰм, жҚрегӘм, аңҰлҰм зар жҰлдам.

Уа, бони ң&з мҰңтҰ бауҰрларҰм! Маүан к+мектесӘқӘздер! Міселе +те кҚрделӘ. Мен сендерге Қлкен сенӘм мен ҚмӘт артҰп бҚкӘл мӘндетӘмдӘ сендердӘқ рухани т&лүаларҰқа

Еүан болатҰнмҰн. Сендер де бар кҚштерӘқмен аÇнбай маүан к+мекке жҚгӘрулерӘқ керек болатҰн. АраларҰқда болүан оңиүа уаңҰтша ірӘ кӘшкене екенӘ рас, дегенмен саүаттҰқ ӘшӘне немесе к+здӘқ ӘшӘне бӘр таген сатҚсӘп кетсе ауҰртатҰнҰ секӘлдӘ араларҰқда болүан кикӘлжӘқ аса мақҰздҰ. ОнҰ Қш оңиүа жіне +зӘмӘз куі болүан Қш міселе растадҰ.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰүҰсҰ к МенӘқ пешӘм жіне Фійзи, Сабри мен ХусревтӘқ екӘ стаканҰнҰқ парам-парша болуҰ с&мдҰң бӘр біленӘқ келгенӘн хабар бергендӘ. Иі, бӘздӘқ еқ ңуаттҰ тӘрегӘмӘз +зара шҰнайҰ ауҰзбӘршӘлӘк, бӘрбӘрӘнӘқ кемшӘлӘктерӘне ңарамау жіне Хусрев сҰндҰ Н&рдҰқ бсӘнуге

— 517 —

шікӘрттерӘне - ол менӘқ орнҰмда сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰнҰқ бӘр уікӘлӘ болҰп саналатҰндҰңтан - ешбӘр т&рүҰдан ренжӘмеу. Мен бӘрнеше кҚннен берӘ рухани с&мдҰң азап шегӘп, ңаттҰ ңайүҰрҰп: «АпҰрм-ай, д&ш, басҰҰмҰз бӘздӘ жеқетӘн бӘр тісӘл таптҰ ма екен! НелӘктен м&нша ңиналдҰм!» деп ңаттҰ уайҰмдадҰм. Эім пешӘм Ғім ойша к+рген аңиңатҰм д&рҰс боп шҰңтҰ. Яте саң ірӘ абай болҰқдар! ОсҰ ктап шҚейӘн жалүасҰп келген болаттай берӘк ауҰрбӘршӘлӘктерӘқдӘ ңалпҰна келтӘрӘп б&рҰнүҰдай ҰнтҰмаңта болҰқдар. АллаҒңа ант етемӘн, б&л оңиүа бӘздтуүа бмеге ңамалуҰмҰздан да бетер Ү&ран мен Иман ңҰзметӘмӘзге - ісӘресе осҰ кҚндерӘ - кҚллӘ зиÇн.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бсаналарҰм!

"Мираж">тҚнӘ екӘншӘҮадӘр тҚнӘ>секӘлдӘ мақҰздҰ. БҚгӘн тҚнде ңолдан келгенше еқбектену керек. ЯйткенӘ бӘр амал мҰқ есеге артпаң. МаүҰнауи серӘктестӘк бойҰн, РисааллаҒ, ірңайсҰқ ңҰрҰң мҰқ тӘлмен тісбих ңҰлатҰн перӘштелер секӘлдӘ ңҰрҰң мҰқ тӘлмен осҰ ңасиеттӘ тҚнде жіне мҰна сауаптҰ да азаптҰ жерде үибадат етӘп, д&үа жасайсҰқдар деп ойлаймҰбередӘге жасалүан ңастандҰңтҰқ мҰқ есеге азайҰп жеқӘл ң&тҰлүанҰмҰзүа шҚкӘр етӘп б&л тҚндӘ үибадатпен +ткӘзу керек. сендердӘқ саңтҰң жасауларҰқ маңтауүа т&рарлҰң, сонҰмен ңبِاَعْӘздӘ АллаҒтҰқ жарҰлңаүанҰ ашҰң тҚрде к+рӘнгенӘн айтҰп ңуантңҰм келедӘ.
Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ЮуелӘ, сендердӘ «Мираж» тҚнӘмен шҰн к+қӘлден ң&ттҰңтаймҰн!

Екптама н; ЖиҰрма жҰлдан берӘ бӘздӘқ &станҰмҰмҰз, Н&р шікӘрттерӘнӘқ мҚмкӘн болүанҰнша ел тҰнҰштҰүҰна тиӘспеуӘ едӘ. СондҰңтан, бӘзге тиӘскеннӘқ +зӘ бӘрӘар ілелҰп елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зҰп ңауӘпсӘздӘктӘ жойүҰсҰ келедӘ жіне бӘздӘқ &станҰмҰмҰздан тайдҰрүҰсҰ келедӘ. Оүан ділел осҰ ңазӘргӘ бӘздӘқ тҚрмеге ңамалуҰмҰз. БӘраң, б&л жауҰздҰңтҰқ сендердӘқ адалдҰң пен ҰңҰластарҰқнҰқ

— 518 —

арңасҰнда ет санайтҰп шҰүҰнҰ аз болдҰ. ТҚйедей міселе тҚймедей болдҰ. Юйтпесе, бӘз туралҰ тҚйедейдӘ тҚймедей ңҰлатҰндар осҰ сіттӘ пайдаланҰп жапңан жалаларҰн раеп ата+пшӘлӘктӘ сендӘруӘ мҚмкӘн едӘ.

шӘншӘден; МенӘ уайҰмдамақдар! Сендермен бӘрге бӘр жерде болүанҰм барлҰң ңиҰншҰлҰңтҰ жеқӘлдетӘп к+қӘлӘм жай. НегӘзӘнде бӘздӘқ б&л жерге жиналуҰмҰздҰқ к+птеген пайдасҰ бар. Иман ңҰзметӘ ҚшӘн аса ма бӘлӘк ТӘптӘ, осҰ жолҰ аңталу хатҰмҰздҰқ ңосҰмшасҰндаүҰ кейбӘр аңиңаттар жоүарүҰ орҰндарүа жӘберӘлӘп олар м&ңиÇт оңҰп мҰңтҰ ісер еткенӘ бӘздӘқ мҰна ңиҰншҰлҰүҰмҰздҰ &мҰттҰрҰп жӘбердӘ.

Т+ртӘншӘден; МҚмҰқдауүлүанҰнша Рисалей-Н&рмен ш&үҰлдану мазасҰздҰңтҰ жоÇдҰ ірӘ бес тҚрлӘ үибадат боп саналадҰ.

БесӘншӘден; Н&рдҰқ дірӘстерӘнӘқ саÇсҰнда біленӘқ салмаүҰ азайҰп мҚлдем жеқӘл +ттӘ. Юйтпесе, ңазӘрүана, кҚрделӘ кезеқде отңа май шашңандай міселе ҚлкейӘп зор болар едӘ. ТӘптӘ, кейбӘр ресми ңҰзметкерлер: «Б&л ңандҰ оңиүаүа Н&р дірӘсӘн тҰқдаүандар ңатҰспадҰ!» дептӘ. Егер, барлҰүҰ тҰқдаүанда ештеқе де болмас едӘ. Сендер мҚмкӘн болүанҰнша жӘк-жӘк боҰ. СоллӘнуге жол бермеқдер. ТҚрменӘқ азабҰ жетедӘ, оүан таүҰ бӘр азап ңосудҰқ маүҰнасҰ жоң. ҮамаудаүҰлар Н&ршҰлар секӘлдӘ +зара бауҰр болҰп ренжӘспесӘн.

Саид Н&рси
* * * * * *

Һазиз, адал, ҰңҰлрдӘқ ҰауҰрларҰм!

БӘз ңолҰмҰздан келгенше ұңҰлас рисалесӘндегӘ ережедістҚрлердӘ жіне шҰнайҰ ҰңҰластҰқ сҰрҰн +з арамҰзда ңатақ саңтап, жҚзеге асҰруүа мӘндеттӘмӘз. НаАллаҒңбар бойҰнша Қш айдан берӘ осҰ жердегӘ хас шікӘрттердӘ бӘр-бӘрӘне айдап салҰп, іртҚрлӘ пӘкӘрде болүандҰүҰн пайдаланҰп +зара араздастҰру ҚшӘн Қш адам таүайҰн жоңңаүа &ңсайдҰ. ЮрӘ берӘк Н&ршҰлардҰ жалҰңтҰрҰп тоңҰрату жіне ілжуаз, шҰдамсҰздардҰ уайҰмдату жіне Н&р ңҰзметӘнен бастартңҰзу ҚшӘн еш себепсӘз соттҰқ кҚнӘн созҰп кейӘнге ңалдҰкӘн боАбай болҰқҰздар! ОсҰ кезге дейӘнгӘ +зара жанкештӘлӘк, бауҰрластҰң пен адал сҰйластҰң азаймасҰн, араларҰқа сҰзат тҚспесӘн. КӘшкене сҰзат діл ңазӘргӘ жаүдайда Қлкенемесе бередӘ.

— 519 —

ЯйткенӘ, Денизли ңаласҰнда азүантай ренӘш (..............) секӘлдӘ имам-молдаларүа керӘ ісер етӘп, бӘзден б+тенсӘп кетуге себеп боіне аңӘз бӘр-бӘрӘмӘз ҚшӘн керек болса жанҰмҰздҰ пида етуге дайҰнбҰз, м&нҰ Ү&ран мен Иман ңҰзметӘ талап етедӘ. Солай бола т&ра мазасҰздҰңтан немесе басңа бӘр жаүдайүа байланҰстҰ кӘрпиÇздҰң танҰтҰп шҰнайҰ жанкештӘ азамн ң&р бӘр-бӘрӘне ренжӘмек тҚгӘлӘ, барҰнша кӘшӘпейӘлдӘлӘк жасап, инабаттҰлҰң танҰтҰп, таүдҰрүа к+нӘп ңайта +зӘн кӘнілап сҰйластҰң пен ң&рметтӘ арттҰруүа тҰрҰсңан ж+н. Юождан , тҚймедей міселе тҚйедей болҰп орнҰ толмас +кӘнӘш пен кҚллӘ зиÇн шегемӘз. Сендер парасаттҰ болүандҰңтан с+здӘ ңҰсңа ңайҰрдҰм.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

АтңарҰлуҰ ңажет +теедӘ. ЮдҰ бӘр-екӘ н&р уазипасҰ бар. Ол не десеқдер, бар кҚшӘмӘзбен мҰна şсҚф медресесӘндегӘ ңиналҰп жҚрген байү&с, ңамауда отҰрүандардҰқ арасҰна араздҰң тҚспеу ҚшӘн жіне жаң-жаң болҰп б+лӘнбеуӘ ҚшӘн Н&р дірӘстерӘ мен ңҰзмет ету. Б&л +рӘндӘе келген міселе. ЯйткенӘ, +зара араздҰңтҰ, кектесудӘ, ерегӘсудӘ пайдаланүҰсҰ келӘп жҚрген жасҰрҰн с&мдҰң бҚлӘкшӘлер бар. Рас, мҰна тҚрмедегӘ достарҰмҰздҰқ к+бӘ ң адамнолса жанҰн отан ҚшӘн, халҰң ҚшӘн, аүайҰн-бауҰр ҚшӘн пида ететӘндей дірежеде батҰр жӘгӘттер. Юлбетте, м&ндай мірт азаматтар ерегӘсу, ашу-Ұза, д&шпандҰң сезӘмдерӘн халҰңтҰқ амандӘн, наӘн жіне тҚрменӘқ тҰнҰштҰүҰ ҚшӘн жіне астҰртҰн анархиÇ орнатңҰсҰ келетӘн болһшевик пӘкӘрлӘ алаÇңтардан аман болу ҚшӘн мҰна тҚк пайдасҰ жоң жіне кҚрделӘ кезеқде кҚллӘ зиÇн +зара д&шпандҰңтҰ, болет ÇүегӘсудӘ тастауҰ ңажет. Юйтпесе, діл осҰ кезде отңа май ң&йүандай мҰна байү&с ңамалүандарүа ірӘ Н&рдҰқ бейкҚні шікӘрттерӘне ірӘ осҰ Афион ңаласҰна ңиҰндҰң туҰп шҰрңҰ ңашадҰ. ТӘптӘ, елӘмӘзге кӘбӘр жаүан б+тен астҰртҰн &йҰмдарүа оқтайлҰ жаүдай жасалүан боладҰ. БӘз, олардҰқ к+қӘлӘне ңарап, тҚрмеге ңамалуҰмҰз таүдҰрдҰқ жазуҰ деп, кейбӘрӘмӘз олардҰқ баңҰтҰ мен рухани рахатҰ ҚшӘн б&л жерден шҰңпай олар ҚшӘнани ҚлштӘлӘк жасап ңиҰндҰңңа шҰдап жҚрмӘз. Олай болса жақадан келген бауҰрларҰмҰз Денизли тҚрмесӘндегӘ ңамалүандар секӘлдӘ бауҰрластҰңтҰ сҰйлап жіне ңасиеттӘ табҰлан

— 520 —

мен Шаүбан айҰнҰқ ң&рметӘне +зара ренжӘспеулерӘ керек достасҰп, татуласуларҰ ңажет тӘптӘ, ауадай ңажет. ОнҰсҰз да бӘз жіне мен олардҰ Н&р шікӘрттерӘ шеқберӘнде ӘктӘқ бҰлдап д&үа етӘп жатҰрмҰз.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ЮуелӘ;>اَلْخَيْرُ ف۪ى مَا اخْتَارَهُ اللّٰهُ сҰрҰмен, иншаллаҒ сотҰмҰздҰқ кешӘгуӘ жауңастталҰп шҰңңан бауҰрларҰмҰздҰқ ңайта сотңа шаңҰрҰлҰп б&л жерге келуӘнде Қлкен ңайҰр, жаңсҰлҰң бар.

Иі, Рисалей-Н&рдҰқ к+терӘп отҰрүан міселесӘ, Исламзаманн ҚшӘн ісӘресе, осҰ ел ҚшӘн мақҰзҰ зор. СондҰңтан, осҰндай дҚрбелеқ тҚрде б&ңаранҰқ назарҰн аңиңаттарүа аудару ңажет. БӘз ойламаүан жаүдайда, ерӘктен тҰс ірӘ ңанша жасҰрсаң та жіне д&шпандарҰмҰз міселенӘ мақҰзсҰз к+рсетуге тҰрҰсса да жарңҰн т секӘлисалей-Н&р +зӘнӘқ дірӘстерӘн дос пен д&шпанҰна ашҰң тҚрде оңҰтуда. Еқ ң&пиÇ сҰрларҰн еқ алҰс адамдарүа да ңайтпас ңайсарлҰңпен к+рсетуде. Б&л аңиңат, олай болса бӘз аздаүан ңиҰншҰлҰңтардҰ ащҰ дірӘ ңатӘнде ңабҰлдап сабҰр саңтап шҚкӘр етуӘмӘз керек. «Б&л да +тедӘ де кетедӘ!» деуӘмӘз керек.

ЕкӘншӘден; ОсҰ şсҚф медресесӘнӘқ бастҰүҰна бҰлай деп жаздҰм: Мен Ресейде т&тңҰнда болүанҰмда болһшевизмнӘқрҰс емҰ еқ алүаш тҚрмеден басталүан-дҰ. Сол секӘлдӘ ФранциÇдаүҰ револŞциÇ да еқ бӘрӘншӘ тҚрмеден бастау алүан. ЖалпҰ тарихта есерсоң іумесерлер к+терӘлӘсӘ ңамаудаүҰ отҰрүандардан шҰңңан. СондҰңтан, бӘз Н&р шікӘрттерӘ ЕскӘшіҒбергенДенизлиде жіне осҰ жерде мҚмкӘн болүанҰнша ңамауда отҰрүандардҰ тҚзеуге атсалҰстҰң. Аталүан ңалаларда пайдасҰ к+зге де к+рӘндӘ. Б&л жерде де к+п пайдасҰ боладҰ деп ойлаймҰн. СебебӘ мҰна +те кҚрделӘ кезеқде Н&меттӘ ірӘстерӘнӘқ саÇсҰнда фитне-бҚлӘктӘқ бетӘ ңайтҰп жартҰсҰнҰқ жартҰсҰна тҚстӘ. {(СӘлтеме): Афион ңаласҰнда тҚрмеде к+терӘлӘс болдҰ. БӘрде-бӘр н&р тілабасҰ ңатҰспадҰ.} Юйтпегенде м&ндай оңиүауӘптӘ Әп жҚрген, онҰ оқтайлҰ сіт деп жҚрген ңара ниеттӘ керӘ аүҰмдар отңа май ң&йҰп +рт шҰүар едӘ.

Саид Н&рси
— 521 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал, болаттай берӘк, мойҰмас ңайсар, ңне діл бауҰрларҰм!

Діл осҰ кезде мадди-маүҰнауи мазам кетӘп ніпсӘм сендер ҚшӘн м&қайтңан шаңта кенет к+кейге м&ндай ой келдӘ: сен, осҰндаүҰ اَنَّларҰқнҰқ жалүҰз бӘреуӘн жаңҰннан к+ру ҚшӘн м&нша ңиҰншҰлҰң пен машаңаттҰ басңаша тҚрде он есесӘн тартңан болсақ аз дер едӘқ. Сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ таңуалҰң, ңанаүатшҰл жолҰ жіне жалпҰүа ортаң ірӘ +те м&ңтаж жандарүа тӘптӘ, +зӘн б&рҰпан кӘсӘлерге де дірӘс беру &станҰмҰ сондай-аң, +з ӘшӘндегӘ маүҰнауи т&лүанҰ с+йлеткӘзу ҚшӘн б&рҰқүҰ заманда аңиңатшҰлдар жҰлда бӘр-екӘ рет бас ңосҰп,, еш ңт етӘп т&рүанҰ секӘлдӘ Н&р шікӘрттерӘнӘқ де бӘрнеше жҰлда бӘр рет бас ңосу ҚшӘн еқ ҰқүайлҰ жер осҰ şсҚф медресесӘ. Демек осҰнда жиналҰп бас ңосуҰ ңажет болдҰ. Сол ҚшӘн б&дан мҰқ есе ңиналҰп, к+п машаңат шексек те жҚз елсҰ жоң.

М&нҰқ алдҰнда ңамалүанҰмҰзда бӘрнеше ілжуаз бауҰрларҰмҰздҰқ саүҰ сҰнҰп Н&р шеқберӘнен бас тартңанҰ +здерӘне кҚллӘ зиÇн болдҰ. БӘраң, Рисалей-Н&рүа ешңандай зиÇнҰ болмадҰ. ОлардҰқ орлүан слдеңайда берӘк, анаү&рлҰм ҰңҰластҰ шікӘрттер ортаүа шҰңтҰ. ДҚниÇнҰқ м&ндай сҰнаңтарҰ уаңҰтша лезде +тӘп кететӘнӘ рас. ЮрӘ рухани жемӘс берӘп, сауап жаздҰрадҰ. Олай болса АллаҒш стардемӘн кҚтӘп сабҰр саңтап шҚкӘр етуӘмӘз керек.

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден; СоқүҰ екӘ жазбанҰ Ç к+не ірӘппен Ç болмаса машинкаменйта айат ретӘнде соттҰқ т+раүасҰна ресми тҚрде емес +з ңолҰна ҰқүайлҰ ірӘ ҰңҰластҰ бӘр адам арңҰлҰ берген кездерӘқде ңосҰмша хат жазҰп хатңа бҰлай деқӘздер: Саид сӘзге рахмет айтуда.Çүни ш тастаүан терезенӘ ңайта аштҰ. Дегенмен, онҰ ешбӘр бауҰрҰмен, ңҰзметшӘмен жолҰңтҰрмай жатҰр. Прокурор солай дептӘ. Жіне сӘзден сотта ңалүан м&үжизалҰ, тақүажайҰп Ү&ран КірӘмӘн жауапңҰп

— 522 —

берӘлуӘн +тӘнедӘ. ОнҰ осҰ мҚбарак айларда оңимҰн, дейдӘ. Ондай тақүажайҰп Ү&раннҰқ Қш парасҰн ДӘн Әстер басңармасҰна к+шӘрмесӘ алҰнҰп бастҰру ҚшӘн ҚлгӘ ретӘнде жқдайҰнн болатҰн.

Эім, сонҰмен ңатар, Рисалей-Н&рдҰқ сотта жатңан кӘтаптарҰнан бӘреуӘн с&рап жатҰр. Үамауда жалүҰз +зӘ ірӘ мазасҰз болүандҰңтан сонҰ оңҰп талңҰлап +зӘн ж&батҰп, серӘк боладҰ, дейдӘ. НегӘзӘнде ол кӘтаптардҰ Қш-т+рт сот тексершарҰнҰп таүа алмаүандҰ ірӘ олардҰ ҮасиеттӘ Мікке мен Мідинада ңажҰлар к+рӘп маңб&л болүанҰна куі болүан-дҰ жіне киелӘ Шамда, Халепте ірӘ МҰсҰрдаүҰ Жами-ул ЮзҒардҰқҰсалүаалҰмдарҰ жоүарҰ баүалап, ңадӘрлеп ешңандай да сҰн айтпай ңабҰл к+рген-дӘ.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Фійзилерде екӘ н&слбасшҰзб-и Нури">бар. Егер, оларүа ңажет болмаса бӘреуӘн маүан жӘберӘқдер Ç болмаса Мехмет Фійзи таүҰ бӘр н&сңасҰн жазсҰн. ЮрӘ Рамазан рисалесӘ мен АÇт-Қл КҚбра осҰ жерде болуҰ керек. АраларҰқда болүан ренжӘсудӘ тез &мҰтҰп, тҚзеуге т терездар. Абай болҰқдар, азүана сҰзат Н&р ңҰзметӘ ҚшӘн Қлкен зиÇн бередӘ. МазасҰздҰң кездегӘ сезӘмге берӘлмеқдер! ПешӘмнӘқ еш себепсӘз жарҰлҰп кетуӘ осҰ жіне Хн хабар берсе керек.

Саид Н&рси
* * * * *
Һазиз, адал бауҰрларҰм Хусрев пен Мехмет Фійзи жіне Сабри!

Мен сендерге ібден сенӘп, к+қӘлӘм жатаж, арге кете берудӘ ойлап жіне Н&рларҰн есендӘгӘн сендерге тапсҰрмаң ойҰм болатҰн. ЕшбӘр оңиүа сендердӘ бӘр-бӘрлерӘқнен айҰра алмас деп ойлайтҰнмҰн. ОсҰ кҚндерде ресми тҚрде Н&рдҰқ п атаүасҰндай шікӘрттерӘн бӘр-бӘрӘмен араздастҰру дейтӘн с&мдҰң жоспар бар екенӘн бӘлдӘм. Сендер бӘр-бӘрлерӘқе керек болса жандарҰқдҰ беруге дайҰнсҰқдар, м&нҰ мен сендердӘқ адалдҰңқҰздҰ.ан жіне Н&рүа деген ҰстҰң ҰңҰластарҰқнан байңап отҰрмҰн. М&ндай азүантай жіне уаңҰтша, тҚкке т&рмайтҰн сезӘмдерӘқдӘ де пида етулерӘқ керу.) кетпесе осҰ кездерде бӘзге Қлкен зиÇн тиетӘнӘ с+зсӘз. ТӘптӘ, Н&р алақҰнан шҰүҰп

— 523 —

кету ңаупӘн ойлаүанда жанҰм тҚршӘгӘп кеттӘ. ш кҚн бои кӘтаҰнсоқдҰ болмаүан мазасҰздҰң басҰп ңайта-ңайта алақдап жҚрдӘм. ЕндӘ бӘлдӘм, ңалайша к+здӘқ ӘшӘне бӘр ңҰл тҚссе ңаттҰ мазалайтҰнҰ секӘлдӘ азүантай еркелӘк сендердӘқ араларҰқдҰ ашҰп Н&р ңҰзметӘмӘзге бомба сиÇңтҰ керӘ ісерзҰлүан. ТӘптӘ, м&нҰ да айта кетейӘн, +ткен бҚлӘкке бӘздӘ де ңатҰстҰ секӘлдӘ к+рсетӘп араластҰрүҰсҰ келдӘ. Мен сендердӘқ к+қӘлдерӘқ ҚшӘн ірңайжауап салҰстҰрүанда он есе ңиҰндҰң шексем де сендердӘқ ешбӘрӘқе ренжӘмеуге ңарар бердӘм. Сендер де +зӘқдӘкӘ д&рҰс болсҰн, б&рҰс болсҰн менмендӘкке салҰнбай, +зара ренжӘспегендерӘқдӘ баршй-аң, қ &стазҰмҰз болҰп табҰлатҰн шікӘрттердӘқ маүҰна т&лүасҰ атҰнан с&раймҰн. Егер, ол жер бӘрге т&руүа ҰқүайсҰз болҰп жатпаса жіне б+тен бӘреулер мҚмкӘндӘк бермей тҚртӘп жатса бӘреуӘқ ТахиридӘқ камерасҰна к+шӘқдер сҰрлаид Н&рси

* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Сендерден +тӘнӘш, ҚшеуӘқнӘқ бӘр-бӘрлерӘқе ңаттҰ ренжӘсулерӘқе менӘқ к+п мін бергенӘме ренжӘмеқдер. СебебӘ, Хусрев пен Фійзи мен сиÇңтҰ к+пшӘлӘктен ңҰсҰлҰп, +зӘн ҰқүаЕЛЕ:>ҺезӘнедӘ. ЮрӘ, &станҰмдарҰ бӘр-бӘрӘне &ңсамайдҰ. Ал, Сабри болса тума-туҰсҰ к+п жіне т&рмҰс-тӘршӘлӘк жаүҰмен ңоүаммен тҰүҰз байланҰста жіне саң болуүа міжбҚр. МӘне, осҰндай &станҰмдарҰ б+лек болүаншкене ол тҰнҰшсҰз камерада жіне к+пшӘлӘк ӘшӘнде сабҰр саңтап, шҰдай алмаүансҰқдар үой, мен сонҰ уайҰмдап ойҰма тҚрлӘ кҚдӘктер келдӘ. Неге десеқдер, діл осҰ кезде +зара ңайшҰлҰңтан к+пта ілемиÇн шегуӘмӘз мҚмкӘн.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне мҰна şсҚф медресесӘндегӘ дірӘс достарҰм!

ОсҰ бҚгӘнгӘ «Барат тҚнӘ» бӘр жҰлдҰқ киелӘ дінегӘ десе боладҰ. Ол адашҰүҰп аүдҰрҰнҰқ баүдарламасҰ секӘлдӘ болүандҰңтан ҮадӘр тҚнӘндей ңасиеттӘ саналадҰ. ЮрбӘр жаңсҰлҰңтҰқ сауабҰ ҮадӘр тҚнӘнде отҰз мҰқүа шҰңса осҰ Барат тҚнӘнде ірбӘр салих амалдҰқ сауабҰ мен ҮлҰң бӘрпӘнӘқ сауабҰ жиҰрма мҰқүа жетӘп жҰүҰладҰ.

— 524 —

Басңа уаңҰттарда он болса ңасиеттӘ Қш айларда жҚз жіне мҰқүа жетедӘ. ОсҰндай ңасиеттӘ тҚндерде игӘ амалдар он мҰқүа, жиҰрма мҰқүҰ Çки отҰз мҰқүа шҰүадҰ. Б&л тҚндер елу жҰлдҰң үибадат саналуҰ мҚқ медеСондҰңтан ңолдан келгенше Ү&ран оңҰп Истиүфар айтҰп АллаҒтан кешӘрӘм с&рап, ПайүамбарҰмҰзүа салауат секӘлдӘ салих амал жасаүан ж+н ірӘ +те пайдалҰ.

Саид Н&рси
بِاسْمِه۪ سُبْح ЮркӘм
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَٓائِمًا سَلَّمَكُمُ اللّٰهُ فِى الدَّارَيْنِ
ИмандҰларүа елу жҰлдҰң маүҰнауи +мӘрдӘ иеленуге мҚмкӘндӘк беретӘн Барат тҚٍ مُسْдӘ шҰн к+қӘлден ң&ттҰңтаймҰз! ЮрңайсҰқ маүҰнауи серӘктестӘкке байланҰстҰ жіне рухани демеудӘқ арңасҰнда ңҰрҰң мҰқ тӘлмен тісбих ңҰлатҰн кейбӘр перӘштелер секӘлдӘ ірбӘр ҰңҰластҰ, аң к+қӘл таза Н&р шікӘртӘ ңҰрҰң мҰқ тӘлмен истиүф+лтӘреуба етӘп, ң&лшҰлҰң еткендей болуҰн ИліҒи рахҰмнан зор сенӘммен ҚмӘт етемӘз.
Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

БӘрӘншӘден; БидүатшҰ кейбӘр имамдардҰқ пӘкӘрӘне сҚйенӘп бӘз туралҰ айҰптамада Ислам дажжалҰ Үасиене бӘрнеше дажжалдҰқ келетӘнӘн бейне бӘр ңабҰлдамайтҰндай «БесӘншӘ ШуадаүҰ» бӘр міселеге ңарсҰ шҰүҰптҰ. Б&үан жауап ретӘнде АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзиз, ас.а.у.) м&үжизасҰ болҰп табҰлатҰн мҰна хадисте:

لَنْ تَزَالَ الْخِلَافَةُ ف۪ى وِلْدِ عَمّ۪ى صِنْوِ اَبِى الْعَبَّاسِ حَتّٰى يُسَلِّمُوهَا اِلَى الدَّجَّال

çүни "МенӘқ к+кемнӘқ Çүни ікемнӘқ ӘнӘсӘ АббастҰқ &рпаңтарҰ Ислам херлердҰн жалүастҰрадҰ. СосҰн, дажжал келедӘ де халифаттҰ ң&латҰп билӘктӘ ңандҰ ңолҰна аладҰ". Демек, бес жҚз жҰлдай &заң уаңҰт Аббаситтер халифат ң&рҰ мҚбарастҰрадҰ.

— 525 —

КейӘн, ШҰқүҰсхан, Хулагу дейтӘн Қш дажжалдан бӘреуӘ ол халифаттҰ ң&латадҰ. С+йтӘп, м&сҰлмандардҰ дажжал сҰндҰ арасҰнда жҚрӘп басңарадҰ. Демек, бӘрнеше хадистер Ислам ӘшӘнде Қш дажжал келетӘнӘн ділелдейдӘ. Б&л хадистӘқ үадай адбарҰ наңтҰ екӘ м&үжиза болҰп табҰладҰ.

БӘреуӘ: Аббаси мемлекетӘ Çүни халифат ң&рҰлҰп бес жҚз жҰл жалүасатҰнҰ.

ЕкӘншӘсӘ:>Аббаси мемлекетӘн +те залҰм ірӘ бҚлӘкшӘл ШпӘрлӘкпен Хулагу дейтӘн дажжал кҚйрететӘнӘ айтҰлүан. АпҰрм-ай, +зӘнӘқ хадистерӘнде Ү&ран мен Исламүа ңатҰстҰ еқ кӘшкене оңиүалардҰ хабар берген шариүаттҰқ ИесӘ осҰ заманүҰ с&мдҰң оңиүалар туралҰ хабарламауҰ мҚмкӘн бе? Жіне +здерӘқ ойлаهْلَ ا, осҰндай ңиҰн кезеқде ауҰр шарттарда Ү&ранүа табандҰлҰңпен ауңҰмдҰ тҚрде ңҰзмет еткен жіне сол ңҰзметтӘқ жемӘс-пайдаларҰн досңа да д&шпанүа да ділелдеген Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне ишара ңҰлмауҰ істе мҚмкӘн бе?
Саид Н&рси
жалдҰқ* * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ
وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ
[ЖоүарҰдаүҰ Жілил аÇттҰқ ңҰсңа т&жҰрҰмҰ]

Һазиз Н&рдҰқ ңолбасшҰск. Сос ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ңҰзметшӘсӘ бауҰрҰм Ріфіт мҰрза!

çхуди халңҰ +мӘрге ң&мар ірӘ дҚниÇнҰ ңаттҰ жаңсҰ к+ретӘндӘктен ір үасҰрда ңорлҰң к+рӘп, мӘскӘнн теқӘсҚрумен жазаланүан. Дегенмен, Палестина міселесӘнде олар +мӘрге ң&марлҰң, дҚниÇүа махаббат сезӘмӘмен емес, тарихта Палестина ИсрайҰл &лдарҰ жерленген киелӘ жер жіне б&рҰқҰртңҰ үамбарлар +з &лтҰнан болүандҰңтан сол жаүҰнан алүанда мақҰздҰ &лттҰң ірӘ дӘни сезӘммен ірекет еткендӘктен тез дереу жазаүа тартҰлмай отҰр. Юйтпесе, кеқ байтаңңан кетанда ондай кӘшкене ңауҰм істе шҰдай алмай тез арада белгӘлӘ бӘр жерге ңамалҰп тасталар едӘ.

Саид Н&рси
* * * * * *
— 526 —
САУАЛ:>Жер шарҰُلٌّ مр тірӘздес екенӘ жайлҰ аÇт бар ма жіне ол ңай сҚреде? ЖердӘқ жазҰң немесе домалаң екенӘне кҚмінӘм бар. Ү&рҰлҰңтардҰ теқӘз ңоршап жатңан жоң па? Ол теқӘ Ол ке ңоршап т&рүан не нірсе? ЯтӘнемӘн, баÇндап берсеқӘз. Аса ң&рметпен:
ЮмӘрдаүҰлҰң Али молда
Рисалей-Н&р м&ндай міселелердӘ толҰң жауаптандҰрүан. ЖердӘқ шар тірӘзде жіне дӘгӘн Ислам ү&ламаларҰ мойҰндайдҰ, онҰқ дӘнге еш ңайшҰлҰүҰ жоң. АÇттҰқ "сатҰх" Çүни жҚзӘ деуӘ жердӘқ домалаң еместӘгӘне ділел емес. МҚджтахит имамдардҰқ намазда жҚздӘ ңҰблаүа ңаратудҰ шарт ңосңан. Ал шарт болуҰ ҚшӘн барлҰң Әс-ңдҰ +лӘрда болатҰндҰңтан сіждеде де рукуүда да жҚздӘ ңҰблаүа ңарату керек. Б&л деген с+з, жердӘқ шар тірӘздес болуҰмен жҚзеге асадҰ жіне шариүат бойҰнша ҮасиеттӘ ҮаүбанҰқ ҚстӘнен Çүни сн, менарҰшңа дейӘн, ал астҰ жердӘқ ортасҰна дейӘн созҰлҰп жатңан н&рлҰ тӘрек бар екенӘн бӘлдӘредӘ. Сонда шар тірӘздес болүанда ңҰблаүа ңарау намаздҰқ шартҰ бола аандар Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

ҺлӘм Қйадал бауҰрларҰм!

МҚбарак ңасиеттӘ рамазан айларҰқдҰ шҰн к+қӘлмен ң&ттҰңтаймҰз! Хаң Таүала осҰ ңасиеттӘ рамазандаүҰ ҮадӘр тҚнӘн баршақҰзүа мҰқ айдан ңайҰрлҰ ңҰлсҰн, імин. Жіне сексен жҰлдҰң рухани +мӘрд сосҰнҰл болсҰн, імин!

ЕкӘншӘден;>Айтңа дейӘн осҰ жерде болуҰмҰздҰқ бӘз ҚшӘн к+птеген ңайҰрлҰ пайдаларҰ бар деп ойлаймҰн. Егер аңталҰп шҰңңанда осҰ şсҚф медресесӘндегӘ ңайҰрлҰ Әстерден ң&р азҰң едӘк жіне тек аңҰретпен ңатҰстҰ рамазандҰ дҚниÇлҰң Әстермен ш&үҰлданҰп руханиÇтҰмҰзүа н&ңсандҰң келер едӘ. اَلْخَيْرُ ف۪ى مَا اخْتَارَهُ اللّٰهُ сҰрҰмен иншаллаҒ, м&нда да ңайҰрлҰ да Қлкен ңуанҰштҰ оңиүалар боَلِّى еп ойлаймҰн.
— 527 —

Сотта зақ жҚзӘнде бӘздӘ айҰптайтҰн ештеқе таба алмаүандҰңтан тҚкке т&рмайтҰн, биттӘқ ңабҰүҰндай, зақнамаүа еш ңатҰсстап кшаүҰн хаттардҰқ кӘшкене таңҰрҰптарҰн арңау етӘп бӘраң, РисалейН&рдҰқ жаҒандҰң, кҚлли міселелерӘне тиӘсуге сҰлтау таба алмаүанҰн сендер де тҚсӘнген шҰүарсҰқдар,

ЮрӘ +те ауңҰмдҰ жін+зӘ ашН&р тілабаларҰнҰқ жіне РисалейН&рдҰқ орнҰна тек менӘқ жеке басҰма тиӘсӘп, беделӘмдӘ тҚсӘруге тҰрҰсңандарҰ жаңсҰ нірсе. Неге десеқдер, таүдҰр оларүа Рисалей-Н&р мен шікӘрттерӘне осҰлайшаден:>МӘзбей, менӘмен ш&үҰлдандҰруда. Мен де сендерге жіне барлҰң достарҰма айтарҰм: Мен шҰн к+қӘлӘммен тӘптӘ жҚгенсӘз ніпсӘм де б&үан ңосҰладҰ, Рисалей-Н&рдҰқ жіне сендердӘқ аман-саулҰңтарҰқ ҚшӘн басҰма тҚскен ңандай да ңиҰншҰлҰңтардҰ ңуана ірҰз жаушҰлҰңпен ңабҰлдауүа дайҰнмҰн. Жіннат арзан емес, жіҒаннам да босңа емес. ДҚниÇ жіне онҰқ ӘшӘндегӘ машаңаттар да уаңҰтша болүанҰ секӘлдӘ бӘзге д&шпандарҰмҰз тарапҰнан жасалүан з&лҰмдҰңтҰқ аңҰсҰ ертеқ махшар сотҰнда, бӘр б+лӘгӘ дҚниÇда жҚз е жаратнатҰндҰңтан оларүа ашуланудҰқ орнҰна аÇп +кӘнемӘз. Б&л аңиңат, олай болса еш уайҰмдамай ірӘ саңтҰң жасап сабҰр етӘп ірӘ шҚкӘр етӘп таүдҰрдҰқ жазүанҰна риза болҰп, бӘздӘ ңорүап отҰрүан АллаҒтҰқ инаетжірдемӘне сенӘп, тіуекел етуӘмӘз керек. Жлу, бӘҰндаүҰ бауҰрлармен шҰнайҰ ірӘ +зара ж&банҰш беретӘндей ірӘ адал тҚрде жіне бӘр-бӘрӘне арңа сҚйеп с&хбаттасу, достасу арңҰлҰ ңасиеттӘ радҰлҰңңайҰнда топ сауап жинап д&үа жасап, ӘлӘми дірӘстерӘмӘздӘ алҰп осҰлайша уаңҰтша машаңаттарүа к+п мін бермеуге тҰрҰсу Қлкен баңҰт, ірӘ үанибет. Рисалей-Н&р мҰна емтихан дҚниÇда ісерлӘ дірӘс беруӘ жіне д&шпандарҰна +зӘн оңҰтуҰ б&л ірине, малей-Н&ор Н&рдҰқ жеқӘсӘ, мол табҰс.

(СӘлтеме)юКейбӘр бауҰрларҰмҰздҰқ шікӘрт екенӘн босңа жоңңа шҰүаруҰ ісӘресе (........) сҰндҰ кӘсӘлердӘқ б&дан б&рҰн жасаүан мақҰздҰ Н&р ңҰзметӘн орҰжайүанасҰруҰ тӘптен жаүҰмсҰз. Дегенмен б&рҰн атңарүан еқбектерӘн ескерӘп олардҰ кешӘрӘп, ренжӘмеуӘмӘз керек.

Саид Н&рси
* * * * * *
— 529 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ЮуелӘ; Ертеқ ҮадӘр тҚнӘ болуҰ бек мҚмкӘн болүандҰңтан кейбӘр мҚжтіхид имамдар ҮадӘр тҚнӘн сол тҚнге сійкес келедӘ деп айтңан. Діл +зӘ бо +зӘмӘда бӘраң Қммет сол тҚндӘ солай ңабҰлдайдҰ. ИншаллаҒ, діл +зӘ секӘлдӘ ңабҰл болар.

ЕкӘншӘден; ДҚрбелеқ алтҰншҰ камерадаүҰ бауҰрларҰмнҰқ жаүдайҰн уайҰмдап отҰрмҰн. СҰрттан бӘреу осҰ абаңтҰүа ісӘресе алтҰншҰ камеранҰ нҰсанаүа алҰеқбек асатҰнҰ белгӘлӘ. СондҰңтан, ол жердегӘ бауҰрларҰмҰз +те м&ңиÇт ірӘ саң болсҰн, ешнірсеге араласпасҰн.

шӘншӘден; Адвокатңа жіне билӘк басҰндан еш ба оңҰту ҚшӘн хаттаманҰ жӘбердӘқдер ме? Эім, міселе ортаң болүандҰңтан Халил Хилми тек СабридӘқ үана емес ол бірӘмӘздӘқ адвокат, ңорүаушҰмҰз. Мен онҰ солай деп бӘлемӘн. Ол бірӘмӘздӘқ атт",>тӘӘрӘншӘ адвокатҰмҰзүа барҰнша жірдем етсӘн.

Т+ртӘншӘден; Ташк+пӘрҚлӘк СадҰң мҰрзанҰқ жазбасҰн к+шӘрӘп жазу ҚшӘн Сабриге берген едӘм. Егер, жазүан болса тексерӘлген жазбалардҰ оүан берӘқдер. ЖазҰлүан бӘр н&сүҰнауиенде ңалсҰн. ЮрӘ, СадҰңтҰқ +леқ тӘзбегӘнӘқ бӘр данасҰ менде бар, сендерде жоң болса жӘберейӘн.

Саид Н&рси
* * * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден; СендердӘ жіекӘлдӘ тҚрмедегӘ достардҰ мейрамдарҰмен ң&ттҰңтаймҰн! СендердӘ мерекемен ң&ттҰңтаүандардҰ менӘ де ң&ттҰңтаүан деп ңабҰлдаймҰн жіне менӘ сендерге келӘп бухани ң&ттҰңтаүандай ңабҰл алҰқдар, солай болсҰн.

ЕкӘншӘден; Еш себепсӘз темӘр пешӘмнӘқ парша-парша болуҰ арңҰлҰ берген хабар жіне бӘз сол хабарүа байланҰстҰ +те саңтҰң жасап, абай болүандҰңтан бҚлӘктӘқ бетӘ ңайт кереҚзден бӘрге азайдҰ, отңа май ң&йҰлмай арзан ң&тҰлдҰң. ЕндӘ, таүҰ да себепсӘз су ҰдҰсҰмнҰқ үажап тҚрде кҚл-талңанҰ шҰүуҰ бекерге емес. Ол бӘзмҰнанҰҰ да саң болудҰ, т+зӘмдӘлӘк танҰтҰп, абай болуҰмҰздҰ хабар берӘп жатҰр. МаүҰнауи ескертуге байланҰстҰ жасҰрҰн м&напҰңтар

— 530 —

дӘндар топңа ңарсҰ намаз оңҰмайтҰн азүҰндар мен дӘннен безген комунистердӘ айдап салмаң ойлананҰ е. ТӘптӘ, онҰқ &шңҰндарҰ бӘздӘқ камераүа дейӘн жеткен сҰңҰлдҰ.

СӘлтеме:юКеше неге екенӘ белгӘсӘз, к+қӘлӘм к+терӘлӘп, ңуанҰп отҰрдҰм. Үарасамен маү ауҰлҰндаүҰ бауҰрҰм Н&рстҰқ балҰн бӘр ҰдҰсңа салҰп сегӘз ай б&рҰн маүан Çүни ЮмӘрдаүҰ ңаласҰна жӘберӘптӘ. Кеше ЮмӘрдаүҰнан келӘп ңолҰма тидӘ. Дереу маүан ікелӘқдершӘ дедӘм. К+п кҚттӘм келмедӘ. ЮлгӘ ңуанҰшҰм су сепкендей басҰлҰп, дҰ, одашуүа айналдҰ. Мен ҚшӘн жҚз есе ңҰмбат ілгӘ бал салҰнүан ҰдҰс б+тен адамдардҰқ ңолҰна тиӘп, базарүа апара жатңан жерӘнен тҚсӘп кетӘп сҰнҰп ңалҰптҰ. ҮҰрҰң сегӘз жҰлдан берӘ к+р мен зН&рс ауҰлҰмнҰқ мен ҚшӘн аса ңҰмбат тібірӘк ретӘндегӘ сондай тіттӘден бӘр шама айттҰң болсҰн деп ірбӘр бауҰрҰма арнап жӘберӘп отҰрмҰн.

Саид Н&рс.

А * * * * *

Һазиз, адал, ңайтпас ңайсар баруҰрларҰм!

СендердӘ жан-тінӘммен ң&ттҰңтаймҰн! Сендерден с&райтҰнҰм тез арада жарамҰздҰ емдеп жҚргеҰздар! Мен де бҚгӘн тҚнде тіуӘр болҰп шипадан жанҰм жій таптҰ. ОнҰсҰз да «Медресет-уз Зіхра» Н&р шеқберӘнде ауңҰмҰ кеқейӘп шҰнайҰ ҰңҰластҰ, жанкештӘлӘктӘ, инабаттҰлҰңтҰ, кӘшӘпер, мектӘ ҚйретӘп, ң&лашҰн кеқге жаŞда. Олай болса азүантай ірӘ уаңҰтша талүампаздҰң, кӘрпиÇздҰң, еркелеу секӘлдӘ сезӘмдер ол ңуаттҰ дірӘстӘ б&за алмайдҰ, ондай мҰңтҰ бауҰрластҰңтҰ суҰта алмайдҰ. Б&л т&рүҰда «Әр тӘр» рисалесӘ керемет насихатшҰ. ОсҰ кезде бӘздӘ жіне Н&рлардҰ с+ндӘру немесе ңажҰту ҚшӘн еқ с&мдҰң жоспарларҰ мҰнау: Н&р тілабаларҰн бӘрбӘрӘнен суҰту, жалҰңтҰру жіне пӘкӘр ңайшҰлҰүҰн алүа тартҰп араүа от салу. Олар б&үан к+п мін беруде.

Иі,&сҰлмазда азүантай еркелеу болүанҰ рас.

Абай болҰқдар, ңалайша к+здӘқ ӘшӘне бӘр тал шаш тҚссе діу тас тҚскендей ісер етедӘ сол секӘлдӘ ілгӘ с&мдҰң біле туралҰ менӘқ су ҰдҰсҰм Ә маүҰберген-дӘ. Марң&м хафҰз АлидҰқ м&ндай кӘшкене оңиүадан алдҰн ала Çүни опатҰнан б&рҰн хабарлап, шаүҰмдануҰ менӘ жҚз рет +кӘндӘрӘп естен кетер емес.

Саид Н&рси
— 531 —

Азиз, адал бауҰрларҰм!

ТілабалардҰқ наразҰ хаттарҰн тҚрме бажіне тмҚдҚрге бергенӘм жоң. БҰлай дедӘм: ХаттарҰқдҰ ДӘни басңармаүа жіне бӘздӘқ кӘтаптарҰмҰздҰ аңтап шҰүарүан АнкаранҰқ ауҰр ңҰлмҰстар ж+нӘндегӘ жоүарҰ сотҰна +зӘмнӘқ де наразҰлҰң хатҰмдҰ бӘрге бергӘм келедӘ. ЮрӘ олардҰқ ңателӘктескӘ Сарсеткен тӘзӘмдӘ де ілгӘ екӘ орҰнүа, бӘраң ашҰң тҚрде емес тек хабардар ету маңсатҰмен жӘбермек ойҰм бар. ОнҰ +здерӘқмен аңҰлдасңан болатҰнмҰн. ЕндӘ сендер,тӘ емеалардҰқ наразҰ хаттарҰ мен ілгӘ жазбанҰқ екӘ н&сңасҰн жарҰңңа шҰүарсҰн деп адвокатңа айтҰқдар.

ЮрӘ ДӘни басңармаүа м&ндай бӘр хат жазҰқдар: ДӘни ӘлӘмӘ бар адамдардҰ ңорүаштау сендердӘқ бастҰ мӘндеттерӘқ болатҰнӘ ризҰ СаидтҰ жіне онҰқ достарҰн ңорүаштап Афион ңаласҰна берген ңорҰтҰндҰ рапорттарҰқ толҰңңандҰ шҰңңан. Сол ҚшӘн жібӘрленушӘ Саид жіне онҰқ бейкҚні достарҰ сӘздерге дін риза, алүҰсҰн бӘлдӘредқ ирадсҰз да, міселемӘз дӘни ірӘ ӘлӘми болүандҰңтан барлҰң мемлекеттӘк органдардан б&рҰн дӘни басңарма б&л міселеге ңҰзҰүушҰлҰң к+рсетуӘ керек. СондҰңтан, Афион ңаласҰнда еқ бӘрӘншӘ сол орҰнүа +тӘнӘш жазҰп мекеменӘқ үалҰмдарҰна аап, мҰсӘрдӘк. ҮҰсңасҰ, осҰ тектес хаттама жазҰқдар.

Саид Н&рси
* * * * * *

Һазиз, адал бауҰрҰм Ріфіт мҰрза!

ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ң&рметӘне жіне Ү&ранмен байланҰсҰп жҚргенӘқӘз ҚшӘн жіне Н&рлармен жиҰрма жҰл бойҰарҰммеа ңҰзмет еткенӘқӘз ҚшӘн, дереу +зара болүан с&мдҰң бӘраң, сҰрттай кӘшкене, дегенмен жаүдай нізӘк болүандҰңтан +те мақҰздҰ ірӘ тҰм ңайүҰлҰ да +кӘнӘштӘ, зиÇнҰ к+п, аса ңауӘптӘ жіне бӘздӘқ к+зӘмӘздӘ жойүҰсҰ келетӘн жасҰрҰн м&й-тегжарүа жірдем болҰп табҰлатҰн араздасудан бастартҰқдар жіне басңалардҰ да бас тартңҰзҰқдар! Юйтпесе, бӘр тиҰндҰң жеке бастҰқ аңҰсҰ ҚшӘн бӘзге жіне Ү&ран мен Иман ңҰзметӘне жҚз мҰқ сомдҰң зиÇн кел ескӘ осҰ кезде ібден мҚмкӘн. Сендерге ант етейӘн, бӘреуӘқ менӘ ңорлап намҰсҰма тисе, жеке басҰмдҰ ңорласа бӘраң Ү&ран мен Иман жіне Н&р ңҰзметӘнен бас тартпаса мен ол кӘсӘнӘ кешӘрдӘм, татуласҰп, ешде ділмеуге тҰрҰсамҰн.

— 532 —

Д&шпандарҰмҰздҰқ арамҰздаүҰ азүана ренжӘсудӘ пайдаланүҰсҰ келетӘнӘн жаңсҰ бӘлесӘқдер. Олай болса дереу татуласҰқдар! ТҚк маүҰнасҰ жоң, кҚллӘ зиÇн бӘниет, ерӘқе еркелеудӘ ңойҰқдар! Юйтпесе, баз бӘреулерӘмӘз д&шпандарҰмҰзүа Шімси, Шіфик, Тіуфик сҰңҰлдҰ сҰрттай берӘлген боп к+рӘнсе де иман ңҰзметӘмӘзге Қлкен зиÇнҰ тиӘп, тоңҰрауүа &шҰратадҰ. ИліҒи инает-жірдем осҰ кезг Сондн саңтап, бӘреуӘ кетсе орнҰн еселеп толҰңтҰрҰп отҰрдҰ емес пе? ИншаллаҒ, б&л жолҰ да медет берер.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

МҚдҚр «АÇт-Қл КарлҰң мен "Жастар шҰраүҰн» ңаттҰ &натҰптҰ. ЕндӘ, «Аса-и М&са" мен "ЗҚлфикардҰ» с&рап жатҰр. Мен: «Саүан ікелӘп беремӘн!» деп уіде бердӘм. Егер н&сңаларҰ осҰ Афионда болса бӘр «Аса-и М&са", бӘр "ЗҰ жауар" (Қлкен ірӘ ңапталүан)>жіне бӘр тҚйӘр "Жастар шҰраүҰ» мен бӘр «АÇт-Қл КҚбра» сҰйүа тартҰқдар.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَه

Һазиз, адал бауҰрлңтиÇтт

БӘрӘншӘден; Б&л ңорҰтҰндҰ рапорттҰқ нітижесӘ діл ДенизлидегӘдей болдҰ. ДӘни басңарма бӘздӘ айҰптаүан нірселердӘ жоңңа шҰүарумен ңатар жмӘн!".а хош к+рӘну жіне +здерӘнӘқ н&ршҰ еместӘгӘн ділелдеу маңсатҰмен уахибилерге &ңсап бӘршама ӘлӘми сҰн таңңан болатҰн. МенӘқ ойҰмша б&л рапорт айҰптамадаалифатн келген. СебебӘ, айҰптамада кейбӘр нірселер бӘрдей. Олай болса жауаптар топтамасҰнда оүан толҰң жауап бар. Сендер ңалай ойлайсҰқдар? М&нҰ асҰүҰс ірӘ ңиналҰп отҰрҰп жаздҰмадир-ӘкӘншӘден;>ОсҰ кезге дейӘн сҰрт к+зге бӘздӘқ жеке басҰмҰзбен жіне саÇси &йҰм, тариңат деген желеумен жіне кейбӘр жекелеген хаттардҰ сҰлңҰзатҰҰп, тексерӘп ш&үҰлданатҰн. ҮазӘр болса, Сираджун-Н&р, Худжума-тҰ Ситте кӘтаптарҰн ңолүа тҚсӘрӘп, сарапшҰлар Н&рларүа назар аударүандҰңтан жіне жасҰрҰн д&шпандардҰдап жҚп-арбауҰна орай осҰ елдӘқ тҰнҰштҰң пен береке к+зӘ Рисалей-Н&рүа белгӘлӘ маүҰнада тиӘсӘп осҰ кҚнге дейӘн к+п айтҰлүанҰ секӘлдӘ, діл сол уаңҰтта екӘ рет Қлкен зӘлзіла - мен

— 533 —
діл сол туралҰ жаз وَ كَңанҰмда болдҰ. МенӘ растап бейне бӘр:"жазудҰқ ңажетӘ жоң!">дегендей болдҰ, мен де ірӘ ңарай жазбадҰм. БҚгӘн таүҰ соүҰс ңаупӘ бар деген суҰң хабар келдӘ. Мен осҰ жердӘқ імӘрӘне бҰлай дедӘм:

Үашан Н&рларүа тиӘссе Ç жер сӘлкӘнойҰ &ссоүҰс ңаупӘ т+недӘ. БҚгӘнге дейӘн осҰлай болҰп келдӘ. Кездейсоң немесе болуҰ мҚмкӘн емес дей алмаймҰз. М&ндай к+птеген оңиүаларүа куі болдҰң жіне соттарүа да ділелдедӘ. ДтарҰнҰосҰ кезде мен бӘлмесем де РисалейН&рдҰ уайҰмдап алақдаүанҰм бекер емес, сарапшҰлар ңаттҰ сҰнап, ңҰзүанҰп мӘнеген жіне Н&рдҰқ мақҰздҰ кӘтаптарҰна тиӘскен. С+йтӘп маңб&л садаңадай келе жатңан білелердӘқ бетӘн ңайтаратҰн РисалейН&р етедӘе бҚркендӘ, аңҰрҰнда зӘлзіла, соүҰс ңаупӘ т+ндӘ.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

УайҰмдамақдар! БӘзге АллаҒтҰқ инает-жірдемӘ уаңҰтҰнда жетедӘ. СҰрттай ңиҰншҰқдаүар болүанҰмен астарҰнда ИліҒи рахҰм бар. Рисалей-Н&рдҰқ кейбӘр кӘтаптарҰна кҚйе жаүуүа сарапшҰлардҰ зорлап, міжбҚрлесе керек. Юлбетте олардҰқ жҚректерӘ «Н&ршҰ» болүанҰ үой.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَҰ сандҺазиз, адал, ңайтпас ңайсар, уайҰмдап ңорҰңпайтҰн, аңҰреттӘ тастап піни дҚниÇүа ңайтҰп ңҰзҰңпайтҰн бауҰрларҰм!

БӘраз осҰнда ңалүанҰмҰзүа жіне міселемӘздӘ ҚлкейтӘп кешӘктӘргенӘне ңамҰүҰп ңайболүандар! Үайта, мен сиÇңтҰ риза болҰқдар! ЯмӘр бӘр орнҰнда т&рмайдҰ, бірӘ аÇңталадҰ. М&ндай азаптҰ жердегӘ амалдар аңҰреттӘк жемӘс берӘп баңилҰңңа айналадҰ, ірӘ Н&рдҰқ дірӘс алақҰ кеқеŞде.

МҰсалҰ, сарапшҰлар ӘшӘндегӘ имамдар м&ңиÇт тҚрде СираджтҰма срдҰ оңуүа міжбҚр болдҰ. Жіне діл осҰ кезде шҰүуҰмҰздҰқ екӘ т&рүҰдан иман ңҰзметӘмӘзге кеселӘ тиŞӘ мҚмкӘн.

— 534 —

Мен, жеке басҰм т&рүҰсҰнан сендерден де к+п азтерӘн сем даүҰ шҰңңҰм келмейдӘ. Сендер де мҚмкӘн болүанҰнша сабҰр саңтап, шҰдап баүҰп, м&ндай +мӘрге Қйренуге жіне Н&рлардҰ жазҰп-оңудан ж&банҰш тауҰп, рахат алуүа тҰрҰсҰқдар!

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ Ұ бойҰانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден; МенӘқ ңолҰмдаүҰ жақа ірӘппен жазҰлүан аңталу хаттҰқ соқҰндаүҰ б+лӘмӘнӘқ екӘ н&сңасҰ сарапшҰларүа жауап болҰп табҰладҰ. СонҰмен ңатар ДӘни басңармаүа жіне АнкаранҰқ жоүарүҰ сотҰна жӘберу краннҰқолса бӘр н&сңасҰн жӘберейӘн. ЮрӘ сарапшҰларүа жазҰлүан жауаптҰқ бӘр к+шӘрмесӘ осҰ жердӘқ сотҰна тапсҰрҰлсҰн.

ЕкӘншӘден; МіселемӘздӘқ ҚлкейӘп ж&ртңа жариÇ болуҰ ңайҰрлҰ Әс. БҚгрисалеейӘн Н&рдҰ мақҰзсҰз к+рсету маңсатҰмен міселенӘ кӘшӘрейтӘп, жій оңиүа секӘлдӘ к+рсетӘп, бӘраң +здерӘ к+п мін беретӘн. ЕндӘ, б&дан бҰлай иншаллаҒ иман мен Ү&ран ңҰзметӘ анаү&рлҰм ңайҰрлҰ даоң боллҰ болмаң.

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден; БиҰл бостандҰңңа ңауҰшңанҰмҰзда білкӘм кейбӘреуӘмӘз ңажҰлҰңңа барар едӘк. ИншАллаҒ, б&л ниетӘмӘз Әс жҚзӘндҚбра" андай ңабҰл болҰп мҰна азаптҰ жаүдайда атңарҰп жатңан Иман мен Ү&ран ңҰзметӘ сондай мол сауап жаздҰрар.

ЕкӘншӘден; "Рисалей-Н&р Ү&раннҰқ ңуаттҰ хаңиңи тіпсӘрадистӘ ңайта-ңайта айтңанҰмнан кейбӘреулер маүҰнасҰн толҰң тҚсӘнбегендӘктен бӘр аңиңаттҰ баÇндауүа тура келӘп т&р. Аңиңат мҰнау:

ТіпсӘр екӘ тҚрлӘ боладҰ. БӘреуӘ мілӘм, баршаүа , м&ндӘ тіпсӘрлер. Ол Ү&раннҰқ с+з-с+йлемдерӘнӘқ маүҰнасҰн баÇндап, дійектӘ тҚрде тҚсӘндӘредӘ.

— 535 —

ЕкӘншӘ тҚрӘ; Ү&раннҰқ имани аңиңаттарҰн б&лтартпас айүаңтармен баÇндап, ділелдерге сҚҰсадҰ.тіпсӘрлейдӘ. М&ндай тіпсӘр +те ң&ндҰ саналадҰ. МілӘм тіпсӘрлер болса Ү&раннҰқ б&л жаүҰн кейде ңҰсңа ңайҰрадҰ. Ал, Рисалей-Н&р осҰ тҚрӘн негӘз алҰп ерене д&шсӘлмен ңҰрсҰң философтҰқ +зӘн к+зӘн жеткӘзӘп аузҰна ң&м ң&ÇтҰн маүҰнауи тіпсӘр.

шӘншӘден; Тақертеқ бӘр нірсе жазуүа оңталдҰм, кейӘнге ңалдҰ. ЕндӘ сол міселе таүҰ ңозүалдҰ жазуүа СілӘм бей р&ңсат бе пайдартеқ маүан министрлер советӘне +тӘнӘш (петициÇ) жазу ҚшӘн Хусрев пен Тахири келсӘн.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

АпҰрм-ай, ортада еқ к+п зиÇн шегӘп жатңаоңтайтжіне Н&рлар ма? НелӘктен журналистер бӘз туралҰ б&рңаратҰп жазҰп, баспас+з отҰрҰсҰ жиӘ болуда. НегӘзӘнде халҰңңа дӘни тірбие берӘлмесе м&сҰлмандар арасҰнда тура маүҰнада +ктемдӘк, диктатура, жемңорлҰң, параңорлҰң етек алҰп басңа жолдҰқ бімеген ҰладҰ. Неге десеқӘз, м&сҰлман баласҰ б&л кезге дейӘн шҰнайҰ Çхуди немесе христиан болүан емес. ДӘннен безӘп ібден б&зҰлҰп, адамгершӘлӘктен ж&рдай боладҰ. СондҰңтан, м&сҰлман болһшевик болмайдҰ, болсатанҰсҰай анархист болҰп ендӘ онҰ +ктемдӘкпен үана &стап басңармаса басңаша мҚмкӘн емес. БӘз Н&р тілабаларҰ билӘкке де, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зуүа да ниетӘмӘз жоң, керӘсӘнше елдӘқ, халҰңтҰқ баңҰттҰ болуҰна араса етемӘз. БӘзге тосңауҰл болатҰндар дӘннен безген анархистер, отан жіне халҰң жауҰ. ЯкӘмет бӘзге тиӘспек тҚгӘлӘ, ңайта бӘздӘ толҰң ңамңорлҰүҰна алҰп, жідегӘ ктуӘ тиӘс.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден; Ріфіт, ЮдҒім, ЧалҰшканлар жіне Бурхан сҰндҰ Н&рдҰқ жаŞшҰларҰн бостандҰңңа шҰүарүанҰна ңараүанда РисалейН&рдҰқ таралуҰна ңарсҰ емес * * *тиӘсе алмауда. ЮрӘ саÇси &йҰм еместӘгӘнӘқ ділелӘ. Сондай-аң, міселемӘздӘқ мерзӘмӘ &зап, созҰлҰп

— 536 —

кетуӘ бекерге емес, ол жоүарҰ жаңтҰқ дн етудрҰн Рисалей-Н&рүа аударҰп, олардҰ да жаппай оңуүа шаңҰру, ресми жарнама ретӘнде. ОсҰлайша м&нҰ естӘген аңиңат ң&марлардҰқ ңҰзҰүушҰлҰүҰн оÇтуда. Ал б&л, бӘз шеккен азап пен зиÇннан жҚз есе іу баста +зӘмӘзге, сосҰн имдҰқ терүа пайдалҰ ңҰзмет болҰп табҰладҰ. РасҰнда, мҰна заманда осҰлай кеқ шеқберде жойңҰн ірӘ жан-жаңтан шабуҰл жасап жатңан кіпӘрлерге м&ндай киелӘ дірӘс осҰлай тҚрде болса атом бда тақ секӘлдӘ ісер етедӘ.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм, Ріфіт, Мехмед Фійзи, Сабри!

Мен ңатақ бӘр Ұқ Қш жіне маүҰнауи бӘр аÇн бойҰнша, ҚшеуӘқнен Рисале-Н&рдҰқ аңҰсҰ ҚшӘн ірӘ ңазӘргӘ айт мерекесӘнӘқ ң&рметӘ ҚшӘн жіне б&рҰнүҰ достҰүҰмҰздҰқ хаңҰсҰжеде б жақадан пайда болүан ауҰр жараңатҰмҰздҰқ жазҰлуҰна барҰнша тҰрҰсҰқдар! Б&л сендерден Қлкен +тӘнӘш. ЯйткенӘ, бӘздӘқ жасҰрҰн д&шпандармҰз, бӘрӘ маүан ңастандҰң жасау екӘншӘсӘ, арамҰзүа от тастау арңҰлҰ, екӘ тҚрлӘ жоспар бойҰнша Әске кӘрсӘз жіатҰр. Еқ алдҰмен ХҚсревке ңарсҰ сҰн айтңҰзҰп, онҰ мӘнеу +зара ренӘш туүҰзу арңҰлҰ бӘр-бӘрӘмӘзден айҰрмаңшҰ. Мен, сендерге наңтҰ тҚрде айтсондайҚсревтӘқ мҰқ ңатесӘ болса оүан ңарсҰ келуден саңтанамҰн Çүни ңорңамҰн. ЯйткенӘ, ңазӘргӘ кезде оүан ңарсҰ болу деген с+з, тӘкелей Риселе-Н&рүа ңарсҰ, шҰүу маүан ңарсҰ келу жіне бӘздӘ ңинаүандарүа болҰсу сірӘ ре опасҰздҰң екендӘгӘ, менӘқ пешӘмнӘқ үажайҰп жаүдайда жарҰлҰп кеткенӘ сиÇңтҰ себепсӘз бӘр оңиүадан белгӘлӘ болдҰ. ЮрӘ, маүан жасалүан б&л соқүҰ азаптау, ңиÇнаттҰқ себебӘ +з араларҰмҰзда мінсӘз ірӘ зиÇндҰ тҚрдегӘ бн ҚлкеӘмӘзге болҰспау, жаңтаспау екенӘне кҚмінӘм жоң. Яте с&үанаң бӘр ңол бӘздӘқ арамҰзүа, ісӘресе алтҰншҰүа кӘрӘп алүанүа &ңсайдҰ. Иі, менӘ осҰ мереке кезӘнде жҰлатпақдар, шҰн к+қӘлден татуласҰқдар!

Саид Н&рси
* * * * *
аба алِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Мен бҚгӘн тек екӘ-Қш бауҰрҰмнҰқ үана аңталҰп шҰүуҰн ңалар едӘм. Дегенмен АллаҒ жарҰлңап, келешҰқ пайдасҰ ҚшӘн босап шҰүуҰн кейӘнге ңалдҰрдҰ. ШамасҰ жиҰрма кҚндей б&л жаүдайҰмҰз осҰлай жалүаса беруӘ мҚмкӘн. ОсҰлай болуҰ керек едӘ тӘптӘ, +те ңажет дер едӘм. ЯйткенӘ, осҰ мейрамда бірӘердӘм: бӘрге болуҰмҰздҰқ +зӘмӘзге жіне Н&рларүа жіне ңҰзметӘмӘзге пайдасҰ зор, сондай-аң рух пен тінӘмӘздӘқ рахаттануҰна себеп, сонҰмен ңатар, ңажҰлардҰқ д&үа-тӘлектерӘне ҚлескттардҰамҰз жіне Анкараүа жӘберӘлген Рисалей-Н&рдҰқ сҰнүа &шҰрауҰнан ң&тҰлуҰна жіне бӘздӘқ з&лҰмдҰңңа &шҰраүанҰмҰздҰ к+рӘп жанҰ ашҰп Н&рүа &мтҰлүандар мҰна нҰнҰқ артуҰна сондайаң, ңазӘргӘ болҰп жатңан ңателӘктерге риза болҰп отанүа, халҰңңа, дӘнге ңиÇнат жасап жатңандарүа мойҰнс&нбаүандҰүҰмҰзүа ділел болуҰ ҚшӘн осҰлай болуҰ керек-тӘ.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْم етӘп
بْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СарапшҰлардҰқ ҰнсапсҰз тҚрде ірӘ ңате ірӘ орҰнсҰз сҰнапмӘнеуӘнӘқ себебӘ, уахабилӘк оймен Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) РисалейН&рменбӘр н& байланҰстҰлҰүҰн жіне жоүарҰ баүалауҰн ңорҰта алмай ңҰзүандҰ. Сондай-аң, бҰлтҰр зімзім судҰ т+гӘп жіне биҰлүҰ ңажҰлҰң ниетӘмӘздӘ Әске асҰрмай тастаүан кҚдӘктерӘ болса керек, ңате ірӘ ңҰзүана шҚйлӘгуӘнӘқ себебӘ «БесӘҰң байа» екенӘ тҚсӘнӘктӘ болдҰ. Діл м&ндай кҚдӘк жайлаүан заманда жіне Қрей билеген кезде бӘзге еқ ҰқүайлҰ да есендӘк жерӘ абаңтҰ деп ойлаймҰн. ИншаллаҒ, Н&рлар бӘздӘ ірӘ +зӘн аңтап, бостандҰңңа ңауҰшт, ол ж боладҰ. Рисалей-Н&р теқдесӘз тҚрде, ңиҰн ңҰстауда, ңаптаүан жаудҰқ ӘшӘнде м&ншалҰңтҰ +зӘн ңҰзҰүа оңҰтңҰзҰп, шікӘрттерӘн тҚрмеде іртҚрлӘ жаүдайда ңҰзмет еткӘзӘп, олардҰқ ңаттҰ ңиналуҰна АллаҒтҰқ инаетжірдемӘмен мҚмкӘндӘк бермей -Ә ЗҚлОлай болса, бӘз осҰүан ңанаүат ңҰлҰп шаүҰмданудҰқ орнҰна шҚкӘр етуге мӘндеттӘмӘз. ОсҰ к+зңарас менӘ ауҰр азаптарүа шҰдап, т+зӘмдӘ болуүа итермелейдӘ. АллаҒтҰқ ӘсӘне араласпаймҰн.

Саид Н&рси
— 538 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Һазиз, адал бауҰрншама

БӘрӘншӘден; Сахих риуаÇт бойҰнша «ҮадӘр тҚнӘн рамазаннҰқ екӘншӘ жартҰсҰнда ісӘресе, соқүҰ он кҚнӘнде Әздеқдер!» дегенӘне ңараүанда осҰ тҚндер іркӘмге сексен жҰлдҰң үибадат &тндегӘ н ҮасиеттӘ ҮадӘр тҚнӘ болуҰ бек мҚмкӘн. СондҰңтан, мҚмкӘндӘктӘ пайдаланҰп ңалу ірине м&ндай сауабҰ мол жерде зор табҰс, Қлкен баңҰт.

ЕкӘншӘден;>مَنْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمӘреудӘنَ الْكَدَرِ(ТаүдҰрүа сенген адам уайҰм ңайүҰдан аман боладҰ!)>дегендей жіне خُذُوا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ اَحْسَنَهُ Çүни"ірнірсенӘқ жаңсҰ жаүҰна ңарақдар!">ңаүидасҰна орай, бай а-аң;
اَلَّذ۪ينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ اَحْسَنَهُ اُولٰٓئِكَ الَّذ۪ينَ هَدٰيهُمُ اللّٰهُ وَ اُولٰٓئِكَ هُمْ اُولُوا الْاَلْبَابِ
АÇтҰнҰқ ңҰсңа т&жҰрҰмҰ:"С+з тҰқдап ӘшӘнен тамаша ірӘ пайдалҰсҰн амалنْعَةِдер жіне керек емесӘн тастаүандар, мӘне олар АллаҒтҰқ ҒидаÇтҰ нісӘп болүан аңҰлдҰ жандар!".
БӘздӘқ мӘндетӘмӘз діл ңазӘр ірнірсенӘқ жаңсҰ жаүҰна, к+қӘлдӘ к+теретӘн кӘшіҒиҰна ңарау. Юйтпесе, маүҰнасҰз, бос, зиÇндҰ ірӘ мазанҰ алатҰн, жаүҰмсҰз, уаңҰтша жаүдайлар назарҰмҰздҰ +зӘне аударҰп бос іуре ңҰладҰ. СегӘзِ وَ ا+зде бӘр баңшаүа кӘрген екӘ адам жайлҰ естерӘқде болар. БӘреуӘ баңҰттҰ едӘ, баңшадаүҰ гҚлшешектерге, жаңсҰ нірселерге ңарап к+қӘлдӘ тҚрде демалүан болатҰн. ЕкӘншӘ бейбаң болса баңшанҰ таа бес ж+ндеу ңолҰнан келмейтӘн бола т&ра жаүҰмсҰз, лас нірселермен ш&үҰлданҰп, тек соларүа ңарап асңазанҰн ауҰртҰп демалмаң тҚгӘл мазасҰ кетӘп ң&Әр айнен болатҰн. Иі, ңазӘргӘ ңоүамда ісӘресе şсҚф медресесӘнде бейне бӘр ілгӘ баңша секӘлдӘ, ӘшӘнде ласҰ да тазасҰ да, к+қӘлдӘсӘ де к+қӘлсӘзӘ де бӘрге жҚрермей оҰлҰ бар жан, к+қӘлдӘ ірӘ тамаша нірселермен ш&үҰлданҰп жаүҰмсҰз, мазанҰ алатҰн нірселерге мін бермейдӘ. ШаүҰмданбайдҰ, уайҰмдамайдҰ, ңайта шҚкӘр етедӘ, к+&маңңа+терӘқкӘ жҚредӘ.
Саид Н&рси
— 538 —

т болҰ, адал бауҰрларҰм!

ЕкӘ н&сңанҰқ бӘреуӘ менӘкӘ бӘреуӘ мҚдӘрдӘкӘ. ЮуелӘ менӘқ ңолжазбам бар н&сңанҰ алҰп соүан ңарай мҚдҚрдӘқ н&сңасҰн тексерӘп тҚзетӘқдер. Мен, б&л жолҰ «АÇт-Қл КҚбранҰ» талдап, талңҰлап отҰрүанҰмда ЕкӘншӘ тарауҰн - соқҰ Г+лк+Ән - жіне аÇң жаүҰндаүҰ диалог, жазбанҰқ аса мақҰздҰ екенӘне к+зӘм жеттӘ, к+п пайдама жарадҰ. Сендер де пайдасҰн к+ру ҚшӘн бӘреуӘ оңҰп ңалүандарҰ тҰқдасҰн. ТекҰ аталеру ниетӘмен деп босңа оңҰлмасҰн. ОсҰлайша, екӘ-екӘден б+лӘнӘп бауҰрларҰмҰз талдап-талңҰласҰн.

ЕкӘншӘден; Маүан тиесӘлӘ ОнҰншҰ С+з, осҰ жердегӘ хаттар, басңа да жазбалар заÇ болҰп босңа жоүалҰп кетпес екенӘн б&л ӘстӘ ңадаүалаудҰ Жійлан бауҰрҰма тапсҰрүан едӘм.

Саид Н&рси
* * * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Мен осҰ ңазӘр ЖілжілутиÇнҰ оңҰп отҰрүан едӘм, بӘмнӘқ تَبَارَكَ ثُمَّ نُونٍ وَ سَٓائِلٍ с+йлемӘндегӘ"ТаүдҰр РисалесӘне ишара ңҰлатҰн жиҰрма алтҰншҰ міртебедегӘ>ثُمَّ نُونْсҚресӘнӘқ таүдҰр с+зӘмен не байланҰсҰ бар?">деген ой к+кейге келген кезде мҰнадай маүҰна ашҰлдҰ: ол сҚренӘқ басҰн оңнаразҰда к+ргенӘм:
نٓ وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ аÇтҰ барлҰң ңаламдардҰ жазу жолдарҰнҰқ жіне кӘтаптардҰқ негӘзӘ, тҚп н&сңасҰ міқгӘ баңи б&лаүҰ, ежелгӘ &стазҰ таүдҰрдҰқ ңаламҰ болҰп табҰладҰ. Н&рүа жіне АлӘ Çүни ізіли ӘлӘмӘнӘқ н&рҰна ишара ңҰлатҰн نٓ с+зӘ болмаң. Демек, وَالذَّارِيَاتِ с+зӘ"Зірре рисалесӘне">ишара еткенӘ секӘлдӘ +те ңуаттҰ батңа ңапен نٓ с+зӘ де ТаүдҰр рисалесӘмен ңуаттҰ ишара арңҰлҰ байланҰстҰ.
Саид Н&рси
* * * * *
— 539 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ
БӘрӘншӘден;>اَلْخَيْرُ ف۪ى مَا اخْتَارَهُ اللّٰهُ сҰрҰна орай, міселемӘздӘ кейӘнге ңалдҰруҰ деймӘлҰ болар. ЖҚрегӘм жіне Н&рлардҰқ бостандҰүҰ да солай болуҰн керек ететӘн. СендердӘқ бӘр-бӘрлерӘқдӘ ж&батҰп, рухани ңуат берӘп ірӘ +зара тіттӘ с&хбат жасап ӘлӘми пӘкӘр алҰсҰпңатҰстРисалей-Н&рдҰ жазҰп, талдап-талңҰлап осҰлайша мҰна уаңҰтша азүантай ңиҰншҰлҰңтҰ жойҰп рахҰмшҰлҰңңа айналдҰруүа тҰрҰсҰқдар. МҰна піни саүаттардҰ баңи саүаттарүа ауҰстҰрҰ секӘлиншаллаҒ.

ЕкӘншӘден; Язара мейрамдасуҰмҰз соттҰқ уаңҰтша ңапасханасҰнда +ттӘ-ау. Олай болса, мен де сендерге мейрамдҰң шекер ретӘнде КонÇ ңаласҰнҰқ батҰрҰ ЗубейӘрдӘқ ікелген зімзім суҰ мен Н&рс ауҰлҰнан келген мен ҚшӘн +те ңҰмбат балдҰ м арңҰетемӘн. Сендер балдҰқ ҰдҰсҰна су ң&йҰп араластҰрҰқдар да ӘшӘне зімзімдҰ тамҰзҰқдар. Рахаттана ӘшӘқдер, ас болсҰн!

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Қш С+зз, адал бауҰрларҰм!

ҮадӘрлӘ елеулӘ де бӘр кӘсӘ мақҰздҰ бӘр с&раң с&рауҰ: С&раң бҰлай: "СендердӘқ саÇси &йҰм емес екендерӘқ Қш мірте сот арңҰлҰ расталҰаң, кет&рүҰдан аңталдҰқдар. ЮрӘ жиҰрма жҰлдан берӘ ақдҰп, жӘтӘ ңадаүалап алтҰ уіліÇт ол т&рүҰдан тиӘсетӘн кӘні таба алмадҰ. Солай бола т&ра Н&ршҰлардаүҰ байланاَيُّهрҰм-ңатҰнас ешбӘр саÇси &йҰмда, ешбӘр комитетте жоң. БӘздӘ мазалап жҚрген осҰ с&раңңа жауап берсеқӘз!" .

Мен айттҰм: "Иі, Н&ршҰлар &йҰм-ң&йҰнмен ісӘресе саÇси, дҚниÇуи жіне болҰмсҰз жіне жеке т&лүаңтҰ з да белгӘлӘ бӘр топтҰқ мҚддесӘ ҚшӘн ң&рҰлүан &йҰммен байланҰсҰ жоң, +здерӘ де ешңандай &йҰм емес. БӘраң, осҰ отаннҰқ азаматтарҰ дӘн ИслаадҰ де жанҰн ңуана-ңуана пида еткен б&рҰқүҰ ата-бабаларҰнан мирас алүандай &йҰмдасңан тҚрде жанкештӘлӘк к+рсетуӘ менӘ дін риза ңҰлҰп Денизли сотҰнда мҰна т+меңарсҰлс+здӘ олардҰқ атҰнан с+йлеткӘзген болатҰн:

— 540 —

"МИЛЛИОНДАҺАН БАТұРЛАРДұҢ БАСұ Ү РБАН БОЛҺАН Лұ АҮИҮАТҮА БӨЗДӨҢ ДЕ БАСұМұЗ ПИДА БОЛСұН!".

Сонда соттаүҰлар ақ-тақ болҰп, жоүарҰ баүалап Қндемей ңалүандҰ. Демек, Н&ршҰлардҰқ арасрудҰқ ҰнайҰ, ҰңҰластҰ, тек АллаҒ ризасҰ ҚшӘн, болҰмдҰ жіне аңҰрет ҚшӘн ірекет ететӘн жанкештӘ азаматтар бар. Оларүа масондар, коммунисттер, дӘн б&зарлар, бҚлӘкш) жҚз дӘннен безгендер, астҰртҰн &йҰмдар тҚк Әстей алмаүан соқ +кӘметтӘ, ідӘлет басңармасҰн алдатҰп, ңайда тартса, созҰла беретӘн зақнҰқ бабҰмен олардҰ сҰндҰрүҰсҰ, таратңҰсҰ келедӘ. Ү&дай ңаласа тҚк Әстей алмайдҰ. Үайта, Н&үан бӘиманнҰқ жанкештӘ шікӘрттерӘнӘқ к+беŞӘне себеп боладҰ.

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

КешегӘ с&раңңа &ңсас, бӘраң ңҰрҰң жҰл б&рҰн с&ралүан с&раңжауаптҰ баÇндап берейӘн. Б&рҰқүҰ Саидтп МаүбӘрттерӘ &стазҰмен тҰүҰз байланҰста болҰп, етене жаңҰн араласатҰнҰ сонша бӘр-бӘрӘне жанҰн пида етуге дайҰн болатҰндҰңтан Ван, Битлис аймаңтарҰнда армÇндардҰқ ңару тобҰнҰқ, "ташнак" деп аталатҰн жанкештӘлерӘ жойңҰн ірекетпайҰм халҰңңа дамҰл бермеген соқ б&рҰқүҰ Саид шікӘрттерӘмен жасаң ң&рҰп оларүа ңарсҰ тойтарҰс беретӘн. ЯзӘ тілабаларҰна ңару-жараң тауҰп, берӘп медресесӘ бӘр кездерӘ іскери б+лӘмше секӘлдӘ кӘтаптармен бӘрге ңару-жараңтар т&ра медтӘқн болдҰ. Содан бӘр іскери келӘп, б&л жаүдайүа "МҰна жер медресе емес іскери б+лӘмшеге &ңсайдҰ!" деп, сол кезде Битлисте к+терӘлӘс болҰп жатңандҰңтан ңауӘптенӘп: "ҮаруларҰқдҰ тапсҰрҰқдар!" деп імӘр бердӘ де ңолдарҰна тҚскен он бес маузр адамдӘ жинап алүан-дҰ. БӘрекӘ ай +тпей дҚние жҚзӘлӘк соүҰс басталҰп бӘз ңару-жараңтарҰмҰздҰ ңайтҰп алдҰң. ҮойшҰ ійтеуӘр...

Соүан байланҰстҰ айтайҰн дегенӘмекӘҚш кезде менен с&радҰ: "ЕтӘнен ет кесӘп алсақ да ңайтпайтҰн ңайсар армÇн &йҰмҰ сендерден ңорҰңса керек, сендер Ерек тауҰна шҰңңан кезде олар артңа шегӘнӘп басңа жаңңа кететӘн. АпҰр-ай, олар тайсалатҰндай сендерде ңандай кҚш-ң&дрет б ңабҰл550

Мен б&үан бҰлай жауап бердӘм: "ДҚниÇлҰң фіни +мӘр ҚшӘн санҰ аз халҰңтҰқ азаматтарҰ +здерӘнӘқ болҰмсҰз &лтшҰлдҰң сезӘмӘмен халңҰнҰқ болашаүҰан, басендӘгӘ ҚшӘн жанкештӘлӘкке дайҰн армÇндардҰ к+збен к+рӘп т&рсҰқдар. Олай болса ілбетте, міқгӘ +мӘр ҚшӘн жіне орасан зор Ислам ңалҰқ ж&ртҰ ҚшӘсӘнене олардҰқ болашаүҰ ҚшӘн жіне "ажал бӘреу, одан ңашҰп ң&тҰла алмайсҰқ!" деп сенетӘн шікӘрттер ілгӘ жанкештӘ армÇндардан керӘ ңалмаса керек. {(СӘлтеме): БауҰрларҰмнҰқ атҰнан лайҰң болмасам да айтарҰм: Егер ңажет болса Инша Аллах, олаҒи инасҰп тҚсемӘз. БӘз дӘни міселеде үана емес ерлӘк жасауүа келгенде де ата-бабаларҰмҰздҰқ м&рагерлерӘ екенӘмӘздӘ к+рсетемӘз ілӘ.} Керек болса, анҰң ажалдҰ жіне болуҰ кҚміндӘ бӘрнрҰптарлдҰң +мӘрӘн миллиондаүан жҰлдҰң анҰң +мӘр ҚшӘн жіне миллиардтаүан дӘн бауҰрларҰнҰқ есендӘгӘ ҚшӘн, олардҰқ жарңҰн болашаүҰ ҚшӘн еш ойланбастан, ңуана да маңтүҰп жоа жанҰн пида етедӘ.

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал, сенӘмдӘ де мейрӘмдӘ бауҰрларҰм!

ЕкӘ кҚн болдҰ бп аңтаен жҚйкем ауҰрҰп ңаттҰ тҰмауратҰп жҚрмӘн. М&ндай кездерде бӘрауҰң достармен жҚздесу адамдҰ ж&батҰп к+қӘлге, демеу болатҰндҰңтан ңажеттӘлӘк сезӘнсем де жалүҰз +зӘмдӘ ңамап, ешкӘммен жолҰңтҰрмай ңойүанҰ жанҰма ңаттИман нҰ. ШаүҰмданүандай к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ:

"Б&л азаптҰқ сҰрҰ не, ңҰзметӘмӘзге ңандай пайдасҰ бар?".

Кенет бҚгӘн тақертеқ м&ндай бӘр ой келдӘ:>СендердӘ осҰндай ауҰр емтиханмен сҰнаудҰÇүни м +те майда електен бӘрнеше рет +ткӘзудӘқ Çүни"АлтҰн ба? БаңҰр ма?">деп байңаудҰқ жіне бӘрнеше т&рүҰдан еш аÇмай "б&лардҰқ ніпсӘлерӘнӘқ ҚлесӘ бар ма, жоң па? деп тіжӘрибе жасаудҰқ ңҰзметӘмӘзге Çүни ҰңҰластҰ талап етҰштҰүҰхаң пен аңиңатңа негӘзделген ңҰзметӘмӘзге +те ңажет. Сол ҚшӘн ИліҒи таүдҰр, Раббани инает-жірдем р&ңсат бердӘ. ЯйткенӘ м&ндай емтихан дҚниÇсҰнда ңҰрсҰң жіне сҰлтау тапңҰш ҰнсапсҰз д&шпандардҰқ к+з алдҰнда осҰлай ашҰңтан ашҰر۪يكَ ет к+рсетӘлгендӘктен, ешңандай да ңулҰң, ешбӘр менмендӘк, ашу-Ұза араласпай жіне дҚниÇлҰң Çки жеке басңа
— 542 —

ңатҰстҰ немесе аңҰреттӘк пайда кҚтп"

дӘр тазал аң ниетпен, пік пейӘлмен, тек аңиңат ҚшӘн атңарҰлҰп жатңанҰна к+здерӘ ібден жеттӘ. Егер м&ндай ашҰң болмаүанда неше тҚрлӘ ой тууҰ мҚмкӘнмамдҰң С+йтӘп, к+пшӘлӘк мҚмин халҰң толҰң сенбей: "МҚмкӘн бӘздӘ алдап кетер!" деп, ал зиÇлҰ ңауҰм кҚмінмен ңарар едӘ. "КейбӘр мансапңорлар секӘлдӘ жаүҰмпазбоп ат сенӘмге кӘру ҚшӘн ідейӘ Әстеп жҚр!" деген кҚдӘктен толҰң ң&тҰла алмас едӘк. ЕндӘ, м&ндай емтиханнан кейӘн еқ ңҰрсҰң ірӘ кҚміншӘл адамнҰқ +зӘ сенбеске шара жоң. ҮиналүанҰмҰз рас, бӘрӘр &садасҰ мҰқ есе к+п, иншаллаҒ!

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Т&тңҰнда жҚргенде болүан оңиүанҰқ газетте жарҰң к+руӘ б&ңара халҰңтҰқ назарҰн аударҰп, сҚйӘспеншӘлӘгӘн арттҰрүанүа &ңсайдҰ. АҰна дазӘнде, ел-ж&рттҰ бӘзден ҚркӘтӘп, ңатақ тҰйҰм салҰп халҰңтҰ бӘзге жолатпауүа тҰрҰсатҰн. БӘзге ісӘресе, маүан ңиÇнат жасауүа ң&мар Қш ресми адам Çүни тҚрме басшҰсҰ кеше мек, м т&рҰп бҰлай деп жатңанҰн естӘдӘм: "Саид терезенӘқ алдҰна барса болдҰ ж&рт жиналҰп к+руге тҰрҰсадҰ. СондҰңтан терезе жаңңа жоламасҰн! Болмаса камерасҰн аустҰрҰқдарлаң т&ндер істе уайҰмдамақдар! Мен ңандай да болсҰн ңиҰншҰлҰңңа шҰдауүа бел байладҰм. Д&үаларҰқнҰқ арңасҰнда иншаллаҒ, ңиҰншҰлҰңтар ңуанҰштарүа айналадҰ, ілӘ-аң!..

ЮлгӘ т&тңҰндаүҰ тҰүҰзҰқ жалпҰ негӘзӘ бар, болүанҰ рас, дегенмен куігерӘм болмаүандҰңтан егжей-тегжейлӘ айтапүан едӘм. БӘр топ іскердӘқ менӘ ату ҚшӘн келгенӘн кейӘн бӘлдӘм. ОрҰс ңолбасшҰсҰ кешӘрӘм с&рап орҰсша бӘрдеме айттҰ, мен тҚсӘнбедӘм. Демек, ң&мар рде болҰп, сол оңиүанҰ газетке берген м&сҰлман жҚзбасҰ орҰсша тҚсӘнетӘн болүанҰ үой. Демек, ңолбасшҰ ңайта-ңайта «Һафу етӘқӘз!» дептӘ.

БауҰрларҰм! Мен Рисалей-Н&рмен ш&үҰлданүан сайҰн мазасҰздҰң азаÇдҰ. Демек, бӘздӘқ лмҰсҰ ӘмӘз Н&рлармен ш&үҰлдану жіне уаңҰтша нірселерге мін бермеу, сабҰр саңтап, шҚкӘр ету.

Саид Н&рси
— 543 —

БЮДИ ЗЗАМАННұҢ ТАҢҺАЛАРЛұҮ ЕРЛӨГӨ ЖАЙЛұ

["ЮҒл-и СҚннет" МенӘқӘнӘқ ңазан айҰ он бесӘншӘ ж&лдҰзҰндаүҰ н+мӘрӘнде жарҰң к+рген, газеттӘқ меншӘк иесӘ адвокат бӘр кӘсӘнӘқ маңаласҰ]

Мен, БӘрӘншӘ ДҚние ЖҚзӘлӘк соүҰстуікӘл ис аумаүҰнда оң тиӘп жаралҰ халде т&тңҰнүа тҚстӘм. БідиҚззаман да сол кҚнӘ т&тңҰндалүан екен. Ол, СӘбӘрге айдалатҰн, адам к+п ң&жҰнаүан баракта болатҰн. МенӘ Бакуге ңарастҰ НангҚн аралҰнд онҰқ дҰ. БӘрде т&тңҰндардҰ тексеруге келӘп, барактҰ аралап жҚрген Николай Николаевич БідиҚззаманнҰқ алдҰнан +тӘп бара жатңанда ол тҚк мін бермей, орнҰнан мҚлдем ңимҰлдамадҰ. Б&л оңиүа бас ңолбасшҰнҰқ назарҰн аударҰпӘрӘншӘсҰлтаумен таүҰ да алдҰнан +тедӘ. БідиҚззаман таүҰ да мӘз баңпай отҰра бердӘ. шӘнше міртесӘнде ңарсҰ алдҰна т&рҰп аудармашҰ арңҰлҰ бҰлай дедӘ:

ан болсҰ, менӘ танҰмай ңалдҰ-ау!

-Жоң, танҰдҰм. СӘз Николай Николаевич, ПатшанҰқ наүашҰсҰсҰз.

Кавказ шайңасҰна жауаптҰ ңолбасшҰсҰз - дедӘ БідиҚззаман.

-Олай болса, нелӘктен менсӘнбей, к+кӘректенедӘ?

-Жоң, жоң! Һафу етсӘолатҰн менсӘнбей т&рүанҰм жоң. Мен ңасиеттӘ дӘнӘмнӘқ імӘрӘн орҰндап т&рмҰн.

-ДӘндерӘқ не дейдӘ?

-Мен м&сҰлман үалҰмҰмҰн. ЖҚрегӘмде иман бар. ИмандҰ кӘсӘ иманҰ жоң адамнан ҚстееткӘзгр мен орнҰмнан т&ратҰн болсам дӘнӘмдӘ ң&рметтемеген болар едӘм. Сол ҚшӘн орнҰмнан т&рмадҰм.

-МенӘ имансҰз дегӘқӘз келе ме? Олай болса менӘқ жееспей ҰмдҰ жіне армиÇмдҰ ірӘ халңҰмдҰ сондай-аң патшанҰ ңорладҰқҰз. Дереу, іскери сотта міселесӘ ңаралсҰн!

Б&дан соқ іскери сот отҰрҰсҰ боладҰ. Сол жердегӘ ТҚрӘк, Алман жіне АвстриÇ офицерлерӘ келӘп жеке-жеке БідиҚз оңҰқда ңолбасшҰдан кешӘрӘм с&рауҰн +тӘнедӘ. БідиҚззаман алүан бетӘнен ңайтпай:

-Мен аңҰрет ілемӘне к+шӘп, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ алдҰна барүҰм келедӘ. СоңҰлмҰс маүан паспорт керек. Мен иманҰмнҰқ талабҰна сай ірекет еттӘм.

— 544 —

М&нҰ естӘгендер ҚнӘ шҰңпай, ендӘ не боладҰ екен тҰм-тҰрҰс, ӘстӘқ соқҰн деп кҚтедӘ. ОтҰрҰс аÇңталҰп, сот шешӘмӘ жоүарҰа ОрҰс патшасҰна жіне онҰқ іскерӘне тӘл тигӘзгенӘ ҚшӘн ату жазасҰ деп ңарар алҰнадҰ. Б&йрҰңтҰ орҰндауүа келген іскерлердӘқ командирӘне БідиҚззаман кҚлӘмсӘреп: «Он бес минуттҰң бӘр шаруам бар едӘ. СонҰ орҰндауүа р&хмедиÇтсеқӘз!» дейдӘ де дірет алҰп екӘ рікат намаз оңидҰ. Болүан жійттӘ баңҰлап т&рүан Николай Николаевич аңҰрҰнда БідиҚззаманнҰқ ңасҰна келӘп:

Ұр жазкешӘрӘқӘз! Мен сӘздӘ ідейӘ ерегесӘп Әстеп т&р деп ойладҰм. Сол ҚшӘн зақүа сійкес ірекет ңҰлдҰм. Үарап отҰрсам сӘз м&нҰ имандҰлҰңтан жіне кие кӘтапӘқӘздӘқ імӘрӘ бойҰнша Әстеген екенсӘз. Сот шешӘмӘ кҚшӘн жойдҰ. ДӘнге берӘктӘгӘқӘз ҚшӘн маңтауүа т&рарлҰң ерлӘк жасадҰқҰз. СӘздӘқ мазақҰздҰ алүанҰм ҚшӘн таүҰ да кешӘрӘм с&раймҰн, менӘ үафу еуи Ғім

БҚкӘл м&сҰлмандарүа ҚлгӘ боларлҰң осҰ бӘр ңасиет пен дӘнге берӘктӘктӘ жіне керемет таңуалҰңтҰ бӘр жҚзбасҰ досҰм +з к+зӘмен к+ргендерӘн айтҰп отҰр едӘ. М&нҰ естӘген кезде ерӘксӘз к+зӘме жас келдӘ.

АбдурраҒим

Газеттен алҰнүан осҰӘнен мӘнӘ жариÇлауүа стаз айтпаса да +те ңҰзҰңтҰ ірӘ үибратңа толҰ, ісерлӘ болүандҰңтан осҰ жерге енгӘзгендӘ ж+н к+рдӘк.

Хусрев
* * * * * *

БауҰрларҰм!

МенӘқ еш тібетӘм жоң ірӘ бӘреуден сҰй-кіде алуүа болмайтҰндҰңтан пен исҰбаүамдҰ Çүни азүантай сарҰ май мен бӘр дорба жҚзӘмдӘ жіне бӘршама алма мен екӘ ң&тҰ шій жіне шекердӘ сендерге тарту етемӘн. Сендерге тібірӘк бермек ойҰм болдҰ бӘраң, сендерде бар екен. Мен сол баүаүа ңатҰң, ж&мҰртңа, нан аламҰн. Оүан"Зіхра"ا وُسْсесӘнӘқ шікӘрттерӘ"тібірӘктӘ ңабҰлдамадҰ">деп ренжӘмесӘн. ОнҰ м&ңтаж адамүа Ғім арзанүа ірӘ лайҰңтарүа сатарсҰқдар. ОсҰлайша"Зіхра">медресесӘ жіегӘз бдӘқ кідемӘз берекелӘ болҰп, сондай-аң маүан да алүан адамдарүа да шипа болсҰн. Хусрев баңҰлаушҰ ал, Жійлан мен ХҰфзҰ сатушҰ болсҰн.
Саид Н&рси
— 545 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден; Мен туралҰ газетте жазҰлүан маңалаүа байлҚсӘрӘп айтарҰм: ОрҰстҰқ озбҰр ңолбасшҰсҰ иманнҰқ айбҰндҰлҰүҰн к+ргенде ашуҰн басҰп, райҰнан ңайтңанда, мҰна Рисалей-Н&рдҰқ +те ңуаттҰ ірӘ жеке басҰмнан жҚз есе жоүарҰ дірежедегӘ имани дірӘстердӘ к+збен -Ұ Үам мемлекеттӘк ресми ңҰзметкерлер райҰнан ңайтпай, ерегӘсе берсе ілбетте олардҰ тозаңтан басңа нірсе тазартпаса керек. УаңҰтша мҰна дҚниÇлҰң +мӘрге м&ндай Қлкен ңҰлмҰстҰқ ауҰр жазасҰ сҰймасҰ анҰң. ИншаллаҒ, лик-Ә й-Н&р олардҰқ к+бӘсӘнӘқ жҚректерӘ б&зҰлмай т&рҰп ң&тңарүанүа &ңсайдҰ.

ЕкӘншӘден; Мехмет Фійзи Бідриге бҰлай деп жазсҰн: "Мен онҰқ хатҰндаүҰ адамдардҰ жаппай д&үаүа ңостҰм, олар д ерекшн д&үа етсӘн!".

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден; Һибрат боларлҰң ірӘ тақүаларлҰң жаүдайдҰ баÇндап беруге тура келдӘ. Б&л т&тңҰнда жҚргенде болүан-дҰ.

РесейзартҰпстрама ңаласҰнда тоңсан т&тңҰн бірӘмӘз бӘр баракта жататҰнбҰз. Мен офицерлерге анда-санда дірӘс берушӘ едӘм. БӘр кҚнӘ орҰстҰқ ңолбасшҰсҰ к+рӘп: «МҰна ерӘктӘ кҚрд ңолбасшҰ бӘздӘқ к+птеген солдаттарҰмҰздҰ +лтӘрӘп, ендӘ ңара, саÇси дірӘс,л кҚнӘасихат жҚргӘзуде. Б&дан бҰлай тҰйҰм саламҰн, дірӘс бермесӘн!» дедӘ. ЕкӘ кҚннен кейӘн келӘп: «СенӘқ дірӘсӘқ саÇси емес дӘни уаүҰз, ахлаңи, тіңиүасҰк т&рүҰда екен, жалүастҰра бер!» деп р&ңсат берген-дӘ.

ЕкӘншӘден: ОсҰ тҚрмеде менӘқ жиҰрма жҰл дірӘсӘмдӘ тҰқдаүан жіне менен ілдеңайда тамаша дірӘс беретӘн хас шікӘртӘме сондай-аң, аса ңажеттӘ ңҰзметӘме к+мектесет аÇттатарҰма менӘқ ңасҰма келуӘне ідӘлет басңармасҰ тарапҰнан тҰйҰм салҰндҰ. МаңсаттарҰ менен дірӘс алүҰзбау. Алайда, Н&р рисалелерӘ басңа бӘреудӘқ ҚйретӘп, дірӘс беруӘне ңажеттӘлӘк туүҰзбайдҰ. Жіне бӘздӘқ басңа дірӘсӘмӘзманүа н жоң, жасҰрар сҰрҰмҰз да ңалмадҰ. ЖарайдҰ, айтҰлар іқгӘме &заң едӘ, ңҰсңа ңайҰруүа бӘр жаүдай себеп болдҰ.

— 546 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Яте үазиз, +те сҚйӘктӘ, +те ңҰмбат, +те мҚбарак ңадӘрмендӘ &стазҰмҰз, хазретӘмӘз!

АікӘрттметпен, АллаҒтҰқ рахҰмҰ жаусҰн, денӘқӘз сау, к+қӘлӘқӘз жій болуҰн тӘлей отҰрҰп ңолдарҰқҰздан сҚйемӘз.

Яте мейрӘмдӘ стазҰмҰз! СӘздӘқ бӘзге жӘберген жіне аңталу хаттарҰнҰқ соқҰна ңосҰмша ретӘнде тӘе уайҰн Қш хатҰқҰздҰ жіне">هُوَ(Ғуі) нҚктесӘн ңалай тҚсӘндӘқдер?">деген, сауалҰқҰзүа жауап беруӘмӘздӘ бӘр бауҰрҰмҰз арңҰлҰ с&рапсҰз.

СҚйӘктӘ &стазҰмҰз! БӘрӘншӘ хатҰқҰзда, жиҰрма жҰлдан берӘ бнҰна іӘзӘқӘздӘ ақдҰп, жӘтӘ ңадаүаласа да алтҰ аудандҰң сот ешңандай саÇси &йҰм еместӘгӘ ділелденгенӘн, бӘраң н&ршҰлардҰқ ауҰзбӘршӘлӘгӘ, &йҰмшҰлдҰүҰ басңаларүа &ңсамайтҰнҰ баÇндаладҰ.к.

مَنен ңатар шіҒид міртебесӘне жету ҚшӘн жанҰн пида ететӘн миллиондаүан Ислам жанкештӘлерӘ ата-бабаларҰнан мирас алса керек &стазҰмҰзүа шабҰт берӘе жалаа мҰна с+здердӘ с+йлетӘптӘ:

"Миллиондаүан ңаҒарман, ер-азаматтардҰқ басҰ ң&рбан болүан аңиңатңа бӘздӘқ де басҰмҰз пида болсҰн!".

МӘне, осҰндай жалҰндҰ с+здӘ айтңан тілабалҰлуҰ н бойҰндаүҰ ҰңҰлас пен АллаҒ ризасҰ ҚшӘн жанкештӘлӘктӘ к+рген дӘнсӘз саÇси &йҰмдар жеқӘлӘс тауҰп, Н&ршҰлардҰ ҰдҰратңҰсҰ келетӘндер маңсаттарҰна жете алмайтҰнҰ жіне Н&рдҰқ, иманнҰқ жанкештӘлерӘ к+бӘ жҰл Ән жан-жаңтҰ ашҰп тҚсӘндерген.

ЕкӘншӘ мҚбарак хатҰқҰзда: СӘз, сҚйӘктӘ &стаз, Ван, Битлис ңалаларҰнда &стаздҰң ңҰлҰп жҚрген уаңҰтта тілабаларҰқҰзбен бӘрге халҰңтҰқ ҚрейӘн алҰп жҚрген АрмÇн, Ташнак сарбаздарҰнҰқ бетӘн ңайтарҰп, тҰм-тҰраңҰп ң&лҰрүан сӘздӘқ жіне шікӘрттерӘқӘздӘқ тақүажайҰп ңҚш-ң&дретӘ, ілгӘ піни дҚниÇ ҚшӘн, болҰмсҰз &лтшҰлдҰң ҚшӘн, уаңҰтша пайда мен есендӘк ҚшӘн жанҰн ңиŞүа ізӘр АрмÇн жанкештӘлерӘнен анаү&рлҰм жоүарҰ, міқар, оли +мӘр ҚшӘн, ңастерлӘ м&сҰлман халңҰ ҚшӘн, олардҰқ есен-саулҰүҰ ҚшӘн жіне таүдҰрүа наң сенген жіне &стаздарҰна адал берӘлген жанкештӘ шікӘрттер кҚміндӘ бӘрнан нірлдҰң +мӘрлерӘ болатҰнҰ анҰң миллиондаүан жҰл +мӘрге жіне миллиардтаүан дӘндес бауҰрлардҰқ есен-саулҰүҰ мен пайдасҰ ҚшӘн ңуана-ңуана жандарҰн пида етуӘ ңҰрҰң жҰл б, бірӘӘзден с&ралүан с&раңтҰқ жауабҰ болҰп табҰлатҰнҰ баÇндаладҰ.

— 547 —

шӘншӘ мҚбарак хатҰқҰзда: ТоүҰз ай бойҰ жалүасңан жалүҰз адамдҰң камерада ж&банҰш пен демеуге м&ңтаж, науңаКенет,тҰ ңиналүанда «б&л біле неҚшӘн?» деп &стазҰмҰздҰқ жҚрегӘне келген шаүҰмүа жауап берӘлуде.

ОсҰлайша ңҰрсҰң, ҰнсапсҰз ңарсҰ д&шпандармен кҚрескен кезӘқӘзде б&л ірине ауҰр сҰнаңтҰқ, нітижесӘнде алтҰндар баңге душан тазарҰп, ауҰр емтиханда ніпсӘнӘқ ҚлесӘ бар ма, жоң па деп електен +ткӘзгендей, тек АллаҒ ҚшӘн болатҰн адал ңҰзметӘмӘзге аса ңажет болүан соқ ИліҒи таүдҰр мен инает-жірдем осҰ ңиҰндҰңңа р&ңсат бергеҚннӘқ , ешбӘр ңулҰң, еш менмендӘк, ешбӘр Ұза-сезӘм, ешбӘр пайда дҚниÇлҰң, аңҰреттӘк мансап араласпайтҰн жіне хаң пен аңиңаттан шҰңңан, сондай-аң, еқ ңҰрсҰң, кҚдӘкшӘл адамнҰқ +зӘн мойҰндатңан жіне бӘр ңиҰндҰң болса артҰнан мҰқ пайдаүа латӘн осҰ ңҰзметӘмӘз, егер бӘр ңалҰптҰ, еш кӘм тиӘспей жайбараңат ңалүанда тҚрлӘ кҚмін пайда болҰп, сонҰмен ңатар ауам имандҰ халҰң та зиÇлҰ ңауҰм, оңҰмҰстҰ кӘсӘлер де толҰң сенбей, сҰлтауратҰп кҚдӘнҰқ жеӘн едӘ. ХатҰқҰздан осҰнҰ тҚсӘндӘк.

Т+ртӘншӘ хатҰқҰзда:>هُوَ (Ғуі) нҚктесӘ деп аталатҰн жазбада قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ жіне لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ деген киелӘ с+здерӘ арң дірӘсوَ с+зӘн заттҰң т&рүҰдан ңолүа алҰп пӘкӘр мен ңиÇлүа мӘнӘп ауа ілемӘн зерттегенде к+рӘнген тҰм кҚрделӘ тіухид нҚктесӘ жайлҰ баÇндаладҰ. Оүан имани к+збен ңараүанда +те оқай, аүҰ пайрлӘк назарда тҰм мҚшкӘл, тӘптӘ тҚсӘну мҚмкӘн емес екендӘгӘ ңҰсңа ишарамен баÇндалүан.
ИліҒи ң&дреттӘқ алақҰ болүан бӘр уҰс топҰраңтаүҰ е бӘр уан т&ңҰмдардҰқ болмҰсҰнда байңалатҰн жіне АллаҒтҰқ імӘрӘ мен ңалауҰнҰқ +зӘндӘк алақҰ боп табҰлатҰн ауанҰқ бӘр үана б+лшегӘнде к+рӘнӘс тапңан هُ ҚшӘн,ӘндегӘ тақүажайҰп ң&бҰлҰс егер себептерге телӘнсе с&мдҰң мҚшкӘл тҚсӘнӘксӘз жаүдай ал, Уахид-Ұ Юхад АллаҒңа берӘлсе керемет жеқӘлдӘк пайда болатҰнҰ айтҰлүан. Б&л міселе адасңандарүа, ісӘресе материалистер мен табиүат жараттҰ деушӘлерге ңаүҰнан ле. Сондай-аң, имандҰларүа +те керемет, тамаша, хош ірӘ толҰң ңанаүаттандҰрарлҰң айүаң. Б&л +зӘ бӘр рисаледей ң&ндҰ. ЮсӘресе, зіррелердӘқ тҰнҰмсҰз ірекеттерӘнӘқ сҰрҰн ашҰп тҚсӘндӘретӘн"ОтҰзҰншҰ С+з">бен"Табиүат РисалесӘ">деп талүан 23 леманмен аү8

бӘр маүҰнада ңорҰтҰндҰсҰ деуге боладҰ. ОсҰлайша Рисалей-Н&р +з оңҰрмандарҰнҰқ жҚректерӘн н&рландҰрҰп дірежесӘн к+тередӘ, ірӘ &стазүа деген шексӘз алүҰс айтңҰзҰп, ңарҰздар етедӘ.

Хусрб&зу с* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Яте мақҰздҰ Рухани жаүдай осҰмен екӘ-Қш рет ңайталанҰп отҰр. Діл б&л жаүдай отҰз жҰл б&рҰн Стамбулдм шҰңп şша т+бесӘне алҰп шҰүҰп Ислам академиÇсҰндаүҰ ңҰзҰңтҰ да тіттӘ ңоүамдҰң +мӘрден ңол ҚздӘрӘп, тӘптӘ Стамб&лдаүҰ Н&рдҰқ алүаш шікӘртӘ, ержҚрек батҰр марң&м Абдрахманнерекетн ңасҰма ңабҰлдамай, зіру ңҰзметӘмдӘ атңаруүа р&ңсат бермеген-дӘ. ЕндӘ таүҰ, «Жақа Саид» деуге болатҰн соүан &ңсас тақүажайҰп рухани бӘр халге душар болүандаймҰн. М&нҰ +зӘмше « шӘншӘ Саид» деп, дҚниÇдан мҚлдем ңол Қзген бӘреу секӘлдӘм болҰпдан шҰүатҰн ңорҰтҰндҰ, демек Рисалей-Н&р жіне онҰқ ержҚрек ШікӘрттерӘ менӘқ мӘндетӘмдӘ толҰң атңарҰп, оүан ңажеттӘлӘк болмайдҰ. ОнҰсҰз да, Рисалей-Н&рдҰқ ңал санҰнаптарҰ мен ңайсар, ҰңҰластҰ шікӘрттерӘнӘқ ірбӘрӘ менен ілдеңайда ңуаттҰ дірӘс бередӘ, деп ойлаймҰн.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

БӘрӘншӘден; Мен кейбӘр белгӘ-нҰшандардан байңаүанҰм, жмаүҰна шҰңңан кӘтаптарҰмҰздҰқ ӘшӘнде «Гінчлик ріхберӘне"ю(Жастар шҰраүҰ)>к+п мін берӘлуде. МенӘқ ойҰмша "Хуі нҚктесӘ» астҰртҰн ж&мҰс жасайтҰн дӘннен безген кіпӘрлерге кҚйрете соңңҰ берӘп, олардҰқ арңа сҚйер тӘрегӘ «таүуша Қлкүни табиүат жаратадҰ деген &үҰмдҰ тас-талңан еткен. Ондай кҚпӘрлӘк &үҰм ң&рамҰ тҰүҰз топҰраңта бӘршама жасҰрҰна алатҰн едӘ, бӘраң, м+п-м+лдӘр ауа ңабатҰнда "Хуі нҚктесӘ» ешбӘр тҰүҰлар тесӘк ңалдҰрмай бірӘн жауҰп нҰс тедҰ. СондҰңтан болар, кіпӘр, дӘннен безгендер ңҰрсҰүҰп ідӘлет басңармасҰн алдатҰп бӘзге ңарсҰ айдап салуда. ИншаллаҒ, Рисалей-Н&р ідӘлет басңармасҰн +зӘне жаңтас ңҰлҰп осҰ шабуҰлҰн да жҚзеге асҰрмай тастар.

— 549 —

ЕкӘннҰқ оү ОсҰ кҚндерӘ «ЮҒл-Ә СҚннет» аттҰ газет жіне осҰ жердӘқ аймаңтҰң газетӘ жіне ЗубійӘрдӘқ оларүа ш&үҰл жауап беруӘ керемет жарнама болдҰ. Сендңарап,нӘқ орнҰма маүан хош к+рӘнетӘн бӘз туралҰ таңҰрҰптар болса ңарап, маүан хабарлап отҰрсақдар, деймӘн.

Саид Н&рси
* * * * *
Һазиз, адалَشْهَدларҰм Мехмет, М&стафа, ИбраҒим, Джійлан!

БӘрӘншӘден; Кеше т+ртеуӘқнӘқ ңҰзу іқгӘмелесӘп отҰрүандарҰқдҰ к+рӘп, ңаттҰ ңуандҰм, риза болдҰм. Мен де ңастарҰқда т&рүандай рахаттана тҰқдадҰм. Кенет, екӘ жаңҰ болүа сендердӘ тҰқдап т&рүан кӘсӘлердӘ к+рдӘм. ОсҰлайша іқгӘме жартҰ саүат жалүастҰ. УайҰмдап, к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ: ЮлгӘ тҰқдап т&рүандар тҚймедейдӘ тҚйедей ңҰлаүан ас+здӘ б&рҰс тҚсӘнетӘн тҰқшҰ болуҰ ібден мҚмкӘн. СебебӘ, м&ңиÇт ден ңойҰп тҰқдауда. С+йлеп жатңан бауҰрларҰм ақүарар емес, с&хбаттҰқ ңҰзҰүҰна батҰп сҰз деүа ңарамай, саңтанбай т&р деп сол туралҰ хат жазҰп жӘберген едӘм. ЮлхамдулиллаҒ, ңауӘптӘ с+з айтҰлмаптҰ. ОсҰндай кҚрделӘ кезеқде саң болүан ж+н.

ЕкӘншӘден; Үожа ХасаннҰқ мен туралҰ жҚз есе асҰра сӘлтеп, мкеремежазүан хатҰнан тҚсӘнгенӘм; ол діл Денизли ңаласҰнҰқ ержҚрек батҰрҰ марң&м Хасан Фійзи жҚйесӘнде Н&рларүа ңҰзмет етӘп жаÇтҰн боладҰ. Иншаллаолог, секӘлдӘ Афион ңаласҰнда да Хасан Фійзи сҰндҰ ңаҒармандар шҰүадҰ. Афион Денизлиден артта ңалмаса керек. ОсҰлайша тартңан азабҰмҰздҰ рахҰмшҰлҰңңа айналдҰрар деген ҚмӘттемӘн.

Саид Н&рси
* * * * *

БаардҰ дҰм!

Мен газеттерде не жазадҰ деп с&рамаушҰ едӘм. БӘраң, осҰ жолҰ «ЮҒл-Ә сҚннет" жіне "Сібил-Қр Рішад» газеттерӘ бӘз туралҰ болҰмдҰ маңала жазуҰ бӘздӘ ңҰзүанатҰндар мен жасҰрҰн дӘн д&шпандарҰн тақ ңалдҰрдген мҚӘ, олар ілгӘ достарҰмҰзүа тосңауҰл болуҰ мҚмкӘн деген ой мазалаүанҰ рас.

Саид Н&рси
* * * * *
— 550 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ
ҮАТТұ ҮИНАЛҺАН КЕЗДЕ ЖАН АЗАБұМДұ СЕЙӨЛТӨП ЖӨБЕРГЕН АҮИҮАТҮАрттерӘБӨР Ж БАНұШ

БӨРӨНШӨДЕН; Шеккен ңиҰншҰлҰүҰмҰз рахҰмшҰлҰңңа айналадҰ.

ЕКӨНШӨДЕН; ТаүдҰрдҰқ ідӘлдӘгӘн к+рӘп ризашҰлҰң, тісӘлӘм жіне оүан к+нудӘқ +зӘндӘк ліззатҰ бар.

ШӨНШӨДЕН; АрнайҰ Иліке РіҒет-жірдемнӘқ Н&ршҰларүа ідейӘлеп ерекше тҚскенӘн к+рӘп ңуану.

ТЯРТӨНШӨДЕН; УаңҰтша болүандҰңтан аÇңталүанда болатҰн ліззат пен ңуанҰш.

БЕСӨНШӨДЕН; Яте мақҰздҰ сауаптар жіне ЛТұНШұДАН;>АллаҒтҰқ ӘсӘне араласпау.

ЖЕТӨНШӨДЕН; ЖойңҰн шабуҰлдарда азүантай ңиналҰп, аз жараңат алу.

СЕГӨЗӨНШӨДЕН; Басңа ңиналҰп жҚргендерге ңараүанда +те жеқӘл болуҰ.

ТОҺұЗұНШұДАН; Н&р мен Им хаң жметӘнде жҚрӘп ауҰр емтихандҰ бастан кешӘрген кезде іртарапңа жарнама болҰп жаүҰмдҰ ісер етуӘндегӘ ңуанҰш.

ОсҰ аталүан тоүҰз рухани ліззат жандҰ ж&батҰп, жаранҰ емдейтӘн шипа, тіттӘ дірӘ. ОнҰқ кереметтӘгӘн айтҰп ара &ңу мҚмкӘн емес. Б&л бӘздӘ барлҰң ауҰртпалҰңтан ң&тңарҰп, к+қӘлӘмӘздӘ жайлауүа жетедӘ.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал, берӘк бауҰрларҰм!

Он ай болдҰ, м&нафҰңтар ресми бӘр адамдҰ Çүни мемлекеттӘк ңҰзметк тӘзе зӘне ңаратҰп алҰп, бӘзге с&мдҰң тиӘскен едӘ. БӘраң еқ кӘшкентай шікӘрттӘқ де бетӘн ңайтара алмадҰ. ОлардҰқ жапңан жаласҰнҰқ тҚк мінӘсӘ жоң. БӘз олардҰқ жҚз +тӘрӘг

Ү&елдеп бергенбӘз. Соүан ңарсҰ олар, бӘздӘқ бӘр хатҰмҰздҰ тексерӘп ӘшӘнен бӘр ікӘмнӘқ зейнетке шҰүуҰ жайлҰ жазу тауҰп, олай болүан жоң, +тӘрӘк деп, +здерӘнше бӘр ңате таптҰң деп жҚр. Алайда, ол ңателӘк сол газетке тиесӘлӘ. ҮойшҰ ійтеуӘр, м&нрген бамдардҰқ м&ндай жала

— 551 —

аңпаратҰ бӘзге тҚк ісерӘ болмаүанҰ секӘлдӘ ИншаллаҒ, Н&ршҰларүа да зиÇнҰ тимес. Мен айтңанҰмдай, ңҰзметкердӘқ жалүан жаласҰна к+п мін бермеқдер, ойларҰқдҰ аулаң &стақдар. Егер, менӘқ аңталу хатҰмда ӘксӘз зақүа ңатҰстҰ с&раңтарҰнҰқ жауабҰ жоң болса ңҰсңа жауап берӘқдер. ЮрӘ оларүа бҰлай деқдер: Саид айтадҰ: "БӘздӘ жіне Н&рлардҰ аңтап шҰңңан Қш соттҰқ ңҰтҰүҰна тимеу ҚшӘн, олардҰқ абҰройҰ ҚшӘн ілгӘ Ұзаүа толҰ айҰптамаүа мін берӘп, уропанбермеймӘз. ЖазҰлүан Қлкен аңталу хатҰм ондай зақсҰздҰңңа толҰң ірӘ керемет жауап боп табҰладҰ".

* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

БӘрӘншӘден; АллаҒтҰқ инает-жірдемӘ үой, ілгӘӘзӘндеҰқ +тӘрӘкке толҰ жаласҰн ести алмадҰм. Юйтпегенде, ңаттҰ-ңаттҰ с+йлеп жауап берер едӘм. СоттҰқ т+раүасҰна бҰлай дегенмӘн: СенӘқ +зӘқдӘ сотңа беремӘн, Çүни б&рҰс ҚкӘмӘқ ҚшӘн махшардаүҰ &лҰ сотңасламүаақсҰз ірекетӘқ ҚшӘн дҚниÇ сотҰна шаүҰмданамҰн. Жіне бӘр с+зӘмде «адвокатҰм жоң!» дегенӘм, оларүа бӘздӘқ бірӘмӘздӘқ жалпҰүа ортаң міселел кҚпӘҰстҰ уікӘлӘмӘз жоң, деген с+з. Мен жеке басҰма ңатҰстҰ айҰптамаүа, тек +зӘм ңарсҰ т&руүа тиӘспӘн демекпӘн. Б&л туралҰ Ахмет Хикмет мҰрзанҰ хабардар етӘқдер.

ЕкӘншӘден; ПрокурордҰқ айҰптамасҰна жауап ретӘум-Ұ зрҰқүҰ аңталу уіжнамамҰз жеткӘлӘктӘ деп ойлаймҰн.

шӘншӘден; М&стафа Осман мен Джійлан екеуӘ маүан хат жолдап ңалай тҚсӘнгендӘгӘн жіне ешңандай б+тен ой туүҰзбаүанҰн ірӘ Н&р шеқберӘне де керӘ ісерӘ болмаүанҰн жазадҰ. ЕрретӘндТахиридӘ к+рдӘм, ол да сол пӘкӘрде. Ал ХҚсрев, Фійзи жіне Сабрилар ңалай ойлайтҰнҰн бӘлмедӘм, бӘлгӘм келедӘ.

Т+ртӘншӘден; МенӘқ ойҰмша ңазӘргӘ тақда кҚпӘрлӘк пен адасушҰлҰң бӘзге комитет тҚрӘнде, &йҰмдасҰп шабуҰл жасауда. СҒтҰқ нан, ИліҒи таүдҰр б&ларүа р&ңсат берӘп, залҰм бейнесӘнде бӘздӘ саÇси &йҰм ретӘнде айҰптап ңинап жатҰр. Б&дан шҰүатҰн ңорҰтҰндҰ, ңазӘргӘ тақда имандҰтӘнӘш ҰмдасҰп ҰнтҰмаң ң&руүа аса м&ңтаж. БӘз осҰ аңиңаттҰ бӘлмегендӘктен таүдҰрдҰқ ідӘл жазасҰн тартҰп жҚрмӘз.

Саид Н&рси
— 552 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адалерӘ ҚшларҰм!

БӘрӘншӘден; ҮажҰлҰңңа баруҰмҰзүа тҰйҰм салүан, зімзім судҰ т+ктӘрген, бӘзге жасалүан с&мдҰң з&лҰмдҰңтҰ бӘлмегенсӘп к+з ж&мүан жіне "ЗҚ&шҰраү" мен "Сирадж-ун Н&рүа" тиӘсӘп жатңанҰна мін бермеген жіне бӘздӘ зақсҰз тҚрде ашу мен Ұзаүа берӘлӘп азап берген ңҰзметкерлерге маңам, міртебе берӘп шенни бесерген жіне бӘздӘқ шҰқүҰрүан жан даусҰмҰзүа ң&лаң аспайтҰн озбҰр, зорлҰңшҰл ҚкӘметтӘқ кезеқӘнде, осҰндай бассҰздҰңтар болҰп жатңан уаңҰтта еқ ҰқүайлҰ, рахасаүатттҚрме деп ойлаймҰн. Тек бӘр үана міселе бар, егер мҚмкӘн болса басңа тҚрмеге к+шӘрсе, еқ д&рҰсҰ еқ тҰнҰшҰ сол болар едӘ.

ЕкӘншӘден; Олар бӘздӘ міжбҚрлеп еқ ң&пиÇ рисалелерӘмӘздӘ алҰп, к+рсетуге істе болмайтҰн адамдарүа к+рсетӘп, ңараү. Сол секӘлдӘ бӘздӘ міжбҚрлеп &йҰм болуүа итермелеуде. Алайда, бӘз &йҰм ң&рҰп, комитет болуүа ңажеттӘлӘк сезӘнбеушӘ едӘк. ЯйткенӘ, имандҰлар жамаүатҰнҰқ +зара боладршӘлӘгӘ Н&ршҰларда жоүарҰ дірежеде, адал жіне ҰңҰластҰ ірӘ жанкештӘлӘк те +те мҰңтҰ. БауҰрлар +зара жанкештӘ болүанҰ секӘлдӘ, сондай-аң, б&рҰқүҰ ата-бабамҰздан да аңиңат ҚшӘн жанҰн пида етудӘ мирас алүандҰңтан Н&р шікӘрттерӘ +зделүан ңсол миллиондаүан батҰр бабаларҰнҰқ аманатҰмен аңиңат ҚшӘн басҰн пида етуге дайҰн, киелӘ де Ү&рани бӘр аңиңатңа жан-тіндерӘмен мҰңтап жабҰсңан. СондҰңтан кҚнӘ бҚгӘнге дейӘн ресми немлҰңпенÇси, астҰртҰн немесе ашҰң тҚрде тӘркелген &йҰм ң&руүа, топтасуүа ңажеттӘлӘк болмайтҰн-дҰ. Демек, ендӘ ңажеттӘлӘк болүанҰ үой ИліҒи таүдҰр олардҰ бӘзге айдап бӘлметиӘсуде. Олар жоң нірсенӘ бар санап саÇси &йҰм ретӘнде бӘздӘ кӘнілауда, ал таүдҰр болса «нелӘктен толҰң ҰңҰласпен, берӘк тҚрде &йҰмдасҰп, ауҰзбӘршӘлӘгӘ мҰңтҰ наүҰз "ХҰн діраҒ" болмайсҰқдар?» деп олар арңҰлҰ жазаүа тарттҰ, ідӘл шешӘм.

Саид Н&рси
* * * * * *
— 553 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал баумаүҰнам!

БӘрӘншӘден; Сендер ж&банҰшңа м&ңтаж емессӘқдер деп ойлаймҰн. Язара рухани кҚш-ңуаттарҰқдҰ бекӘтӘп отҰрсақдар жетедӘ. МенӘқ ңарсҰ алдҰмдаүҰ жазулҰ таңтайша ол т&рү.

ДнӘ толҰң ңанаүаттандҰрадҰ. МҰна соқүҰ тиӘсулерӘ мҚлдем ж+нсҰз ірӘ зақсҰз, м&нҰ олар тек ңорңҰту ҚшӘн жасадҰ. СебебӘ +здерӘ ҚрейленӘп жҚр, шарасҰз. ХалҰңтҰқ жіне тіртӘп саңшҰларҰнҰқ жаүдайҰ ілгӘ маүҰнасҰз тиӘсугеерӘ ңаҰлҰң болҰп табҰладҰ.

ЕкӘншӘден;>МенӘқ б&рҰқүҰ аңталу хатҰм жақадан болүан айҰптауүа толҰң жауап бола ала ма? ЗҚбійӘр мен адвокаттар ірекет жасап жатҰр ма? УайҰмдап жҚрген жоң па? Оларүа айтҰқдар, еш уайҰмдамасҰн! БӘзге таңңан айҰҰмаң дбойҰнша бӘзге дос барлҰң имандҰлардҰ тӘптӘ барлҰң имам-молдалардҰ, олардҰқ жамаүаттарҰн, бҚкӘл &стаз жіне м&үалӘмдердӘқ оңушҰларҰн да жауапңа тартуҰ керек. Дем۫ ңарсҰлндей, мҰңтҰ болүанҰ үой, ңаттҰ уайҰмдап, ҚрейӘ &шҰп, болуҰ мҚмкӘн нірсенӘ болүан сиÇңтҰ жазҰп, с&мдҰң уайҰмүа салҰнҰп бӘзге тиӘсӘп жатҰр.

шӘншӘден: Маүан салса к+ктемге дейӘн тҚрмеде ңала берген д&рҰс. ОнсҰз да, ңҰс"тівафірсе тоңтап ңаладҰ үой. ИншаллаҒ сол кезде АллаҒтҰқ инает жірдемӘ де келӘп ңалар.

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ
(ХусревтӘқ хатҰ)

СҚйӘктӘ &стазҰмҰз, қӘшке ҰмҰз!

БӘзге ңарсҰ ашу-Ұзаүа толҰ жазҰлүан рапорт арңҰлҰ Афион ідӘлет басңармасҰн жӘтӘ ңадаүалауүа итерген жіне сегӘз айдан берӘ ңаттҰ ңҰспаңңа алҰп ңинаүан жіне бӘз секӘлдӘ шікӘрттерӘмен бӘрге А жазҰқҚрмесӘне ңамалуүа себеп болүан жіне Рисалей-Н&рдҰқ б&лтарпас аңиңаттарҰн арам пиүҰлмен тексерген сарапшҰлардҰқ ӘшӘндегӘ үалҰмдарүа &стазҰмҰз жіне Рисалей-Н&р жиҰрма бес жҰл бой الْخِмей келген-дӘ. ЮлгӘ ң&рметтӘ үалҰмдар, имандҰлардҰ ісӘресе Ү&раннҰқ аңиңаттарҰн жайҰп, тасҰп жҚрген Саид Н&рсидӘ
— 554 —

ңорүап, ң&тңару бастҰ мӘндеттерӘ бола т&ра, Афион ңаласҰнҰқ ідӘлет басңармасҰн бӘзге ауҰр айдап салҰп, отңа май ң&йүан рапорттарҰна +кӘне жауап ретӘнде жазҰлүан хатҰқҰз мейӘрӘмӘқӘздӘқ талабҰ екенӘне шік, шҚбі жоң.

ЖиҰрма бес жҰлдан берӘ аттҰқ т+белӘндей азүана шікӘрттерӘмен жасҰрҰн дӘн д&шпандарҰна ңарсҰ кҚресӘпабҰ ..н &стазҰмҰздҰ жіне Ү&раннҰқ &лҰ аңиңаттарҰн баÇндайтҰн Рисалей-Н&рдҰ ңорүаштамаң тҚгӘл аса ңауӘптӘ, ңиҰн кезеқдерде бӘзге к+з алартңан ілгӘ үалҰмдарүа к+птеген с&раң с&рауүа аңҰқҰз бола т&ра, к деген с&раңпен шектелгенӘқӘз ол үалҰмдарүа ескерту жасау үана деп тҚсӘнемӘз. ОсҰндай кҚрделӘ кезеқде демеуге ңаттҰ м&ңтаж шаңта ҚмӘтсӘздӘктерӘмӘздӘ Қлкен абҰройүа айналдҰрүан жіне Қлкен жарҰлңау болҰаж ірӘлатҰн ИліҒи жірдемдӘ таүҰ да мҰна Афион тҚрмесӘнде к+збен к+рдӘк. СегӘз айдан берӘ сӘлкӘнбеген жер, сӘз &стазҰмҰзүа жіне Рисалей-Н&рүа тиӘскен кезде жіне діл сол туралҰ жазҰп жатңан уаңҰтта Çүни бҚгӘн таүҰ истерг ашуланҰп екӘ мірте зӘлзіла болдҰ. ОнҰ к+рген бӘзде ҚмӘт пайда боп, бӘздӘ жоң ңҰлүҰсҰ келетӘн ңатҰгез д&шпандардҰ ңҰрүҰн соңңҰүа алҰп сҰрттай ңараүандай ешкӘмӘ жт&старшара сӘзге ңамңорлҰң жіне ілсӘздӘгӘқӘзге орай мейӘрӘмдӘлӘк жасалҰп сӘздӘқ алүа ңойүан маңсатҰқҰздҰ жер сӘлкӘнӘсӘ арңҰлҰ ңуаттап, баүҰтҰқҰз д&рҰс екенӘ осҰлайша расталүан болдҰ. Ү&дайдҰқ ң&дретӘмен сӘз айтатҰн:"БӘз жеқемӘз!">дْ فَوْҚйӘншӘ хабарҰқҰздҰ еске тҚсӘрдӘ. ОсҰлайша бӘздӘқ сӘзге деген ризашҰлҰүҰмҰз артҰп, +зӘмӘздӘ ңарҰздар сезӘндӘк.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
КемшӘлӘгӘ к+п шікӘртӘқӘз Хусрев
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰраңтард

БӘрӘншӘден; Саң жіне аңҰрҰн ірекет ету жіне +зара аңҰлдасу ңажет.

ЕкӘншӘден; ЗҚбійӘр маүан марң&м аүамнҰқ баласҰ АбдрахманнҰқ орнҰна, ал Джійлан болса марң&м а&рттан &лҰ ФуадтҰқ орнҰна берӘлген екен үой деп тҚйдӘм. Мен де осҰ жердегӘ ж&мҰсҰмдҰ оларүа тапсҰрдҰм.

— 555 —

шӘншӘден; Яте еқбекңор бӘраң, саңтҰң ережелерӘн саңталдӘлӘгейтӘн Ахмед Фійзи жазүан «Міиді-тҚл Ү&ран» аттҰ жҰр жолдарҰ жазҰлүан хатҰмдҰ соттаүҰлар сҰлтау ңҰлҰп: "Саид +зӘ туралҰ маңтап, мадаң жазҰӘншӘде+здердӘ ңабҰлдайдҰ!" деп осҰ арңҰлҰ соттаүҰсҰ келетӘнӘн естӘдӘм. Мен оларүа ңайта-ңайта айттҰм: Ахмед Фійзи баурҰмҰз ондай жазбалардҰ менӘқ ңабҰлдамайтҰнҰмдҰ жіне к+п жерлерӘн сҰзр ілемтаүанҰнҰмдҰ жаңсҰ бӘледӘ. НегӘзӘнде, м&ндай жазулар орҰнсҰз жіне олардҰқ тек ашуҰн шаңҰрадҰ. Мен онҰқ мҰқ кемшӘлӘгӘн к+рсем даүҰ оүан ашуланбаймҰн. Дегенмен, Н&рларүа зиÇн келмеу ҚшӘн м&ндай батҰл ірӘ ақүал ірекеттерден саң бо кӘтап+н.

Т+ртӘншӘден; АтҰ, Фійзи дейтӘн кӘсӘлердӘқ бӘр ңаҒарманҰ Ахмед Фійзи бауҰрҰмҰз ТахиридӘқ камерасҰ болҰп табҰлатҰн медресесӘнде діл Тахири секӘлдӘ ірекет етуӘ керек. Жақадан кетан к+рге Ү&ран мен Н&р дірӘсӘн берӘп Рисалей-Н&рдҰ к+шӘрӘп жазуүа ҰнталандҰрсҰн. Кеше маүан жӘберген жақа шікӘрттердӘқ жазу діптерлерӘн оңҰп едӘм, м&қайүан к+қӘлӘмдӘ к+терӘп, ңайүҰнҰ ңуанҰшңа айналдҰрдҰ. "ЮлхамдҚлиллаҒ", дедӘм.

* * * * *

Б&л Ұ, ИлітиӘсу +те ауңҰмдҰ тҚрде. ЯкӘмет басшҰсҰ мен ңазӘргӘ билӘк жоспарлҰ тҚрде, ірӘ с&мдҰң кҚдӘкпен бӘзге шабуҰл жасадҰ. АлҰнүан хабар бойҰнша жіне ишараларүа сҚйенер болсаң, жасҰрҰн м&нердӘ +рдҰқ алдап-арбауҰна ерӘп бӘздӘ халифат ң&рүҰсҰ келетӘн саÇси &йҰм жіне Наңшибенди тариңатҰнҰқ астҰртҰн &йҰмҰмен байланҰсҰ бар деп, тӘптӘ бӘздӘ сонҰқ басҰндаүҰлар ретӘнде к+рсетӘп +кӘметтӘ шошҰтҰп, кҚдӘктӘ ңҰлүҰсҰ келедӘ. Оүан +здерӘнше ді ретӘнисалей-Н&рдҰқ ңалҰқ кӘтаптарҰ Стамбулда бастҰрҰлҰп Ислам ілемӘне таралуҰн, ңҰзҰүа оңҰлуҰн алүа тартадҰ. ОсҰлайша, ҚкӘметтӘ ңорңҰтҰп, ңҰзүаншаң ресми имамдардҰ, кҚдӘкшӘл мемлекеттӘк ңҰзметк КҚнӘнӘ бӘзге ңарсҰ з&лҰмдҰң жасауүа итерӘп отҰр. ОлардҰқ ойҰнша м&ндай жоспардҰ жҚзеге асҰруүа сҰлтау болар себептер к+п.

Олар б&рҰқүҰ Саид секӘлдӘ осҰнша ңиÇнатңа шҰдай алмай бҚлӘк шҰүарҰа назаҰштҰңтҰ б&задҰ, деп ойлайдҰ. Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, олар ойлаүан біле мҰқнан бӘрге азайдҰ. Үанша тексерӘп, тӘмӘскӘлесе

— 556 —

де саÇси &йҰмүа не де астҰртҰн комитетпен байланҰсҰмҰздҰ таба алмадҰ. Табу Қшс+зӘн ланҰсҰмҰз болуҰ керек ңой, ал ол жоң. СондҰңтан, прокурор жалүан с+йлеуге, б&рҰс маүҰна беруге, еш кӘні саналмайтҰн &саң-тҚйек айҰптауүа міжбҚр болүанүа &ңсайдҰ. Аңиңат үайҰплай болса Рисалей-Н&р жіне бӘз жҚзде тоңсан тоүҰз Ұңтимал біледен ң&тҰлдҰң. ЕндӘ шаүҰмданбай, ңайта шҚкӘр етӘп АллаҒтҰқ жірдемӘнӘқ шуаүҰн толҰң к+ру ҚшӘн сабҰр саңтап Ұждаүатпен кҚтуӘмӘз кеп полН&р дірӘстерӘ арңҰлҰ мҰна медресеге тҚскен, шҰңңан м&ңтаж ірӘ ң&штар бауҰрларүа ж&банҰш сҰйлап жірдем етуӘмӘз керек.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ س-ңҰстаنَهُ

Һазиз, адал бауҰрҰм!

К+кейге ңатақ ескерту жасалҰп, одан тҚсӘнгенӘм: Сен жіне Ахмет Фійзи екеуӘқ Рисалей-Н&рдҰқ &станҰмҰма ңайшҰ Çүни ешкӘммен айтҰсҰп-тартҰспау, дҚниÇ ңуүандармен.

2данбау жіне саÇсатңа араласпау жіне тек міжбҚр болүан кезде үана ңҰсңаша ңорүану ережесӘне кераүар тҚрдегӘ сотта оңҰүан тҰм артҰң ірӘ зиÇндҰ, айтҰстартҰсңа толҰ жіне саÇсаткер тірӘздан зоран с+здерӘқ Рисалей-Н&рүа кҚллӘ зиÇн келтӘрдӘ. ТӘптӘ, сол ірекеттерӘқ бӘздӘ жазалауүа, менӘ азаптауүа себеп болдҰ. Мен саүан, Ахмет Фійзиге ренжӘмеймӘн. Дегенмне ңадерек маүан к+рсетӘп, аңҰлдасу керек едӘ. ЖарайдҰ, ИліҒи таүдҰр солай болуҰн ңалаүан шҰүар. ЕндӘ, онҰ ж+ндеу ҚшӘн мен секӘлдӘ ірекет ету керек. Фійзи бауҰрҰмҰз да саÇси ңорүанудҰ ңойҰп, бар кҚшӘмен Н&р арң м+лшерүансҰн жіне Тахириге &ңсап жақадан келген тілабалармен ш&үҰлдансҰн.

* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз бауҰрларҰм!

Маүан жіне Н&рлар ОнҰқ ҰстҰ ңҰрҰң беттӘк жазбанҰ, сондай-аң «ҮатесӘ-Д&рҰсҰ» деген ңолжазба мен онҰқ ңосҰмшасҰн сосҰн, «Пошта» газетӘне жазҰлүан жауаптҰ мӘндеттӘ тҚрде жақа ірӘппен де ескӘ ірӘппен де бастҰрҰп, Спарта ңаласҰнда ірӘ Стамбулда жіне

— 557 —

егер мҚмкӘн б.а.у.)сҰ аймаңта жарҰңңа шҰүуҰна ірекет ету керек. Сот органдарҰ бӘзге таүҰлүан айҰптамалардҰ машинкамен к+бейтӘп жатҰр екен, олай болса бӘз де сол мастам ердӘ жіне тоңсанүа жуҰң жаласҰн ңаүазүа жазҰп к+бейтуге зақ бойҰнша аңҰмҰз бар ірӘ с+йтуӘмӘз керек. КейӘн, ауңҰмдҰ тҚрде жазҰлүан ңорүану жазбаларҰм Ахмет Фійзи, ЗҚбійр, М&стафа Осман, ХҚсрев, Сунгур, Жійлан сҰндҰ бауҰрларҰ сҰй-спҰнан терӘске шҰүарҰлүан хаттар да Ү&дай ңаласа бастҰрҰлҰп жарҰңңа шҰңпаң.

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ЕкӘ саүаттҰқ ӘшӘнде болүан тақүажайҰп, сҰрттай кӘ "ӨлӘмнегӘзӘнде +те мақҰздҰ екӘ нізӘк оңиүанҰ сендерге жазу керектӘгӘ маүан ескертӘлдӘ.

БӘрӘншӘсӘ: Рисалей-Н&рүа шікӘрт болуүа талапкер екӘ жӘгӘтда жазбер кӘтабҰнаню(Жастар ШҰраүҰ)>ҮадӘр тҚнӘнде ойүа келген міселенӘ оңҰп бердӘм. СоқҰнда: "Медресе &стаздарҰнҰқ бесон жҰлда жететӘн дірежесӘне Н&р шікӘрттерӘ он аптада ңол жеткӘзедӘалуҰ +ен с+здӘ айтңан кезӘмде м&ндай бӘр ой келдӘ:

"Б&рҰқүҰ Саид, он бес жасҰнда медресе баүдарламасҰ бойҰнша он бес жҰлда ҚйренетӘн ӘлӘмдӘ АллаҒтҰқ жарҰлңауҰмемаүҰнаес аптада ҚйренӘп алүанҰ секӘлдӘ Раббани рахҰммен Рисалей-Н&р, аңиңат пен иман ӘлӘмӘн он бес жҰлдҰқ орнҰна мҰна медресесӘз заманда, он бес апта ӘшӘнде сондай ӘлӘм бп ң&бҰӘне он бес жҰл ӘшӘнде шамамен он бес мҰқ адам +з тіжӘрибелермен к+зӘ жеткен, куілӘк етӘп, растайдҰ.

ЕкӘншӘсӘ: Діл осҰ мезетте ауҰр терезе, еш себепсӘз, ҰдҰс, шҰнҰ-аÇң жіне тамаңтардҰқ ҚстӘне ң&лап тҚстӘ. БӘз ңҰзме, шҰнҰ ҰдҰстар мен стакандар жаппай сҰнҰп, кҚл-талңанҰ шҰүҰп, ӘшӘндегӘ тамаңтар тҚгел т+гӘлдӘ деп ойладҰң. Алайда, бӘр үажабҰ ешбӘрӘ сҰнбаүан, ешнірсе т+гӘлӘп заÇ болмаүан. Тек маүан сҰйүа келӘп,шара ңз пӘсӘрген ет т+гӘлӘптӘ. БӘраң, Н&рүа талапкер жақа тілабаларүа нісӘп болдҰ, менӘқ де сҰйлҰң ңабҰлдамау дейтӘн ңаүидам саңталҰп ңалдҰ жіне бӘрӘншӘ оңиүанҰ тақүажайҰптҰүҰмен растап, бекӘттӘ.Әреу бд Н&рси

— 558 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

БауҰрларҰм!

МҚлдем зақүа ңайшҰ болса да бӘздӘқ шаүҰм-арҰздарҰмҰз жіне хаттарҰмҰз ілӘ кассациалҰң сотңа жӘберӘлмептӘ. БӘздӘқ Қш бӘлӘктӘ адвокаттарҰмҰз мҚмкӘн болүанҰнша бӘр жолҰн тауҰп тездетӘп істе ларҰмҰздҰ кассациалҰң сотңа жӘберсӘн. Юйтпесе, он бӘр ай сҰлтауратҰп бӘздӘ ңамауда &стау жіне менӘ сотта с+йлеткӘзбеу жіне он бӘр ай жалүҰз ае ңарс абаңтҰүа суҰң жерге ңамап азаптау ірине ідӘлетке ңайшҰ. Б&дан ашу-ҰзанҰқ лебӘ байңаладҰ. СондҰңтан, бӘздӘқ міселенӘ басңа аймаңтҰң сотңа ауҰстҰру ҚшӘн адвокатҰмҰз жіне сендеӘ мен кҚштерӘқмен ірекет етулерӘқ +те ңажет.

Саид Н&рси
* * * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал, ҰңҰластҰ, табандҰ, жанкештӘ бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден; сҰрҰ аттҰ жазбанҰқ ңасҰмда &стамаужандарсебебӘ ертеде болашаң жайлҰ айтңан екӘ хабарҰмнҰқ бӘраз ж+ндейтӘн жерлерӘ бар.

БӘрӘншӘсӘ; БолашаңтҰ болжау сезӘмӘ арңҰлҰ тек +з отанҰмҰздаүҰ с&мдҰң оңиүаден ңае залҰмдардҰқ білесӘн сезӘп, алайда онҰ кеқ шеқберде Çүни дҚние жҚзӘлӘк оңиүа ретӘнде ңарап, болашаңтан хабар берӘппӘн. Он екӘ жҰл +ткен соқ ол сҰр ашҰлдболҰп Ұт, менӘқ хадистерден шҰүарүан маүҰнанҰ бӘршама +згерткенӘ рас. Дегенмен, негӘзӘнде +те д&рҰс ірӘ діл аңиңат екенӘ расталдҰ. Сол ҚшӘн ілгӘ рисаленӘ ңасҰмда &стамаймҰн, басңаларүа да бермеймӘн.

ЕкӘншӘден; ҮҰрҰң жҰл б&рҰн ңайта-ңҰ артайтатҰнмҰн: «СҚйӘншӘ хабар! Ү&дай ңаласа болашаңта бӘр н&р к+ремӘз!» деп, ол н&рдҰ кеқ шеқберде, отандҰң деқгейде деп, бӘлетӘнмӘн. Алайда, ол н&р Рисалей-НедӘ.

н үой. Мен Н&р шікӘрттерӘнӘқ шеқберӘн бҚкӘл отанүа ңатҰстҰ, мемлекеттӘк саÇси деқгейде деп ойлап, ңателесӘппӘн.

* * * * *
— 559 —

МҚдҚр мҰрза! СӘзге рахмет! СӘз азаттҰң туҰн менӘқ камерама да тӘктӘрдӘқӘз. лт-азаттҰң соүҰс кезӘн бӘр &мбулда АүҰлшҰндар мен Грек іскерлерӘне ңарсҰ «Хутуват-Ұ Ситте» аттҰ кӘтапша бастҰрҰп, онҰ іртарапңа таратҰп бӘр топ жауҰнгердей отанүа ңҰзмет еткенӘмдӘ Анкара елеп-ескерӘп М&стафа КамалдҰқ +зӘ телеграмма арңҰлҰ ладҰ. кӘ мірте Анкараүа ң&рметтеп шаңҰрүан болатҰн. ТӘптӘ, ол мен туралҰ бҰлай дептӘ: "МҰна ержҚрек хожа бӘзге керек!".

Демек, менӘқ осҰ мейрам кҚндерӘ байраң тӘгуге хаңҰм бар.

Саид Н&рсстҰүҰ * * * *
— 560 —

[1948 жҰлҰ болүан Афион ңаласҰндаүҰ сотта бӘрӘншӘ рет сот ҚкӘмӘ шҰүҰп аңҰрҰнда Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн жаппай иесӘне ңайтарҰп берӘлген жіне іу баста н&р шікӘ жіне н +лӘм жазасҰна кесу міселесӘ ңаралүан соттаүҰ Н&р тілабаларҰнҰқ аңталу уіжнамаларҰ].

Н&р шікӘрттерӘнӘқ +зара адал, ҰңҰластҰ, тек аңҰрет ҚшӘн РисалейН&рмен рҰз тҚнҰқ тіржӘмешӘсӘмен тҰүҰз байланҰс ң&руҰн дҚниÇлҰң, саÇси &йҰм ретӘнде ңарап, олардҰ жауапңа тартуүа тҰрҰсңандардҰқ ңаншалҰңтҰ б&рҰс, аңиңаттан алҰс, ідӘлдӘкке мҚлдем ңайшҰ екенӘн айтңҰм келедӘ. Б&л т&рүҰда Қш сот органдарҰ тергеп кӘоүарҰүпай аңтаүан-дҰ. ОсҰүан орай бҰлай демекпӘн:

Үоүам +мӘрӘнӘқ ісӘресе, Ислам ілемӘнӘқ Әрге тасҰ боп табҰлатҰн аүайҰн-туҰс арасҰндаүҰ адал сҰйластҰң, рулар мен тайпа арасҰнда ҰнтҰмаң, Ислам дӘнӘндегӘлер +зара рухани жірдем, бауҰрластҰң, бӘрбӘларҰмнанкештӘлӘк, сҚйӘспеншӘлӘк сонҰмен ңатар, міқгӘ +мӘрӘн аман саңтап ңалатҰн Ү&ран аңиңаттарҰна, онҰ жайҰп таратушҰларҰна деген берӘк достҰң, бек бӘредӘк, жаңтастҰң секӘлдӘ ңоүамдҰң +мӘрдӘ жалүастҰрҰп, ңамтамасҰз ететӘн м&ндай байланҰстардҰ, егер жоңңа шҰүару мҚмкӘн болса жіне солтҚстӘктен шҰңңанн саңтң анархиÇнҰқ т&ңҰмҰн шашҰп жатңан, адами ңасиеттердӘ жойҰп, &рпаңңа, &лтңа ңауӘптӘ жіне ж&рттҰқ балаларҰн +з ңолҰна алҰп туҰсңандҰң, &лт деген &үҰмдҰ жойҰп жоң ңҰлатҰн, мідениет мен ңоүамдҰң +мӘрдӘ кҚл-талلَهُ اүарҰп б&затҰн ңҰзҰл +рт коммунизмдӘ мойҰндап, онҰқ д&рҰс екенӘн ңабҰлдау мҚмкӘн болса мӘне, сонда үана Н&р шікӘрттерӘн айҰптап, белгӘлӘаÇсаткйҰм ретӘнде ңарауүа болатҰн шҰүар. Сол ҚшӘн Н&р шікӘрттерӘ ешңандай тайсалмастан ашҰңтан ашҰң Ү&ран аңиңаттарҰна деген +здерӘнӘқ байланҰстҰлҰүҰн, зақҰ ттӘк бауҰрҰна деген ҰстҰң ҰңҰлас ңатҰнастҰлҰүҰн к+рсетӘп жариÇ ңҰладҰ. Ондай бауҰрластҰң ҚшӘн ңандай да бӘр жазанҰ ризашҰлҰңпен ңабҰлдайдҰ. ШҰндҰңтҰ ңалай болса солай ідӘлеттӘ соттп, халетӘп еш жасҰрмайдҰ, онҰсҰн мойҰндайдҰ. ҮулҰң жасап, алдатҰп, +тӘрӘк айтҰп +здерӘн т+мендетӘп аңтауүа тҰрҰспайдҰ.
Т&тңҰн
Саид Н&рси
* * * * * *
— 561 —

[ХусревтӘқ уіжнамасҰ]

Афион ңаласҰнҰқ л зорлҰлмҰстар сотҰна

АйҰптаушҰ орган айҰптамада менӘ екӘ т&рүҰдан Çүни бӘрӘ жалпҰлай, екӘншӘсӘ жеке тҚрде айҰп таүуда. ЖалпҰлай айҰп деп, менӘ Рисалей-Н&рүа жасаүан ңҰзметӘмдӘ жіне стазҰмнҰқ олардҰқ ойҰнша кӘнісҰнрет, +ңтҰүҰм.

Ал, жеке айҰбҰма келер болсаң, тҚкке т&рмайтҰн, мақҰзҰ жоң, шҰнҰнда ешңандай кӘні саналмайтҰн жалүҰз оңшау +тетӘн +мӘрӘме, жеке басҰма ңатҰстҰ жаүдайҰма тиӘсуде.

Ал, айҰптаушҰ органнҰқ Рисалей-Н&рүа ңҰзметӘм ҚшӘн стаза ілемойша ңҰлмҰсҰна менӘ де ңатҰстҰ етӘп к+рсетуӘне ңарсҰ бҰлай демекпӘн:

Мен, стазҰмнҰқ &станүан жолҰна адалмҰн, онҰқ РисалейН&р арңҰлҰ Ислам ілемӘне ісӘресе екӘнӘсанүа, халҰңңа жасаүан ерен еқбегӘне дін ризамҰн, онҰқ сӘздердӘқ ойҰқҰзша - негӘзӘнде жоң - ңҰлмҰсҰна ортаңпҰн. МенӘ м&ндай киелӘ Иман ңҰзметке ңауҰштҰрҰп табҰстҰ ңҰлүан АллаҒ ТаүалабҰмҰзе-+лгенше шҚкӘр етемӘн.

Ү&рметтӘ тергеушӘлер!

Н&рүа жасаүан ңҰзметӘм сіттӘ де табҰстҰ болүанҰна наңтҰ ділел мҰнау:

МенӘқ Ү&рани жазуҰм нашар бола т&ра тақүажайҰп тҚрдеп т&рү пен кҚшӘмнен тҰс, ірӘ теқдесӘз, +те керемет тҚрде Қш дана Ү&ран жазҰп шҰңтҰм. ОнҰқ бӘр н&сңасҰ ңолдарҰқҰзда.

ЕкӘншӘ ділел: СҚйӘктӘ отанҰма, халңҰма, дӘнӘме жіне жаңсҰ йластҰң&лҰңңа жиҰрма жҰлдан берӘ орасан зор пайдасҰ тиген мҰна Рисалей-Н&р кӘтаптарҰнан алтҰ жҚзге жуҰң н&сңасҰн ңолмен жазҰп к+шӘрӘп шҰңтҰм.

ТӘптӘ, бӘр айдай ңҰсңа мерзӘмде он т+рт ри к+рме жазу нісӘп болүанҰн дос-жарандар бӘледӘ. АйҰптаушҰ органнҰқ стазҰм Саид Н&рсидҰқ атңарүан ңҰзметӘне менӘ ортаң ңҰлҰп айҰптауҰна ңарсҰ таүҰ да +зӘмдӘ арашалардӘ айудҰ артҰң деп бӘлемӘн. стаздҰқ ол туралҰ жазүан ңарсҰлҰң хатҰ мен толҰңтҰрмасҰн толҰң растап, онҰ +зӘм жазүандай жоүарҰ сотта &сҰнамҰн.

— 562 —

Ү&рметтӘ тергеушӘлер!

ЮлӘ кҚнге дейӘн сотта жатңан жіне Иман менеп хаб аңиңаттарҰ болҰп табҰлатҰн берекелӘ де киелӘ жіне н&рлҰ кӘтаптарҰ арңҰлҰ ешңандай дҚниÇлҰң маңсат к+здемей, ешбӘр саÇси мҚдде дауламай Ү&дай ҚшӘн жҚрген стазҰмҰздҰқ отан ҚшӘн, халҰңтҰқ игӘлӘгӘ ҚшӘн атңарүан ңҰзм+лӘм імен жіне достарҰм шҰн жҚректен ңолдаймҰз. ОнҰ кезӘнде «Иттихад-уі тіракки» ҚкӘметӘндегӘ патриоттар да ңолдап, стаздҰқ Ван ңаласҰнда ашңҰсҰ келген «Медресет-уз Зіхра» деп аталатҰқ соқ орнҰна он тоүҰз мҰқ лира б+лген болатҰн. лтжандҰлар да стазҰмҰздҰқ отан мен халңҰмҰзүа сӘқӘрген ӘлӘми еқбегӘн ескерӘп, жоүарҰ баүалаүан-дҰ. С+йтӘп, &стаздҰқ ашпаң болүан университетӘне екӘ жҚз депутаттҰқ жҚз алпҰс ҚшӘ ңол ңойҰп жҚз елу мҰқ ҰлҰми аржҰ б+лген едӘ.

АйҰптаушҰ органнҰқ ңҰлмҰскер ретӘнде т&тңҰндап отҰрүан мҚбарак стазҰмҰз +мӘр бойҰ ңас д&шпандарҰн, ңҰзүанатҰн жауларҰн жіне +зӘн абаңтҰүа ңамап, ңинаүҰсҰ келетӘн ңарсҰластар к+рсеңалдҰрҰп олардҰқ соттаүҰ ауҰр с+здерӘне суҰңңандҰ, ашуланбай жауап беру арңҰлҰ олардҰ хаңтҰ мойҰндауүа міжбҚр ңҰлүан. Сондай-аң, отан мен халңҰмҰздҰқ жарңҰн болашаүҰн ңамтамасҰз ететӘн киелӘ ңҰзн с+йл, онҰқ дӘттеген ӘлӘми маңсатҰна жиҰрма жҰлдан берӘ хатшҰлҰң мӘндетӘн атңарүанҰмдҰ жіне Рисалей-Н&рүа ңҰзметӘмдӘ маңтана мойҰндаймҰн.

Т&тңҰн
Хусрев АтҰнбашак
* * * * * *

[ТахиридҰқ уіжнамасҰ]

Афион ауҰр ңҰлмҰстҰң сотҰна

нӘн жіРеспубликалҰң прокуратурасҰ бойҰнша менӘ, дӘни сезӘмдердӘ ңоздҰрҰп елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&затҰн ірекет жасап, халҰңңа ҚгӘт жҚргӘзген, деген айҰппен стазҰм БідиҚззаман Саид Н&рси жіне басңа да жолдастарҰммен бӘрге сотңа шаңҰрҰп, ҚстӘмнен Әс қ саÇсуда.

Мен, Спарта азаматтҰң сотҰнда да, Афион тергеу органдарҰнда да с&ралүан с&раңтарүа турасҰн айтҰп д&рҰс жауап берген болатҰнмҰн. БӘздӘ аңтап, бостандҰңңа шҰүарүан Денизли сотҰ кӘтаптарҰмҰздҰ

— 563 —

тҚгелдей +зӘмӘзге ңайтарҰп берген-дӘ. Ол &саң аз БідиҚззаманнҰқ рисалелерӘн оңҰп-жазүанҰмҰзүа жіне оүан шікӘрт болүан адамдармен хат алҰсҰп хабарласңанҰмҰзүа ешңандай жаза ңолданбаүан-дҰ. Алайда, алтҰ жҰл б&рҰн стазд т&ратсатҰ болмаса да +з еркӘммен, саналҰ тҚрде ескӘ ірӘптермен Стамбулда бастҰрүан бес жҚзге жуҰң БідиҚззаманнҰқ «ЖетӘншӘ Шуаң» аттҰ кӘтаптарҰн Денизли сотҰ 20/07/1945 жҰл-кҚнгӘ шешӘмӘ бойҰнша ңолҰма тқ ҚкӘман болатҰн.

МӘне, ілгӘндей жоүарүҰ сот берген оқ ңорҰтҰндҰүа сҚйене отҰрҰп екӘ жҰл б&рҰн Стамбулдан жазу машинкасҰн, ңаүаз алҰп Спартаүауап бдӘм.

ҮолдарҰқдаүҰ Қш кӘтаптҰқ екеуӘн Хусрев АлтҰнбашак бауҰрҰм, бӘреуӘн мен к+шӘрӘп жаздҰм. СосҰн, іуелӘ"Зулфикар", "Ү&ран м&үжизасҰ", "АхмедтӘқ м&үжизасҰ">аттҰ кӘтаптардҰ бастҰрҰп, кейбӘрӘн саттҰң. ТҚскен аңшаүадӘқ саи М&са">кӘтабҰна ңаүаз сатҰп ікелдӘм. КейӘн"Аса-и М&са">кӘтабҰн басҰп, онҰ да саттҰң. СосҰн"Сирадж-ун Н&р">кӘтабҰнҰқ ңаүазҰн алҰп, онҰ да бастҰрдҰң. ОсҰлай бӘр жҰл ж&мҰс ӘстедӘдамаймҰн отҰз шаңтҰ кӘтаптҰ êүридир ңаласҰна апара жатңанда жолда &сталҰп жергӘлӘктӘ сотңа берӘлдӘк. К+п &замай Спарта ідӘлет басңармасҰ тарапҰнан Хусрев АлтҰнбашаңтҰқ ҚйӘ тексерӘлӘп жазу машинтӘн ійн ңоса кӘтаптар тіркӘленӘп бӘр жҰл б&рҰн ӘсӘмӘз сотңа берӘлдӘ. СоттҰқ нітижесӘнде тҰйҰм салҰнбаүан дӘни кӘтаптар болүандҰңтан Хусрев пен маүан жіне басңа да бауҰрларҰмҰзүа р&ңсатсҰз кӘтап бастҰрүанҰмҰз ҚшӘн бӘр атӘ, بِүа тарттҰ. БӘз аңталҰп шҰңтҰң. БӘздӘ бостандҰңңа шҰүармай т&рҰп Афион ңаласҰнҰқ тҚрмесӘне алҰп келдӘ.

МӘне, жоүарүҰ соттҰқ алдҰнда менӘ, дӘнӘме, дӘндес бауҰрларҰма жасаүан Ү&дай ҚшӘнгӘ ңҰзметӘм асҰм мсӘресе, алдҰқүҰ соттҰқ ңайтарҰп берген жіне киелӘ хадистӘқ тіпсӘрӘ болҰп табҰлатҰн «БесӘншӘ Шуаң» міселесӘне байланҰстҰ Афион республикалҰң прокуратурасҰ « кӘметке ңауӘп т+ндӘредӘ!» деп менӘ жіне РисалейН&рдҰқ авторҰҰ БедрХусрев АлтҰнбашактҰ жіне ңҰрҰң шаңтҰ бауҰрларҰмдҰ осҰ кӘтаптардҰ к+шӘрӘп жазүанҰ, оңҰүанҰ ҚшӘн жауапңа тартңҰсҰ келедӘ.

Мен +з отанҰмнҰқ наүҰтақүажатҰ ретӘнде, тек шҰндҰңтҰ айтатҰнҰма сенуӘқӘзге боладҰ. ОсҰ кӘтаптар арңҰлҰ дӘнге сійкес ахлаңҰмҰздҰ тҚзелтӘп, жаңсҰ мӘнез-ң&лҰңңа тірбиелеген жіне

— 564 —

+зӘн «МҚжіддид» деқ ӘрӘ нҰмҰздҰ істе ңабҰлдамай, бӘздӘқ к+қӘлӘмӘздӘ ңалдҰрүан жіне аса ң&рметтеп +зӘн тек &стаз ретӘнде деп ңабҰлдаүан Саид Н&рсидҰқ к+п жҰлдан берӘ тіҰқ орнмҰн. ЯзӘнде болсҰн, кӘтаптарҰнда болсҰн, шікӘрттерӘнде болсҰн ҚкӘметке ңарсҰ, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зуүа бӘрде-бӘр ірекет болүан жоң оүан толҰң куілӘк етемӘн. ЮсӘресе, айҰптаудҰқ бӘр пунктӘ мҰнау:

Спартқ ірбӘлҰң сотҰ аңиңатңа к+зӘ жетӘп, бӘздӘ жазаүа тартуүа т&рмайтҰн кӘтаптан тҚскен аңшаүа келер болсаң, бӘз кӘтаптан тҚскен табҰсңа м&ңтаж емеспӘз. СатҰлүан кӘтаптардҰқ аңшасҰна ңол машинкасҰн, ңаүаз, сиÇ сатҰп алүадайүа тҰнбҰз. М&нҰ сӘздерге бӘлдӘре отҰрҰп, тек АллаҒ ҚшӘн, аң ниетпен жасаүан б&л ңҰзметтӘқ ңҰлмҰс болуҰ мҚмкӘн емес екенӘн ескерте отҰрҰп жоүарүҰ соттан жіне ар-&ÇттарҰқҰздан Рисалей-Н&р баңи рарҰнҰқ ңолҰмҰздүа ңайтарҰлҰп берӘлуӘн с&раймҰн.

Т&тңҰн
Тахири
* * * * * *

[ЗҚбійрдӘқ уіжнамасҰ]

Афион ауҰр жаза сотҰнҰқ судһÇсҰ وَالْ Маүан астҰртҰн &йҰм ң&ру, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зу деген айҰп таүҰлуда. Т+менде, м&ндай ңҰлмҰсңа ешңандай ңатҰсҰм жоң екенӘ наңтҰ ділелденетӘндӘктен оүан к+зӘқӘз ібден жетрҰ ірӘп ойлаймҰн. СондҰңтан, м&ндай айҰптаманҰ ңазӘрден бастан жоңңа шҰүарамҰн. Иі, мен Рисале-й Н&р шікӘртӘ екенӘмдӘ шҰн жҚректен ңуана ңабҰлдаймҰн жіне м&нҰ ашҰң тҚрде жариÇларх ңҰ М&нҰ жоңңа шҰүару Рисалей-Н&рдҰқ маүан Қйреткен "ар" &үҰмҰна ңайшҰ келетӘндӘктен ондай терӘс ірекетке бара алмаймҰн. РисалейН&рдҰ оңҰүан адам оңҰүанҰн жасҰрмайдҰ, ңайта маңтанҰш пен еш БаÇн астан айтадҰ. СебебӘ, ӘшӘнде ңорңатҰн бӘр с+йлем Ç бӘр с+з жоң.

Рисалей-Н&рдҰқ ң&ндҰлҰүҰн ңҰрҰң-елу беттӘк жазба арңҰлҰ тҚсӘндӘруге тҰрҰстҰм. ЛайҰң тҚрде маңтадҰм дей ңаншаҰн, +йткенӘ ілемнӘқ жарҰүҰ, жіне аңҰл-санасҰ ірӘ мҰқ Қш жҚз жҰлдан берӘ адамзаттҰ н&рландҰрҰп, тірбиелеп келетӘн ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ аңиңи тіпсӘрӘ Рисалей-Н&рдҰқ барлҰң кӘтаптарҰн тҚгӘл бӘр кӘтапшасҰн маңтап жазу жазу ңолрүандҰкелмейдӘ. ЖоүарҰда айтңанҰм секӘлдӘ

— 565 —

ң&ндҰлҰүҰн тҚсӘндӘруге тҰрҰсңан н&р кӘтаптарҰнда ешңандай да астҰртҰн &йҰм ң&руүа ңатҰстҰ с+йлем жоң. Егер бар екенӘ ділелденсе ңауӘптӘ кӘтаптардҰ жаŞүа ңатҰстҰ деген айҰппен жаза* * *>тҰқҰздар.

БӘраң, тақүажайҰп ірӘ керемет тҚрде жазҰлүан ірӘ ң&ндҰ кӘтап екенӘ ӘлӘм адамдарҰ тарапҰнан расталүан жіне б&зҰлүан ңоүамдҰ ж+ндейтӘн ңасиеке ие сондай-аң, осҰ үасҰрдҰқ адамдарҰна дей ңарсетӘп жетекшӘ бола алатҰн жіне адасудан, материализм мен табиүатшҰлдҰңтҰқ салдарҰнан азүан, надандҰңңа салҰнүан кӘсӘлердӘ ң&тңаратҰн, адамзатңа міқгӘ баңҰт пен есендӘкке бастайтҰн жолдҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ н&рҰмен к+рсмдегӘ Рисалей-Н&р кӘтаптарҰнда таүҰлүан айҰптар бекер болса бӘздӘ жазаүа тарту ідӘлет негӘздерӘне кераүар ірӘ онҰ сот та солай ңабҰлдайдҰ деп ойлаймҰн.

АйҰптаушҰ орган менен: " Сен Рисалей-Н&рдҰқ шікӘртӘ екенсӘкейбӘр солай ма?" дедӘ. Мен: БідиҚззаман Саид Н&рси сҰндҰ ү&ламанҰқ шікӘртӘ болу деген атаңңа +зӘмдӘ лайҰңпҰн деп айта алмаймҰн. Егер ңабҰлдаса маңтана: "Иі, мен РисалейН&р шікӘртӘмӘн!" деймӘн.

Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ стаз БідиҚззаман Саид Н&рсиүсанҰнаеше рет жасҰрҰн д&шпандарҰ жала жауҰп сотңа берген, бӘраң бірӘнде де аңталҰп шҰңңандҰ. Рисалей-Н&р кӘтаптарҰ толҰүҰмен профессор, Ислам үалҰмдарҰнан ң&рҰлүан комисиÇ тарапҰнан жӘтӘ тексерӘлӘп онҰқ тереқ ӘлӘмге сҚйенӘпай мейүан, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ аңиңи тіпсӘрӘ екенӘ жайлҰ оқ ңорҰтҰндҰ берӘлген. Міселе солай бола т&ра нелӘктен таүҰ да сотңа берӘлгенӘ тҚсӘнӘксӘз. Б&л т&рүҰда +зӘмнӘқ к+зңарасҰмдҰ айтар болсам:

Рисалей-Н&рдҰ оңҰүан кӘсӘ ісӘресе аңҰл-есӘ д&рҰс жаетудӘқманҰн ңуаттап, ңайсар да табандҰ, к+зӘ ашҰң к+кӘрегӘ оÇу, дӘндар, отан сҚйгӘш азамат боладҰ. Ал, иманҰ берӘк елге терӘс пӘкӘр, жат идеологиÇ, жаман мӘнез, азүҰндс мімӘе алмасҰ хаң. Үоүамда м&ндай иманҰ мҰңтҰ кӘсӘлер к+бейген сайҰн масондҰң, коммунизм &үҰмҰ кӘрӘп, жайҰла алмасҰ анҰң. ЖалпҰ коммунизмнӘқ ӘргетасҰ саналатҰн материализм филосет жеқнҰқ, аңиңатңа мҚлдем жанаспайтҰнҰн, ондай к+зңарастҰқ негӘзӘ жоң екенӘн Рисалей-Н&р ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ аÇттарҰмен, б&лтартпас айүаңтармен аңҰли жіне к+қӘлге ңонҰмдҰ тҚрде ділелдеп беиӘк шҰОндай ңарақүҰ пӘкӘрге шҰрмалүан жандардҰ

— 566 —

н&рландҰрҰп біледен ң&тңарадҰ. Тек к+збен к+ргенӘне үана сенетӘн материалистерге де АллаҒтҰқ бар екентҰң остартпас ділелдермен, дійектӘ тҚрде ділелдеп бередӘ.

ЮсӘресе, орта мектеп пен жоүарҰ оңу орнҰндаүҰ жастарүа б&л тақүажайҰп тіпсӘрдӘқ ерекшелӘгӘ, тҚсӘндӘаҒтҰқ ӘлӘ, ідеби ңҰрҰ ңаттҰ &нап +зӘн ңҰзҰүа оңҰтуда.

МӘне, сол ҚшӘн комунистер, масондар +здерӘнӘқ удай зиÇндҰ пӘкӘрлерӘн жаŞүа Рисалей-Н&р Қлкен кедергӘ болатҰнҰн бӘлӘп, Ү&раннҰқ м&ндай аңиңи тіпсӘрӘ, берӘк жіне іқ ңайнар б&лаүҰ Рисалей-Н&рдҰ жоң ңҰлуүа немесе оңҰтпауүа тҚрлӘ айла жасап, небӘр жала жауҰп ңолҰнан келгенӘнше тҰрҰсҰп баүуда. ОсҰ кезге дейӘнгӘ таүҰлүан айҰптаудан еш нітиже шҰүара алмаса да тиӘсуӘн жалүасмаүҰна. Б&дан тҚсӘнгенӘмӘз, бӘздӘ ҚркӘтӘп, РисалейН&рдан аластатҰп, бӘр жаүҰнан +здерӘнӘқ улҰ пӘкӘрлерӘн, ңарақүҰ идеологиÇларҰн жайүҰсҰ келедӘ. МаңсаттарҰ &лтҰмҰздҰ, жастарҰмҰздҰ иманнан айҰрҰп, мӘек, ійлңҰн б&зу. ОсҰлайша, елӘмӘз +здӘгӘнен ң&лдҰрап, сҚйӘктӘ отанҰмҰздҰ, &лтҰмҰздҰ б+тен елдӘқ б&үауҰна, отарҰна айналдҰру.

Сот мҚшелерӘ алдҰнда еш ңорҰңпастан айтарҰм: бҚлӘк шҰсонҰқ

бӘздӘ ң&рал ңҰла алмайсҰқдар! М&нҰ жаңсҰлап бӘлӘп алҰқдар! ЯйткенӘ, бӘз Рисалей-Н&р кӘтаптарҰнан хаң пен аңиңаттҰ таптҰң, бӘлдӘк ірӘ соүан сенемӘз. ТҚркӘ жастарҰ бейңам емес. Б&л, ержҚрек М&сҰлман тҚрӘк халңҰ жат елдӘқ &лтанҰ боменӘқ .

ЖанкештӘ м&сҰлман жастарҰ жҚрегӘндегӘ аңиңи иманнҰқ кҚшӘмен отанҰн сатпайдҰ, сатңҰзбайдҰ. ДӘнӘ мҰңтҰ, ержҚрек батҰр ТҚрӘк халңҰ, иманҰ берӘк ТҚрӘк жастарҰ ңорҰңпайдн дост ҚшӘн, бӘзге адамгершӘлӘк, парасаттҰлҰң дірӘсӘн берген, мерейӘмӘздӘ Қстем ңҰлүан жіне жастардҰқ дӘнге, отанүа, &лтңа жанашҰрлҰң сезӘмӘн оÇтҰп, сонҰқ жолҰна жанҰн пида етуге баули табҰлсалей-Н&р кӘтаптарҰн оңҰп жҚрмӘз, оңи беремӘз.

Б&дан б&рҰн айтңанҰм секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰ азүантай оңҰүаннҰқ +зӘнде к+п пайдасҰн к+рдӘм. Отанүа, халҰңңа, кҚллӘ адамзатңа орасан зор пайдасл достб&л ң&ндҰ кӘтаптар топтамасҰн егер байлҰүҰм болса онҰ жаŞ ҚшӘн барлҰүҰн ж&мсар едӘм. СебебӘ, дӘнӘм ҚшӘн, отан мен халңҰмнҰқ міқгӘ баңҰтҰ мен болашаүҰ ҚшӘн жанҰмдай пида етуге дайҰнмҰн.

— 567 —
Мен, Рисалей-Н&рдҰқ ң&ндҰлҰүҰна каң, олҰң сауаттҰ тҚрде сенген жанмҰн. БӘреу айтңанүа ере салүанҰм жоң. РисалейН&рдҰқ жарҰңңа шҰүатҰнҰн, с+йтӘп адамдардҰ тура жолүа салҰп, тірбиелейтӘнӘн Ү&раннҰқ аÇттарҰ, ХазӘретӘ Али (р.Ғ.), АбдҚлңадир ГійланҰрларҰ.) +з кӘтаптарҰнда үайби тҚрде хабарлаүан. СонҰмен ңатар Рисалей-Н&рдан оңҰүан кӘтаптарҰм шҰнҰмен м&нҰқ хаң екенӘн жіне аңиңаттҰ к+рсететӘн, адамзаттҰ тірбиелеп الَهَاол к+рсететӘн кӘтап екенӘне к+зӘмдӘ жеткӘздӘ.

Рухани аштҰң сезӘнӘп, оңитҰн кӘтап Әздеп жҚргенӘмде ңолҰма Рисалей-Н&р тҚстӘ. ОңҰп жатңанда еріпӘрле+зӘмдӘ тоңтата алмадҰм.

Рухани ңажеттӘлӘктӘ Рисалей-Н&р кӘтаптарҰ толҰң ңамтамасҰз еттӘ. ӨшӘнде ӘлӘми уі имани аңиңаттар жайлҰ шік-шҚбілардан ң&т"Рисалн дійектер к+п екен. ОсҰлайша, кҚмін мен кҚдӘктердӘқ кесӘрӘнен болатҰн рухани мазасҰздҰңтан ң&тҰлдҰм. Сол аңиңаттардан тҚйгенӘм: Рисалей-Н&р осҰ наладҰҰқ адамдарҰна Çүни бӘз ҚшӘн жаздҰрҰлүан.

Морла, ахлаң, ідептӘлӘк, тірбие сҰндҰ жоүарҰ ңасиеттерге ие болу ҚшӘн иманҰ берӘк, дӘнӘ мҰңтҰдӘм. Акерек. Ал, имани аңиңаттар Рисалей-Н&р кӘтаптарҰнда б&лтартпас ділелдермен, ңарапайҰм мҰсалдармен тҚсӘндӘрӘлгендӘктен оңҰүан сайҰн иманҰм беки тҚстӘ. СонҰқ саÇсҰнда адасудан жіне мідениеттӘқ жоүарҰ сатҰсҰ болүан хаң пен аңиңаттан безӘп, жҰл брүа жем болу дейтӘн пілекеттен ң&тҰлдҰм. Сол ҚшӘн, +з оңҰрмандарҰн рухани, заттҰң пілекеттерден саңтап, жоүарҰ оңу орнҰн бӘтӘргендей тереқ ӘлӘм беретӘн жіне дӘн Исламүа, отанүа, халҰңңа сҚйӘспеншӘлӘк сезӘмӘн оÇтатҰн, АллаҒңа мойҰнс&ну жердебекшӘлдӘкке, мейрӘмдӘ болуүа ҚйрететӘн РисалейН&рдан - ірине ңадӘрӘн бӘлген жан - не болса да бас тартпайдҰ деп ойлаймҰн. М&ндай риÇсҰз ң&рмет пен адал сҰйлас ділмеешңандай тосҰн кҚш жҚректен шҰүара алмаса керек.

Рисалей-Н&рдҰ айҰптаушҰ орган онҰ зиÇндҰ, ңауӘптӘ кӘтап сҰнҰпҰна жатңҰзҰптҰ. М&ндай &ÇтсҰздҰңңа, жалүанүа мақҰзӘкке мҚлдем ңарсҰмҰн. МенӘ ҚгӘттеушӘ ретӘнде айҰптаүҰсҰ келедӘ. Иі, жабҰлүан жаланҰ естӘген н&рлҰ жандар ңаттҰ +кӘнӘп, к+здерӘне жас келӘп, ӘштерӘ удай ашҰдҰ. ҮазӘргӘ заманда адамдар сае менӘ к+зӘ ашҰң, сондҰңтан ділелӘ жоң, дійексӘз нірселерге сенбейдӘ, сенбеймӘз. Рисалей-Н&р, сендер айтңандай зиÇндҰ кӘтап болса онҰ ділелдеп берӘқӘздер.

— 568 —

Жала жабушҰ жасҰрҰн д&шпандардҰқ бӘр маңсатай дейалей-Н&рдҰ оңитҰн жандардҰқ Ү&ранүа ңҰзмет ҚшӘн ірӘ м&сҰлманшҰлҰңтҰқ талабҰ болҰп табҰлатҰн, бӘр-бӘрӘне деген сҚйӘспеншӘлӘктерӘн, ҰстҰң ҰңҰластарҰн, +зара сҰмдасңаң пен ң&рметӘн, тек АллаҒ ҚшӘн ҰнтҰмаңтарҰн б&зу екенӘ. Юрине, б&л мҚмкӘн емес, бос іурешӘлӘк боладҰ. Рисалей-Н&р оңитҰндардҰқ ӘшӘнде еқ т+менӘ, к+п &ңпайтҰн менӘқ +зӘм, оларүа бҰлай деп жауап бең&ртуүӘм:

"БӘрӘмӘз шҰүҰста, бӘрӘмӘз батҰста, бӘрӘмӘз солтҚстӘкте, бӘрӘмӘз оқтҚстӘкте, бӘрӘмӘз аңҰретте, бӘрӘмӘз дҚниÇда болсаң та бірӘбӘр бӘелен, . Үара кҚш-ңуаттар бӘрӘксе бӘздӘ &стаз Саид Н&рсидан, бӘздӘ бӘзден ажҰрата алмайдҰ!".

ЯйткенӘ, бӘз Ү&ранүа ңҰзмет етӘп жҚрмӘз, ете беремӘз. АңҰреттӘқ хаң екенӘнетемде ндӘктен арамҰздаүҰ сҚйӘспеншӘлӘк пен ауҰзбӘршӘлӘктӘ ілбетте, ешбӘр кҚш б&за алмайдҰ. СебебӘ, бҚкӘл м&сҰлмандар міқгӘ баңҰт мекенӘ жіннатта бас +здерҰн боладҰ.

ОтанҰма, халңҰма, олардҰқ есендӘгӘ ҚшӘн мақҰзҰ зор бӘр аңиңаттҰ егер р&ңсат етсеқӘз айта кетейӘн. ДӘннен безген кіпӘрлердӘқ астҰртҰн жоспарҰнҰқ бӘр тармаүҰ халҰңтҰ Қк фейӘз ңарсҰ айдап салу.

БідиҚззаман Саид Н&рсидӘ тҚрмеге ңамату, жазүан кӘтаптарҰн зиÇндҰ етӘп к+рсету ҚшӘн билӘк басҰндаүҰларүа жалүан аңпарат берӘп, адам сенгӘсӘз с&мдҰң хабар тарату.

Ал, БідиҚззаман Саид Н&рсид*

ӘнгӘ тақда сирек кездесетӘн Ислам үалҰмҰ, ерекше т&лүа екенӘ ел арасҰнда &заң жҰлдардан берӘ белгӘлӘ. Демек, олардҰқ аңпаратҰна ешкӘм сенбейдӘ, сене ңоймас.

лҰ т&лүа стаздҰқ кӘтаптарҰн оңҰп, тҚсӘнудӘ нісӘп еткм ҚшӘнаҒ Таүалаүа шексӘз маңтау айтамҰн. Одан Иман, Ислам дірӘсӘн алҰп рухани к+п пайдасҰн к+рдӘм. М&ндай кӘсӘге жан-тінӘммен ризамҰн, шексӘз алүҰсҰмдҰ бӘлдӘремӘн. заң жҰлдар , тҰқдаттҰ ңиналҰп кӘтап жазҰп, жастарҰмҰздҰ коммунизм &йҰүҰна батҰп кетуден, ңабӘр азабҰнан, аңҰрет білесӘнен ң&тңарүан турашҰл стаз ҚшӘн мен де &заң жҰлдар тҚрмеде жатуүа разҰмҰн.

а аÇн рма жҰлүа жуҰң миллиондаүан адамүа дӘн, иман, Ислам, парасаттҰлҰң сабаүҰн берӘп, дӘнсӘздӘктен ң&тңарүан Ү&ран тіпсӘрӘ Рисалей-Н&р ҚшӘн дарүа асҰлар болсам жолда «АллаҒ! АллаҒ! О, РасулуллаҒ!» деп дауҰстап біпсӘрӘ. ЖастарҰмҰздҰ ісӘресе, коммунизм &йҰүҰна батҰп дӘнӘнен безген, міқгӘ баңи сорлап, аңҰрҰнда отанҰн сатңан болҰп атҰлҰп кетуден жастардҰ саңтайтҰн

— 569 —

Рисале>деп, ҚшӘн атҰп тастайтҰн болса кеудемдӘ тӘк &стап еш ңамҰңпаймҰн. стазҰм БідиҚззаман ҚшӘн ңҰлҰшпен шабҰлатҰн болсам айналаүа шашҰраүан ңанҰм «Рисалей-Н&р! Рисалей-Н&р!» деп жазҰлуҰн ңалаймҰн, РаббҰмнан с&райтҰнҰм осҰ.

Ү&рметтӘ сот мҚш немес

Рисалей-Н&рдҰқ ӘлӘм беру тісӘлӘ шҰнҰмен де ерекше, дҚниÇда теқдесӘ жоң деуге боладҰ. ЯздерӘқе мілӘм, оңу жҚйесӘнде бӘр пайда к+зделӘп, белгӘлӘ бӘр дірежеге &мтҰлҰп бӘлӘм аладҰ. ЗаттҰң пайдаүа, атаң пен шенге негӘзделӘп, тӘптӘ міжбҚрлеп ЖиҰдҰ. Ал, РисалейН&рдҰқ &йҰмдастҰрүан Ү&рани дербес жоүарҰ бӘлӘм беру методҰнда Ү&ран мен Иманүа ңҰзмет етуден басңа ңандай да бӘр дҚниÇлӘ замада к+зделмеген. Солай бола т&ра, таңҰрҰбҰ +зектӘ ӘлӘми, имани, РисалейН&р зор ҰңҰласпен, ңҰзҰүа оңҰлуда. ОнҰ адал ниетпен оңҰүандар таүҰ да бӘрнеше рет ңайталап оңҰүҰсҰ келедӘ. Рисалей-Н&рдҰ жазҰп ірӘ оңҰүан жандар сотңа шаңҰрҰлҰп +мӘанҰстҰауӘп т+нсе даүҰ осҰ ң&ндҰ кӘтаптҰ оңҰүандарҰн ірӘ таүҰ да оңитҰндарҰн жасҰрмайдҰ. ЯлӘм жазасҰна кесӘлетӘнӘн бӘле т&ра +здерӘнӘқ берӘлгендӘгӘн ашҰң тҚрде бӘлдӘредӘ. МӘне, Рисалей-Н&рдҰқ м&ндай к+птеген ңасиеттерُبْحَاтте, сӘздердӘқ кҚміндарҰқҰздҰ жойҰп, к+здерӘқӘздӘ жеткӘзу ҚшӘн жеткӘлӘктӘ ділел деп ойлаймҰн.

Демек, Рисалей-Н&рда жіне авторҰ БідиҚззаманда сондай киелӘ аңиңат бар жіне онҰқ ешкӘмсҚргеннҰ тимеген. Сол ҚшӘн жоңңа шҰүарҰп, бас тартҰп жатңан ешкӘм жоң.

ЖалпҰ бӘлӘм саласҰнда оңушҰларүа ңатақ талап, белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚз азам барҰп ӘлӘм ҚйретӘледӘ. Ал, БідиҚззаман болса ешкӘмдӘ Рисалей-Н&рдҰ оңуүа міжбҚрлемейдӘ. БӘраң, жҚз мҰқдаүан оңҰрман авторҰн к+рмесе де оүан ҰҰлҰ هُңҰлас, берӘктӘк, ҰнтҰмаң ң&рҰп, шікӘрт болҰп Рисалей-Н&рдан дірӘс алуда. ОсҰндай тақүажайҰп ӘлӘм Қйрету методҰ б&рҰн-соқдҰ медресе тарихҰнда болмаүан, ешбӘр университетте кездеспеген.

Прокурор мҰрза бҰлай дейдӘ: "Олар Бідман-саандҰ ңаттҰ ң&рметтейдӘ. М&ндай ң&рмет басңа үалҰмдарүа болмаүан".

Д&рҰс айтадҰ. Ү&рмет пен сҰйластҰң &стаздҰқ &лҰңтҰүҰна, кемелдӘгӘне ңарай +згередӘ. ЯзӘн ңарҰздар сезӘну де, алүҰс та солай, ңаншалҰңтҰ пайда к+рсе соүан ңарай +лшенеوَ с+здиҚззаманнҰқ кӘтаптарҰнан зор пайда к+ргендӘктен оүан деген ң&рмет пен алүҰс ірине, ерекше болмаң.
— 570 —

ЗаманҰмҰздҰқ &лҰ тіпсӘршӘсӘ, Ислам ойшҰлҰ,деби шей-Н&р авторҰ БідиҚззамандҰ комунистер мен масондар бӘзге ісӘресе жастарүа танҰстҰрмауүа тҰрҰсуда. БӘраң, к+зӘ ашҰң, к+кӘреге оÇу Ислам-ТҚрӘк халңҰ, жастар м&ндай дӘуа пармнҰқ ңаҒарман батҰрҰ стаздҰ танҰп одан тілӘм алҰп, пайдасҰна жаратуда, басңаларүа да &сҰнуда. МӘне, сондҰңтан БідиҚззаманүа деген ерекше ң&рмет пен сенӘм істе сарңҰлмайдҰ.

Рисалей-Н&рда кездесетӘн аÇттараттарҰеттӘ Ү&раннҰқ тақүажайҰп ңасиетӘн жоүалтпастан +те шебер ірӘ ерекше тісӘлмен ана тӘлӘмӘзге тіпсӘрленгендӘктен, онҰ ійел-еркек, ж&мҰсшҰ-саудагер, үалҰмфилософ, ңҰсңасҰ барлҰң буҰн оңҰп тҚсӘнуде.&тҰлдҰ ңабӘлетӘне ңарай пайдасҰн к+ргендӘктен анаү&рлҰм жаңҰндап, ңҰзҰүа оңуда. Орта мектеп, жоүарҰ оңу орнҰ, профессор, доцент, философтар жаппай оңуда. ЗиÇлҰ ңауҰм пайдасҰн к+рӘп оңҰүанҰ секӘлдӘ РисалейН&рдҰқ тақүажайҰп ерекшелӘгӘн, і ЮнуарешендӘгӘн іркӘм мойҰндап, тақдана Н&рдҰқ барлҰң кӘтаптарҰн ңолүа тҚсӘрӘп, ң&марта оңуда.

БідиҚззамандҰ жіне Рисалей-Н&рдҰ жақадан танҰүан саналҰ, тҚйсӘгӘ мол жандар ертерек танҰмаүанҰна +кӘнӘп, жоүалтңан уаңҰтта мақҰолтҰру ҚшӘн уаңҰттарҰн босңа +ткӘзбей бес минут болса да ретӘн тауҰп Рисалей-Н&рдҰ оңҰп, оүан ңҰзмет етуде. М&ндай ңҰзҰүушҰлҰң басңа псих"иі" есоциолог, философтардҰқ кӘтабҰна болүан емес. ОлардҰқ кӘтабҰн тек белгӘлӘ дірежеде ӘлӘмӘ бар, оңҰүан кӘсӘлер үана пайдаланадҰ.

Орта мектеп оңушҰсҰ немесе оңу-жазу бӘлерӘптерел затҰ атаңтҰ философтҰқ кӘтабҰн оңҰса, онҰ тҚсӘнӘп, пайдасҰн к+ре ңоймас. Ал, Рисалей-Н&рдҰ іркӘм дірежесӘне ңарай пайдасҰн к+рӘп, тҚсӘне бередӘ.الشُّهшӘн сӘздерден халҰң БідиҚззаман жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн аңтап, бас бостандҰүҰн берулерӘқӘздӘ кҚтӘп отҰр. Егер, Саид Н&рси ңандай да бӘр ңиҰншҰлҰңта сабҰмаүан ап, т+зӘмдӘлӘк танҰтудҰ Қйретпегенде жіне +зӘнӘқ ерӘктӘ ңолбасшҰ болҰп жорҰңңа іскер ретӘнде шікӘрттер жинаүанҰ секӘлдӘ ірекет еткенде +зӘн ңаттҰ ң&рметтейтӘн мҰқдаүан Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ мҰна Афион ңалтҰн К&үҰ орталҰң алақда шатҰр ң&рҰп соттҰқ оқ шешӘмӘн кҚтӘп жатңанҰн к+рер едӘқӘздер.
Саид Н&рси жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ ірекеттерӘн зақ бойҰнша жасҰрҰн &йҰм деп ділелдей алмадҰ. НелӘктен? Сондаَ الْبтӘ ң&ңҰңшҰ маман ретӘнде бас прокурор дірежесӘне дейӘн
— 571 —

к+терӘлген кӘсӘ м&ндай ңҰлмҰстҰ ішкерелеп мойҰндата алмайтҰндай бӘлӘксӘз, бӘлӘмӘ саÇз ба? Жоң, ірине. СебебӘ жасҰрҰн &йҰм дан ң& нірсе жала. Сол ҚшӘн саÇси &йҰм деген айҰп ділелденбей отҰр.

АйҰптаушҰ бастапңҰда: «Н&р тілабаларҰ саÇси &йҰм емес!» деп зақ жҚзӘнде к+зңарастрбиелӘӘлдӘрӘп, шешӘм шҰүарүан болатҰн. КейӘн белгӘсӘз себептермен «саÇси &йҰм» дегенӘ ірине ңайшҰлҰң. Юлбетте, б&л шешӘм ңабҰлдай алмаушҰлҰң. БӘз, сот алңасҰнҰқ аңиңаттҰ ашҰп "жасҰрҰн саÇси &йҰм ойҰмш дейтӘн шешӘм беретӘнӘне сенемӘз.

Ү&рметтӘ судһÇлар! К+қӘлде ңайүҰ-м&қүа елжӘрейтӘндей сіл сезӘм болса, бӘр жас жӘгӘттӘқ дӘннен безгенӘн естӘладҰ.

не, ол к+қӘл аÇнҰштан атом бомбасҰндай бҰт-шҰт боп жарҰлҰп кетер едӘ!

МӘнеки, сӘздер шҰүаратҰн ҚкӘм жіне оқ ңорҰтҰндҰсҰ, Ислам жастарҰнҰқ жіне М&сҰлман дҚниÇсҰнҰқ с&мдҰң апаттан ң&тҰлуҰна Қлкен Қлес болҰп табҰладҰ. МӘнан болӘ БідиҚззаманмен, онҰқ кӘтаптармен мҰңтап байланҰстҰрҰп т&рүан себептӘқ бӘрӘ осҰ.

Рисалей-Н&рдҰ аңтап, онҰқ таралуҰна р&ңсат берген шешӘм шҰңса, ол кҚллӘ ТҚркӘ жастарҰн, бҚкӘл м&сҰлман баласҰн дӘнсӘздӘк дейтӘн апаттан саңтау болҰкӘрт -ладҰ. ЯйткенӘ, Ү&рани тереқ аңиңаттар жинаүҰ Рисалей-Н&р, бӘр кҚнӘ дҚниÇ бойҰнша танҰлатҰн боладҰ, оүан еш кҚмінӘм жоң. Сонда, сӘздер адамзаттҰқ ңошаметӘне ие боласҰздар. СӘздерден шҰүатҰн шешӘм ңазӘргӘ жіне ренжӘаң &рпаңтҰ риза ңҰлҰп, алүҰсҰна б+лейдӘ. Рисалей-Н&р оңҰлҰп, халҰң пайдасҰн к+рген сайҰн сӘздерге жоүарҰ баүа берӘлӘп, міқгӘ есте саңталатҰн боласҰздар.

МенӘқ осҰ шҰн жҚректен айтңан с+здерӘмдӘ сотңа жаүҰмпазданҰп отْ يَسْ ойлап ңалмақҰздар! Жоң, жоң! СебебӘ БідиҚззаманнҰқ сотҰнда мен ешкӘмнен тайсалҰп, ңорҰңпаймҰн.

ЕндӘ, ңҰсңаша егер р&ңсат етсеқӘздер м&нҰ да айта кетсем деймӘн:

Егер айҰптаушҰ мҰрза мҰ уікӘлбат сҚйӘктӘ де отанҰмҰзда масондҰң пен коммунизм секӘлдӘ апаттҰқ алдҰн алатҰн наңтҰ шара Рисалей-Н&рдҰ жіне авторҰн сондай-аң, оңҰрмандарҰн айҰптап, ҚйлеспейтӘнайуан жабуҰн ңоймай, ашу мен Ұзаүа берӘлӘп ңарсҰлҰң бӘлдӘре берсе, онда ол коммунизмдӘ, фармасондҰңтҰ ңуаттап, к+мектескен боладҰ жіне наүҰз айҰп, кҚллӘ зиÇн дӘнсӘздӘктӘқ жайҰлуҰна жірдем еткен болҰп табҰӘ">деп * * * * * *
— 572 —

[КассациÇлҰң соттҰқ ңосҰмша хаттамасҰнан ҚзӘндӘ]

ДӘнсӘз &йҰмдар тарапҰнан бастҰрҰлатҰн газет- журналдардҰқ кесӘрӘнен пайда болүан кҚмін мен кҚдӘктен заңҰмдалҰп ілсӘреген иман негӘздерӘн Рисалей-Н&р +зӘнӘ- деп ктӘ баÇндауҰмен ж+ндеп ретке келтӘруде.

Сол ҚшӘн жастар Рисалей-Н&рүа магниттей жабҰсҰп, айналасҰна Қймелеуде. БӘраң, неткен +кӘнӘштӘ ірӘ жанүа бататҰн ніген кесҰндай ИсламнҰқ ержҚрек батҰрҰ, ерекше т&лүанҰ жиҰрма бес жҰл бойҰ тҚрмеге, зҰнданүа, жалүҰз +зӘн ңамап к+зӘн жойүҰсҰ келедӘ.

КоммунистердӘқ &йҰмдӘн керан опасҰз ірекеттерӘ салдарҰнан кҚдӘк жіне кҚдӘктӘқ аңҰрҰ ашу-Ұзаүа &ласҰп Рисалей-Н&рдҰқ авторҰн жазаүа тартса да Рисалей-Н&р кӘтаптарҰңтан,үа оңҰла бермек, уаңҰт +те тӘптӘ, мін берӘп оңитҰндардҰқ санҰ арта бермек.

Оүан ңуаттҰ ділел ретӘнде, айтарҰм, жақа ірӘппен басҰлүан злӘ тҚ М&са" кӘтабҰн оңҰүан жастар Ү&ран ірпӘмен жазҰлүан Н&рдҰқ басңа кӘтаптарҰн оңу ҚшӘн ңҰсңа мерзӘмде сол ірӘптӘ ҚйренӘп алуда. ОсҰлайша, Ү&ран оңи алмау дейтӘтҰрудан айҰптан арҰлуда.

Үандай да бӘр елдӘқ жастарҰ Ү&ран жіне Ислам ӘлӘмӘмен ңаруланса +ркендеп, дами бастаүан. ҮазӘргӘ тақда жастарҰмҰз иман мен Исламүа м&ңтаждҰң сезӘнӘп Ү&ран тіпсӘрӘ Рисалей-Н&рдҰқ н&р-фійзӘнен руханинӘ "тотауҰп тоÇттауда. С+йтӘп, иманҰ кімӘл жастарҰмҰз дӘнсӘздӘкке, коммунизмге ңарсҰ кҚресӘп сҚйӘктӘ отанҰн дӘн д&шпандарҰна таптатпай, тосңауҰл болуда.

СондҰң минутйтарҰм егер коммунистер бӘр жолҰн тауҰп сиÇ мен ңаүаз таба алмайтҰндай жаүдайүа тҚсӘрсе мен секӘлдӘ к+птеген жастар мен азаматтар жанкештӘлӘк танҰтҰп аңиңаттҰқ ңайнар к+зӘ РисалҰм. БӘҰқ жазҰлҰп жайҰлуҰ ҚшӘн мҚмкӘн болса терӘсӘн ңаүаз, ңанҰн сиÇ ңҰлуүа дайҰнбҰз.

Иі, солай! Наң, солай! ШҰн айтамҰн!

АйҰптаушҰ бӘзге бҰлай дедӘ: "Саид Н&рси +зӘнӘқ кӘтаптарҰмен жоүарҰ оңу орнҰнҰқ шікӘрттерӘн де улаҰқ з&лр!". БӘздӘқ жауабҰмҰз: "Егер, Рисалей-Н&р у болса бӘз сондай уүа м&ңтажбҰз. Егер ңайнар б&лаүҰн бӘлсе бӘзге килограммен емес тонналап, &шаңпен жӘберсӘн!".

БӘз, ардҰқ й-Н&р шікӘрттерӘ Иман мен дӘн Исламүа ңҰзмет ҚшӘн залҰмдар ңанша з&лҰмдҰң жасаса да жійланҰп т+секте жатҰп

— 573 —

+лгенше абаңтҰда немесе дараүашҰнда +лгендӘ артҰң санаймҰз. СҰрттайңтап, ндӘк, ал аңиңатҰ озбҰрлҰң, с+зде демократиÇ, ал Әс жҚзӘнде диктатура болүан ортада +мӘр сҚргенше Ү&ранүа адал ңҰзмет етӘп сол ҚшӘн абаңтҰда шіҒид болудҰ Қлкен абҰрой, АллаҒтҰқ сҰйҰ деп бӘлемӘз.

Афион абаңтҰсҰнда ңаол ҚшӘ
ЗҚбійр ГҚндҚзалп

Ескерту! ОсҰ аңталу хатҰ жіне арҰз кассациÇлҰң сотта ңаралҰп, сот алңасҰ азамат ЗҚбійрдӘқ абаңтҰдан босатҰлуҰн телеграф арңҰлҰ хабар жӘбередӘ.

* * * * * *

[М&стафа СунгҚрдҰлүан алу хатҰ]

Афион ауҰр ңҰлмҰстар сотҰна!

АйҰптаушҰ орган менӘ «Н&ршҰлар» дейтӘн саÇси &йҰмүа кӘрӘп, халҰңтҰ ҚкӘметке ңарсҰ айдап салдҰ, деген жаламен жазаүа тартңҰсҰ келедӘ.

БӘрӘншӘден- АдасҰлар деген саÇси &йҰм жоң жіне менӘқ ондай &йҰммен байланҰсҰм жоң. Мен, мҰқ Қш жҚз жҰлдан берӘ ір үасҰрда Қш жҚз елу миллион уікӘлдерӘ бар жіне ілемнӘқ маңтанҰшҰ М&хаммед ҺалейҒиссалату уіссіланде жіан &лҰ, ауңҰмдҰ, н&рлҰ жіне кҚллӘ адамзаттҰ міқгӘ баңҰтңа б+лейтӘн ИсламиÇт дейтӘн &йҰмнҰқ уікӘлӘмӘн. Ү&дайүа шҚкӘр, онҰқ киелӘ імӘрлере-діл Ұң мойҰндап, ңолҰмнан келгенӘнше б&лжҰтпай орҰндауүа тҰрҰсамҰн.

Ал, шікӘрт болүанҰм ҚшӘн айҰп таүҰлүан Рисалей-Н&р болса, ол маүан дӘни, имани мӘндетӘм бар екенӘн Қйреткен жіне Ислам дӘнӘ еқ &лҰң, бірӘнен киеى صِرَнӘн, тек сол дӘнүана адамзаттҰ ң&тңарушҰ екенӘн жіне ҮасиеттӘ Ү&ран ілемнӘқ иесӘ, барлҰң жерде ізӘр, нізӘр бірӘн к+рушӘ, зірреден бастап сонау ж&лдҰздарүа дейӘн болмҰс атаулҰнҰ басңарҰп т&рүан Зат-Ұ ЗҚлжілалдҰқ імӘрӘ екенӘн, онҰқ ӘшӘнде бҚкӘл ауҰзбӘар +ткен мен болашаң бірӘ жазулҰ ірӘ тақүажайҰп екенӘн, ол барлҰң кӘтаптардан Қстем, ңҰрҰң жаүҰнан м&үжиза екенӘн ділелдеген, сондай-аң ол ол, адамзатңа міқгӘ баңҰт اَخْطӘншӘлеп, сонҰ ақсаүан ң&лдарҰн +зӘне ңарҰздар еткен Шімс-Ә СірмідидӘқ ҚндеуӘ екенӘн сондай-аң, Расул-Ұ Юкрім АлейҒиссалату уіссілам
— 574 —

ЮлемнӘқ РаббҰсҰ тарапҰнан жӘберӘлген, +те адаар ірӘкімӘл жан екенӘн, ікелген Ислам дӘнӘнӘқ н&рҰмен адамзат ілемӘн н&рландҰрҰп, рухани демеу, ж&банҰш сҰйлаүанҰн жіне он т+рт үасҰрдҰ жіне адамзаттҰқ бестен бӘр б+лӘгӘн маүҰнауи салтанатҰна баүҰндҰрүге келіне мҰқ Қш жҚз жҰлдан берӘ бҚкӘл ҚмметтӘқ сауабҰна ортаң болҰп амал діптерӘ сауапңа толүанҰн жіне ілемнӘқ жаратҰлуҰна бӘрденбӘр себеп, ірӘ ХабибуллаҒ атануүа лайҰң екенр кӘтаңтҰ ділелдермен тҚсӘндӘрген сондай-аң, аңҰрет, жіннат, жіҒаннам жайлҰ дійектӘ тҚрде ділелдеген Ү&раннҰқ м&үжизасҰ, ң&ндҰ тіпсӘрӘ.

Рисалей-Н&рдҰқ с+здерӘне, с+йлемдерӘне ңарасақ ол Ү&раннҰқн ңҰрҰ М&хаммедтӘқ н&рҰнан (с.а.у.) нір алүан екенӘ к+рӘнӘп-аң т&р. Олай болса, Ү&ранмен байланҰстҰ, онҰқ хас тіпсӘрӘ болүандҰңтан аспани, үарҰштан келген деп толҰң айта аламҰз.

МӘне, халҰңтҰ ҚкӘметке ңарсҰ айдап саладҰ деп жҚрген РисалҚшӘн м +зӘнӘқ «С+здер", "Лемалар", "Ш&үалар", "Мектубат» аттҰ кӘтаптарҰ арңҰлҰ ИліҒи аңиңаттҰ, Ислам ңаүидаларҰн, Ү&рани сҰрлардҰ ашҰп дірӘс беретӘн кӘтап. АпҰрм-ай, осҰндай керемет, ң&үап, т міртебесӘ биӘк, ахлаң пен парасаттҰлҰң жіне имани аңиңаттардан кҚштӘ дірӘс беретӘн Рисалей-Н&р тіпсӘрӘн оңу, онҰқ баңҰтңа жетелейтӘн баүа жетпес жазуларҰн к+шӘрӘп жазу немесе бӘр мҚмин бауҰрҰна пайдаң&жатт деп беру, Ү&ранүа ңҰзмет ету ңҰлмҰс бола ма? М&нҰ халҰңтҰ ҚкӘметке ңарсҰ айдап салу деуге бола ма? ОсҰндай керемет, мҚбірак, ң&ндҰ тіпсӘрдӘқ жазушҰсҰн халжаүдайҰн с&рап ҚйӘне бару жіне ңазӘргӘ тақда жаңсҰ н аңҰртерӘмен, турашҰлдҰүҰмен, сарсҰлмайтҰн берӘк иманҰмен ИсламнҰқ абҰройҰн к+терӘп, Ү&раннҰқ аңиңатҰн паш еткен, онҰ дҚниÇүа жар салүан жіне АллаҒтҰ ржемӘсӘлудан басңа маңсатҰ жоң Н&р шікӘрттерӘмен Иман мен Ү&ран жолҰнда достасҰп, ҰнтҰмаң ң&ру саÇси &йҰм ң&ру боп санала ма? МенӘқ ойҰмша, м&нҰ арҰ таза, денӘ сау ідӘл адам ңҰлмҰс деп онау үлмаса керек.

Ү&рметтӘ судһÇлар!

БӘлӘмӘ тереқ үалҰмдар тарапҰнан аңиңат екенӘ расталүан жіне иманнҰқ дірежесӘн к+теретӘн, Ислам дӘнӘнадамзан махаббат оÇтатҰн Рисалей-Н&р жіне онҰқ «С+здер", "Лемалар", "Ш&үалар» аттҰ кӘтаптарҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ н&рлҰ тіпсӘрлерӘ болҰп табҰладҰ. Олар рухани дерттердӘ, маүҰнауи з&лҰматтҰ к+рсететӘн, бейне бӘр к+ктегӘ КҚн Әспеттес.

— 575 —

Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ деп жҚрген &стазҰмҰзүа келсек, Ү&ран мен Иман жолҰнда тҚрлӘ зорлҰң-зомбҰлҰң к+рсе даүҰ тайсалмай Ү&ран аңиңаттарҰн айналасҰна таратңан жіне осҰ берекелӘ отаннҰқ &лмӘсӘ брҰн коммунизм жіне тҚрлӘ дӘнсӘздӘк апаттардан ң&тңаруүа тҰрҰсңан ерекше адам. ЯмӘрбаÇнҰ, жҚрген жолҰ куілӘк еткенӘндей ол осҰ заманда мойнҰна жауапкершӘлӘгӘ зор, киелӘ мӘндет жҚктелген т&лүа. Ол бӘзге парасаттҰмҰнау:н ахлаң дірӘсӘн беруде.

Ол бӘзге адамзаттҰқ еқ Қлкен міселесӘ, &лҰ маңсатҰ имандҰ ң&тңару екенӘн ҚйреттӘ. ЖиҰрма-отҰз жҰлдан берӘ жҚз мҰқдаүан м&сҰлмандардҰқ иманҰн Рисалей-Н&р арңҰлҰ ң&тңаруүа атсалҰсуҰ, онҰқ ӘшӘнде моңҰр фӘлдӘ Исламнан бейхабар бейшараларүа зор баңҰт, &лҰ маңсат иман жайлҰ дірӘс беруӘ бӘле-бӘлген адамүа АллаҒтҰқ жарҰлңауҰ. ОнҰқ м&ндай киелӘ имани ңҰзметӘ мен дӘни еқбегӘнрдем е шҰүарҰп, аңиңатңа мҚлдем ңайшҰ тҚрде ол кӘсӘнӘ ңоүамүа ңауӘптӘ дегендерге айтарҰм:

Егер, иман арңҰлҰ АллаҒңа жаңҰндау, дӘни парҰздардҰ орҰндау арңҰлҰ имансҰздҰң пілекетӘнен адамдардҰ саңтандҰру жіне ИсламиÇттҰқ бӘрген баңҰтңа жетелеу ңҰлмҰс болҰп есептелетӘн болса, онҰ ңоүамүа зиÇндҰ кӘсӘ деуге болатҰн шҰүар. Юйтпесе, б&л опасҰздҰң Қлкен жала, кешӘрӘлмейтӘн кӘні. Рисалей-Н&рдҰқ маңсатҰ дҚниÇ емес, міқгӘлӘк ілемдегӘ аңҰреттӘкңтҰ ха жіне міқгӘ баңи Рахим-Ә ЗҚлжімалдҰ риза ңҰлу. БаүҰтҰ осҰндай ИліҒи, киелӘ ірӘ &лҰ маңсат бола т&ра +те т+мен, кҚніүа толҰ, тҚк пайдасҰжірдемхалҰңтҰ ҚкӘметке ңарсҰ ҚгӘттеу сҰңҰлдҰ болҰмсҰз ірекеттерден Рисалей-Н&р тҰм биӘк, ірӘ аулаң екенӘ анҰң. БӘздӘқ иманүа ңҰзметӘмӘздӘ тоңтатҰп, дӘниҰлҰп ралуүа кедергӘ болүҰсҰ келӘп м&ндай жала жауҰп к+зӘмӘздӘ ң&ртңҰсҰ келетӘн адамдардан бӘр АллаҒңа сҰйҰнамҰз.

Ү&рметтӘ ідӘл ңазҰлар!

Ү&раннҰқ КірӘм аÇттарҰ ишара еткен ОнҰ тазӘретӘ Али (р.Ғ.) мен Һаус-Ұ аүзам сондай-аң, жҚздеген зерттеушӘлер жоүарҰ баүа берген ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ н&рҰ болҰп табҰлатҰн Рисалей-рӘнӘқ те с+нбейдӘ, с+ндӘрӘлмейдӘ.

Оүан мҰсал; жиҰрма бес жҰлдан берӘ онҰ жоŞ маңсатҰнда жасалүан тосңауҰлдар, керӘсӘнше ңанатҰн жайҰп кеқ жайҰлуҰна себеп болдҰ. Яйтк, ж&ртнҰқ наүҰз ИесӘ ізіл мен ібедтӘ ңамтитҰн,

— 576 —

барлҰүҰ ң&дрет ңолҰнда, імӘрӘне мҚлтӘксӘз баүҰнатҰн С&лтан-Ұ ЗҚлжілал. ОнҰқ ӘшӘндегӘ аңиңаттар Ү&раннҰқ аңиңаттарҰ. АллаҒ Таүала +зӘ саңтап, +зӘ демеп, ол н&рдҰ жарңҰратадҰ ілӘӘн толй ңаласа.

Ү&рметтӘ ҮазҰлар!

Иман мен ИсламдҰ жаүҰмдҰ ірӘ ҰңҰлас пен Қйреткен, АллаҒ ризашҰлҰүҰнан басңа маңсатҰ жоң жіне ңазӘргӘ тақда Ү&раннҰқ мр салҰсҰ, н&рлҰ тіпсӘрӘ екенӘ ділелденген Рисалей-Н&рдҰ оңу немесе жазу, онҰқ имани аңиңаттарүа толҰ кӘтаптарҰн мҚмин бауҰрларүа &сҰну ңҰлмҰс болҰп саналатҰн болса, сондай-аң, дӘннӘқ киелӘ імӘрӘ болҰп табҰлатҰн +зара шӘңатҰнас, Ислами бауҰрластҰң, Ү&дай ҚшӘн Иманүа, Ү&ранүа ңҰзмет ету ҚшӘн &йҰмдасу саÇси &йҰм боп саналатҰн болса, м&ндай мҚбірак &йҰмүа мҚше болу мен ҚшӘн баңҰт, Қлкен абҰрой асңаң арман. М&ндай баңҰт пен абҰройүа ңоленген зген Рисалей-Н&рдҰқ шікӘртӘ болу зор табҰс, биӘк міртебе. ОсҰнҰ нісӘп еткен АллаҒңа шексӘз шҚкӘр. СоқүҰ с+зӘм:

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ ٭ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّاхалҰңтعَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ
* * * * * *
М&стафа СҚнгҚрдӘқ кассациÇлҰң соттаүҰ хатҰ

1- АуҰр ңҰлмҰстар ж+нӘндегӘ сот менӘқ Н&р рҰ МубиерӘн оңҰүанҰмдҰ, жазүанҰмдҰ жіне м&ңтаж бӘр бауҰрҰма берӘп пайдалануҰна жаүдай жасаүанҰмдҰ: «ХалҰңтҰ ҚкӘметке ңарсҰ ҚгӘттеп жҚр!» деп, айҰп таүуда. Алайда, мен ол айҰптамаүеленӘқҰ бҰлай дегенмӘн: ХалҰңтҰ ҚкӘметке ңарсҰ ҚгӘттейдӘ деп жҚрген Рисалей-Н&р, Ү&раннҰқ аңиңи тіпсӘрӘ болҰп табҰладҰ. Ол +зӘнӘқ кӘшкене кӘтаптарҰмен иман аңиңаттарҰн ҚйретӘп ңана ңоймай, оңҰрманҰн зор баңҰтңа ж Дем, к+қӘлӘн шаттҰңңа б+лейдӘ. ОнҰқ маңсатҰ халҰңтҰ +кӘметке айдап салу секӘлдӘ бҚлӘкшӘлер мен ңара ниеттӘ адамдардҰқ ӘсӘ емес, онҰқ к+ксеген арммедрессатҰ бҚкӘл баңҰт пен шаттҰңтан жоүарҰ, биӘк м&рат АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰ. Мен, м&ндай абҰрой мен Қлкен нҰүмет боп саналатҰн имани аңиңатңа

— 577 —

ңол жеткӘзетӘн Рисалей-Н&рдҰ оңитҰн, жазатҰн ірӘ а кҚштӘкӘртӘ, ңҰзметшӘсӘ болүанҰма шҚкӘр етемӘн ірӘ маңтанамҰн. Рисалей-Н&р шікӘртӘ болу мен ҚшӘн ИліҒи жарҰлңау деп бӘлемӘн, лайҰң болмасам да м&ндай ң&ндҰ нҰүметке б+леген РаббҰма сансҰз шҚкӘр етемӘн. Міселе солай бола т&ра, зақүа Ç бӘр ділелге +лӘм ңӘрӘлмей мен иманүа, дӘн Исламүа жаңҰндҰүҰмдҰ ңҰлмҰс санап хаң пен аңиңатңа мҚлдем кераүар жазаүа тартҰлдҰм.

2- Яз к+зӘммен к+ргенӘм; Мен Үастамону, жанҰй институтҰнда оңҰп жҚргенӘмде кейбӘр м&үалӘмдер бӘзге дӘнсӘздӘк дірӘсӘн берушӘ едӘ. Ү&дай саңтасҰн, ҮасиеттӘ Ү&рандҰ ХазӘретӘ М&хаммедтӘқ +зӘ жазүан, Ислам дӘнӘ б&дан рӘне ж&мҰтҰлҰп, орнҰна мідениет келетӘнӘн, ңазӘргӘ тақда Ү&ранмен жҚру Қлкен ңателӘк, керӘ тартпашҰлҰң екенӘн айтатҰн. БӘрде, ілдебӘр м&үалӘмӘмӘз бҰлай дегенӘ есӘмде: «М&сҰлмандар намаз оңҰп, аңҰреттӘ ойлайтҰндҰңтан ірдайҰм м&қайҰп жҚредӘ, , сіттрӘ ңарақүҰ, м&сҰлмандардҰқ мешӘтӘне барсақ м&қлҰ, +лӘ жаүдай, ал христиандардҰқ шӘркеуӘнде ірңашан к+қӘлдӘ, тӘрӘ жаүдай, олар музҰка, ін айтҰп +мӘрӘн к+қӘлдӘ +ткӘзедӘ» дегенӘ бар. ОсҰлайша иманҰмҰздан,ҰүаруҰӘзден айҰруүа тҰрҰсатҰн, орнҰна кҚпӘрлӘк, Ү&дайдҰ жоңңа шҰүару, атеизм &үҰмҰн сӘқдӘруге тҰрҰсатҰн. С+йтӘп бӘзге жат, улҰ пӘкӘр ҚгӘттеп, аса ңауӘптдҰңтанӘз дірӘстермен руханиÇттан ж&рдай ңҰлуүа тҰрҰсатҰн.ТӘптӘ, сол пӘкӘрлердӘ ңабҰлдап, Ү&дай саңтасҰн онҰ айналаүа жайҰп, ҚгӘттей бастаүан мендей байү&с адамнҰқ, кенет Рисалей-Н&р сҰндҰ Ү&раннҰқ н&рҰнан кремӘз: Иман мен Ислам аңиңаттарҰн +те жарңҰн тҚрде, б&лтартпас айүаңтармен ділелдеген, дӘн ИсламнҰқ ірңашан адамзатңа баңҰт мен есендӘк сҰйлайтҰнҰн, онҰқ с+нбейтӘн, с+ндӘрӘлмейтӘн маүҰнауи КҚн екенӘн кереметатар бсӘндӘретӘн н&рлҰ кӘтаптарҰнан бӘрнешеуӘн оңу арңҰлҰ ілгӘндей улҰ да ңауӘптӘ пӘкӘрлерден ң&тҰлҰп, иманҰ бҚршӘк ашңан с+йтӘп, керемет рахатңа б+ленӘболуҰ нӘқ осҰндай шексӘз алүҰсҰн Н&р рисалелерӘ арңҰлҰ баңҰт пен шаттҰңңа б+леген мейӘрӘмдӘ де жанкештӘ, наүҰз ңаҒарман &стаз БідиҚззаманүа &сҰну ңҰлмӘн досала ма!? Б&рҰқүҰ үапҰлдҰң пен адасушҰлҰң +мӘрӘн тастап иманүа, н&рүа ңауҰшңанҰн жіне кімӘл иманүа ңол жеткӘзетӘн Рисалей-Н&р осҰ заманүҰ адамдарүа жол к+рсететӘн ҒидаÇт КҚнӘ, баңҰттҰқ б&лаүҰ екенӘн жіне онҰқ авторҰ ң&рметтӘ стаздҰқ киелӘ де , Н&рсани ңҰзметӘнӘқ саÇсҰнда адамзатңа ісӘресе имандҰ

— 578 —

жандарүа АллаҒтҰқ жарҰлңауҰ екенӘн тамсана айтуҰ кӘні бола ма? ЖоүарҰда аталүанҰндай, Ү&ранүа, дӘн Исламүа ңарсҰ ңара ниеттӘ д&шпандардҰқ Әстеп жатңанҰндай мҰнаҚндемеман Ислам халңҰнҰқ &рпаңтарҰн дӘннен бездӘруге тҰрҰсңан кіпӘрлердӘ «АстҰртҰн саÇси СуфÇн &йҰмҰ» деп анҰңтап, ал олардҰқ халҰңтҰ б&зу, елдӘ кҚйрету секӘлдӘ с&м ірекеттерӘн маң&лдап, ң&птап жатңан аңҰмаңтарүа: «Ей, бейшаралар, ниел-ин Н неткен жаман, жиӘркенӘштӘ!» деп айтңанҰ ңҰлмҰс санала ма? Сондай-аң, иман т&рүҰсҰнда кҚмінӘ бар ескӘ достарҰна: «ЖҚрӘқдер! БірӘмӘз мҰна ніпсӘң&мар, іуесӘктен бас тартайҰң! Ү&ран аңиңаттарҰнңалар бҚгӘп, ден ңойҰп тҰқдайҰң! ОсҰ үасҰрдҰқ жол бастар жетекшӘсӘ Н&р медресесӘне барайҰң! заң жҰлдар бойҰ ңолпаштап, ңошемет к+рсеткен +тӘрӘкш......н-алаÇңтардан жіне олардҰқ аңиңат деп к+рсеткен жалүан нірселерӘнен бастартҰп БідиҚззаман Саид Н&рсидҰқ дірӘстерӘн ден ңоÇ тҰқдап онҰ +зӘмӘзге стаз деп ңабҰлдайҰң! ҮарақүҰ +мӘрден жарҰңңа шҰүайҰң!» деп айтуҰ, зақүа ңайшҰ маздҰқ ( іркӘмнӘқ иманнан алүан ліззатҰнан, Ү&ран мен Исламнан туҰндаүан ңуанҰштан жіне +з халңҰн жаңсҰ к+рӘп, олардҰқ міқгӘ баңи баңҰттҰ болуҰн ңалаудан туүан шҰнайгӘ ідем емес пе?

АпҰрм-ай, Ү&дайүа ң&л болҰп, дӘн ИсламнҰқ &лҰ дӘн, парасаттҰлҰң пен баңҰттҰқ жаршҰсҰ екенӘн жариÇ ңҰлу ңҰлмҰс санала ма? Ү&ран мен Исламүа ңарсҰ іртараптан ңаттҰ соңңҰ жасалҰп, ҮасиеттӘ Ү&ран мен АрдаңтҰ Пайүе жӘбеа жала жауҰп биӘк абҰройҰн тҚсӘруге тҰрҰсҰп жатңанда жіне дӘнсӘздӘктӘ, Ү&дайдан безудӘ, азүҰндҰңтҰ дірӘптейтӘн кӘтаптар жарнамаланҰп, Жаратңанүа ңарсҰ шҰүатҰн, ИсламүبْحَانтигӘзетӘн бейбаңтар ң&рметтелӘп, бидүатшҰлардҰқ тасҰ +рге шҰүҰп т&рүан осҰндай с&рңиÇ заманда ҮасиеттӘ Ү&рандҰ, АрдаңтҰ М&хаммед ПайүамбардҰ (с.а.у.) дірӘптеп, онҰқ хаң ірӘ аңиңат екенӘн жіне АллаҒтҰқ бар екенӘҰң кел ілем бҚкӘл болмҰсҰмен ЖаратңаннҰқ бар ірӘ бӘр екенӘне куілӘк ететӘнӘн, сондайаң, адамзат аңҰл-санасҰмен к+ркем есӘмдерге айна болу жаүҰмен бҚкӘл жаратҰлҰстан Қстем екенӘн жіне иман келтӘрӘп, ң&лшҰлҰң етсе жіне адасушҰлҰңтан, азүҰнсҚйенд, Қлкен кҚнілардан саңтанса мерейӘ тасҰп міқгӘ жіннатңа, баңи баңҰтңа б+ленетӘнӘн ал, АллаҒңа ширк ңосҰп, бас к+терӘп немесе үапҰл +мӘр сҚрӘп адасар болса, РаббҰсҰна кҚпӘрлӘк етсе хайуаннан бетер т+мендеп, ібден ң&лдҰрап
— 579 —

тозаңңа ла&л дҚніқгӘ азапңа душар болатҰнҰн, сондай-аң, ңасиеттӘ Ү&раннҰқ еш +згермейтӘн аспани кӘтап, ҚкӘмдерӘ-імӘрлерӘ кҚшӘн істе жоймайтҰнҰн, дӘн Ислам болса мідениеттӘқ еқ жоүарҰ сатҰсҰ жіне адайҰпнаҰқ наүҰз баңҰтҰ тек Ү&ранүа &йҰп, онҰқ айтңанҰмен жҚруде екенӘн б&лтартпас наңтҰ айүаңтармен ділелдейтӘн РисалейН&рдҰ маңтау, онҰқ Ү&раннҰқ н&рлҰ тіпсӘрӘ, АллаҒтҰқ жарңа кӘр екенӘн жариÇ ңҰлу, соүан сену ңҰлмҰс па екен?!

Піни, бес-он минуттҰң харам зауҰң беретӘн роман, ақҰз іқгӘмелер мен Исламүа жат, тӘптӘ ңарсҰ жіне елӘмӘзге, халңҰмҰзүа оңҰлуҰ зиÇндҰ да ңаҰқ баÇкӘтаптардҰқ бастҰрҰлҰп таралуҰ, олардҰ жарнамалап, ҚгӘттелуӘ ңҰлмҰс саналмайдҰ да, ал жҚз миллиондаүан Қммет артҰнан ерген, наүҰз баңҰтңа ңауҰштҰратҰн Ислам дӘнӘн баÇндайтҰнْ
بِيَтейтӘн, иман аңиңаттарҰн тҚсӘндӘретӘн РисалейН&рдҰ оңу, жазу жіне лайҰң тҚрде +зӘнӘқ жоүарҰ баүасҰн ала алмай жҚрген сол ң&ндҰ тіпсӘрдӘ оңудҰ насихаттап кең КҚндруӘмӘз, ңҰлмҰс болдҰ ма?! ЖҚрегӘнде азүана иманҰ бар жіне осҰ елдӘ, халҰңтҰ ойлайтҰн адам м&нҰ ңҰлмҰс дей алмаса керек.

Ү&рметтӘ ңазҰлар!

СӘздердӘқ алдарҰқҰзда т&рүан б&л міселе тӘкелей иманүа, Ү&ранай дегҰстҰ міселе. Б&л миллиондаүан адамдардҰқ міқгӘ баңҰтҰ мен бостандҰүҰ жайлҰ міселе. Б&л орасан зор міселе, іу баста М&хаммед үалейҒиссалату уіссаламдӘ.

{(ан кейӘн кҚллӘ інбиÇ-іулиелердӘ, зерттеушӘлер үалҰм-ү&ламалардҰ жіне имандҰ болүҰр бҚкӘл марң&мдар, ата-бабамҰздҰ алақдатадҰ. Сендерге сол миллиондаүан сҚйӘктӘ жандардҰқ сілемӘ шңандазҰлҰүҰн алҰп, шарапатҰна б+ленуге Қлкен мҚмкӘндӘк туҰп т&р. Рисалей-Н&р деген &лҰ аңиңат алдарҰқҰзда. ОнҰқ к+ксеген маңсатҰ дҚниÇуи, піни, уаңҰтша нірсе ме ілде зор баңҰт, наүҰз шаттҰң боп табҰлатҰн АллаҒтҰқ ризашҰлҰүқҰнда у ма? ОнҰқ кӘтаптарҰ адамдардҰ арсҰздҰңңа итере ме ілде иманҰн арттҰрҰп таңуалҰң, жаңсҰ мӘнез, бойүа парасаттҰлҰң ңалҰптастҰра ма?

ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ маүҰнауи кіраматҰ, ИліҒи н&р деуге болатҰн Рисалей-Н&р алдарҰқҰз тиӘсӘандҰ болу, б& дҚниÇдан имандҰ кету, міқгӘ баңҰтңа б+лену ір адамнҰқ еқ бӘрӘншӘ, мақҰздҰ +зектӘ міселесӘ екенӘ рас. Ал, Рисалей-Н&р Ү&раннҰқ саÇсҰнда имани аңиңаттардҰ ҚйретӘп имандҰ кімӘл ңҰлатҰнҰн онҰ жазҰп,

— 580 —

оңҰүандар жіне ҮасиеттӘ Ү&рӘн жінтарҰмен растайтҰн. ХазӘретӘ Али (р.Ғ.), Һаус-Ұ Аүзам Шейх Гійліни (р.Ғ.) секӘлдӘ уіли кӘсӘлер жоүарҰ баүалап растаүан Рисалей-Н&р ілгӘ міселенӘ тиӘмдӘ тҚрде шешӘп, оқ ңорҰтҰндҰ алуүа себеп боладҰ. Олай болса сӘздер, міселенӘ наүҰз і Сонпен ңарап, аңиңаттҰқ ң&рметӘне, ешңандай кҚдӘк-кҚмінүа берӘлмей, шҰнайҰ тҚрде Рисалей-Н&р Ү&раннҰқ аңиңатҰ, ӘшӘ толҰ шҰндҰң екенӘн растайсҰздар, деп ойлаймҰн. ОнҰқ шікӘрттерӘнӘқ де АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰнан басңа дӘттеген маңсаттарҰ жоң еке, азүк+здерӘқӘз жетедӘ деп бӘлемӘн.

Ү&рметтӘ сот т+раүаларҰ!

МӘнез-ң&лңҰ керемет, +те парасаттҰ, аса мейӘрӘмдӘ, кӘшӘпейӘл де ңамңор, сол ҚшӘн де адамдардҰ бӘлӘмсӘздӘктен, о дҚниÇдаүҰ міқгӘ баңи Кисратан ң&тңарам деп зҰр жҚгӘрген жіне ауҰр азаптарүа, ңиҰншҰлҰңтарүа т+зӘп Жінаб-Ұ Хаң тарапҰнан парҰз болүан Ү&ран аңиңаттарҰн айналаүа жаŞ арңҰлҰ кемелдӘктӘқ жоүарҰ сатҰсҰна жеткен, жоүарҰан да белӘ үазиз &стаз Саид Н&рсидҰ ідӘлет пен аңиңатңа ңайшҰ тҚрде зҰнданүа ңамаүалҰ жатҰр. Ол тҰм ңарт ірӘ науңас, кірӘп кӘсӘ. ЖҚрегӘндегӘ ңуаттҰ иманҰмен, таңуа ң&лшҰлҰүҰмен, ерекшекӘтабҰтӘгӘмен, тереқ ӘлӘмӘмен адамдардҰқ иманҰн ңалай саңтап ңалам деп ҰшңҰнҰп, зарлап жҚрген, одан басңа маңсатҰ жоң, жасҰ жетпӘс бесте, наүҰз отансҚйгӘَ الْكзҰмҰздҰқ Афион ңаласҰндаүҰ тҚрмеде суҰң жерде, азап шегуӘ жанүа батҰп, жҚрегӘмӘздӘ сҰздатуда. Аңиңатңа ң&мар жоүарҰ міртебелӘ сотңа жіне адамгершӘлӘгӘ мол сӘздерге сенӘп міселенӘ ідӘл ірӘ ңамңорлҰңпекӘлдӘ дӘ деген ҚмӘттемӘз.
М&стафа СҚқгӘр
* * * * * *

[Мехмет ФійзинӘқ аңталу уіжнамасҰ]

Афион ауҰр ңҰлмҰстар ж+нӘндегӘ сотңа

АйҰптамада менӘ стаз Саид Н&рсидӘқ жазба ңҰп тҚрӘсӘ, ірӘ +зӘне жаңҰн дос ірӘ Рисалей-Н&р кӘтаптарҰмен тҰүҰз байланҰстҰ, к+п ңҰзмет еткен деп, осҰ ірекетӘмдӘ жауапкершӘлӘкке тартуүа негӘз танҰптҰ. Мен б&үан шҰн к+қӘлден келӘсемӘн ірӘ онҰҰңңа, на ңабҰлдаймҰн. СебебӘ, мен ӘлӘмге ңаттҰ ң&мар, аңиңаттҰ бӘлуге

— 581 —
ң&штар жанмҰн. Денизли ңаласҰнда ҚйӘмдӘ тӘнтӘп, тексерген кезде бес жҚз сексеннен астам арمُحَمّүҰлҰми іртҚрлӘ таңҰрҰпта кӘтаптар табҰлҰп, ресми тӘркелгенӘ б&л айтңанҰмдҰ растаса керек.

МенӘқ т&рмҰстҰң жаүдайҰм нашар ірӘ жасҰм кӘшӘ ірӘ арапша толҰң бӘлмесем де б&л заманда сирек кездесетӘн жаүдай, іртҚрлӘ таңҰрҰпта бес жҚзден дҰңтанкӘтап жинауҰм ӘлӘмге деген ң&штарлҰң, тілаба болуүа ҰнтазарлҰң болар.

МӘне, мен осҰ туа бӘткен ңабӘлетӘме байланҰстҰ ірдайҰм +зӘме бӘр шҰнайҰ &стаз ӘздейтӘнмӘн.сӘмдӘкүа шҚкӘр, к+ктен ӘздегенӘмдӘ жерден таптҰм. Иі, &стазҰм Саид Н&рсидҰқ да +мӘрдегӘ маңсатҰ ӘлӘм Әздену, ИсламиÇттҰ жетӘк бӘлу екенӘ рас, оүан +фр есе+мӘр баÇнҰ куі. Мен +зӘм к+ргенӘмдей, ірӘ &стаздҰқ +мӘртарихҰ кӘтабҰнда баÇндалүанҰндай жіне +зӘнӘқ б&рҰқүҰ тілабаларҰнан естӘгенӘмдей, мендегӘ ӘлӘмге деген ң&штарлҰң аңҰремда жоүарҰ деқгейде болүан екен. Олай дейтӘнӘм, мҰна заманда медресенӘқ үалҰмдарҰна &ңсамай тақүажайҰп тҚрде, жалүҰз +зӘ медресе шікӘртӘ ңалай болу керектӘ тиӘсклҰңңандҰ ӘсӘмен к+рсетӘп, +неге болҰп, ңандай да ңиҰншҰлҰңңа мойҰмай шҰдап баңңан.

ТӘптӘ, саÇсаткерлер стаздҰқ м&ндай ерекше хілӘн тҚсӘне алмай, еш ңатҰсҰ жоң саÇсатпен байланҰстҰрүҰсҰ келдӘ. С+йтӘп, абаңтҰүкӘтаптуҰ. Дегенмен б&л оңиүа Ү&дайдҰқ ң&дретӘмен ілгӘ ӘлӘмге деген ң&штарлҰңтҰ Ү&ран аңиңаттарҰн ашуүа себеп ңҰлдҰ. ОсҰлайша ӘлӘм иелерӘ мен философтардҰ тақүалдҰратҰн Рисалей-Н&р жарҰңңа шҰңтҰ. Мен де діл сол ке жаүҰм+зӘмнӘқ сабҰла кҚткен, таүатсҰздана ақсаүан жоүарҰ міртебелӘ &стазҰмдҰ Ү&дай жарҰлңап Үастамону ңаласҰнда жаңҰн жерден таптҰм. Б&үан +мӘр руханиизамҰн.

ЮрӘ стазҰмнҰқ б&рҰннан бергӘ ідетӘ, ӘлӘмнӘқ абҰройҰн саңтау ҚшӘн садаңа, сҰйлҰң секӘлдӘ нірселердӘ ңабҰлдамайдҰ жіне шікӘрттерӘне де ңатақ тҰйҰм саладҰ. ЕшкӘмге жаүҰмпазданҰп жалбаңтаниÇт,мес. ТӘптӘ ол кӘсӘ, соүҰс майданҰнда жаудан жасҰрҰнбай, оңпанаүа тҰүҰлудҰ +зӘне ар санап ӘлӘмнӘқ абҰройҰн асңаңтатңанҰ секӘлдӘ с&мдҰң залҰм Қш ңолбасшҰдан да тайсалмай таүҰ емес!" ӘлӘмнӘқ абҰройҰн тҚсӘрмеу ҚшӘн олардҰқ ашу-ҰзасҰна тҚк мін бермей, аузҰна ң&м ң&йүан к+рӘнедӘ. Сол ҚшӘн де мен стазҰмдҰ аса ң&рметтеп, отан, халҰң, тҚркӘ халңҰнҰқ абҰройҰн срӘне ңҚшӘн жанкештӘлӘк танҰттҰ деп бӘлгендӘктен онҰ +зӘме наүҰз

— 582 —

&стаз деп ңабҰлдадҰм. М&ндай отанүа, халҰңңа адал ңҰзмет еткен, жанкештӘ &стаздҰқ - болүан кҚннӘқ +зӘнде - жҚз кемшӘлӘгӘ болса да тҚсӘнӘкпен іне Ри оүан наразҰлҰң танҰтпау керек деп бӘлемӘн.

ОсҰ елдӘқ отан сҚйгӘш патриоттарҰ бӘр кезеқдерӘ, тӘптӘ &лтшҰл азаматтарҰ республика діуӘрӘнКерӘсӘаздҰқ отанүа, халҰңңа жасаүан ңҰзметӘн, ерен еқбегӘн ескергендӘгӘ тарихи шҰндҰң. стаз МҰсҰрдаүҰ «Жами-ул Юзхар» тірӘздес атҰ «Мідресе-туз Зіхра» деп аталатҰн оңу орнҰн Ван уілаÇтҰнда ашпаң болҰп ӘргетасҰн ңойүаздерӘ е бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰс басталҰп кейӘнге ңалүан-дҰ. КейӘн ол бастаманҰ «Иттихад уі Тіракки» ҚкӘметӘ ңолүа алҰп парламент мҚшелеррнеше Қз алпҰс Қш кӘсӘ маң&лдап жҚз елу мҰқ банкнот берӘлуӘне ңол ңойүан екен. М&ндай мҰқдаүан үалҰм-ү&ламалар ж&мҰлҰп ӘстейтӘн орасан зор бастаманҰ бӘр +зӘ бастап кетуӘ отан сҚйгӘштерекӘ релтжандҰлардҰ, медресе үалҰмдарҰн риза ңҰлатҰн, маңтауүа т&рарлҰң ерлӘк. БӘз де м&ндай &стаз нісӘп болүанҰна риза болҰп ңандай да бӘр ңиҰншҰлҰңңа, машаңатңа к+нугееген з бердӘк. ӨлӘмӘнӘқ н&рҰмен, жҚз отҰзүа жуҰң тіпсӘр-кӘтаптарҰмен, имани аңиңаттармен менӘқ ӘлӘм жолҰнда, иман саласҰнда дамуҰма себеп болүан б&л ерекше т&лүанҰ жан тінӘммен ң&рметтеп, +ле-+лгенше ңарҰздармҰн. ИншаллаҒ!

АйҰптаушҰ оргасушҰлҰенӘ піленбай ай бойҰ тексерӘп, тергеп, нітиже ала алмаүан міселесӘ мҰнау: "ДӘндӘ жіне дӘни сезӘмдӘ ңоздҰрҰп елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&затҰн, ңауӘптӘ астҰртҰн саÇси &йҰм ң&ру". БӘраң, м&ндай &йҰм жоң ірӘ ондай &йҰммен байланҰсҰмҰзда жоң. БӘз, реӘ бӘр ка зақнамасҰна сійкес ңатал сҰнаңтан +ткен, жоүарҰ дірежелӘ сараптамашҰлар тарапҰнан оқ ңорҰтҰндҰ алүан, сотта аңталҰп таралуҰна тҰйҰм салҰнбаүан, керӘсӘнше жоүарҰ баүаланҰп, маңтауүа т&ра жалүҰисалей-Н&рмен байланҰстҰмҰз. Б&л отанүа, халҰңңа ңиÇнат емес ңайта отанүа, халҰңңа пайдалҰ ӘлӘм беру т&рүҰсҰнан зор ңҰзмет. М&нҰқ сҰртҰнда бӘздӘқ дӘттеген саÇси маңсатҰмҰз жоң, ашу-Ұза, кек алу деген жат пиүҰл да лүан РондҰңтан, осҰ т&рүҰдан алүанда бейкҚні, адал екендӘгӘмӘзге шік жоң. Денизли сотҰнда аңталҰп, бас бостандҰңңа ңауҰшңанҰмҰз секӘлдӘ осҰ жоүарүҰ ідӘл соттан да ідӘлеттӘ шешӘалҰ айп, босатҰлуҰмҰздҰ с&раймҰн.

Афион тҚрмесӘнде т&тңҰн ҮастамонулҰң
Мехмет Фійзи Памукчу
— 583 —

[Ахмет ФійзидӘқ аңталу уіжнамасҰ]

Афион ауҰр ңҰлмҰстар ж де, мгӘ сотңа

Ү&рметтӘ ңазҰлар! ДӘн үалҰмҰмен танҰсу, онҰқ дӘни аңиңаттар туралҰ кӘтабҰн оңу, к+шӘрӘп жазу жіне дӘндес бауҰрларҰна к+мек ретӘнде ДӘнге, Ү&ранүа, Пайүамбарүа (с.а.у.) ңҰзмет ету мҚминнӘқ уазипасҰ, мӘндеҚш жаүс пе, олай Әстеуге аңҰсҰ жоң па? БӘздӘ м&ндай дӘни ңҰзметтен тҰйҰм салатҰн зақда ңандай да бӘр бап бар ма? ҮазӘргӘ тақда болҰп жатңан кҚпӘрлӘктӘ, жат мӘнез, оүаш ңҰлҰңтҰ сҰнау, мӘнеу ңҰлмҰс боп санала ма? БӘз саÇсатпен, билӘкпен еш шаруасҰ Ұ. БӘзӘндар, аңпейӘлдӘ, аң ниеттӘ халҰңпҰз. БӘреудӘ жаңсҰ к+ру, ң&рметтеп сҰйлау іркӘмнӘқ жеке шаруасҰ. БӘз БідиҚззамандҰ заманнҰқ алүҰ шептегӘ жоүарҰ міртебелӘ дӘн үалҰмҰ деп бӘлемӘз. Ол, дӘни аңиңаттардр азап б&рмаламай, ңаз-ңалпҰнда тҚсӘндӘретӘн аңиңатшҰл ү&лама. МҚжаҒид, кҚрескер деуӘмӘздӘқ себебӘ, елӘмӘзге ңауӘп т+ндӘретӘн азүҰндҰң, имансҰздҰң секӘлдӘ аүҰмдарүа ңарсҰ Ү&рани аңиңаттардҰ басшандай ала отҰрҰп асҰл дӘнӘмӘзге жасап жатңан ңҰзметӘ ҚшӘн үана. ДӘни к+зңарасңа шек ңойҰлмаүан, с+з бостандҰүҰ бар елде т&рҰп жатңандҰңтан жеке ойҰмҰзүа, дӘни нанҰмҰмҰзүа бола нӘ +зӘа тартҰлмаймҰз. Ол ҚшӘн ешкӘмнӘқ алдҰнда жауап беруге мӘндеттӘ емеспӘз.

АңҰрзаман жайлҰ хадисте кейбӘр т&лүалардҰ суреттеуӘне келсек; м&нҰ бӘз ойдан шҰүарүан жоңпҰз. ОнҰқ негӘзӘ дӘнде бар. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз үалейҒисс баүҰтуіссалам +зӘнӘқ хадистерӘмен ҚмметӘнӘқ жасҰ мҰқ бес жҚз жҰлдан к+п аса ңоймайтҰнҰн айтңан. Ол кезге дейӘн м&сҰлман ілемӘне, дҚниÇлҰң +мӘрде Қлкен р+л ойнайтҰн т&лүалардҰ, тарихи оңиүалардҰ «ҮиÇмет белгӘлерӘ» дередӘ.ар берӘп кеткен. ОлардҰқ бҚлӘк-білесӘнен Ислам ңауҰмҰ саң болуҰн айтҰп назар аудартңан. Егер үапҰл болҰп, надандҰң ңҰлса олардҰқ білесӘне &шҰрап міқгӘ азап шегӘп, +мӘр баңи сорлап ңалатҰнҰн айтңан. Ол туралҰ к+лайша, дӘни ділелдер бар.

БӘз АллаҒңа, онҰқ РасулҰна жіне Ү&ранүа сенемӘз. ЕндӘ, сол сенӘм мен Пайүамбарүа иманнҰқ талабҰна сай +зӘмӘздӘ о дҚниÇдаүҰ міқгӘ азаптан ң&тңарол хадрҰспасаң не болүанҰ? АйналамҰзда болҰп жатңан оңиүаларүа к+з ж&мҰп жҚре берейӘк пе? МҚмкӘн ПайүамбарҰмҰз айтңан ңауӘптӘ заман келген шҰүар!? Сол ңауӘптӘқ

— 584 —

ӘшӘнде жан айңайҰерӘмӘзқүҰрүан бӘз емес пе!? ОсҰ Әспеттес хаң, дӘни аңиңаттарүа ңарсҰ нендей шара ңолдану керектӘгӘн ойлануҰмҰз керек болар. БӘз к+зӘмӘзге ш&ңҰп т&рҰп к+рсетӘп берген ділелдер мен кҚштӘ айүаңтарүа мін бермей ЕуропаданстҰқ ан дӘнсӘздӘктӘ керемет мідени жетӘстӘк деп, +з дӘнӘмӘзден безсек, бӘздӘ міқгӘ азаптан кӘм ң&тңарадҰ? Сонда, б&л туралҰ ойланбауҰмҰз керек пе?

ОсҰлай ойлайтҰн жіне Ү&раннан, онҰқ аңиңатҰнанлҰп б+Ұ ешнірсе жоң екенӘн сенген адам уаңҰтша жазаүа тартҰлудан ңорңҰп, +зӘн міқгӘ баңи азапңа салатҰн Әс жасай ма? Немесе піни алдамшҰ нірселаспайдін бере ме? АллаҒңа, онҰқ елшӘсӘне, киелӘ дӘнӘне ңҰзмет етуден бас тарта ма? МӘне, осҰ аталүан себептер бӘздӘ БідиҚззаманмен байланҰстҰрҰп т&р. РухҰмҰздҰқ шексӘз ңажеттӘлӘгӘн ңамтаура теететӘн +зге дӘни бӘлӘм б&лаүҰ, имани мектеп бар ма?

Ү&рметтӘ прокурор, бӘзге кӘтапханадаүҰ мҰқдаүан арапша жіне заманауи емес кӘтаптардҰ МҰсар, дейдӘ. Ү&рметтӘ прокурор жіне сол секӘлдӘ ойлайтҰндар Рисалей-Н&р аттҰ тереқ ӘлӘмге толҰ тіпсӘрдӘ, ң&ндҰ ңазҰнанҰ, тереқ аңиңаттҰ َّكَ اуҰ мҚмкӘн, мӘн таүуҰна да боладҰ. Ол +з еркӘ. БӘраң, бӘзге мҰнау немесе анау кӘтаптҰ оңҰ, соүан мін бер деп айтуүа хаңҰсҰ жоң. БӘзге Рисалей-Н&р &найдҰ, онҰ жаңсҰ к+ремӘз. Ол адал ниетпен жазҰлүан наүҰз Ү&раннҰқ тіпсӘрӘ. КӘмге ң&рмет, кӘмга ңайҰол іркӘмнӘқ жеке шаруасҰ, оүан ешкӘмнӘқ араласуүа хаңҰсҰ жоң.

Рас, бӘз Рисалей-Н&рдҰқ авторҰнҰқ ірдайҰм шҰндҰңтҰ айтҰп, аңиңат дірӘсӘн бергенӘне кепӘлмӘз. Оүан жоүарҰ маңам берӘп, ңашара бмаңтасаң ол кӘсӘнӘқ зор ңабҰлдамауҰ бӘздӘқ ниетӘмӘздӘ +згертпейдӘ. БӘз ол кӘсӘнӘ кіраматҰ, ңасиеттӘлӘгӘ ҚшӘн емес Н&р дірӘсӘн ҰңҰласпен, кемел тҚрде бергенӘне куі болүандҰңаң байне жер жаҒанүа ӘлӘмпарасаттҰлҰүҰмен танҰмал болүанҰ ҚшӘн ң&рметтеймӘз. ТілӘм алу кезеқӘ бар болүанҰ Қш ай бола т&ра тақүажайҰп ӘлӘм-н&рҰн шашңан, тереқ ӘлӘмӘгӘн тоӘмнӘқ биӘк шҰқҰна шҰүҰп, атаңтҰ ойшҰлдардҰқ +зӘн тамсандҰрүан мантҰң (логика) ӘлӘмӘн басңа ңҰрҰнан к+рсеткен жіне еқ тақүаларлҰүҰ осҰ бӘлген ӘлӘмӘн +мӘрӘнӘқ жартҰсҰнан кейӘн ҚйемӘс-ж тҚрӘк тӘлӘнде +те шешен ірӘ шебер жеткӘзе бӘлген, сондайаң, адамдҰ тез +зӘне баурап алатҰн, тіухид, иман, хикмет сҰндҰ +зектӘ таңҰрҰптардҰ жан-жаңтҰ ңамтҰп, онҰ ңаүазүа т+ге бӘлген БідиҚззаманнан ба, бӘр лҰм-ү&лама к+рсете аласҰз ба?

— 585 —

УаңҰтша нірселерге, пенделердӘқ маңтап-мадаңтаүанҰна істе алданбайтҰн, мін берӘп ңарамайтҰн, жеке бастҰқ пайдасҰна, болмашҰ лмайдҰңа +зӘн т+мендетпейтӘн, бӘреуге жалбаңтау дегендӘ бӘлмейтӘн, ешкӘмге ңол жайҰп тӘленбейтӘн, сҰйлҰң алмайтҰн, абҰрой мен намҰстҰқ туҰн биӘк &стайтҰн, кез-келген ңиҰндҰңңа т+зӘп, таршҰлҰңңа шҚкӘр ететӘн, +зӘн аңиңатңа, Ү&ран н&рҰна, Ме сҰй ди ӘлӘмге (с.а.у.) арнаүан, елдӘқ ңамҰн ойлап зар илеген, +зӘне ңанша ңастандҰң, небӘр з&лҰмдҰң жасалса да халҰңтҰқ баңҰтҰ ҚшӘн алүа ңойүан маңсатҰнан, киелӘ ңҰзметӘнен бастартпаүан, +зӘнӘқ ңарттҰүҰ мен ауруҰна ңарамастан адамдат ҚшӘадандҰң пен кҚпӘрлӘктен ң&тңарамҰн деп бойҰндаүҰ ИліҒи ңайрат-жӘгерӘн ж&мсаүан, кҚрескен Н&рлҰ жандҰ стаз деп айтңанҰмҰздҰ к+п к+ресӘқдер ме?

ОсҰ аталүан ӘлӘми артҰңшҰлҰүҰмен ңоса, мн ідебамгершӘлӘк ңасиеттер азайүан заманда +те ңанаүатшҰлдҰүҰ, тоңмейӘлдӘгӘ, абҰрой мен тура баүҰттан еш ауҰтңҰмауҰ +зӘнше таңҰрҰп. Б&л да онҰ +неге, &стаз деп ңабҰлдауүа ібден лайҰң екенӘн к+рсетедӘ.

МӘне, бӘз БідиҚззаманүа жіне онҰқ кӘтаптарҰнакӘтаптй ңараймҰз. АпҰрм-ай, оүан тек АллаҒ ҚшӘн, имандҰлҰүҰмҰз ҚшӘн байланҰс ң&рсаң жіне ҮасиеттӘ Ү&ран мен М&хаммедтӘқ (с.а.у.) ескерткенӘ ҚшӘн, кҚпӘрлӘкке ңарсҰ наразҰлҰң бӘлдӘрсек б&л бӘздӘқ ңарсҰ пӘкӘрлӘ саÇсатшҰ екенӘмӘздӘ бӘлдӘрӘртӘнеАпҰрм-ай, жиҰрма бес жҰлдан берӘ дӘн аңиңаттарҰнан маң&рҰм, жойҰлуүа бет алүан &рпаүҰмҰздҰқ кейбӘрӘне, олардҰ міқгӘ сорлаудан ң&тңару ҚшӘн АллаҒ туралҰ, РасулуллаҒ жайлҰ, аңиңат пен Ү&ран хаңҰнда таңҰрҰп ңозү атап,ардҰқ таза жандарҰн, ӘшкӘ пік дҚниÇсҰн саңтап ңалуүа тҰрҰсу лақкестӘк, бҚлӘк санала ма?

Ү&рметтӘ СудһÇлар!

БӘз ешңандай да саÇсатшҰ емеспӘз. БӘздӘқ ойҰмҰзша саÇсат бӘз секӘлдӘ сّ مَٓاҰ жетӘк меқгермеген адамдарүа ңауӘптӘ ірӘ Қлкен жауапкершӘлӘк жҚктейтӘн нірсе деп бӘлемӘз. Піни нірселерге мін бермейтӘнӘмӘз, рас. БӘз тілабнҰқ болҰмдҰ жаүҰна Çүни АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰна ңауҰштҰратҰн жаүҰна ңараймҰз. СондҰңтан, бӘз саÇсатңа араласудҰ, ҚкӘметтӘқ баүҰт-баүдарҰна ңарсҰ шҰүудҰ істе ңабҰлдамаймҰз. Егер, м&ндай ойҰмҰз қ жінеда жиҰрма бес жҰлдҰқ ӘшӘнде бӘр к+рӘнӘс табар едӘ.
— 586 —
Иі, бӘздӘқ ңарсҰ жаңтарҰмҰз жоң емес, ол азүҰндҰңңа, имансҰздҰңңа деген ңарсҰлҰң. БӘздӘ оүан итермелейтӘн нірсе иман жіне Ү&раннҰқ ңаттҰ-ңаүан +зтңан аÇттарҰ, онҰ мойҰндаймҰз. Егер, осҰ адал ниетпен, бҚкпесӘз шҰн пейӘлден, ҰңҰласпен айтҰлүан нірсе сендӘруге жеткӘлӘксӘз болса, бӘз к-он адген жазаүа келӘсемӘз. БӘраң, мҰнау естерӘқде болсҰн, ңазӘр алтҰ жҚз миллионнан астам адамнҰқ ңабҰлдап отҰрүан дӘнӘн ікелген ХазӘретӘ Иса үалейҒиссаламдҰ сол кезеқнӘқ билӘ жҚз шҰларҰ, Азиз пайүамбардҰқ адамзаттҰқ баңҰтҰ ҚшӘн жанталасңан жіне аманаттҰ иесӘне толҰң тапсҰру ҚшӘн жан тінӘмен де тҰрҰсңан"жій бӘр &рҰ">ретӘнде +лӘм жазасҰна кескен екеاَرْضِБӘз, еш ңорҰңпай ойҰмҰздҰ ашҰң айтҰп сол ҚшӘн де айҰпталар болсаң, онҰ маңтанҰшпен ңабҰлдаймҰз. БӘздӘқ тек, حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ деп, Ү&дайдҰқ дергаҒҰна жалбарҰнүаннан басңа шарамҰз жйтарҰпАфион ауҰр ңҰлмҰстар
ж+нӘндегӘ ңапаста т&тңҰн
Ахмет Фійзи Ү&л
* * * * * *

[ДжійланнҰқ аңталу уіжнамасҰ]

Афион сотҰна

АйҰптаушҰ орган тҚймҰқ (р. тҚйедей ңҰлҰп, +зӘмнӘқ маңтанҰш пен ңабҰлдайтҰн &стазҰма жіне Рисалей-Н&рүа жасаүан ңҰзметӘм ҚшӘн менӘ саÇсаткер, бҚлӘкшӘ ретӘнде айҰптап +з ойларҰнша ңҰлмҰс саналатҰн Ұрда бзметӘне менӘ ортаң ңҰлүҰсҰ келедӘ. Оларүа айтарҰм: дӘни, имани жіне ахлаң жайлҰ жазүан кӘтаптарҰн оңҰп сол ҚшӘн де +зӘмдӘ ңарҰздар сезӘнетӘн, жанҰм пида стазҰттӘ РаҚззаманмен етене араласҰп, онҰқ жаңҰн танҰсҰмҰн.

БӘраң, б&л айҰптаушҰ органнҰқ дегенӘндей отанүа, халҰңңа ңауӘптӘ, халҰңтҰ ҚкӘметке ңарсҰ ңоÇтҰн жаңҰндҰң емес. Онда не ҚшӘн десеқӘз, ол ешкӘм +зӘн ң&тңара алмайтҰн ңабӘр азабҰнаарҰнангӘ жойҰлудан +зӘмдӘ, сосҰн +зӘм сиÇңтҰ мҰна ңауӘптӘ заманда

— 587 —

иманҰн саңтап ңалуүа, мӘнез ң&лңҰн ж+ндеуге тҰрҰсңан жіне отанҰна, халңҰна пайдалҰ азамат болүҰсҰ келетӘн ірӘ оүан м&ңтаж бауҰрларҰмнҰқ иманҰӘсӘменау ҚшӘн ң&рҰлүан тҰүҰз байланҰс.

ЯзӘмдӘ ол кӘсӘге жаңҰн адаммҰн деп санаймҰн. Т+рт жҰл шамасҰнда кейбӘр ңҰзметтерӘн атңарүанҰм рас, онҰ маңтзӘ к+п&тамҰн. Сонда онҰқ бойҰнан тек жаңсҰлҰң пен ӘзгӘ ңасиеттен басңа ешбӘр жат ңҰлҰң к+рмедӘм. АузҰнан ешңашан: «міҒдимӘн, мҚжіддидпӘн!» деген с+з естӘмедӘм. ОнҰқ +теҚрде жейӘл жан екенӘне жҚз мҰқнан астам н&р кӘтаптарҰ жіне онҰ оңҰп иманҰн саңтап ңалүан жҚз мҰқдаүан адал шікӘрттерӘ куі. Ол мҚбірак кӘсӘ +зӘн бӘз секӘлдӘ Н&р тілабасҰ санайдҰ.сетуӘ екенӘн ділелдеп беруге дайҰн.

Б&л айтңанҰмдҰ ңолдарҰқдаүҰ к+птеген хаттарҰ ісӘресе"Аса-и М&са">кӘтабҰндаүҰ"ұңҰлас рисалесӘ">анҰң ділелдейдӘ. стаз +зу кезей дейдӘ:"МіқгӘ баңи жіне КҚндей жарҰң, алмастай ң&ндҰ аңиңаттардҰ піни, уаңҰтша +мӘр сҚретӘн пенделер арңалап иелене алмайдҰ!".> стаздҰқ осҰ с+зӘн рисалелерде, хаттарҰнда жиӘ кездестӘремӘз. Солай бола т&ра ол кӘсӘнӘ маңтаншаң, атаңң&мар, +лҰп кехди санайтҰн, мҚжідидтӘк даулайтҰн адам ретӘнде айҰптау аңҰл-есӘ д&рҰс адамнҰқ ӘсӘ емес. Олай дейтӘнӘм, онҰқ жазүан барлҰң рисалелерӘн, хаттарҰн Ұнсаппен, м&ңиÇт оңҰсақҰз, ол, заманнҰқ ерекше т&лүасҰ, теқӘ жоң дӘн үалҰмҰ, имандҰ ңҰзүҰштай ңо تَكَا, дӘнсӘздӘкке жанҰ ңас, отанүа, халҰңңа орасан зор ңҰзмет еткен, +те пайдалҰ азамат, отансҚйгӘш екенӘне к+здерӘқ ібден жетедӘ деп ойлаймҰн. Мен осҰндай тіпсӘ&мдҰң не сол тіпсӘрдӘ жазүан ңадӘрлӘ стазүа ертерек шікӘрт болмаүанҰма +кӘнемӘн.

Ү&рметтӘ сот аүзаларҰ!

ЯзӘм тіжӘрибе еткенӘмдей, орасан зор пайдалҰ Рисалей-Н&рдан "Генчлик рехбери"ю(Жастар шҰраүҰ) аттҰ кӘтапшанҰ ресми р&ңсат алҰп +тижесӘÇңтҰ осҰ елдӘқ азаматтарҰ пайдалансҰн, отанүа ңҰзмет болсҰн деген ниетпен бастҰрүанҰм рас. Мен секӘлдӘ байү&стҰқ осҰндай Ү&раннҰқ хаңиңи тіпсӘрӘ Рисалей-Н&рүа, шҰнтуайтҰнда Иманүа ңҰзметӘн жоүарҰ баүалап, еқбегӘн ескерӘп, ң&лшҰндҰрудҰқ орнҰнаӘктен ай жібӘр к+рӘп, жазаүа тарту ідӘлетке ңайшҰ болса керек.

Мен, ідӘл соттан рухани азҰүҰм, жамандҰңтан ң&тҰлуҰмнҰқ бӘрден-бӘр себебӘ, міе ишарңҰттҰқ кӘлтӘ Рисалей-Н&р кӘтаптарҰнҰқ

— 588 —

еркӘндӘгӘн, толҰң аңталуҰн талап етемӘн. Егер жоүарҰда бӘршама айтңан міселелер сӘздӘқ ойҰқҰзша ңҰлмҰс саналатҰн болса соттҰқ еқ ауа ікеласҰн ризашҰлҰңпен ңабҰлдайтҰнҰмдҰ айтпаңпҰн.

Афион тҚрмесӘнде т&тңҰн ЮмӘрдаүҰлҰң
Джійлан ЧалҰшңан
* * * * * *

[М&стафа ОсманнҰқ аңталу етӘн, асҰ]

Афион ауҰр ңҰлмҰстар сотҰна

АстҰртҰн &йҰм ң&рүан, дӘни сезӘмдӘ ңоздҰрҰп елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зуүа ірекет жасаүан деп, ж+нсӘз айҰпталҰп жатңан БідиҚззаман Саид Н&рсимен бӘргесӘқ деген жалаүа ңарсҰ айтарҰм:

БӘрӘншӘдда, бӘ, мен де бӘрнеше Н&р шікӘртӘ секӘлдӘ наүҰз тҚрӘкке, м&сҰлманүа жарасатҰн жіне тарихта дӘни мідениетпен, +негелӘ тірбиесӘмен атҰ шҰңңан, &лттҰң дістҚрӘ еген с ахлаңтҰ ҚйренӘп, +зӘн отанүа, халҰңңа пайдалҰ азамат болу ҚшӘн тірбиелеп жіне шетелдӘк жат ңҰлҰңңа ңарсҰ т&рҰп дӘнӘмдӘ, иманҰмдҰ саңтап ңалайҰн деген ӘзгӘ ниетпен Н&р рисалелерӘн ңолүа тҚсӘрӘп оңи бастадҰм.

ан ңҰза +шпес Әз ңалдҰрүан ата-бабамҰздҰқ керемет мӘнезӘ мен асңаң абҰройҰна кӘр келтӘретӘн азүҰндҰң, жаман мӘнез, бассҰздҰң ңоүамдҰң +мӘрӘмӘздӘ бҚлдӘрӘп жатңанда, газет-журналдар елдӘ алақдатҰп +сек тасушҰ секӘлдӘ йтпесее кӘрӘп азүҰндҰң кеқӘнен тараүан кезде солардҰқ ортасҰнда жҚрген жіне с&мдҰң пілекет ңаупӘ т+нген сітте +зӘнӘқ дӘни тірбиелӘк ңҰрҰмен, ідептӘлӘк дірӘсӘмен, ңоүамүа ңатҰстҰ сҰрҰмен мҚмин оңҰрмандарҰн ілгӘнҰ жаматерден ң&тңарүанҰ секӘлдӘ менӘ де ң&тңарүан Рисалей-Н&р кҚллиÇтҰн оңҰүанҰм рас.

Жіне менӘқ осҰ кӘтаптардҰ оңитҰнҰмдҰ естӘп-бӘлген отандастарҰм +здерӘнӘқ мӘнез-ң&лңҰн ж+ндеп, ніпсӘлерӘн тірбиелеуӘ ҚшӘн +здерӘ +тӘнӘп с&раүан солһшевикӘтаптарҰн берӘп, осҰлайша есерсоң, бетӘмен кеткен, отанүа, халҰңңа зиÇнкес жаүдайүа тҚсуӘ мҚмкӘн жандардҰ осҰ н&рлҰ рисалелердӘқ ісерлӘ аңиңаттарҰмен жамандҰңтан тҰйҰп ңоүамүа пайдалҰ азамат болуҰна себеп

— 589 —

болдҰң. СондиманнҰ елдӘқ шҰрңҰн б&зҰп, ңоүамда арсҰздҰңтҰ жарнамалаүан, бҚкӘл дҚниÇнҰ дҚр сӘлкӘндӘрӘп имандҰлардҰқ зіресӘн &шҰрүан дӘнсӘздӘк идеалогиÇсҰна ңарсҰ тосңауҰл болҰп +зӘнӘқ дӘни, ісерлӘ насихатҰмен кҚресӘп жҚрген мҚжіҒид үалҰм БідиҚкет, с ң&рметке ібден лайҰң. ОсҰндай, киелӘ де рухани кҚрестӘқ маүҰнауи ңаруҰ боп саналатҰн, жиҰрма жҰлда жиҰрма мҰқ, тӘптӘ одан да к+п адамдінекерҰна пайдалҰ, отанҰна адал ңҰзмет ететӘн хілге жеткӘзген Рисалей-Н&рдҰ оңҰтңанҰм ңҰлмҰс санала ма? ОнҰқ ңадӘрмендӘ авторҰ кӘнілӘ боп табҰла ма? Жауап берӘқдершӘ!

ЕкӘншӘден; АйҰптаушҰ органнҰқ «хадис емес міузҚү» деп ӘлӘми еҰп тас шік келтӘрген РисаледегӘ хадистер хадис кӘтаптарҰнда бар ірӘ «сахих» Çүни наңтҰ екенӘ расталүан. ОнҰ хадис үалҰмдарҰ бекӘткендӘ. ТаүҰ да м&нҰ растайтҰн оңиүа, егемендӘктен б&се де ішрутиÇт">кезеқӘнде Ислам үалҰмдарҰнан ЖапониÇнҰқ бас ңолбасшҰсҰ жіне АнглиÇ шӘркеуӘнӘқ дӘнбасҰ бӘр с&раң с&рап, соүан байланҰстҰ Стамбул ү&ламаларҰ БідиҚңойҰлүүа жауап беруӘн +тӘнген мҰна ңолҰқҰздаүҰ «БесӘншӘ Шуаң» аттҰ кӘтапшада жазҰлүан сол хадистӘқ жауабҰн ӘрӘ үалҰм-ү&ламалар ңабҰл к+рӘп, наразҰлҰң бӘлдӘрмеген-дӘ.

Рисалей-Н&рдҰқ тек аталүан кӘтабҰн үана емес, барлҰң таңҰрҰптарҰ мен аңиңБЕСӨНШӘстерӘн ешбӘр хаңиңи үалҰм жоңңа шҰүармай +те ңуаттҰ екенӘн мойҰндаүан. ДӘни басңарма жіне барлҰң ү&ламалар ңабҰлдаүан м&ндай ңуаттҰ аосҰ заҰ тек атҰ үалҰм, ӘлӘмнен ж&рдай, аңиңаттҰ тҚсӘнбеген бӘр-екӘ адам бекерге шҰүарса не +згередӘ?! Б&л кҚлкӘлӘ жаүдай. Олай дейтӘнӘм, дҚниÇлҰңаңҰретҰ бӘр йдасҰн к+рген кӘсӘлер елдӘқ тҚкпӘр-тҚкпӘрӘнен ір тҚрлӘ деқгейдегӘ адамдардар міқгӘ жоң болудан ң&тҰлу маңсатҰмен ңҰзҰүа оңҰп, имандарҰн саңтап ңалүанҰ ҚшӘн +з ризашҰлҰңтарҰн бӘлдӘрӘп осҰлайша мҰқдаүан азаматтҰқ ашҰлҰң етӘнде хат жазуҰ зақүа ңайшҰ ма?

СарапшҰлар «міузуү» Çүни кҚдӘктӘ деген хадистердӘқ наңтҰ аңиңаттарҰна сҚйене отҰрҰп ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰз хабарлаүан аңҰрзаманнҰқ кейбӘр белгсіулелндарҰ елӘмӘзде болҰп жатңанҰн байңап, дегенмен Ислам үалҰмдарҰнҰқ ескертулерӘне байланҰстҰ бҚлӘктердӘқ алдҰн алҰп, тойтару, ж+ндеу ж&мҰстарҰ жҚрӘп жатңанҰн к+рӘп ңуану м&нҰ Ү&раннҰқ ң&дретӘ деп ңабҰлдап к+қӘлӘ тасҰп.

Оану ңҰлмҰс па екен? ОсҰ ойдҰ +зӘнӘқ кӘтаптарҰмен ж&ртңа

— 590 —

н&р шашңан &стазҰмен б+лӘсу кӘні ма? ОтанҰмҰзүа, халңҰмҰзүа анархиÇ ңаупӘн т+ндӘрген, жалйӘн иеиÇүа апат саналатҰн ңҰзҰл от комунизмге адамдар оранбасҰн деп тӘлеу, мемлекеттӘқ зақҰна ңарсҰ шҰүу, бас к+теру санала ма? М&нҰқ ңай жерӘ опасҰздҰң?рмайтҰрметтеуге ібден лайҰң Саид Н&рси сҰндҰ ӘлӘм адамҰн ңайталана беретӘн жаладан ңайта-ңайта аңталҰп шҰңса даүҰ таүҰ сол жаламен бейшара, жасҰ &лүайүан, жалүҰз бастҰ ңарт кӘсӘнп жатңҰндап, ңамауда &стау жіне бӘздӘ де ілгӘндей ӘлӘми к+зңарасҰмҰзүа бола, иманҰмҰздҰ саңтайҰң деген ірекетӘмӘздӘ айҰптап, м&нҰ бейне бӘр елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зуүа ірекет жасадҰ дегенге ділел келтӘру арнамҰс &үҰмҰна, ідӘжазҰлдқҰна ңайшҰ деп бӘлемӘн. М&нҰ сот шешсӘн, сӘздердӘқ ар-ождандарҰқҰз ҚкӘм айтсҰн.

шӘншӘден; ЕндӘ «БідиҚззаманнҰқ суреттерӘн ңастерлеп киелӘ заттай ңойнҰнда саңтайдҰ, жазүан хаттарҰн жинап,* * * хат алҰсҰп т&радҰ!» дегенге келер болсаң, рухани +мӘрӘмӘздӘ, міқгӘ ілемӘмӘздӘ ңауӘп-ңатерден саңтаүан, тӘптӘ дҚниÇлҰң +мӘрдӘқ ліззатҰ газетаңҰтҰн табудҰ Қйреткен жіне мен сҰңҰлдҰ мҰқдаүан адамдардҰқ иманҰн саңтап ңалуүа себеп болүан үалҰм-ү&лама, ңадӘрмендӘ &стаздҰқ жій бӘр суретӘн үана емес, онҰқ бейнесӘн алтҰнмен аптап, кҚмӘспен тірӘзд сондай-аң, оүан алүҰс айтҰп, хат жазу, онҰ жаңсҰ к+ретӘндермен танҰсу менӘқше іркӘмнӘқ аңҰсҰ болүанҰ секӘлдӘ менӘқ де аңҰм. Яз аңҰмдҰ даулау ңҰлмҰс деп ойламаймҰн. С+зӘмдӘ ңорҰтҰндҰлап айтарҰм: Отанүа, халк туүҰадамзат ілемӘне ңҰзмет ету ҚшӘн олардҰқ хал-жаүдайҰн тҚсӘнӘп, жетӘк бӘлу керек. ОсҰүан орай екӘ аймаңтҰң округтҰқ жіне к+птеген тіртӘп саңшҰларҰнҰқ дегенӘндей, адамдардҰ бетӘмен кетӘп, адас ңабӘр&р рисалелерӘ арңҰлҰ саңтап, басңалардҰқ да ңисҰң жолдан тҰйҰлуҰна себеп болҰп жҚрген Н&р шікӘрттерӘ &заң жҰлдардан берӘ отанүа адал ңҰзҰ аңтауде. МӘне, к+рӘп отҰрсҰздар олардҰқ орасан зор еқбегӘ, тіртӘп саңшҰларҰнҰқ ңҰзметӘнен де ілдеңайда мақҰздҰраң. Сол ҚшӘн де аса ң&рметтеп, сҰй-сиÇпат к+рсетуге лайҰң бола т&ра олардҰқ Әс-ірекеттерӘн б&рҰсңас бойҰ бейне бӘр шет елдӘқ ң&йтҰрңҰ саÇсатҰн ҚгӘттеушӘ ретӘнде кӘнілап бірӘмӘздӘ т&тңҰндау, сотңа беру, ж&мҰстан, шаруадан тосҰп, бала-шаүамҰздҰ жҰлатҰп, іуре-сарсақүа салу ілбетте ідӘл сот ңазҰларҰна жат ірекет, ідӘлет &үҰмдостарйшҰ пиүҰл.

— 591 —

ЯздерӘқӘз шешӘм ңабҰлдақҰздар! лҰ да ідӘл ТҚрӘк халңҰ жіне онҰқ міртебесӘ жоүарҰ міжӘлӘсӘнен, жоүарүҰ соттан пайдасҰ шаш етектен, тиӘмдӘ екенӘн ешкӘм жоңңа шҰүара алаланҰп осҰ ң&ндҰ кӘтаптардҰқ аңталҰп, бостандҰңңа ңауҰшуҰн жіне бӘздӘқ де еркӘндӘкке шҰүуҰмҰздҰ с&раймҰн.

Афион тҚрмесӘнде т&тңҰн
Сафран болулҰң
М&стафа Осман
* * * * * *

[ХафзҰ БайрамнҰқ аңталу уіжнамасҰ]

Афион ауҰр ңҰлмҰстар ж+н деп,Ә сотңа
ДӘни сезӘмдердӘ ңоздҰрҰп мемлекетке ңауӘп т+ндӘруге ірекет ңҰлдҰ, деген айҰп таүҰлҰп жатңан Ислам үалҰмҰ БідиҚззаманнҰқ халңҰмҰзүа, елӘмӘз ل (лі пайдалҰ Ү&рани Ғім имани аңиңаттардҰ ҚйрететӘн кӘтаптарҰн оңҰүанҰм рас, сондай-аң, иман т&рүҰсҰнан +те пайдалҰ Ү&ран тірбиесӘн беретӘн осҰ кӘтаптардҰ танҰстарҰма - с&раүанҰ ҚшӘн - бер жоң дде рас. М&ндай ӘлӘми тҚрде жазҰлүан хаттардҰ менӘқ адресӘме жӘберӘлгенӘ айҰп саналҰп &стазҰммен бӘрге кӘнілӘ деп тергелудемӘн. Маүан таүҰлүан м&ндай айҰптасңан лдамай ңарсҰ айтарҰм:

БӘрӘншӘден; Б&дан б&рҰн сотңа берӘлӘп аңталҰп шҰңңан жіне кҚллӘ Ислам ілемӘ жіне осҰ елдӘқ үалҰм-ү&ламаларҰ жоүарҰ баүалап, расебеуӘн Рисалей-Н&рдҰ, айҰптаушҰ органнҰқ баÇндаүанҰндай бҚлӘк шҰүару пиүҰлмен оңҰүанҰм жоң ірӘ Рисалей-Н&рдҰқ ірбӘр кӘтапшасҰ бастан-аÇң ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ң&ндҰ тіпсӘрӘ. Ол адамдардҰ рухани кемелдӘкке жеткӘзӘпзалар,рҰ ңасиетке ие ңҰлатҰн, &лт +з ң&ндҰлҰүҰн жоүалтҰп жойҰлудан саңтайтҰн жіне Ислами дірӘс беретӘн, дӘни тірбиелеп халңҰмҰздҰ, елӘмӘздӘ керек болса адамзаттҰ баңҰтңа б+лейтӘн Ү&рани аңиңаттар жинаүҰ деп бӘлемӘн. ОсҰлайша дӘнӘмдӘ саңтайҰнметӘнеҰмдҰ ң&тңарайҰн, ӘлӘм жинайҰн деген ӘзгӘ ниетпен +зӘм оңҰп, +згеге де оңҰтҰп, басңа да жандардҰқ ңолҰна жетуӘне атсалҰсңанҰм рас, м&нҰ ңҰлмҰс жасадҰм деп санамаймҰн.

СебебӘ, ешбӘр жерде, ешңашафикар"шікӘртӘ туралҰ отанүа, халҰңңа жіне билӘкке ңарсҰ ңауӘптӘ ірекет жасаүанҰ немесе ңатҰсңанҰ туралҰ ешбӘр дерек жоң. СонҰмен ңатар, "ң&пиÇ оңҰладҰ, астҰртҰн

— 592 —
таратҰладҰ">деген айҰп тр жірдн астҰртҰн &йҰм кҚдӘгӘне келер болсаң б&л жалүан, аңиңатңа жанаспайдҰ. ЯйткенӘ, Н&р шікӘрттерӘнӘқ саÇси Çки жасҰрҰн немесе ресми тӘркелген ңандай да бӘр &йҰммен байланҰсҰ жоң. ТӘпт не Әс осҰ айҰп таүҰлҰп бӘрнеше жҰл б&рҰн БідиҚззаманмен бӘрге бӘрталай адам Денизли ауҰр ңҰлмҰстар ж+нӘндегӘ сотңа шаңҰрҰлҰп тергелген-дӘ, егжеٍ مُح۪ейлӘ тексерӘлӘп аңҰрҰнда барлҰң рисалелерӘ тҚгелдей иелерӘне ңайтарҰлҰп берӘлген болатҰн. АвторҰ да жазүан кӘтаптарҰ да аңталҰп шҰңңан едӘ. ЕндӘ м&ндай тіпсӘрдӘ оңу немесе оңҰтудҰ ңалайша елдӘқ тҰнҰштҰүҰнлкен а зақнамаүа ңайшҰ, ауҰр ңҰлмҰс дегендӘ тҚсӘнбей жатҰрмҰн. Б&л ідӘлетке ңайшҰ емес пе деп ар-ождандарҰқнан с&рамаңпҰн.

ЕкӘншӘден, БаÇзид ңаласҰнан мен танҰмайтҰрӘқ кеу, мен ңамауда жатңанда бӘр рисале маүан жӘбергенӘ де айҰптамаүа енӘптӘ. Ол рисаленӘ к+ргенӘм жоң. ӨшӘнде не жазҰлүанҰнан бейхабармҰн. Егер Рисалей-Н&р болса ңабҰлдаймҰн. СӘздердӘқ с&раңтарҰқҰзүа жауап беруге дайҰнмҰн. АйҰптамада ......ор «міҒдилӘк» жайлҰ с+з ңозүаптҰ. Алайда &стазҰм ондай маңам-міртебе иеленуден аулаң. ОнҰқ аузҰнан ондай с+з естӘмегенӘм секӘлдӘ кӘтаптарҰнда да кезде ҺазиздӘм. Ол шікӘрттерӘн ірдайҰм жеке басҰн ң&рметтеуден, &лҰңтаудан, жоүарҰ маңам беруден тҰйҰп отҰрадҰ. ТӘптӘ &лҰңтап, маңтап хат жазүандарүа ңатақ ескерту жасап ашу БӘраң. БӘз ол кӘсӘнӘ маңтанудан тонҰн ала ңашатҰн, осҰ заманнҰқ міртебесӘ жоүарҰ үалҰмҰ, тереқ ӘлӘм иесӘ деп бӘлемӘз.

Т&тңҰн
ХҰфзҰ Байрам
* * * * * *

[ЮмӘрдаүҰлҰң М&стафанҰқ аңталу уіжнамасҰ]

Афион ауҰр ңҰлмҰстар ж+нӘндегӘ сотңа

батҰруптаушҰ орган менӘ &стазҰм БідиҚззаманнҰқ ділелденбеген орҰнсҰз, ңҰлмҰсҰна ортаң ңҰлүанҰна ңарсҰ ңҰсңаша бҰлай демекпӘн:

Саид Н&рсимен танҰсҰп, &стаз ретӘнде ңабҰлдаүанҰма жіне Рисалей-Н&рүа жасаүан ңҰзметӘме еш +кӘнбеймӘн. МенӘсоттҰқсалүан к+л-дариÇдай жаңсҰлҰңңа бӘр тамшҰдай жауап ңайтарҰм үана. Үалайша, +те ң&ндҰ алмаз ңазҰнасҰна ие болу ҚшӘн кӘшкене ійнек

— 593 —

сҰнҰңтарҰ ойланбастан пида етӘледӘ, діл сол секӘлдӘ міқ баүа рӘмдӘ саңтап ңалуүа себеп болүан Рисалей-Н&р ҚшӘн жанҰмдҰ пида етуге ірдайҰм дайҰнмҰн.

АңҰреттӘк Ғім дҚниÇлҰң зор пайдасҰ бар Рисалей-Н&рдан піни, тҚкке т&рмайтҰн ңамаудан ңорңҰп немесе алемдӘ сескенӘп, дҚниÇлҰң ңҰсңа, аумалҰ-тҚкпелӘ +мӘр ҚшӘн, соүан зиÇн келмесӘн деп ілгӘ зор пайдадан бас тарту сондай-аң, Рисалей-Н&рдан, стазҰмнан алшаңтау, б&л іриӘ рухаӘрлӘ стазүа, заманнҰқ үалҰмҰна жіне онҰқ биӘк маңсатҰ Иман мен Ү&ранүа ңиÇнат деп бӘлемӘн. стазҰмнҰқ р&ңсатҰнсҰз зірредей болсҰн б&рҰс ірекет етпеймӘн.

Ү&рметтӘ ідӘл ңазҰлар!

Юсем де сҚйӘктӘ отанҰмҰзүа ңауӘп т+ндӘретӘн бо. Аллазмге Çүни кҚпӘрлӘк &үҰмҰна ңарсҰ болаттай берӘк ңорүан болҰп жҚрген дӘн үалҰмҰна т&рмҰстҰң жаүдайҰм т+мен, паңҰр болсам да шікӘрт болуҰмда т&рүан не бар? Б&л, Ри ңаладН&рдаүҰ байлҰң дҚниÇлҰң байлҰңтан анаү&рлҰм абзал екенӘн к+рсетедӘ.

Мен сҰңҰлдҰ миллионнан астам ТҚркӘ жастарҰ иманҰн саңтап, отанҰна пайдалҰ азамат болүан ңаласақдар стазҰмдҰ, РисалейН&рдҰ аңтап, еркӘне ңоÇ берӘқӘзйҰм ң&Әз, ТҚркӘ жастарҰ ңарақүҰда ңамалҰп ңалүан адамнҰқ жарҰңңа м&ңтаждҰүҰ немесе ш+лде ңалҰп, ңарнҰ аш, ілсӘреген жаннҰқ кейпӘ тірӘздӘ немесе теқӘзде Ұна сібара жатңан адамнҰқ +зӘн ң&тңарушҰүа м&ңтаждҰүҰ секӘлдӘ б&л аңиңаттарүа аса м&ңтажбҰз. МӘне, жоүарҰда баÇндалүан себептерге байланҰстҰ сҚйӘспеншӘлӘкке б+ленген, ңаттҰ жаңсҰ к+рӘп, ң&рметӘмӘз шексӘз ірӘ бай ңайтамҰз мҰңтҰ БідиҚззамандҰ жіне оүан аң ниетпен тілаба болүан бейшара бейкҚні жандардҰ &заң уаңҰт тҚрмеге ңамау ідӘлет деген киелӘ &үҰмүа ңайшҰ деп бӘлемӘн.

Афион тҚрмесӘнде т&тңҰн,
ЮмӘрдаүҰлҰң
М&стафа АжетлгӘ му* * * * *
— 594 —

[Халил М&стафа ЧалҰшканнҰқ аңталу уіжнамасҰ]

Афион АуҰр ңҰлмҰстар ж+нӘндегӘ Сотңа

Ү&рметтӘ сот т+раүаларҰ!

АйҰптаушҰ о* * *>арапҰнан жазҰлүан мен туралҰ айҰптамада: МенӘқ ңадӘрмендӘ стазҰма жасаүан ңҰзметӘмдӘ ңҰлмҰс деп к+рсетӘптӘ. БӘздӘқ ауҰлүа 1944 жҰлҰ келӘп т+рт жҰлдан берӘ ңонаң болҰп т&рҰп жатңан, ңҰрҰң жҰлдан берӘ дҚниÇлҰң ліззаттҰ тастап, жан рахатҰн ойлажиӘркек иманүа, Исламүа ңҰзмет етӘп ісӘресе, елӘмӘзде иман мен аңҰрет т&рүҰсҰнда м&сҰлмандардҰқ міқгӘ баңҰтҰ ҚшӘн еқбек еткен, сондай-аң, ел ӘшӘнде етек алүан м&сҰлман жіне ТҚрӘк Олай ҰздҰқ руханиÇтҰна Ғім дҚниÇлҰң болмҰсҰна кҚллӘ зиÇн болһшевизм &үҰмҰнҰқ кӘрӘп, жайҰлмауҰ ҚшӘн РисалейН&р арңҰлҰ имани Ғім ахлаңи дірӘстерӘмен тосңауҰл болҰп жҚрген, сондай-аң, дҚние жҚзӘнӘқ үалҰмдарҰ мойҰндап, жоүарҰ баүааж жанн Рислей-Н&рдҰқ жіне +зӘм риза болҰп Қш жҰл ңҰзмет еткен стазҰмнҰқ не кӘнісӘ бар? М&ндай кӘсӘге еткен ңҰзметӘм ідӘлет зақҰ бойҰнша ңҰлмҰс саналуҰ тақүал тҚрл жаүдай. ТаүҰ тақңаларлҰң бӘр жійт: стазҰма ңҰзмет ету ҚшӘн тӘгӘншӘлӘк кісӘбӘмдӘ тастауҰмдҰ тҰс ңалдҰрмаптҰ. Сонда мен хаң пен аңиңат ҚшӘн жіне ҮасиеттӘ Ү&раннҰмкӘн ез тіпсӘрӘ Рисалей-Н&р мен стазҰм ҚшӘн жанҰмдҰ пида етсем ауҰр ңҰлмҰс жасаүан болҰп отанҰн сатңан болҰп есептелемӘн бе? Жауап берӘқӘзшӘ?

Ү&рметтӘ сот т+раүасҰ!

РисалейҰн менқ кейбӘр кӘтаптарҰн оңҰүанҰм ірӘ жазүанҰм рас. Ү&дайүа шҚкӘр, мендегӘ туа бӘткен ӘлӘмге деген ң&штарлҰңтҰқ арңасҰнда Рисалей-Н&рдҰқ пайдасҰн к+п к+рдӘм. стазбен етене жаңҰн болдолар шраң ҚкӘметке ңарсҰ халҰңтҰ айдап салу, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зу, астҰртҰн &йҰм ң&ру секӘлдӘ ешбӘр с+з, ірекет к+рмедӘм. ЮрӘ &стаздан +зӘн "мілесӘ" , мҚжіддидпӘн" деген бӘрде-бӘр с+з естӘмедӘм. Рисалей-Н&рдҰқ, стазҰмнҰқ жіне бӘз шікӘрттерӘнӘқ бастҰ маңсатҰмҰз, негӘзгӘ ңҰзметӘмӘз дӘн Исламүа, ТҚркӘ халңҰна иман мен ахлаң т&рүҰсҰнанепутатй адал еқбек ету. Олай болса, Рисалей-Н&рүа жіне онҰқ шікӘрттерӘне сол ңҰзметтерӘ ҚшӘн тиӘспеу керек.

— 595 —
БӘздӘқ алүа ңойүан маңсатҰмҰз осҰ. Б+тен ойҰмҰз жоң. БӘз м&нҰ АллаҒ ризасҰ ҚшӘн ӘстеймӘз. М&ндай киелӘ ңҰзметтӘ дбоп сашӘн, ңандай да бӘр пайда ҚшӘн ӘстемеймӘз, ң&рал ңҰлмаймҰз, +зӘмӘздӘ т+мендетпеймӘз. ОсҰ киелӘ маүҰна ҚшӘн иман мен аңҰрет міселесӘмен ш&үҰлданҰп одан басңа дҚниÇлҰң маңсатҰ жоң Н&р шікӘрттерӘн айҰптаушҰ органнҰқ адам сенбейтӘн жасҰрҰн &نَاتِ рдҰ деген жаласҰна шҰдай алар емеспӘз.

СонҰмен, ң&рметтӘ сот аүзаларҰ! СӘздер бӘздӘқ Çүни Н&р тілабаларҰнҰқ маңсатҰн, мін-маүҰнасҰн тҚсӘнӘпдан ілбӘзге таүҰлҰп жатңан айҰптарүа еш ңатҰсҰмҰз жоң екенӘне к+здерӘқӘз жеттӘ деп ойлаймҰн. СондҰңтан, жоүарҰ соттан жіне ар-ождандарҰқҰздан кӘтаптарҰмҰздҰ аңтап ңайтарҰп берулерӘқӘздӘ жіне б!".>СеркӘмӘзге ңоÇ берулерӘқӘздӘ с&раймҰз.

Афион тҚмесӘнде т&тңҰн ЮмӘрдаүҰлҰң
Халил ЧалҰшкан
* * * * * *

[М&стафа ГҚлдӘқ аңталу уіжнамасҰ]

Афионт+мендңҰлмҰстар ж+нӘндегӘ сотңа
Мен ешңандай да жасҰрҰн &йҰмүа кӘрӘп, мҚше болүан емеспӘн. стазҰм Саид Н&рси да ондай бӘр &йҰм ң&рүан емес. Ол бӘзге ірдайҰм саÇсатңа араласпау керек екенӘн айтҰп ңатақ тҰйҰм салَانِ وрадҰ. Мен, бар болүанҰ &лҰ &стаз Саид Н&рсидҰқ шікӘртӘмӘн. Оүан жіне Рисалей-Н&рүа жан-тінӘммен берӘлген адаммҰн. РисалейН&р мен стазҰм ҚшӘн ңандай да жазаүа разҰмҰн. стазҰм жазүан кӘтаптарҰмен менӘқ иманҰмдҰ,фион тттӘк +мӘрӘмдӘ саңтап ңалдҰ. ОнҰқ алүа ңойүан маңсатҰ бҚкӘл м&сҰлмандар, отандастар имансҰздҰңтан ң&тҰлҰп, екӘ дҚниÇнҰқ баңҰтҰн иеленсе дейдӘ. БӘздӘқ ешңандай саÇси мҚда достжоң екенӘ барлҰң сотта анҰңталҰп, бекӘтӘлген болатҰн. Міселе солай бола т&ра таүҰ да ж+нсӘз ірӘ орҰнсҰз сотңа шаңҰрҰлдҰң. Б&дан тҚсӘнгенӘмӘз, бев
ауҰзбӘршӘлӘгӘмӘздӘ ідейӘлеп б&зүҰсҰ келетӘндер бар. Ал бӘздӘқ ауҰзбӘршӘлӘгӘмӘз ңандай да бӘр саÇси, не дҚниÇлҰң маңсатңа негӘзделмеген. БӘз тек &стазҰмҰзүа мҰңтапе толҰген, адал, ірӘ ң&рметтеудӘ бӘлетӘн азаматтармҰз.
— 596 —
ЖасҰратҰнҰ жоң, Рисалей-Н&рдҰ оңҰүандар ңуаттҰ иманүа ие болҰп, дӘн Исламүа берӘк, мӘнез-ң екӘншаңсарҰп, кемелденерӘ с+зсӘз. стаздҰ шамадан тҰс, ңаттҰ жаңсҰ к+рмеу мҚмкӘн емес. Ондай &стазүа, м&ндай Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне адал, шҰн жҚрекпен берӘлгенӘм рас. Б&л байланҰсҰмْاِتِّм де Қзе алмаса керек. Мен жіне барлҰң бауҰрларҰм бейкҚнімӘз. БӘз, Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн аңтап, еркӘне ңоÇ берулерӘқӘздӘ талап етемӘз. ҮадӘрлӘ &стазҰмнҰқ жіне бейкҚні н&ршҰ бауӘн ділмнҰқ ірӘ +зӘмдӘ де ңоса аңтап, бостандҰңңа шҰүаруларҰқҰздҰ с&раймҰн.
СпарталҰң
М&стафа ГҚл
* * * * * *

[Кучук ИбраҒимнӘқ аңталу уіжнамасҰ]

Афион ауҰр ңҰлмҰстар ж+нӘндегӘ сотңа Ү&&рүҰда ңазҰлар!

БӘзге таүҰлүан айҰп ж+нсӘз ірӘ орҰнсҰз ірӘ дҚниÇүа ңатҰстҰ, саÇси болҰп табҰладҰ. Ал, бӘздӘқ саÇсатпен айналҰсатҰн адам емес екенӘмӘздӘаңиңатӘқӘз іу баста тҚсӘнген шҰүарсҰздар. НегӘзӘнде &стазүа жабҰлүан жаланҰ растап жҚздеген ң&ңҰлҰ адамдар куілӘк етсе де жіне менӘқ де аңҰлҰм жҚз еселенӘп ӘздӘ жкетсе де Рисалей-Н&р жіне ңадӘрмендӘ &стазҰмнҰқ саÇсҰнда ондай уаңҰтша саÇси ойҰндардан аулаң болҰп тек о дҚниÇлҰң жіннат-жіҒаннам міселесӘмен ш&үҰлданамҰн.

РболуҰ -Н&рдҰқ аса ңадӘрлӘ авторҰна деген ң&рметӘмӘз, онҰмен тҰүҰз байланҰсҰмҰз сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰ Қзбей оңуҰмҰз, жазуҰмҰз жіне Н&р шікӘрттерӘмен хат алҰсҰп, ха кезеқҰп, жолҰүуҰмҰз - м&нҰ Денизли жоүарҰ сотҰ да растап бекӘткендӘ - дҚниÇлҰң емес, тек аңҰрет ҚшӘн. БӘз Рисалей-Н&рдҰ оңҰүан соқ ңалҰптасңан ой-пӘклҰң пен&рлҰ аңиңаттардҰ ешңандай да дҚниÇлҰң затңа айҰрбастамаймҰз. Б&л ойҰмҰздан +ле-+легенше бастартпаймҰз.

Ү&рметтӘ сот мҚшелерӘ!

БӘздӘ ауҰр ңҰлмҰспен айҰптап осҰ жерге жинаүан екенсӘздер, олай болса мен де мақҰзҰ зор бӘр аңиңати миуандап берейӘн. ЯйткенӘ, ол менӘқ отан алдҰндаүҰ борҰшҰм, ар-ожданҰмнҰқ талабҰ деп бӘлемӘн.

— 597 —

Мен +з к+зӘммен к+рӘп, куі болүанҰм мҰнау: Рисалей-Н&рдҰқ н&рлҰ ісерӘмен бӘздӘқ аймаңта он жҰлдҰқ ӘшӘнде іу басҰраңтам, к+птеген жандар жоүалтңанҰн тауҰп, ӘздегенӘне ңауҰштҰ. ҮисҰң жолдан тҰйҰлҰп, отбасҰлҰң баңҰтңа ңол жеткӘздӘ. ЕндӘ, олардҰқ атаанасҰ дін риатңа іҰп себеп болүандарүа д&үа-тӘлектерӘн жаудҰруда. Басңа да +лке, аудандарда осҰ тектес оңиүалар к+птеп кездеседӘ, білкӘм естӘген де шҰүарсҰздар.

ЮсӘресе, Денизли тҚрмесӘнде ол жерге Рисалей-н басңрӘп ңҰлмҰскерлердӘ тірбиелеп, ж+нге салүанҰ соншалҰң ілӘ кҚнге шейӘн ол туралҰ айтҰлуда. Сондай-аң, мҰна Афион тҚрмесӘнде кӘмнен с&расақ да б&рҰқүҰ жаүдайҰмен ңазӘргӘ жаүдайҰн салҰстҰрҰп Н&р шікӘрттерӘне алүҰсҰн айтҰп, ңайҰр д&үа етуде.іне жил аңиңат, +тӘрӘк емес. Адам болүан соқ +зӘме, ңандастарҰма м&ншалҰңтҰ зор ахлаңи, ңоүамдҰң ірӘ аңҰреттӘк пайдасҰ мол, онҰқ ҚстӘне ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ң&ндҰ тіпсӘрӘ Рисалей-Н&рдҰ, онҰқ аса ңадӘрлӘ авторҰн, +з отандастарҰмдҰ الْكُман ретӘнде жаңсҰ к+ремӘн. Ал, олардҰ жаңсҰ к+ру, хат жазҰсҰп хабарласу саÇси ірекет саналүанҰна тақүалҰп отҰрмҰн. Тақүала да тақҰрңай отҰрҰп +зӘме+зӘм, Әштей бҰлай деймӘн:"М&нҰқ ңҰлмҰс болуҰ мҚмкӘ олард!"

Б&л, Ү&раннҰқ, айналҰп келгенде Рисалей-Н&рдҰқ жасҰрҰн жауларҰнҰқ ідейӘлеп ідӘлет органдарҰн, тіртӘп саңшҰларҰн кҚдӘктендӘрӘп, ҚрейлендӘрӘ СебепдӘ тҚрмеге жауҰп жасап жатңан ңастандҰүҰ. Юлбетте, б&л аңиңаттҰ міртебесӘ жоүарҰ, к+зӘ ашҰң судһÇлар байңаүан болар. С+йтӘп ідӘл шешӘм шҰүарҰп, елӘмӘздӘқ тҚкпӘр-тҚкпӘрӘнде алақдап, соттҰқ ңарарҰн таүатсейӘнгӘ кҚтӘп отҰрүан ТҚрӘк халңҰн дін риза ңҰлҰп, +здерӘне ңарҰздар етедӘ.

Афион тҚрмесӘнде т&тңҰн
ИнеболулҰң
ИбраҒим ФаказлҰ
— 598 —

БесӘншӘ Шуаң

[ОтҰз жҰл б&рҰн жазҰлҰп баспадан шҰңңан "Мухакемат-Ұ БідиÇ" аттҰ кӘтапта "СіасиеттҚлңарнійн", "çжуж Міжуж" жіне "Юшрат-Ұ ҮиÇмет" секӘлдӘ таңҰрҰптармен ңатҰстҰ жиҰрма міселе ілгӘ кӘтапңа ңосҰмша ретӘнде он Қш жҰл б&рҰн - кейбӘрӘ шимай ңаүаздаүҰ хілӘнде - енгӘзетелепболатҰн. Һазиз бӘр бауҰрҰмнҰқ +тӘнӘшӘ бойҰнша таза параңңа к+шӘрӘлӘп "БесӘншӘ Ш&үа" деген айдар таүҰлдҰ]

{(СӘлтеме): ҮазӘр ңҰрҰң жҰлдан астҰ.}

[ОтҰз бӘрӘншӘ Мектубтан ОтҰз бӘрӘншӘ ЛеманҰқ БесӘншӘ ШуаүҰ]

ЕСКЕРТУ! БӘрӘншӘ боҰрҰн жрӘспенӘ, содан соқ міселелердӘ оңҰүан ж+н. Сонда кӘрӘспеде баÇндалүан маңсат тҚсӘнӘктӘ боладҰ.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
فَقَدْ جَٓاءَ اَشْرَاطُهَا аÇтҰнҰқ ңҰсңа бӘр т&жҰрҰмҰпрокурдаүҰ маңсатҰм к+пшӘлӘк халҰң, мҚмин аүайҰннҰқ аңидасҰн, иманҰн шҚбілардан саңтау. АңҰрзаманда болатҰн оңиүалар жайлҰ хадистердӘқ кейбӘрӘ"мҚтешабилӘ бӘрар">секӘлдӘ тереқ маүҰналҰ болҰп келедӘ. ОлардҰ"мҚхкемат аÇттар">секӘлдӘ тіпсӘрлеуге болмайдҰ жіне іркӘм маүҰнасҰн бӘле бермейдӘ. ОнҰ тіпсӘрлеудӘқ орнҰна "тіуил" Çүни жору ңажет.
وَمَا يَعْلَمُ تَاْو۪يلَهُٓ اِلَّا اللّٰهхалңҰмلرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ дегендей, оңиүа болүан соқ жорҰүан маүҰна ашҰлҰп, м&рат-маңсатҰ тҚсӘнӘктӘ боладҰ. Сонда ӘлӘмӘ тереқ кӘсӘлер اٰمَنَّا بِه۪ كандҰңтِنْ عِنْدِ رَبِّنَا деп ілгӘ ң&пиÇ аңиңаттардҰ жарҰңңа шҰүарадҰ.

Б&л БесӘншӘ Ш&үа бӘр кӘрӘспеден жіне жиҰрма Қш міселеден т&радҰ. КӘрӘспесӘнде бес т&жҰрҰм бар.

— 599 —

БӘрӘншӘ т&жҰрҰм: "Иман" мен "тіклиф" Çүни ИліҒи жауапкершӘлӘк дегенлӘсӘндадамдҰ еркӘне ңалдҰрҰп, емтиханнан +ткӘзу, сҰнаң жіне +зара жарҰс болүандҰңтан, жасҰрҰн, ірӘ тереқ зерттелуӘ ңажет, тіжӘрибе керек ететӘн назари міселелер ілбетте апанҰң, бӘрден тҚ, иманӘ болмауҰ тиӘс. ЮрӘ, іркӘм ңаласа да ңаламаса да ң&птайтҰндай дірежеде міжбҚрлӘк болмайуҰ керек. Сонда, Юбу БікӘр сҰндҰ асҰл жандар жоүарҰ бӘлдӘбеге шҰүҰп, ал Юбу ЖіҒил сҰңҰлдҰ адамдар т+менгӘ дірежеге тҚседӘ. Егер, ерӘк берӘлмесе "тіклифтӘқ" маүҰнасҰ жойҰладҰ. ОсҰ сҰрүа байланҰстҰ

иетпенмбарларүа м&үжизалар сирек ірӘ ара-т&ра берӘлетӘн. Сондайаң, сҰнаң алақҰ мҰна дҚниÇда к+зге к+рӘнетӘн аңҰрзаман оңиүаларҰ, ңиÇметтӘқ белгӘлерӘ кейбӘр"мҚт Әстер">аÇттар тірӘздӘ ҚстӘ жабҰң, жоруүа м&ңтаж тҚрде баÇндаүан. Тек ңана, КҚннӘқ батҰстан шҰүуҰ анҰң болҰп іркӘмдӘ ңабҰлдауүа міжбҚр ететӘн болүандҰңтан тіубенӘқ есӘгӘ жабҰладҰ, одан соқ тіубе де, и وَ ال ңабҰл болмайдҰ. Юйтпесе, Юбу ЖіҒилдер, Юбу БікӘрлер секӘлдӘ сенӘп, растайтҰн боладҰ. ТӘптӘ, Иса пайүамбардҰқ +зӘ жерге тҚскенде, онҰқ Иса алійҒиссалам екенӘ ҚқӘлӘп ңараүандар ҚшӘн иманнйдҰ. АҰмен бӘлӘнедӘ, іркӘм бӘле бермейдӘ. ТӘптӘ,"Тажал", "СуфиÇн">сҰңҰлдҰ с&мдҰң ңауӘптӘ т&лүалар да +здерӘнӘқ кӘм екенӘн іу баста бӘлмейдӘ.

ндаүҰ шӘ т&жҰрҰм:>Пайүамбарүа аÇн арңҰлҰ, бӘлдӘрӘлген үайби хабарларүа келсек, олардҰқ кейбӘреуӘ егжей-тегжейлӘ тҚрде бӘлдӘрӘлген. АрдаңтҰ пайүамбар оүан еш араласпай, ңаз-ңалпҰнда жет ңҰлен. Ү&ран немесе киелӘ хадистердӘқ «мҚхкемат» тҚрӘ секӘлдӘ.

ЕндӘ бӘреулерӘ ңҰсңа-н&сңа бӘлдӘрӘлген. ОнҰ ашҰп, суреттеп жеткӘзу пайүамбарҰмҰздҰқ «иджтихадҰна» байланҰстҰ Çүни міселенӘқ +зегӘн алҰемде оҰрҰмдап бередӘ. Б&үан, иман шарттарҰна кӘрмейтӘн үаламдҰң ң&бҰлҰстар мен келешекте болатҰн оңиүалардҰ жатңҰзуүа боладҰ. АÇннҰқ м&ндай тҚрӘнде ПайүамбарҰмҰз (с.а.у) +зӘнӘқ шешендӘгӘмен, тімсӘл келтӘрӘп, «тіклиф» сҰрүасҰрдй ашҰңтап, суреттеп берген.

МҰсалҰ, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз сахабаларҰмен с&хбат ңҰлҰп отҰрүанда «дҚқк» еткен &заңтан бӘр дҰбҰс естӘледӘ. Сонда, РасулуллаҒ: "Б&л дҰбҰс жетпӘс жҰлдан берӘ жіҒаннамүа ділмедомалап ендӘ үана тҚбӘне тҚскен тастҰқ дҰбҰсҰ!" деген екен. ОсҰ бӘр тақүаларлҰң хабардан бес-алтҰ минут +ткен соқ бӘреу

— 600 —

келӘп бҰлай дедӘ: "О, АллаҒтҰқ елшӘсӘ! ЖетпӘс жасңа келген піленше дейтӘн м&нафҰң жақа ізӘрде +лдӘҰп таң жіҒаннамүа кеттӘ!".>ОсҰлайша, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ с+зге шешен, +ткӘр тӘлӘнӘқ шеберлӘгӘн, ңалай керемет жорҰүанҰн к+рсеттӘ.

ЕСКЕРТУ! Иман аңиңаттарҰмен ңатҰсҰ жоң болашаңңа ңатҰстҰ кӘшкене оңиүаларрет азмбарлар ҚшӘн мақҰздҰ емес.

шӘншӘ т&жҰрҰм: ЕкӘ нҚкте.

БӘрӘншӘсӘ: Теқеулер арңҰлҰ немесе тімсӘлдер мен баÇндалүан кейбӘр хадистерденӘ сен +те к+пшӘлӘк халҰң тӘке тҚсӘнӘп, ңалай болса солай ңабҰлдаүандҰңтан жҚзеге асңан кезде діл олай болмай шҰүадҰ да кҚмін пайда боладҰ. НегӘзӘнде, аңиңат бола т&ра, кҚткенӘмдей болмай жатадҰ. Міселен, үарҰшңа жауаптҰ, онҰ тасушҰ секӘлдӘ жер шар жаулҰ жауаптҰ «СіуӘр" мен "Х&т» аттҰ екӘ перӘштенӘ алҰп +гӘз бен діу жійӘн балҰң деп тҚсӘнген, кӘтаптарда солай суреттеген.

ЕкӘншӘсӘ; КейбӘр хадистер муүа кендар к+п шоүҰрланүан немесе Ислам мемлекетӘ болүан Çки халифат орталҰүҰ болүан жердӘ назарүа &сҰнүан бола т&ра оңиүанҰ жалпҰ дҚние жҚзӘлӘк дірежеде деп тҚсӘнген, сондауүа тҰжеке-арнайҰ бола т&ра жалпҰүа ортаң деп ңабҰлдаүан. Міселен, м&ндай риуаÇт бар: АңҰрзаманда, «АллаҒ, АллаҒ!» дейтӘндер ңалмайдҰ! Çүни АллаҒтҰ дірӘпте наразр ететӘн орҰндар жабҰладҰ, азандҰ, ңаматтҰ тҚрӘкше шаңҰратҰн боладҰ! деген с+з.

Т+ртӘншӘ т&жҰрҰм: Ажал, +лӘм секӘлдӘ үайби нірселердӘқ к+птеген хикметтерӘ, маслахат-пайдаларҰ болүандҰңтан ң&пиÇ болҰп, анҰң бӘлдӘрӘлмеглар!

й дҚниÇнҰқ ажалҰ, адамзаттҰқ +лӘмӘ, жалпҰ жан иелерӘнӘқ опатҰ болҰп табҰлатҰн ңиÇмет ңайҰм да к+птеген хикметтер ҚшӘн белгӘсӘз, болҰп жасҰрҰн ңалүан. Иі, егер адамнҰқ ажалҰ белгӘлӘ болүанда +мӘрӘнӘқ жартҰсҰн мҚлдем рсету +ткӘзӘп, ал ңалүан +мӘрӘн дарүа асҰлуүа бара жатңан адамдай уайҰммен +ткӘзӘп Қрей мен ҚмӘттӘ тепе-теқ &стау ңаүидасҰ б&зҰлар едӘ.

Сол секӘлдӘ дҚниÇнҰқ ажалҰ, жанталас сітӘ боедӘ деиÇмет ңайҰм ңашан боларҰ белгӘлӘ болса алүашңҰ діуӘр мен орта үасҰр аңҰрет жайлҰ аз ойланҰп, ісерӘ айтарлҰңтай болмас едӘ.

Ал, соқүҰ заманда +мӘр сَةِ وَадамдардҰқ ҚрейӘ &шҰп, дҚниÇлҰң +мӘрдӘқ шҰрңҰ б&зҰлҰп, мін-маүҰнасҰ жоүалар едӘ. Сондай-аң, ҚмӘт пен Қрей ортасҰнда болҰп ерӘк-ңалауҰмен ң&лшҰлҰң етудӘқ
— 601 —

мақҰздҰлҰүҰ жойҰлҰп, хикметӘ ңалмас едӘ. Егер баршаүүан. Оболса кейбӘр иман аңиңаттарҰ ап-анҰң болҰп барша ж&рт ңабҰлдауүа міжбҚр болар едӘ. Онда ерӘк-ңалаумен болатҰн «тіклиф", "иманнҰқ хикметӘ» мінӘсӘн жоÇр едӘ. МӘне, осҰндай к+птеген хикметтер ҚшӘн үайби.

Блар Çүни келешекте болатҰн Әстер ң&пиÇ, белгӘсӘз тҚрде баÇндалүан. Сонда іркӘм ірдайҰм Ғім +лӘмӘн Ғім +мӘрӘн ойлап дҚниÇүа да, аңҰретке де ңам жасайдҰ. Сол секӘлдӘ ір үасҰрда Ғім ңиÇмет ңайҰмдҰ ойлаолардҰ жаүҰнан дҚниÇнҰқ жалүаса беретӘнӘн ойлап, осҰлайша дҚниÇнҰқ пінилӘгӘн &мҰтпай баңи +мӘрге дайҰндҰң жасайдҰ ірӘ бӘр жаүҰнан +лмейтӘн адамдай д......қ шаруаларҰн да атңарадҰ.

Сондай-аң, басңа келетӘн білелердӘқ ңашан келетӘнӘ белгӘлӘ болса адам онҰ уайҰмдап ол біледен он есе рухани азап шегӘп ңиналар едӘ. Сол ҚшӘн, хикмет пе тарапи рахҰм жасҰрҰн ңалдҰрүан. Болашаңңа ңатҰстҰ к+птеген үайби оңиүалардҰқ осҰндай хикметтерӘ болүандҰңтан шариүатта үайҰптан хабар беру, келешек туралҰ айтуүа тҰйҰм салҰнүан. Б&л імӘрӘне ңарсҰлҰң, ң&рметтемеу боْ طَلَналатҰндҰңтан"ИліҒи тіклиф">пен Имани аңиңаттардан тҰс үайби оңиүалар жайлҰ АллаҒтҰқ р&ңсатҰмен хабар бергендер тек ишар тҚрде, меқзеп ңана ңоÇ салүан, атҰн атап хабар бермесан-ал ТӘптӘ, Тіурат, ӨнжӘл, ЗібҚр секӘлдӘ киелӘ кӘтаптарда ПайүамбарҰмҰз жайлҰ сҚйӘншӘ хабарлардҰқ +зӘ анҰң емес бӘршама астарлҰ, ҚстӘ жабҰң айтҰлүандҰңтан ол кӘтаптардҰқ кейбӘр иелерӘ "тіуил" жасап иман келтӘңандай

Дегенмен, Ислам мен иманүа ңатҰстҰ міселелердӘ ашҰң ірӘ наңтҰ жіне толҰң жеткӘзу керек болүандҰңтан ҮасиеттӘ Ү&ран жіне онҰқ тіржӘмешӘсӘ ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (сҰз Ç ң аңҰреттӘк ӘстердӘ егжейтегжейлӘ, ал болашаңта болатҰн дҚниÇлҰң оңиүалардан ңҰсңаша хабар берген.

БесӘншӘ Т&жҰрҰм: ЕкӘ тажалдҰқ +мӘр сҚрген заманҰндаүҰ тақүажайҰп оңиүалардҰ, олардҰқ +здерӘмен байладҰ.

ҰрҰлҰп риуаÇт етӘлгендӘктен ілгӘ тақүажайҰп оңиүалардҰ ілгӘ тажалдҰқ +здерӘ жасайтҰндай тҚсӘнӘп, солай ңабҰлдаүандҰңтан ондай риуаÇттар «мҚтешабих» болҰп маүҰна ашҰлмай тҚсӘнӘк......лҰп ңалүан. Міселен, тажалдҰқ &шаңпен немесе поезбен саÇхаттауҰн айтуүа боладҰ...

— 602 —

ТаүҰ мҰсал, жіне кеқӘнен тараүан үайби оңиүа; ИсламнҰқ тажалҰ +лглар" «де оүан ңҰзмет етӘп жҚрген шайтан СтамбулдаүҰ тастан жасалүан тӘректен "Піленше +лдӘ!» деп, бҚкӘл дҚниÇүа жар саладҰ жіне онҰ дҚйӘм ж&рт естидӘ деген Çүни тақүажайҰп тҚрде шайтандардҰ да тақңалдҰратҰн радиомен айңа мҚшесабарлайдҰ, деген с+з.

Эім, ТажалдҰқ режимӘнӘқ, онҰқ ң&рүан &йҰм-комитетӘнӘқ жіне +кӘметӘнӘқ жойңҰн халдерӘ, с&мдҰң ӘстерӘ онҰқ жеке т&лүасҰмен байланҰстҰр с&хбаиуаÇт етӘлгендӘктен маүҰнасҰ ашҰлмай тҚсӘнӘксӘз ңалүан.

Міселен, риуаÇтта бҰлай делӘнген:"ТажалдҰқ орасан зор ңуатҰ бар ірӘ шаруасҰ жалүаса бередӘ.рдҰқ Қек ХазӘретӘ Иса пайүамбар үана +лтӘре аладҰ, басңаша мҚмкӘн емес!">Çүни онҰқ салүан жолҰ мен аÇусҰз айуан режимӘн ң&латҰп, +лтӘретӘн тек үана аспани жіне міртебесӘ биӘк, пік дӘн Христиандар арасҰнан шҰүадҰ. Ол дӘню(ИсауилӘк)>Ү&ран аңُ شَر۪рҰна &йҰп, бӘрӘккен Исауи дӘнӘ Çүни христиан дӘнӘ. Сол кезде ХазӘретӘ Иса алейҒиссалам к+ктен тҚсӘп ілгӘ дӘнсӘздӘк жол режимдӘ ң&латңанҰн шҰүарҰп, кҚйретӘп жӘбередӘ. Егер х

Оү осҰлай тҚсӘнбесек, тажалдҰқ жеке т&лүасҰ ілсӘз, үой онҰ бӘр микроб немесе т&маумен-аң +лтӘре салуүа боладҰ.

СонҰмен ңатар, кейбӘр риуаÇт ңҰлушҰлардҰқ ңаен жінуҰ бек мҚмкӘн к+зңарастарҰ, «ижтихаттарҰ» болҰп саналатҰн тіпсӘрлерӘ, шҰүарүан ҚкӘмдерӘ хадистӘқ с+здерӘмен араласҰп тіпсӘршӘнӘқ с+здерӘ х) пайүетӘнде ңабҰлданүандҰңтан маүҰна б&лҰқүҰр тартҰп, жабҰлҰп ңалүан. Діл айтҰлүандай жҚзеге аспауҰ ібден мҚмкӘн, с+йтӘп «мҚтешабих хадистер» санатҰна кӘкенӘне Сондай-аң, б&рҰқүҰ заман мҰна замандай емес едӘ, ол кезде жамаүат болҰп &йҰмдасу ңазӘргӘдей емес-тӘ. БірӘ &йҰмдасҰп арасҰнан маүҰнауи т&лүа шҰүарудҰ бӘлмейтӘндӘктен Çүни, ҚгӘтт&лүалҰң к+сем &үҰмҰ Қстем болүандҰңтан жамаүаттҰқ Çүни белгӘлӘ бӘр топтҰқ сипатҰ, олардҰқ ортаң орасан зор еқбегӘ сол топтҰқ басшҰсҰна енш, мҰзүсуреттелген. Сол себептӘ, ілгӘ т&лүалар зор сипаттарүа ие жіне соүан лайҰң болуҰ ҚшӘн +з болмҰсҰнан, +з кҚшӘнен жҚз есе алҰп, ӘрӘ т&лүа, аса ң&дӘреттӘ к+рӘнуӘ керек болатҰндҰңтан солай суреттелген. Юрине, ондай сипаттар аңиңатңа сҰймайдҰ. С+йедейдӘ риуаÇттар «мҚтішібих» боп саналадҰ.

— 603 —

Эім, екӘ тажалдҰқ сипаттарҰ мен хілдерӘ іртҚрлӘ бола т&ра бірӘне жалпҰ ортаң айтҰлүан риуаÇт +зара араласҰп, шатасҰп кетнан керӘ « лҰ МіҒдидӘқ» хілдерӘ алдҰн келӘп кеткен МіҒдилер туралҰ риуаÇттарүа сійкес келе бермейдӘ. Ол «мҚтішібих хадистер» сҰнҰпҰна жатадҰ. Дегенмен ХазӘретӘ Али (р.Ғ.) тек Ислам ӘшӘнен шҰүатҰн Тажал туралҰ хабар берген.

ОсҰмен кӘрӘспе бӘттӘ.ِزَاتِміселелерге кӘрӘсемӘз.
* * * * * *

[ЮзӘрге ілгӘ үайби оңиүалардҰқ жҚздеген мҰсалдарҰнан тек к+пшӘлӘк халҰңтҰқ аңидасҰн б&зу маңсатҰмен дӘнсӘздердӘқ даурҰңтҰрҰп жатңан жиҰрма Қш міселесӘ Ү&дай жарҰлңап м&хтасар тҚрде баÇндаллар жаадистегӘ ол міселелер дӘннен безгендердӘқ ойлаүанҰндай халҰңңа зиÇнҰ тимейдӘ керӘсӘнше ірбӘр хадистӘқ астарҰнда ПайүамбарҰмҰздҰқ с+зге шешендӘгӘ, тапңҰрлҰүҰ, ораң ауҰз, +ткӘр тӘр даю(Ә к+рӘнедӘ. Сондай-аң, хадистердӘқ наүҰз "тіуилӘ" Çүни жорҰмҰ ділелденӘп, айңҰндалса халҰңтҰқ аңидасҰ, иманҰ ңуатталуҰна Қлкен себеп боладҰ деген ӘзгӘ ниетпен РаббҰма жалбарҰнҰп, д&үа етемӘн. ЖӘберген ңателӘктерӘм боар! ЯйлаҒтҰқ рахҰмҰнан үафу +тӘнӘп, маүфират ңҰлсҰн, Юмин].

* * *
— 604 —

БесӘншӘ Ш&үанҰқ екӘншӘ тарауҰ жіне міселелерӘ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّе егӘл БӨРӨНШӨ МЮСЕЛЕ:>РиуаÇтта бҰлай делӘнедӘ: "АңҰрзаманда келетӘн жіне мақҰздҰ р+л ойнайтҰн т&лүалардҰқ бӘреуӘ СуфиÇннҰқ алаңанҰ тесӘк!".

АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘледӘ, менӘқше м&нҰқ "тіуилӘ" бҰлай болса керек: СуфиÇн Çүни м&сҰлмандардҰқ арасҰнаосҰ аттҰн тажал, азүҰндҰң, ніпсӘң&марлҰң жолда ҰсҰрап жасап алаңанҰнда аңша т&рмайдҰ, бекерге мал шашадҰ. ХалҰң аузҰнда мҰнадай с+з бар: «Пін ніреӘқ алаңанҰ тесӘк!» Çүни +те ҰсҰрапшҰл дегенӘ.

Ендеше, хадис бӘзге бҰлай дейдӘ: «СуфиÇн, адамдардҰ ҰсҰрапңа ҚйретӘп, ң&марлҰң сезӘмӘн ңоздҰрҰп, ашк+здӘк, тойҰмсҰздҰңңа итередӘ. , саңтзӘм арңҰлҰ +зӘне баүҰндҰрҰп аладҰ!". "ұсҰрап ңҰлүандар онҰқ т&тңҰнҰ болҰп, т&заүҰна тҚседӘ!» деп, ескертӘп отҰр.

ТАҺұ, М НДАЙ РИУАçТ БАР: АңҰрзаманда с&мдҰң бӘреу шҰүҰп, тақертеқ т&рүанда малмаса да: «Хізі кіфир!" Çүни "мҰнау кіпӘр!» деген жазу боладҰ.

АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘлушӘ, м&нҰқ тіуилӘ бҰлай болса керек: ЮлгӘ СуфиÇн +зӘнӘқ басҰна батҰс еуропанҰқ "серпҚниÇдаÇүни д+қгелек пӘшӘндӘ, биӘк шлÇпа киӘп +згелерге де жаппай кигӘзедӘ. БӘраң, м&нҰ міжбҚрлеп, зақ бойҰнша ӘстегендӘктен ілгӘ серпуш та сіждеге барадҰ. С+йтӘп иншаллаҒ тіубіүажҚрген, ҒидаÇт б&йҰрадҰ. ЕндӘ, онҰ кигендер ірине, ерӘксӘз кигендер, кіпӘр болмайдҰ.

ШӨНШӨ МЮСЕЛЕ: ТаүҰ м&ндай бӘр риуаÇт бар: «АңҰрзаманнҰқ +ктемшӘл озбҰр басшҰларҰнҰқ ісӘресе ТажалдҰқ жалҰ, ше&маүҰ мен тозаүҰ болмаң!» АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘледӘ, м&нҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса керек:

Ол тажал билӘк ң&рүан елде бӘр-бӘрӘне ңарама-ңарсҰ ірӘ +зара жаңҰн орналасңан ңапасхана мен лицей Çүни абаңтҰ с&райктептер

— 605 —

боладҰ. ОнҰқ бӘрӘ жіннаттаүҰ хор ңҰздарҰ мен жіннат жӘгӘттерӘнӘқ таңҰлеттес к+шӘрмесӘ болса, екӘншӘсӘ азап орнҰ, зҰндан тҚрӘндегӘ тҚрмеге ишара.

ТЯРТӨНШӨ МЮСЕЛЕ: М&ндай ексӘз уаÇт бар: АңҰрзаманда «АллаҒ, АллаҒ!» дейтӘн болмайдҰ. ҺайҰптҰ тек АллаҒ бӘледӘ, дегенмен м&нҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса керек:

لَا يَعْلَمُ ЕкӘнْبَ اِلَّا اللّٰهُ"АллаҒ! АллаҒ! АллаҒ!">деп зӘкӘр салатҰн мешӘттер, медреселер, зӘкӘрханалар мен забиÇлар жабҰладҰ, азан, ңамат сҰндҰ Ислами ідеттердӘ тастап,"АллаҒ">с+ң&марлорнҰна басңа есӘм айтҰлатҰн боладҰ!" деген с+з. Юйтпесе, барлҰң адам жаппай кіпӘр болҰп, дӘннен безедӘ деген емес. ЯйткенӘ, Ү&дайдҰ жоңмҰз.

ару ілемдӘ жоңңа шҰүару секӘлдӘ аңҰлүа сҰйҰмсҰз нірсе. Олай болса бірӘ емес тӘптӘ басҰм к+пшӘлӘктӘқ АллаҒңа сенбей кетуӘ аңҰлүа ңонбайдҰ. КіпӘрлер АллаҒтҰ жоңңа шҰүармайдҰ, олар АллаҒтҰқ сипатҰнан ңателеседӘ.

ТаүҰ басңаша тіуилӘ болудірежеӘн, міселен ҮиÇметтӘқ с&мдҰүҰн к+рмеу ҚшӘн мҚмӘндердӘқ жандарҰн ЮзӘрейӘл перӘште бӘраз б&рҰн жинап аладҰ да, ңиÇметтӘқ с&мдҰүҰн тек кіпӘрлер к+редӘ.

БЕСӨНШӨ МЮСЕЛЕ: М&ндай бӘр риуа!">дег: "АңҰрзаманда Тажал сҰндҰ кейбӘр адамдар +зӘн &лҰңтап, «Ү&даймҰн» дейдӘ. ХалҰңтҰ +зӘне сіжде еткӘзедӘ.

АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘледӘ, м&нҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса керек: МҰсалҰ, ПатшанҰ мойҰндамай ңарсҰ шҰңңан бідіуи ңолбасшҰ, +зӘн жіне басңа ңоадҰ. ОлардҰ билӘк иесӘ ретӘнде ңарап, ірңайсҰна жеке-жеке патшалҰң бередӘ. Діл сол секӘлдӘ табиүатшҰл, материалис адамдар кҚш-ңуатҰна ңарай +здерӘн Раб Çүни Ү&дай, билеп-т+стеушӘ санап, н +негҰ кҚштеп, +зӘнӘқ сурет, тас мҚсӘндерӘне ң&лшҰлҰң еткӘзгендей ж&рттҰ тӘк т&рүҰзадҰ, бас игӘзӘп, еқкейтӘп рукуүа апарүандай бҚгӘлдӘрӘп ңоÇдҰ!" деген с+з.

АЛТұНШұ МЮСЕЛЕ: М&ндай бӘр ри ҚстӘнар: "АңҰрзаманнҰқ фитне-бҚлӘгӘ с&мдҰң болатҰнҰ сондай ешкӘм ніпсӘсӘне ие бола алмайдҰ!".

МӘне, сондҰңтан мҰқ Қш жҚз жҰлдан берӘ ПайүамбарҰмҰздҰқ імӘрӘмен кҚллӘ м, мол н сол фитне-апаттан АллаҒңа сҰйҰнҰп, саңтанҰп келген. ҮабӘр азабҰнан кейӘн

— 606 —
مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ وَ مِنْ فِتْنَةِ اٰخِرِ الزَّمَانِ деген д&үанҰ Çүни"тажалдҰқ фитнесӘнен жіне аңҰрзаман апатҰнан саңта!">деп кҚнӘوَ الْжалбарҰнүан.

АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘледӘ, м&нҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса керек: Ол фитне-бҚлӘктер ніпсӘлердӘ ңоздҰрҰп +зӘне тартҰп байлап аладҰ. Адамдар +з еркӘмен тӘптӘ ңҰзҰүа, ң&лшҰна бҚлӘк шҰүарадҰ. Міселен, Ресейде тҰрдай жалақаш еркек-ійел ЕкӘ суүа тҚседӘ екен. ЖалпҰ ійел затҰ жаратҰлҰсҰнан +зӘнӘқ с&лулҰүҰн к+рсетуге ң&мар келетӘндӘктен ілгӘ фитне-бҚлӘк &нап, ӘшӘне ңуана-ңуана тҚседӘ. Олар бетӘмен кетӘп азүҰндҰңңа бойБ&л меадҰ. Ал, табиүатҰ с&лулҰңңа ң&мар еркектер болса, ніпсӘге жеқӘлӘп мас адамдай міз болҰп, ілгӘ отңа жҚгӘрӘп жанатҰн боладҰ.

Иі, сол заманнҰқ ніпсӘ ңоздҰратҰн нірселерӘ Çүни дискотека, театр сҰңҰлдҰ ойҰн-сауҰң пен Қлкенл жер ар жіне бидүаттар адамдардҰ +зӘне тартҰп ніпсӘң&мар пенделердӘ к+белектей шҰр айналдҰрҰп естен тандҰрадҰ. Егер, олай болмаса Çүни міжбҚрлеп, зорлап ӘстеткӘзетӘн болса, ерӘксӘз болүандҰңтан кҚні да шатасайдҰ.

ЖЕТӨНШӨ МЮСЕЛЕ: М&ндай риуаÇт бар: «СуфиÇн Қлкен үалҰм боладҰ. Ол ӘлӘммен адасадҰ. Жіне к+птеген үалҰмдар ӘзӘнен ерӘп, оүан тіуелдӘ боладҰ!»

Еқ д&рҰсҰн АллаҒ бӘледӘ, м&нҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса кеда солажал жоүарҰ билӘкке басңа патшалар секӘлдӘ ң&дрет-кҚшӘмен немесе ру-тайпасҰнҰқ арңасҰнда Çки батҰрлҰүҰмен немесе байлҰүҰмен жетпейдӘ. ЮлгӘндей себептердӘқ бӘрде-бӘрауңҰмҰбола т&ра ол міртебеге ңулҰң жасап зеректӘгӘмен, ӘлӘмдӘлӘгӘмен, саÇси бӘлӘктӘгӘмен жетедӘ. К+п үалҰмдардҰқ аңҰлҰн +зӘне баүҰндҰрҰп олардҰ айналасҰна жинап пітуа беретӘн, кеқесшӘ ретӘнде пайдаланадҰ. ЮрӘ к+птеген м&үалӘмдерлҰң РӘне жаңтас ңҰладҰ, дӘннен тҰс бӘлӘмдӘ негӘз етӘп ңабҰлдап жаппай елдӘ терӘс оңҰтадҰ!" деген с+з.

СЕГӨЗӨНШӨ МЮСЕЛЕ: РиуаÇттар ТажалдҰқ с&мдҰң фитне-бҚлӘгӘ Ислам ілемӘнде болатҰнҰн к+рсетедӘ. СондҰңтан, ӘлӘми Қммет ңорңҰп АллаҒңа сҰйҰнүан.

لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ м&нҰқ бӘр жорҰмҰ мҰнандай: Ислам ілемӘнен шҰүатҰн Тажал б+лек. ТӘптӘ, ол туралҰ кейбӘр зерттеушӘлер
— 607 —

ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ) дегебен ме бҰлай деген: "ОлардҰқ ТажалҰ СуфиÇн. Ол м&сҰлмандардҰқ ӘшӘнен шҰүадҰ. Ол +те ңу, іккӘ адамдардҰ алдап соүадҰ. Ал, кіпӘрлердӘқ ТажалҰ б+лек. Ол діу Тажал. ОнҰқ +ктемшӘр болсҰң-зомбҰлҰүҰна к+нбей ңарсҰ шҰүҰп +лӘп кеткендер шіҒид боладҰ жіне ерӘксӘз мойҰнс&нүан адамдар кіпӘр саналмайдҰ, тӘптӘ кҚніҒар да болмайдҰ.

ТОсӘнӘктұ МЮСЕЛЕ: РиуаÇттарда СуфиÇннҰқ ңай жерден шҰүатҰнҰ жіне с&мдҰң лақкес ірекеттерӘ ШамнҰқ айналасҰ деп жіне Арабстан деп суреттелген.

Еқ д&рҰсҰн АллаҒ бӘледӘ, м&нҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса керек+нӘндеҰ заманда халифат орталҰүҰ Ирак немесе Шам немесе Мідині болүандҰңтан хадистӘ риуаÇт ңҰлушҰлар +з жаүҰнан ңарап бейне бӘр Ислам орталҰүҰ міқгӘ +згермейтӘндей маүҰна Ұн саÇп Ислам салтанатҰнҰқ орталҰүҰна жаңҰн аймаңта боладҰ деп топшҰлаүан. С+йтӘп Алеппо, Шам Çүни СириÇ Дамаск деген. ХадистӘқ ңҰсңа-н&сңа хабарҰн +з пӘкӘрӘне салҰп ашҰңтап тҚсӘндӘрген.

ОНұНШұ МЮСЕЛЕ: Риут&рүҰдда, АңҰрзаманда Қлкен р+л ойнайтҰн т&лүалар ерекше ңабӘлеттӘ, ң&дретӘ кҚштӘ бӘреу секӘлдӘ суреттелген.

Еқ д&рҰсҰн АллаҒ бӘледӘ, м&нҰқ тіуилӘ бҰлай болса керек: ХадистӘқ меқзеп отҰрүанҰідениес&мдҰң т&лүалардҰқ уікӘлдӘк ңҰлүан &йҰмҰ немесе рухани т&лүасҰ болса керек, Çүни олардҰқ жамаүатҰнҰқ жойңҰн ңара тобҰрҰ. БаÇүҰда орҰс іскерӘне кҚйрете соңңҰ берген Жапол КҚбрасшҰсҰнҰқ суретӘ бӘр аÇүҰ ТҰнҰң М&хитта бӘр аÇүҰ Порт Артур ңаласҰнда т&рүан бейнеде салҰнүан едӘ, Çүни онҰқ айбҰндҰ іскерӘнӘқ рухани алҰп т&лүасҰ +зӘнӘқ кӘшкене бойлҰ бейнесӘнде суреттелген. Ал, тажӘлӘмӘзжойңҰн с&мдҰң кҚш-ң&дретӘне келер болсаң, олардҰқ жалпҰ Әс-ірекетӘ б&зҰп ңирату, ніпсӘң&марлҰң болүандҰңтан сҰрттай жойңҰн кҚштӘ к+рӘнедӘ. СебебӘ, б&зу ірңашан оқай. БӘр тал сӘрӘқкемен бӘр ауҰлдҰ +ртеп жӘберуге боладҰ. ЖалпҰ азүҰндҰңңа ніпсӘаил-интар болатҰндҰңтан дҚниенӘқ іртарапҰна тез жайҰладҰ.

ОН БӨРӨНШӨ МЮСЕЛЕ: РиуаÇтта бҰлай делӘнген: "АңҰрзаманда бӘр еркек ңҰрҰң ңатҰнүа баңташҰ боладҰ", Çүни бӘр еркектӘқ ңҰрҰң ңатҰнҰ боладҰ!

АллаҒ еқ д& وَ دَбӘледӘ, м&нҰқ екӘ тіуилӘ бар:
— 608 —

БӘрӘншӘсӘ; Ол заманда шариүатңа сай неке азаÇдҰ немесе РесейдегӘдей кҚшӘн жоÇдҰ. Еркетер бӘр ійелге байланҰп, тіуелдӘ болудан ңашҰп басҰ бос бейбҰқ тӘпҰң ійелдӘқ к+қӘлӘн тауҰп боладҰ.

ЕкӘншӘ тіуилӘ: Сол бӘр бҚлӘк к+бйӘп, аңҰрзаманда болүанда соүҰс жиӘлеп майданда еркектер +летӘндӘктен ірӘ бӘр хикметке байланҰстҰ ңҰз бала к+п туҰлатҰндҰңтан ілгӘндей болуҰ ібден Ұңтимал. МҚмке, жемелдӘ зақ ңолдап емӘн-еркӘн жҚрӘп бетӘмен кетӘп шіхуатҰ, ң&марлҰүҰ артҰп, кҚшейетӘндӘктен табиүатҰ еркектен басҰм болҰп баланҰ +з жҰнҰсҰна тартуҰ ібден мҚмкӘн. АллаҒтҰқ імӘрӘмен ңҰз бала к+п боладҰ.

ОН ЕКӨНШлар піЛЕ:>РиуаÇтта: "ТажалдҰқ бӘрӘншӘ кҚнӘ бӘр жҰлүа теқ, екӘншӘ кҚнӘ бӘр ай, ҚшӘншӘ кҚнӘ бӘр аптаүа пара-пар, т+ртӘншӘ кҚнӘ кідӘмгӘдей!". ҺайҰптҰ бӘр АллаҒ бӘледӘ, м&нҰқ еке, соқлӘ бар: لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ

БӘрӘншӘсӘ: Б&л хадис тажалдҰқ солтҚстӘк жаңтан шҰүатҰнҰн меқзеп, сонҰ ишара ңҰлуда. СебебӘ, солтҚстӘк полŞс аймаүҰнда бӘр жҰл бӘр кҚн секӘлдӘ Çүни алтҰ ай кҚндӘз алтҰ тҚн болҰп т&раан аңҰдӘ, поезбен берӘмен ңарай бӘр кҚн жҚрсе жаз уаңҰтҰнда бӘр ай бойҰ кҚн батпай кҚндӘз болҰп т&радҰ. ТаүҰ берӘ ңарай авток+лӘкпен бӘр кҚн жҚрсе бӘр апта б

Үон &ÇсҰна батпайдҰ к+рӘнӘп т&радҰ. Мен Ресейде т&тңҰнда болүанҰмда осҰ аймаңңа жаңҰн орналасңан лагерде болдҰм. Демек, діу Тажал солтҚстӘктен шҰүҰп берӘ ңарай шабуҰл жасайтҰнҰн АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз бӘрнеше үасҰ берӘлн хабар берген.

ЕкӘншӘ тіуилӘ бҰлай болса керек: Діу ТажалдҰқ да Ислам ТажалҰнҰқ да диктаторлҰң кезеқӘ Қш кҚнге созҰлатҰнҰн айтса керек. "БӘрӘннапҰңтӘ Çүни алүашңҰ кезеқӘнде орасан зор ж&мҰстар атңарҰладҰ. М&нҰ басңа уаңҰтта жасау ҚшӘн Қш жҚз жҰл керек болар. ЕкӘншӘ кҚнӘ Çүни екӘншӘ кезеқӘнде бӘр жҰлда отҰз жҰл еқбектенӘп игерде жінйтҰн ңҰруар ж&мҰстар жасайдҰ. шӘншӘ кҚнӘ Çүни соқүҰ кезеқӘнде баÇулап т&раңтап ңаладҰ, ңолҰнан тҚк келмейдӘ, тек саңтанумен іуре боладҰ". ОсҰлайша ПайүамбарҰмҰз +те шешен ірӘ шебер тҚрде ҚмметӘне хабміқгӘ Әп кеткен.

ОН ШӨНШӨ МЮСЕЛЕ: НаңтҰ, сахих риуаÇтта бҰлай делӘнген: "Иса алейҒиссалам діу ТажалдҰ +лтӘредӘ!".

— 609 —

АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘледӘ, м&нҰ да екӘ тҚрлӘ жоруүа боладҰ:

БӘрӘншӘден: СиңҰр, гипноз жіне спиритизма сҰңҰлдҰ "истидраджл УжудаталатҰн тақңаларлҰң кҚй кешӘп, +зӘн солай саңтап жҚретӘн жіне дҚйӘм ж&рттҰ +зӘне ңаратҰп байлап алүан ілгӘ с&мдҰң ТажалдҰ +лтӘрӘп, онҰқ салүан ңисҰң жолҰн б&зу ірине тек үана тақүажайҰп ірӘ керемет ірӘ к+пшӘлӘктӘқ ңалаулҰсҰ болақүа среудӘқ үана ңолҰнан келедӘ. Ол - ерекше т&лүа, бірӘне танҰмал, бірӘмен байланҰстҰ, басҰм к+пшӘлӘктӘқ ПайүамбарҰ Иса алейҒиссалам.

ЕкӘншӘ бӘр маүҰналҰң т&сҰ: Иса ПайүамбардҰқ (а.с.) ңҰлҰшҰм. Ол етӘн ТажалдҰқ ңалҰптастҰрүан материализм &үҰмҰн Çүни дӘнсӘздӘктӘ жіне онҰқ уікӘлӘн Çүни алҰп т&лүасҰн +лтӘрӘп, ң&дайсҰздҰң пӘкӘрӘне тосңауҰл болҰп, к+зӘн ң&ртатҰн тек үана Иса пайүамбардҰқ дӘнӘн &стж&мҰртрухани т&лүалар үана. Ол рухани т&лүалар христиандҰң дӘнӘнӘқ аңиңатҰн Ислам дӘнӘнӘқ аңиңатҰмен бӘрӘктӘрӘп жойңҰн кҚшке ие боладҰ. СосҰн ілгӘ кҚшпен кҚпӘрлӘктӘ тоңтатадҰ Çүни рухани тҚрде +лтӘредӘ. ТӘптажеттӘзӘретӘ Иса алейҒиссалам келедӘ, ХазӘретӘ Міхдимен ңосҰлҰп намаз оңидҰ. Міхди имам болҰп, Иса алейҒиссалам оүан жамаүат болҰп &йҰйдҰ" деген риуаÇт осҰ бӘрлӘк пен ҰнтҰмаңтҰ жіне Ү&ран аңиңатҰна мойҰнс&натҰнҰн жіне Ү&раннілемӘнем болатҰнҰн бӘлдӘрсе керек.

ОН ТЯРТӨНШӨ МЮСЕЛЕ: М&ндай риуаÇт бар: "ТажалдҰқ арңа сҚйер ңуатҰ Çхудилер болмаң. çхудилер тажалдҰ жаңсҰ к+рӘп ӘзӘнен ередӘ!".

АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘлушӘ, б&л риуаÇттҰқ белгӘлӘ бӘр маүҰдҰқ ң&үни тіуилӘ Ресейде к+рӘнӘс таптҰ. ЯйткенӘ, бӘраз елден жібӘр к+рӘп з&лҰмдҰңңа &шҰраүан ÇхудилердӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘ ГерманиÇүа жиналҰп, б&рҰнүҰ +ш кектерӘнӘлер ару ҚшӘн КоммунистӘк комитетӘнде ҰңпалҰ кҚштӘ болүан Тройцкий деген тегӘ Çхуди залҰм бӘреудӘ РесейдӘқ басңолбасшҰсҰ ірӘ к+семӘ саналүан атҰшулҰ Лениннен кейӘн РесейдӘқ билӘк басҰна шلَا يَ, елдӘқ игӘ жаңсҰларҰн зар ңаңсатҰп ңҰрүҰнүа &шҰрадҰ. МҰқ жҰлдҰң мідени жетӘстӘктерӘн кҚлталңан етӘп жермен жексен етедӘ.

ОН БЕСӨНШӨ МЮСЕЛЕ: çжуж-Міжуж оңиүасҰн ҮасиеттӘ Ү&ранда ңҰсңа-н&сңа баÇндалүан. ДегенмеиеттераÇттарда бӘршама тҚсӘнӘктемелер жасалүан. Ол тҚсӘнӘктемелер Ү&раннҰқ «мухкемат»

— 610 —
аÇттарҰ секӘлдӘ мазм&ндҰ"мухкем">емес, бӘршама"мутешабих">аÇттар секӘлдӘ тіح۪يمِ

жет етедӘ. ТӘптӘ, риуаÇт ңҰлушҰлардҰқ иджтихаттарҰ араласҰп кеткендӘктен жору керек боладҰ.

Иі, لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ м&нҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса керек: Ү&раннҰқ тӘлӘҰ азабжуж-Міжуж">деп аталатҰн МанчуриÇ жіне Моқүол тайпаларҰ, ШҰн-МашҰндаүҰ кейбӘр тайпалардҰ +зӘне ңаратҰп, бӘрӘге отҰрҰп бӘрнеше мірте АзиÇ мен ЕуропанҰ кҚлталңанҰн шҰүарүанҰ тарихта белгӘлӘ. Сол секӘлдӘ, келешекте Ә тҚрд сол тайпалар дҚниÇнҰқ астан-кестеқӘн шҰүарҰп ңирататҰнҰн ишара етӘп, сонҰ меқзесе керек. ҮазӘрдӘқ +зӘнде коммунизм, анархиÇ жайлаүан елдердӘқ бӘрӘ сол аймаңтар.
Иі, тарихңа ҚқӘлер болсаң, Француз револŞциÇсҰнда бостандҰңтҰ ақُ деп емократиÇ &үҰмҰнҰқ ӘргетасҰ ңаланҰп социализм пайда болдҰ. Социализм кейбӘр дӘни ңаүидалардҰ саңтамай б&зүандҰңтан аңҰрҰнда болһшевизмге айналдҰ. Жіне болһшевизм де кілгӘ бн ахлаңи ңаүидалармен, рухани, адами &станҰмдармен санаспаүандҰңтан ілбетте нітижесӘ с&мдҰң болҰп ешбӘр ереже ңаүидаүа баүҰнбайтҰн, кӘшӘге Әзет, Қлкенге ң&рмет дегендӘ бӘлмейҰзметкархиÇүа апарҰп соңтҰрадҰ.
ЯйткенӘ, адамнҰқ жҚрегӘнде ң&рмет пен мейӘрӘм болмаса аңҰл мен зеректӘк адамдҰ жҰртңҰш хайуанүа, с&мдҰң айуанүа айналдҰрадҰ. Ондай адамдардҰ саÇсатпен басңару لْنَا болмайдҰ. ЖалпҰ анархиÇ &үҰмҰнҰқ орнҰүҰп +ркен жаŞҰна еқ ҰқүайлҰ жер к+п жібӘр к+рген ірӘ халңҰ тҰүҰз орналасңан ірӘ мідениетте артта ңалүӘн, ійсңару ңиҰн таүҰ, жабайҰ тайпалар ңонҰстанүан елдӘ-мекендер болмаң. Ал шарттарҰ еқ ңолайлҰ халҰң ШҰн-МашҰндаүҰ анау басҰнан мҰнау басҰна шейӘн ңҰрҰң кҚн жҚретӘн жіне ілемнӘқ жетӘуҰ аңҰҰбҰ саналатҰн ҮҰтай ңорүанҰнҰқ салҰнуҰна себеп болүан МанчуриÇ мен Моқүол жіне кейбӘр ҮҰрүҰз тайпаларҰ. Ол туралҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ңҰсңа ңайҰрүан хабарҰн ашҰңтап тіпсӘрлеушӘ М&хаммедтарханиссалату уассалам тақүажайҰп тҚрде ірӘ тереқ талдап хабар берген.

ОН АЛТұНШұ МЮСЕЛЕ: Иса алейҒиссалам ТажалдҰ +лтӘретӘнӘ жайлҰ риуаÇтта, ТажалдҰқ ірӘсӘн&мдҰң Қлкен, м&нарадан да биӘк болмҰсҰ бар екенӘ жіне ХазӘретӘ Иса алейҒиссалам онҰқ ңасҰнда кӘп-кӘшкене, аласа екенӘ баÇндаладҰ.

— 611 —
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ б&л сн ИліҒм&ндай бӘр тіуилӘ болса керек; Иса алейҒиссаламдҰ иманнҰқ н&рҰмен танҰп, артҰнан ерген муджаҒит рухани жамаүаттҰ егер суреттеп, бӘр бейне-пӘшӘн берер болсаң, сосҰн ТажалдҰқ ашңан мектматтар мен іскерӘн, бӘлӘм орҰндарҰн топтап ңарастҰрар болсақ Иса алейҒиссаламнҰқ ӘзбасарларҰ азүантай кӘшкене болатҰнҰна ишара деп тҚсӘнемӘз.

ОН ЖЕТӨНШӨ МЮСЕЛЕ: РиуаÇтта бҰлай делӘнген: "Тажал шҰңңан кҚнӘ онҰ бҚкӘл дҚниÇ естир бар е ол ңҰрҰң кҚнде дҚниÇнҰ аралап шҰүадҰ жіне с&мдҰң бӘр есегӘ бар!".

АллаҒ бӘледӘ, б&л риуаÇттар сахих болу шартҰмен тіуилӘ бҰлай болса керек: Дегенмен риуаÇттар с&мдҰң Қлкен хабардҰ жеткӘзуде. БҰлайша: "ТажалдҰқ заманҰнда Әлер, Ұс ң&ралдарҰ, тасҰмалдау к+лӘктерӘ дамҰп жетӘледӘ Çүни бӘр оңиүа бӘр кҚнде бҚкӘл дҚниÇүа тарайдҰ. Радио арңҰлҰ хабарланҰп шҰүҰс пен батҰс естидӘ жіне барлҰң б&ңаралҰң аңпарат к+здерӘнде жариÇланадҰ. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз он үасҰр б&рҰнсҰнда раф, телефон, радио, поезд, &шаңтҰ меқзеп: «...адамдар ңҰрҰң кҚнде дҚниÇнҰ айналҰп шҰүатҰн боладҰ, жетӘ ң&рлҰңтҰ жіне жетпӘс елдӘ к+рӘп, саÇхат ңҰладҰ!» деген. СондайдамадҰажал тажалдҰң сипатҰмен емес +те озбҰр диктатор, патша сипатҰмен атҰ шҰүадҰ. Ал дҚниÇнҰ кезедӘ дегенӘ жаулап, басҰп аладҰ деген емес, барүан жермҰ барҚлӘк шҰүарҰп ӘрӘткӘ саладҰ, халҰңтҰ адастҰрҰп жолдан тайдҰрадҰ деген с+з. Ал, астҰндаүҰ к+лӘгӘ Çки есегӘ болса поезд болуҰ мҚмкӘн. ОнҰқ бӘр ң&лаүҰ жіне бӘр басҰ саналатҰн тозаңңа &ңсас от жаүатҰн жерӘ, ал екӘншӘ ң&лаүҰ болса жалүан ж болат &ңсас тамаша безендӘрӘлген вагон болса керек. ЯзӘнӘқ д&шпандарҰн от шашңан басҰна, ал достарҰн сҰй-сиÇпат ізӘр жаүҰна жӘбередӘ, не болмаса онҰқ есегӘ Çки к+лӘгӘ с&мдҰң авток+лӘк нӘн. Ол&шаң болуҰ мҚмкӘн Ç болмаса...ю(Қндемеген д&рҰс...)

ОН СЕГӨЗӨНШӨ МЮСЕЛЕ:>РиуаÇтта бҰлай делӘнген: " мметӘм егер тура баүҰттан таймҰмен шр кҚн +мӘр сҚредӘ!" Çүни ف۪ى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُٓ اَلْفَ سَنَةٍ аÇтҰнҰқ сҰрҰ бойҰнша мҰқ жҰл бойҰ ҚстемдӘк етӘп, керемет т&рмҰс кешедӘ."Егер турап аралтан тайса жартҰ кҚн Çүни, тек бес жҚз жҰлүа жуҰң ҚстемдӘк ң&рҰп, салтанатҰ жалүасадҰ".
— 612 —
АллаҒ бӘледӘ, б&л риуаÇт ңиÇмет ңайҰмнҰқ ңашан болатҰнҰн емес, дӘн ИсламнҰқ Қстесап, ш&рҰп билӘк жҚргӘзетӘн кезеқӘн, халифаттҰқ салтанатҰ ңашанүа дейӘн жалүасатҰнҰн хабарлап отҰр. РасҰнда, РасулуллаҒтҰқ хабарҰ тақүажайҰп тҚрңаларда шҰңтҰ. Үалай десеқӘз, Аббаситтер халифат ң&рҰп, аңҰрҰнда билӘк басҰндаүҰлар тура баүҰттан айҰрҰлҰп салтанатҰ бес жҚз жҰлдан кейӘн тімам болдҰ. Алайда, жалпҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ ҚмметӘ тура жолдан таймайүа ңатҰ д&рҰс болүандҰңтан ОсманлҰ халифатҰ к+мекке келдӘ. С+йтӘп халифат мҰқ Қш жҚз жҰл салтанат ң&рҰп жалүасҰн таптҰ. КейӘн ОсманлҰ саÇсаткерлерӘ де тура баүҰттҰ саңтай алмаүандҰңтан ола هُوَ халифалҰңтҰ)>бес жҚз жҰл аÇңта &стап т&ра алдҰ. Б&л хадистӘқ тақүажайҰп хабарҰ ОсманлҰ халифатҰ ң&лдҰрауҰ арңҰлҰ расталдҰ. Б&л хадис басңа рисалелерде де баÇндалүандҰңтан ңҰсңа ңайҰрдҰң.

ОН ТОҺұЗерӘ сеЮСЕЛЕ: РиуаÇттарда аңҰрзаманнҰқ белгӘсӘ ретӘнде жіне ПайүамбарҰмҰздҰқ &рпаүҰнан шҰүатҰн ХазӘретӘ Міхди (р.Ғ.) туралҰ іртҚрлӘ хабарлар бар. ТӘптӘ, риуаÇтар сан-алуан болүандҰңтан кей үалҰмдар мен іулиелер Міхди келӘпкеттӘ деген.

Еқ д&рҰсҰмдӘ тҚҒ бӘледӘ, м&ндай тҚрлӘ риуаÇттардҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса керек; еқ Қлкен МіхдидӘқ атңарар к+птеген мӘндеттерӘ бар. Атап айтңанда, саÇсат ілемӘнде, дӘни салада, билӘк пен салтанат ілемӘнде, жихад ілемӘнде ңҰледе аболадҰ. Сондай-аң, ҚмӘтсӘздӘк жайлаүан заманда ірбӘр үасҰр рухани демеу берӘп ңуаттайтҰн белгӘлӘ маүҰнада Міхдиге немесе Міхди келӘп ң&тңарадҰ деген ҚмӘтке м&ңтаж болүандҰңтан АллаҒтҰқ рахҰмҰ тҚсӘп ірбӘр діуӘрде тӘптӘ ірбӘр үасаратңаелгӘлӘ бӘр маүҰнада ПайүамбарҰмҰздҰқ &рпаүҰнан Міхди келӘп медет берӘп отҰрүан. С+йтӘп, атасҰнҰқ ікелген шариүатҰн саңтап, сҚннетӘн жақүҰртңан.

Міселен, Аббаситтерден шҰңңан МіҒдилер саÇсат ілемӘнде ңҰзҰмет ет, сол лса, дӘн саласҰнда Һаус-Ұ Аүзам, Шах-Ұ Наңшибенди, т+рт «аңтаб» жіне он екӘ имам сҰндҰ т&лүалар Қлкен МіҒдидӘқ кейбӘр мӘндеттерӘн атңарүан. МӘне, б ілбетүалар АрдаңтҰ М&хаммед ПайүамбардҰқ (с.а.у.) назарҰнда болүандҰңтан риуаÇттар іртҚрлӘ керӘ, ңайшҰлҰңтар пайда болүан. СоқҰнда аңиңат ӘздеушӘлер:

«Мі! Сен лӘп кеттӘ!» деген екен. ЖарайдҰ, б&л міселе РисалейН&рда баÇндалүандҰңтан онҰ соүан сӘлтеп ңҰсңаша бҰлай демекпӘз:

— 613 —

ДҚниÇда ЮҒл-Ә Бійт іулетӘ секӘлдӘ ауҰзбҰп ешкгӘ мҰңтҰ +те тату жамаүат жоң Çүни АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ &рпаүҰна, онҰқ жамаүатҰна, &йҰмҰна теқ келер бӘрде-бӘр топ, ешңандай &йҰм жоң.

Иі, ПайүамбарҰмҰздан тараүан іулет птеген жоүарҰ міртебелӘ жҚздеген ңаҒарман имам ікелӘп, мҰқдаүан рухани к+семдер жетӘлдӘрӘп олардҰ Қмметке жетекшӘ ретӘнде тарту еткен. М&ндай Ү&ран аңиңаттарҰмен сусҰндап, иманнҰқ н&рҰмен н&рланҰп, ДӘн ИсламнҰқ абҰройҰмен мерейӘ тасҰүан, кемелдӘктҰ ҰңҰларҰ сатҰсҰна жеткен ЮҒл-Ә бійт Çүни АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰздҰқ &рпаүҰ ілбетте, таүҰда Çүни аңҰрзаманда М&хаммедтӘқ (с.а.у.) шариүатҰн, Ү&раннҰқ аңиңатҰн,Ұң болтӘқ сҚннетӘн (с.а.у.) жандандҰрҰп, дҚниÇүа жар салҰп, жҚзеге асҰратҰн боладҰ. С+йтӘп, кҚллӘ мҚмӘнм&сҰлмандардҰқ бас ңолбасшҰсҰ « лҰ МіхдидӘқ» асңан ідӘлдӘгӘн, аңиңатшҰл екенӘн ілемге паш етӘп, растайтҰн боладҰ ірӘ солай болтіттӘ лүа ңонҰмдҰ, білкӘм ңажет тӘптӘ зірулӘк жіне адамзаттҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘн ретте ңалҰптастҰратҰн ереже-зақдардҰқ талабҰ десе боладҰ.

ЖрӘп ал міселе: КҚннӘқ батҰстан шҰүуҰ жіне жер астҰнан «даббет-Қл арз» дейтӘн маң&лҰңтҰқ шҰүуҰ.

ЕндӘ, КҚннӘқ батҰстан шҰүуҰна келсек, ол ңиÇмет басталүаннҰқ анҰң белгӘсӘ. Еш кҚмінсӘз, наңтҰ болүالْقُرан адамнҰқ еркӘмен болатҰн тіубі есӘгӘ жабҰладҰ. СондҰңтан маүҰнасҰ, тіпсӘрӘ белгӘлӘ, онҰ тіуил ңҰлудҰқ ңажетӘ жоң. Тек бҰлай демекпӘз:

АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘледӘ, ол ң&бҰлҰстҰқ сҰртңҰ себебӘ мҰнау болса кес баүҰгер жер шарҰн бас десек, онҰқ аңҰлҰ Ү&ран. Егер, жер жҚзӘ Ү&раннан айҰрҰлса, аңҰлҰн жоүалтңан бас секӘлдӘ диуана болҰп Ү&дайдҰқ ң&дретӘмен басҰн басңа планетаүа соүҰп жҚйелӘ ңозүалҰсҰ б&зҰладҰ. ЕндӘ ол бат"СҰратшҰүҰсңа бет алүан саÇхатҰн АллаҒтҰқ імӘрӘмен шҰүҰстан батҰсңа ңарай терӘс айналҰп КҚн батҰстан шҰүадҰ.

Иі, жер шарҰн КҚнмен жіне дҚниÇнҰ үарҰшпен мҰңтап байланҰстҰрҰп т&рүан мҰңтҰ арңан тірӘздӘ Ү&раннҰқ ңуаттҰ бӘр біҰс кҚшӘ болмаса, Жер шарҰн &стап т&рүан арңан ҚзӘледӘ де Жер +з белдӘгӘнен шҰүҰп лаүҰп кетедӘ. Сол кезде КҚн батҰстан шҰүадҰ. БаүҰтҰн жоүалтҰп алүан жер АллаҒтҰқ імӘрӘмен бӘр денемен соңтҰүҰсҰп нітижесӘнде ҮиÇмет ңайҰм боладҰ деген тіуил жашпандаболар.

— 614 —

Ал, ендӘ «даббет-Қл арз» міселесӘне келер болсаң, ол туралҰ Ү&ранда ңҰсңа-н&сңа, ишара тҚрде баÇндалүан. ОнҰқ хал тӘлӘмен не айтңанҰ, не с+йлегенӘ жазҰлүан. Егжей-тегжейнасҰн,ндайтҰн болсаң, мен ізӘрге басңа міселелердей наңтҰ бӘле алмай отҰрмҰн, дегенмен ңҰсңаша бҰлай дер едӘм:

لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ ңалайша ПерүауҰн ңауҰмҰна шегӘртке, бит білесӘне &шҰраділелде ҮасиеттӘ ҮаүбанҰ ңиратамҰн деген ЮбріҒа іскерӘне"Юбібил ң&старҰ">тас т+бесӘнен шабуҰл жасадҰ. Діл сол секӘлдӘ СуфиÇн мен ТажалдҰқ шҰүарүан фитне-бҚлӘгӘне міз болҰп алданүан, ңаоладҰ,ан, дӘннен безген, кезде онҰқ ҚстӘне"çжуж пен МіжужтҰқ">анархиÇсҰ ңосҰлҰп ңоүам ӘрӘп-шӘри бастаүан сітте, м&ндай дӘннен безген, кҚпӘрлӘкке ібден батңан ңоүамдҰ тіубаүа келтӘрӘп, есӘн жиүҰзу ҚшӘн жерден жҰртңҰш химҰлдашҰүҰп ңҰрүидай тиӘсӘп, ңойша ңҰрадҰ. АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘледӘ, ол"даббе">Çүни бӘр тҚр маң&лҰңтар болса керек. ЯйткенӘ, +те алҰп бӘр үана т&лүа болса барлҰң жерге іркӘмге Қлгере алмайдҰ. Демек, с&мдҰң бӘр топ тӘрӘ жінзӘнӘқ луҰ мҚмкӘн.
ТӘптӘ, اِلَّا دَٓابَّةُ الْاَرْضِ تَاْكُلُ مِنْسَاَتَهُ аÇтҰ ишара еткенӘндей, ілгӘ хайуан"даббет-Қл арз">деп аталатҰн аүаш ң&ртҰ тірӘздӘ. Олар адамнҰқ сҚйектерӘн аүаш кемӘргендей кемӘредӘ. ДенрбауҰмйлап адамнҰқ тӘсӘнен бастап тҰрнаүҰна дейӘн &Çлап ңаптап кетедӘ. МҚмӘндер иманнҰқ берекетӘмен, сонҰқ саÇсҰнда жіне азүҰндҰңтан, ңисҰң жолдан, жаман ідеттен тиҰлу арңҰлҰ ілгӘ біледен аманн аңиңҰ. ОсҰнҰ меқзеп аÇт, иман т&рүҰсҰнда ілгӘ хайуандҰ с+йлеткӘзген.
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ ال сҚренمُ
* * * * * *
— 615 —

ЖоүарҰда аталүан жиҰрма алтҰ міселеге ңосҰмша ретӘнде Қш ңҰсңа т&жҰрҰм.

БӨРӨНШӨ МЮСЕЛЕ: РиуаÇттарда ХазӘретӘ Иса алейҒиссаламдҰ «Місихси ірӘбҰмен суреттелген секӘлдӘ екӘ Тажалүа да "Місих» деп атаүан. БарлҰң риуаÇттарда:

مِنْ فِتْنَةِ الْمَس۪يحِ الدَّجَّالِ مِنْ فِتْنَةِ الْйҰрмашِ الدَّجَّالِ деп айтҰладҰ. М&нҰқ хикметӘн жіне тіуилӘн баÇндап берсеқӘз.

ЖауабҰ: АллаҒ еқ д&рҰсҰн бӘледӘ, м&нҰқ бӘр хикметӘ бҰлай болса керек: Үалайша, Иса пайүамбар АллаҒтҰқ імӘрӘмен М&са пайүамбардҰқ шариүаза болҰ кейбӘр ауҰр ҚкӘмдердӘқ кҚшӘн жойҰп, шарап секӘлдӘ кейбӘр ң&мар заттардҰ халал ңҰлдҰ Çүни р&ңсат бердӘ. Діл сол секӘлдӘ діу Тажал да шайтаннҰқ аҰ. Енден, ӘбӘлӘске ерӘп Иса пайүамбардҰқ шариүатҰн б&зҰп, христиандардҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘн жалүастҰрҰп т&рүан ереже-зақдардҰ жойҰп анархиÇүа жіне «çжуж ндай мжужтӘқ» келуӘне ңолайлҰ жаүдай жасайдҰ. Сондайаң, Ислам тажалҰ СуфиÇн да АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) шариүатҰнҰқ +мӘршеқ, зақдарҰн міқгӘ баңи жалүасатҰн ҚкӘмӘн ніпсӘ мен шайтаннҰқ азүҰруҰмен жоŞүа тҰр, себе Т&рмҰс-тӘршӘлӘктӘқ заттҰң-рухани берекесӘн алҰп, ң&марпаз, есерсоң ірӘ мас ніпсӘлердӘ ңақүҰтҰп бетӘмен жӘбередӘ. Ел арасҰна ӘрӘткӘ салҰп, ң&рмет, мейӘрӘм секӘлдтҰрүанни ң&ндҰлҰңтардҰ, +зара байланҰстардҰ жойҰп, адамзаттҰ іуестӘкпен ніпсӘнӘқ батпаүҰна итередӘ. АтҰ еркӘндӘк, ал негӘзӘнде диктатура озбҰрлҰң орнатҰп жіне ӘшӘ +ктемдӘк, сҰрттан бостандҰң к+рӘнетӘн с&мдҰң анархиÇүа жер дайҰндайдҰ.Әқ (с.зде адамдардҰ темӘрдей тіртӘппен тӘзгӘндеп &стамаса Çүни диктаторлҰңтан басңа басңару жҚйесӘ ңалмайдҰ.

ЕКӨНШӨ МЮСЕЛЕ: РиуаÇттарда екӘ ТажалдҰқ да жойңҰн ӘстерӘ, ң&дреттӘлӘгӘ, орасан зор кҚштӘ болатҰнҰ баÇндаладҰ. ТӘпт (р.а.бӘр бейбаңтар оларүа Ү&дайдай сенӘп, тіқӘрдей табҰнадҰ. М&нҰқ сҰрҰн ашҰп берсеқӘз.

ЖауабҰ:>وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ ОлардҰқ атңарүан ӘстерӘ орасан зор, тақүажайҰп к+рӘнуӘнӘқ себебӘ, жалпе тартрекеттерӘ б&зу, ңиратуүа, ніпсӘң&марлҰңңа, іуестӘкке негӘзделгендӘктен орасан зор ж&мҰстардҰ
— 616 —

жеқӘл тҚрде атңарадҰ. БӘр риуаÇтта «олардҰқ бӘр кҚнӘ бӘр жҰл» деген, Çүни Қш бӘреу лда атңарҰлатҰн ӘстердӘ бӘр жҰлда атңарадҰ делӘнген. Ал асңан ң&дреттӘ к+рӘнуӘнӘқ себептерӘне келер болсаң, онҰқ т+рт жаүҰ, т+рт ңҰрҰ бар.

БӘрӘншӘден; "Истидраж" халге тҚсӘп Çүни ідеттен тҰскӘлдӘ ше жаүдай к+рсетӘп, диктаторлҰң режим, орнатҰп ңол астҰндаүҰ алҰп ҚкӘметтерӘнде ержҚрек батҰр іскерлерӘнӘқ жіне еқбеккеш халҰңтҰқ кҚшӘмен болүан +ркениеттӘ, игӘ ӘстердӘ орҰнсҰз тҚрде, ілгӘ диктатор к+семдер иеленӘпаүҰнаурӘне телӘнгендӘктен олар мҰқдаүан адамнҰқ кҚш-ң&дӘретӘне ие секӘлдӘ к+рӘнедӘ. Ал, негӘзӘнде жіне зақ бойҰнша бӘр жамаүаттҰқ Çүни к+пшӘлҰлайшаеқбегӘмен болүан оқ нітижелер мен жетӘстӘктер, табҰс пен абҰрой халҰңңа, берӘлӘп, абҰройүа солар б+ленуӘ керек. Ал, жӘберӘлген ңателӘктер мен кемшӘлӘктер, аүаттҰондайҰен жамандҰңтар болса басшҰнҰқ &йҰмдастҰра алмауҰна, олаңтҰүҰна.

МҰсалүа, бӘр топ жауҰнгер жаудҰқ шебӘн б&зҰп, бекӘнӘстӘ алса олжа мен абҰрой жауҰнгерлер-Н&рдҰӘлӘп, солардҰқ еқбегӘ деп есептеледӘ. Ал ңате шешӘмдер, б&рҰс Әс-шаралар ңолбасшҰнҰқ кӘнісӘ болҰп саналадҰ.

МӘне, хаң пен аңиңат осҰндай ідӘл ереженӘ, хаң &станҰмдҰ б&йҰра т&ралаҒңа ңаүидаүа мҚлдем кереүар тҚрде болҰмдҰ жетӘстӘктер мен табҰс ілгӘ с&мдҰң т&лүаларүа, басшҰларүа берӘледӘ, ал болҰмсҰз Әстер, кемшӘлӘктер мен келеқсӘз оңиүалар бейшара халҰңңа еншӘленедӘ де, негӘзӘнде халҰңтҰқ лаүҰнетӘне лайҰң ілгран Кіалар - истидраж кҚйге тҚсӘп - үапҰл адамдарүа сҚйкӘмдӘ к+рӘнӘп, к+пшӘлӘктӘқ ңалауҰ саналадҰ.

ЕкӘншӘ жаүҰ ірӘ себебӘ; ЕкӘ Тажал да с&мдҰң тиран, озбҰр боладҰ. Олар шектен шҰңңан залҰм ірӘ ңатҰгез, аÇу дегендӘ бӘлмейтШҰнҰн темшӘл келедӘ. Сол ҚшӘн де ң&дреттӘ к+рӘнедӘ. Иі, Тажал с&мдҰң диктатура орнататҰнҰ сондай, ол зақдар шҰүарҰп, зақ жҚзӘнде іркӘмнӘқ ар-ожданҰна, дӘнӘне, тӘптӘ киӘм-киӘсӘне дейӘн тиӘседӘ.гӘ баң ойҰмша, соқүҰ заманда Ислам мен ТҚркӘ халңҰнҰқ бостандҰңтҰ ңалайтҰн демократ тобҰ м&ндай с&мдҰң диктатура орнайтҰнҰн алдҰн ала сезӘп ңам жасап дай ҚнҰң к+рсеттӘ. Дегенмен, ңаттҰ ңателесӘп басңа жаңтҰ нҰсанаүа алҰп ңате шабуҰл жасадҰ. ТажалдҰқ з&лҰмдҰүҰ мен халҰңңа жібӘрӘ адам айтңҰсҰз с&мдҰң. Ол бӘр адамүа бола жҚз ауҰлдҰ +рнамасҰҚздеген бейкҚні жандардҰ ңҰрҰп жазаүа тартадҰ, Çүни ойран саладҰ.

— 617 —
шӘншӘ жаүҰ жіне себебӘ:>ЕкӘ Тажалүа да çхудилер к+мектеседӘ. Оларүа, Ислам мен Христиан дӘнӘне ңарсҰ ірдайҰм +ш алуүа дайҰн астҰртҰн &йҰмдар дҰзүа т боладҰ жіне "ійел теқдӘгӘ" дейтӘн аттҰ жамҰлүан с&мдҰң таүҰ бӘр комитет те ңарап ңалмай ол да к+мектесетӘн боладҰ. ТӘптӘ, Ислам ТажалҰ масондардҰқ комитетӘн алдатҰп оларүа етемӘ арңа сҚйегендӘктен с&мдҰң ң&дреттӘ, орасан зор кҚштӘ к+рӘнедӘ. Сондай-аң, кейбӘр іулиелердӘқ с+зӘн тҰқдасаң, Ислам мемлекеттерӘнӘқ билӘгӘн ңолүа алүан СуфиÇни Тажал, айналасҰна +телира ң ірӘ зерек, аңҰлдҰ ірӘ еқбеккеш ірӘ маңтанудҰ жек к+ретӘн, атаң пен дақңңа істе ңҰзҰңпайтҰн уізӘр, Çүни министрлер тауҰп жіне ержҚрек батҰр, Әскер ірӘ табандҰ ірӘ ептӘ, ңарапайҰм,لسَّمَмансап ҚшӘн т+мендетпейтӘн бӘр ңолбасшҰ тауҰп олардҰ +зӘне байлап ңҰзметшӘ ңҰладҰ. ОлардҰқ керемет ӘстерӘн, тҰқүҰлҰңтҰ ж&мҰстарҰн, адал ниеттерӘн пайдаланҰп, онҰ +зӘнӘкӘ сиÇңтҰ иеленӘп, сол арңҰлҰ بِهِ рмиÇнҰқ жеқӘсӘн жіне ҚкӘметтӘқ жақаруүа, +згеруге деген ң&лшҰнҰсҰн сондай-аң, соүҰстан кейӘнгӘ ңиҰн кезеқдӘ оқтайлҰ пайдаланҰп, халҰңтҰқ ......ӘгерӘн, ңайраткҚшӘн +зӘ иемденӘп жеке басҰ тақңаларлҰң т&лүа, ерекше дарҰндҰ екенӘн айналасҰндаүҰ жҰлпос, жаүҰмпаз тобҰр арңҰлҰ елге жайҰӘрет, Ұ шҰүадҰ.

Т+ртӘншӘ жаүҰ мен себебӘ: Діу ТажалдҰқ спиритизма, Êкстрасенс секӘлдӘ сиңҰрлап алатҰн ңасиетӘ боладҰ. Ислам ӘшӘнен шҰңңан ТажалдҰқ да бӘр к+зӘ адамдҰ арбап алатҰн гипноз секӘлдӘ ңасиетӘ боладҰ. ТӘптӘ риуаÇттарда, «ТаӘ, "Ха бӘр к+зӘ соңҰр!» деп АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз назардҰ онҰқ к+зӘне аудартҰп діу ТажалдҰқ бӘр к+зӘ соңҰр ал, екӘншӘ ТажалдҰқ бӘр к+зӘ екӘншӘ к+зӘне ңараүанда салтарҰн алҰ тҚрде соңҰр деуге боладҰ. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз м&нҰ хадисӘнде баÇндау арңҰлҰ олардҰқ мҚлдем сенбейтӘн абөсолŞттӘк кіпӘр, сондҰңтан олар тек б&л дҚниÇнҰ к+ретӘн жалүҰз к+здӘ екенӘн Çүни аңҰреттӘ к+ретӘн к+зӘ жоң екенӘн меқзеген.

Мен, ма бӘрни ілемде Ислам ТажалҰн к+рдӘм. БӘр к+зӘнде адамдҰ сиңҰрлап, арбап алатҰн гипноз бар екенӘне куі болдҰм. Жіне ол мҚлдем сенбейтӘн толҰңңандҰ кіпӘр едӘ. МӘне, осҰ абөсолŞттӘк кҚҰқ зақтен пайда болатҰн соңҰр батҰрлҰңңа салҰнҰп, ңорҰңпастан дӘни ідет-ү&рҰптарүа, шариүаттҰқ ҚкӘмдерӘне шҚйлӘге тиӘседӘ. ҮарапайҰм халҰң аңиңат бӘрӘгмегендӘктен м&нҰсҰн онҰқ кҚштӘлӘгӘ, ержҚрек батҰрлҰүҰ деп ойлайдҰ.

— 618 —

Сондай-аң, абҰрой мен дақңҰ Қстем ңаҒарман халҰң, +здерӘ соүҰстан жеқӘлӘп, аласапҰран болҰп жатңанда м&ндай к+збоÇушҰ, атаңтҰ, жолҰ болүҰш, ңу ірӘ іккӘ ренгеншҰнҰ тапңанҰна міз болҰп, онҰқ жасҰрҰн, с&мдҰң пиүҰлҰна ңарамай бойларҰндаүҰ ержҚрек батҰр сезӘмге берӘлӘп оүан аса ң&рмет к+рсетӘп т+бесӘне к+тередӘ.Ә: Рисан жамандҰңтарҰн бҚркеп к+рмеуге тҰрҰсадҰ. БӘраң, тумҰсҰнан ңаҒарман ірӘ жауҰнгер іскердӘқ рухҰндаүҰ парасат жіне дӘндар халҰңтҰқ бойҰндаүҰ имандҰлҰң, Ү&рани н&р соқҰнда жаүдайдҰ тҚсӘнӘп аңиңаттӘ тҚсӘрадҰ. С+йтӘп халҰң ілгӘ ңолбасшҰнҰқ с&мдҰң з&лҰмдҰңтарҰн шашңан кҚл-ңоңҰстарҰн тазартҰп, ңиратңан жерлерӘн ж+ндеуге тҰрҰсадҰ - дейдӘ риуаÇттарда.

ШӨНШӨ ШАҺұН МЮСттан, ибрат боларлҰң Қш оңиүа.

БӘрӘншӘ оңиүа: БӘрде АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) ХазӘретӘ Омарүа (р.Ғ.) Çхуди балаларҰнҰқ арасҰнан бӘреуӘн к+рсетӘп: «ОнҰқ тҚрӘ осҰндай!» дептӘ. Сонда ХазӘретӘ Омар (р.Ғ.): «Олай болса мен ңазӘр онҰ с+зӘнӘмӘн!» дегенде АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз: "Егер, ол шҰнҰмен СуфиÇн, Ислам ТажалҰ болса сен онҰ +лтӘре алмайсҰқ! Ал егер ол болмаса оүан &ңсаүанҰ ҚшӘн, тек тҚрӘне бола +лтӘруге болмайдҰ!" деген алҰнүа Б&л риуаÇт бӘзге мҰнанҰ мегзейдӘ: ОнҰқ суретӘ +з заманҰнда Çүни билӘк ң&рүан кезӘнде к+п жерлерде к+рӘнӘс табадҰ. Сол секӘлдӘ +зӘ ÇхудилердӘқ арасҰнан шҰүадҰ. ТақүаларлҰң жійт: бӘр баланҰқ тҚрӘре аллдҰқ тҚрӘне &ңсаүанҰ ҚшӘн +лтӘргӘсӘ келӘп ашуүа булҰңңан ХазӘретӘ Омар (р.Ғ.), СуфиÇннҰқ ңаттҰ &натҰп, +зӘне ҚлгӘ т&тарҰ (кҚмир) ірӘ жоүарҰ баүа берӘпдҰүек,месӘнде ол туралҰ к+п маңтайтҰн адамҰ болуҰ ңҰзҰң оңиүа.

ЕкӘншӘ оңиүа:>"ЮлгӘ Ислам ТажалҰ ңҰзҰүҰп Ү&рандаүҰ وَ التّ۪ينِ وَ الزَّيْتُونِ сҚресӘнӘқ маүҰнасҰн с&райдҰ екен" деген с+з к+п тараүан. М&нҰқ тақ-ңаларлҰүл"досу:
Б&л сҚренӘқ астҰнда орналасңан اِقْرَاْ بِاسْمِ رَبِّكَ сҚресӘндегӘ اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى с+йлемӘ онҰқ тап уаңҰтҰн, жеке т&лүасҰн - джитҰм ілбӘмен жіне маүҰнасҰмен - ділме-діл к+рсетӘп ишара еткен. Сондай-аң, онҰқ намазхандарүа, жіне ң&лшҰлҰң орҰндарүа таүҰлҰң жасап жауҰздҰң ететӘнӘн к+рсетӘп т&р. ДемекрӘн тҚ алдап арбаушҰ ңу, Ү&раннҰқ кӘшкене сҚресӘнде +зӘ туралҰ айтҰлүанҰн сезедӘ. Алайда жақҰлҰсҰп к+ршӘнӘқ есӘгӘн ңаүадҰ.
— 619 —
шӘншӘ оңиүа:>БӘр риуаÇтта:"ңасиетТажалҰ Хорасан тарапҰнан шҰүадҰ">делӘнген. لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ үайҰптҰ АллаҒ бӘледӘ, м&нҰқ бӘр тіуилӘ бҰлай болса керек: ШҰүҰс халҰңтарҰнҰқ ӘналатҰтҰм ержҚрек, батҰр ірӘ кҚштӘ жіне сан жаүҰнан к+п жіне дӘн ИсламнҰқ батҰр іскерӘ ТҚркӘ халңҰ ілгӘ риуаÇт айтҰлүан кезде Хорасан аймаүҰн мекендеп ілӘ Анадолуүа Çүни ңазӘргӘ ТҚркиÇүа ңоهُ اَكппегендӘктен сол заманүҰ мекен к+рсетӘлӘп СуфиÇни Тажал солардҰқ ӘшӘнен шҰүадҰ деп жорҰүан.

Тақ ңаларлҰң жійт! С&м тажал жетӘ жҚз жҰл бойҰ ДӘн Исламүа ңҰзмет еткен жіне ТаүдҰттӘ Ү&раннҰқ мерейӘн к+кке к+терӘп, ИсламнҰқ туҰн желбӘретӘп жіне онҰқ алмас ңҰлҰшҰ болҰп жаудан ңорүаүан ТҚркӘ халңҰна олардҰқ &лтшҰлдҰң сезӘмӘн пайдаланҰп ат тара болса да ИсламнҰқ кейбӘр ідеттерӘн б&зуүа ірекет жасадҰ. БӘраң, сітсӘздӘкке &шҰрап ңолҰн керӘ тартадҰ. «ЕржҚрек, ңаҒарман іскер ТажалдҰқ ңолҰнан тӘзгӘнӘн алҰп, +зӘн атаңтіледен ң&тңарадҰ!» деген маүҰнанҰ риуаÇттан тҚсӘнуге боладҰ.

وَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ ٭ لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
— 620 —

Он бесӘншӘ Шуаң

Юл-хҚджжат-Қз Зіхра
ЕКӨ ТАРАУДАН Т РАДұ
[Б&л дірӘс сҰрттжансҰзҰн к+рӘнгенӘмен, негӘзӘнде Қлкен ірӘ +те ңуаттҰ жіне маүҰнасҰ тереқ бӘр рисале. МенӘқ тіфіккҚрлӘк Çүни толүанҰсңа толҰ +мӘрӘмнӘқ сондайаң, Н&рдҰқ наүҰз маүҰнауи +мӘрӘнӘқ "илмілÇңин", "айнілÇңин" ңосҰндҰсҰнан шҰңңан имани жемӘс, фірдіусِّ حَو, Ү&рани міуе.]

БӨРӨНШӨ ТАРАУ Ш БЯЛӨМНЕН Т РАДұ

[ЖиҰрмасҰншҰ МектубтҰқ ңорҰтҰндҰсҰнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ. Б&л ҚшӘншӘ şсҚф медресесӘн الْعَүан кезде оңҰлүан дірӘстӘқ бӘрӘншӘ б+лӘмӘ]
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَ بِه۪ نَسْتَع۪ينُ

Афион ңаласҰндаүҰ тҚрмеде он бӘр ай бӘр баракта жалүҰз жатңанҰмдҰ сотңа арҰзданҰп едӘм, ерегеше жҰенӘ адамҰ к+п бесӘншӘ баракңа міжбҚрлеп к+шӘрдӘ жіне бауҰрларҰмнҰқ ңасҰма келуӘне тҰйҰм салдҰ. Ал, мен отҰз бес жҰл жападан жалүҰз ңалҰп, ісӘресе тҚнде дҚниÇнҰ &мҰтҰп, аңҰретке дайҰндҰң жасайтҰн адаммҰн жіне жиҰрма Қш жҰлдан берӘ бептӘ: ӘзӘмдӘ ақдҰп ібден мезӘ ңҰлүандҰңтан к+пшӘлӘк жерде +зӘмдӘ ҰқүайсҰз сезӘнӘп жалүҰз болүандҰ &натамҰн. Маүан к+мектесетӘн адамнан басңа жіне Н&р дірӘсӘн тҰқдауүа баңҰтжаннан басңа бӘреумен бӘрге бӘр саүат отҰрсам мазам ңашадҰ. МӘне, осҰндай жаүдайҰммен к+пшӘлӘктӘқ ӘшӘнде +мӘр сҚре алмаспҰн деп уайҰмдаүан кезде ИліҒи ңаҒар мен ашудҰқ белгӘӨРӨНШӨса керек ауарайҰ кҚрт +згерӘп, кҚн суҰтҰп аÇз болдҰ. Егер мен б&рҰқүҰ орнҰмда т&ра бергенӘмде істе шҰдай алмас едӘм. ОлардҰқ ңиÇнатҰ мен ҚшӘн рахҰмшҰлҰңңа айналдҰ.

— 621 —

К+кейге мҰнадай бӘр ой келдӘ: "Рас, ӘксӘз кӘрттерӘ +з атҰнан болсҰн, сенӘқ атҰқнан болсҰн ірңайсҰсҰ сен секӘлдӘ жатңан жерӘнде, бараңтарда Н&рүа ңҰзмет ңҰлҰп, дірӘс беруде. Дегенмен, мҰна бесӘншӘ бараң +згеше. Б&л жердӘ «изолÇтор» деп атайдҰ. М&нда кӘсӘне ер ірдайҰм ауҰсҰп, жақарҰп отҰратҰндҰңтан Н&р дірӘсӘне ілдеңайда м&ңтаж. ЮрӘ м&нда ОрҰстҰқ с&мдҰң атейстӘк &үҰм, социализӘмдӘ дірӘптеп, Ү&дайс, тақңпӘкӘрӘн жаŞшҰ газеттердӘқ жазүандарҰн оңҰүан жастар мен ңарттар, ілбетте Иман-Ұ БиллаҒ т&рүҰсҰндаүҰ АллаҒтҰқ барлҰүҰ мен бӘрлӘгӘ туралҰ наңтҰ ділелдерге, ңуатӘл, зоӘстерге аса м&ңтаж!".

Мен тақ намазҰнан кейӘн б&рҰқүҰ ідетӘм бойҰнша он рет Қзбей оңитҰн жіне ЖиҰрмасҰншҰ МектубтаүҰ он бӘр кілимада баÇндалүан АллаҒтҰқ бӘрлӘгӘн ділелдейтӘн он бӘр айүаңтҰ жіне Исм-Ә АүзамдҰ к+рсететӘн, н жаса &үҰмҰн бӘлдӘретӘн мҰна:

لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَٓا شَر۪يكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ يُحْي۪ى وَ يُم۪يتُ وَ هُوَ حَىٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَد۪يرٌ وَ اِلَيْهِ الْمَص۪يرُ

тура толүана ңайталап отҰр едӘм, кенет к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ:

«ОсҰ ңҰсңа ңорҰтҰндҰ аңиңаттҰ НідӘр хожаүа жіне осҰндаүҰ жастарүа Қйрет!".>Мен де: "бисмиллаҒ!» деп б келгем. БҰлайша:

Б&л тіухид с+зӘнде он бӘр сҚйӘншӘ хабар, он бӘр имани айүаң бар. ЮзӘрге сол айүаңтарүа тек ңҰсңа ишара жасап жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрудӘ жіне сҚйӘншӘ хабарларҰн «ЖиҰрмқ Н&р Мектубңа» жіне Н&р кӘтаптарҰна сӘлтеме жасамаңпҰн. Дегенмен, ол дірӘстӘ жазҰп параңңа тҚсӘрген кезӘмде оларүа айтҰлмай ңалүан кейбӘр с+здердӘ, т&жҰрҰмдбар боа жазуүа тура келдӘ. ЕндӘ сол он бӘр тіухид кілимасҰнан:

БӨРӨНШӨ КЮЛИМА:>لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ М&нҰқ ділелӘ баспадан шҰңңан"АÇт-Қл КҚбра">кӘтабҰ. Ол теқдесӘз айүаң, тақүажайҰп болүандҰүҰ ҚшӘн ХазӘретредӘ. (р.Ғ.) Рисалей-Н&рдан хабар берген кезде
وَ بِالْاٰيَةِ الْكُبْرٰى اَمِنّ۪ى مِنَ الْفَجَتْ
деп тоңталҰп,"АÇт-Қл КҚбра">кӘтабҰн шапаүатшҰ ретӘнде ңолданَٓا اَен. Содан болар Н&р шікӘрттерӘн Денизли ңаласҰнда т&тңҰндаүан кезде ілгӘ рисале АнкаранҰқ жіне ДенизлинӘқ сотҰнда жеқӘске жетӘп +зӘн-+зӘ аңтап

#здердӘңтҰ, жіне ол жасҰрҰн жіне ісерлӘ тҚрде жайҰлу арңҰлҰ +з шікӘрттерӘнӘқ ңамаудан ң&тҰлуҰна себеп болүанҰ секӘлдӘ +зӘнӘқ жасҰрҰн бастҰрҰлуҰ да шікӘрттерӘнӘқ тоүҰз ай ңамалуҰна себеп болүан едӘ. ОсҰлайша ХазӘак ЖиҰлидӘқ (р.Ғ.) үайби кіраматҰн жіне Н&р шікӘрттерӘнӘқ атҰнан жасаүан д&үасҰн ашҰңтан ашҰң растап ділелдедӘ.

Иі, «АÇт-Қл КҚбра» кӘтабҰ АллаҒтҰқ бӘргенӘм не бҚкӘл ілемнен отҰз Қш айүаң к+рсетедӘ жіне ірбӘр айүаүҰ шексӘз ділелдердӘ ңамтидҰ. Ол, аспандар, ж&лдҰздар, жер шарҰ, жан-жануарлар мен +сӘмдӘктер ілемӘн с+йлетӘп, аңҰрҰнда бҚкӘл ілемдӘ онҰқ ӘшӘндегӘ болмҰс атаулҰнҰ, болүан жіне болатҰн, (с.а.умҚмкӘн нірселердӘқ аңиңаттарҰна тӘл бӘткендей с+йлетӘп Уажиб-Қл Уджуд АллаҒтҰқ бар екенӘн, бӘреу екенӘн КҚндей анҰң, кҚндӘзгӘдей жарҰң тҚрде к+рсетедӘ. КімӘл иман,Әлеу а сенӘм керек деген адам жіне дӘннен безген анархисттерге ңарсҰ +ткӘр алмас ңҰлҰш Әздегендер осҰ «АÇт-Қл КҚбра» рисалесӘн алҰп оңҰсҰн.

ЕКӨНШӨ КЮЛИМА:>وَحْدَهُ М&ндаүҰ айүаңңа ңҰсңа ишара бҰлай болмаң:

МҰна ілемде ңай жаүҰнан ңараңҰтҰ крлӘк, "уахдет" к+рӘнедӘ. МҰсалүа, бҚкӘл үалам керемет жҚйелӘ т&рүҰзҰлүан ңала немесе керемет зіулӘм сарай Çки маүҰнасҰ тереқ алҰп, кӘтап немесе ірбӘр аÇтҰ, ірбӘр ірпӘ тӘптӘ, ірбӘр нҚктесӘ үажайҰп заттҰң Ү&ран Әспеттес. ОсҰ т&рүҰдан ңараүдӘрӘлӘӘрлӘк к+рӘнедӘ, уахдет байңаладҰ. СонҰмен ңатар б&л сарайдҰқ лампасҰ бӘр, шамҰ бӘр, тамаң пӘсӘретӘн отҰ, аспазшҰсҰ бӘр, су себелегӘшӘ бӘр, суарушҰсҰ бӘр, осҰлайша бӘр, бӘр, бӘр... деп мҰқүа дейӘн бӘрлӘк к+рсда ету Б&л бӘзге б&л сарайдҰқ &стасҰ, ңаланҰқ ңожайҰнҰ, кӘтаптҰқ авторҰ, алҰп Ү&раннҰқ иесӘ мӘндеттӘ тҚрде бар жіне Ол бӘреу, уахид, жалүҰз екенӘн наңтҰ тҚрде к+рсетӘп ірӘ ділелдейдӘ.

ШӨНШӨ КЮЛИМА:>لَٓا شَадҰ].>لَهُ Б&л с+здӘқ айүаүҰна +те ңҰсңа ишара ңҰлар болсаң,"АÇт-Қл КҚбра">кӘтапшасҰнҰқ б&лаүҰ, &стазҰ, негӘзӘ жіне"АÇт-Қл КҚбра">деуге болатҰн мҰн486

аÇт:

قُلْ لَوْ كَانَ مَعَهُٓ اٰلِهَةٌ كَمَا يَقُولُونَ اِذًا لَابْتَغَوْا اِلٰى ذِى الْعَرْشِ سَب۪يلًا
— 623 —

Çүни, егер АллаҒтҰқ серӘгӘ болса жіне б+тен бӘреулер к+рсетараласҰп, рубубиÇтҰна ортаң болса ілемдегӘ тіртӘп-жҚйе б&зҰлар едӘ. Алайда, кӘп-кӘшкене шҰбҰннҰқ ңанатҰ мен к+зӘндегӘ жасушадан бастап сонау аспандаүҰнҰқ тҚзетарҰ сансҰз ң&старүа дейӘн, тӘптӘ анау кҚн системасҰна дейӘн ҚлкендӘ-кӘшӘ, &саң-ӘрӘ барша жаратҰлҰста керемет жҚйе, кҚштӘ тіртӘптӘқ болуҰ анҰң ірӘ с+араүанҚрде АллаҒтҰқ серӘгӘ жоң екенӘн, жіне болуҰ мҚмкӘн еместӘгӘн ділелдейтӘнӘ секӘлдӘ, болуҰ шарт Уаджиб-Қл Уджуд АллаҒтҰқ бар екенӘн, онҰқ уахдетӘн Çүни ЖалүҰз екенӘне ашҰң тҚрде куілӘк етедӘ.

ТЯРТӨНШӨ КЮЛИМА:>тҰ жҰлلْمُلْكُ М&нҰқ тамҰрҰ ірӘ тереқ б&лтартпас айүаүҰна ңҰсңаша ишара:

К+збен к+рӘп жҚрмӘз, дегенӘмӘздей жер жҚзӘ егӘстӘк ретӘнде к+ктем сайҰн ол жерге жҚз мҰқ тҚрлӘ +сӘмдӘктердӘқ т&ңҰмдарҰ араласң&ралас, шашҰлҰп ауңҰмдҰ тҚрде байлуде. ШҰңңан +нӘмдерӘ б+лекб+лек, істе араластҰрмай керемет жҚйемен жинап терӘп, оүан м&ңтаж екӘ жҚз мҰқ тҚрлӘ жан-жануарларүа одан ризҰң несӘбе тарататҰн шексӘз ң&дрет пен зор ӘлӘм иесӘ басңарушҰ н алуүперденӘқ артҰнда бар. Ол мҰна ауңҰмҰ кеқ, ірӘ шексӘз бай иелӘгӘнде ісӘресе, жер жҚзӘ егӘстӘгӘнде осҰндай ңҰруар Әстер атңаруда. М&ндай басңарушҰ МутасаррҰф-Ұ ХакимдӘ, МашӘсӘ:>РахимдӘ танҰмаүан адам, аңҰмаң «софестаи» сиÇңтҰ, мҰна жер дҚниенӘқ бар екенӘн жоңңа шҰүаруҰ керек.

БЕСӨНШӨ КЮЛИМА:>وَ لَهُ الْحَمْدُ М&нкӘл хаҰмҰ кеқ айүаүҰн ңҰсңа ишарамен баÇндаймҰз.

МҰна «ілем» аттҰ ңаланҰ, «жер» дейтӘн аудандҰ, «адамзат пен хайуанат» дейтӘн б+лӘмшенӘ Різзаң-Ұ Рахим, Мухсин-Ә Кірим АллаҒ +зӘ бүамнҰқп, жетӘлдӘрӘп, баңҰлап отҰрүанҰн к+збен к+рӘп, аңҰлмен тҚсӘнӘп отҰрмҰз. Олю(АллаҒ),>+зӘ берген нҰүметтерӘне мадаң айтҰп, шҚкӘр еткӘзу ҚшӘн жер шарҰн сауда кемесӘ тірӘздес Çки азҰң-тҚлӘк н жінен поезд, к+ктемдӘ бӘр вагон тҚрӘнде жаратҰп, небӘр таүамнҰқ тҚрӘмен жіне нірестелерге сҚтке толҰ торсҰң тірӘздес аналарҰнҰқ емшектерӘн ңорекке толтҰрҰп ңойүан жіне ңҰс мезгӘлӘ бӘтӘп азҰүҰ таусҰлүан м&ңтаж жан-жануарларүа ңамңорлҰң жасаладҰ орнҰ ірине, Різзаң-Ұ Рахим АллаҒтҰқ ӘсӘ екенӘне титтей де миҰ бар адам кҚмінданбаса керек. Ал оүан кҚмінданҰп сенбегендер жер жҚзӘ толҰ мол нҰүметтердӘ, белгӘлӘ де арнайҰ жасалүан ризҰң несӘбелердӘ жоңңа шҰүаруүа міжбҚр аңҰмаң хайуан болабҰ +т#624

АЛТұНШұ КЮЛИМА:>يُحْي۪ى с+зӘнӘқ айүаүҰна ңҰсңаша ишара.

Иі, «ОнҰншҰ С+зде» жіне Н&р кӘтаптарҰнда айүаңтармен ділелденген мҰна міселе: ЮрбӘр к+кетӘн, тӘрӘшӘлӘк иелерӘнӘқ Қш жҚз мҰқ тҚрӘ іртҚрлӘ бейнеде сансҰз бола т&ра ң&жҰнаүан іскердей жер бетӘнде ңайта тӘрӘлӘп, жан бӘтедӘ. ОлардҰқ +мӘрӘне ңажеттӘ нірселер жҚйелӘ тҚрде реттелӘп отҰрадҰ.

ОсҰлайшҰ. Олает ңайҰмдаүҰ &лҰ хашрдӘқ жҚз мҰқ ҚлгӘ-мҰсалдарҰн к+рсетӘп ілгӘ сан-алуан тӘршӘлӘк иелерӘн бірӘн бӘрге, араласҰп жатса даүҰ шатҰстҰрмай, ңатесӘз, кемшӘлӘксӘзүа ңатҰп жатса да ауҰстҰрмай, ешбӘрӘн &мҰтпай діл +лшеммен, жҚйелӘ тҚрде тӘрӘлтӘп, жан сҰйлайтҰн жіне &рҰң суҰ дейтӘн +зара &ңсас с&йҰң заттан, топҰраңтан, бӘр-бӘрӘнен айнҰмайтҰн т&ңҰмдаАрмиÇназүана айҰрмашҰлҰүҰ бар дінектерден сондай-аң, жіндӘктердӘқ +те &ңсас ж&мҰртңашҰңтарҰнан, сонҰмен ңатар ң&стардҰ да діл солай бӘрегей шикӘзаттардан, ж&мҰртңалардан санҰ ше к+рсеҚрлерӘн жаратңан жіне жалпҰ тҚрлерӘ іртҚрлӘ, ңореңтенуӘ де айҰрҰңша тӘрӘжандардҰ тӘрӘлӘткен жіне жер жҚзӘне, к+ктем параүҰна жҚз мҰқ тҚрлӘ +зара &ңсамайтҰн кӘтаптардҰ бӘр санҰ рӘнӘқ ңасҰна бӘрӘн, аралас-ң&ралас, еш ңатесӘз, тҰÇнаңтҰ жазүан жіне ірнірсенӘ м&ңиÇт, шексӘз хикметпен жоңтан бар ңҰлүан Зат-Ұ Хаий-Ұ ҮаŞм, Мухий ірӘ Халлаң-Ұ Алим екенӘне сенбей, кҚмінданүан адам ілбетте, +зӘн де жіне бҚкӘҰз. МҰжҚзӘндегӘ тӘршӘлӘк ететӘн барлҰң жан-жануардҰ, жіндӘк атаулҰнҰ жоңңа шҰүарҰп, бар екенӘне сенбеуге міжбҚр болҰп +зӘнӘқ барҰп т&рүан аңҰмаң, тӘрӘжандардҰқ еқ бейбаүҰ екенӘн к+рсеткен боладҰ.

ЖЕТӨНШӨ КЮЛИМА:>وَ يُم۪يتُ Б&л الْخِل айүаүҰна ңҰсңаша ишара бҰлайша:

КҚз мезгӘлӘнде Қш жҚз мҰқ тҚрлӘ тӘршӘлӘк иелерӘ опат болүанда Çүни +з мӘндеттерӘн атңарҰп демалҰсңа шҰүарда ірбӘр тҚрдӘқ, ірңайсҰсҰнҰқ амал діптерӘ кӘшкене ң&тҰларүа саңталҰп, Әстеген ӘстерӘ мазнӘ үойҰп, келесӘ к+ктемде атңарар ңҰзметтерӘ жазҰлҰп, осҰ амал діптерлерӘн белгӘлӘ бӘр маүҰнада рухтарҰ деуге болатҰн дін-т&ңҰмдарҰна жҚктелӘпраласуХафиз-Ұ ЗҚлжілалдҰқ хикметтӘ ң&дӘретӘмен аманат ңҰлҰп тапсҰрҰлатҰнҰн к+зӘмӘзбен к+рӘп жҚрмӘз.

Иі, ӨнжӘр аүашҰнҰқ кӘп-кӘшкене т&ңҰмдарҰ міқгӘ жасайтҰн бӘр рух секӘлдӘ ӘнжӘр аүашҰнҰқ толҰң маүл&мен ңаҰн, +мӘрлӘк зақдарҰн, тӘршӘлӘк шарттарҰн толҰң ңамтидҰ. МӘне, бӘр кӘтаптай маүл&маттардҰ

— 625 —

Çүни аүаштҰқ +мӘр тарихҰн ілгӘ т&ңҰмүа таүдҰр ңаламҰмен жазҰлҰп, онҰ уаӘр болелгенде ңалҰқ кӘтаптай Қлкен аңиңатңа айналдҰрүан Халиң-Ұ Хакимге сенбей, онҰ жоңңа шҰүарҰп, міқгӘ тӘрӘ Хаий-Ұ ЛіÇмуттҰқ бар екенӘне нанбай жҚрген адам, ілбеттеумен ңңҰмаң ңана емес, жҰн &рүан хайуан үана емес, ол тозаң отҰн к+сеп жҚрген ізізӘл шайтаннан бетер сорлҰ, міқгӘ ң&рдҰмүа кетушӘ бейбаң.

ЖоүарҰда аталүан ң&бҰлҰс, Çүни ілгӘ кілиманҰқ айүаүҰн меқзейтӘаңсат-и, тақүажайҰп, керемет, м&үжизалҰ хикметке толҰ ауңҰмдҰ, Әс +здӘгӘнен болуҰ істе мҚмкӘн емес. Сол секӘлдӘ онҰ соңҰр мҰлңау, ңолҰнан тҚк келмейтӘн ілсӘз, зӘн Мі, меқӘреу, араласң&ралас жатңан, белгӘлӘ бӘр баүҰтҰ жоң себептерге телу, солардҰқ салдарҰнан боладҰ деп сену мҰқ есе «мухал» Çүни мҚмкӘн емес, еш негӘзӘ жоң ң&р сандҰраң. Егер олай болатҰн болса, топҰраңтҰқ ір б+лшегӘнде шексӘз ң&дӘретмен шҰхикмет жіне бҚкӘл +сӘмдӘк пен гҚлдӘқ ңалай жасалатҰнҰн бӘлетӘн тереқ ӘлӘмӘ, үажап +нер болуҰ керек. Б&л жайлҰ ауа б+лшектерӘ жайлҰ сҰр шертетӘн «Жастар шҰраүҰ» аттҰ кӘтаптҰқ «Хуі нҚктесӘнде» баÇндалүанҰндайҰлҰста ауа б+лшегӘ іуе толңҰнҰн пайдаланушҰлардҰқ, телефон мен радиода с+йлесушӘлердӘқ айтңан с+здерӘн толҰң меқгерӘп бӘлуӘ керек, ірӘ басңа б+лшектеӘрге трӘс беретӘн зор ңабҰлетке ие болуҰ шарт. Юрине, м&ндай ңисҰнсҰз ойдҰ шайтан да ешкӘмге айтҰп сендӘре алмас. КҚпӘрлӘк деген осҰндай аңҰлүа сҰйҰмсҰз, аңиңатңа терӘс, бҚкӘл жаратҰлҰс атаулҰүа жабҰлүан жала +қӘл, дҰңтан, онҰқ жазасҰ тек с&мдҰң жіҒаннам үана жіне ол ідӘлдӘк! Ондай с&мҰрай кіпӘрлерге "жасасҰн жіҒаннам!" деу +те орҰндҰ.

СЕГӨЗӨНШӨ КЮЛИМА:>وَ هُوَ حَىٌّ &ран іمُوتُ М&нҰқ бӘлдӘрӘп т&рүан айүаүҰна ңҰсңаша ишара ңҰлар болсаң: МҰсалүа, кҚндӘзде толңҰп жатңан теқӘздӘқ жҚзӘнде жіне аүҰп жатңан +зеннӘқ бетӘнде к+пӘршӘктер пайда болҰп, ол к+пӘршӘктерде к+рӘнген кҚн он алерӘ сілден соқ к+зден таса болҰп, артҰнан келген жақа к+пӘршӘктер де діл солай ілгӘ келӘп-кеткендер секӘлдӘ кҚн сіулесӘн шаүлҰстҰрҰп к+ктегӘ КҚндӘ меқзеп оүан куілӘ еткенӘ. Жіне олардҰқ осҰлайша аÇңталҰп бӘтуӘ, т+беде с+нбейтӘн КҚннӘқ бар екенӘн к+рсетедӘ. Діл сол секӘлдӘ, ірңашан +згерӘп, ң&бҰлҰп отҰратҰн "ілем" теқӘзӘнӘқ жҚзӘнде жіне жақарҰп отҰр шарҰнансҰз к+к аспандарда, сондай-аң еқ &саң б+лшек зіррелер ілемӘнде жіне тҚрлӘ оңиүалар мен +ткӘншӘ болмҰстҰқ
— 625 —

сахнасҰ болүан мҰна уаңҰт +зенӘнде +мӘр сҚрӘп жатңан жаратҰлҰс бӘр тҰнбастанк+рсетм аүҰп кетӘп жатҰр. Олар сҰртңҰ себептерӘмен бӘрге к+зден таса болҰп, опат болуда. ЖҰл сайҰн, кҚн сайҰн бӘр үалам +лӘп Çүни кетӘп орнҰна жақасҰ келедӘ. Жіне зіррелердейтӘн егӘн алңабҰнда ірдайҰм +згеретӘн дҚниÇлар, жҰлжҰмалҰ ілемдер +нӘм жазҰл нітижелерӘ алҰнатҰндҰңтан, ілбетте к+пӘршӘктер мен КҚн сіулесӘнӘқ шаүҰлҰстарҰ ңалайша аÇңталу арңҰлҰ ірдайҰмүҰ бӘр КҚндӘ к+рсеткенӘ секӘлдӘ ілгӘ сансҰз жаратҰлҰс, тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ опат болондай-е +зӘнӘқ сҰртңҰ себептерӘмен бӘрге жҚйелӘ тҚрде ңҰзметӘнен босатҰлуҰ, бӘзге айдан анҰң еш кҚмінсӘз наңтҰ тҚрде Хаий-Ұ ЛіÇмут, Шімси-Ә Сірміди, Халлаң-Ұ Баңи, Кумандан-Ұ Аңдес АллаҒтҰқ мӘндеттӘ тҚрде бар екенӘн, с+зсӘз жалүҰз екенӘн жіне болмҰс, аспанӘқ болмҰсҰнан сан есе анҰң та ңанҰң екенӘн к+рсетедӘ. ОнҰ бҚкӘл жаратҰлҰс ір тҚрлӘ бейнеде бӘрлесе отҰрҰп куілӘк етедӘ. СонҰмен, осҰндай ілемдӘ шулатҰп т&рүан зор дауҰстҰрлҰсҰ,Ұмас наңтҰ куілӘктердӘ естӘмей, ң&лаүҰн жауҰп мін бермеген адамдар неткен сақҰрау, мҚлдем аңҰмаң ірӘ кҚніҒар екенӘн ілбетте, тҚсӘнген шҰүарсҰқ.

ТОҺұЗұНШұ КЮЛИМА:>بِيَدِهِ الْخَيْرُ М&нҰқ айүаүҰн ңҰсңаша бҰлай баÇндаймҰз: Үарап отҰрсаң, ілемаулҰ>ір жаратҰлҰстҰқ, ір тҚрдӘқ, ір топтҰқ тӘптӘ, ірбӘр т&лүанҰқ, ір аүзанҰқ, денедегӘ ірбӘр жасушанҰқ +зӘндӘк саңтҰң ризҰң-несӘбесӘ жиналүан арнайҰ ңорҰ, +зӘндӘк ңоймасҰ болап шекне ірңайсҰсҰнҰқ ңажеттӘ нірселерӘ саңтаулҰ ңазҰнасҰ, егӘс алңабҰ бар. Ол ңазҰна +те жҚйелӘ тҚрде, діл +лшеммен, шексӘз хикметпен аса ңамңор тҚрде, діл уаңҰтҰнда жіне сол м&ңтаждҰқ кҚшӘ жетпейтӘн еркӘнен тҰс тҚрде үайҰптанейН&рдӘп жатҰр. Міселен, тауларда жан-жанураларүа, тӘршӘлӘк иелерӘне, адамзатңа ңажеттӘ шикӘзаттардҰ, дірӘ-дірмектердӘ, +мӘрге ңажеттӘ нірселер саңтаулҰ. Таулар ба сай қ імӘрӘмен, &йҰмдастҰруҰмен +те ңажет ңазҰна, +те бай ңор секӘлдӘ. Сондайаң, жер шарҰ бҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ ризҰң-несӘбелерӘн Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘмен +ндӘрӘҰқ р&ңтӘн +те жҚйелӘ жасалүан егӘстӘк, бӘр ңҰрман немесе асхана тірӘздӘ. ТӘптӘ, ірбӘр адамнҰқ денесӘндегӘ ірбӘр аүзанҰқ +зӘндӘк ңоймасҰ тӘптӘ, бӘр жасушанҰқ да ҰҰнҰштҰап саңталүан +зӘндӘк ңоймасҰ бар. ОсҰлайша, ір ілемнӘқ сонау аңҰрет ілемӘнӘқ де +зӘндӘк ңоймасҰ бар. Ол мҰна дҚниÇ. Ж&маңтҰқ да егӘс алңабҰ,
— 627 —

ңоймасҰ бар, ол мҰна дҚниÇдаүҰ ісемдӘңсат еідемӘлӘктер жіне жаңсҰлҰңтардҰ тудҰратҰн, н&р шашңан дӘн Ислам, м&сҰлман ілемӘ жіне наүҰз адамгершӘлӘк. Ал жіҒаннамнҰқ да +зӘндӘк ңоймасҰ бар. Ол жамандҰңтар мен болҰмсҰз нітижелер берген жіҚмӘтпеӘрлӘкке апаратҰн жіне жоңтҰңтҰқ кесӘрӘнен болатҰн жаман нірселер мен білелер, сондай-аң болмҰстҰ кӘрлететӘн лас заттар, нашар топ тайпалар, жаүҰмсҰз ірекеттер. Ж&лдҰздардҰқ да ҰстҰңпен ңамтамасҰз ететӘн +зӘндӘк ңоймасҰселердҰ. Ол жіҒаннам Çүни тозаң. Ал оүан жарҰң, н&р беретӘн ңайнар к+з жіннат болҰп табҰладҰ.

МӘне,"БиідиҒилхайр">осҰ айтңан барлҰң ңазҰна, ңоймалардҰ меқзеп, сонҰқ бірӘ бӘр АллаҒтҰқ ңолҰнда екенӘн ділелдейтӘн айүаң болҰп табҰладӘқ киӘ осҰ с+з арңҰлҰ жіне بِيَدِه۪ مَقَال۪يدُ كُلِّ شَيْءٍ с+йлемӘ мен Çүни"барлҰң нірсенӘқ кӘлтӘ ОнҰқ ңолҰнда, бірӘнӘқ тҚйӘнӘн ашатҰн сол">маүҰнасҰн бӘлдӘредӘ. Б&л ауңҰмҰ кеқ ірӘ сансҰз үажап РубубиÇттӘ, маүаүҰ, уахдеттӘқ ділелӘ болҰп мҚлдем соңҰр емес адам к+ретӘндей дірежеде анҰң міселе.

МҰсалүа, аталүан ілгӘндей сансҰз ңазҰна ңоймалардҰқ бӘреуӘн ҚлгӘ ретӘнде айтар болсаң, ір ңайсҰсҰ зіулӘм аүаштҰқҰ. Иі,е тамаша гҚлдӘқ б+лшектерӘ мен таүдҰрҰнҰқ жоспарҰ жазҰлүан кӘп-кӘшене ңойма тірӘздес дін-дінектердӘ, т&ңҰмдардҰ алайҰң. ОлардҰқ кӘлтӘ ңолҰнда болүан МутасаррҰф-Ұ Хаким АллаҒ, бӘр тҚйӘр діннӘқ ауҰзҰн «ОÇн!» імӘрӘмен, +зӘнӘқ ңалп ілгӘтӘмен жҚйелӘ тҚрде +лшеммен ашадҰ. Сол секӘлдӘ жер шарҰ дейтӘн ңазҰнанҰ да жақбҰр дейтӘн кӘлтӘмен ашҰп, ондаүҰ шаүҰн ңойма тірӘздес сансҰз діндердӘ, шексӘз т&ңҰмдардҰ сондай-аң хайуандар мен ңуаттардҰқ бастау б&лаүҰ ж&мҰртндӘргеҰ, барлҰң ңойма ңазҰналардҰ барлҰүҰн бӘрге, еш ңатесӘз ашатҰнҰн, осҰлайша бҚкӘл ілемдегӘ Қлкен-кӘшӘ, к+зге к+рӘнетӘн барлҰң ңойма-байлҰңтардҰ +зӘнӘқ шексӘз ардҰ нӘмен, ираде ңалауҰмен, рахҰмҰмен, еркӘмен ірңайсҰсҰн +зӘне тін кӘлттерӘмен ашатҰнҰн бӘлӘп, к+збен к+ргӘқ келсе +зӘқнӘқ белгӘлӘ бӘр маүҰнада ңоймақ болүан ңалбрт-бесл) тҚкпӘрӘқе, миҰқа, денеқе, асңазанҰқа, бау-баңшақа жіне жердӘқ к+ркӘ болүан к+ктемге, ондаүҰ гҚлдерге, жемӘс жидектерге ңара! ОсҰнҰқ бірӘн +те жҚйелӘ тҚрде діл +лшеммен, таразҰмен, рахҰмҰмен, хикметке үажайң&дӘретӘмен жасап жатңанҰн жіне «КҚн фаÇ кҚн!» імӘрӘнен келген тҚрлӘ-тҚрлӘ кӘлттермен ашҰп жатңанҰн к+ресӘқ.

— 628 —
КӘп-кӘшкене ң&тҰдан бӘр батпан тӘптӘ кейде жҚз батпан ризҰңнесӘбелердӘ +те жҚйелӘ тҚрде шҰүарҰп жандҰларүа сҰндай-аат жасап тарту етедӘ. çпҰрай, осҰндай жҚйелӘ де тіртӘптӘ жіне к+реген, жіне бӘлӘктӘ, жіне шексӘз ауңҰмдҰ Әске сондай-аң, кездейсоң болуҰ істе мҚмкӘн емес +нерге, істе ңателеспейтӘн +лшкӘлдӘ ор билӘкке, жіне істе з&лҰмдҰң жасамайтҰн ідӘл басңаруүа соңҰр ңуаттҰқ араласуҰ, меқӘреу табиүаттҰқ ҚлесӘ болуҰ жіне ңолҰнан тҚк келмейтӘн, дҰм бӘлмейтӘн себептепҰ белңпал етуӘ мҚмкӘн бе!? БарлҰң заттҰ бӘр сітте к+ре алмайтҰн, бірӘн бӘрге басңара алмайтҰн бӘреу м&ндай керемет, жан-жаңтҰ хикмет пен +лшемге толҰ, үажап Әске, орасан басңармаүа асалҰп Ұ мҚмкӘн бе? Юсте, сонҰмен, барлҰң жаңсҰлҰң ңолҰнда, барлҰң нірсенӘқ кӘлтӘ +зӘнде болүан Мутасарфф-Ұ Рахим, Рабб-Ұ Хаким АллаҒтҰ танҰмайтҰн ірӘ жоңңа шҰүаратҰн жандарүа ілбетте,стап &دُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ аÇтҰнҰқ дегенӘндей жіҒаннам ңаттҰ ашуланҰп, хал тӘлӘмен бҰлай дейдӘ:"олар шексӘз ауҰр азабҰма лайҰң, олардҰ еш аÇудҰқ ңажетӘ жоң!".
ОНұНШұ КЮЛИМАӘгӘп жُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَد۪يرٌ М&нҰқ айүаүҰна ңҰсңа ишара: МҰна дҚние ңонаңҚйӘне келген аңҰлҰ бар ірбӘр адам к+зӘн ашҰп ңараса, мҰнанҰ к+редӘ: БӘр ң&дӘрет бҚкӘл үаланӘқ бӘсңарҰп т&р, жіне ОнҰқ шексӘз, еш ңателеспейтӘн ізіли м&хит ӘлӘмӘ бар жіне +те м&ңиÇт, ешңашан +лшемсӘз, пайдасҰз Әс жасамайтҰн сірміди хикмет пен инает-жірдемӘ бар. МӘне, осҰ хикмет, инает, ӘлӘмдӘ ңамтитҰн ң&дӘрет сансҰз зірреӘлӘмнӘ ірбӘрӘн шҰр айналдҰрҰп, к+птеген ңҰзмет атңартңанҰ секӘлдӘ жер шарҰн бӘр сітте, бӘр зақмен жіне бӘр жҰлда жиҰрма т+рт мҰқ ңашҰңтҰңтҰ шҰр айналдҰра жҚргӘзедӘ. ЖҰл мезгӘлӘнӘқ +нӘмдерӘн жан-жануарлар мен адамдарүа ңан&р екеқмен ікелетӘн болса, діл сол зақмен, діл сол уаңҰтта КҚндӘ +з орнҰна ңойҰп тартҰлҰс кҚш берӘп ж&лдҰз, үаламшарлардҰ жҚйелӘ тҚрде ж&мҰсңа жегӘп +зӘндӘк мӘндет жҚктейзаттҰңл сол ң&дӘрет бӘр мезетте +зӘнӘқ хикмет зақҰмен жер бетӘне жҚз мҰқ кӘтапңа &ңсайтҰн тҚрлӘ жандҰлардҰ аралас-ң&ралас шатастҰрмай, ңатесӘз жазадҰ. ОсҰлайша, &лҰ хаширдҰқ мҰқдаүан ҚлгӘ мҰсалдарҰн к+рсетедӘ. Діл сол ң&дӘрет, бӘр уаңҰтта аصَنْعَаүҰн жазҰп жіне +шӘретӘн таңта тірӘздӘ сан ң&бҰлтадҰ. Зірре б+лшектердӘ Çүни &саң б+лшектердӘқ ірңайсҰсҰн ңалам &штарҰ тірӘздес ілгӘ
— 629 —
кӘтаптҰқ нҚктелеӘ, солӘздӘ белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктеп ж&мҰс ӘстедӘ. Зіррелерге керемет ңабӘлет бергенӘ сондай, бейне бӘр дҚниедегӘ бҚкӘл с+здердӘ бӘлетӘндей, с+йлесушӘлердӘ танитҰндай дҰбҰстардҰ алҰп-берӘп, жеткӘзӘп-тасҰп отҰрадҰ, істе жала пайдҰ. ЯздерӘ кӘшкене ң&лаң, кӘшкене тӘл секӘлдӘ ңҰзмет етӘп, ауа ілемӘ АллаҒтҰқ імӘрӘ мен ңалау еркӘнӘқ таңтасҰ екенӘн ділелдейдӘ. МӘне, осҰ ңҰсңа т&жҰрҰмүа салҰстҰра отҰрҰп Жаратңан ЖнҰқ мҰүаламдҰ керемет бӘр ңала, зіулӘм сарай, үажап ңонаңҚй, тақүажайҰп кӘтап, м&үжизалҰ Ү&ран ӘспеттӘ жаратҰп, сонау алҰп үаламшарлардан, кӘшкене зірреге дейӘн бҚкӘл жаратҰлҰстҰ, шексӘз ілемдердӘ, кҚллӘ болмҰстҰ +зӘнӘқ соқсҰз Әлсиет, ережелерӘне сай, хикметӘне сійкес толҰң басңарҰп отҰрүанҰн жіне +зӘнӘқ шексӘз ң&дӘретӘнӘқ ӘшӘнен мол хикмет пен зор рахҰмҰн к+рсетедӘ. Сондай-аң, рубубиетӘнӘқ ӘшӘнен +зӘнنِ рімсӘз бар ірӘ жалүҰз екенӘн Айдай анҰң, КҚндей жарҰң тҚрде к+рсетӘп, танҰстҰрадҰ. Оүан жауап ретӘнде адам заттҰң иманүа келуӘн ңалап жіне +зӘн оүан жаңсҰ к+ргӘзудӘ маңсат етӘп, сонҰқ нітижор Қлк ң&лшҰлҰң етулерӘн мӘндеттеген. ЯзӘнӘқ жарҰлңауҰмен шҚкӘр етудӘ, мадаңтаудҰ ңалайтҰн осҰндай аса МейӘрӘмдӘ Рахман-Ұ РахимдӘ танҰмайтҰн, ң&лшҰлҰң етӘп РаббҰсҰн жаңсҰ к+руге тҰрҰспайтҰн адам бейнесӘндегӘ шайтандар да бар. МӘне, ілгӘ й кӘшкене Німруд, ПерүауҰн секӘлдӘ маң&лҰңтар ілбетте, тҚгелдей ауҰр ірӘ шексӘз болатҰн азапңа душар болмаң.
ОН БӨРӨНШӨ КЮЛИМА:>وَ اِلَيْهِ الْمَص۪يرُ Çүни АллаҒтҰқ міқгӘ ң&зҰрҰна, баңи ілемӘни менӘсҰз баңҰт мекенӘне тҚбӘнде сапар шегетӘн болмҰз. ЮлемдегӘ кҚллӘ жаратҰлҰстҰқ ңайтар жерӘ Сол. БарлҰң себептердӘқ &шҰ ОнҰқ ңолҰнда жіне ОнҰқ ң&дӘретӘмен боладҰ.тарҰндтер басңару ӘсӘне ң&рал ретӘнде пайдаланҰлатҰн жій бӘр перде. Олар киелӘ Ү&дӘреттӘқ асңаң абҰройҰна, &лҰңтҰүҰна шек келтӘрмей саңтап ңалу ҚшӘн ңҰзмет етедӘ. СебептердӘқ ешбӘн ҚшӘнңолҰнан жарату келмейдӘ, істе ісерӘ жоң. АллаҒтҰқ імӘрӘ мен ңалауҰ болмаса ешбӘр нірсе тӘптӘ, ешбӘр зірре ңозүала алмайдҰ, деген маүҰнанҰ бӘлдӘмӘздӘқБ&л кілимадаүҰ айүаңңа +те ңҰсңа ишара мҰнау:

БӘрӘншӘден; Б&л кілиманҰқ маүҰнасҰндаүҰ хашир, аңҰрет, міқгӘ +мӘр туралҰ жіне онҰқ келесӘтӘру бм секӘлдӘ наңтҰ ірӘ анҰң жҚзеге асатҰнҰна сену, иман ету, ділелдеу міселесӘн «ОнҰншҰ С+з» жіне онҰқ ңосҰмша жазбаларҰнда сондай-аң, "ЖиҰрма

— 630 —
тоُ وَ اҰ С+з" бен "Миуа рисалесӘнӘқ">ЖетӘншӘ міселесӘне жіне"мӘніжат">кӘтапшасҰ секӘлдӘ бӘр ңатар Иман жайлҰ жазҰлүан рисалелерге сӘлтеме жасадҰң. ШҰнҰмен ілгӘ сӘлтемелер де иманнҰқ осҰ шартҰ керемет тҚрде сансҰза алматармен ділелденген. Ол сӘлтемелерде дҚниÇнҰқ бар екенӘ ңалай анҰң болса, діл солай анҰң тҚрде аңҰреттӘқ де рас екенӘ еқ ңҰрсҰң кіпӘрге де ділелдеп мойҰемӘнӘқа міжбҚр ететӘндей дірежеде кҚштӘ баÇндалүан.

ЕкӘншӘден; ҮасиеттӘ Ү&ран КірӘмнӘқ Қштен бӘр б+лӘгӘ хашир мен аңҰрет жайлҰ. ЮрбӘр міселенӘ соүан ікелӘп тӘрейдӘ. Олай болса, Ү&раннҰқ аңиңат екенӘн ділелдейтӘн барлҰң м&үжизаҰстан н айүаңтар аңҰреттӘ растап ділелдейдӘ деген с+з. Сол секӘлдӘ М&хаммед (с.а.у.) пайүамбар екенӘн ділелдейтӘн барлҰң м&үжизалар да, бҚкӘл ділелдерӘмен хашир мен аңҰреттӘ ділелдеп, рас екенӘнен б&рҰк етедӘ. ЯйткенӘ, Ол кӘсӘнӘқ +мӘр бойүҰ бастҰ мҚддесӘ аңҰретке сендӘру болүанҰ секӘлдӘ барлҰң пайүамбарлар да міқгӘ +мӘр мен соқсҰз баңҰтң&дӘреденеқ алүа тартҰп адамзатңа сҚйӘншӘ берген едӘ. ОнҰ сансҰз м&үжизамен наңтҰ айүаңтармен ділелдеген. Олай болса, олардҰқ пайүамбар екендӘгӘн, адалдҰүҰн ділелдейтӘн барлҰң м&үжишҰ мід айүаңтар олардҰқ еқ Қлкен міселесӘ жіне ірдайҰмүҰ таңҰрҰбҰ болүан аңҰреттӘқ де хаң екенӘн жіне міқгӘ баңи +мӘр бар екенӘн ділелдейдӘ. ОсҰүан салҰстҰра отҰрҰп, басңа да шарттарҰн ділелдейтӘн бҚкӘл айүаңтар хаширдӘ Çүни +лгеділел,ңайта тӘрӘлудӘқ хаң екенӘн, міқгӘ баңҰт бар екенӘн бӘлдӘредӘ.

шӘншӘден, ЯзӘнӘқ толҰң кемелдӘгӘн, шексӘз ң&дӘретӘн, теқдесӘз рубубиетӘн к+ залҰмҚшӘн ілемдӘ керемет тҚрде, тақ үажайҰп жаратҰп, асңан хикметӘн к+рсету ҚшӘн жаратҰлүандардҰқ ірңайсҰсҰна белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктеп, тӘптӘ к+птеген ңҰзметтерхабар Ұндап тҰнбай ж&мҰс ӘстеткӘзген, сондай-аң, соқсҰз к+ркем есӘмдерӘнӘқ сіуле шуаңтарҰн к+рсету ҚшӘн, топ-топ ңҰлҰп, бӘрӘнӘқ артҰнан бӘрӘн ілемдердӘ жақартҰп болмҰс атаулҰнҰ мҰна ңонаңҚй ілемге, мҰна дҚниÇ дейтӘн емтихан алақҰна жӘбӘлӘмӘ мҰсал ілемӘне ң&рҰлүан аңҰреттӘк фотоаспаптармен олардҰқ суретттерӘн, жҚрӘс-т&рҰсҰн, Әстеген амалдарҰн тӘркуге алҰп аңҰрҰнда, +здерӘн демалҰсңа ш дауҰлҰ. Содан соқ, басңа топ, жҰлжҰмалҰ +зге дҚниÇлар ілгӘ сахнаүа +зӘндӘк басңа мӘндетпен, ИліҒи тҚрлӘ есӘмдерге айналҰң ңҰзмет атңару ҚшӘн келеддӘк бо олардҰ Сани-Ә ЗҚлжілал, Халиң-Ұ ЗҚлкімал бӘр АллаҒ жӘберӘп отҰрадҰ.

— 631 —

ЕндӘше, мҰна піни дҚниеде +зӘнӘқ аңҰл-ойҰмен +зӘнӘқ ЖаратушҰ ИесӘнӘқ бҚкӘл маңсаттарҰна жауап бере алатҰн ірӘ бҚкӘл ңабӘлетӘмен ОнҰ жаңсҰ кдай аск+ргӘзген, танҰп, басңаүа танҰстҰрүан жіне д&үа етӘп жалбарҰна аңҰреттегӘ міқгӘ баңҰттҰ с&раүан жіне аңҰлҰ болүандҰңтан тҚрлӘ уайҰм мен ңайүҰ шеккен, с+йтӘп жан-тінӘмен, бҚкӘл ңабӘлетӘмен наүҰз рахат, баңи +мӘр жіннаттҰ с&раүан мҰна адамзн ірӘ н сҰй-аңҰ бететӘн жердӘқ жіне жаза тартатҰн орҰннҰқ болмауҰ істе мҚмкӘн бе?! Жоң, болмауҰ істе мҚмкӘн емес! МӘне, осҰ ңҰсңа ишаранҰқ анҰңтамасҰ жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрмесӘ дійектӘ тҚрде Рисалей-Н&рда наңтжіне адалүандҰңтан соүан сӘлтеме жасап осҰ тереқ де Қлкен міселенӘ ңҰсңа ңайҰрамҰз.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
* * * * * *
— 632 —

ҮасиеттӘ Фатиха сҚресӘнӘқ м&хтасар +зегӘ, &шаңтндҰсҰ

[ шӘншӘ şсҚф медресесӘнде жалүҰз адамдҰң камерада аз уаңҰт &стап, кейӘн босатңан кезде к+рӘсуге келген кӘсӘлерге бӘр дірӘс берген едӘм. Б&л сонҰқ бӘр б+лӘмӘ]

ТҚрмедегӘ н&р шікфион>сӘне ңҰсңаша дірӘстен ҚзӘндӘ. Фатиха сҚресӘ теқӘз болса, б&л сонҰқ бӘр тамшҰсҰ жіне ол КҚн болса онҰқ жетӘ тҚстӘ жарҰүҰнҰқ бӘр сіулесӘ үана. М&нҰ баÇндаудҰ намаздаүҰ Фатиха бндаүан. НегӘзӘнде осҰ киелӘ ңазҰна жайлҰ ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ МектубтҰқ б+лӘмӘ ісӘресе, «Наүбуду» жайлҰ таңҰрҰпта, сондай-аң «Румуз-ата СеманиÇ", "Ишарат-ул Иүжаз» тіпсӘрӘ жіне басңа да Н&р кӘтам!

да б&л жайлҰ айтҰлүан болатҰн. Демек, сол керемет хош таңҰрҰптҰ иман шарттарҰмен байланҰстҰра отҰрҰп, айүаң-ділелдерге ишара тҚрӘнде намаз кезӘндегӘ тіфіккҚрӘмдӘ ңаүазүа тҚсӘруге міжбҚр болдҰм. ЕндӘ, бастардаүҰ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْم жарҰүرَّح۪يمِ кілимасҰн Рисалей-Н&рдҰқ екӘ-Қш кӘтабҰна сӘлтеме жасап, اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ с+зӘнен бастаймҰз.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ٭ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ ...الخ
Бلنُّور КЮЛИМА:>اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ м&нҰқ имандҰ ңуаттайтҰн айүаүҰна ңҰсңаша ишара ретӘнде бҰлай демекпӘз: Иі, пенденӘқ шҚкӘр етӘп, мадаң айтуүа себеп болатҰн арнайҰ тҚрде нҰүметқдар, ҰрҰс-несӘбе +те к+п-аң. ЮсӘресе, ңан мен ніжӘстӘқ арасҰнан таптаза, ңоректӘгӘ мол сҚттӘ ілжуаз т+лдерге арнайҰ жӘберу тақүаларлҰң ң&бҰлҰс. Ұқ маү-аң, ідейӘлеп жарҰлңау, сҰй-кіде беру, мейӘрӘмге толҰ сҰйлҰңтар тарату, сҰй-сиÇпат жер жҚзӘнде тӘптӘ, ілемнӘқ ір тарапҰнда болҰп жатҰр. ОлардҰқ аңҰсҰ, басҰнда"бисмиллаҒ">деп аÇсаттаңҰрҰнда"ілхамдулилліҒ">деу, ортасҰнда нҰүметтен"инүамдҰ">сезу Çүни нҰүметтӘқ арнайҰ берӘлӘп жатңанҰн бӘлу, сол арңҰлҰ РаббҰсҰн тану.

Сен +зӘқе ӘшкӘ ң&рҰлҰстарҰқа, асңазанҰқа ңарашҰ! Олар к+п нірсеге м&ңтаж жіне з.

ҚкӘр етӘп мадаңтап +зӘне ңажеттӘ ризҰң

— 633 —

несӘбелерӘн с&рап аладҰ да, рахаттанадҰ. ЕндӘ, ірбӘр тӘршӘлӘк иесӘн +зӘқе салҰстҰр. МӘне, осҰ жалпҰүа ортаң игӘлӘк, «иниза ңҰүа» орай, хал тӘлӘмен жіне +зӘндӘк т+л тӘлдерӘмен сансҰз маңтаулардҰқ айтҰлуҰ, анҰң тҚрде бӘр Маүбуд-Ұ Махмуд, бӘр МҚним-Ә Рахим АллаҒтҰқ бар екенӘн, ОнҰқ жалпҰлама толҰң рубелген,н КҚндей жарҰң анҰң к+рсетедӘ.

ЕкӘншӘ кілима:>رَبِّ الْعَالَم۪ينَ М&нҰқ айүаң-ділелӘне ңҰсңа ишара жасар болсаң: ЯзӘмӘз к+рӘп жҚргендей. МҰна ілемде мҰқ емес, миллиондаүан ілемдер, үаламшарлар +зара бӘр-бӘрӘмен араласң&ралас орналасңан. (ійелдқ ірңайсҰсҰнҰқ басңарҰлуҰ ір тҚрлӘ, жҚйесӘ +згеше, шарттарҰ б+лек-б+лек. Солай бола т&ра, керемет басңарҰлҰп &йҰмдастҰрҰлҰп жҚйелӘ тҚрде ңозүалуда. ЖҚйенӘқ кереметтӘгӘ сонша, бҚкӘл ілем бӘр параң секӘлдӘ бّ شَيْте РаббҰсҰнҰқ назарҰнда. БҚкӘл ілем бӘр кӘтаптҰқ жазҰлүан жолдарҰ секӘлдӘ, олардҰ ң&дӘрет пен таүдҰр ңаламҰ жазҰп, +шӘрӘп ңайта жазуда. ТеқдессӘз рубубиет, ИліҒи басңарудаүҰ шексӘз ӘлӘм, мол хикмет, бірӘн ңамтҰп жатңан рахҰм жіне +те м&ңиÇттҰл ілемдңаладҰ. Б&л ң&бҰлҰстан миллиондаүан ілемдердӘ реттеп жіне шҰр айналҰп бӘр тҰнбайтҰн ңозүалҰстаүҰ жаратҰлҰстҰ басңарҰп отҰрүанРАББ Л АЛЮМИН->нӘқ с+зсӘз бар екенӘнедаүан мӘндеттӘ тҚрде жалүҰз екенӘне куілӘк етӘп, жалңҰ-жалпҰ ілемдер анҰң тҚрде ділелдейдӘ. ОлардҰқ санҰ зіррелердӘқ шамасҰндай жіне зіррелерден ң&ралүан заттардҰқ санҰндай сансҰз ірӘ ірдайҰм, ірңашан куілӘк етедӘ. ОсҰндай н деп ақда Çүни зіррелерден бастап сонау КҚн жҚйесӘне дейӘн, денедегӘ жасушадан бастап жер жҚзӘнде жіне үаламнҰқ тҚкпӘртҚкпӘрӘнде болҰп жатңан осҰндай ң&бҰлҰстардҰ бӘр зақмен, бӘр рубубҰ мҰса, бӘр хикметпен бірӘн бӘрге басңарҰп отҰрүан ң&дӘреттӘ мойҰндамай жҚрген, сезбейтӘн, бӘлмейтӘн, к+рмейтӘн адам ілбетте шексӘз азаптҰ +зӘне тӘлеп алаүан нндай жандар аÇуүа, мейӘрӘмдӘлӘк к+рсетуге ешңандай да лайҰң емес.
ШӨНШӨ КЮЛИМА:>اَلرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ М&нҰқ айүаүҰна +те ңҰсңа ишара:

Иі, ілемде шексӘз рахҰмнҰқ бар екенӘ, аңиңат екенӘ діл КҚннӘқ жарҰүҰ сел жердк+зге к+рӘнӘп т&р. ЖарҰң КҚндӘ анҰң к+рсететӘнӘ секӘлдӘ мҰна к+з алдҰмҰздаүҰ рахҰмшҰлдҰң та перденӘқ артҰнда бӘр Рахман-ир РахҰм АллаҒтҰқ бар екенӘн к+рсетӘп, Ә едӘқ етедӘ.

— 634 —

Иі, РахҰмнҰқ мақҰздҰ бӘр б+лӘгӘ ризҰң болҰп табҰладҰ. Кейде, РахманнҰқ маүҰнасҰ «Раззаң» Çүни ризҰң берушӘ дегендӘ бӘлдӘредӘ. Ал, ризҰң болса ап-анҰң тҚрде Раззаң-Ұ Рахим АллаҒтҰ к+рсет кҚмінсондай, тӘптӘ кӘшкене аңҰлҰ бар адам мойҰндауүа міжбҚр.

МҰсалҰ, бҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ ризҰңтарҰ ісӘресе, ілсӘздердӘқ, ісӘресе т+лдердӘқ мейлӘ олۙжерде-ауада болсҰн кҚш ңуатҰнан, ерӘк ңалауҰнан тҰс тақүажайҰп тҚр, с+зстан жіне +зара +те &ңсас діндінектерден, су тамшҰларҰнан, топҰраң б+лшектерӘнен +ндӘрӘлуде. ТӘптӘ, аүаштҰқ басҰндаүҰ &Çда ңанатҰ ңатпаүан ілжуаз балапандарүа анасҰн тӘлалүҰш іскер секӘлдӘ ңҰзмет еткӘзӘп, ризҰң несӘбелерӘн тк етедкелӘп бергӘзедӘ. Жіне, аналҰң аш арҰстандҰ кҚшӘгӘне баүҰндҰрҰп ңоÇдҰ, тапңан жемтӘгӘн +зӘ жемей кҚшӘгӘне бергӘзедӘ. Басңа да жануарлар мен адам баласҰнҰқ ілсӘз нірестелерӘнебейкҚнтен каусар б&лаң тірӘздӘ +те дімдӘ, ңорегӘ мол, аппаң сҚттӘ ңҰзҰл ңан мен ңарҰндаүҰ ніжӘстӘқ ортасҰнан тап-таза тҚрде аүҰзҰп к+мекке жӘбередӘ. Ата-енелерӘн де т+лдерӘне мейӘрӘмдӘ ңамңорӘздӘ еүан. Сондай-аң, белгӘлӘ бӘр маүҰнада тӘршӘлӘгӘне ңажеттӘ су, ризҰң с&райтҰн аүаштарүа да +здерӘне тін ризҰң-несӘбелерӘн оп-оқай үажап тҚрде жҚгӘртӘп ңойүан. Жіне, заттҰң ңана емес, рухани да ризҰң с&райтҰн адами сезӘмдер рух, ка БитлаңҰл-ой, ңиÇл... оларүа да тиесӘлӘ ризҰң несӘбе мол тҚрде жаратҰлуда. Бейне бӘр, кҚллӘ үалам раушан гҚлӘнӘқ жапҰраңтарҰ немесе жҚгерӘ собҰүҰнҰқ сҰртңҰ ңабҰңтарҰ, к+йлектерӘ тірӘздӘ ңабат-ңабат ораулҰ жҚз мҰқдаүан тҚрлӘ-тҚрлӘ саналуан дастарханде б&сайдҰ. ЕндӘ, дҚниеде осҰндай ңанша дастархан, ңанша дімдӘ таүамдар, нҰүметтер болса, сонша тӘлде б+лек-б+лек, кҚлли-жҚзи тӘлдермен бӘр Рахман-Ұ Раззаң, Рахим-Ұ Кірим бӘр АллаҒтҰ мҚлдем соңҰр емес жандарүа к+рсетедӘ.

Егер, бӘкӘрӘ Ұлай десе, б&л дҚниедегӘ мусибат Çүни біле-жала, ңиҰншҰлҰңтар, жамандҰңтар м&ндай мол мейӘрӘмге шік келтӘредӘ, ҚйлеспейтӘн секӘлдӘ.

ЖауабҰ: "ТаүдҰр РисалесӘ" секӘлдӘ Н&р , шіддаларҰнда м&ндай тҰм +зектӘ де ңиҰн с&раңтардҰқ жауабҰ берӘлген болатҰн. Соүан сӘлтеме жасап, м&нда ңҰсңаша ишара ңҰламҰз.

ЮрбӘр себептӘқ, ірбӘр тҚрдӘқ, ірбӘр заттҰқ кҚлли - жҚзи, жалпҰүа ңатҰстҰ жіне жеке, жалпҰ-жаса даҚрлӘ атңарар мӘндеттерӘ боладҰ. Жіне ол атңарар ірбӘр мӘндеттердӘқ де к+птеген нітижелерӘ, берер

— 635 —
жемӘстерӘ боладҰ. Ол нітижелердӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘ пайдалҰ ірӘ жаүҰмдҰ, керемет ірӘ ңайҰрлҰ, жалпңайүҰсҰмшҰлҰң боп табҰладҰ. Тек, аз б+лӘгӘ үана ңабӘлетсӘздерге жіне б&рҰс ірекет еткендерге жіне жазалануҰ керек, тірбиеленуге лайҰң болүандарүа, сондай-аң, к+птеген игӘ жаңсҰлҰңтар беретӘндерге тана (мудҰ. Б&л ірине, сҰрт к+зге азүана жамандҰң, бӘр біле болҰп жаүҰмсҰз к+рӘнуӘ мҚмкӘн. Дегенмен, сол кӘшкене жамандҰң азүантай біле болмасҰн деп, РахҰм тарапҰнан ілنُورِهеп Çки жан-жаңтҰ оңиүа +зӘнӘқ ілгӘндегӘ мӘндетӘнен босатҰлса Çүни болмаса ол кезде бҚкӘл ңайҰрлҰ Әстер, тиӘмдӘ керемет нітижелер жҚзеге аспай ңаладҰ. Ал, бӘр жаңсҰлҰңтҰқ болмай ңалуҰ, жамандҰң жіне бӘр кÇүни б нірсенӘқ б&зҰлуҰ жаүҰмсҰз боп табҰлатҰндҰңтан ілгӘ болмай ңалүан нітижелер ңанша болса сонша, жаүҰмсҰз болҰмсҰз нірселер, мейӘрӘмсӘздӘктер орҰн аладҰ деген с+з. Демек, бӘр үана жамандҰң Çки жаүҰмсҰз оңиүа болмасҰшҰраүа аңҰрҰнда жҚздеген білелер, мейӘрӘмсӘз нітижелер пайда боладҰ. Б&л ірине, хикметке мҚлдем ңайшҰ, пайдалҰ Әске кераүар жіне АллаҒтҰқ РубубиÇтҰндаүҰ рахҰмүа ңайшҰ ң&бҰлҰс.
МҰсалҰ, ңар, суҰң, от, сел жақбҰрдҰқ ірңайсҰсҰнда жҚздеген хикмет, к+пِنَ مِпайдаларлар бар екенӘ рас. ЕндӘ, кейбӘр жалңау, олаң жандар б&рҰс ірекет ету арңҰлҰ +здерӘне зиÇнҰ тисе Çүни айталҰң ңолҰн отңа кҚйдӘрӘп алса, с+йтӘп оттҰқ жаратҰлҰсҰнда ешңандай пайда, рахҰм жоң десе оратуүае оттҰқ сансҰз ңайҰрлҰ да хикметке толҰ жаңтарҰ онҰқ +тӘрӘгӘн бетӘне басҰп, аузҰна ң&м ң&ÇдҰ.

ЮрӘ, адамнҰқ +зӘмшӘл іуестӘгӘ жіне ӘстӘқ соқҰн к+рдӘ анҰ соңҰр сезӘмдерӘ мҰна ілемдӘ басңарҰп т&рүан «рахҰмиÇт", "хакимиÇт", "рубубиÇт» дейтӘн ИліҒи зақдарүа +лшем, таразҰ бола алмайдҰ. ЮркӘм +з айнасҰмен, +з жаүҰмен ңарайдҰ.

МейӘрӘмсӘз тас жҚрек адамÇт барӘ м&қлҰ, ңарақүҰ, жабҰрңап т&рүан, з&лҰмдҰңңа толҰ к+редӘ. Ал, ілемге иман к+зӘмен ңараса, жетпӘс тҚрлӘ ісем к+йлек киген ж&маңтҰқ хор ңҰзҰ тірӘздӘ ң&лпҰрҰп тҚрлӘ рахҰм ру маңкмет, ңайҰрларүа толҰ, ірдайҰм кҚлӘмсӘреп т&ратҰн, рахҰмдҰ алҰп адам бейнесӘнде к+рӘнедӘ. С+йтӘп, адамзаттҰ кӘшӘ бӘр ілем, ал ірбӘр адамдҰ кӘшке, +ркендӘк бӘр ілем бейнесӘнде к+рсетедӘ. М&нҰ к+ргенде адам жан тінӘмен

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ ٭ اَلرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ ٭ مَالِكِ يَوْمِ الدّ۪ينِ

дейдӘ.

— 636 —
ТЯРТӨНШӨ +зӘмдӘ:>مَالِكِ يَوْمِ الدّ۪ينِ М&ндаүҰ айүаңңа ңҰсңаша ишара:
БӘрӘншӘден,>б&л дірӘстӘқ соқҰнда وَ اِلَيْهِ الْمَص۪يرُ айүаүҰ жайлҰ жіне хашир мен аңҰреттӘ ділелдейтӘн айүаңтар діл осҰ مَالِكِ يَوْمِ الدّ۪ينِ с+зӘнӘқ ишау, олкен имани тереқ аңиңаттарҰн ділелдеп, куілӘк етедӘ.

ЕкӘншӘден, "ОнҰншҰ С+здӘқ" аңҰрҰнда баÇндалүандай мҰна ілемнӘқ ЖаратушҰсҰ АллаҒтҰқ міқгӘ рубубиÇтҰ, шексӘз рахҰмҰ, мол хикметӘ, ізіли уі ібіди жімалҰ, жілалҰ, кімаат-Ұ АксӘз сипаттарҰ, жҚздеген есӘмдерӘ аңҰреттӘ наңтҰ тҚрде талап ететӘнӘ секӘлдӘ, ҮасиеттӘ Ү&ран мҰқдаүан аÇт-айүаңтарҰмен жіне М&хаммед (сҰқ н&р жҚздеген м&үжизат, ділелдерӘмен сондай-аң, бҚкӘл інбиÇлар жіне аспани кӘтаптар мен параңтар сансҰз ділелдерӘмен куілӘк ететӘн аңҰрет ілемӘндегӘ міқгӘ +мӘрге сенбеген адам, мҰна дҚниÇнҰқ +зӘнде +зӘн +зӘ кҚпӘрлӘктен туҰндайтҰн емдӘ з тозаңңа тастаүан болҰп, ірдайҰм жан азабҰн шегедӘ. "РіҒбер"ю(Жастар шҰраүҰ) аттҰ кӘтаптҰқ тҚсӘндӘргенӘ секӘлдӘ, кіпӘр ҚшӘн +ткен мен болашаң жіне ондаүҰ болмҰс ірдайҰм аÇңталҰп, жйӘн, Ж ңоштасатҰндҰңтан адамнҰқ рухҰ мен жанҰ шексӘз уайҰм мен ңайүҰ жеп, жіҒаннамүа бармай т&рҰп-аң, жіҒаннам азабҰн тартатҰн боладҰ.

шӘншӘден,>يَوْمِ الدّ۪يҰ жінеӘздӘ тҚрде Қлкен ірӘ ңуаттҰ айүаңңа Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлуге ишара ңҰладҰ.

БӘраң, осҰ жерге келгенде, кенет бӘр жаүдай осҰ айүаңтҰ баÇндаудҰ басңа уаңҰтңа шегеруге себеп болдҰ. МҚмкӘн, ңажеттӘаннан ңалмаүан болар. ЯйткенӘ, Н&р рисалелерӘ тҚннен кейӘн кҚндӘздӘқ, ңҰстан соқ к+ктемнӘқ келетӘнӘ ңаншалҰңтҰ анҰң болса, діл солай жҚздеген б&лтартпас айүаңтармен хаширдӘқ таса, олтҰнҰн, ңайта тӘрӘлудӘқ к+ктемӘ келетӘнӘн ділелдеген-дӘ.

БЕСӨНШӨ КЮЛИМА:>اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ М&нҰқ айүаүҰна ишара ңҰлмай т&рҰп аңиңатңа сійкес ңиÇлмен жасалүан саÇхаттҰ баÇндап беремтамай ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ Мектубта тҚсӘндӘрӘлгендӘктен ңҰсңаша тоңтап +темӘз.

БӘрде, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ м&үжизалҰң туҰстарҰн ӘздестӘрӘп отҰрүанҰмда Рисалей-Н&рда ісӘресе, Ишарат-ул Иүжаз тіпсӘрӘнде баÇндалүанкезде "Фітх">сҚресӘнӘқ соқҰндаүҰ аÇтта т+рт-бес

— 637 —
м&үжизанҰ сондай-аң, болашаңтан хабар беретӘн, тӘптӘ тарихи м&үжиза болҰп табҰлатҰн мҰна: اَلْيَوْمَ نُنَجّ۪يكналҰңтدَنِكَ аÇтҰнан керемет маүҰна к+рдӘм. ТӘптӘ, ірбӘр с+зӘнде бӘрнеше иүжаз сіулелерӘ бар екенӘн, тӘптӘ ірӘптерӘнӘқ +зӘнде м&үжиза тірӘздӘ т&жҰрҰмдар таптҰм. СосҰн, намазда ФатереметресӘн оңҰп т&рүанҰмда نَعْبُدُ نَسْتَع۪ينُ с+зӘндегӘ"нун">ірпӘнӘқ тақүажайҰп сҰрҰн бӘлдӘру ҚшӘн к+кейге бӘр с&раң келдӘ."Неге,>اَعْبُدُ اَسْتَع۪ينُÇүни "Мен үибадат ңҰде жоңжіне мен к+мек с&раймҰн!">демей"нун">ірпӘмен"мҚтікіллим-Ә маалүайҰр">Çүни"БӘз саүан үибадат етемӘз ірӘ сҰйҰнамҰз">дедӘ?
Кенет, осҰ "нун" ірпӘ ңиÇлҰма ңаңпа болҰп бӘр саÇхат жасауүа мҚмкӘндӘк тудҰ. Сонда, намдердӘқамаүатпен оңудҰқ мол пайдасҰ мен тереқ сҰрларҰ ашҰлдҰ. Сондай-аң, Ү&раннҰқ бӘр ірпӘнӘқ м&үжиза екенӘне к+зӘм жеттӘ. Үалай десеқӘздер, мен сол уаңҰтта СтамбулдаүҰ Қлкен БаÇзит мешӘтӘнде намаз оңудай аүанмҰн. Намазда اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ дедӘм. Үарасам, осҰ мешӘттегӘ жамаүат мен секӘлдӘ اِهْدِنَا деп, менӘқ айтңанҰма толҰң ҰүҰ Қшп اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ с+зӘндегӘ д&үамдҰ растап отҰр. ЕндӘ, таүҰбӘр маүҰна ашҰлдҰ. БҰлайша, Стамбул ңаласҰндаүҰ бҚкӘл мешӘттер бӘрӘгӘп Қлкен де алҰп БаÇзит мешӘтӘ т ризаӘ к+рӘндӘ. Олар да діл мен секӘлдӘ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ اِهْدِنَا деп, менӘқ айтңанҰма"Юмин!">деп, растап ңоштауда жіне маүан бӘр маүҰнада менӘқ шапаүатшҰларҰм тірӘздӘ. Сонда, ңиÇлҰмда таүӘп т&рперде ашҰлҰп м&ндай маүҰна шҰңтҰ:

Ислам ілемӘ Қлкен мешӘт тірӘздӘ. МеккедегӘ Үаүба сол мешӘттӘқ михрабҰ, ал бҚкӘл намазхан м&сҰлмандар сап тҚзеп ілгӘ киелӘ михрабатҰ айнетӘншӘздерӘн ңаратҰп мен сиÇңтҰ деп ірбӘрӘ баршанҰқ атҰнан д&үа тӘлеп, сенӘмдӘ тҚрде +здерӘнӘқ ниеттерӘн бӘлдӘрӘп ірӘ бӘрӘнбӘрӘ растап, бӘр-бӘрӘне шапаүатшҰ болуда. +зӘн еше &лҰ да Қлкен жамаүаттҰқ &станүан жолҰ ңисҰң болуҰ, ңойүан маңсатҰ б&рҰс болуҰ мҚмкӘн емес жіне д&үаларҰ жауапсҰз керӘ ңайтарҰлуҰ ісаид-ҚнкӘн емес. Шайтани уісуісаларүа жол жоң!".>МӘне, мен осҰнҰ ойлап ірӘ намаздҰ жамаүатпен оңудҰқ ңҰруар пайдасҰн к+збен к+ргендей растап омзат тҰмда таүҰ бӘр перде ашҰлдҰ.

— 638 —

БҚкӘл ілем зақүар алҰп мешӘт тірӘздӘ, ондаүҰ жаратҰлҰс жаппай &лҰ намаз оңҰп жатңандай. ЮрңайсҰ +зӘне тін үибадатпен ш&үҰлданҰп хал-жаүдаймен белгӘлӘ бӘр маүҰнада намаз оңҰҰлҰ ңоуд-Ұ ЗҚлжілалдҰқ рубубиÇтҰна Çүни жойңҰн билӘк пен басңаруҰна мойҰн&сҰнҰп ауңҰмдҰ тҚрде ң&лшҰлҰң арңҰлҰ жауап беру ҚшӘн ірбӘрӘ жалпҰнҰқ куілӘктерӘн, тіухид, &үҰмҰн, шҰнайҰ имандарҰн бекӘтӘп +зара куілӘк етуде. Мен осҰүан куі ірӘздӘотҰрүанда кенет таүҰ да бӘр перде ашҰлдҰ.

Үалайша, мҰна алҰп адамүа &ңсас үалам +зӘнӘқ хал тӘлӘмен жіне б+лшектерӘ ңабӘлет тӘлӘмен жіне м&ңтаждҰң тӘлӘмен жіне саналҰ жаратҰлҰс болса с+збен اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِе к+п نَسْتَع۪ينُ Çүни"тек Саүан үана ң&лшҰлҰң етемӘз жіне тек Саүан үана сиҰнамҰз">дейдӘ жіне ЖаратушҰсҰнҰқ ңамңор рубубиÇтҰна бас иӘп толлжайдҰҰнадҰ діл сол секӘлдӘ, менӘқ денемдегӘ зіррелер мен сезӘмдер де ЖаратушҰ ИесӘнӘқ рубубиÇтҰна мой&нсҰнҰп с+зсӘз баүҰнадҰ. ЯзӘнӘқ м&ңтаждҰүҰн бӘлдӘрӘп اِيَّاكَ نَعْبіне осاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ деп, АллаҒтҰқ імӘрӘ мен ңалауҰна ңарай ірекет етедӘ. Олар ір сіт Жаратңан ИесӘнӘқ инаетжірдемӘне, рахҰмҰна, ңамңорлҰүҰна м&ңтаж екендерӘн к+рсзӘндӘк ОсҰлайша, намаздҰқ жамаүатпен оңҰлуҰнҰқ киелӘ сҰрҰн ірӘ"нун">ірпӘнӘқ тақүажайҰп м&үжизалҰүҰн тақдана ңҰзҰңтап,"нун">ірпӘнӘқ есӘгӘнен кӘргенӘм секӘтҰқ аййта шҰңтҰм."ЮлхамдулиллаҒ!">дедӘм. اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ с+зӘн ілгӘ Қш жамаүаттҰқ атҰнан жіне сол ҚлкендӘ-кӘшӘ серӘктерӘмнӘқ атҰнан айтудҰ ідет ңа +мӘр СонҰмен, кӘрӘспе бӘттӘ. ЕндӘ, таңҰрҰбҰмҰзүа ораламҰз. اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ ишара ңҰлҰп т&рүан айүаңңа +те ңҰсңа ишара жасаймҰз.

БӘрӘншӘден; к+збен к+рӘп жҚргенӘмӘздей ілесӘнденҰқ ӘшӘнде жер жҚзӘнде жойңҰн жіне бӘр тҰнбастан +те жҚйелӘ тҚрде ңҰзу ңозүалҰс, ңарңҰндҰ ірекет жҚрӘп жатҰр. М&нҰ +те мейӘрӘмдӘ жіне бірӘн алдҰн ала ділме-діл &йҰмдастҰратҰн «М&қгӘ баубубиÇт» жасауда. Ол рубубиÇт сансҰз тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ жалбарҰнуҰна, жалҰнҰп к+мек с&рауҰна, д&үаларҰна аса хикметпен ңамңор тҚрде, ірңайсҰсҰна жекеақданаӘс жҚзӘнде жауап беруде. СонҰмен ңатар, «М&тлаң УлухиÇт» байңалуда. Ол, барлҰң болмҰс атаулҰнҰ ісӘресе, жандҰлардҰ ісӘресе, адамзаттҰ болмҰс табиүатҰнсӘн. МірӘ

— 639 —

+з ерӘктерӘмен мҰқдаүан тҚрде +зӘне ң&лшҰлҰң еткӘзуде. М&нҰ аңҰлесӘ бҚтӘн имандҰ жандар наңтҰ тҚрде байңйдҰ. ЮрӘ ол туралҰ аспан Аүзамптар, інбиÇлар хабар беруде.

ЕкӘншӘсӘ,>نَعْبُدُ с+зӘнӘқ "нун" ірпӘнӘқ бӘлдӘргенӘндей жоүарҰда аталүан Қш жамаүаттҰқ ірңайсҰсҰ жалпҰ бар ділелӘрге тҚрлӘтҚрлӘ табиүатҰна сай болмҰсҰ мен +з ңалауларҰмен үибадат ңҰлҰп шҚкӘршӘлӘк етӘп, ң&лшҰлҰң жасап жатңанҰнан анҰң тҚрде Маүбуд АллаҒтҰқ бар екенӘн бӘлемӘз. Жіне نَسْаң(Хасُ с+зӘнӘқ "нун" ірпӘнӘқ бӘлдӘргенӘндей жоүарҰда аталүан Қш жамүаттҰқ Çүни үаламнан бастап, сонау аүзалардаүҰ зіррелерден ң&ралүан жамаүаттҰқ ірңайсҰсҰ жеке-жеке хіл тӘлдерӘмен, Әс-ірекеттерӘмен жалбарҰннҰқ она етедӘ. ОлардҰқ д&үа тӘлектерӘне жауап беретӘн, к+мектесетӘн, д&үаларҰн ңабҰл алҰп, ңамңорлҰң жасайтҰн аса мейӘрӘмдӘ Ү&дӘреттӘқ бар екендӘгӘне шіксӘз-шҚбісӘз куілӘк етедӘ.

МісеӘн байиҰра шӘншӘ С+здӘқ">баÇндаүанҰндай жер бетӘндегӘ кҚллӘ жаратҰлҰстҰқ Қш тҚрлӘ д&үаларҰ керемет тҚрде, тақүажайҰп жіне кҚтпеген жерден ңабҰл болуҰ Рабб-Ұ РахҰм, Мужиб АллаҒтҰқ бар екенӘн анҰң к+рсетедӘ.

Иі, дін-дінектеүраж тмдар, ңабӘлет тӘлдерӘмен ірңайсҰсҰ к+ктеп-к+герӘп аүаш болуҰ ҚшӘн, Жаратңан ИесӘне д&үа етӘп с&раүан кезде к+з алдҰмҰзда ңабҰл болуда. Сол секӘлдӘ, жанжануарлаомбасҰажеттӘктерӘ м&ңтаждҰң тӘлӘмен с&раүанда +здерӘнӘқ ңолҰ жетпейтӘн жерден ризҰң несӘбелерӘ, тӘршӘлӘкке ңажеттӘ заттарҰ кҚш-ң&дӘретӘнен тҰ боладп-тӘлектерӘ, д&үаларҰ к+з алдҰмҰзда ңабҰл болуҰ жіне олардҰ демеп, к+мектесӘп оларүа бейсана жаратҰлҰстҰ діл уаңҰтҰнда хикметпен жірдем етуӘ Хале ме? ірим АллаҒтҰқ бар екенӘне ашҰң тҚрде куілӘк етедӘ. МӘне, д&үанҰқ осҰ екӘ тҚрӘне салҰстҰра отҰрҰп с+збен, тӘлмен жасалүан д&үалардҰқ барлҰң тҚрӘ ісӘресе, пайүамбарлардҰқю(ілейҒиассалам)>жіне ерекше т&лүалардҰқ д&үа-тӘлектерӘ тақүажайҰп тҚрдеен, ңа болуҰ اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ с+зӘнӘқ уахданиÇт айүаүҰн растап бекӘте тҚседӘ.
АЛТұНШұ КЮЛИМА:>اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَ М&нҰқ айүаүҰна ңҰсңаша ишара бҰлай боскергеИі, бӘр жерден екӘншӘ бӘр жерге апаратҰн жолдҰқ жіне бӘр нҚктенӘ алҰс бӘр нҚктемен
— 640 —

ңосатҰн сҰзҰңтардҰқ еқ ңҰсңасҰ, еқ д&рҰсҰ болмаң. М&нҰ арабша «м&стаңим» деп атайдҰ. Діл сол секӘлдӘ, руханиÇтта, рухани жолдарда, ңалби &станқ алдҰа еқ д&рҰсҰ, еқ м&стаңимҰ онҰқ, еқ ңҰсңасҰ жіне еқ оқайҰ болҰп табҰладҰ.

МҰсалҰ, Рисалей-Н&рдаүҰ барлҰң теқеулер, сондай-аң кҚпӘрлӘк пен иман жолдарҰнҰқ салҰстҰрмала иманлдарҰ бірӘ бӘр ауҰздан иман мен тіухид &үҰмҰ +те ңҰсңа ірӘ д&рҰс, м&стаңим ірӘ оқай екенӘн к+рсетедӘ. МҰна үалам, ір нірсесӘ д&рҰс, хи шҰүҰс толҰ, еқ ңҰсңа жолмен ірӘ еқ оқай тҚрде орнҰ-орнҰна ңойҰлүан. Демек, мҰна ілемде ілбетте, кҚпӘрлӘкке, ширкке жол жоң, жіне болуҰ істе мҚмкӘн емес. Олай болса, иман мен тіухид &үҰмҰ мӘ Али ламүа КҚндей ңажет тӘптӘ, солай болуҰ уіжӘп. Сондай-аң, адамнҰқ мӘнез-ң&лңҰ т&рүҰсҰнан алүанда "сҰрат-Ұ м&стаңим" Çүни Ислам, +те оқай ірӘ тиӘмдӘ, тҰм ңҰсңа ірӘ есендӘк жолҰ.

Міселен, адам болашҰл-сезӘмӘ "сҰратал м&стаңимнен" тайса Çүни орта жол болүан хикметтен айрҰлса жіне +те оқай, пайдалҰ, тиӘмдӘ тура жолдан шҰңса, с+йтӘп «ифрат"ю(асҰра сӘлтеу) не "тіфрит"ю(мардҰмсҰз, кемшӘн) жолүа тҚсӘп адасса айланҰÇндҰ "жірбізіге" Çүни ңисҰңтҰ тҚзу, тҚзудӘ ңисҰң к+рсететӘндей аңҰлг+йлӘкке &шҰрайдҰ жіне басңа біле болатҰн есуастҰңңа &рҰнадҰ. ЖолдҰ &затҰп ңауӘп-ңатерге душар боладҰ. Сондай-аң, ашу-Ұза сезӘмӘ де егер "м&стаңимнен» Çүни тура жол кше тітҰн батҰрлҰңтҰ, ер жҚректӘлӘктӘ жоүалтса «ифрат» дірежеде +те зиÇндҰ, з&лҰмдҰңңа толҰ тиран, озбҰрлҰңңа, тасжҚректӘкке &шҰрайдҰ. Ал «тіфрит» деқгейӘне тҚсӘп кетсе ңор болҰп тҰм ауҰр сужҚрек, ңорңаңтҰңңа &шҰрайдҰ. С+йтӘп, тура жолдан таŞдҰқ таүай ретӘнде ірдайҰм Қрей билеп, ар-ожданҰ азап шегедӘ. Сондай-аң, адам бойҰндаүҰ хайуани сезӘм, ң&марлҰң та сау-саламат, д&рҰс баүҰт «сҰратал м&стаңимдҰ",>жоүалтса ар-намҰстан айҰрҰлҰп "ифраттҰқ» кесӘрӘнен Çүни асҰра сӘлтеу дірежесӘнкен. ЮңаралҰңңа, пасҰңтҰңңа, ніпсӘң&марлҰңңа салҰнадҰ. Ал, «тіфрит» ңҰлса Çүни кемшӘн, +те т+мен деқгейге тҚсӘрӘп жӘберсе кетсе, «Эумудңа» душар боладҰ Çүни нҰүметтӘқ ліззатҰн сезбейтӘндқӘске гейде рахаттан маң&рҰм ңаладҰ. МӘне, б&лар, рухани кеселдӘқ азабҰ.

ОсҰлай салҰстҰрҰп ңарасаң, жеке +мӘрде болсҰн, ңоүам +мӘрӘнде болсҰн барлҰң міселеде «сҰратал м&стаңим» жолҰ еқ тиӘмдӘсӘ жіне еқ оқайҰ ірӘ еқ ңҰсҰлҰстҰЕгер «сҰратал м&стаңим» Çүни тура жолдан

— 641 —
тайса жол &заң ірӘ ңауӘптӘ, білесӘ к+п болмаң. اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَ Демек, д&үасҰ лдегензм&ндҰ, ауңҰмҰ кеқ ірӘ керемет ң&лшҰлҰң болҰп табҰладҰ. СонҰмен ңатар, тіухидтҰқ айүаүҰн меқзеп, хикмет дірӘсӘн берӘп ахлаң тілӘмӘн, мӘнез-ң&лҰң сабаүҰн Ұ п&тх.
ЖЕТӨНШӨ КЮЛИМА:>صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ М&нҰқ айүаүҰна ңҰсңаша ишара:
БӘрӘншӘден,>عَلَيْهِمْ кӘмдер деген
مِنَ النَّبِيّ۪يҰп кетلصِّدّ۪يق۪ينَ وَالشُّهَدَٓاءِ وَالصَّالِح۪ينَ
сауалүа аÇтҰ жауап берӘп адамзат ілемӘнде"м&стаңим">иелерӘн Çүни тура жол нҰүметӘне б+ленген т+рт топтҰ баÇндай келе, олардҰқ басшҰлҰқ зақ мҰсалҰ اَلنَّبيّ۪ينَ с+зӘмен М&хаммед АлейҒиссалату уассаламүа, وَالصِّدّ۪يق۪ينَ с+зӘмен Юбу БікӘр СҰддҰңңа (р.а.), وَالشُّهَدَٓاءِ с+зӘмен Омар (р.а.), Осман (р.а.) жіне Алилерге, радиаллаҒу анҒум ишара етӘп ардаңтҰ пайүамбардан (с.а.н он бйӘн СҰддҰң (р.а.), одан соқ Омар (р.а.), Осман (р.а.) жіне Али (р.а.) ҚшеуӘ шіҒид ірӘ халифа болатҰнҰн алдҰн ала үайби хабар беру арңҰлҰ +зӘнӘқ м&үжизалҰүҰн Çүни тақүажай еткеннӘн к+рсетедӘ.

ЕкӘншӘден, АдамзаттҰқ еқ жоүарүҰ міртебелӘсӘ, еқ м&стаңимдерге Çүни тура жолдаүҰ еқ адалҰ осҰ т+рт топ, ежелден берӘ к+птеген ділелдермен,рнамалз кіраматтармен, тақүажайҰп м&үжизалармен бар кҚшӘн салҰп, к+пшӘлӘкке мойҰндатңан міселесӘ тіухид Çүни АллаҒтҰқ бӘр екендӘгӘ. Юлбетте ол КҚндей жарҰң, Айдай анҰң міселе. М&нкӘм орнсҰз кҚн к+семдер жҚз мҰқдаүан м&үжизалар арңҰлҰ, шексӘз айүаңтар келтӘрӘп наңтҰлҰүҰ аңиңат екенӘ ділелденген «тіухид» жіне «Ужуб-у Ужуд» секӘл м&ндаң міселелерде, барлҰүҰ бӘрлесе &жҰмдасуҰ б&лтартпас ділел, Қлкен айүаң болҰп табҰладҰ. АпҰрм-ай, ілемнӘқ жаратҰлуҰна бастҰ себеп, жіне онҰқ нітижесӘ, жер жҚзӘнӘқ халифасҰ, кҚллӘ тӘрӘ жандардан артҰң жаратҰлүан, +те ңабӘлетеше жҰдамзат дейтӘн болсаң, сол адамзаттҰқ еқ м&стаңимдерӘ, еқ адалдарҰ, сенӘмдӘ &стаздарҰ, жетекшӘлерӘ, кемелдӘктӘқ шҰқҰна

— 642 —

жеткен ілгӘ аталмҰш т+рт топ бӘр ауп, тҰнрастап хабарлаүан аңиңатңа сондай-аң, оүан бҚкӘл ілемдӘ ділел к+рсетӘп «хаңңалÇңин", "айнелÇңин", "илмелÇңин» дірежеде анҰң &лҰ шҰндҰңңа сенбей, жоңңа шҰтҰқ ба бейбаңтар орасан зор ңҰлмҰс, ауҰр кҚні жасаүан болҰп шексӘз азапңа, ауҰр жазаүа лайҰң болмай ма!

СЕГӨЗӨНШӨ КЮЛИМЮ:
غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّٓالّ۪ينَ

М&нҰқ айүаүҰна ңҰсңаша ишара: адамзліззатихҰ жіне КиелӘ кӘтаптар небӘр оңиүалардҰ алүа тартҰп, тҚрлӘ мілӘметтер мен санңилҰ к+рӘнӘстер арңҰлҰ бӘзге бҰлай дейдӘ: «СҰратал м&стаңим» жолҰндаүҰ пайүамбарларүаю(алеҒиссалату ассалам)>мн;>Соқн медет келӘп, д&үа-тӘлектерӘ діл с&раүанҰндай ңабҰл болүан жіне ңарсҰластарҰна Çүни кіпӘрлерге жҚздеген мірте дер кезӘнде біле келген, аспани апатңа &шҰрап соңңҰ жеген. МӘне, б&л оңиүалар бӘзге наңтҰ тҚрде мҰна ілемстҰң Ұне кҚллӘ адамзат пен болмҰстҰқ «ЮдӘл", "М&хсин", "Кірим", "Азиз", "ҮаҒҒар» басңарушҰсҰ, РаббҰсҰ бар екенӘн к+рсетедӘ. Ол Жаббар АллаҒ, Н&х, ИбраҒим, М&са, Худ, Салих сҰндҰ пайүамбар ң&лдарҰн тақүажайҰп тҚрде жеқӘске жеткӘзӘп саңтаӘлӘк б&йҰрҰп білелерден ң&тңарҰп отҰрүан. Ал, олардҰқ д&шпандарҰ Самуд, Ад, ПерүауҰн сҰңҰлдҰ залҰм, кіпӘр ңауҰмдар пайүамбарларүа ңарсҰ шҰңңанҰ ҚшӘн дҚниÇда жаза ай Әлте бастарҰна небӘр с&мдҰң, аспани білелер келӘп жермен жексен болүан.

Рас, Адамзат тарихҰнда екӘ жойңҰн аүҰм +зара ңаңтҰүҰсҰп ңатар келедӘ. ОлардҰқ бӘрӘ "м&стаңим" жолдҰ &стап, АллаҒтҰқ нҰүметӘнеҰ жолдген жіне екӘ дҚниенӘқ баңҰтҰн иеленген пайүамбарлар, жіне олардҰқ артҰнан ерӘп, салих, ӘзгӘ амал жасаүандар, иман келтӘрген абзал жандар. Олар ілемдегӘ хаңиңи ісем-ідемӘлӘкке, керемет тіртӘпке, үажап кемелдӘкке сай ірекет етӘп тура жолда д&рҰӘп жҚртта жҚргендӘктен, мҰна ілем ИесӘ АллаҒтҰқ жарҰлңауҰна б+ленгендер жіне екӘ дҚниÇнҰқ жаңсҰлҰүҰна ие болҰп, артҰнан ерген адамзаттҰ перӘште дірежесӘне тӘптӘ, одан да жоүарҰ +рлеуӘне себеп болҰп, дҚниÇда иман аңиңаттарҰ арңҰлҰ рухани ж&маң кешӘп,п болатте міқгӘ баңҰтңа б+лену дейтӘн зор нҰүметке б+ленгендер.

ЕкӘншӘ аүҰм болса, «м&стаңим» жолдҰ тастап, «ифрат» пен «тіфритке» &шҰрап Çүни асҰра сӘлтеп не кем ңалдҰрҰп аңҰрҰнда аңҰл, сезӘмӘн азаптаушҰ, уайҰм мен ңайүҰүа салушҰ ң&ралү Яйтке

айналдҰрүандҰңтан табиүаттарҰ б&зҰлҰп, бейшара хайуаннан бетер деқгейге тҚскен жіне Қлкен з&лҰмдҰң жасаүанҰ ҚшӘн дҚниÇда АллаҒтҰқ ңаҒарҰна &шҰрап, білеге душар болүандар. Сондай-аң олар адасудҰқ кесӘрӘнен - аңҰлегӘ хоандҰңтан-ңоршаүан ортасҰн, айналасҰн ңайүҰлҰ, жаппай жҰлап-сҰңтаүан, +кӘнӘштӘ, м&қлҰ бейнесӘнде к+рген. Жан-жануарлар жаппай +мӘрден ңош айтҰсатҰн байү&стар, дҚниÇнҰ ңасапхана секӘлдӘ бҚкӘл да, Ү&нуарлардҰ +лтӘрӘп азаптайтҰн жер, аласапҰран бейнеден к+рӘп жанҰ б&л дҚниÇнҰқ +зӘнде маүҰнауи жіҒаннамүа тҚсӘп, рухани азап шеккен. Ал, аңҰретте болса +здерӘн соқсҰз азапңа душар еткен.

МӘне, Фатиха сҚресӘнӘқ соқҰнда

اَلَّذ۪тҰна ңنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ٭ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّٓالّ۪ينَ

аÇтҰ адасңан екӘ топтҰ меқзеп кҚштӘ дірӘс беруде. НегӘзӘнде б&л аÇт Рисалей-Н&рдаүҰ бҚкӘл теқеулердӘқ ңайнар к+зӘ, &стазҰ, б&лаүҰ болҰп та жіне . Ендеше, Рисале Н&р жҚздеген теқеу, мҰсалдармен осҰ аÇттҰ тіпсӘрлеген екен, бӘз де соүан сӘлтеме жасап ишараүа ңанаүат еттӘк.

ТОҺұЗұНШұ КЮЛИМА:>اٰم۪ينَ Б&үан ңҰ Қндешара. СонҰмен, نَعْبُدُ نَسْتَع۪ينُ с+зӘнде"нун">ірпӘ Қш Қлкен жамаүаттҰ, ОнҰқ ӘшӘнде Ислам ілемӘндегӘ муаҒҒидин жамаүатҰн, Çүни бӘр Ү&дайүа сенушӘлердӘ ісӘресе сол сітте намазда т&рүан миллиондаүан жамаүаттҰ н&сңап, к+рсеелердӘздӘ сол жамаүаттҰқ ӘшӘне енгӘзедӘ жіне, жасаүан д&үа-тӘлектерӘн, айтңан с+здерӘн ңайталатҰп нҰңтап бекӘтуге, белгӘлӘ бӘр маүҰнада шапаүатҰна ортаң болуүа мҚмкӘндӘк туүҰзадҰ екен, олай болса, бӘз даүҰ осйдап ін">с+зӘ арңҰлҰ ілгӘ муаҒҒидин жамаүаттҰқ, намазхан жандардҰқ д&үасҰна ңосҰлҰп айтңандарҰн растап, к+мек с&рап жалбарҰнүан тӘлектерӘ ңабҰл болсҰн деген маүҰнада"Юмин">с+зӘмен бӘз де ңолдап жалбарҰнамҰзмейтӘнайша, бӘздӘқ шектеулӘ ң&лшҰлҰүҰмҰз, азүантай д&үа-тӘлектерӘмӘз шексӘз болҰп, ауңҰмҰ кеқ ң&лшҰлҰңңа айналадҰ. С+йтӘп, АллаҒтҰқ кҚлли Çүни жалпҰлама, шексӘз РубубиÇтҰна бӘз де кҚллй жауап ңатңан боламҰз.

апҰнан имани бауҰрластҰңтҰқ, Ислами бӘрлӘктӘқ саÇсҰнда ірбӘр намаз кезӘнде Ислам ілемӘ бейне бӘр алҰп мешӘт тірӘздӘ, ӘшӘнде милиондаүан намазхандар, Қлкен жамаүат болҰп ҰнтҰмаң ң&рҰп

— 644 —

Сондайуи радиолар арңҰлҰ Фатиха сҚресӘндегӘ «Юмин» с+зӘ ауңҰмҰ кеқ шексӘздӘкке ие боладҰ. БӘрүана «Юмин» с+зӘ миллиондаүан "Юмин" с+здерӘ секӘлдӘ санҰ артҰп к+бейӘп кете жеткӘСӘлтеме): МӘне, ірбӘр адам дірежесӘне ңарай ң&рманҰқ бӘр дінӘ, т&ңҰмҰ ң&рма аүашҰн ңамтҰп т&жҰрҰмдайтҰнҰ секӘлдӘ. Ол да осҰ киелӘ тереқ аңиңаттан +з ҚлесӘн аладҰ жіне рухани кемелденген кімӘл адам да ң&рма аүашҰ тп дірӘ +з ҚлесӘн аладҰ. БӘраң, ізӘрге ілӘ рухани дамҰмаүан адам ФатиханҰ оңҰп т&рүанда б&л маүҰнанҰ ідейӘлеп еске алҰп, ойламауҰ керек. СебебӘ, ң&зҰрүа зиÇнҰ тиедӘ. Егер, орӘн к+жеге жеткен болса, онсҰз да б&л маүҰналар +здӘгӘнен келедӘ.

ТҚсӘнӘктеме: ОсҰ сӘлтемеде, &стаздан "ідейӘлеп" деген с+здӘ ңалай тҚсӘнемӘз деп, с&рап едӘк, &стаздҰқ берген жауабҰ бҰлай болдҰ:

шӘншӘ şсҚф медресесӘндегӘ

Рисалей Н&р ш

— 646 —
маңтанҰшҰ сберӘп,-аң, لَوْلَاكَ لَوْلَاكَ لَمَا خَلَقْتُ الْاَفْلَاكَ маңтау с+зӘне б+ленген кӘсӘ. НегӘзӘнде М&хаммеди аңиңат (с.а.у.) ілемнӘқ жаратҰлуҰна бӘрден-бӘр себеп жіне ол, ірӘ ілемнӘқ нітижесӘ, ң&ндҰ жемӘсӘ болҰп табҰладҰ. Сол секӘлдӘ, мҰна ілемнар?"
#Ұз кемелдӘгӘ жіне ЖаратҰлҰс Жімал-Ә ЗҚлжілалдҰқ баңи айналарҰ екенӘ жіне есӘм сипаттарҰнҰқ сіуле шуаңтарҰ, хикметке толҰ белгӘлӘ бӘр мӘндетӘ бар +нер туҰндҰларҰ екенӘ жіне маүҰнасҰ тереқ жазба хаттар, сондайаң, міқгӘ іҰ, шаүңамтитҰн жіне бҚкӘл саналҰ пенделердӘқ ақсаүан арманҰ болүан баңҰт мекенӘ аңҰретте жемӘстӘ нітиже беретӘнӘ, мӘне осҰ секӘлдӘ аңиңаттар М&хаммеди (с.а.у.) аңиңатңа тӘкелей байланҰстҰ жіне онҰқ пайүамбарлҰүҰнҰқ арңасҰнда жҚзеге абайланСондҰңтан, мҰна ілем онҰқ пайүамбар екенӘн ділелдеп куілӘк ететӘнӘ секӘлдӘ, іу баста, Ислам ілемӘ, бҚкӘл адамзат, саналҰ пенделер тозаңтан бетер ңорңҰнҰштҰ міқгӘ жоң болудан, жойҰлҰп кетуден аман ңалу Қш+лӘ, ж болмҰсҰнан, ңабӘлетӘмен д&үа етӘп жалбарҰна с&раүан міқгӘ +мӘрдӘ сҚйӘншӘлеп хабар берген М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰн жіне ОнҰқ аңиңатҰна куілӘк етедӘ, Ол - адамзаттҰқ аиңатта, жаратҰлҰс атаулҰнҰқ еқ асҰлҰ екенӘн растайдҰ. Сондай-аң, ірдайҰм Қш жҚз елу миллион м&сҰлман اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ сҰрҰ бойҰнша жасаүан игӘ амал, жаңсҰлҰңтарҰнҰқ бӘр б+лӘгӘн М&хаммедтӘқ (с.а.у.) амал діптерӘне сҰйүа тартадҰ. ОсҰ ЖіҒа, жеке т&лүа ретӘнде миллиондаүан игӘ жандардҰқ кҚлли ң&лшҰлҰңтарҰна, н&р-фейздерӘне б+ленӘп міртебесӘ биӘктей бередӘ. Б&л да, Ол кӘсӘнӘқ (с.а.у.) хаң пайүамбар екенӘне б&лтартпас рмашҰл ңуаттҰ айүаң болҰп табҰладҰ.

ЕКӨНШӨ ИШАРА: МенӘқ кҚнделӘктӘ +зӘндӘк д&үамда ірдайҰм тіфіккҚрмен толүана оңитҰн жіне жиҰрмадан астам куілӘктерге ишара ңҰлатҰн мҰна:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ صَادِقُ الْوَعْدِ الْاَم۪ينُ بтарҰмҰدَةِ ظُهُورِهِ دَفْعَةً مَعَ اُمِّيَّتِهِ بِاَكْمَلِ د۪ينٍ وَ اِسْلَامِيَّةٍ وَ شَر۪يعَةٍ وَ بِاَقْوٰى ا۪يمَانٍ وَ اِعْتِقَادٍ وَ عِبَادَةٍ وَ بِاَعْلٰى دَعْوَةٍ وَ مُنَاجَاةٍменӘ еعَوَاتٍ وَ بِاَعَمِّ تَبْل۪يغٍ وَ اَتَمِّ مَتَانَةٍ خَارِقَاتٍ مُثْمِرَاتٍ لَا مِثْلَ لَهَا
— 647 —
деген с+здӘқ ңҰсңа үана тіржӘмісӘ, мінӘсӘ мҰнау деуге боладҰ Çүни М&хаммед (с.а.у.) пайүамбар екенӘне куілӘктеҰ, рах БӘрӘншӘсӘ:>РасулаллаҒтҰқ он бӘр ңасиетӘнен ң&ралүан пайүамбарлҰң айүаүҰ: Иі, оңу-жазу бӘлмейтӘн Қмми бола т&ра, он т+рт үасҰрдҰқ аңҰлдҰ үалҰмдарҰ мен философтаَٓا اُқңалдҰрүан жіне +зге аспани дӘндерден Қстем бӘр дӘндӘ, +зӘ тіжӘрибесӘз бола т&ра, жарң еткӘзӘп ілемге танҰтуҰ теқдессӘз ңасиет. Сол сиÇңтҰ с+зӘнен, Әс-ірекетӘнен, хал-жаүдайҰнан бастау алүан ИсламиÇт ірңашан Қш тірӘзду миллион адамдардҰқ рухтарҰн, ніпсӘлерӘн, аңҰлдарҰн тірбиелеп, оларүа д&рҰс баүҰт-баүдар беруӘ жіне рухани кемелдӘкке жетелеуӘ б&л да теқдесӘз ңасиет.

Сондай-аң, ікелген шариүатҰ он т+рт үасҰр бойҰ ідӘл еретӘнҰмен адамзаттҰқ бестен бӘр б+лӘгӘн рухани кемелдендӘре басңаруҰ теқдессӘз ңасиет. Сол секӘлдӘ, Ол КӘсӘ (с.а.у.) иманҰнҰқ кҚштӘлӘгӘ, сенӘмӘнӘқ берӘктӘгӘ сондай, аңиңатшҰл жандар ірңашан онҰқ +зӘн ң иманҰнан ңуат алҰп, иманҰ таудай берӘк екенӘн бӘр ауҰздан растаүан жіне, сол кездерӘ ңҰруар ңарсҰластарҰ бола т&ра, титтей де болсҰн сескенӘп, кҚдӘктенӘп, шік келтӘрмеуӘ иманҰнҰқ ңуаттҰ екенӘн, онге, бӘан басңа да жоң екенӘн к+рсетедӘ. Сондай-аң,, ол кӘсӘнӘқ ң&лшҰлҰүҰ, Жаратңанүа мойҰнс&нуҰ +зӘнше ерекше бӘр ңасиет. Ол, алүашңҰсҰ мен соқүҰсҰн бӘрӘктӘрӘп, ешкӘмге елӘктемей үибадаттҰқ еқ кҚрделӘ т&старҰна шейӘн мін бдал ші+те ңауӘптӘ, ңиҰн-ңҰстау сіттерде де, толҰң тҚрде ң&лшҰлҰң етуӘ теқдесӘ жоң ңасиет. Сол секӘлдӘ, Жаратңан ИесӘне д&үа етӘп, мӘніжат ңҰлүанҰ сонша, бӘздӘқ заманҰмҰзүа дейӘнгӘ +зара пӘл-ойдҰе келӘп жасалүан маүрифатуллаҒ мӘніжатӘ онҰқ дірежесӘне жете алмайдҰ.

МҰсалҰ, «Жіушан-ул Кібир» аттҰ мӘніжатта АллаҒтҰқ мҰқ бӘр есӘмӘн шапаүатшҰ ретӘнде атап, Жаратңан иеср ңҰзмемет сипаттап, жетӘк танҰстҰрадҰ. М&ндай мӘніжат ілемде жоң. МӘне, б&л т&рүҰда оүан ешкӘмнӘқ жете алмауҰ теқдессӘз үажап ңасиет. ЮрӘ, табандҰ тҚрде адамдардҰ дӘнге шаңҰрҰп табжҰлмастан, батҰрлҰңпен пайүамбарлҰң мӘндетӘн атңарүанҰ сонша, +з сенгеҰ, туҰсңан к+кесӘ жіне басңа ӘрӘ мемлекеттер мен +зге дӘннӘқ +кӘлдерӘ ҚзӘлдӘкесӘлдӘ ңарсҰ болҰп, д&шпан болса да титтей де болсҰн ңорҰңпай, ңамҰңпай, тартҰнбай тҚгел хаңңа шаңҰрҰп, содӘ ң&рдӘн исламдҰ дҚниÇүа мойҰндатуҰ теқдессӘз ңасиет.

— 648 —

СонҰмен, ОнҰқ +те ірӘ хаң пайүамбар екенӘне осҰ аталүан сегӘз ңасиет бӘрлесе отҰрҰп +те ңуаттҰ да б&лтартпас айүаң болҰперде мадҰ. Б&л онҰқ +те адал ірӘ ҰңҰластҰ жіне ӘсӘне тҰм тҰÇнаңтҰ +зӘне сенӘмдӘ екенӘн к+рсетедӘ. Ислам ілемӘ кҚн сайҰн ір намазда тішіҒҚдте миллиондаүан тӘлмен:

اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِى Асаرَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ
деп айтадҰ. ОсҰлайша, ОнҰқ АллаҒтҰқ імӘрӘмен келгендӘгӘн жіне АллаҒтҰқ імӘрӘне мойҰнс&нҰп, міқгӘ баңҰт жайлҰ сҚйӘншӘсӘн шҰн жҚректен ңабҰлдап жіне адамзаттҰқ аса м&ңтңасҰ. табиүатҰнан ң&мар, ңабӘлетӘмен ҰнтҰзар арманҰ болүан міқгӘ +мӘрге ңарай тура жол ашңандҰүҰна Ислам ілемӘ жаппай риза болҰп, +зӘн ңарҰздар сезӘнӘп اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ салейНَا النَّبِىُّ с+зӘмен онҰ маүҰнауи тҚрде зиÇраттап, к+рӘскендей боладҰ. Жіне онҰ Қш жҚз елу миллион тӘптӘ, миллиардтаүан жандардҰқ атҰнан ңуаттап алүҰсҰн бӘлдӘрас бӘр ЖиҰрма кҚлли айүаңтармен к+птеген куілӘктердӘ ңамтитҰн ЕкӘншӘ куілӘк:
وَ بِشَهَادَةِ جَم۪يعِ حَقَٓائِقِ الْا۪يمَانِ عَلٰى تَصْد۪يقِهِ

çүни, ИманнҰқ алтҰ шартҰнҰқ аңиңаттарҰ жіне онҰқ Әске асуҰ, растҰүҰ М&хам+здерӘ (с.а.у.) пайүамбар екенӘне, ірӘ адал, шҰнайҰ екенӘне куілӘк етедӘ. ЯйткенӘ, ОнҰқ пайүамбарлҰң кезӘндегӘ жеке рухани +мӘрӘ жіне алдҰна ңойүан ме бӘремҚддесӘнен бастап, жалпҰ пайүамбарлҰңтҰқ мін-маүҰнасҰ осҰ алтҰ таңҰрҰптҰ ңамтидҰ. Олай болса, осҰ иман негӘздерӘнӘқ жҚзеге асатҰндҰүҰн растайтҰн бҚкӘл ділбар беайналҰп келгенде М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰнҰқ хаң екенӘн, онҰқ адал, айтңанҰ рас екенӘн ділелдейдӘ.

ЕндӘ, иманнҰқ бӘр шартҰ болҰп табҰлатҰн а аÇнбаӘқ шҰндҰңңа айналатҰнҰна басңа имани шарттардҰқ ңалай ділел болатҰнҰн «Миуа рисалесӘнде", "ОнҰншҰ С+здӘқ» ңосҰмша б+лӘмдерӘнде баÇндалүан болатҰн. Сол секӘлдӘ, иманнҰқ ірбӘр шартҰ +зӘнӘқ ділелдерӘмен бӘрге М&хаммедтӘқ (с.а.у.+здӘқ амбар екенӘне ңалай айүаң болҰп табҰладҰ.

МҰқдаүан куілӘктердӘ ңамтитҰн шӘншӘ кҚлли куілӘк:
وَ بِشَهَادَةِ ذَاتِهِ عَلَيْهِ الصَّ Ділوَ السَّلَامُ بِاٰلَافِ مُعْجِزَاتِهِ وَ كَمَالَاتِهِ وَ عُلُوِّ اَخْلَاقِهِ
— 649 —
çүни, Ол КӘсӘ (с.а.у.) КҚн секӘлдӘ +зӘн +зӘ ділелдейдӘ. ОнҰқ кемел ңаск+рмейӘ, керемет мӘнез-ң&лңҰ, мҰқдаүан м&үжизаларҰ хаң пайүамбар екенӘне жіне адал, істе +тӘрӘк айтпайтҰнҰна б&лтартпас ділел болҰп табҰладҰ. Иі, "М&хаммед (с.а.у.) ПайүамбардҰқ м&үжизаларҰ" аттҰ тақүажайта +зӘапта Қш жҚзден астам сахих хадистермен ділелденгенӘ секӘлдӘ, Ол кӘсӘ (с.а.у.) وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ аÇтҰ мен وَمَا رَمَيْتَ اِذْ رَمَيْتَ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ رَمٰى аÇттарҰ ашҰң айтңанҰ секӘлдӘ, бӘр саусаүҰмен АйдҰ екӘге б+лген жіне наңтҰ хам. Ол йҰнша бес саусаүҰнан шҚмек секӘлдӘ су аңңан жіне ш+лде ңалүан іскерӘ ілгӘ судан ш+лдерӘ ңанүанша Әшкен ірӘ олардҰқ +здерӘ де куі болүан, осҰ тектес оңиүа екӘ рет ңайталанүан жіне ілӘ ңолҰмен бӘр уҰс топҰраң алҰп шабуҰлдап келе жпандаржау іскерӘне ңарай шашңанда ірбӘр д&шпаннҰқ к+зӘне бӘр-бӘр уҰс топҰраң б&йҰрҰп шегӘнӘп керӘ ңашңан жіне ілгӘ ңолҰнҰқ уҰсҰнда &саң тастар адам секӘлдӘ тісбих ңҰлҰп"СҚбханаллаҒ">деп, зӘкӘр салүан.

МӘне, осҰ тектес сахих, наңтимандҰармен келген тарихи оңиүаларүа, мҰқүа жуҰң м&үжизаларүа б+ленгендӘгӘн достарҰ, тӘптӘ д&шпандарҰ да мойҰндап растаүан. ЕндӘ жоүарҰда аталүан ңасиеттердӘқ жиҰнтҰүҰ, биÇзҰ мӘнез-ң&лҰң ҚлгӘсӘ жіне артҰнан {(СӘлтеме): ТӘпірӘ пажҚрек батҰр ХазӘретӘ Али (р.а.) айтадҰ: "СоүҰс ңҰзүан шаңта бӘз АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) артҰна тҰүҰлушҰ едӘк!". ПайүамбарҰмҰза ірӘпк батҰрлҰүҰ үана емес, басңа да ӘзгӘ ңасиеттерӘ жоүарҰ болүандҰүҰн д&шпандарҰ да растап, мойҰндаүанҰ тарихи кӘтаптарда жазулҰ.} ерӘп кемелкенӘне аңиңатңа жеткен аңиңатшҰлар жаппай бӘр ауҰздан М&хаммедтӘқ (с.а.у.) еқ жоүарүҰ дірежеде екенӘн наңтҰ тҚрде растайдҰ. Жіне ОнҰқ ікелген дӘнӘ саÇсҰнда пайда болүан Ислам ілемӘ &л мілт ісем болуҰ тӘптӘ ИсламнҰқ аңиңаттарҰ да ол кӘсӘнӘқ тақүажайҰп кемелдӘгӘн ділелдеп куілӘк етедӘ. Олай болса, ілбетте Ол КӘсӘнӘқ (с.а.у.) +зӘ, +зӘнӘқ пайүамбар екенӘн кес кеңтҰ ділелдейтӘн, жарңҰн айүаң, б&лтартпас ділел болҰп табҰладҰ.

К+птеген ңуаттҰ куілӘктердӘ ңамтитҰн Т+ртӘншӘ КуілӘк:
وَ بِشَهَادَةِ الْقُرْاٰنِ بِمَا لَا يُحَدُّ مِنْ حَقَٓائِقِهِ وҰ сенеاه۪ينِهِ

çүни, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбар ірӘ адал жан екенӘне ҮасиеттӘ Ү&ран +зӘнӘқ сансҰз аңиңаттарҰмен, б&лтартпас ділелдерӘмен куілӘк етедӘ.

— 650 —

Иі, ңҰрҰң т&рүҰдан м&үжиза екенӘ «Зулар", » кӘтабҰнда ділелденген жіне он т+рт үасҰрдҰ н&рландҰрүан жіне адамзаттҰқ бестен бӘр б+лӘгӘн мҰзүҰмас ідӘл зақдарҰмен басңарҰп келе жатңан жіне +зӘ тҚскеннен бастап кҚнӘ бҚгӘнге дейӘн барлҰңттҰ деластарҰн айтҰсңа шаңҰрса да, ешкӘм бӘр сҚренӘқ +зӘне теқ келер жазу жазуүа жҚрексӘнген жіне «АÇт-ул КҚбра» кӘтапшасҰнда ділелденгенӘ секӘлдӘ алтҰ жаүҰ н&рлҰ ешңа Çүни мін кӘре алмайтҰндай бҚтӘн, астҰ мҰңтҰ, ҚстӘ берӘк жіне ірңашан жҚз миллион адамдар тарапҰнан оңҰлҰп жіне минут сайҰн хафҰз-ңарилардҰқ жҚректерӘне тасңа жазҰлүандай жазсендератталатҰн жіне Ислам ілемӘнӘқ барлҰң куілӘктерӘ, имандарҰ онҰқ куілӘктерӘнен, аÇттарҰнан нір алүан жіне бҚкӘл Имани ӘлӘмдер мен Ислами үҰлҰмдар одан баст, ділеан жіне +зӘнен б&рҰн тҚскен аспани кӘтаптардҰ растап бекӘткенӘ секӘлдӘ барлҰң ескӘ кӘтап жіне параңтарҰ да онҰ растап бекӘткен ҮасиеттӘ Ү&ран +зӘнӘқ аңиңаттарҰмен, ділел-айүаңтҰ сезӘ М&хаммед АлейҒиссалату УіссаламнҰқ шҰнайҰ пайүамбар екенӘне куілӘк етедӘ.

БесӘншӘ, АлтҰнҰшҰ, ЖетӘншӘ, СегӘзӘншӘ кҚлли куілӘктерӘ:
وَ بِشَهَادَةِ الْجَوْشَ&стазҰُدْسِيَّةِ اِشَارَاتِهِ وَ رَسَٓائِلِ النُّورِ بِقُوَّةِ دَلَٓائِلِهِ وَ الْمَاض۪ى بِتَوَاتُرِ اِرْهَاصَاتِهِ وَ الْاِسْتِقْبَالِ بِتَصْد۪يقِ اٰلَافِ حَادِثَاتِهِ

Çүни АллаҒтҰқ мҰқ бӘр есӘмӘн ашҰң не ишараи, астарлҰ тҚрде ңамтҰүан жіне белгӘле мҰқ маүҰнада ҮасиеттӘ Ү&раннан шҰңңан тақүажайҰп мӘніжат, сондай-аң маүрифатуллаҒ т&рүҰсҰнан кемелденген арифтердӘқ мӘніжатҰнан асҰп тҚсетӘн жіне бӘр соүҰста: «СауҰтҰқдҰ шеш! ОнҰқ орнҰна ңалуд оңҰ!» деп ЖібрійӘл перӘштенӘқ уахи арңҰлҰ ікелген «Діушан-ул Кібир» мӘніжатҰндаүҰ аңиңаттар сондай-аң, РаббҰсҰн керемет сипаттайтҰн с+здер М&хаммедт&лҰ има.у.) пайүамбарлҰүҰн, адалдҰүҰн ділелдеп куілӘк ететӘнӘ секӘлдӘ Ү&раннан жіне бӘр жаүҰнан Джіушаннан н&р алүан, одан туҰндаүан Рисаил-ин Н&риÇ жҚз отҰз кӘтапшасҰмен М&хаммедтӘқ пайүамбарлҰүҰна(с.а.у.) бӘр үана а ауасҰетӘнде пайүамбарлҰүҰнҰқ бҚкӘл аңиңаттарҰн аңҰлүа ңонҰмдҰ тҚрде ділелдеп, тӘптӘ философиÇ назарҰнда аңҰлүа сҰйҰмсҰз к+рӘнген тереқ міселелердӘ к+з алдҰқа ікеп +те оқай ірӘ тҚсӘнӘктӘ етӘп дірӘс беруӘ арңҰлҰ М&хнүҰ атпайүамбардҰқ (с.а.у.) адалдҰүҰна жіне пайүамбар екенӘне кҚлли Çүни ауңҰмдҰ куілӘк етедӘ.

— 651 —

Сондай-аң, +ткен заман да М&хаммедтӘқ пайүамбар екенӘне кҚлли куілӘк етедӘ. Тарих кӘтаптарҰнда баÇндалүанҰндай «ирхасат» Çүни пайүамбарлҰңу миллй т&рүанда болүан жіне АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ м&үжизасҰ боп саналатҰн тақүажайҰп оңиүалардҰқ к+птеген тҚрӘ бар. КейбӘрӘ т+менде баÇндалмаң, кейбӘрӘ «ЗҚлфикар» кӘтабҰнда жіне таӘн айтӘтаптарда сахих тҚрде жеткӘзӘлген.

МҰсалҰ, ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) дҚниеге келуӘ ңарсақҰнда ҮасиеттӘ ҮаүбанҰ ңирату ниетӘмен жолүа шҰңңан Юбре жҚгӘкерӘнӘқ т+бесӘнен ібібил ң&старҰ тас жаудҰрҰп олардҰ кҚйрете жермен жексен еткен. Сондай-аң, дҚниеге келген сітте ҮаүбанҰқ ӘшӘндегӘ п&ттар +здӘгӘнен жерге ң&лап ңирап ңалүан жіне ПарсҰ елӘндегӘланҰст сарайҰнҰқ баүаналарҰ тас-талңан болҰп ң&лаүан сондай-аң, отңа табҰнушҰ міжусилердӘқ мҰқ жҰлүҰ жанҰп т&рүан отҰ діл сол тҚнӘ с+нӘп ңалүан жіне монах Бухайра мен СадиÇ ХалиманҰқ وَ تَнӘндей Ол кӘсӘнӘқ т+бесӘне б&лттар к+леқке болҰп кҚн тҚсӘрмеген. МӘне, осҰ секӘлдӘ к+птеген оңиүалар пайүамбарлҰң келмей т&рҰп онҰқ пайүамбар болатҰнҰнан хабар берген.

Сондай-аң, ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.)атҰн сек туралҰ Çүни +зӘнен кейӘн болатҰн оңиүалар жайлҰ хабарҰ ділме-діл шҰңңан.

Міселен, «ЗҚлфикар» кӘтабҰнда сахих тҚрде сексен оңиүанҰ хабарлаүанҰ жіне діл солай болүанҰ жазҰлүан-дҰ. МҰсалҰ, ЮҒли бійтӘ туралҰ жіне дос-жарАфион сахабалар туралҰ жіне Ислам дӘнӘнӘқ жеқӘсӘ туралҰ наңтҰ хабар берген. ЮрӘ хазӘретӘ ОсманнҰқ (р.а.) Ү&ран оңҰп отҰрүанда шіҒид болатҰнҰ туралҰ, ХазӘретӘ Хусейнн ңапасбалада шіҒид болатҰнҰ жіне Шам, Иран, СтамбулдҰқ азат етӘлетӘнӘ; Аббаси мемлекетӘ пайда болатҰнҰ, кейӘн онҰ ШҰқүҰсхан, Хулагу кҚйрететӘнӘ секӘлдӘ сексенге жуҰң үайби хабарлар анҰң тҚрде тарих кӘтаптарҰндаз! Мен-тегжейлӘ баÇндалүан. СонҰмен ңатар басңа да хабарларҰ жіне ОнҰқ (с.а.у.) рас пайүамбар екенӘн ділелдейтӘн келешекте болатҰн жіне болүан оңиүалар ңуаттҰ тҚрде М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбар екен бӘр бҰқ адал елшӘ екенӘн растап куілӘк етедӘ.

— 652 —
ТоүҰзҰншҰ, ОнҰншҰ, Он бӘрӘншӘ, Он екӘншӘ куілӘкттерге ишара:
وَ بِشَهَادَةِ الْاٰلِ بِقُوَّةِ يَق۪ينِيَّاتِهِمْ فِى تَصْد۪يقِهِ بِدَرَجَةِ حَقِّ الْيَق۪ينِ дҰқ Ұнاَصْحَابِ بِكَمَالِ ا۪يمَانِهِمْ ف۪ى تَصْد۪يقِهِ بِدَرَجَةِ عَيْنِ الْيَق۪ينِ وَ الْاَصْفِيَٓاءِ بِقُوَّةِ تَحْق۪يقَاتِهِمْ ف۪ى تَصْد۪يقِهِ بّسَاقَِةِ عِلْمِ الْيَق۪ينِ وَ الْاَقْطَابِ بِتَطَابُقِهِمْ عَلٰى رِسَالَتِهِ بِالْكَشْفِ وَ الْمُشَاهَدَاتِ بِالْيَق۪ينِ
Çүни М&хаммедтӘқ (с.а.у.) адал Ұ алдҰйүамбар екенӘн к+рсететӘн тоүҰзҰншҰ куілӘк: عُلَمَٓاءُ اُمَّت۪ى كَاَنْبِيَٓاءِ بَن۪ٓى اِسْرَٓائ۪يلَ СҰрҰна б+ленген жіне ірдайҰм салауаттарда Юл-Ә ИбраҒим АлеҒиссаламмен бӘрге Çүни ИбраҒим пайүамбардҰқ &рпаңтарҰналҰс, іесӘ теқ келетӘндей Юл-Ә М&хаммед Çүни М&хаммед пайүамбардҰқ &рпаүҰнан тараүан &лҰ іулет, сондай-аң ХазӘретӘ Али (р.а.), ХазӘретӘ Хасан (р.а.), ХазӘретӘ Хусейн (р.а.) жіне ЮҒл-и БійттӘқ Он екӘ имамҰ жіне Һаултеп мзам (ңуддуси сҰррухи), Ахмед-Ә Руфаийн (ңуддуси сҰррухи), Ахмед-и Бідіуи (ңуддуси сҰррухи), ИбраҒим-Ә Дісуки (ңуддуси сҰррухи), Юбул Хасан-и Шізали (ңуддуси сҰррухи) сҰндҰ"ңутуб",>имамдар бӘр ауҰздан, анҰң тҚрде يدُ لِнқ"мушахідіт", "кірамат", "кішфиÇттарҰна">сҚйенӘп Çүни к+рген-бӘлгендерӘне негӘздеп жіне Қмметке тура жол к+рсете отҰрҰп М&хаммед пайүамбардҰқ (с.а.у.) хаң елшӘ, адал екенӘне иман келтӘру арңҰлҰ растап куілӘк етедӘ.

ОНұНШұСұ: ЮнбиÇдан кейнанҰқ ң&рметтӘ де жоүарүҰ міртебелӘ жіне оңҰмаүан ірӘ бідіуи бола т&ра, лезде М&хаммед (с.а.у.) пайүамбардҰқ н&рҰмен шҰүҰстан сонау батҰсңа дейӘн &лан байтаң елдӘ +те ідӘл басңарүан жінежҚретӘҰ ңолбасшҰлардҰ тӘзе бҚктӘрӘп ӘрӘ мемлекеттердӘ +зӘне баүҰндҰрүан жіне +ркениетте алда, үҰлҰмдҰ тереқ меқгерген, мідениет пен саÇсаттҰ жетӘк бӘлетӘн +зге халҰңңа ӘлӘм ҚйрлемӘ ңолардҰқ &стазҰ ірӘ саÇсаткер, ідӘл би ңҰзметӘн атңарҰп, +з кезеқӘн баңҰттҰ діуӘрге айналдҰрүан сахабалар. Олар М&хаммедтӘқ (с.а.у.) хал-ахуалҰн зерттеп ібден к+здерӘ жеткен жіне к+птеген м&үжизаларүарҰн жболүан. Олар, б&рҰқүҰ д&шпандҰңтарҰн тастап, Халид бин Уалид, Икрима бин Юбу Жахил сҰндҰ сахабалар

— 653 —

ікесӘ мен ру тайпаларҰнҰқ +шпендӘлӘгӘн тастап м БідиндерӘмен жанкештӘлӘк танҰтҰп ДӘн ИсламдҰ ңабҰлдап адал тҚрде М&хаммедтӘқ (с.а.у.) хаң екенӘне, шҰнҰмен пайүамбар екенӘне иман етуӘ кҚлли куілӘк боп табҰладҰ.

ОН БӨРӨНШӨСӨ: "АсфиÇ уа сҰддҰңтар" деп аталатҰн мужахид имамдар, ү&ламалара ортаИбн Сина, Ибн Рушд секӘлдӘ ойшҰл ерекше т&лүалар, мҰқдаүан дана кемеқгерлер аңҰлүа ңонҰмдҰ, ңисҰндҰ тҚрде ірңайсҰсҰ іртҚрлӘ &станҰмда бола т&ра б&лтартпас айүаңтарүа сҚйене отҰрҰп, ӘлӘми тҚрде М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбар екенӘне, хаң елшне +зӘӘне иман келтӘрген. МӘне, олардҰқ имандарҰ кҚлли куілӘк болҰп саналадҰ. Оларүа ңарсҰ шҰүу ҚшӘн, олардҰқ бірӘнен аңҰлдҰ, алҰп данҰшпан болуҰ кеҰл саййтпесе бос іурешӘлӘк.

ОсҰндай ңуаттҰ да к+птеген куігерлердӘқ бӘрӘ б&л заманда Рисалей-Н&р болҰп табҰладҰ. Мункир кіпӘрлер оүан ңарсҰ т&рӘ МуүиүандҰңтан ідӘлет органдарҰн, ңауӘпсӘздӘк комитеттӘ мемлекеттӘк ңҰзметкерлердӘ алдап, айдап салҰп сот арңҰлҰ Н&рүа тосңауҰл болүҰсҰ келедӘ.

ОН ЕКӨНШӨСӨ: Ислам ілемӘнде ірбӘрӘ ҚмметтӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘне болҰмдҰ ҰңпалҰн тигӘзӘп, олардҰ Ұм жалолүа салҰп тірбиелеп, кіраматтарҰмен кемелдӘкке жетелеген, айүаң ретӘнде +здерӘнӘқ к+рӘп бӘлгендерӘн &сҰнүан «аңтаб» деп аталатҰн тереқ зерттеушӘ аңиңатшҰлдар. Олар рухани саÇхаттарҰнда М&хаммедМутлаң.а.у.) пайүамбар екенӘн, ОнҰқ +з ӘсӘне адал жіне еқ жоүарүҰ міртебеде екенӘн к+рӘп, сезӘп бӘр ауҰздан куілӘк еткен. Б&л сондай ңуаттҰ ділел, онҰқ ҚкӘмӘн жоŞ ҚшӘн олардҰқ барлҰүҰн ңосңанда болатҰн діреженӘқ еқ бдҰқ ӘлқҰна шҰңңан бӘреу болу керек. Б&л ірине, мҚмкӘн емес.

ОН ШӨНШӨ КУЮЛӨК: М&нда т+рт кҚлли ауңҰмдҰ да, наңтҰ айүаңтар ңамтҰлүан

وَ بِشَهَادَةِ الْاَزْمِنَةِ الْمَاضِيَّةِ بِتَوَاتُرِ بَشَارَاتِ الْكَوَاهِنِ وَ الْهَوَاتِفِ وَ الْعُرَفَٓاле ҚшӘ الْاَدْوَارِ السَّالِف۪ينَ وَ بِمُشَاهَدَةِ بَشَارَاتِ الرُّسُلِ وَ الْاَنْبِيَٓاءِ وَ بِشَهَادَتِهِمْ وَ بَشَارَتِهِمْ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ بِرِسَالَةِ аң пайَدٍ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ فِى الْكُتُبِ الْمُقَدَّسَةِ
— 654 —

Б&л арабша мітӘнӘқ ңҰсңаша т&жҰрҰмҰ т+менде баÇндалмаң, ал тҚсӘндӘрмесӘ, ділелдерӘ «ЗҚлһфикар» кӘтабҰей-Н&р&үжизат-Ұ АхмедиÇ">б+лӘмӘнӘқ соқҰнда керемет тҚсӘндӘрӘлген. çүни +ткен замандаүҰ адамзаттҰқ ӘрӘ т&лүаларҰ, іу баста «інбиÇ", "іулиелер", "ариф", "каҒин", "кашиф» Çүни бӘлгӘрлер, к+рӘпкелдер, жҰндар барлҰүҰ бӘрауҰздан М&хаммедтӘқ исалел.) пайүамбарлҰүҰн жіне ОнҰқ келетӘнӘн алдҰн ала бӘлӘп, кейбӘрӘ сезӘп, к+рӘп "ирхасат" тҚрӘнде наңтҰ хабар берген. Ол жайлҰ к+птеген тарихи кӘтаптарда, хадистерде жан-жаңтҰ баÇндалүандҰңтанртңҰзүӘктеменӘ тереқдетпей +те ңҰсңа ишарамен шектегендӘ ж+н к+рдӘк.

ЮнбиÇлар аспани киелӘ кӘтаптарда М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰ жайлҰ Тіурат, Инжил, ЗібурдӘқ жҚздеген аÇттарҰ арңҰлҰ ашҰңтан ашҰң хабар берген. ОлардҰқ жиҰрмаүа ж аралаОн ТоүҰзҰншҰ Мектуб" рисалесӘнде жазҰлүан-дҰ. Ол киелӘ аспани кӘтаптардҰ христиандар мен Çхудилер к+п +згерӘске &шҰратҰп б&рмаланүаннҰқ таздар АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) соқүҰ елшӘ екендӘгӘн хабарлайтҰн жҚздеген аÇт саңталҰп, онҰ Хусейн-и Джисри дейтӘн үалҰм тауҰп +з кӘтабҰнда жазүан болатҰн.

Ал, к+рӘпкелдерге келӘптенусаң, іу баста мішҒҚр ШҰң пен Сатих дейтӘн руханилер жіне жҰндармен байланҰсҰп үайҰптан хабар беретӘн кӘсӘлер сахих тҚрде соқүҰ пайүамбар келетӘнӘн жіне Ол ПарсҰ елӘн ң&лататҰнҰн наңтҰ хабар берген. Жіне еш кжіне дз жаңҰнда Хижаз +қӘрӘне бӘр пайүамбар келетӘнӘн ңайта-ңайта ескерткен. Сол секӘлдӘ, АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰздҰқ аталарҰ болҰп келетӘн ірӘ атаңтҰ бӘлгӘр Үаб ибн ЛуаңҰтшне Иемен, Хабаш патшасҰ Сійф ибн ЗиÇзін, Тубба сҰндҰ арифтер мен +з заманҰнҰқ іулиелерӘ ашҰң тҚрде М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰ жайлҰ хабар берӘп, ол туралҰ +леқ жҰрларҰнда жазүан. С+йтӘп, ол жайлкеледӘн ала ілемге паш еткен. Б&л «Он ТоүҰзҰншҰ Мектубта» баÇндалүан болатҰн. ТӘптӘ, сол патшалардҰқ бӘреуӘ бҰлай деген екен: "М&хаммедке ңҰзметшӘ болу мҰна ел билеп, салтанат ң&руаүан.

деңайда артҰң!">БӘреуӘ бҰлай дептӘ: «ШӘркӘн! Мен онҰ к+рсем үой! К+кесӘнӘқ баласҰ сиÇңтҰ болар едӘм! çүни, хазӘретӘ Али секӘлдӘ жанкештӘ ңҰзметшӘсӘ ірӘ уізӘрӘ болар едӘм!»

СонҰмен, б&л жайлҰ трӘ мҚлсиÇр кӘтаптарҰнда толҰң маүл&мат болүандҰңтан осҰ аталүан арифтер, бӘлгӘр, парасаттҰ жандар М&хаммедтӘқ пайүамбарлҰүҰн ңуаттап, кҚлли куілӘк ңҰзме#655

растаүан. ОсҰ ариф бӘлгӘр, к+рӘпкел жандар секӘлдӘ М&хаммедтӘқ пайүамбарлҰүҰн (с.а.у.) үайби тҚрде, +здерӘнӘқ болмҰстарҰ к+рӘнбейтӘн, тек дауҰстарҰ естӘлетӘн "хатиф" деп аталатҰн руханилер де наңтҰ тҚрде М&хаммедтӘқ (с.алай атайүамбарлҰүҰн хабар берген. Сол секӘлдӘ, к+птеген хабаршҰлар тӘптӘ, п&тңа шалҰнүан ң&рбан малдар да, тӘптӘ керек болса п&ттардҰқ +здерӘ сӘне ше ңабӘр басҰндаүҰ ң&лпҰ тастар да АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰздҰқ елшӘлӘгӘн айтҰп үайби хабарлардҰ растаүан. Оүан тарих куі.

ОН ТЯРТӨНШӨ КУЮЛӨК: ЮлемнӘқ ңуаттҰ куілӘгӘне ишара ңҰлүан мҰна арабша куілӘк:

وَ بِشَهَادَةِ الْكَٓائِنَاсӘз боَايَاتِهَا وَ بِالْمَقَاصِدِ الْاِلٰهِيَّةِ ف۪يهَا عَلَى الرِّسَالَةِ الْمُحَمَّدِيَّةِ الْجَامِعَةِ بِسَبَبِ تَوَقُّفِ حُصُولِ غَايَاتِ الْكَٓائِنَاتِ وَ баспаقَاصِدِ الْاِلٰهِيَّةِ مِنْهَا وَ تَقَرُّرِ قِيْمَتِهَا وَ وَظَٓائِفِهَا وَ تَبَارُزِ حُسْنِهَا وَ كَمَالِهَا وَ تَحَقُّقِ حِكَمِ حَقَٓائِقِهَا عَلَى الرِّтаптарِ الْاِنْسَانِيَّةِ لَاسِيَّمَا عَلَى الرِّسَالَةِ الْمُحَمَّدِيَّةِ اِذْ هِىَ الْمُظْهِرَةُ وَ الْمَدَارُ الْاَتَمُّ لَهَا وَ لَوْلَاهَا لَصَارَتْ هٰذِهِ الْكَٓائِنَاتُ الْمُكَمَّلَةُй бӘр ْكِتَابُ الْكَب۪يرُ ذُو الْمَعَانِى السَّرْمَدِيَّةِ هَبَٓاءً مَنْثُورًا مُتَطَايِرَةَ الْمَعَانِى مُتَسَاقِطَةَ الْكَمَالَاتِ وَ هُوَ مُحَالٌ مِنْ وُجُوهٍ وَ جِهَاتٍ
АÇт-ул Кубра кӘтабҰ осҰ арабша мітӘннӘқ т&жҰَا السуралҰ бҰлай деген: МҰна ілем, ңалайша +зӘн жарату, басңару, реттеу, суреттеу, +лшемдерӘн белгӘлеу, &йҰмдастҰру т&рүҰсҰнан алүанда зіулӘм сарай немесе алҰп бӘр кӘтап, не зақүар к+рме секӘлдӘарҰн тбасңарҰп отҰрүан ИесӘн, ЖаратушҰсҰн, ЖазушҰсҰн, СуретшӘсӘн к+рсетедӘ. Діл сол секӘлдӘ, ілемнӘқ жаратҰлу маңсатҰн бӘлетӘн, бӘлдӘретӘн ж р&ңсабҰлҰстарҰндаүҰ Раббани хикметтӘ ҚйрететӘн жіне олар белгӘлӘ бӘр мӘндет атңаратҰнҰн, нітижелерӘн сабаң беретӘн, ілемнӘқ мінӘсӘн, онҰқ ңадтастайіне ӘшӘндегӘ болмҰс атаулҰнҰқ кемелдӘгӘн ілемге паш ететӘн, сондай-аң,"Үайдан келесӘқ? Үайда барасҰқ? Б&л дҚниеге не ҚшӘн келдӘқ? БолмҰс неге к+п аÇлдамай тездетӘп ңайда кетедӘ?">деген міндӘ с&раңтарүа жауап беретӘн жіне онҰ маттҰ &лҰ
— 656 —
кӘтаптҰқ маүҰналарҰн ашҰп, ИліҒи жаратҰлҰс зақдардҰқ хикмет сҰрҰн тіпсӘрлеп тҚсӘндӘретӘн керемет бӘр делдалдҰқ болуҰн, керек етедӘ жі ЕкӘнкше &стаздҰқ шҰүуҰн, адал да сенӘмдӘ м&үалӘмнӘқ келуӘн талап етедӘ, с&райдҰ жіне мӘндеттӘ тҚрде солай болу керектӘгӘн к+рсетедӘ. Олай болса, ілбетте, осҰ аталүан мӘндеттердӘ +те адал атңарүанхайуаннен жоүарүҰ дірежеде орҰндаүан М&хаммед ҺалейҒиссалату Уіссалам болүандҰңтан, аталмҰш аңиңаттар ОнҰқ хаң пайүамбар екенӘн жіне ол мҰнактелӘпӘқ ЖаратушҰсҰнҰқ жоүарүҰ міртебелӘ, тҰм адал ңҰзметкерӘ екенӘн ділелдеп, куілӘк етедӘ де, اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ"ЮшҒіду інні М&хаммідан расулаллаҒ!">дейдӘ.
Иі,نِ بِقмедтӘқ (с.а.у.) ікелген н&рҰнҰқ саÇсҰнда ілемнӘқ мінӘсӘ, тҚр-тҚсӘ, ңадӘр-ңасиетӘ, кемелдӘгӘ жіне ӘшӘндегӘ болмҰс атаулҰнҰқ атңарар мӘндетӘ анҰңта жҚргеӘ жҚзеге астҰ. С+йтӘп, ілем т&нҰп т&рүан ісем хаттар жиҰнтҰүҰ, маүҰналҰ ИліҒи жазулар хаттамасҰ жіне заттҰң бейнедегӘ Раббани Ү&ран, СҚбхани +нердӘқ к+рмесӘ екенӘ, ілемге айдай анҰң боладқдаршҰпесе, мҚлде жоң болуүа, ң&рҰп ң&рдҰмүа бет алүан, не екенӘ белгӘсӘз мінмаүҰнасҰз, ңайүҰ м&қ ңаптаүан ңарақүҰ тҚнекке айналар едӘ. ОсҰ аңиңатңа байланҰстҰ ілемнӘқ кемелдӘгӘ жіне хикметкрттеп, ң&бҰлҰстарҰ, сондай-аң тереқ де +шпес міқгӘ маүҰналарҰ аса зор дауҰспен نَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ"ЮшҒіду інні М&хаммідан расулалл иманүеп, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰна куілӘк етедӘ.
ОН БЕСӨНШӨ КУЮЛӨК:>К+птеген киелӘ шіҒадаттардҰ ңамтитҰн б&л шіҒадат ілемдегӘ ң&бҰлҰс жатӘп олі, ілемдегӘ атомнан бастап сонау ж&лдҰздарүа дейӘнгӘ ңозүалҰс, жҚрӘс-т&рҰс, +лӘм мен +мӘр Зат-Ұ Уіжиб-Ул Ужуб АллаҒтҰқ рубубиетӘ, ӘстерӘ боп табҰладҰ Çүни онҰқ імӘрӘм الْعِлауҰмен, кҚш-ң&дӘретӘмен болуда. ОсҰ т&рүҰдан алүанда М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰна куілӘк етедӘ. ЕндӘ, осҰ куілӘкке ишара ететӘн арабша мітӘн:
وَ بِشَهَادَةِ صَاحِبِ الْكَٓائِҰнда +وَ خَلَّاقِهَا وَ مُتَصَرِّفِهَا عَلَى الرِّسَالَةِ الْمُحَمَّدِيَّةِ بِاَفْعَالِ رَحْمَانِيَّتِهِ وَ بِاِجْرَٓااٰتِ رُبُوبِيَّتِهِ كَفِعْلِ الرَّحْمَانҰқ таб بِاِنْزَالِ الْقُرْاٰنِ الْمُعْجِزِ الْبَيَانِ عَلَيْهِ وَ بِاِظْهَارِ اَنْوَاعِ الْمُعْجِزَاتِ عَلٰى يَدَيْهِ
— 657 —
وَ بِتَوْفِيقِهِ وَ حِمَايَتِهِ فِى كُلِّ حَالَاتِهِ وَ بِاِدَامَةِ د۪ينِهِ بِكُلِّ حَقَٓائِقِهِ وَ بِاِҰ Әс-іءِ مَقَامِ حُرْمَتِهِ وَ شَرَفِهِ وَ اِكْرَامِهِ عَلٰى جَم۪يعِ الْمَخْلُوقَاتِ بِالْمُشَاهَدَةِ وَ الْعَياَنِ وَ كَفِعْلِ رُبُوبِيَّتِهِ بِجَعْلِ رِسَالَتِهِ شَمْسًا مَعْنَوِيَّةً لِكَٓائِنَاتِهِ و&заң тعْلِ د۪ينِهِ فِهْرِسْتَةَ كَمَالَاتِ عِبَادِهِ وَ بِجَعْلِ حَق۪يقَتِهِ مِرْاٰةً جَامِعَةً لِتَجَلِّيَاتِ اُلُوهِيَّتِهِ وَ بِتَوْظ۪يفِهِ بِوَظَٓائِفَ ضَرُورِан Қндلَازِمَةٍ لِوُجُودِ الْمَخْلُوقَاتِ فِى هٰذِهِ الْكَٓائِنَاتِ كَلُزُومِ الرَّحْمَةِ وَ الْحِكْمَةِ وَ الْعَدَالَةِ وَ كَضَرُورَةِ لُزُومِ الْغِذَٓاءِ وَ الْمَٓاءِ وَ الْهَوَٓاءِ وَ الضِّيَٓاءِ

Б&л наңтҰ ірӘ м&үжи кеқ, киелӘ шіҒадаттҰқ Çүни куілӘктӘқ жанжаңтҰ тҚсӘндӘрудӘ Рисале-Н&рүа сӘлтеме жасап +те ңҰсңа ишарамен т&жҰрҰмдаймҰз.

Иі, мҰна ілемге назар салҰп ңарасжазүҰрремет ірӘ ідӘл де хикметпен ірӘ рахҰмдҰ да ңамңорлҰңпен басңарҰлуда. ЮрдайҰм жаңсҰлардҰ ңорүаштап, ал жаман, +тӘрӘкшӘ суайттардҰ жазалау жиӘحْيَيْланатҰн ідет. СондҰңтан РахманнҰқ талабҰна сай ҮасиеттӘ Ү&ран КірӘмдӘ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) ңолҰна берӘп онҰ мҰқүа жуҰң тҚрлӘ м&үжизалармен жарҰлңаүан жіне ңандай жаүдай болсҰн аса ңауӘптӘ кезеқдерде мейӘрӘ, б&л рде ңамңорлҰң жасалүан. ТӘптӘ к+гершӘн мен +рмекшӘ арңҰлҰ ңорүалүан жіне жауапкершӘлӘгӘ мол ауҰр мӘндетӘнде сіттӘлӘкке, табҰсңа жеткӘзген асҰл дӘнӘн аңиңаттарҰмен бӘрге толҰң саңтап жалүасҰп келедӘ. ИсламиÇттҰ жер жҚзӘне, ТОЛұ тңа ңабҰлдатҰп дҚниеге жайүан жіне бҚкӘл жаратҰлҰстан жоүарҰ міртебеге жеткӘзӘп бірӘнен абҰройлҰ, атаңтҰ ңҰлүан. Сондай-аң, дос тҚгӘл д&шпанҰ да онҰқ жоүарҰ міртебелӘ екенӘн мойҰндап, адамзаттҰқ бестен бӘр б+лӘгӘ ОнҰқ ҚмметӘ болүан. МӘне осмайдҰ.үан ерекшелӘктер ОнҰқ адалдҰүҰн, хаң пайүамбар екенӘн анҰң к+рсетӘп куілӘк етедӘ.

ЕндӘ, міселеге ИліҒи РубубиÇт жаүҰнан ңарасаң, мҰнай, ренӘқ ИесӘ, басңарушҰсҰ АллаҒ, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰн ілемнӘқ рухани КҚнӘ секӘлдӘ жоүарҰ міртебеге к+терӘп Рисалей-Н&рда ділелдегенӘдасушҰсол арңҰлҰ кҚллӘ ңарақүҰлҰңтҰ жойҰп, н&рлҰ аңиңаттардҰ к+рсетӘп, бҚкӘл саналҰ пенделердӘ тӘптӘ, кҚллӘ ілемге

— 658 —

міқгӘ +мӘрдӘ хабарлап, сҚйӘншҰмен брңҰлҰ ңуанҰшңа б+леген. АсҰл дӘнӘн жіне ң&лшҰлҰң етушӘ маңб&л ң&лдарҰн шаттҰң пен кемелдӘкке бастаушҰ жіне ң&лшҰлҰң етудӘ ҚмметӘне ҚйретушӘ ҚлгӘ +неге, жетекшӘ етӘп таүайҰндалүан М&хаммедтӘқ (с.а.у.) рухани т&лүасҰ боп табҰлатҰн аңиңатҰнге ҒімÇтҰна айна ңҰзметӘн атңаратҰндай кемел етӘп жаратңан. М&нҰ Ү&ран мен Жіушан растайдҰ жіне он т+рт үасҰр бойҰ кҚн сайҰн ҚмметӘнӘқ жасаүан жаңсҰлҰүҰнҰқ бӘр шамасҰ">лаңаамал діптерӘне жазҰлҰп т&радҰ жіне Ол Әс ірекетӘмен адамзатңа к+сем, &стаз, +неге екенӘн к+рсете бӘлген жіне Оүан киелӘ мӘндет жҚктелӘп халҰңтҰқ м&қ-м&ңтаждҰүҰн +тейтӘн &стаз болүан. Адамдар онҰқ дӘнӘне жіне иліҒи рахҰмүа, хикметкн жазблдӘкке, азҰңңа, ауаүа, суүа, жарҰңңа м&ңтаж болатҰнҰ секӘлдӘ, онҰқ ікелген дӘнӘне, шариүатҰна Ислами аңиңатңа м&ңтаж тҚрде жаратҰлүан.

{(СӘлтеме): Мен ңазӘр ңартайҰп мҚшкӘл жаүдайда жҚргенӘмде М&хаммед пайүамбардҰқелдер у.) сҰйлаүан рухани азҰүҰнан миллионнан бӘр б+лӘгӘн үана сезӘне бӘлдӘм. Сол ҚшӘн ңолҰмнан келсе, миллиондаүан тӘлмен ол кӘсӘге салауат айтҰп, ш, Ү&даалүҰсҰмдҰ бӘлдӘрер едӘм. Үалай десеқӘз, жалпҰ маүан ңоштасу, аÇңталу, ңаттҰ ісер етедӘ. БӘраң, дҚниеде жаңсҰ к+рген жандарҰм ңош айтҰсҰп менӘ тастап кетӘп барадҰ. ЯзӘмнӘқ де бӘр кҚнӘ кететӘнӘмдӘ бӘлемӘн. ОсҰндай жандҰ азаптайтҰн ңайүҰлҰ ҚмӘтҰңтҰ кке ңарсҰ т&рар міқгӘ баңҰт, баңи +мӘр бар екенӘ жайлҰ сҚйӘншӘ хабардҰ пайүамбарҰмҰздан (с.а.у.) естӘген кезӘмде уайҰм ңайүҰдан ң&тҰлҰп, к+қӘлӘм жій тауҰп рахаттанҰп ңаламҰн. ТӘптӘ, н шҰүааүҰ отҰрҰста اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِىُّ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ деген кезӘмде Оүан (с.а.у.) биÇт ету, пайүамбар екенӘн мойҰндап, аÇттаре бой&сҰнҰп ірӘ мойнҰна жҚктелген мӘндетӘн ң&ттҰңтап ірӘ бӘр маүҰнада рахмет айтҰп жіне бӘзге міқгӘ баңҰт туралҰ сҚйӘншӘ хабарҰна ризашҰлҰң бӘлдӘрген болҰп, осҰлай +зӘмдӘ ңартер атсезӘнемӘн. Тек, мен емес кҚллӘ м&сҰлман баласҰ кҚнде бес мірте осҰ сілемдӘ жолдайдҰ.}

ОсҰ аталүан он екӘ кҚлли де наңтҰ айүаңтар М&хаммедр үана.а.у.) пайүамбарлҰүҰна куілӘк етедӘ. АпҰр-ай, шҰбҰннҰқ ңанатҰна немесе гҚл жапҰраңтарҰна аса м&ңиÇт мін берӘп жӘтӘ ңадаүалап отҰрүан мҰна ілем ИесӘнӘқ осҰндай кҚлли куілӘктергса ң&рнген М&хаммедтӘқ (с.а.у.) рисалетӘ Çүни пайүамбарлҰүҰ үаламнҰқ маүҰнауи КҚнӘ болмауҰ мҚмкӘн бе?!

СонҰмен аталүан он бес кҚлли шіҒадаттардҰқ Çүни куілӘктердӘқ ірңайсҰсҰ к+птеен ж+нҒадаттардҰ ңамтидҰ. ТӘптӘ, шӘншӘ шіҒадат м&үжизалардҰ баÇндау арңҰлҰ мҰқ шіҒадаттҰ ңамтитҰндай дірежеде ңуаттҰ тҚрде «ішҒіду інна М&ха-аң, Т расулуллаҒ!» дейтӘн шіҒадат кілимасҰн ділелдеп, онҰқ рас ірӘ мақҰздҰ екенӘн

— 659 —

ділелдейдӘ. СондҰңтан, Ислам ілемӘ кҚн сайҰн бес мірталтҰ еміселенӘ жҚз миллиондаүан тӘлмен дҚниеге жар саладҰ. Сол секӘлдӘ осҰ шіҒадат с+зӘнӘқ негӘзӘ боп табҰлатҰн М&хаммедтӘқ (с.а.у.) аңиңатҰ бҚкӘл ілемнӘқ тҚпкӘ +зегӘ, жаратҰлу себебӘ, еқ ңҰмбат кемел ң бар екенӘн растап, миллиондаүан м&сҰлмандар шҰн жҚректен растап бекӘтедӘ.

Сондай-аң, ілемнӘқ ИесӘ АллаҒ (жіллі жілалуҒ) М&хаммедтӘқ (с.а.у.) маүҰнауи т&лүасҰн +зӘнӘқ рубубиетӘне, салтанатҰна жоүарүҰ міртебелӘ делдалжасаүамҰна ілемнӘқ сҰрларҰн ашатҰн, ң&пиÇсҰн табатҰн кӘлт тірӘздӘ жіне рахҰмҰнҰқ ҚлгӘ мҰсалҰ ретӘнде мейӘрӘм мен сҚйӘспеншӘлӘктӘқ нҰшанҰ, баңи ілемдегӘ міқгӘшӘн саегӘ соқсҰз баңҰттҰ хабарлаушҰ жіне елшӘлердӘқ еқ соқүҰсҰ, еқ &лҰсҰ бейнесӘнде жаратңан.

МӘне, осҰндай керемет мақҰзҰ зор аңиңатңа ңанаүат ңҰлмай жіне мін бертасҰп рген адамдар ңаншалҰңтҰ ңҰруар зиÇнүа &шҰрап жҚр десеқӘзшӘ! ЮрӘ, Қлкен ңателӘк жасауда, ірӘ аңҰмаңтҰң ірӘ ауҰр кҚні Әстеген болҰп есептеледӘ.

СонҰмен, намаздаүҰ Фатиха сҚресӘ ңалайш бӘр тшӘ б+лӘмде ишара еткенӘндей намаздаүҰ отҰрҰста оңҰлатҰн

اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ

с+зӘндегӘ тіухид аңиңатҰна наңтҰ ділелдер к+рсеттӘ. ОсҰ ҚшӘншӘ б+лӘмде де таүҰ сол тішіҒудте Çүни намаздаүҰ отҰрҰста

وَ اйда, жُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ

с+зӘ де М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰ аңиңат екендӘгӘне ңуаттҰ ділелдердӘ к+рсетӘп, к+птеген жаңтан мҰңтап бекӘттӘ.

Уа, Юрхамар - РатапңҰд БӘздӘ осҰ Расул-Ә ЮкрамнҰқ (с.а.у.) шапаүатҰна б+лей г+р! ОнҰқ сҚннетӘн мҰңтап &станудҰ жіне баңҰт ілемӘнде ОнҰқ отбасҰмен, дос жарандарҰмен бӘрге к+ршӘ болудҰ нісӘп ете г+р! Юмин, імин, імин!

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَي менӘқ عَلٰٓى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ بِعَدَدِ حُرُوفِ الْقُرْاٰنِ الْمَقْرُوئَةِ وَ الْمَكْتُوبَةِ اٰم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عСиттенتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 660 —

Юл-ХҚджіт-Қз-ЗіҒранҰқ

ЕкӘншӘ тарауҰ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَ بِه۪ نَسْتَع۪ينُ

[Фатиха сҚресӘнӘқ соқҰнда ҒидаÇт б&йҰрүаңңа жжіне хаң жолдаүҰлар мен адасңан, бас к+терушӘ азүҰндардҰқ +зара айҰрмашҰлҰүҰн меқзейтӘн жіне Рисалей-Н&рдаүҰ барлҰң теқеулердӘқ б&лаүҰ болҰп табҰлатҰн аÇттҰқ бӘр аңиңатҰн Н&р сҚресӘндегӘ мҰна:

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نмшӘлӘг كَمِشْكَاةٍ ف۪يهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ ف۪ى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ

аÇтҰ жіне +зӘнен кейӘнгӘ

اَوْ كَظُلُمَاتٍ ف۪ى بَحْرٍ لُجِّىٍّ يَغْشٰيهُ مَوْجٌ مِنай-кедقِه۪ مَوْجٌ

аÇтҰ бӘрлесе отҰрҰп керемет тҚрде ол жердегӘ теқеудӘ тақүажайҰп тҚрде баÇндайдҰ.]

БӘрӘншӘ Н&р аÇтҰ «БӘрӘншӘ Шуаңта» ділелденгендей он ишарамен Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ екенӘ бан аңидҰ жіне Ү&раннҰқ сол тіпсӘрӘнен м&үжизалҰ тҚрде үайби хабар беруде. Б&л, Рисале-Н&рүа "Н&р" деп ат ңойҰлуҰна бӘрӘншӘ себеп болүандҰңтан, жиҰрма ТоүҰзҰншҰ МектубтҰқ бӘр бетӘнде ңиÇлмен Демекүан саÇхат баÇндалүан болатҰн. Ол жерде тімсӘл арңҰлҰ осҰ керемет аÇттҰқ "Н&р" с+зӘндегӘ "нун" ірпӘнӘқ м&үжизаүа &ңсас, маүҰнауи м&үжиза айтҰлүанҰна байланҰстҰ тӘп бӘл КҚбра" рисалесӘнде дҚниенӘ саÇхаттаүан кӘсӘнӘқ ЖаратушҰ ИесӘн Әздеп тауҰп, тану маңсатҰмен бҚкӘл ілемнен с&раүан болатҰн жіне ОтҰз Қш жолмен наңтҰ ірӘ дійе&йҰрдҰрде +зӘнӘқ РаббҰсҰ кӘм

— 661 —

екенӘн бӘлген-дӘ. Сол сиÇңтҰ, діл сол жолаушҰ, үасҰрлардҰ кезӘп, аспан мен жер ңабаттарҰн аңҰлҰмен, жҚрегӘмен, ңиÇл сезӘмӘмен ң&лшҰна аралап, барүан сайҰн ҰнтасҰ артҰп үаламдҰ бӘр ңала секӘлдӘ жан-жаүҰнасерттеп, ісӘресе, Ү&раннҰқ хикметӘне жҚгӘнӘп, бӘресе аңҰлмен философиÇ хикметӘне сҚйенӘп, салҰстҰра +з ңиÇлҰн Қлкен дҚрбӘ жасап, тҰм алҰс ңабаттар, жақахаттап аңиңаттардҰ ңазңалпҰнда к+рӘп, онҰ бӘзге «АÇт-ул Кубра» кӘтабҰнда баÇндаүан-дҰ.

ҮазӘр бӘз, сол наүҰз аңиңат ірӘ тімсӘл ретӘнде ойша жасаүан саÇхаттаүҰ ілемдердӘқ тек мҰсал соңңҰде ҚшеуӘн, Фатиха сҚресӘнӘқ соқүҰ жаүҰндаүҰ теқеудӘқ ҚлгӘсӘн ңҰсңаша баÇндаймҰз. Басңа к+рген-бӘлгендерӘн, теқеулерӘн Рисалей-Н&рдҰқ мҰсалдарҰна тапсҰрамҰз.

БӘрӘншӘ ҚлгӘ мҰсал:>ДҚниÇүа тек ЖаратушҰсҰн танҰп, табу ҚшӘн келген ілгӘ, а куі Ұ аңҰлҰна салҰп бҰлай дедӘ: "БӘз барлҰң нірседен ЖаратушҰ ИемӘздӘ с&рап, ңанаүаттанарлҰң жауап алүанҰмҰз рас. ЕндӘ, КҚндӘ табу ҚшӘн КҚннӘқ +зӘне жҚгӘн демекшӘ, бӘз де Жаратңан ИемӘздӘ ОнҰқَلِّى ", "Ирада", "Ү&дӘрет">сҰндҰ киелӘ сипаттарҰна олардҰқ саÇсҰнда сондай-аң, к+зге к+рӘнӘп т&рүан ӘстерӘнӘқ жіне есӘмдерӘнӘқ сіуле-шуаңтарҰ арңҰлҰ +зӘн тануүа тҰрҰсамҰз. Сол ҚшӘн, таүҰ бӘр саÇхат жасайҰң!" деп, дҚниÇүа кӘрдӘ. Жіне жойҰмшам іҒл-Ә далалет сҰңҰлдҰ Çүни адасңандар секӘлдӘ, Жер шарҰ аттҰ кемеге мӘндӘ. МӘндӘ де, Ү&раннҰқ хикметӘн ңабҰлдамайтҰн пін мен пілсапа к+зӘлдӘрӘгӘмен жіне Ү&ран оңҰмайтҰн жаүрафиÇ пінӘнӘқ зақережелерӘӘ айтңарадҰ. Үараса, жер шарҰ шексӘз алҰп кеқӘстӘкте бӘр жҰлда жиҰрма т+рт мҰқ жҰлдҰң шеқбердӘ зеқбӘрек оүҰнан жетпӘс есе жҰлдам ңозүалҰп зҰмҰрап барадҰ. стӘнде жҚз мҰқ тҚрлӘ бейшара, ілсӘз жан-жануарлардҰ, байү&с пендَجٍ مَ мӘнгӘзӘп алүан. Егер бӘр мин+тке сіл жолдан тайса немесе бӘр ж&лдҰзбен соңтҰүҰсса кҚл-талңанҰ шҰүҰп, шексӘз кеқӘстӘкте дҰмҰ ңалмай ңирап,ауҰрҰндегӘ жан-жануарларҰ жоң болҰп, ң&рдҰмүа кетер едӘ.
Фатиха сҚресӘндегӘ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّٓالّ۪ينَ деген адасңан топтҰқ рухаерӘншебҰн жіне اَوْ كَظُلُمَاتٍ ف۪ى بَحْرٍ لُجِّىٍّ с+зӘнӘқ ңаҒар шашңан жіне адамдҰ т&ншҰтҰратҰндай ңоŞ ңарақүҰлҰүҰн сезӘп "Ойбай! ЕндӘ ңайттӘк! МҰна ңауӘптӘ с&мдҰң кемеге ңайдан мӘне ңойдҰң!? ЕндӘ, ңалай ң&тҰламҰз!?" деп, ілгӘ к+рсардҰқ илософиÇнҰқ
— 662 —
к+зӘлдӘрӘгӘн жерге бӘр &рҰп сҰндҰрдҰ да, اَلَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ жолҰна тҚстӘ. Сонда, Ү&раннҰқ хикметӘ медет болҰп, ір нірсенӘқ аңиңатҰн келдӘ.етӘн дҚрбӘ сҰйладҰ. Оүан:"АңҰлҰқдҰ пайдаланҰп,д&рҰстап ңара!">дедӘ. Сонда: رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ есӘмӘ,
هُوَ الَّذ۪ى جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا ف۪ى مَنَاكِبِهَا وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِه۪

к+кжиегӘ етӘп ндей жарң етӘп жарҰң бердӘ. Жер шарҰ +те сенӘмдӘ ірӘ жҚйелӘ керемет бӘр кеме тҚрӘнде, бҚкӘл тӘрӘ жандардҰ ризҰң несӘбелерӘмен бӘрге арңалап, ілем теқӘзӘнде хикметке толҰ, пайдалҰ ңозүалҰсҰмен КҚндӘ айнала кезӘп ілгҰүанҰмңңа м&ңтаж жандарүа жҰл мезгӘлдерӘнӘқ +нӘмдерӘн тасуда.

Жаратңан Жаббар,"Сіур", "Хут">аттҰ екӘ перӘштенӘ ілгӘ кеменӘқ баңҰлаушҰ капитанҰ етӘп таүайҰнда осҰ Үл кеме керемет Раббани елдӘ мекен кеқӘстӘктӘ аралап, Халиң-Ұ ЗҚлжілалдҰқ жаратңан пенде-ңонаңтарҰнҰқ к+қӘлӘн к+терӘп серуен ң&радҰ. ОсҰлайша, ол اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ аңиңатҰн к+рсетӘп жаратңан ИесӘн осҰ есӘҰң ірӘіулесӘ арңҰлҰ танҰстҰрадҰ. ЖолаушҰ осҰнҰ тҚсӘндӘ де, шҰн жҚректен اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ дедӘ де الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ дейтӘн сҰратал м&стаңим иелерӘ тура жолдаүҰларүа ңосҰлдҰ.

ЖолрасҰнақ саÇхатҰнда к+рген аңиңаттардан екӘншӘ ҚлгӘ мҰсал: ЮлгӘ жолаушҰ жер шарҰ кемесӘнен тҚсӘп, хайуанат ілемӘне, адамзат дҚниÇсҰна келдӘ. Ол, +зӘне дӘнмен сан деп оҰн табиүатшҰл &үҰмдҰ к+зӘлдӘрӘк жасап ңарап едӘ, сансҰз тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ шексӘз ңажеттӘлӘктерӘ жіне оларүа ңауӘптӘ ренжӘтетӘн, тиӘсетӘн к+птеген зиÇнкес д&шпандар бар екенӘн жіне іртҚрлӘ ммадарӘ оңиүалар айнала ңоршап алүан, бӘраң б&үан ңарсҰ т&рар кҚш-ңуатҰ жоң екенӘн бӘлдӘ. ЯзӘнӘқ кҚш-ң&дретӘ ілгӘ ңауӘптӘ д&шпандардҰ тойтаруүа келгеоннан бӘр б+лӘгӘне де жетпейтӘнӘн сезедӘ. ОсҰндай с&мдҰң, тҰм аÇнҰштҰ жаүдайдҰ к+ргенде онҰқ мейӘрӘм сезӘмӘ оÇнҰп жіне аңҰлҰ да ңаттҰ ңиналҰп м&қаÇ ңайүҰрдҰ тозаңңа тҚскендей ауҰр кҚй кештӘ. М&ндай аÇнҰштҰздҰң брңҰнҰштҰ ілемге келгенӘне ңаттҰ +кӘндӘ. Кенет Ү&раннҰқ хикметӘ медет берӘп, к+мекке келдӘ.

— 663 —
الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ деген дҚрбӘ сҰйладҰ да,"ЕндӘ, ңара!">дедӘ. Үараса, اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْ келет аÇтҰ н&р шашҰп, Рахман, Рахим, Різзаң, Муним, Кірим, Хафиз сҰндҰ ИліҒи к+ркем есӘмдердӘқ ірбӘрӘ КҚндей жарңҰрап,
مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا ٭ وَكَاَيِّنْ مِنْ دَٓابَّةбҰрт жتَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ ٭ وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَن۪ٓى اٰدَمَ ٭ اِنَّ الْاَبْرَارَ لَف۪ى نَع۪يمٍ
дейтӘн аÇттардҰқ к+кжиегӘнен к+рӘне бастадҰ. Юوتٍ جَамзат пен жануарлар ілемӘн рахҰмүа б+леп, ихсан ңҰлдҰ. БелгӘлӘ маүҰнада уаңҰтша жіннатңа айналдҰрдҰ. Юлем тамаша үибратңа толҰ, ңонаңҚй тірӘздӘ к+рӘнӘп жомарт ИесӘ АллаҒтҰ толҰң танҰстҰрҰп, одан хабар беретӘнӘнӘнмлекет. Үайта-ңайта اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ дедӘ.
СаÇхатҰндаүҰ жҚздеген к+ргендерӘнӘқ ҚшӘншӘ мҰсалҰ:

Жаратңан ИесӘн есӘм-сипатіселемқ саÇсҰнда, олардҰқ н&рсіулесӘнен танҰүҰсҰ келген ілгӘ дҚниеге ңонаң жолаушҰ аңҰлҰ мен ойҰна бҰлай дедӘ:

Үанекей, бӘз де рухтар, перӘштелер секӘлдӘ денңтан, стап к+кке к+терӘлейӘк. Жаратңан ИемӘздӘ аспандаүҰлардан с&райҰң. Рух ңиÇлүа мӘнӘп, аңҰл пӘкӘрге ерӘп аспанүа к+терӘлдӘ. АстрономиÇ пінӘн с+йттӘ де жетекшӘ етӘп сжан-тіҚгӘндӘ. ДӘндӘ ңабҰлдамайтҰн философиÇ к+зӘмен مَغْضُوبِ، الضَّٓالّ۪ينَ дейтӘн жат аүҰмҰ сиÇңтҰ ңарадҰ. Үараса, жер шарҰнан мҰқ есе Қлкен, зеқбӘрек оүҰнан жҚз есе жҰлдам ңозүалҰп бара жатңан денелер, от шашңан ж&лдҰздазӘнӘқ аса-ң&раласа тҰм жҰлдам ірекет етедӘ. БӘреуӘ кездейсоңтҰң бӘр мин+т +з жолҰнан тайса, &шҰ-ңиҰрсҰз кеқӘстӘкте +зӘ секӘлдӘ меқӘреу бӘр денеге соңтҰүҰсҰп ңиÇмет-ңайҰм болүанбҰройҰтан-кестеқӘ шҰүарҰ с+зсӘз.

ЮлгӘ, жолаушҰ ңай жаңңа ңараса да осҰндай с&мдҰң пен ҚрейдӘ к+рӘп зіресӘ &штҰ. Аспанүа шҰңңанҰна п&шайман болҰп ңаттҰ +кӘндӘ. АңҰл-ой, басңа да сезӘмӘдедӘктенс&рҰп, «бӘздӘқ мӘндетӘмӘз м&ндай емес-тӘ. Керемет аңиңаттардҰ к+рӘп, басңаларүа к+рсету болатҰн. КідӘмгӘ тозаңңа &ңсас м&ндай жаүҰмсҰз, азаптҰ маүҰналардҰ &үу, к+ру бӘзге ауҰр тиедӘ. БӘз б&л ңҰзметтен бас тартамҰз, ңаламаймҰз!» деп зар ңаңтҰ.

ҰрларҰ Сол кезде кенет:>اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ аÇтҰ н&рҰн шашҰп"Халиңус-Сімауати уіл ард">жіне"Мусаххируш-Шімси уіл Үамар">жіне"Раббул-Аламийн">жіне жіне секӘлдӘ к+ркем есӘмдердӘқ ірңайсҰсҰ КҚндей жарңҰрҰп, وَلَقَدْ زَيَّنّжеткӘзَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَاب۪يحَ жіне
اَفَلَمْ يَنْظُرُٓوا اِلَى السَّمَٓاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا

жіне

ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى ا ңалүаٓاءِ فَسَوّٰيهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ
секӘлдӘ аÇттардҰқ к+кжиегӘнен к+рӘне бастадҰ. КҚллӘ аспандҰ н&рүа б+леп, перӘштелерге толтҰрдҰ. С+йттӘ де, аспан алҰп мешжіне Ріне іскери б+лӘмшеге айналдҰ. ЕндӘ, жолаушҰ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ дейтӘн тура жолүа тҚстӘ. ЮлгӘ адасңандардан, اَوْ كَظُلُمَاتٍ ف۪ى بَحْرٍ لُجِّىٍّ -ден ңмайдҰ.. БӘрден аспан ж&маңтай жайнап, керемет бейнеде жҚйелӘ мемлекетке айналдҰ. Юр тарапҰнда Халиң-Ұ ЗҚлжілалдҰ дірӘптеп, танҰстҰрҰп жатңанҰн к+рӘп, аңҰлҰнҰқ, ой-санасҰнҰқ ңадӘр-ңасиетӘ жоүарҰлап атңарар мӘндетӘнӘқ мақҰздҰлҰүҰ арттҰ.

МӘне, м&нҰ олаушҰнҰқ ілемге жасаүан саÇхатҰнҰқ жҚздеген тҚрӘн осҰ Қш мҰсалүа салҰстҰрҰп, басңа да к+рген-бӘлгендерӘн жіне АллаҒтҰқ есӘм-сипаттарҰнҰқ сіуле,йлап харҰ арңҰлҰ Уіжибул Ужуд АллаҒтҰқ маүрифатҰ жайлҰ баÇндҰ Рисалей-Н&рүа сӘлтеп, тереқ де &заң ңиссанҰ ңҰсңа ңайҰрүандҰ ж+н к+рдӘк. ОсҰ шаүҰн т&жҰрҰмдарүа ңанаүат етемӘз де ЖаратушҰ ИемӘздӘ танҰ -ШамаҰн, ОнҰқ киелӘ сипаттарҰнан жіне жетӘ сипатҰнан тек ңана "ӨлӘм", "Ү&дрет", "Ираде" секӘлдӘ Қш сипаттҰқ к+рӘнӘс, ісерлерӘ арңҰлҰ жіне рас екенӘн ділелдейтӘн айүаңтарҰна сҚйене отҰрҰп, шексӘз ілемдӘ Жаратңан ХалктерӘ ануүа ілгӘ дҚниÇ жолаушҰсҰ секӘлдӘ бӘз де ңҰсңа ишарамен танҰстҰруүа тҰрҰсамҰз. Егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘрудӘ Рисалей-Н&рүа сӘлтеймӘз.

МӘне, Араби «лӘ дӘн НуридӘқ» ңортҰндҰсҰнҰқ ңортҰндҰсҰнан ірдайҰм оңитҰн тіфіккури д&үанҰқ жіне «АллаҒу Акбар» с+зӘнӘқ отҰз Қш міртебесӘнен Қш міртебесӘн баÇндайтҰн осҰ арабша мітӘннӘқ белгӘлӘ маүҰнада шартҰесӘ болумен ңатар, ңҰсңа ишаралар арңҰлҰ Кілам ӘлӘмӘнӘқ ү&ламаларҰн, сондай-аң, аңида ӘлӘмӘнӘқ үалҰмдарҰнҰқ

— 665 —

назарҰн аудартҰп ш&үҰлдандҰрүан таңҰрҰп АллүҰрмақӘлӘмӘ, ирадесӘ Çүни ерӘк-ңалауҰ жіне ң&дӘретӘ жайлҰ, олардҰқ ілемдегӘ ісерӘ мен к+рӘнӘстерӘ арңҰлҰ ілгӘ ИліҒи сипаттарүа наңтҰ иман келтӘру арңҰлҰ растап жіне солар арңҰатңан иб-ул Ужуд АллаҒтҰқ с+зсӘз бар екенӘн, жалүҰз екенӘн үҰлҰми тҚрде мойҰндап, иман келтӘруге септӘгӘ тиетӘн арабша мітӘн:

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَ لَمْ يَكُنْ لَهӘ к+рсيكٌ فِى الْمُلْكِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكْب۪يرًا
اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ قُدْرَةً وَ عِلْمًَا اِذْ тҰп т&لْعَل۪يمُ بِكُلِّ شَيْءٍ بِعِلْمٍ مُح۪يطٍ لَازِمٍ ذَاتِىٍّ
{(*): وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى ﴿كَلُزُومِ الضِّيَاءِ الْمُحِيطِ للِشَّمْسِүни есِذَّاتِ يَلْزُمُ الْاَشْيَٓاءَ لَا يُمْكِنُ اَنْ يَنْفَكَّ عَنْهُ شَيْءٌ بِسِرِّ الْحُضُورِ وَ الشُّهُودِ وَ الْاِحَاطَةِ النُّورَانِيَّةِ وَ بِسِرِّ اِسْتِلْزَامِ الْوрҰнҰқ لِلْعُمُومِيَّةِ وَ اِحَاطَةِ نُورِ الْعِلْمِ بِعَالَمِ الْوُجُودِ ٭ نَعَمْ فَالْاِنْتِظَامَاتُ الْمَوْزُونَةُ وَ الْاِتِّزَانَاتُ الْمَنْظُومَةُ وَ الْحِكَمُ الْقَصْدِيَّةُ الْعИліҒи ُ وَ الْعِنَايَاتُ الْمَخْصُوصَةُ الشَّامِلَةُ وَ الْاَقْضِيَّةُ الْمُنْتَظَمَةُ وَ الْاَقْدَارُ الْمُثْمِرَةُ وَ الْاٰجَالُ الْمُعَيَّنَةُ وَ الْاَرْҰсҰп"الْمُقَنَّنَةُ وَ الْاِتِّقَانَاتُ الْمُفَنَّنَةُ وَ الْاِهْتِمَامَاتُ الْمُزَيَّنَةُ وَ غَايَةُ كَمَالِ الْاِنْتِظَامِ الْاِنْسِجَامِ الْاِتِген.
الْاِتِّقَانِ الْاِتِّزَانِ الْاِمْتِيَازِ الْمُطْلَقَاتِ فِى كَمَالِ السُّهُولَةِ الْمُطْلَقَةِ دَٓالَّاتٌ عَلٰى اِحَاطَةِ عِلْمِ عَلَّامِ الْغُيُوبِ بِكُلِّ شَيْءٍ ٭ اَ мен еعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّط۪يفُ الْخَب۪يرُ ٭
— 666 —
فَنِسْبَةُ دَلَالَةِ حُسْنِ صَنْعَةِ الْاِنْسَانِ عَلٰى شُعُورِ الْاِنْسَانِ اِلٰى نِسْبَةِ دَلَالَةِ حُسْنِ خِلْقَةِ الْاِنْسَانِ عَلٰى عِلْمِ خَالِقِ الْاِنْسَانِ كَنِسْبَةِ لُمَي сейӘлزُجَيْجَةِ الذُّبَيْبَةِ فِى اللَّيْلَةِ الدَّهْمَٓاءِ اِلٰى شَعْشَعَةِ الشَّمْسِ ف۪ى رَابِعَةِ النَّهَارِ

Б&л жазба +те ңҰсңаша тіржӘмесӘ болумен ңатар, Ұм оңҰӘлӘмдӘ ділелдей отҰрҰп аса мақҰздҰ иман аңиңаттарҰна ишара ңҰладҰ. Егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘрудӘ Рисалей-Н&рүа тапсҰрамҰз.

{(СӘлтеме): ЕндӘ, б&дан кейӘнгӘ жазбаларҰм +мӘрӘмде к+рмеген с&мдҰң ауру ме келӘп денемдӘ меқдеп ауҰр жаүдайда жазҰлдҰ. Аңау кемшӘлӘктерге кешӘрӘммен ңараудҰ +тӘнемӘн. Хусрев шікӘртӘм ж+ндеу жҚргӘзӘп, кейбӘр жерлерӘн алҰп, орҰн білесрҰп, реттеуӘне боладҰ.}

Иі, ңалайша РахҰмиÇт, керемет ризҰң беру арңҰлҰ +зӘнӘқ бар екенӘн КҚндей анҰң к+рсетӘп, үайҰп пердесӘнӘқ артҰнда Рахман-Ұ РахимдҰ наңтҰ тҚрде ділелдейдӘ. Діл солай, Ү&ңа шҰү жҚздеген аÇтҰнда кездесетӘн жіне ИліҒи киелӘ жетӘ сипаттҰқ бӘрӘншӘсӘ деуге болатҰн «ӨлӘм» сипатҰ да, +лшем арңҰлҰ жҚйелӘ хикметтер арңҰлҰ +зӘн КқкӘ жажарҰүҰ секӘлдӘ анҰң к+рсетӘп бӘр Алим-Ә КҚлл-Ә Шей АллаҒтҰқ с+зсӘз бар екенӘн наңтҰ тҚрде бӘлдӘредӘ.

Иі, бӘреудӘқ ӘлӘмдӘ, саналҰ екенӘн онҰқ тҚзу, +лшемд бауҰриÇнаңтҰ Әс-ірекетӘ, +нерӘ к+рсететӘн болса. Адам баласҰнҰқ +з ЖаратушҰсҰна, ОнҰқ ӘлӘмӘне, хикметӘне ділел болатҰн тақүажайҰп табиүатҰ, туҰстарҰ ап-ашҰң Çүни діл к+мескӘ май шамнҰқерӘ меҰ мен кҚндӘзгӘ КҚннӘқ ауңҰмдҰ жарҰүҰ сиÇңтҰ салҰстҰруүа келмейдӘ.

ҮазӘр, ИліҒи ӘлӘмнӘқ ділелдерӘн баÇндамай т&рҰп, сол киелӘ сипаттҰқ ілемдегӘ ісерлерӘ арңҰлҰ ң&бҰлҰстардан к+рӘп, сол арңҰлҰ Зат-Ұ АңдестӘ касҰмеанҰң к+рсетӘп берген наңтҰ ділел АрдаңтҰ пайүамбар М&хаммедтӘқ (с.а.у.). Миүраж тҚнӘ АллаҒтҰқ ң&зҰрҰна шҰүҰп с+зӘн есту нҰүметӘне б+ленген кезде сілемнӘқ орнҰна

اَلتَّحِيّамҰн. َلْمُبَارَكَاتُ اَلصَّلَوَاتُ اَلطَّيِّبَاتُ لِلّٰهِ

еп, +зӘ бҚкӘл жандҰлар мен жаратҰлҰс атҰнан елшӘ болүандҰңтан, олардҰқ барлҰүҰ АллаҒтҰқ ӘлӘм сипатҰмен РаббҰларҰн танҰстҰруҰна байланҰстҰ сілемнӘқ орнҰна барлҰң саналҰлар атҰнан жаратңанбіледее тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ сҰй-кіделерӘн &сҰндҰ. çүни,

اَلتَّحِيَّاتُ اَلْمُبَارَكَاتُ اَلصَّلَوَاتُ اَلطَّيِّبَاتُ
— 667 —

деген т+рт с+з арңҰлҰ барлҰң тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ т+рт тобҰнҰқ АллаҒтҰқ ізіли, ібіди ӘлӘмӘнӘқ саÇсайҰ тҚздерӘнӘқ РаббҰсҰ Аллам-ул ҺуŞбңа деген сҰйлҰңтарҰн, ризашҰлҰүҰн, керемет мадаңтауларҰн к+рсеткендӘктен осҰ киелӘ Миүражда айтҰлүан с+здердӘ тереқ маүҰналарҰмен оңу, намаздҰқ отҰрҰсҰнда барлҰң м&сҰлманнҰқ парҰзҰ" жҚз Әз мӘндет болүан. Ол киелӘ т+рт с+здӘ тҚсӘндӘрудӘ Рисалей-Н&рүа тапсҰрҰп, +те ңҰсңа т+рт ишарамен бӘр маүҰнасҰн баÇндаймҰз

БӨРӨНШӨ СЯЗ:>اَلتَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ ҮҰсңа т&жҰрҰмҰ бҰлай: ңалайша бӘр шебер тақүажайҰп бӘр машинанҰ +з тоңтаереқ ӘлӘмӘмен, ерекше зеректӘгӘмен жасаса, ол үажап машинанҰ к+ргендер жаппай ілгӘ шебердӘ ң&ттҰңтап, ңошаметтейдӘ, ң&рметтеп маңтайдҰ. Оүан риза болҰп, мадди-маүҰнауи екӘлдӘухани-заттҰң сҰйлҰң бередӘ. Жіне ілгӘ машина да, шебердӘқ ойҰндаүҰдай шҰүҰп, керемет тҚрде жасаүан &станҰқ маңсатҰн, тақүажайҰп шеберлӘгӘн, ӘлӘми бӘлӘктӘлӘгӘн к+рсету арңҰлҰ +зӘн жасаүан шебердӘ хал тӘлӘмеҰқ да меттеп ң&ттҰңтайдҰ, маүҰнауи сҰйлҰң-кіделер тарту етедӘ. Діл сол секӘлдӘ, ілемдегӘ ірбӘр жандҰ, ірбӘр тӘршӘлӘк иесӘ ірңайсҰсҰ жеке-жеке, жан-жаңтҰ м&үжиза, тақүажайҰп мішина секӘлдӘ, олар +зӘҚш ңуаүан ШебердӘқ кемелдӘгӘн Çүни ір нірсенӘқ жан-жаңтҰ байланҰсҰн бӘлетӘн, +мӘрӘне ңажеттӘ барлҰң нірсенӘ к+ретӘн, дер кезӘнде толҰң ңамтамасҰз ететӘн шексӘз ӘлӘм иесӘ екенӘн, ол н&р сіулелерӘ арңҰлҰ +зӘн танҰстҰрҰп т&рүанҰн бӘлдӘредӘ Саник, бӘржілалүа тӘршӘлӘк ету хал тӘлдерӘмен +зӘндӘк сҰйлҰңтар тарту етӘп, ңошаметтеп дірӘптейдӘ. çүни, اَلتَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ дейдӘ. Олар +здерӘнӘқ +мӘрӘн ңиҰп, тӘршӘлӘктерӘн тӘкелей ЖаратушҰ ИелерӘне ң&лшҰлҰң ету арңҰлҰ &сҰнадҰ. МӘне, ми ілсӘзҚнӘ АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰз (с.а.у.) бҚкӘл жандҰлар атҰнан Уіжиб-ул Ужуд АллаҒтҰқ ң&зҰрҰнда сілем ретӘнде اَلتَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ деп, барлҰң жан иелерӘнӘқ сҰйлҰң кіделерӘн, маүҰнауи сілемдерӘн &сҰнүанлҰнан і, жҚйелӘ жасалүан ңарапайҰм мішине, +зӘнӘқ тіртӘптӘ де жҚйелӘ болмҰсҰмен шіксӘз тҚрде +те шебер ірӘ м&ңиÇт &стасҰн к+рсететӘнӘ секӘлдӘ, ілемдегӘ толҰп жатңан сансҰз мішина тірӘздӘ тӘрӘ жандар да, ірңайсҰсҰ а ескеҰқ ӘлӘмӘнӘқ мҰқ бӘр м&үжизасҰн к+рсетедӘ. Юлбетте, ңалта фонарҰнҰқ к+мескӘ жарҰүҰн к+ктегӘ КҚннӘқ жарҰүҰмен салҰстҰруүа келмейтӘнӘ секӘлдӘ, +те к+мескӘ
— 668 —

тҚрде дірежеде дҚниедегӘ жан-жануарлар, кҚллӘ тӘршӘлӘк иелерӘ бойҰап шекИліҒи ӘлӘмнӘқ жарҰүҰ арңҰлҰ +здерӘн жаратңан, міқгӘ баңи шебер АллаҒтҰқ с+зсӘз болмҰсҰн, мӘндеттӘ тҚрде бар екенӘн ірӘ табҰндҰрушҰ екенӘн к+рсетӘп жарңҰн тҚрде куілӘк етедӘ.

МИҺРАЖДАҺұ ЕКӨНШӨ КИЕЛӨ СЯЗ>اَلْمُبَارَكَاتُ жалпҰ хадиарҰ ірнша, намаз мҚминнӘқ миүражҰ жіне намаз лҰ МиүраждҰқ н&р сіулесӘне б+ленген, деседӘ. БӘздӘқ ілгӘ дҚниеге ңонаң кейӘпкерӘмӘз ірбӘр ілемде ӨлӘм сипатҰ арңҰлҰ рген. ул ҺуŞб Жаратңан АллаҒтҰ танҰп, таптҰ үой. Олай болса, бӘз де сол кейӘпкермен бӘрге мҚбірак нірселердӘқ жіне ңараүанда "БірекелдӘ!" деп айтңҰзатҰндардҰқ жіне اَلْمُبَارَكَاتُ с+зӘнӘқ &ланүайҰлүан жӘне саÇхат жасап, бҚкӘл жандҰлардҰқ мҚбірак т+лдерӘн, нірестелерӘн жіне барлҰң жан-жануарлардҰқ баүдарламасҰнҰқ ң&тҰсҰ боп табҰлатҰн дін-т&ңҰмдарҰн іу баста іҰңта ебаракат ілемӘн тамашалап ірӘ зерттеп, сол арңҰлҰ киелӘ ӘлӘм сипатҰнҰқ тақүажайҰп нізӘк кҚрделӘ сіулелерӘмен Жаратңан ИемӘздӘ үҰлҰми тҚрде тануүа ілгӘ жолаушҰүа &ңсап тҰрҰсҰп баүамҰмен шіИі, мҰнанҰ к+збен к+рӘп отҰрмҰз: БійкҚні нірестелер, мҚбірак Çүни берекелӘ сандҰңшаүа &ңсас дін-т&ңҰмдар, Алим-Ұ Хаким АллаҒтҰқ ӘлӘмӘмен ірңайсҰсҰ жалпҰ жіне жалңҰ тҚрде +сӘп-+нер кезде, к+ктеп-к+герені тапнде +здерӘне тін маңсаттарҰна ңарай тура ңозүалҰсңа енедӘ. Аңиңат назарҰмен ңараүандарүа"БірекелдӘ! СансҰз МашаллаҒ!">дегӘзедӘ.
Міс * * аталҰң &рҰң, дін-дінек, т&ңҰмдардҰқ ірңайсҰсҰнда наңтҰ ӘлӘммен болатҰн кҚрделӘ жҚйеде, ол жҚйе +те шеберлӘкпен болатҰн діл +лшем, ал ол +лшемде жақару, реттеу болуда. Ал, б&л болса, жақарҰп +лшем мен ңалҰпңа келтӘру арңҰлҰ жіне +зк+кейгсас тек +зара ідейӘлеп +згеше ңҰлатҰн белгӘлерӘ бар. Б&л +згешелӘкпен бӘрге шебер тҚрде безендӘру, к+ркемдеу байңаладҰ. ОнҰқ ӘшӘнде хикметпен жасаүан аүзалардҰ орналастҰру, пӘшӘн сурет беру, сонҰмен ңатар +те жомарт тҚрде зауҰңан-маңңанаүаттандҰру ҚшӘн ілгӘ жемӘс жидектердӘқ ӘшкӘ ң&рҰлҰсҰ шатасҰп жатса да +те бӘлгӘр, м&үжизалҰ тҚрлӘ наңҰштармен безендӘрӘп, реттеп, керемет жаратҰлуда. Тек, сурет ідемӘ емес, сонҰмен ңатар хош иӘстеттӘ Ү&тіттӘ дімдерӘ де керемет. Яте тіртӘптӘ де жҚйелӘ жаратҰлҰп ңоймай,
— 669 —
бӘр-бӘрӘнен +згеше, сан-алуан бола т&ра санҰ тҰм к+п, ірӘ жҰлдам ірӘ кеқ к+лемде еш ңатесн, (АллҰүҰнҰқ сурет пӘшӘндерӘ айңҰндалҰп белгӘленуде. ЮрбӘр к+ктемде осҰ аталнүан ң&бҰлҰстар жалүасҰп ілгӘ мҚбірак нірселердӘқ Çүни берекелӘ заттардҰқ тан, а бӘрге, жоүарҰда аталүан он бес тӘлмен Жаратңан Шебер ИесӘнӘқ тақүажайҰп +нерӘн, керемет шексӘз ӘлӘмӘн к+зге к+рсетӘп Аллам-Қл ҺуŞб, Ужуб-уӘн! Ка, Сани бӘр АллаҒтҰ КҚндей анҰң ңҰп к+рсетӘп, танҰстҰруда. СонҰмен, осҰ ауңҰмҰ кеқ тҰм жарңҰн тҚрде куілӘк етӘп, Жаратңан ИесӘн маңтап-мадаңтап дірӘптейтӘндӘктен Миүраж тҚнӘ М&хаммед пайүамбар (с.а.у.) бҚкӘл жаратҰлҰарҰнҰқтҰнан шҰүҰп с+зӘнӘқ орнҰна اَلْمُبَارَكَاتُ с+зӘн +те орҰндҰ айтңан.
ШӨНШӨ КЮЛИМА:>اَلصَّلَوَاتُ с+зӘ; Б&л с+здӘ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) лҰ Миүражда айтңан жіне миллиондаүан имандҰлар +зӘндӘкҰң кӘржҰ болҰп саналатҰн намазҰнда осҰ киелӘ с+здӘ ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа (с.а.у.) &йҰп АллаҒтҰқ ң&зҰрҰна шҰүҰп кҚнде еқ азҰ он рет айтадҰ. Б&л с+з орттарда ілемге паш етӘледӘ.

Миүраж жайлҰ жазҰлүан "ОтҰз бӘрӘншӘ С+з" Миүраж оңиүасҰнҰқ бҚкӘл аңиңаттарҰн ңамтҰп +зӘне тҰқдарман ретӘндегӘ бӘр дӘннен безгендӘ жіне бӘр кіпӘрдӘ алҰп оүан наңтҰ ірӘ +те ңуаттҰ тҚрде ділеңан шҰ болатҰн. СондҰңтан, егжей-тегжейлӘ баÇндаудҰ сол рисалеге сӘлтеме жасап, +те ңҰсңаша тҚрде ишаралармен МиүраждаүҰ айтҰлүан осҰ шӘншӘ с+здӘқ тереқ маүҰнасҰн к+рсететӘн тӘршӘлӘк иелерӘ мен саналҰ пенделердӘқ үажап ілемӘне назаҰнан "п ізіли ӘлӘмнӘқ н&рҰмен Жаратңан ИемӘздӘқ жалүҰз ірӘ с+зсӘз бар екенӘн бӘлӘп ңана ңоймай ОнҰқ шексӘз рахҰмҰн, аса ңамңор мейӘрӘмдӘлӘгӘн жіне шексӘз ң&дӘретӘн, орасан зор "ирадесӘн" Çүни жойңҰн ңалауеркӘн тануүа тҰрҰсамҰз.

Иі, мҰнззаманге ңарасаң, жан-жануарлар санасҰмен жіне аңҰлҰмен болмаса да сезӘммен, болмҰсҰмен мҰнанҰ сезедӘ: ЮрңайсҰсҰ +те ілсӘз ірӘ дірменсӘз бола т&ра, бір? Б&л,Ұруар д&шпандарҰ мен ңауӘпңатерӘ бар. Сондай-аң, тҰм паңҰр ірӘ м&ңтаж бола т&ра толассҰз м&қм&ңтаждҰүҰ, бӘтпейтӘн талап-тӘлектерӘ бар.арүа жан б&лардҰқ кҚш-ңуатҰ жетпейтӘндӘктен жан даусҰмен шҰқүҰрҰп, жан ңиналадҰ. СезӘмдерӘмен жіне жаратҰлҰсҰна сай

— 670 —

фҰтри тҚрде жалбарҰнадҰ, +зӘне тін тӘлмен, дауҰспен д&үа етедӘ, жалҰнадҰ, белгӘлӘ бӘр маүҰнада намаз оңидосҰ. Оауат айтадҰ. ОсҰлайша, бірӘн бӘлушӘ, ң&дӘретӘ шексӘз Алим-Ұ Үадир АллаҒтҰқ ң&зҰрҰна сҰйҰнадҰ. Сол мезетте ілгӘ шҰқүҰрҰп ңиналүандардҰқ ір бӘр ӘсӘн, барлҰң м&қ-м&ңтаждҰңтарҰн бӘлӘп, ірбӘрезде, есӘн к+рӘп, жалбарҰнүандардҰқ т+л-тумҰсҰна сай фҰтри д&үа-тӘлектерӘн ескеретӘн Алим-Ұ Мутлаң, Үадир-и Хаким АллаҒ олардҰ ң&тңарҰп, дегендерӘне жеткӘзгенӘн жіне алдҰқүҰ ңайүҰрҰп жҰлауларҰ е басталӘмсӘреуге, шҰқүҰруларҰ ризашҰлҰңңа шаттҰңа айналҰп жатңанҰн к+ремӘз.

МӘне, осҰ хикметке толҰ, +те к+реген, бӘлӘмдӘ де мейӘрӘмдӘ ңамңорлҰң +те жарңҰн тҚрде ӘлӘм мен рахҰмнҰқ н&р-сіулелерӘ болҰп Мужиб- зерекс, Рахим-Ә КірӘм бӘр АллаҒтҰ к+рсетӘп, ілгӘ жан иелерӘнӘқ ілемӘнде болҰп жатңан ң&лшҰлҰңтар мен салауаттардҰ РаббҰсҰна жеткӘзу, арнау маңсак шҰңп лҰ Миүражда М&хаммед

Пайүамбар (с.а.у.) жіне кӘшӘ миүражда Çүни намазда онҰқ ҚмметӘ اَلصَّلَوَاتُ اَلطَّيِّبَاتُ لِلّٰهِ дейдӘ, деген екен.
ТЯРТӨНШӨ КИЕЛӨ СЯЗ:>اَلطَّيِّبَاتُ لِلّٰهِ Рисалей-Н&рдҰқ аңиңатҰ к+кейге миÇнҰқсе намаздҰқ тісбихатҰ кезӘнде келетӘн хикметӘне орай, Ғім Фатиха сҚресӘнӘқ жіне тішіҒҒҚдте оңҰлатҰн д&үанҰқ аңиңаттарҰн ңҰсңа ишаралармен баÇндауүа бейнебӘр ерӘксӘз тҚрде міжбҚр бсалей-
МӘне, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) миүражда айтңан اَلطَّيِّبَاتُ киелӘ с+зӘнӘқ маүҰнасҰ тереқ. çүни маүрифат иелерӘ, имандҰлар жіне кҚлли сана иелерӘ адамзат, жҰн, перӘштелер жіне руханилер +здерӘнӘқ ң&лшҰлҰңтарҰ арңҰлҰ жінемазан малдарҰмен, жаңсҰ с+здерӘмен ілемдӘ безендӘрӘп т&рүан Жімал-Ә Мутлаң АллаҒтҰқ шексӘз жамал, ісем к+ркемдӘгӘн , сондай-аң, кімӘл иман, ауңҰмдҰ маүрифаттарҰмен маңтап-мадаңтап сонҰқ +здерӘндгӘн б&ш иӘстерӘмен, ӘзгӘлӘктердӘ ңамтитҰн маүҰнасҰмен бӘрге тішіҒҒҚдте Çүни намаздҰқ отҰрҰсҰнда бҚкӘл Қммет кҚн сайҰн істе, жалҰңпастан осҰ киелӘ де к+ркем с+здӘ ңайта-ңаатңан тадҰ.

Иі, мҰна ілем шексӘз ісемдӘгӘмен орасан зор міқгӘ жамалдҰқ айнасҰ, сіуле шуаңтарҰ. ЮлемдегӘ барлҰң жамал, кімал, с&лулҰң бӘткен к+ркем нірселер сол міқгӘ с&лулҰңтан бастау аладҰ, Ұқ Қст#671

саÇсҰнда, сонҰмен байланҰстҰ болүанҰ ҚшӘн ісем болҰп, ңадӘрңасиетӘ жоүарҰ. Юйтпесе, ілем тҚсӘнӘксӘз, ңайүҰ м&қүа толҰ бӘр нірсе.

ЮлгӘндей байланҰс болса, Çүни УлухиÇттҰқ салтанатҰнҰқ делдалдарҰ, жарнаан-жаңҰсҰ болүан азамзат, перӘште жіне руханилердӘқ маүрифатҰнҰқ арңасҰнда аңиңатҰ айңҰндалҰп, олардҰқ растауҰмен тҚсӘнӘктӘ боладҰ. ТӘптӘ, ілгӘ делдал, жаӘлӘми жасаушҰлардҰқ керемет мадаң-маңтауларҰн, РаббҰсҰна деген шҚкӘр с+здерӘн ір тарапңа жайҰп арш-Ұ аүзам тарапҰна ж+нелту ҚшӘн ауанҰқ б+лшектерӘ імӘрдӘ б&лжҰтпай орҰндайтҰнينَ اَгердей ңҰзметкерлер жіне кӘшкене тӘл, ң&лаң секӘлдӘ ілгӘ к+ркем с+здердӘ АллаҒтҰқ діргахҰна тасу ҚшӘн ауа ңабатҰна осҰндай тақүажайҰп ңасиет берӘлген. Б&л менӘқ к+кейӘме келйлеспе едӘ.

СонҰмен, адамзат пен перӘштелер ңалайша, иман жіне ң&лшҰлҰңтарҰ арңҰлҰ Маүбуд-Ұ ЗҚлжілалдҰ танҰстҰрҰп, онҰқ с+зсӘз бар екенӘн бӘлдӘр едӘ. СонҰмен ңатар Хаким-Ә ЗҚлжілал АллаҒтҰқ +зӘ де осҰ жандай ааушҰ делдалдарүа кҚрделӘ ңабӘлет берӘп ңажеттӘ ң&ралдармен жабдҰңтау арңҰлҰ жіне тереқ ӘлӘм беру арңҰлҰ ірңайсҰсҰн бҚкӘл ілеммен байланҰстҰрҰп олардҰ шаүҰн ілем тірӘздӘ жтҰ бӘл, осҰлайша +зӘн +те жарңҰн тҚрде танҰстҰруда.

МҰсалүа, адамнҰқ басҰна орналасңан кӘп-кӘшкене жақүаң к+лемӘндей жердегӘ ес, жадҰ, ңиÇл пӘкӘрлеу секӘлдӘ бӘрнеше, тақүажайҰп сезӘм-ң&ралдар жарату жіне жадҰнҰ Çен;>Кете саңтау ңабӘлетӘн алҰп кӘтапхана тірӘздӘ жасау б&л Юзіли ӘлӘмӘнӘқ талабҰ. Сол ӘлӘмнӘқ сіуле-шуаңтарҰнҰқ саÇсҰнда Жаратңан ИемӘз +зӘн КҚндей анҰң к+рсетӘп отҰр {(СӘлтеме): Науңас ауҰр халӘм м&рша беа т&ратҰр. Б&л тек шікӘртӘм ХусревтӘқ аударма мӘндетӘне жірдем, ңайнарк+з болсҰн деген ниет}

ЕндӘ, жоүарҰда аталүан жіне шексӘз ӘлӘмнӘқ кҚллӘ айүаң-ділелдерӘне ишара ететӘн жіне к+кейӘн ділелдердӘ ңамтитҰн жіне он бес ділел арңҰлҰ шексӘз ӘлӘмдӘ к+рсететӘн арабша мітӘннӘқ +те ңҰсңа т&жҰрҰмҰна, белгӘлӘ бӘр маүҰнада аудармасҰна ишара ңҰламҰз.

ОН БЕС ДЮЛЕЛДӨҢ БӨРӨНШӨСӨ:>فَالْاِنْتِظَامَاتُ الْمَوْزُونَةُ шҰ ңҰлҚкӘл жаратҰлҰста байңалатҰн +лшемдӘ тіртӘп пен жҚйе, белгӘлӘ м+лшердегӘ реттӘлӘк, б&л ірине бірӘн ңамтҰп жатңан ӘлӘмдӘ к+рсетедӘ, сонҰқ ділелӘ.
— 672 —

Иі, сіулеттӘ де зіулӘм сарайүа &ңсасиаллаҒілемде онҰқ ӘшӘнде КҚн системасҰ жіне с+здердӘ, дҰбҰстардҰ тасҰмалдайтҰн зірреб+лшектер үажайҰп реттӘлӘкпен ңозүалатҰн ауа ңабатҰ жіне Қш жҚз мҰқ тҚрлӘ +сӘмдӘктер ір к+ктемдталатҰлӘ тҚрде +сӘп-+нетӘн жер жҚзӘнде, сонау ірбӘр жандҰнҰқ денесӘндегӘ аүза мен сезӘм мҚшелерӘ, жасуша мен зіррелерӘндегӘ тереқ де ауңҰмдҰ ірӘ істе шатаспайтҰн ӘлӘммен үана болатҰн белгӘлӘа &лҰ рдегӘ реттӘлӘк, толҰң жҚйе: МӘне, осҰ аталүандар +те анҰң тҚрде бірӘн ңамтҰп жатңан ӘлӘмнӘқ бар екенӘн ділелдеп, растҰүҰна куілӘк етедӘ.

ЕкӘншӘ ділел:>وَالْاِتِّزَانَاتُ الْمَنْظُومَةُ Çүни, бҚкӘенӘ, омдаүҰ жаратҰлҰсңа назар аударалҰң. Ол мейлӘ, Қлкен-кӘшӘ, &саң-ӘрӘ болсҰн. Міселен ж&лдҰздардан бастап ңандаүҰ аң-ңҰзҰл тҚйӘршӘктерге дейӘн барлҰүҰ сондай керемет діл м+лшерде, ҚйлесӘмдӘ ірӘ белгӘлӘ бӘр +лшемдӘ болуҰ шексӘз ла ма?қ бар екенӘн ділелдеп, наңтҰ тҚрде куілӘк етедӘ.

Иі, бӘр шҰбҰнҰқ немесе адамнҰқ аүза-мҚшелерӘ тӘптӘ, денесӘндегӘ жасушаларҰ жіне ңанҰндаүҰ аң-ңҰзҰл тҚйӘршӘктерӘ керемет діл м+лшерден, кҚрделӘ +тидӘ. н орналастҰрҰлүан. Язара ҚйлесӘмдӘ, ірӘ сійкес жіне денедегӘ басңа аүзалармен ҰқүайлҰ ірӘ сай. Б&л Әске шексӘз ӘлӘмӘ жоң бӘреудӘқ араласҰп оҰна ңҰжасауҰ істе мҚмкӘн емес. МӘне, діл осҰлай барлҰң жандҰлар, тҚрлӘ жаратҰлҰс зіррелерден бастап КҚн системасҰндаүҰ ж&лдҰздарүа дейӘн жаппай керемет ҚйлесӘмдӘ, жҚйелӘ, істе ауҰтңҰмайтн ңолбу +лшемдӘ. Б&л шексӘз ӘлӘмнӘқ бар екенӘн к+рсетедӘ. Оүан б&лтартпас куілӘк етедӘ. Демек, ӘлӘмнӘқ бар екенӘн к+рсететӘн ірбӘр ділел Зат-Ұ Алим АллаҒтҰқ бар ен">дейқ де ділелӘ болҰп табҰладҰ. ЯйткенӘ, сипаттҰқ мівсуфсҰз болуҰ, мҚмкӘн емес, Çүни, сипаттҰқ +зӘ болҰп, сипаттҰқ иесӘ болмауҰ мҚмкӘн емес. Сет сотан, жоүарҰда аталүан ділел-айүаңтар Алим-и Юзіли АллаҒтҰқ с+зсӘз бар екенӘне ңуаттҰ да б&лтартпас наңтҰ ділел болҰп табҰладҰ.

шӘншӘ ділел:>وَالْحِكَمُ الْقَصْدِيَّةُ الْعَٓامَّةُ с+зӘ, Çүни бҚкӘл ілемде борихи ктңан жарату ң&бҰлҰстарҰна, +згерӘс, тӘрӘлту, белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктеу жіне мӘндеттен босату ӘстерӘне назар аударсаң ірнірседе кездейсоң болуҰ мҚмкӘн емес ідейӘлеп, бӘле т&ра жасалүан хикметтер, аса бӘар, атңарар белгӘлӘ бӘр мӘндеттер бар екенӘ байңаладҰ. Б&л Әске шексӘз ӘлӘмӘ жоң бӘреудӘқ араласуҰ ешбӘр т&рүҰдан мҚмкӘн емес.
— 673 —

МҰсалҰ, сансҰз тӘрӘ жандҰлардан бӘр үана адамнҰқ жҚз деген сезӘм мҚшесӘнен тек бӘр үана +зараӘ тӘл аүзасҰ кідуӘлгӘ еттен жасалүан бола т&ра, +те мақҰздҰ екӘ Қлкен мӘндет атңару арңҰлҰ жҚздеген хикметтерге, нітижелерге, пайдаларүа себеп болс талааналуан таүамдардҰқ тҚрлӘ дімӘн айҰрҰп олардҰ денеге, асңазанүа хабар бередӘ. ИліҒи рахҰм ңазҰнасҰндаүҰ ризҰң-несӘбелердӘ м&ңиÇт талдаушҰ ңҰзметӘн атңарадҰ. СонҰмен ңатар, с+йлеу мӘндетӘн де атңарадҰ. çүни, жҚректӘ БесӘтҰқ толҰң тӘлмішӘ, тіржӘмешӘ ңҰзметӘн атңарадҰ. Б&л ірине, керемет жарңҰн ірӘ наңтҰ тҚрде шексӘз ӘлӘмдӘ к+рсетедӘ, сонҰқ ділелӘ.

ЕндӘларҰм!п ңара! БӘр тӘлдӘқ +зӘ ңҰруар хикметке &йҰтңҰ, тҚрлӘ пайда к+зӘ болса, ілемдегӘ сансҰз тӘлдер, сансҰз жандҰ маң&лҰңтар, есеп-ңисабҰ жоң жаратҰлҰс КҚндей жарҰң тҚрде, Айдай анҰң дірежеде шексӘз бӘр Әліселелбар екенӘн к+рсетедӘ жіне барлҰң нірсе Аллам-ул ҺуŞб бӘр АллаҒтҰқ ӘлӘмӘмен, хикметӘмен, болатҰнҰн, ешнірсе ңалауҰнан тҰс болмайтҰнҰн бӘлдӘредӘ.

Т+ртӘншӘ ділел:>وَالْعِنَايَбҰрҰм ْمَخْصُوصَةُ الشَّامِلَةُ Çүни, бҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘне, жалпҰ саналҰлар ілемӘне ірңайсҰсҰна, ір бӘр тҚрӘне жеке жеке арнайҰ тҚрде жіне +зӘне ҰқүайлҰ жалңҰ жіне жалпҰ инает-жірдем жасалҰп ңамңорлҰң ңҰлҰнуда, барлҰүҰ мейӘрӘй-сиÇппен саңталҰп, ңорүалуда. Б&л ірине, анҰң тҚрде бірӘн ңамтҰп жатңан ӘлӘмдӘ к+рсетедӘ жіне сол ңамңорлҰң жасалүандардҰ бӘлетӘн жіне неге м&ңтаж екенӘн к+ретӘн Алим-Ә Инаеткар АллаҒтҰқ мӘндеттӘ тҚрде баӘн еқ Әне сансҰз куілӘк етедӘ.

ЕСКЕРТУ: Рисалей-Н&рдҰқ ңорҰтҰнҰдҰсҰнҰқ +зегӘ болҰп табҰлатҰн арабша мітӘндегӘ с+здердӘқ тҚсӘнӘктемесӘне келер болсмкӘн еар Ү&раннан нір алүан Рисалей-Н&рдаүҰ Ү&рани аÇттардҰқ шуаңтарҰнан туҰндаүан аңиңаттарүа ишара. ЮсӘресе, "ӨлӘм", "Ираде", "Ү&дӘрет" сипаттарҰнҰқ айүаңтарҰна ишара боп табҰлаолүан ӘлӘми ділелдер +те керемет тіпсӘрленӘп жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрӘледӘ. Демек, ірңайсҰсҰ к+птеген аÇттардҰқ ишари маүҰналарҰн, нізӘк нҚктелерӘн баÇндайдҰ. Юйтпесе, б&л жазба ілҰр депбша кілимілардҰқ тіпсӘрӘ жіне тіржӘмасҰ деуге келмейдӘ.>

— 674 —

Иі, таңҰрҰбҰмҰзүа оралайҰң: БӘздӘ жіне барлҰң жан- жануарлардҰ бӘлетӘн ірӘ бірӘн бӘле отҰрҰп мейӘрӘмдӘ тҚрде ңорүап жіне ңажеттӘлӘктерӘн ңамтамасҰз етндермеіркӘмнӘқ дертӘн бӘлетӘн, бӘле отҰрҰп ңамңорлҰң жасап к+мектесетӘн Алим-Ә Рахим АллаҒ бар екенӘн к+збен к+рӘп отҰрмҰз. ОнҰқ мҰсалдарҰ к+п. МҰсалҰ, АдамнҰқ ризҰүҰн, дірӘ-дірмегӘн жалпӘр кӘтттӘ заттарҰн жалпҰжалңҰ тҚрде берӘп жатңан ңамңорлҰң, бӘзге анҰң тҚрде шексӘз ӘлӘмдӘ к+рсетедӘ жіне Рахман-Ә РахимнӘқ бар екенӘне ңанша ризҰң, ңанша дірӘ-дірмек, шикӘзаттар болса сонша куілӘк етедӘ.

Иі, адамнҰқ ісӘресе, ілсӘздер ме, ОнҰ сте т+лдердӘқ ңоректенуӘ ісӘресе асңазаннҰқ ңазанҰнан денедегӘ ризҰңңа м&ңтаж аүзаларүа, тӘптӘ жасушаларүа, олардҰқ ірңайсҰсҰна +зӘндӘк ризҰң-несӘбелердӘқ дер кезӘнде жеткӘзӘлуӘ. СоТарихңң, таулар дірӘхана тірӘздӘ адамүа ңажеттӘ барлҰң заттардҰқ ңоймасҰ болуҰ. М&ндай хикметке толҰ Әстер, ауңҰмдҰ да шексӘз ӘлӘм арңҰлҰ болмаң. М&ндай к+регендӘ деَاتُ اӘмдӘ, хикметке толҰ ңамңорлҰңңа кездейсоңтҰң, соңҰр ңуат, меқӘреу табиүат, жансҰз бейсана себептер жіне ңарапайҰм, бейпарҰң ңозүалҰстаүҰ Êлементтер істе, ешбӘр т&рүҰдан араласа алмайдҰ. СҰегӘ Н&ебептер, іншейӘн перде үана. Олар Алим-Ә Мутлаң АллаҒтҰқ імӘрӘмен, р&ңсатҰмен, ӘлӘмӘмен, хикметӘне сай ИліҒи ң&дӘреттӘқ асңаң абҰройҰн саңтау ҚшӘн перде ңҰзмет атңарҰп, белгӘлӘ енӘ м&ңсатңа ңолданҰлуда.
БесӘншӘ жіне АлтҰншҰ ділел:
وَالْاَقْضِيَّةُ الْمُنْتَظَمَةُ وَالْاَقْدَارُ الْمُثْمِرَةُ

Çүни, ірнірсенӘқ ісӘресе, +сӘмдӘктер кҚн ңаштардҰқ, хайуанат пен адамдардҰқ пӘшӘн-+лшемдерӘ АллаҒтҰқ ізіли ӘлӘмӘнӘқ екӘ тҚрӘ боп саналатҰн Үаза мен ҮадердҰқ Çүни таүдҰрдҰқ ережелерӘне сай шебер тҚрде пӘшӘлӘп,, ӘшӘ ірбӘрӘ болмҰсҰна ңарай ҰқүайлҰ жаратҰлҰп, керемет киӘм кидӘрӘлген едӘ, Çүни +те тамаша хикметпен сурет-пӘшӘндер берӘледӘ.

ОлардҰқ ірңайсҰсҰ жеке-жеке жіне бӘрлесӘп шексӘз ӘлӘмнӘқ бар екенӘн к+рсетудӘ жіне +здпталүанша болса, сонша Сани-Ұ Алим АллаҒңа куілӘк етедӘ.

Иі, мҰсалҰ, сансҰз мҰсалдарҰнан бӘр тал аүаш пен жеке бӘр адамдҰ алайҰң. ЮлгӘ жемӘс аүашҰ жіне сезӘмге+зӘмендам баласҰнҰқ болмҰс-пӘшӘнӘ ешбӘр суретшӘ сала алмайтҰндай дірежеде, онҰқ

— 675 —

ӘшкӘ-сҰртңҰ ң&рҰлҰстарҰ к+зге к+рӘнбейтӘн ң&рал-жабдҰңтармен, +те кҚрделӘ ӘлӘм дейтӘн ҰстҰқ ен шет-шекараларҰ анҰңталҰп, +те жҚйелӘ тҚрде ірбӘр аүза-мҚшелердӘқ м+лшерӘ белгӘлӘенӘп ір нірсе орнҰ-орнҰна орналастҰрҰлүан. ОсҰлай тиӘмдӘ нітижезӘндегӘндей ірнірсе +з ңҰзметӘн толҰң атңаруүа ҰқүайлҰ жаратҰлүан.

Б&л ң&бҰлҰс с+зсӘз, шексӘз ӘлӘммен болатҰндҰңтан ір нірсенӘқ ірнірсемен +зарамҰнйланҰсҰн бӘлӘп, к+рӘп отҰрүан жіне мҰна аүаштҰқ немесе адамнҰқ бҚкӘл тегӘн, &рпаүҰн, тҚрӘн бӘлетӘн жіне онҰ +зӘнӘқ ңаза-ңадер сҰзүҰш-ңалам+те машкӘ-сҰртңҰ +лшемдерӘн, сурет-пӘшӘндерӘн хикметпен ңалай ӘстелетӘнӘн бӘлетӘн, бірӘн ідейӘлеп жасайтҰн Сани-Ә Мусаууир, Алим-Ә Муңаддир АллаҒтҰқ шексӘз ӘлӘмӘ бола болүал сонҰ к+рсетедӘ жіне болмҰсҰ Уіжиб, мӘндеттӘ тҚрде бар бӘр АллаҒ жаратңанҰн +сӘмдӘк пен хайуандар санҰна пара-пар сансҰз жаңпен куілӘк етӘп ділелдейдӘ.

ЖетҰлҰңңаСегӘзӘншӘ ділел:>وَالْاٰجَالُ الْمُعَيَّنَةُ وَالْاَرْزَاقُ الْمُقَنَّنَةُ

çүни, мақҰзҰ зор хикметке байланҰстҰ сҰрт к+зге жасҰрҰн, белгӘсӘз боп к+рӘнген ажал, негӘзӘнде аңҰрҰ пердесӘнӘқ астҰнда Юзіли таүдҰрдҰқ діптерӘнде жазулҰ, белгӘлӘ. Ол ешңашан алүаартңа жҰлжҰп +згермейдӘ. Сондай-аң, ірбӘр жандҰнҰқ ризҰңнесӘбесӘ таүдҰр таспаларҰнда белгӘленӘп,с айүаҰп ңойҰлүан. М&нҰ растайтҰн ділелдер к+п-аң.

МҰсалҰ, зіулӘм аүаштҰқ ңартайҰп +луӘ жіне +зӘнӘқ белгӘлӘ маүҰнада жанҰ Әспеттес дінегӘн +з орнҰна мӘндетӘн жалүастҰрур саңттастап кетуӘ Алим-Ә Хафиз АллаҒтҰқ хикметке толҰ зақҰмен жҚзеге асадҰ.

Сондай-аң, нірестенӘқ ризҰүҰ Çүни ана сҚтӘнӘқ емшектен келуӘ, ңан мен ніжӘстӘқ арасҰнаара">ҒҰлүанбай, тап-таза аппаң кҚйӘнде ніресте т+лдердӘқ аузҰна ң&йҰлуҰ, кездейсоң болуҰ істе мҚмкӘн емес. Б&л ірине, Різзаң-Ұ Алим-Ә Рахим бӘр АллаҒтҰқ мейрӘмге толҰ ереже-зақҰмен болҰп жатңанҰн наңтҰ к+рсетедӘ. ОсҰ екӘ шаүҰн ма тарт, барлҰң жандҰлар мен рух иелерӘн салҰстҰрҰп ңара!

Демек, аңиңатҰнда іркӘмнӘқ ажалҰ да, ризҰң-несӘбесӘ де белгӘленӘп таүдҰр-таспасҰнда жазҰлҰп ِحَقِّан. БӘраң, мақҰздҰ хикмет ҚшӘн ажал да, ризҰң-несӘбе де белгӘсӘз боп үайҰп перделермен жабҰлҰп, белгӘсӘз сҰрт к+зге кездейсоң секӘлдӘ к+рӘнедӘ. Егер, ажал белгӘлӘ болса, мани мң КҚннӘқ батуҰ секӘлдӘ анҰң анҰң, онда адам +мӘрӘнӘқ
— 676 —

алүашңҰ жартҰсҰн мҚлдем бейңам, үапҰл тҚрде +ткӘзӘп аңҰреттӘ ойламай +мӘрӘн заÇ ңҰлар едӘ. Ал, +мӘ стазекӘншӘ жартҰсҰн кҚн сайҰн +лӘм дараүашҰна ңарай жаңҰндап бара жатңан соқ Қрей басҰп ажалдҰқ азабҰ жҚз есе артҰп мазасҰ ңашар едӘ. СондҰңтан, АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘмен пенденӘқ +мӘрде &шҰрасатҰн білелер, ңиҰншотҰна р тӘптӘ, дҚниÇнҰқ ажалҰ ңиÇмет ңайҰм да үайҰп пердесӘмен жабҰлҰп, ңашан болатҰнҰ белгӘсӘз. Ол да АллаҒтҰқ рахҰмҰ.

Ал, ризҰң-несӘбе болса, ол +мӘр дейтӘн нҰүметтен кейӘнгӘ еқ ңҰмбат ңазҰна-байлҰңберетӘллаҒңа шҚкӘр мен мадаңтҰқ &йтңҰсҰ, ң&лшҰлҰң пен д&үанҰқ, Жаратңанүа жалбарҰнудҰқ к+зӘ болүандҰңтан сҰрт к+зге белгӘсӘз, кездейсоң, себептерге байланҰстҰ секӘлдӘ к+рӘнедӘ. ОнҰқ хикметӘ, пенде ірдайҰм Різзаң-Ә КірӘм ге таүа сҰйҰнҰп жалҰнуҰ жіне мадаң айтҰп шҚкӘр ету арңҰлҰ ризҰң-несӘбесӘн с&рауҰ ҚшӘн болҰп табҰладҰ. Егер, анҰң белгӘлӘ болса, онда мінӘсӘ жойҰлуҰ. Ү&дайүа шҚкӘр етӘп, оүан енизлиар болу, жалҰнҰпжалбарҰну, д&үа тӘлеу, кӘшӘрейӘп мҚлійӘм тҚрде ң&лшҰлҰң ету деген нірселер болмас едӘ.

ТоүҰзҰншҰ, ОнҰншҰ ділел:
وَالْاِتِّقَانَاتُ الْمُفَنَّنَةُ وَالْاِهْتِمَامَاتُ الْمُزَيَّنَةُ
çүни, ірбӘр жаратҰ كُلِّсӘресе к+ктем кезӘндегӘ жер жҚзӘн ң&лпҰртҰп т&рүан АллаҒтҰқ жімалҰнҰқ шуаңтарҰн шаүҰлҰстҰратҰн ідемӘ табиүат, атап айтсаң, гҚл-шешектер, жемӘс-жидектер ісӘресе, жалт-ж&лт еткен кӘшкене ң&сңа &ңсайтҰн шҰбҰн-шӘркейлер, &саң оңҰтактердӘқ табиүатҰ, сурет-пӘшӘнӘ, ң&рал-жабдҰңтарҰ тақүажайҰп шеберлӘкпен, аса м&ңиÇт тҚрде үажап +нермен аса мін берӘлӘп, керемет ірӘ сан-алуан, тҚрлӘ-тҚрлӘ пӘшӘндерӘмен, тӘрӘ мішине тірӘздӘ +зӘнӘқ &ста шеберӘн к+ретке бедӘ. Ол бӘзге шексӘз ӘлӘмнӘқ бар екенӘн, егер айтуүа болса, +те ептӘ, бӘлгӘр ӘлӘм иесӘн наңтҰ тҚрде к+рсетедӘ. М&ндай шеберлӘк пен +нерге кездейсоңтҰҰ жінемеқӘреу табиүаттҰқ, бейсана себептердӘқ араласуҰ істе мҚмкӘн еместӘгӘне куілӘк етедӘ.
وَالْاِهْتِمَامَاتُ الْمُزَيَّنَةُ с+з бӘлдӘргенӘнд +тӘнӘӘ с&лу жаратҰлҰста керемет безендӘру ӘсӘ байңаладҰ жіне ісемдӘк, тартҰмдҰлҰң, үажайҰп +нер к+рӘнедӘ. ОнҰ Ү&дӘрет +зӘнӘқ шексӘз ӘлӘмӘмен жаратадҰ жіне ір нірсенӘқ еқ ідемӘ тҚрӘн бӘледӘ жіне +нерӘнӘқ асңан кемелд аңҰмакеремет с&лулҰүҰн саналҰ жандарүа к+рсеткӘсӘ келедӘ. СебебӘ, кӘшкене бӘр
— 677 —

гҚлдӘ жіне +те &саң бӘр жіндӘктӘ тҰм шебер, аса мін берӘп +нермен ішекейллүан ккем жаратадҰ. ОсҰ аса мін беру, керемет безендӘру ап-анҰң тҚрде барлҰүҰн ңамтҰп жатңан шексӘз ӘлӘмнӘқ бар екенӘн к+рсетедӘ жіне ілемде ңанша с&лу болса, сонша Сани-Ә ЗҚлжілал АллаҒтҰқ Ужуб-у УжудҰна Çүни мӘндеттӘ тҚрде бар екенӘне к, патретедӘ.

Бес кҚлли ділел мен айүаңтардҰ ңамтитҰн он бӘрӘншӘ ділел:
وَغَايَةُ كَمَالِ الْاِنْتِظَامِ الْاِتِّزَانِ الْاِمْتِيَازِ الْمُطْلَقَاتِ فِى дӘ болُولَةِ الْمُطْلَقَةِ وَخَلْقُ الْاَشْيَٓاءِ فِى الْكَثْرَةِ الْمُطْلَقَةِ مَعَ الْاِتِّقَانِ الْمُطْلَقِ وَفِى السُّرْعَةِ الْمُطْلَقَةِ مَعَ الْاِتِّزَانِ الْمُطْلَقِ وَفِى الْوُسْعَةِ الْمُطْلَقَةِ مَعَ كَمَالِ حُسْنِ الصَُّض۪ٓيء وَفِى الْبُعْدَةِ الْمُطْلَقَةِ مَعَ الْاِتِّفَاقِ الْمُطْلَقِ وَفِى الْخِلْطَةِ الْمُطْلَقَةِ مَعَ الْاِمْتِيَازِ الْمُطْلَقِ

Б&л ділел жоүарҰда аталүан арабша мітӘннӘқ соқҰндаүҰ ділелдӘқ +згеше жіне ілдеңайда тамаша тҚрӘ. ҮаттҰ н. МенӘанҰп т&рүандҰүҰмнан, +те ңҰсңа ишарамен баÇндалмаң, сонҰмен ңатар бес-алтҰ ділел ңоса тҚсӘндӘрӘлмек.

БӘрӘншӘден;>Жер жҚзӘнде мҰна оңиүаүа куі боламҰз; ШеберлӘктен жіне толҰң бӘлуден пайда болатҰн жеқӘлдӘк аңиңатҰ. Б&л жеедӘ Ç оқайлҰң аңиңатҰ толҰң ӘлӘмнен, асңан шеберлӘктен пайда боладҰ. М&ндай жеқӘл ірӘ оқай тҚрде пайда болатҰн үажайҰп жандҰ маң&лҰңтар жаратҰлар кезде тӘптӘ, кейбӘрӘ бӘр сітте діл +лшеммен, керемет к+ркем, +зге тҚрден ерекшеленӘп жараَمْدُ . Б&л ірине, шексӘз ӘлӘмнӘқ бар екенӘн к+рсетедӘ жіне сол шексӘз тереқ ӘлӘмнӘқ шеберлӘгӘмен жеқӘл ірӘ оқай жаратҰлуда екенӘн айүаңтайдҰ. Демек, жаратҰлудаүҰ жеқӘлдӘк ңанша діре-жайүаолса, ӘлӘмнӘқ де соншалҰң кемел болүанҰ.

ЕкӘншӘден: СанҰ +те к+птӘк. ТӘптӘ сансҰз десе боладҰ. ЖаратҰлҰс бӘр-бӘрӘмен шатаспай, +те шебер керемет жаратҰлуда. Б&л шексӘз ң&дӘреттӘ к+рсетуӘмен ңатар, шексӘз ӘлӘм бар екенӘн ділеатта, лим уа Үадир-Ә Мутлаң бӘр АллаҒңа куілӘк етедӘ.

— 678 —

шӘншӘден: ЖаратҰлҰс +те жҰлдам ірӘ тҰм тез жаратҰлуҰмен ңатар діл +лшемдӘ болуҰ шексӘз ӘлӘмдӘ ділелдеп санҰ ңанша болса сонша, Алим-Ә Мутлаң, ҮңарҰзд Мутлаң бӘр АллаҒңа куілӘк етедӘ.

Т+ртӘншӘден: МҰна &ланүайҰр жер жҚзӘндегӘ ң&жҰнаүан жандҰлардҰқ к+лемӘ ауңҰмдҰ болуҰмен ңатар ідемӘ, с&лу, керемет +нермен жаратҰлуҰ ілбетте, істе шатаспайтҰн, барлҰүҰн бӘрге, бӘр сітте ки мен ірӘ бӘр-бӘрӘне кедергӘ бола алмайтҰн, бірӘн жаппай бӘлетӘн шексӘз ӘлӘмдӘ ділелдеп, +здерӘ Алим-Ә кҚллӘ Шей, Үадир-Ә Мутлаң АллаҒтҰқ жаратңандарҰ екендерӘн ірңайсҰсҰ жіне барлҰүҰ ж&мҰла куілӘк етедӘ.

үан б&ншӘден:>ЖаратҰлҰс +зара алҰс, бӘр-бӘрӘнен &заң бола т&ра, мҰсалҰ бӘрӘ шҰүҰста, бӘрӘ батҰста, бӘрӘ солтҚстӘкте, бӘрӘ оқтҚстӘкте бола т&ра, бӘраң бӘр уаңҰтта, бӘр зақмен, бӘр тісӘлмен, +зара &ңсас, дегенмен бӘр-бӘрӘнен +згеше жаратҰлуҰ Алим-Ә Ұнан б, Үадир-Ә Мутлаң АллаҒтҰқ бҚкӘл ілемдӘ басңарҰп т&рүан шексӘз ң&дӘретӘмен жіне барлҰң нірсенӘ бҚкӘл жаүдайҰмен бӘлетӘн шексӘз ӘлӘмӘмен болатҰндҰүҰн к+рсете отҰрҰп Аллам-ул ҺŞубңа Çүни барлҰүҰн бин Н&р бӘр АллаҒңа сансҰз куілӘк етедӘ.

АлтҰншҰдан: ЖаратҰлҰс +зара аралас-ң&ралас бола т&ра ешбӘрӘн шатастҰрмай, араластҰрмай, ірңайсҰсҰн жеке-жеке еремен тҰне бӘр-бӘрӘнен б+лек +згеше ірӘ бӘр-бӘрӘне +те &ңсас ірӘ шатасҰп жатса да, міселен топҰраңтҰқ астҰнда неше тҚрлӘ дінектердӘ, сол сиÇңтҰ ң&жҰнаүан жандҰлардҰқ ірбӘрӘнӘқ аүзаларҰн кем не артҰң ңҰлмайем етузалҰ тҚрде Үадир-Ә Мутлаң, Алим-Ә Мутлаң АллаҒтҰқ жаратуҰ, онҰқ рубубиÇтҰн Çүни толҰң +зӘ басңарҰп отҰрүандҰүҰн к+рсетедӘ.

Б&л таңҰрҰбҰмҰз Рисалей-Н&рда жан-ҰлдҰм.баÇндалүандҰңтан соүан сӘлтеме жасап ңҰсңа ңайҰрдҰң.

ЕндӘ, «Хуласат-ул Хуласа» Çүни ңортҰндҰнҰ ңорҰтҰндҰлап «Ираде» сипатҰна тоңталамҰз:

اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ قُدْرَةً وَعِلْمًا اِذْ هُوَ الْمُر۪бар тіكُلِّ شَيْءٍ مَاشَٓاءَ اللّٰهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشَاْ لَمْ يَكُنْ اِذْ تَنْظ۪يمُ اِيجَادِ الْمَصْنُوعَاتِ ذَاتًا وَصِفَةً وَمَاهِيَّةً وَهُوн діл مِنْ بَيْنِ الْاِمْكَانَاتِ الْغَيْرِ الْمَحْدُودَةِ وَالطُّرُقِ
— 679 —
الْعَق۪يمَةِ وَالْاِحْتِمَالَاتِ الْمُشَوَّشَةِ وَسُيُولِ الْعَنَاصِرِ اَانَهُشَاكِسَةِ وَالْاَمْثَالِ الْمُتَشَابِهَةِ بِهٰذَا النِّظَامِ الْاَدَقِّ الْاَرَقِّ وَتَوْز۪ينُهَا بِهٰذَا الْم۪يزَانِ الْحَسَّاسِ الْجَسَّاسِ وَتَمْي۪يزُهَا بِهٰذِهِ التَّعَيُّنَاتِ الْمُزَيَّنَةِ الْمُنْتَظَمَةِ وَخَلْقُ الْمُخْتَلِفَاتِ м&ндалْتَظَمَاتِ الْحَيَوِيَّةِ مِنَ الْبَس۪يطِ الْجَامِدِ الْمَيِّتِ كَالْاِنْسَانِ بِجِهَازَاتِهِ مِنَ النُّطْفَةِ وَالطَّيْرِ بِجَوَارِحِهِ مِنَ الْبَيْضَةِ وَالشَّجَرَةِ ншӘ Шуضَائِهَا مِنَ النُّوَاةِ وَالْحَبَّةِ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّ كُلَّ شَيْءٍ بِاِرَادَتِهِ تَعَالٰى وَاِخْتِيَارِهِ وَقَصْدِهِ وَمَش۪يئَتِهِ سُبْحَانَهُ كَمَا اَنَّ تَوَافُقَ الْاَشْيَٓاءِ فِى اَسَاسَاتِ дӘни ْضَاءِ النَّوْعِيَّةِ وَالْجِنْسِيَّةِ يَدُلُّ عَلٰى اَنَّ صَانِعَ تِلْكَ الْاَفْرَادِ وَاحِدٌ اَحَدٌ كَذٰلِكَ اَنَّ تَمَايُزَهَا بِالتَّشَخُّصَاتِ الْمُتَمَايде тур وَالتَّعَيُّنَاتِ الْمُنْتَظَمَةِ يَدُلُّ عَلٰى اَنَّ ذٰلِكَ الصَّانِعَ الْوَاحِدَ الْاَحَدَ فَاعِلٌ مُخْتَارٌ يَفْعَلُ مَا يَشَٓاءُ وَيَحْكُمُ مَا يُر۪يدُ

Б&л мітӘн АллаҒтҰқ «ИрадесӘнӘқ» Çүни ңалҰп ҚшкӘнӘқ к+птеген ділел-айүаңтарҰн ңамтитҰн кҚлли Çүни жан-жаңтҰ ірӘ Қлкен ділел. ҮҰсңаша т&жҰрҰмҰн үана тіржӘмелеп АллаҒтҰқ «ираде", "иңтиÇр",>Çүни ңалау-еркӘн наңтҰ ділелдейтӘн айүаңтҰ баÇндаймҰз. Сондай-аң, жоүарҰда айтҰлүан АллаҒтҰқ Ұп, ешжайлҰ бҚкӘл ділелдер айналҰп келгенде "Ираде" сипатҰнҰқ да ділелдерӘ болҰп табҰладҰ. ЯйткенӘ, ірбӘр жаратҰлҰста "ӘлӘм" мен "ираденӘқ» сіуле-шуаңтарҰ ңатар к+рӘнедӘ. ОсҰ арабша мітӘннӘқ ңҰсңаша т&жҰрҰмҰ ÇүнисҚресӘң нірсе ОнҰқ ираде-ңалауҰмен боладҰ, ңалаүан нірсесӘ боладҰ, ңаламаүанҰ болмайдҰ. Не ңаласа сонҰ жасайдҰ, ңаламаса ешнірсе болмайдҰ. Оүан ділел: К+зӘмӘзбен к+рӘп жҚрген болмҰстҰқ ірңайсҰсҰнҰқ белгӘлӘ +зӘндӘк затҰ, сипатҰ, ерекп зӘкӘиүатҰ, керемет +згеше сурет-пӘшӘнӘ бар. Алайда, олардҰқ басңаша болуҰ мҚмкӘн, сан-алуан Ұңтимал жолдарҰ бола т&ра жіне шатастҰрҰп басңа жаңңа б&рҰп жӘберетӘн к+птеген себептерӘ бола т&ра, оралүа нітижесӘз, тҚкке жарамсҰз боп ңалуҰ мҚмкӘн бола т&ра, +зара ңарама-ңарсҰ

— 680 —

кҚштердӘқ арасҰнда жіне ңателестӘрӘп, шатастҰратҰн себептер сондай-аң, +зара ңаттҰ &ңсас хал-жаүдайлар бола т&ра, болмҰс атаулҰ Çүни шебер жаратҰлүан мҰна мҰз &сер +те кҚрделӘ ірӘ толҰң, +те жҚйелӘ ірӘ тіртӘппен ділме-діл +лшеммен, керемет реттӘлӘкпен ірбӘр аүзасҰ, сезӘм мҚшелерӘ орнҰ-орнҰна орналасуҰ. Сондай-аң, ал сҰртңҰ пӘшӘне с&лу бейне беру,ҚниÇ Қе етӘп жарату жіне +зара ңарама-ңайшҰ ң&рал жабдҰңтарҰн тҚгелдей ңарапайҰм, жансҰз, меқӘреу, +лӘ заттардан жаратҰп, +зӘн тӘрӘ жан етӘп шебер жарату кене Денң&бҰлҰс!

Міселен, адам болмҰсҰн сан тҚрлӘ мҚше аүзаларҰмен ңоса бӘр тамшҰ судан жіне ң&стҰ к+птеген аүзалармен сан-алуан ң&рал жабдҰңтарҰменетуде! ңарапайҰм ж&мҰртңадан жаратуҰ, тақүажайҰп пӘшӘн беруӘ жіне сондай-аң, аүаштҰ б&таң талдарҰмен, тҚрлӘ аүза-б+лшектерӘмен бӘрге, кідуӘлгӘ жансҰз к+мӘртегӘ, азот, сутегӘ, оттндегӘ т&ратҰн кӘп-кӘшкене дінектӘқ ӘшӘнен шҰүаруҰ, тапт&йнаңтай ірӘ тиӘмдӘ де пайдалҰ тҚр-пӘшӘн кигӘзуӘ ілбетте б&л бӘзгеоүан еш кҚмін жоң, шҚбісӘз анҰң тҚрде-шексӘз ИраденӘқ бар екенӘн ділелдейдӘ. ЮрбӘр жаратҰлҰсңа, &саң б+лшектерден +де шҰң сурет, арнайҰ пӘшӘн, Үадир-Ә Мутлаң АллаҒтҰқ ңалау-еркӘмен ілгӘндей +зӘндӘк бейне, керемет жаүдай берӘлуде. Б&л ң&бҰлҰс жаппай бӘзге барлҰүҰн ңамтҰп жатңан Ираде сипатҰнҰ жер шӘ екенӘн к+рсетедӘ. ОсҰ бӘр үана болмҰстҰқ осҰндай шҚбісӘз наңтҰ тҚрдегӘ к+рӘнӘсӘ АллаҒтҰқ ирадесӘн Çүни ңалау еркӘнӘқ хаң екенӘн ділелдейдӘ жіхикметге мҰнанҰ к+рсетедӘ:

БҚкӘл жаратҰлҰс жан-жаңтҰ, сансҰз тӘлде КҚндей жарҰң, Айдай анҰң тҚрде барлҰң нірсенӘ ңамтҰп жатңан ИліҒи ИраденӘ, Çүни АллаҒтҰқ ңалау еркӘн к+рсетедӘ. СанҰ ңанша болса кіусаа куілӘк етӘп Үадир-Ә Мурид бӘр АллаҒтҰқ Ужуб-у УжудҰна Çүни мӘндеттӘ тҚрдегӘ болмҰсҰна наңтҰ айүаң, б&лтартпас ділел боп табҰладҰ. Сондай-аң, АллаҒтҰқ шексӘз ӘлӘмӘн ділелдейтӘн жоүақ намҰталүан барлҰң айүаңтар айналҰп келгенде АллаҒтҰқ ирадесӘн де ділелдейтӘн айүаңтар болҰп табҰладҰ. ЯйткенӘ, екеуӘ де ң&дӘретпен бӘрге Әс атңарадҰ. БӘр-бӘрӘнсӘз бола алмайдҰ. ЮрбӘр жаратҰлкӘншӘ тҚрлӘ т&ңҰмдастарҰ +зара табиүатҰ, негӘзгӘ аүзаларҰ жаүҰнан &ңсас болуҰ, олардҰқ ЖаратушҰсҰ бӘреу, жалүҰз, уахид, іхад екенӘн к+рсеткенӘ секӘлдӘ бет-ілпеттерӘндегӘ, жҚздерӘнмӘнӘқ икметпен болүан

— 681 —

айҰрмашҰлҰң жіне +зара +згешелӘк, олардҰқ Сани-Ә Уахид-і Юхад, РаббҰсҰ Файл-Ұ М&хтар Çүни толҰң ерӘктӘ ешкӘмге, ешнірсеге тіуелдӘ емес екенӘн, ірнірсенӘ +зӘнӘӘ келеесӘмен, ңалау-еркӘмен ідейӘлеп жарататҰнҰн к+рсетедӘ.

МӘне, осҰмен АллаҒтҰқ ирадесӘ туралҰ бӘр үана кҚлли ділелдӘ баÇндайтҰн жоүарҰда аталүан арабша мітӘннӘқ ңҰе, менмаүҰнасҰнҰқ тіржӘмесӘ тімам болдҰ. ЖалпҰ, АллаҒтҰқ "ираде" сипатҰ туралҰ к+птеген мақҰздҰ т&жҰрҰмдардҰ жазсам деп ниет еткен едӘм. БӘраң, бӘр дерттӘқ кесӘрӘнен ойлау ңабӘлетӘм ілсӘреп, шамам ңалмаүандҰңтан басңа уалӘ тҚсшегерӘлдӘ.

Ү ДӨРЕТ ТУРАЛұ АРАБША МЮТӨН

اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ قُدْرَةً وَ عِلْمًا اِذْ هُوَ الْقَد۪يرُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ بِقُدْرَةٍ مُطْلَقَةٍ مُح۪يطَةٍ ضَرُімӘр жةٍ نَاشِئَةٍ لَازِمَةٍ ذَاتِيَّةٍ لِلذَّاتِ الْاَقْدَسِيَّةِ فَمُحَالٌ تَدَاخُلُ ضِدِّهَا فَلَا مَرَاتِبَ ف۪يهَا فَتَتَسَاوٰى بِالنِّسْبттҰ">Çلَيْهَا الذَّرَّاتُ وَ النُّجُومُ وَ الْجُزْءُ وَ الْكُلُّ وَ الْجُزْئِىُّ وَ الْكُلِّىُّ وَ النُّوَاةُ وَ الشَّجَرُ وَ الْعَالَمُ وَ الْاِنْسَانُ بِسِرِّ مُشَاهَدَةِ غَايَةِ كَمَالِ الْاِنْتِظَامِ الкметкеزَانِ الْاِمْتِيَازِ الْاِتِّقَانِ الْمُطْلَقَاتِ مَعَ السُّهُولَةِ فِى الْكَثْرَةِ وَ السُّرْعَةِ وَ الْخِلْطَةِ الْمُطْلَقَةِ وَ بِسِرِّ النُّورَانِيَّةда жарلشَّفَّافِيَّةِ وَ الْمُقَابَلَةِ وَ الْمُوَازَنَةِ وَ الْاِنْتِظَامِ وَ الْاِمْتِثَالِ وَ بِسِرِّ اِمْدَادِ الْوَاحِدِيَّةِ وَ يُسْرِ الْوَحْدَةِ وَ تَجнірселالْاَحَدِيَّةِ وَ بِسِرِّ الْوُجُوبِ وَ التَّجَرُّدِ وَ مُبَايَنَةِ الْمَاهِيَّةِ وَ بِسِرِّ عَدَمِ التَّقَيُّدِ وَ عَدَمِ التَّحَيُّزِ وَ عَدَمِ التَّجَزّ۪ى ۪يجَادِرِّ اِنْقِلَابِ الْعَوَائِقِ وَ الْمَوَانِعِ اِلٰى حُكْمِ الْوَسَٓائِلِ الْمُسَهِّلَاتِ وَ بِسِرِّ اَنَّ الذَّرَّةَ وَ الْجُزْءَ وَ الْجُزْئِىَّ وَ النُّوَاةَ وَ الْاِنْسَانَ لَيْسَتْ بِاَقَلَّ ул Иүжةً وَ جَزَالَةً مِنَ النَّجْمِ وَ الْكُلِّ
— 682 —
وَ الْكُلِّىِّ وَ الشَّجَرِ وَ الْعَالَمِ فَخَالِقُهَا هُوَ خَالِقُ هٰذِهِ بِالْحَدْسِ й ңабӘُودِىِّ وَ بِسِرِّ اَنَّ الْمُحَاطَ وَ الْجُزْئِيَّاتِ كَالْاَمْثِلَةِ الْمَكْتُوبَةِ الْمُصَغَّرَةِ اَوْ كَالنُّقَطِ الْمَحْلُوبَةِ الْمُعَصّӘмнӘқ فَلَا بُدَّ اَنْ يَكُونَ الْمُح۪يطُ وَ الْكُلِّيَّاتُ ف۪ى قَبْضَةِ خَالِقِ الْمُحَاطِ وَ الْجُزْئِيَّاتِ لِيُدْرِجَ مِثَالَهَا ف۪يهَا بِمَوَاز۪ينِ عِلْمِه۪ اَوْ يُعَصِّرَهَا مِنْهَا بِدَسَات۪يرِ حِكْمَتِه۪ وَ بِسِرِّ كَمَا اَنَّ قُرْاٰنَандай زَّةَ الْمَكْتُوبَ عَلَى الذَّرَّةِ الْمُسَمَّاةِ بِالْجَوْهَرِ الْفَرْدِ بِذَرَّاتِ الْاَث۪يرِ لَيْسَ بِاَقَلَّ جَزَالَةً وَ خَارِقِيَّةَ صَنْعَةٍ مِنْ قُرْاٰنِ الْعَظَمَةِ الْمَكْتُوبِ عَلٰى صَح۪يفَةِ السَّمَٓاءِ уанҰштادِ النُّجُومِ وَ الشُّمُوسِ كَذٰلِكَ اَنَّ وَرْدَ الزُّهْرَةِ لَيْسَتْ بِاَقَلَّ جَزَالَةً وَ صَنْعَةً مِنْ دُرِّىِّ نَجْمِ الزُّهْرَةِ وَ لَا النَّمْلَةُ مِنَ الْف۪يلَةِ وَ لَا الْمِكْرُوبُ مِنَ الْكَرْكَدَانِ وَ لَا النَّحْ джифрِنَ النَّخْلَةِ بِالنِّسْبَةِ اِلٰى قُدْرَةِ خَالِقِ الْكَٓائِنَاتِ فَكَمَٓا اَنَّ غَايَةَ كَمَالِ السُّرْعَةِ وَ السُّهُولَةِ ف۪ى ا۪يجَادِ الْاَشْيَٓاءِ اَوْقَعَتْ اَ м&ндаلضَّلَالَةِ ف۪ى اِلْتِبَاسِ التَّشْك۪يلِ بِالتَّشَكُّلِ الْمُسْتَلْزِمِ لِمُحَالَاتٍ غَيْرِ مَحْدُودَةٍ تَمُجُّهَا الْاَوْهَامُ كَذٰلِكَ اَثْبَتَتْ لِاَهْلِ الْهِدَايَةِ تَسَاوِىَ النُّجُومِ مَعَ الذَّرَّاتِ بِالنِّسْبَةِ اِلٰى قُدْرَрҰн таلِقِ الْكَٓائِنَاتِ جَلَّ جَلَالُهُ وَ لَٓا اِلٰهَ ِالَّا هُوَ اللّٰهُ اَكْبَرُ

ЕндӘ, лҰ ң&дӘрет туралҰ мҰна арабша мітӘннӘқ ңҰсңаша т&жҰрҰмдамасҰнҰқ белгӘайта а маүҰнада тіржӘмесӘ жазҰлмаң. БӘраң, б&дан б&рҰн к+кейге келген бӘр аңиңаттҰ баÇндаудҰ ж+н к+рдӘм. Аңиңат мҰнау: БӘр ң&дӘреттӘқ бар екеӘлетӘнемнӘқ бар екенӘнен ілдеңайда анҰң ірӘ наңтҰ. ТӘптӘ, кҚллӘ жаратҰлҰс ірңайсҰсҰ жеке, жалпҰ тҚрде сол ң&дӘреттӘқ жаратңандарҰ. Олар с+йлейтӘн дене тҚрӘн шапкаілима-с+здер ретӘнде ң&дӘреттӘқ бар екенӘн айнелÇңин к+рсетедӘ.

— 683 —

Ү&дӘрет сипатҰнҰқ иеленушӘсӘн Çүни сол сипатпен сипатталушҰ Үадир-үа тараң АллаҒтҰқ, бар екенӘне жаратҰлҰстҰқ бірӘ сансҰз тӘлмен куілӘк етедӘ. Ендеше, таүҰ айүаңтар келтӘрӘп сол ң&дӘреттӘқ бар екенӘн ділелдеуге ңажеттӘлӘк жоң. Олай болса, иманнҰқ т&үҰрҰ жіне ңайта тӘрӘлудӘқ мҰңтҰ негӘзӘ жіне к+птеген импҰ дҚн Ү&рани аңиңаттардҰқ ңайнар б&лаүҰ болүан

مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ

аÇтҰ бӘлдӘрген жіне бҚкӘл аңҰлдар ойланҰп +ресӘ жетпеген, тақңала да тақдана, тӘптӘ кейбӘрӘ миҰ жетпеген соқ жоңңа шҰүаруүа дейӘн барүанен игӘ&дӘрет сипатҰна ңатҰстҰ тереқ аңиңаттҰ ділелдеген д&рҰс болар.

Ол негӘз, ол ңайнар б&лаң, ол міселе, ол аңиңат не десеқӘздер, ол жоүарҰдаүҰ аÇтСол сежҰрҰмҰ. çүни, «Уа, жҰндар мен адамдар! СендердӘ жаппай ңайта жарату, махшар кҚнӘ бӘр жерге жинау бӘр тҚйӘр жаннҰқ жаратҰлуҰ секӘлдӘ ң&дӘретӘме оқай!» К+ктемдӘ, бӘр тал гҚл тірӘздӘ оқай жаратамҰн. Ол ң&дӘреттӘарҰна,нда, "джҚзикҚлли", аз-к+п, Қлкен-кӘшӘ бірӘ бӘрдей ешңандай айҰрмашҰлҰүҰ жоң. Ж&лдҰздардҰ еқ &саң б+лшектер тірӘздӘ жеп-жеқӘл шҰр айналдҰрадҰ.

МӘне, арабша мітӘн, осҰ орасан зор тереқ міселеқ тіпсүҰз баспалдаң">арңҰлҰ б&лтартпас бӘрүана айүаүҰн баÇндайдҰ. БӘз ңазӘр онҰқ ңҰсңаша бӘр үана т&жҰрҰмҰн айтҰп, міселенӘқ негӘзӘне ишара ңҰламҰз:

اِذْ هُوَ الْقَد۪يرُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ بِقُدْرَةٍ مُطْلَقَةде Стаيطَةٍ ضَرُورِيَّةٍ نَاشِئَةٍ لَازِمَةٍ ذَاتِيَّةٍ لِلذَّاتِ الْاَقْدَسِيَّةِ فَمُحَالٌ تَدَاخُلُ ضِدِّهَا فَلَا مَرَاتِبَ ف۪يهَا فَتَتَسَاوٰى بِالنِّسْبَةِ اِلَيْهَا الذَّرَّاتُ وَ النُّجُومُ وَ الْجُزْءُ وе. Демُلُّ وَ الْجُزْئِىُّ وَ الْكُلِّىُّ وَ النُّوَاةُ وَ الشَّجَرُ وَ الْعَالَمُ وَ الْاِنْسَانُ

çүни, барлҰүҰнан Қстем бӘр ң&дӘрет бар. Ол ң&дӘрет барлҰң нірсенӘ ңамтҰп жатҰр. Ол, (Ү&дӘрет) Зат-Ұ Ужуб-ул Ужуд АллаҒңа «луз саң бати» жіне мантҰң (логика) ӘлӘмнӘқ тӘлӘмен айтар болсаң лізӘм, уіжӘп Çүни шарт. Ол сипаттҰқ Çүни ң&дӘреттӘқ +зӘнен ажҰрауҰ, б+лӘнуӘ

— 684 —

мҚмкӘн емес. М&ндай, ажҰрауҰ мҚмкӘн емес т&тас бӘр йда баттӘқ бар екенӘ рас, олай болса ілбетте, онҰқ терӘсӘ болүан ілсӘздӘк ешбӘр т&рүҰдан Оүан жаңҰндай алмайдҰ, жанаса алмайдҰ, Зат-и Үадир АллаҒңа жолай алмайдҰ.

БӘр нірсенӘқ дірежесӘ болуҰнҰқ себебӘ, оүан +зӘне теманҰн рсенӘқ керӘ ісерӘнен пайда боладҰ. Міселен, жҰлудҰқ дірежесӘнӘқ болу себебӘ ӘшӘне суҰңтҰқ кӘруӘ, онҰқ ісерӘнен боладҰ. С&лулҰңтҰқ да іртҚрлӘ деқгейде болуҰ &сңҰнсҰз-талаар нірселердӘқ жанасуҰнан боладҰ. Ал, Зат-Ұ Ү&дӘретке +зӘне терӘс керӘ нірсенӘқ, Çүни ілсӘздӘктӘқ жанасуҰ істе мҚмкӘн емес. Олай болса, с+зсӘз тҚрде Мутлаң ИліҒи Ү&дӘреттӘқ дірежесӘ болмайдҰ. СонҰмер. ЯйтҒи ң&дӘреттӘқ дірежесӘ болмайтҰнҰ белгӘлӘ болдҰ, ілбетте ол ң&дӘреттӘқ алдҰнда ж&лдҰздар, молекула, атомдар бӘрдей, "джҚзӘ-кҚллӘ", жалңҰ-жалпҰ, аз-к+п ілгӘндей ң&дӘрет ҚшӘн парңҰ жоң. БӘр тҚйӘр діндӘ, немесе бӘр аүрнама бҚкӘл ілемдӘ, адамзаттҰ, немесе бӘр жандҰ махшар кҚнӘ жарату жіне барлҰң тӘршӘлӘк иесӘн ңайта тӘрӘлту, ол ң&дӘретке еш айҰрмашҰлҰүҰ жоң. Б&л аңиңат. Оүан наңтҰ ділел - жаратҰлҰста к+збен к+рӘп даүан мҰна керемет +нер, тіртӘп, жҚйе, +лшем, ерекшелӘк, +згешелӘк, санҰ к+птӘк ірӘ +те жҰлдам жаратҰлу жіне тез жаратҰлҰп жатса да +те жеқӘл ірдӘ. Діоқай болуҰ. БӘрӘншӘ баспалдаң болүан мҰна мітӘннӘқ:

بِسِرِّ مُشَاهَدَةِ غَايَةِ كَمَالِ الْاِنْتِظَامِ الْاِتِّزَانِ الْاِمْتِيَازِ الْاِتِّقَانِ الْمُطْلَقَاتِ مَعَ السُّهُولَةِ الْمُطْلَقَةِ فِى الْكَثْرَةِ وَ السُّرْعَةِ وَ олдҰм.ْطَةِ

ңҰсңаша т&жҰрҰмҰ жоүарҰда айтҰлүан аңиңат.

ЕкӘншӘ баспалдаң болүан мҰна мітӘннӘқ.

وَ بِسِرِّ النُّورَانِيَّةِ وَ الشَّفَّافِيَّةِ وَ الْمُقَابَلَةِ وَ الْمُوَازَنَةِ وَ الْاِنْتِظَامِ وَ الْاِمْتِثَالِ
тҚсӘнӘктемесنَهَا баÇнҰн ОнҰншҰ С+здӘқ соқҰна жіне ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ С+зге жіне ЖиҰрмасҰншҰ Мектубңа сӘлтеп ңҰсңаша ишара етемӘз:

Иі, ңалайша, «Н&раниÇт» сҰрҰмен КҚн сіулесӘ, Çүни онҰқ шаүҰлҰсҰ Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘмееткен з бетӘне, жалпҰ барлҰң м+лдӘр нірселерге тҚсуӘ бӘр тҚйӘр шҰнҰ сҰнҰүҰна тҚсу секӘлдӘ бӘрдей, ешңандай айҰрмашҰлҰүҰ жоң, оп-оқай. Діл сол секӘлдӘ, Зат-Ұ Н&р-ул Юнуар АллаерӘп, &рани ң&дӘретӘне аспандардҰ, ж&лдҰздардҰ жарату

— 685 —

жіне олардҰ ңозүалҰсңа келтӘрӘп шҰр айналдҰру, шҰбҰндардҰ, зірре б+лшектер мен атом-молекулалардҰ жарату, шҰр айналдҰру тірӘздӘ оқайҰқ кериҰндҰүҰ жоң.

ЕндӘ, м+лдӘрлӘк те сондай. КӘп-кӘшкене айнада жіне к+здӘқ ңарашҰүҰнда Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘмен КҚннӘқ сіулесӘ, жарҰүҰ, суретӘ тҚгел сиҰп к+рӘнедӘ. Сондай-аң, барлҰң жҰлтҰраң, м+лдӘр нірселерге, теп те,рүа, жҰлтҰраң б+лшектерге, теқӘздӘқ жҚзӘне КҚннӘқ шаүҰлҰсҰ, жарҰң-сіулесӘ оп-оқай тҚсӘп анҰң к+рӘнедӘ. Діл сол секӘлдӘ, жаратҰлҰстҰқ "мілікутиÇт", "махиÇт" деп атааңтау ӘшкӘ жаүҰ, мінӘсӘ м+лдӘр, жарңҰн, пік болүандҰңтан АллаҒтҰқ Мутлаң ң&дӘретӘнӘқ ісерӘ, онҰқ шаүҰн сіулесӘ бӘр тҚйӘр жаннҰқ жаратҰлуҰнда ңалай +зӘн к+рсетсе, діл солай жеқӘл тмеу маҚкӘл тӘрӘ жандҰ жаратҰп толҰң к+рӘнедӘ. Оүан аз-к+п, Қлкен-кӘшӘ еш айҰрмасҰ жоң.

Сондай-аң, алҰп таулардҰ тартатҰн Қлкен, +те діл +лшейтӘн нізӘк бӘр таразҰнҰқ екӘ басҰна екеуӘ бӘрдей Олар ңойса, сосҰн тепе-теқдӘгӘн б&затҰн бӘр басҰна кӘп-кӘшкене бӘр тҚйӘр дін ңойҰлса таразҰнҰқ бӘр басҰ таудҰқ т+бесӘне ңарай, бӘр басҰ тереқ сайлуӘ бӘай дереу тҚсӘп кететӘнӘ ңаншалҰңтҰ оқай болса, діл сондай оқайлҰңта, екӘ жақүаңтҰқ орнҰна екӘ бӘрдей таудҰ таразҰнҰқ екӘ басҰна ңойҰлса, сосҰн бӘр жаңиңаттӘр тҚйӘр жақүаң ңойҰлса, бӘр таудҰ солайҰмен к+кке к+терӘп, бӘр таудҰ сайүа т+мен тҚсӘрӘп жӘбередӘ.

Діл сол секӘлдӘ, «Кілам» ӘлӘмӘнӘқ терминӘ бойҰнша, «Имкан мҚсауи-Қт тарафійн» боп табҰладҰ Çүни боардҰ дуіжиб емес, Çүни болуҰ шарт емес мҚмкӘн нірселер жіне болҰп. БолмауҰ егер бӘр себеп болмаса, бӘрдей еш айҰрмасҰ жоң. НірселердӘқ ілгӘ місе к+рсез бен к+птӘқ, Қлкен мен кӘшӘнӘқ еш айҰрмашҰлҰүҰ жоң, барлҰүҰ бӘрдей. МӘне, жаратҰлҰс (дҚние) болҰп-болмауҰ мҚмкӘн топңа жатадҰ. М&нҰ "имкаегеню(дӘ. Имкан шеқберӘнде заттардҰқ болуҰ екӘ талай Çки болмауҰ бӘрдей, +зара теқ, еш айҰрмашҰлҰүҰ жоң. СондҰңтан, Ужуб-ул Ужуд АллаҒтҰқ шексӘз ізіли ң&дӘретӘс жандҚйӘр мҚмкӘн нірсенӘ жаратуҰ ңаншалҰңтҰ оқай болса, бҚкӘл мҚмкӘн нірселердӘ жоңтан бар ңҰлуҰ, жаратуҰ, болмҰсңа ие ңҰлуҰ діл солай оқай. Ол ң&дӘрет, ір затңа +зӘне лайп жінемҰс кигӘзедӘ. СосҰн, ілгӘ зат +з мӘндетӘн атңарҰп болүан соқ болмҰс киӘмӘн шешедӘ де, кейӘн салҰстҰрмалҰ тҚрдегӘ жоңтҰңңа, негӘзӘнде +зӘнӘқ ӘлӘм шеқбердегӘ

— 686 —

маүҰнауи болмҰсңа ие к+пшӘҰ Çүни, болмҰсҰн саңтап ңаладҰ. Демек, жаратҰлҰстҰ Үадир-и Мутлаң АллаҒ жараттҰ деген кезде к+ктемнӘқ жаратҰлуҰ бӘр тал гҚл секӘлдӘ, бҚкӘл адамдардҰқ махшарда ңайта тӘрӘкӘ ңҰрр т&лүанҰқ жаратҰлуҰ секӘлдӘ оқай. Ал, себептерге телӘнсе, бӘр тал гҚл к+ктемнӘқ жаратҰлуҰ секӘлдӘ, бӘр тҚйӘр шҰбҰн бҚкӘл хайуандардҰқ тӘрӘлуӘ секӘлдӘ мҚшкӘл, ңиҰн боладійектӘЕндӘ, «интизам» сҰрҰ. АлҰп кеме немесе бӘр Қлкен &шаңтҰ бӘр тҚйменӘ басу арңҰлҰ ңозүалҰсңа ендӘру, бӘр саүаттҰ кӘлтпен б&рап ж&мҰс Әстеу оқай ірӘ жеқӘл. Діл сол секӘлдӘ, Юзіли ӘлӘмнӘқ ереже зер де бойҰнша, жіне Сірмади хикметтӘқ зақдарҰна сійкес, сондайаң Раббани ираденӘқ Çүни ңалаудҰқ кҚлли талаптарҰ бойҰнша ірбӘр нірсеге жалпҰ болсҰн жалңҰ болсҰн, ҚлкендӘ-кӘшӘ, аладҰ. й Çки к+п, к+зге к+рӘнбейтӘн аз-к+п маүҰнауи ңалҰп, пӘшӘн +зӘндӘк м+лшер, белгӘлӘ бӘр шек ңойҰлүан. СондҰңтан, олар толҰң тіртӘп пен жҚйеге Çүни АллаҒтҰқ ӘлӘм мен «ираде» зақҰна толҰң баүҰнадҰ. Ендеше,бойҰнште Үадир-и Мутлаң +зӘнӘқ шексӘз ң&дӘретӘмен КҚн системасҰн айналдҰруҰ денедегӘ ңандҰ, ондаүҰ аң, ңҰзҰл тҚйӘршӘктердӘ, ондаүҰ зірре б+лшектердӘ жҚйелӘ де хикметпен айналдҰруҰ секӘлдӘ оқай ірӘ жеқӘл болмаң. Ол ң&дазүан бӘр адамдҰ ілемдегӘ жҚйелӘ де керемет бейнеде, тақүажайҰп ң&рал-жабдҰңтарҰмен бӘрге бӘр тамшҰ судан іп-сітте еш ңиҰндҰңсҰз оқай жаратадҰ. Демек, болмҰс атаулҰнҰ Юзіли, шексӘз ң&дӘрет жаранҰқ шаген кезде, ол Ү&дретке бҚкӘл ілемдӘ жарату бӘр адамдҰ жарату секӘлдӘ оқай ірӘ жеқӘл боладҰ. Егер, ОнҰқ жаратңанҰн жоңңа шҰүарҰп ңабҰлдамаса, бӘр адамдҰ бҚкӘл үажап сезӘм мҚшелерӘмен, ң&рал-жабдҰңтармен жарату бҚкӘл үалам жарату секӘлдӘ мҚшказӘргӘр ңиҰн.

ЕндӘ, «итаүат» сҰрҰн, «имтисал» Çүни мойҰнс&ну, баүҰну, імӘр тҰқдау міселесӘ. БӘр ңолбасшҰ "Алүа!" імӘрӘмен бӘр жауҰнгердӘ шабуҰлүа айдаүанҰ секӘлдӘ, діл сол імӘрмен Қлкен бӘр армиіне жеоқай шабуҰлүа айдайдҰ. Діл сол секӘлдӘ, АллаҒтҰқ "ираде" зақҰна мҚлтӘксӘз баүҰнатҰн жіне Раббани жаратҰлҰс зақдарҰна тӘптӘ, &шңҰндарҰна тӘлалүҰш тіртӘптӘ іскер, ң&л секӘлдӘ тӘмалаушлардан мҰқ есе баүҰнҰштҰ болмҰс атаулҰ ісӘресе, жандҰлардҰқ бӘреуӘне «Үане! ЖоңтҰңтан шҰң! Бар бол, белгӘлӘ +з мӘндетӘқдӘ атңар!» деген Раббани імӘрдӘ алүанда жіне ИліҒи ӘлӘм жазүан жіне «ираде» белгӘлеген жіне ң&дӘжіне кзӘндӘк дене жаратҰп болмҰсңа шҰүаруҰ ңаншалҰңтҰ оқай жҚзеге асҰп жатҰр десеқӘзшӘ! К+ктемде жандҰлар

— 687 —

армиÇсҰн діл солай ң&дӘрет жаратҰп, ірңайсҰсҰна +зӘндӘк мӘндет бередӘ. Демек, барлҰң нірсе ИліҒи ң&дӘретпен боладҰ деген ка маүабҚкӘл зіррелер, молекула атомдар армиÇсҰ, ж&лдҰздар тобҰ, бӘр тҚйӘр зірренӘқ жаратҰлуҰ секӘлдӘ оқай жҚзеге асадҰ. Егер б&л Әс себептерге жҚктелсе, бӘр жіндӘктӘқ к+зӘндегӘ жіне миҰндаүҰ бӘр зірренӘқ тақүажайҰп ңҰзмет ңҰзмеңаратҰндай +те ңабӘлеттӘ жаратҰлуҰ бҚкӘл жандҰлар армиÇсҰн жарату секӘлдӘ мҚшкӘл, тҰм ңиҰн болар едӘ.

шӘншӘ баспалдаң:
وَبِسِرِّ اِمْدَادِ الْوَاحِدِيَّةِ وَ يُسْرِ الْوَحْدَةِ وَ تَجге ңатالْاَحَدِيَّةِ

М&нҰқ ңҰсңа т&жҰрҰмҰна алҰстан ишарамен ңарауүа тҰрҰсайҰң. çүни, ңалайша, бӘр патша немесе &лҰ ңолбасшҰ билӘгӘнӘқ т&тастҰүҰ жаүҰмен жіне бҚ жҰлдалңҰ тек +зӘне баүҰнҰп ірекет ететӘндӘктен ілгӘ патша алҰп мемлекеттӘ, ң&жҰнаүан халңҰн бӘр ауҰлдҰ басңарүандай оқай басңарадҰ. ЯйткенӘ, ҚкӘмет бӘреу болүан арңҰл халҰңтҰқ ӘшӘндегӘлер діл іскердӘқ жауҰнгерлерӘ секӘлдӘ жаүдайдҰ жеқӘлдетӘп імӘрдӘ орҰндату, басңару оқайүа соүадҰ.

Ал егер іртҚрлӘ ҚкӘметтерге жҚктелсе ел, аласапҰран, астан-кестеқ болҰп ңана ңоймай бӘр ауҰлдҰ тӘптӘ, аратңадӘ басңару бӘр елдӘ басңару секӘлдӘ +те мҚшкӘл ңиҰн болар едӘ. Сондай-аң, ілгӘ тӘл алүҰш халҰң бӘрдей болүандҰңтан ірбӘр азамат жауҰнгер секӘлдӘ ңолбасшҰсҰнҰқ кҚш-ңуатҰна жіне ңару-жптарҰндірӘ-дірмек ңоймасҰна сенӘп зор кҚшке ие болҰп, бӘр шахтҰ жеке +зӘ т&тңҰндай аладҰ. ЯзӘнӘқ ңуатҰнан мҰқ есе артҰң Әс атңаратҰн боладҰ. Егер,мдар ай байланҰс болмаса, ілгӘндей кҚш-ңуаттан айҰрҰладҰ. ЕндӘ, тек бӘлегӘндегӘ азүана ңуатпен, белӘндегӘ ңару-жараң шамасҰндай, асҰнүан мҰлтҰүҰнҰқ дірежесӘне ңарай Әс атңарадҰ. Егер, ілгӘ патшаүа сенетӘн жауҰнге, к+шӘсӘн одан талап етсе, онда бӘлегӘнде бӘр армиÇнҰқ кҚш ңуатҰ, белӘнде патшанҰқ ңару-жараң ңоймасҰ болуҰ керек.

Діл сол секӘлдӘ, Юзіл мен Юбід С&лтанҰ Сани-Ұ Үадир +зӘнӘқ ИліҒи билӘк-салтанатҰ ерекше дара, ікӘма? ОлӘ толҰң, ірӘ кемел болүандҰңтан үаламдҰ бӘр ңала секӘлдӘ оқай басңарадҰ. К+ктемдӘ бӘр бау-баңшадай жеқӘл жаратадҰ. Махшар кҚнӘ барлҰң +лгендердӘ тӘрӘлту бау-баңшалардаүҰ аүаштардҰқ жапҰраңтарҰн, гҚл-шешектерӘнмнӘқ сӘстерӘн келесӘ к+ктемде ңайта жаратңанҰ секӘлдӘ оқай тӘрӘледӘ. БӘр тҚйӘр шҰбҰндҰ оп-оқай сам&рҰң ң&сҰ секӘлдӘ кҚрделӘ тҚрде жаратадҰ. БӘр тҚйӘр адамдҰ оп-оқай кӘшкене ілем беп жатҰде жарата аладҰ.

— 688 —

Егер, себептерге жҚктелсе, бӘр тҚйӘр микроб мҰқ мҚйӘз т&мсҰң секӘлдӘ, ңиҰн жіне бӘр тҚйӘр жемӘс Қлкен аүаштай ңиҰндҰң туүҰзадҰ. ТӘптӘ, тӘрӘ организмдегӘ керемет ңҰзмет ететӘн ірбтҰнҰн ң б+лшектӘқ барлҰң нірсенӘ к+ретӘн к+зӘ, барлҰүҰн бӘлетӘн ӘлӘмӘ болуҰ керек боладҰ. Сонда үана мҰна аса кҚрделӘ керемет тӘршӘлӘк жалүасҰн тауҰп, тӘрӘ организм +з мӘндетӘн атңармаң, б&л ірине аңҰлүаӘншӘ ксҰз.

Сондай-аң, Уахдетте Çүни бӘрлӘкте, барлҰүҰн бӘр жерден басңаруда жеқӘлдӘк, оқайлҰң +те керемет дірежеде боладҰ. МҰсалүа, бӘр армиÇнҰ ңамтамасҰз ету бӘр жерден жҚргӘзӘлсе Çки бӘр мекемеге жҚктелсе п, +зӘуҰнгердӘқ ңамтамасҰз етӘлуӘ секӘлӘ оқай болмаң. Егер ір жерге, ір тҚрлӘ мекемелерге, ір тҚрлӘ фабрикаүа жҚктелӘп б+лекб+лек тапсҰрҰлса бӘр жауҰнгердӘқ ңамтамасҰз етӘлуӘ сан жаүҰнан да к+бейӘп мҰқ есе етер кң туүҰзар едӘ. ЮрӘ, ол Әске бӘрнеше бастҰң, бӘрнеше ңолбасшҰ араласңандҰңтан мҰқ ңамтамасҰз ету секӘлдӘ мҚшкӘл ңиҰн болар едӘ.

ЮрӘ мҰқ жауҰнгердӘ басңару, олардҰ тіртӘпке кел кӘшӘпӘр офицерге тапсҰрҰлса, бӘр маүҰнада бӘр солдаттҰ басңару секӘлдӘ оқай ал, олардҰ он ңолбасшҰүа немесе +здерӘ секӘлдӘ жауҰнгерлерге тапсҰна ңаіртӘп астан-кестеқ, б&зҰлҰп шҰм-шҰтҰрҰң ңиҰндҰң туар едӘ.

Діл осҰ мҰсалдар секӘлдӘ, барлҰң нірсе, Уахид-Ә Юхад бӘр АллаҒңа тапсҰрҰлса бӘр зат секӘлдӘ оқай, егер себептерге жҚктелсе бӘр жіндӘктӘқ басдай имҰ бҚкӘл дҚниÇнҰ басңару секӘлдӘ мҚшкӘл, ңиҰн болар едӘ. СонҰмен, Уахданиет болүанда Çүни бірӘн бӘреу басңаратҰн болса жеқӘлдӘк еқ жоүарүҰ деқгейде, тӘптӘ мӘндеттӘ тҚрде шарт дірежесӘне жетедӘ. Ал егер к+п кҚштер аралаӨ МЮСЕҰндҰң к+бейӘп, мҚмкӘн еместӘк абсурд деқгейге жетедӘ. Рисалей-Н&рдҰқ "Мектубат" кӘтабҰнда айтҰлүандай, егер КҚн мен ТҚннӘқ ауҰсуҰн Çки ж&лдҰздардҰқ ңозүалҰсҰн, жҰл мезгӘн. Б& кҚз, ңҰс, к+ктем мен жаз секӘлдӘ ң&бҰлҰстардҰ бӘр басңарушҰүа, бӘр ң&дӘретке тапсҰрса, лҰ аүзам БасшҰ, лҰ Ү&дӘрет бӘр жауҰнгер секӘлдӘ жер шарҰна: «Т&р! Айнал! ЖҚр!» деп, імӘр айша, де жер сол ӘлтипаттҰ імӘрдӘ ңабҰл алҰсҰмен ңуанүаннан ң&лшҰнҰп шҰр айнала ж+неледӘ де екӘ тҚрлӘ ңозүалҰсҰмен тіулӘк пен жҰлдҰң ң&бҰлҰстарүа, аспандаүҰ тҚрлӘ ңозүалҰстарүа оқай &йтңҰ, болҰп, осҰлайша «уахдетте» жеқӘлдӘк болатҰараң, рсетедӘ. Ал, бӘр басңарушҰүа емес, себептерге

— 689 —
не ж&лдҰздардҰқ +здерӘ не жҚктелӘп +здерӘ жасап жатҰр десе, с+йтӘп жер шарҰна:"Сен тоңта! Т&р!">десе, ол кезде الدَّарҰнан мҰқдаүан есе Қлкен, мҰқдаүан алҰп ж&лдҰздар, кҚндер, аспан денелерӘ ір тҚнӘ, ір жҰлда миллиондаүан, миллиÇрдтаүан жҰлдҰң ңашҰңтҰ жҚрӘп жҰл мезгӘлӘ, кҚн мен тҚннӘқ ауҰсуҰ сетҰн РиалҰп ң&бҰлҰстардҰ +здерӘ жасауҰ керек боладҰ. Б&л ірине, мҚмкӘн емес, мҚлдем ңисҰнсҰз, абсурд, +те мҚшкӘл &үҰм.
ШӨНШӨ БАСПАЛДАҮТАҺұ:Ұ баүаَلِّى الْاَحَدِيَّةِ Б&л с+з +те тереқ де зор, ірӘ кҚрделӘ де ауңҰмдҰ аңиңаттҰ меқзейдӘ. ОнҰ тҚсӘндӘрӘп, ділелдеудӘ Риселей-Н&рүа сӘлтеп, +те ңҰсңа бӘр тімсӘлмен, бӘр үана нҚктемен баÇндауүа тҰрҰсамҰз. Иі, ңалайшжан-жатегӘ КҚн +зӘнӘқ жарҰүҰмен жер бетӘн тҚгелдей жарҰңтандҰруҰ"УахидÇттҰқ">ҚлгӘсӘ ретӘнде сондай-аң, айна Әспеттес жҰлтҰраң нірселер де КҚнге жеке-жеке шаүҰлҰсҰп, оенӘп дтӘ тҚсӘн, пӘшӘнӘн, сіулесӘн, затҰнҰқ суретӘн к+рсетуӘ,"ЮхадиÇттҰқ">ҚлгӘ-мҰсалҰ деуге боладҰ.

Егер, КҚннӘқ ӘлӘмӘ, ң&дӘретӘ, еркӘ болса жіне онҰ шаүҰқ ҚстрҰп т&рүан шҰнҰ ійнектердӘқ, к+пӘршӘктердӘқ, су тамшҰларҰнҰқ +зӘндӘк бӘр ңабӘлетӘ бар деп ңарайтҰн болсаң онда "ИліҒи ираденӘқ" зақҰ бойҰнша ірбарң&м ашҰңтҰқ ӘшӘнен КҚн +зӘнӘқ суретӘмен, сипаттарҰмен табҰлҰп, бӘр сітте басңа барлҰң жерлерде болҰп жіне жан-жаңта +зӘнӘқ толҰң +зӘнӘқ ісерӘмен Раббани ң&дӘреттӘқ ңалауҰ бойҰнақүа ңен ауңҰмдҰ ң&бҰлҰсарүа ие болҰп, осҰлайша іхадиÇттаүҰ керемет жеқӘлдӘктӘ, оқайлҰңтҰ к+рсетер едӘ. Діл сол секӘлдӘ, Сани-Ұ ЗҚлжілал АллаҒ «уахидиÇт» сҰрҰмен, болмҰс атаулҰнҰ жаппай +зӘнӘқ «ӘлӘм", "ираде", "ң&дӘрет» сипаттарҰмен ңамтҰп, бае "Хакерде ізӘр, нізӘр екенӘн к+рсетедӘ. Сондай-аң, ЮхадиÇт сҰрҰмен ірбӘр нірсенӘқ жанҰнда, ісӘресе, тӘрӘ жандҰлардҰқ ңасҰнан +зӘнӘқ есӘм-сипаттарҰмен бӘрге табҰладҰ. С+йтңҰретт-оқай бӘр сітте шҰбҰндҰ сам&рҰң ң&сҰ тірӘздӘ кҚрделӘ табиүатҰмен бӘрге немесе бӘр адамдҰ шаүҰн бӘр ілем бейнесӘнде жаратадҰ. ТӘрӘжаннҰқ барлҰүҰн керемет шебер жарататҰнҰ сонша, егер бҚкӘл себе тҚрдеиналса барлҰүҰ бӘрӘгӘп бӘр б&лб&лдҰ, бӘр шҰбҰндҰ жасай алмас едӘ. БӘр б&лб&лдҰ жаратңан ң&дӘрет бҚкӘл ң&стардҰ жаратңан болуҰ керек. БӘр адамдҰ жаратңаннҰқ, бҚкӘл ілемдӘ жаратңан ң&дӘрет болӘ турас.

— 690 —
ТЯРТӨНШӨ ЖЮНЕ БЕСӨНШӨ БАСПАЛДАҮ:
وَ بِسِرِّ الْوُجُوبِ وَ التَّجَرُّدِ وَ مُبَايَنَةِ الْمَاهِيَّةِ وَ بِسِرِّ عَدَمِ التَّقَيُّدِ وَ عَدَمِ التَّحَيُّزِ وَ عَدَمِ التَّجَزّ۪ى

ОсҰ екӘ баспалдаңтҰқ аң да жа жалпҰүа тҚсӘндӘру оқай шаруа емес. СондҰңтан, тек бӘр-екӘ нҚктесӘн ңҰсңаша баÇндап, жій шолҰп +темӘз. ЖалпҰ болмҰстҰқ к+птеген дірежелерӘ бар. СонҰқ еқ ңуаттҰсҰ, еқ мҰңтҰсҰ «ужуб» дірежесӘндегӘдейн, риус. ЕндӘ, +зӘ ужуб жіне болмҰсҰ ізіли уі ібіди иесӘ жіне материÇдан аулаң жіне пік, болмҰсҰ ешнірсеге &ңсамайтҰн, муңаддес Үадир-и Мутлаң АллаҒтҰқ ң&дӘретӘне алҰп ж&лдҰздар еқ &саң б+лшек зіррелер секӘлдӘ жеқӘл, ал хашир Çүни ңайта тӘрӘте болр к+ктем секӘлдӘ оқай, Оүан махшар кҚнӘ бҚкӘл адамзаттҰ тӘрӘлту бӘр адамдҰ тӘрӘлту сиÇңтҰ оқай. ЯйткенӘ, болмҰстҰқ еқ ңуаттҰсҰ ол мейлӘ кӘшкентай болса да, +зӘнен т+мен дірежедегӘа

#643стҰқ таудай ҚлкенӘн к+терӘп ойнатҰп жӘбередӘ.

Міселен, ңуаттҰ сҰртңҰ денесӘ бар кӘшкене болмҰс Çүни кідуӘлгӘ айна немесе есте саңтау ңабӘлетӘ +зӘнен т+мен айнсӘнде се жеқӘл болмҰстҰ жадҰ, ол ілсӘз Çүни мҰсали ірӘ маүҰнауи жҚз таудҰ жіне мҰқ кӘтаптҰ ж&тҰп ңоÇдҰ, толҰң ңамтидҰ орнҰнан ойната аладҰ.

МӘне, болмҰсҰ мҰсали болүан нірселер, болмҰсҰ "хариджи" Çүни с жҰл бзаттҰң денесӘ бар болмҰстан ңаншалҰңтҰ т+мен болса да, жаратҰлҰстҰқ Çүни мҚмкинат ілемӘндегӘ болуҰ да болмауҰ да мҚмкӘн ірӘ кейӘн пайда болүан болкӘн" дзіли жіне міқгӘ, ірӘ уіжӘп болмҰстҰқ алдҰнда мҰқ есе ілсӘз шексӘз діреже жеқӘл болмаң. М&ндай муңаддес болмҰс аз үана ісер ету арңҰлҰ мҚмкинат ілемӘнӘқ бӘр ілемӘн толҰүҰмен ңозүалҰсңа ендӘрӘп, шҰр айналдҰрше табген с+з.

ЯкӘнӘшке орай, маүан у ӘшкӘзгендӘктен науңастанҰп жіне басңа себептерге байланҰстҰ осҰ тереқ аңиңаттҰ т&жҰрҰмдаудҰ РисалейН&рүа сӘлтеп, басңа уаңҰтңа ңалдҰ.

АЛТұНұШұ БАСПАЛДАҮ:
وَ بِسِرِّ اِنْقِلَابِастадҰوَائِقِ وَ الْمَوَانِعِ اِلٰى حُكْمِ الْوَسَٓائِلِ الْمُسَهِّلَاتِ
— 691 —
çүни, ңалайша, піннӘқ атауҰ бойҰнша уңдей-Ә хаÇт деп аталатҰн, АллаҒтҰқ ңалау-еркӘ, кҚш-ң&дӘретӘнӘқ бӘр сіулесӘ, жарату зақдарҰ Қَق۪يمٍүаштҰқ бейсана тал б&таңтарҰ онҰқ жемӘсӘне, жапҰраүҰна, гҚлдерӘне баруҰ тиӘс ңажеттӘ заттардҰ, ризҰңтарҰн тасуүа келгенде еш кедергӘ, тосңауҰлтуүҰзбайдҰ керӘсӘнше олар тез ірӘ оқай таралуҰна себеп боладҰ. Діл сол секӘлдӘ, ілем жалпҰ жарате дегеүҰ барлҰң кедергӘ секӘлдӘ себептер, АллаҒтҰқ ңалауҰмен ОнҰқ Раббани імӘрӘ келгенде кедергӘ болмаң тҚгӘлӘ, жеқӘлдӘкке, оқай жҚзеге асуҰна &йтңҰ, себеп болатҰндҰңтан Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘ ілемдӘ жіне жердегӘ тҚрлӘ жаратҰлҰстҰ бӘр тҚп аүашжіне аатңандай жеқӘл, тҰм оқай жаратадҰ. Оүан ешнірсе ауҰр емес істе кедергӘ туүҰзбайдҰ, еш ңиҰн емес. Ал, егер жарату ӘстерӘн ИліҒи ң&дӘреттен деп бӘлмесе, бӘр тҚп аүаштҰқ жаратҰлҰп, басңарҰлуҰ бҚкӘл аүаштардҰқ тӘптӘ, жер нҰқ اَқ жаратҰлҰп, басңарҰлуҰ секӘлдӘ мҚшкӘл, мҚлдем ңиҰн. ЯйткенӘ, ірбӘр нірсе кедергӘ туүҰзҰп, бірӘ тосңауҰл болар едӘ. Ол кезде, бҚкӘл себептер жиналҰп, аүаштҰқ"уңдей-Ә хаÇтҰнан">Çүни АллаҒтҰқ імӘр мен ңалауҰнҰқ орталҰүҰ, ңозүалтңҰш нҚктесӘненда"МлӘ тҚрде, жемӘсӘне, жапҰраүҰна, сабаүҰна ж+нелтӘлӘп жатңан ңажеттӘ азҰңтар, ңоректӘк заттар ж+нелтӘлмей тоңтап ңалар едӘ. ЮлгӘ ңоректӘк заттардҰқисалеймай ж+нелтӘлуӘ ҚшӘн аүаштаүҰ ірбӘр б+лшектӘқ тӘптӘ, ірбӘр зірренӘқ жаппай к+ретӘн к+зӘ, бірӘн бӘлетӘн ӘлӘмӘ, шексӘз ң&дӘретӘ болуҰ керек. Б&л мҚлҰп жамес. СонҰмен, осҰ аталүан бес баспалдаңтҰ басҰп жоүарҰ шҰң! КҚпӘрлӘк пен ширкте ңаншалҰңтҰ мҚшкӘл, тҚсӘнӘксӘз нірселер, тӘптӘ аңҰлүа сиҰмсҰз мҚмкӘн емес жійттар болатҰнҰн, ал иманда, Ү&ран жолҰнда керемет жеқӘл ірӘ аңҰлүа ңонҰмдҰ, ірӘ солуей жіуҰ ңажеттӘ аңиңат бар екенӘн к+р, тҚсӘн! اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى نِعْمَةِ الْا۪يمَانِ деп айт!

МендегӘ мазасҰздҰң, ңиналҰс осҰ аса мақҰздҰ баспалдаңтҰқ кейбӘр т&старҰн баÇндаудҰ кейӘнгӘ ңалдҰрдҰ.

ЖЕТӨНШӨ БАСПАЛДАҮ:
وَ بِسِرِّӘберге الذَّرَّةَ وَ الْجُزْءَ وَ الْجُزْئِىَّ وَ النُّوَاةَ وَ الْاِنْسَانَ لَيْسَتْ بِاَقَلَّ صَنْعَةً وَ جَزَالَةً مِنَ النَّجْمِ وَ الْكُلِّ وَ الْكُلِّىِّ وَ الشَّجَرِ وَ الْعَالَمِ

Ескерту: Б&л тоүҰзариÇлалдаңтҰқ аңиңаттарҰнҰқ негӘзӘ, ңайнар б&лаүҰ жіне жарҰң ңҰлҰп т&рүан КҚнӘ, ұңҰлас сҚресӘндегӘ

— 692 —
قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ ٭ اَللّٰهُ الصَّمَدُ аÇттарҰ болҰп табҰладҰ. Б&л аңиңаттаِهِ الиÇт пен СімадиÇт сҰрларҰнҰқ шуаңтарҰнан т+гӘлген н&рлар болҰп саналадҰ, сол туралҰ баÇндайдҰ, соларүа ишара. ОсҰ ЖетӘншӘ баспалдаңтҰқ ңҰсңаша маүҰнасҰна бӘр-екӘ т&жҰрҰм арңҰлҰ ңҰсңа ірӘ ду жасап, егжей-тежейлӘ баÇндаудҰ Рисалей-Н&рүа тапсҰрамҰз.

çүни, к+здегӘ немесе мидаүҰ керемет ңҰзмет атңаратҰн бӘр зірре ж&лдҰздан кем емес. Үандай да бӘр заттҰқ б+лшегӘ сол заттҰқ т&тас +зӘнен асҰп тҚспесе кем тҚспейдӘ. МҰсалҰ, ми мҰқ к+з жалпҰ адамнҰқ болмҰсҰнан немесе кӘшкене б+лшек сол +зӘ орналасңан нірседен +нер жаүҰнан, керемет тақүажайҰп, ол жаратҰлҰсҰ т&рүҰсҰнан алүанда кем тҚспейдӘ.ӘмдерӘдам үажайҰп сезӘм мҚшелерӘ т&рүҰсҰнан барлҰң хайуан жҰнҰсҰнан асҰп тҚспесе кем емес. Жіне бӘр кӘтаптҰқ мазм&нҰ немесе баүдарламасҰ немесе ес-жадҰ Әспеттес дін керемет шебер жаратҰлҰсҰ т&рҰүҰсҰнан жіне к+п нірсенӘ ңамту жаар берзіулӘм аүаштан кем емес. БӘр +зӘ шаүҰн ілемге &ңсайтҰн бӘр адам, кімӘл табиүатҰмен, кҚрделӘ сезӘм мҚшелерӘ мен бай ң&ралжабдҰңтарҰмен мҰқдаүан үажайҰп м ӘрӘ үатңару т&рүҰсҰнан бҚкӘл ілемнен кем емес.

Демек, бӘр тҚйӘр зірренӘ жаратңан Ү&дӘретке ж&лдҰздҰ жарату тҚк емес. БӘр үана аүзанҰ Çүни тӘлдӘ жда &санүа ілбетте, адамдҰ жарату оп-оқай. БӘр үана адамдҰ осҰндай кімӘл етӘп жаратңан Ү&дӘрет, с+зсӘз бҚкӘл жан-жануарлардҰ оп-оқай жарата аладҰ, ірӘ к+з алдҰмҰзعْمَ اатуда. Дін, т&ңҰмдардҰ мазм&ндҰ тҚрде немесе тӘршӘлӘктӘқ +зегӘ жіне зақдардҰқ жиҰнтҰүҰ ретӘнде жаратңан ң&дӘрет, ілбетте, бҚкӘл аүаштардҰ жарата аладҰ. Сондай-аң, ілемнӘқ белгӘлӘ маүҰнада маүҰнауи т&ңҰмҰ ірӘ аса кҚрделӘ де мазм&ндҰ жеهُ
олҰп табҰлатҰн адамдҰ жаратҰп, барлҰң ИліҒи к+ркем есӘмдерге айна ірӘ онҰ бҚкӘл ілеммен байланҰстҰ етӘп, жер шарҰнҰқ халифасҰ бейнесӘнде Жаратңан, ң&дӘрет ілбетте оүан еш кҚмін жоң шексӘз ң&дӘретالْمُن Ол ң&дӘрет алҰп үаламдҰ бӘр адамнҰқ жаратҰлуҰ секӘлдӘ жеқӘл, ірӘ оқай жаратҰп, реттеп, жҚйеге келтӘредӘ. Олай болса, бӘр зірренӘқ немесе бӘр б+лшектӘқ немесе дін т&ңҰмнҰқ атҰн, бӘр тҚйӘр адамнҰқ жаратушҰсҰ, РаббҰсҰ, шебер стасҰ кӘм болса, ілбетте оүан шік жоң, ж&лдҰздардҰқ РаббҰсҰ, адамзаттҰқ, бҚкӘл аүаштардҰқ, кҚллӘ ілемнӘқ жаратушҰсҰ, Шебер ИесӘ де діл Сол. Басңа бӘреуӘ болуҰ істе мҚмкُورُ تс!
— 693 —
СЕГӨЗӨНШӨ БАСПАЛДАҮ:
وَبِسِرِّ اَنَّ الْمُحَاطَ وَ الْجُزْئِيَّاتِ كَالْاَمْثِلَةِ الْمَكْتُوبَةِ الْمُصَغَّرَةِ اَوْ كَالنُّقَطِ дҰ. Олْلُوبَةِ الْمُعَصَّرَةِ فَلَا بُدَّ اَنْ يَكُونَ الْمُح۪يطُ وَ الْكُلِّيَّاتُ ف۪ى قَبْضَةِ خَالِقِ الْمُحَاطِ وَ الْجُزْئِيَّاتِ لِيُدْرِجَ مِثَс шікӘ ف۪يهَا بِمَوَاز۪ينِ عِلْمِه۪ٓ اَوْ يُعَصِّرَهَا مِنْهَا بِدَسَات۪يرِ حِكْمَتِهِ

çүни, ортада орналасңан «жҚзиÇт» Çүни жан-жаңтҰ ңамтҰлүанп жінеб+лшектер сондай-аң «кҚлл" мен "кҚллиÇттҰқ» ӘшӘне орналасңан Çүни т&тас нірселердӘқ ӘшӘндегӘ жеке +зӘндӘк заттар, дін-т&ңҰмдар, +здерӘн ңоршап, ңамтҰп т&рүан Қлкен нірселермен салҰстҰрүанда олар ілгӘ Қлкен нірселердӘқ ҚлгӘ-мҰсалдарҰ тл ҚшӘн, +те &саң ірӘппен кӘшкене тар жерге жазҰлүан бӘраң, діл кҚлл, "кҚллиÇт" сиÇңтҰ Çүни +зӘ шектеулӘ, &саң б+лшек секӘлдӘ к+рӘнгенӘмен негӘкейбӘршексӘз ірӘ т&тас бӘр зат болҰп саналадҰ. Олай болса, барлҰүҰн ңамтҰп жатңан «кҚллиÇт» Çүни шексӘз ілгӘ «жҚзиÇттҰқ» Çүни шектеулӘ бӘр б+лшектӘқ ЖаратушҰсҰнҰқ ңолҰнда, онҰқ толҰң иелӘгӘнд онҰқ ек, ол ң&дӘрет +з ӘлӘмӘнӘқ ережесӘмен, к+зге к+рӘнбейтӘн ңаламҰмен ілгӘ Қлкен мазм&ндҰ кӘтаптҰ анау кӘп-кӘшкене &саң жерлерге, таңталарүа сиүҰзҰп жазҰп, ңойүан.

Сондай-аң, ңамтҰлүан б+лшектер, &саңАллаҒтлер +здерӘн ңамтҰп т&рүан нірселермен +зара тҰүҰз байланҰста, бейне бӘр айналасҰнан сауҰлҰп алҰнүан сҚт тамшҰларҰ секӘлдӘ немесе сҚзбе Çки бӘреу барлҰүҰн сҰүҰп осҰ нірселердӘ.

Еңандай. МҰсалҰ, ңауҰннҰқ діндерӘ барлҰң ңауҰндардан сауҰлҰп алҰнүан бӘр тамшҰ немесе ол бӘр кӘтаптҰ толҰң ңамтитҰн мазм&нҰ тірӘздӘ. Олай болса, ілбетте بْحَانжҚзиÇт",>Çүни дін-дінектер тамшҰлар, нҚктелер, жеке т&лүалар, &саң б+лшектер де жіне олардҰ ңамтҰп жатңан"кҚлли", "кҚллиÇт">т&тас нірселер бірӘ бірӘ ЖаратужаңсҰ ӘреттӘқ ңолҰнда болүанҰ. Ол аса хикметпен, +зӘнӘқ кҚрделӘ ереже зақдарҰмен жеке т&лүалардҰ, тамшҰлардҰ, нҚктелердӘ, дінектердӘ ілгӘ"кҚлли">нірселерден Çүни бірӘн ңамтҰп жатңан т&тас заттардан сҰүҰп, сауҰп сҚзӘп алүан. اِلَّ, бӘр тҚйӘр т&ңҰмдҰ не бӘр т&лүанҰ жаратңан ң&дӘрет, ілбетте Қлкен"кҚлл">Çүни шексӘз т&тастардҰ,"кҚллиÇттҰ">жіне олардҰ да ңамтҰп жатңан жінетарҰқдан да Қлкен басңа"кҚллиÇттардҰ"
— 694 —

жаратңан ң&дӘрет болүанҰ. Басңаша болуҰ мҚмкӘн емес. Олай болса, бӘр тҚйӘр жандҰ жаратңан ң&дӘрет бҚкӘл адамзаттҰ жарата аладҰ. Жіне, бӘр тҚйӘр мійӘттӘ тӘрӘлткен ңр жаүҰ хаширде Çүни махшар кҚнӘ бҚкӘл жҰн мен адамзаттҰ тӘрӘлте аладҰ, тӘрӘлтедӘ де! СонҰмен,

مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ

аÇтҰнҰқ ҚкӘмӘ, алүа тартңан міселесӘ н бауҰра жарңҰн тҚрде хаң екенӘ, наүҰз аңиңат екенӘ белгӘлӘ болдҰ.

ТОҺұЗұНШұ БАСПАЛДАҮ:
وَ بِسِرِّ كَمَا اَنَّ قُرْاٰنَ الْعِزَّةِ الْمَكْتُوبَ عَلَى ا Үаншаَةِ الْمُسَمَّاةِ بِالْجَوْهَرِ الْفَرْدِ بِذَرَّاتِ الْاَث۪يرِ لَيْسَ بِاَقَلَّ جَزَالَةً وَ خَارِقِيَّةَ صَنْعَةٍ مِنْ قُرْاٰنِ الْعَظَمَةِ الْمَكْتُوبِ عَلٰى صَح۪يفَةِ السَّمَٓاءِ بِمِدَادِ النُّجُومِ وَ الشُّمُوسِ كَذٰلِكَ اِنَّ وَرْدп, менُهْرَةِ لَيْسَتْ بِاَقَلَّ جَزَالَةً وَ صَنْعَةً مِنْ دُرِّىِّ نَجْمِ الزُّهْرَةِ وَ لَا النَّمْلَةُ مِنَ الْف۪يلَةِ وَ لَا الْمِكْرُوبُ مِنَ الْكَرْكَدَانِ وَ لَا дҰ. Енْلَةُ مِنَ النَّخْلَةِ بِالنِّسْبَةِ اِلٰى قُدْرَةِ خَالِقِ الْكَٓائِنَاتِ فَكَمَا اَنَّ غَايَةَ كَمَالِ السُّرْعَةِ وَ السُّهُولَةِ ف۪ى اкҚнде ِ الْاَشْيَٓاءِ اَوْقَعَتْ اَهْلَ الضَّلَالَةِ ف۪ى اِلْتِبَاسِ التَّشْك۪يلِ بِالتَّشَكُّلِ الْمُسْتَلْزِمِ لِمُحَالَاتٍ غَيْرِ مَحْدُودَةٍ تَمُجُّهَا الْاَوْهَامُ كَذٰلِكَ اَثْبَتَتْ لِاَهْلِ الْهِدَايَةِ تَسَاوِىَ النُّجُومِ مَعَ الذَّرَّاتِ шңаңтаّسْبَةِ اِلٰى قُدْرَةِ خَالِقِ الْكَائِنَاتِ جَلَّ جَلَالُهُ وَ لَٓا اِلٰهَ ِالَّا هُوَ اللّٰهُ اَكْبَرُ

[Б&л соқүҰ баспалдаңтҰқ аңиңатҰн &заң тҚрде баÇндап бергӘм-аң келедӘ.т екен, +кӘнӘшке орай, маүан залҰмдардҰқ &ймдастҰрүан з&лҰмдҰң жоспарҰ, ңҰспаңңа алҰп азаптауҰ жіне у берӘп ілсӘретуӘ жіне денемдӘ меқдеткен ауанҰн жкесӘрӘнен тек ңҰсңа ишарамен шектелуге міжбҚр болдҰм.]

— 695 —

çүни, ңалайша, бӘр тҚйӘр зірреге Çүни б+лӘнбейтӘн жіне кілам ӘлӘмӘ бойҰнша, жалпҰ философиÇда да «жіуҒар» деп аталатҰн бӘр зірренӘқ ӘшӘне одан ишариң «ісир» деген нірсенӘқ б+лшектерӘмен бӘр Ү&ран КірӘм жазҰлса жіне Аспанүа Çүни К+ктегӘ параңңа ж&лдҰздармен, КҚндермен таүҰ бӘр +згеше Ү&ран КіраүҰлүаҰлҰп, с+йтӘп екеуӘн салҰстҰрса, ілбетте, «ЖіуҒар» зіррелермен жазҰлүан кӘшкентай, шаүҰн Ү&ран, анау к+ктегӘ жалт-ж&лт еткен Қлкен Ү&раннан +неүанҰ жнан, тақүажайҰптҰүҰ т&рүҰсҰнан кереметтӘгӘ кем емес, тӘптӘ белгӘлӘ бӘр маүҰнада кейбӘр т&старҰ асҰп тҚсуӘ мҚмкӘн. Діл сол секӘлдӘ, ілемдӘ жаратңан АллаҒтҰқ ң&дӘретӘне ңарай салҰстҰратҰн болсаң, +нер жаүҰнан, шеберлӘк т&рүҰсле, «ЖЗухра" гҚлӘ "Зухра» ж&лдҰзҰнан кем емес. Діл сол сиÇңтҰ кӘшкене ң&мҰрсңа да алҰп пӘлден кем емес. К+зге тҚспейтӘн микроб, Қлкен мҚйӘзт&мсҰңтан жаратҰлҰсҰ т&рүҰсҰнан ілдеңайрӘ тірүажайҰп жіне бал арасҰ ң&рма аүашҰмен салҰстҰрүанда табиүатҰ жаүҰнан анаү&рлҰм жоүарҰ. Демек, бӘр тҚйӘр аранҰ жаратңан Ү&дӘрет бҚкӘл хайуандардҰ, тӘ сапар иелерӘн жарата аладҰ. БӘр жандҰнҰ тӘрӘлткен хаширде бҚкӘл адамзаттҰ тӘрӘлтӘп махшар алақҰна жинай аладҰ, жинайдҰ. Ешнірсе оүан ңиҰн емес. ЯйткенӘ, ол ірбӘр к+ктеде еқ+з алдҰмҰзда +те жҰлдам ірӘ оқай хаширдӘқ Çүни ңайта тӘрӘлудӘқ жҚз мҰқ ҚлгӘмҰсалдарҰн жаратҰп к+рсетуде.

СоқүҰ арабша мітӘннӘқ +те ңҰсңа т&жҰрҰмҰ бҰгӘндейүни, адасңандар жоүарҰда аталүан баспалдаңтардҰқ тереқ де мҰңтҰ аңиңаттарҰнан бейхабар болүандҰңтан жіне жаратҰлҰс +те тез ірӘ тҰм оқай жаратҰлҰп жатңандҰңтан, жаратҰлҰстҰқ осҰлмдӘк ңгӘлӘ бӘр бейнеге енӘп, Ү&дайдҰқ шексӘз ң&дӘретӘмен жаратҰлуҰн +здӘгӘнен болҰп, +зӘне-+зӘ пайда болҰп жатҰр деген жақсаң пӘкӘрге сенедӘ. С+йтӘп, дҚниÇда ешбкӘтабҰл, тӘптӘ ңиÇл ңабҰлдамайтҰн мҚлдем "мухал" мҚмкӘн емес сандҰраң пӘкӘр ойдҰ ңабҰлдайдҰ.

ОлардҰқ ойҰнша, егер Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘ жаратпаса, ірб"тіухиӘ организмнӘқ, ірбӘр зірренӘқ шексӘз ң&дӘретӘ, шексӘз ӘлӘмӘ, барлҰүҰн к+ретӘн +ткӘр к+зӘ, ңолҰнан бірӘ келетӘн асңан кҚш-ң&дӘретӘ болуҰ керек. Сонда олар, бӘр Ү&дайдҰ ңабҰлдамайӘрӘн жп, зіррелер ңанша болса сонша тіқӘр, иліҒтардҰ ңабҰлдауүа міжбҚр болҰп жіҒаннамнҰқ тҚбӘне тҚсуге лайҰң болүанҰ.

— 696 —

Ал, тура жолдаүҰлар болса, жоүарҰда аталүан ңуаттҰ аңиңаттар мен б&лтартпас айүаңтар арңҰлҰ олардҰқ сау-сіламат келмеерӘ, тҚзу аңҰлдарҰ толҰң ңанаүаттанҰп, иманҰна ңуат берӘп, нанҰмдарҰ одан ірӘ мҰңтап бекӘте тҚседӘ. Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘне ж&лдҰздар мен зіррелер, еқ кӘшкентай нірсе мен еқ алҰп нірселер бірӘ бӘрдей, еш айҰрмасҰ жоң. М&ндай тақүажайҰсңа үалҰстар к+з алдҰмҰзда болҰп жатҰр. ЮрбӘр оңиүа, табиүаттаүҰ ірбӘр ИліҒи +нер

مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ

аÇтҰ айтңан міселенӘ, онҰқ наңтҰ ҚкӘмӘн хаң, аңиңат екенӘн растап, куілӘк етедӘ. Хал тӘадҰ жіен «АллаҒу акбар!» дейдӘ. БӘз де, олар ңанша болса сонша мірте, оларүа ерӘп «АллаҒу акбар» деймӘз. ОсҰ аÇттҰқ ҚкӘмӘнӘқ хаң ірӘ аңиңат екенӘн бар кҚшӘмӘзбен растап, сансҰз ділелдермен куілӘк етемӘз.

#69ңосҰлҰРисалей-Н&р нендей кӘтап? Рисалей-Н&рдҰқ мінмаүҰнасҰ нендей жіне онҰқ тіржӘмешӘсӘ кӘм?]

Юр үасҰрда дӘннӘқ жоүарүҰ міртебелӘ ңҰзметшӘлерӘрттерӘ, дӘннӘқ мерейӘн к+теретӘнӘ жайлҰ хадисте сҚйӘншӘлеп хабар берген. Олар, «мубтеди" емес, "муттібилер» Çүни +з ойларҰнан жақа бӘр нірсе ңоспайдңңа пам шҰүармайдҰ. ДӘннӘқ негӘздерӘн, шариүат ҚкӘмдерӘн, ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) сҚннетӘн айнҰтпай &станҰп, дӘндӘ ңуаттап, мҰңтап бекӘтӘп, дӘннӘқ аңиңатҰн, асҰлҰн жарҰңңа шҰүарҰп жіне дӘнге араластҰрмаң болӨ АçТ рҰс, жат пӘкӘрлердӘ жойҰп, АллаҒтҰқ імӘрлерӘнӘқ орҰндалуҰна жаүдай жасап, шариүаттҰқ ҚстемдӘгӘн халҰңңа к+рсетӘп, жаҒанүа жар саладҰ. Олар дӘннӘқ негӘздерӘн істе +згертпей,лса, шрухҰн саңтап, тек тҚсӘндӘруге келгенде жақа ідӘс ңолданҰп, заманнҰқ тҚсӘнӘгӘне сай тҚсӘнӘктеме жасап +з мӘндеттерӘн адал атңарадҰ. М&ндай Раббани ңҰзметшӘлер Әс-амалдарҰмен +здерӘнӘқ ңҰзметкер дҰ, б&рӘн ділелдейдӘ. ОлардҰқ имандарҰ берӘк, ҰңҰластарҰ зор, н&рүа толҰң айна ңҰзметӘн атңарадҰ. ИманҰ таудай мҰңтҰ екенӘн, Әс жҚзӘнде к+рсетедӘ. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) хадистерӘсауүа е т&тҰп, онҰқ к+ркем мӘнез-ң&лңҰн барҰнша к+рсетуге тҰрҰсадҰ. ҮҰсңасҰ, Әс-ірекеттерӘ жіне сҚннетке мойҰнс&ну жаүҰнан М&хаммедтӘқ (с.а.у.) ҚмметӘне ҚлгӘ болҰп, біле шӘлӘк етедӘ. Олар АллаҒтҰқ кіламҰн тіпсӘрлеп жазүан кӘтаптарҰ, дӘни ҚкӘмдердӘ тҚсӘндӘруӘ жіне заманауи &үҰмүа сай жіне ӘлӘм деқгейӘне сійкес еқбектерӘ +з зейӘнӘнен, ойҰнан шҰңңан деуге болмайдҰ. ОлардҰқ тіпс+здер аптарҰ тӘкелей уахидҰқ б&лаүҰ болүан АрдаңтҰ ПайүамабарҰмҰздҰқ (с.а.у.) маүҰнауи илхамҰмен Çүни н&сңауҰмен жазҰлүан. Атап айтсаң, «ДжілжілутиÇ", "Місніу-и Шіриф", "Футух-ул Һайб» т.с.с. кӘтаптар сҰндҰ. М&ндай киелӘ еқбектердемде кҰңңа шҰүуҰна онҰқ авторларҰ тек тіржӘмешӘ ңҰзметӘн атңарадҰ. Юрине, б&л ерекше т&лүалар, ілгӘ ерекше кӘтаптардҰ реттеуде, баÇндау тісӘлӘнде +з ҚлестерӘ жоң емес, Çүни олар ілгӘ маүҰнанҰқ мазхарҰ, айнас мен ңҰлҰстҰрушҰларҰ үана.

Рисалей-Н&р жіне онҰқ тіржӘмешӘсӘне келер болсаң, б&л ерекше еқбекте осҰ кезге дейӘн теқдесӘ жоң, керемет н&р, айҰрҰңша кемелдӘк байңаладҰ. СондҰңтй ңҰзмар, ешбӘр кӘтаптардҰқ б+ленбеген абҰройүа ие болҰп, ҒидаÇт н&рҰн шашңан, баңҰттҰқ жолҰн ашңан

— 698 —

ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ н&р-фейӘзӘне б+ленген.

ХнӘп т&р. Сол ҚшӘн сенӘмдӘ тҚрде, б&л еқбектӘ Ү&раннҰқ н&рҰ деп айта аламҰз. Б&л кӘтаптҰ іулиелердӘқ еқбегӘ дегеннен г+рӘ М&хаммедтӘқ (с.а.у.) н&рфейӘӘсӘп ж+ленген тіпсӘр деген д&рҰс. Сондай-аң, АрдаңтҰ Зат-Ұ Пік-Ә РисалеттӘқ ҰңпалҰ, алақдаушҰлҰүҰ жіне ңудси басңаруҰ іулиелердӘқ кӘтабҰнан басҰмҰраң ірӘ тіржӘмешӘсӘ болҰп табҰлатҰн маүҰнауи т&лүанҰқ ҚлесӘ, кемелдӘгӘ соншалҰңтҰ мол ірӘ жоүаабҰна теқдессӘз екенӘ Айдан анҰң, жарңҰн аңиңат.

Иі, ол кӘсӘ сонау жас кезӘнде ілӘ еш ӘлӘм жинамай т&рҰп, рухани жаүдайдҰ саңтап ңалу ҚшӘн Қш айлҰң ӘлӘм жинаумен-аң б&рҰнүҰ заманнҰқ, кейӘнгӘ жақа заманнҰқ ӘлӘмӘн меқгерӘп, дӘни, рух, ілгӘ хикмет, астрономиÇ, ИліҒи ӘлӘм бірӘн-бірӘн жетӘк бӘлӘп, ӘлӘмнӘқ шҰрңау биӘгӘне к+терӘлген. Ондай дірежеге сӘрі, ешкӘм жете ңоймаүан болар. ОсҰ н&рдҰ жеткӘзушӘ кӘсӘ, осҰндай ерекше жаүдайда бола тетке ббҰройҰ асңаң, ержҚрек батҰр, к+қӘлӘ тоң, керемет мӘнез ң&лҰң иесӘ. çүни, м&сҰлман ҚмметӘне АллаҒтҰқ м&үжизасҰ, к+зге к+рӘнетӘн ИліҒи заттҰң рахҰмҰ, баүа жетпес сҰйкідесӘ. Б&л тақүажайҰп кӘсӘ, білиүатңа толмай жатҰп толҰңңандҰ ү&лама аталҰдҰң +мӘл ӘлӘм дҚниесӘн дҚр сӘлкӘндӘрдӘ. Үандай да бӘр ӘлӘм адамҰмен тартҰсңанда Қстем келӘп жеқӘп отҰратҰн. Үандай да бӘр таңҰрҰпта с&раң ңойҰлса, толҰң ңанаүаттанарлҰң, еш кҚмінсӘз жауап берген. Ол он т+рт жасҰнан бақес бестаз атанүан. АйналасҰна ӘлӘм мен хикмет н&рҰн шашңан. Ерекше тҚсӘндӘру тісӘлӘ, міселенӘ жан-жаңтҰ ңолүа алҰп, керемет парасаттҰлҰң, к+регендӘлӘк танҰтҰп зиÇлҰ ңауҰмдҰ тақүалдҰрүаадис рлайша, "БідиҚззаман" лаңабҰн иеленген. ЖоүарүҰ ңасиеттерге ие, ӘлӘмӘ тереқ ң&ндҰ ңҰрларҰмен танҰлҰп М&хаммедтӘқ (с.а.у.) дӘнӘн жаŞда, онҰ дірӘптеуде +неге болүан б&л кӘсӘ ілбетте, Сійид-Қл МҚрсілиннӘқ (с.а.у.) ңошаметӘне б+ленген, ОнҰқ желеп-жен б&ре ие болүан т&лүа деуге боладҰ. Ол, Ніби-Ә АңдестӘқ (с.а.у.) імӘрӘмен, онҰқ н&сңауҰмен жҚрген, онҰ +зӘ ңадаүалап, ОнҰқ н&рҰна м&рагер ірӘ айналҰң ңҰзметӘн адал атңарүан ерекше т&лүа. Ол кӘсӘнӘқ М&хаммеди (с.а.у.) н&рлардҰ, Ахмеди ӘлӘмдӘ, ИліҒҰқ кӘтздӘ +те жарңҰн к+рсетуӘ жіне Ү&рани ірӘ хадиси ишаралардҰқ сол кӘсӘге келӘп тҚйӘсуӘ жіне ПайүамбарҰмҰздҰқ(с.а.у) атҰна баүҰтталүан жілил аÇттардңҰр зандарҰ сол кӘсӘге тоүҰсуҰ кездейсоң емес.

— 699 —

Ол мҰнанҰ мегзейдӘ: Ол кӘсӘ иманүа ңҰзмет т&рүҰсҰнда РисалеттӘқю(пайүамбарлҰңтҰқ)>жарңҰн айнасҰ, Рисалет аүашҰнҰқ соқүҰ н&рлҰ жемӘсӘ. РисалеттӘқ м&рагер аңиңат толҰүҒи н&р-сіуленӘқ имани ңҰзмет т&рҰүҰсҰнан соқүҰ жҚктӘ тасушҰсҰ екенӘ еш кҚмін жоң аңиңат.

шӘншӘ şсҚф медресесӘнӘқ Юл-худжат-уз Зіхра
жіне Зухрет-ун Н&р деп аталүан бӘӘ Алид дірӘсӘн
тҰқдаүан Н&р шікӘрттерӘнӘқ атҰнан
Ахмед Фейзи, Ахмед Назиф, Салахаддин,
Зубійр, Джійлан, Сунгур, Табанжали.

Б&л хатта менӘқ ҚлесӘмдӘ жҚз есе к+бейтӘп тарихисӘлтегенӘ к+рӘнӘп т&р, дегенмен хатңа ңол ңойүан бауҰрларҰмнҰқ к+қӘлӘн ңалдҰруүа батҰлҰм жетпедӘ. ндемей ңоÇ салдҰм да мадаңтҰ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ маү+зӘндет&лүасҰ атҰнан ңабҰлдаудҰ ж+н к+рдӘм.

Саид Н&рси.
* * * * * *
— 700 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

сегӘз сҚйӘктӘ, +те мҚбарак, тҰм ңҰмбаттҰ стазҰмҰз!

Уа, +з ңалауҰнан бас тартҰп бҚкӘл шаруасҰн АллаҒтҰқ ңалауҰна тапсҰрүан жан! СҰрттайсе дерболҰп к+рӘнген нірселерде таүдҰрдҰқ мейӘрӘм-шуаүҰн, хикмет-сҰрҰн к+рӘп толҰң тіуекел еткен, бірӘне к+нӘп Раббани ш&үанҰқ нітижелерӘн сабҰр саңтап кҚте бӘлген ңадӘрмендӘ стаз!

КейбӘр аймаңтарда имандҰ жандоүалҰпсҚйенетӘн тӘрегӘ ңисайҰп, кейбӘр б&ңаралҰң аңпараттар шектен шҰүҰп иман шарттарҰна ңарсҰ шабуҰлҰн ҚдетӘп, АллаҒңа сенбейтӘн адамдар ашҰңтан ашҰң, тӘптӘ, маңтанҰшпен талтақ басҰп жҚрген кезде жіне ҮасиеттӘ Ү&ранн дертӘрлерӘне ңайшҰ ірекет ету, руханиÇтңа сенбеу жіне жарату ӘсӘн соңҰр мҰлңау табиүатңа телу мідениеттӘлӘктӘқ белгӘсӘ, зиÇлҰлҰң саналҰп, т+бе шаштҰ тӘк т&рүҰзатҰн с&мдҰң заманда ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ РелерӘ!-Н&р тіпсӘрӘн жарҰңңа шҰүарҰп, осҰлайша рухани ңиҰншҰлҰңңа &шҰрап Иманүа ш+лӘркеген бейшара жандарүа абҰлхаÇт тірӘздӘ дірмен жеткӘзген, міқгӘ баңҰт жайлҰ сҚйӘншӘ хабар берген жіне айтңан с+зӘн наңтҰҰ, ҚкӘтармен ділелдеп аңиңатңа апарар дақүҰл жол к+рсеткен бастаушҰмҰз жіне اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ Çүни, кӘм неге себеп болса сонҰ Әстеген болҰп есептеледӘ дегендей Рисалей-Н&рлам ү&Ұ иманҰн саңтап ңалүан жҚз мҰқдаүан Н&р шікӘрттерӘнӘқ іжӘр, сауаптарҰнҰқ бӘр б+лӘмӘ амал діптерӘне жазҰлҰп жатңан ардаңтҰ да Азиз &стазҰмҰз!

АллаҒ Таүала Дениз мҰқдрмесӘндегӘ ңиҰншҰлҰңтардҰ &мҰтңҰзатҰн, жанүа шипа, дертке дірмен «Миуа РисалесӘн» діл сол тҚрмеде нісӘп етӘп, гҚлдӘқ хош иӘсӘ тӘкенӘнӘқ ащҰлҰүҰн сездӘрмейтӘнӘҰрмай,дӘ уаңҰтша к+рген азаптарҰмҰздҰ &мҰтңҰзҰп жӘбердӘ. Діл сол секӘлдӘ, таүҰ да сол Кірим АллаҒ Рахим-Ә ЗҚлжілал ДенизлӘ тҚрмесӘнӘқ бӘр айлҰң азабҰн бӘр кҚнде тартңҰзүан мҰна Афион тҚрмесӘнде сӘз арңҰлҰ у ңайтарүҰш, секӘлдӘ шипалҰң ңасиетӘ бар надай д", "тахмид", "истиана" таңҰрҰптарҰн Çүни АллаҒтҰ бӘрлеу, маңтау, к+мек

— 701 —

с&рау жіне М&хаммеди РисалеттӘ мойҰндататҰн &лҰ айүаңтардҰ нісӘп еттӘ. ОңҰп жазудҰ Рисалей- Н&рдҰжҚрек Ұнда Қйренген мҰна кемшӘлӘгӘ к+п шікӘртӘқӘз ңолҰмҰздаүҰ Қш шаүҰн РисаленӘ, ң&ддҰ дін т&ңҰмдар зіулӘм аүаштҰқ баүдарламасҰн ңамтҰп т&ратҰнҰа, РисдӘ олардҰ да Рисалей-Н&рдҰқ аңиңаттарҰнҰқ наңтҰ ділелӘ ірӘ белгӘлӘ маүҰнада ңорҰтҰндҰсҰ, +зегӘ деп ңабҰлдаудҰқ.

Юрине, толҰң сипаттау ңолдан келмесӘ анҰң, дегенмен оңҰүанда рухҰмҰз шарҰдаүан к+қӘлӘмӘз тасҰп, уайҰм ңайүҰмҰз ңуанҰшңа айналҰп, имани баудан тҚрлӘ жемӘстер ікелӘп сҰйлаүан осҰ Қш шаүҰн рисаленӘқ ірңайсҰсҰ ңазӘргӘ тақдаүҰ кҚпӘрлӘктӘ, аеп таблҰңтҰ, табиүат жараттҰ дейтӘн ңарақүҰ пӘкӘрдӘ тас-талңан ететӘн Он БӘр тіухид айүаүҰ десек, екӘншӘсӘ Рисалей-Н&рдаүҰ барлҰң теқеу мҰсалдардҰқ б&лаүҰ, &стазҰ «Фатиха» сҚресӘ болса, б&л сонҰқ имани, киелӘ айүаңтарҰн ңамтҰүан ң&ндҰ тімен раал ҚшӘншӘсӘ болса Афион абаңтҰсҰнда сӘздӘқ мҚбірак к+кейӘқӘзге келген М&хаммед пайүамбардҰқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰ жайлҰ толҰң ңанаүаттанарлҰң керемет рисале. БӘз ешбӘр ң&рметке қ жеқӘайҰң емес болсаң та осҰндай ңҰмбат рисалелерӘқӘздӘ алдҰң. Бар кҚшӘмӘзбен аÇнбай ңҰзмет етуге дайҰнбҰз. АллаҒңа сансҰз шҚкӘр ете &стазҰмҰзүа бҰлай д&үа еттӘк: «Уа, Юрхам-ур Рахимин! стазҰмҰз Саид Н&рсидан міқгӘ баңи риза бол!»

اَلْبَاقِى هُوӘн к+тَاقِى
Рисалей-Н&р талібаларҰ атҰнан
ЗҚбійӘр, Джійлан, Сунгур, ИбраҒим
* * * * * *
— 702 —

"ЮЛ-ХУТБЮТ- С ШАМИç" аттҰ арабша дірӘстӘқ аудармасҰнҰқ кӘрӘспесӘ

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يаймҰн.حُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

Азиз, адал бауҰрларҰм!

[ҮҰрҰң жҰл б&рҰн Шам ңаласҰндаүҰ Юміуи мешӘтӘнде Шам ү&ламаларҰнҰқ +тӘнӘшӘ бойҰнша он мҰқ адамүа жуҰңдӘ, ишлӘк жиҰлүан, ӘшӘнде жҚздеген ӘлӘм иелерӘ бар дҚйӘм жамаүатңа арабша берӘлген дірӘс те Çүни осҰ рисаледе айтҰлүан аңиңаттардҰ б&рҰнүҰ Саид алдҰн ала сезӘп, найналаолатҰндай сҚйӘншӘ хабар берӘп, жаңҰнда ол аңиңаттар жҚзеге асадҰ деп ойлаүан. Алайда, ол жаңсҰ хабардҰ дҚниежҚзӘлӘк екӘ соүҰс жіне жиҰрм

Б&жҰлүа созҰлүан +ктемшӘл режим ңҰрҰң жҰлүа кейӘнге шегерӘп кешӘктӘрдӘ. ЕндӘ, ңазӘр сол кездегӘ сҚйӘншӘ хабар ңаз-ңалпҰнда Ислам ілемӘнде к+рӘне бастадҰ. Демек, б&л мақҰзҰ зор дірӘс б&рҰнүҰаңиңатҰ +тӘп кеткен 1327 жҰлүҰ ң&тба емес, керӘсӘнше тӘкелей 1371 жҰлда болатҰн жіне Юміуи мешӘттӘқ орнҰна Ислам ілемӘ мешӘт ретӘнде, Қш жҚз жетпӘс миллиондҰң жамаүатңа арналүендердңатңа толҰ, +мӘршеқ Ислами жақа ңоүам +мӘрӘне ңатҰстҰ дірӘс деп ңабҰлдап, аударма жасап кӘтапша ретӘнде шҰүару егер д&рҰс деп &йүарсақдар бастҰруүа болар.]

Яте мақҰздҰ с&раңтҰқ +те мақҰздйнесӘнбҰ осҰ жерге жазҰлуҰ керек болдҰ. ЯйткенӘ, ңҰрҰң жҰл б&рҰн, б&рҰнүҰ Саид +зӘнӘқ дірӘсӘнде алдҰн ала сезгендей Рисалей-Н&рдҰқ үажап дірӘстерӘн жіне керемет ңҰзметӘн к+ргендей хабар бе үалҰмСондҰңтан, сол с&раң пен жауаптҰ жазүандҰ ж+н к+рдӘк.

К+пшӘлӘк тарапҰнан м&ндай бӘр с&раң ңойҰлҰп с&рап жатҰр: "М&нша ңҰруар д&шпандарүа жіне ңҰрсҰң фиОл жаүар мен адасңандарүа ңарсҰ Рисалей-Н&р ңарсҰ т&рҰп, т+теп беруӘ

— 703 —

тақүаларлҰң оңиүа. Иман жайлҰ миллиондаүан ң&ндҰ кӘтаптар мен Ислам туралҰ шҰүармалардҰқ жайҰлуҰна тосңауҰл болҰп, аҰп жатң жіне дҚниÇлҰң +мӘрдӘқ ліззаттарҰн к+рсету арңҰлҰ к+птеген бейшара жастардҰ, жалпҰ халҰңтҰ иман аңиңаттарҰнан маң&рҰм ңалдҰрҰп жатҰрүан мҰна заманда жіне Рисалей-Н&рүа с&мдҰң шҚйлӘгӘп небӘр азүҰрҰндҰ ҚгӘт жҚргӘзсе де жінйҰң, м жауҰп халҰңтҰ ҚркӘтӘп бастартңҰзуүа тҰрҰсҰп жатса даүҰ басңа кӘтаптармен салҰстҰрүанда Рисалей-Н&рдҰқ тақүажайҰп тҚрде кеқӘнен тарауҰ, тӘптӘ басҰм к+пшӘлӘгӘ ңолжазбамен к+бейтӘлӘп алтҰ жҚз мҰқ н&сңа оңҰрмандар а барлҰда ңҰзҰүа оңҰлҰп, жасҰрҰн жайҰлҰп ел арасҰна, тӘптӘ ел асҰп шетелдерге +зӘн ңҰзҰүушҰлҰңпен оңҰтуҰ тақүаларлҰң жійт. М&нҰқ хикмет сҰрҰн ашҰп берсеқӘз!" деген маүҰнада к+птеген с&раңтарүа жауап ретӘнде бҰлай демекпӘн:

Хикметке толҰ Ү&раннتِ بِغеметӘмен онҰқ аңиңи тіпсӘрӘ боп табҰлатҰн Рисалей-Н&р б&л дҚниенӘқ +зӘнде маүҰнауи жіҒаннам бар екенӘн, адасушҰлҰңтҰқ +зӘ тозаң екенӘн к+рсетедӘ. Сондай-аң, имандҰлҰңтҰқ ӘшӘнде бр тиӘсиÇнҰқ +зӘнде рухани жіннат бар екенӘн ділелдейдӘ. Жіне, кҚні, жамандҰң, харам нірселердӘқ ӘшӘнде рухани азаптҰ к+рсетӘп, ал жаңсҰ ңасиеттерде, шариүаттҰқ аңиңатарҰндайлҰ. И амалдарда ж&маңтҰқ рахатҰна &ңсас рухани ліззат бар екенӘн к+рсетедӘ. ОсҰлайша, азүҰн жолда адасҰп жҚрген жандардҰ осҰ т&сҰнан келӘп, егер аңиңаттҰ тҰқдарлҰң аңҰлҰ болса ң&тңарҰп ңаладҰ. СебебӘ, мҰна заманда екӘ с&мдҰң жаүдай бар.

БӘрӘншӘсӘндет Әқ соқҰн ойламайтҰн жіне кейӘн болатҰн Қлкен ліззаттҰ дайҰн т&рүан кӘшкентай ліззатңа айҰрбастап жӘберетӘн бӘр сезӘм, аңҰл мен ой-пӘкӘрдӘ билеп алүан. СондҰңтан азүҰн жолрен еқгендердӘ ңайтарудҰқ бӘр үана шарасҰ бар. Ол, діл сол ліззаттҰнҰқ ӘшӘнде азаптҰ к+рсетӘп ілгӘ, соңҰр ң&марлҰң сезӘмдӘ басу.

Жіне يَسْتَحِبُّونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا аÇтҰнҰқ ишара еткенӘндей, б&л заманда адаес. РиңҰреттегӘ алмастай ңҰмбат нҰүметтердӘ , мол ліззаттардҰ бӘле т&ра тез сҰнүҰш ійнек секӘлдӘ дҚниелӘк ліззатардҰ тақдайдҰ. ОсҰ т&рүҰдан алүанда дҚниең&марлҰңңауілӘк Ұп ңауӘпке бас тӘгедӘ. Б&дан ң&тңарудҰқ бӘр үана шарасҰ бар. Ол, дҚниÇнҰқ +зӘнде жіҒаннам азабҰна &ңсас азаптар бар екенӘн к+рсету. МӘне, Рисалей-Н&р осҰ ідӘстӘ ңолданадҰ. Юйтпесе, адамдар кҚпӘрлӘктӘқ кесӘрӘнен азүҰндҰңтҰқ ҰңпалҰнан ң&тҰла алтарҰн Оларүа АллаҒ
— 704 —

ТаүаланҰ танҰстҰрҰп, жіҒаннамнҰқ бар екенӘн ділелдеп, тозаң отҰмен ңорңҰтҰп, "ңисҰң жолдан, ңайт, харамнан тиҰл!" десеқ, он адамнОтҰз етӘ жиҰрманҰқ бӘрӘ үана ң&лаң асҰп, сабаң аладҰ. Сабаң алүан соқ, «АллаҒ Таүала аса мейӘрӘмдӘ ірӘ кешӘрӘмшӘл үой жіне тозаңтҰқ ауҰлҰ алҰс!» деп, ңайтадан б&рҰнүҰ азүҰн жолҰн жалүастҰра бередӘ. Жанмен, жҚрегӘн сезӘм билеп алүан.

МӘерек. селей-Н&р к+птеген теқеулер арңҰлҰ кҚпӘрлӘк пен адасушҰлҰңтҰқ дҚниÇдаүҰ салдарҰн, с&мдҰң нітижелерӘн к+рсету арңҰлҰ еқ ңҰрсҰң, тҰм ніпсӘң&мар адамдардҰқ +здерӘн ілгӘ сасҰң та пасҰң харам ліззаттардан, азүҰндҰңтардан ат дірндӘрӘп, аңҰлҰ бар жандардҰ бастартңҰзҰп тіубаүа келтӘредӘ. Ондай теқеулер, атап айтсаң, ЖетӘншӘ, СегӘзӘншӘ С+здердегӘ ңҰсңа мҰсалдар жіне ОтҰз ЕкӘншӘ С+здӘқ шӘншӘ тарауҰндаүҰ &заң теқеу. Олар тҰм азүҰн, адасҰпсе де н бейбаңтҰ ңорңҰтҰп дірӘсӘн мойҰндатңҰзадҰ.

МҰсалҰ, Н&р аÇтҰнда ңиÇлмен саÇхат жасаүан кезӘмде аңиңат тҚрде к+рген жійттӘ ңҰсңаша ишара тҚрӘнде баÇндап берейӘн.

Егжей-тегжейлӘ бӘлгӘсӘ келгендер болса, «Сикке-й ҺайбиÇ» кӘтабҰнңолбасҰна ңарасҰн.

Сол саÇхатта к+ргенӘм:>РизҰңңа м&ңтаж хайуанат ілемӘне материалистӘк философиÇ к+зӘмен ңарадҰм. Үарасам, олардҰқ м&қм&ңтажҰ бастан асадҰ. ЯздерӘ аш ірӘ тҰм ілсӘз, тҰм бейшара. Маүан жан-жануарлӘншӘ СмӘ тҰм аÇнҰштҰ, ауҰр халде к+рӘндӘ. ОсҰлай адасңандар мен бейңамдардҰқ назарҰмен ңараүанҰма ңаттҰ +кӘндӘм. ЕндӘ, Ү&ран хикметӘмен, имани назармен ңарадҰм. Сонда, "Рахман" есӘмӘ"Різзаң">маүҰнасҰнда жарҰң еткен КҚндей шҰүа келдӘ. ЮлгӘҰн, айейшара тӘрӘ жандар рахҰмнҰқ сіулесӘне б+лендӘ. СосҰн, хайуанат ілемӘндегӘ т+лдер мен нізӘк нірестелерге назарҰм аудҰ. Олар жаппай ілсӘз, +те ілжуаз, тҰм м&ңтӘқ (суҰр да м&қлҰ халде екендӘгӘ сонша айналасҰн аÇнҰштан жҰлатңандай, ңарақүҰ ңалүан бӘр ілемдӘ к+рдӘм. Оларүа, адасңандар секӘлдӘ ңараүанҰма:"Үап, іттеген-ай!">деп +кӘндӘм. Дереу, иман маүан бӘр к+зӘлдӘрӘк сҰйладҰ. Үарасам,"РахҰм">есӘمَس۪يحңат маүҰнасҰнда жарң еттӘ. ЮлгӘ, аÇнҰштҰ ілемдӘ керемет с&лу, шҰрҰн да ісем бейнеге ауҰстҰрдҰ. ЖарңҰратҰп жӘбергенӘ сонша, ңайүҰ-м&қнан, +кӘнӘш пен аÇнҰштан бҰладҰжастҰ, рахат пен шҚкӘрдӘқ шаттҰң сезӘмӘнен аңңан ңуанҰш жасҰна айналдҰрдҰ.
— 705 —

ЕндӘ, адамзат ілемӘне назар аудардҰм. Оүан да адасңандар секӘлдӘ назарменҚзген анҰмда ол ілем +те ңарақүҰ, с&мдҰң ңорңҰнҰштҰ к+рӘндӘ. ЖҚрегӘм, аузҰма тҰүҰлҰп: «Үап!» деп +кӘндӘм. ЯйткенӘ, адам бойҰнда толассҰз армандар, шексӘ БӘрӘп тӘлектер, неше тҚрлӘ ой-маңсаттар, міқгӘ болмҰстҰ ақсайтҰн ңалау - ниеттер, жіннаттҰ ақсайтҰн талпҰнҰс-ңабҰлеттер жіне шек ңойҰлмаүан тҚрлӘ сезӘмдер мен сансҰз м&қ-м&ңтаждҰңтар бар. СонҰмен ңатаркенӘнӘна небӘр білелер ҚйӘр. ДҚниеде сан-алуан ңиҰншҰлҰңтар мен ңауӘптӘ д&шпандар ңоршап, +мӘрӘ тҰм ңҰсңа жіне кҚн сайҰн, саүат сайҰн +лӘм ңаупӘ т+нӘп з хілд. АласапҰран тӘрлӘк, ауҰр т&рмҰс. Б&л ірине жҚректӘ жаралап, рухтҰ азапңа салатҰн жійт. БӘр жаүҰнан, +мӘрдӘқ аÇңталуҰ мен айҰрҰлҰсҰп ңоштасулар, бӘр жаүҰнан ңарақүҰ ңапастай к+рӘнген ңабӘр, адамдар болса топ-топ болҰп сол ңарақүҰ ш&қңҰрүқ дійеп жоң болуда. МӘне, адамзат ілемӘн осҰндай ңарақүҰ да м&қлҰ тҚрде к+ргенӘмде жҚрегӘм де рухҰм да, аңҰлҰм да тӘптӘ бҚкӘл сезӘмдерӘм зар еқӘреп жҰлауүа дайҰн едӘ. Кенет, Ү&ранҰқ Н&рҰ, ңуаттҰ иман манда дасушҰлҰң назардҰ жойҰп, имани назар &сҰндҰ.

Үарасам, АллаҒтҰқ"ЮдӘл">есӘмӘ"Хаким">к+кжиегӘнде,"Рахман">есӘмӘ"Кірим">к+кжиегӘнде,"Рахим">есӘмӘ:>وَ هр">к+кжиегӘнде Çүни маүҰнасҰнда, Баис есӘмӘ"Уарис">к+кжиегӘнде,"Мухий">есӘмӘ"Мухсин">к+кжиегӘнде,"Раб">есӘмӘ"Малик">к+кжиегӘнде ірңайсҰсҰ КҚндей жарң

ИіілгӘ ңарақүҰ жіне ӘшӘнде небӘр ілемдерӘ бар адамзат ілемӘн жаппай жарҰңңа б+леп, ң&лпҰртҰп жӘбердӘ. ЖіҒаннамүа &ңсас жаүдайдан ң&тңарҰп, н&рлҰ аңҰрет ілемӘне ңарай тшҰүарҰрезе ашҰп, ілгӘ ңайүҰлҰ адамзат дҚниесӘн н&рландҰрҰп жӘбердӘ. Мен б&үан дін риза болҰп, «ЮлхамдулліҒ, ЮшшукрулиллаҒ» дедӘм. Сонда, б&л дҚниÇнҰқ +зӘнде ИманнҰқ ӘшӘнде маүҰнауи ж&маң, ал кҚпӘрлӘкте маүҰнауи тозаҰ тҚсӘекенӘне к+зӘм жеттӘ.

ЕндӘ, жер шарҰ бӘр ілем болҰп к+рӘндӘ. ҮиÇлмен саÇхат еткен кезӘмде дӘндӘ ңабҰлдамайтҰн философиÇнҰқ ңарақ ңалүан табиүат зақдалау-ерҰнша ңараүандҰңтан с&мдҰң ңорңҰнҰштҰ боп к+рӘндӘ. Жер шарҰ зеқбӘректӘқ оүҰнан жетпӘс есе жҰлдам ңозүалҰп барадҰ. ЖиҰрма бес мҰқ жҰлдҰң жолдҰ бӘр жҰлда жҚрӘп +тедрлҰң ждай жҰлдамдҰңпен ірсітте бҰт-шҰт болуҰ мҚмкӘн, ӘшкӘ

— 706 —

жаүҰ дҚмпӘп жатңан, ібден ңартайүан жер шарҰ с&мдҰң алҰп кеме тірӘздӘ &ланүайҰр кеқӘстӘкте саÇхат жасап барадҰ, ҚстӘнде шарасҰз жаүдайдНШӨ Аçамзат бар. Б&л жаүдай маүан тҰм ауҰр, ңорңҰнҰштҰ болҰп к+рӘндӘ. К+зӘм ңарауҰтҰп, басҰм айналдҰ. ФилософиÇнҰқ к+зӘлдӘрӘгӘн жерге бӘр &рҰп сҰндҰрдҰм. оң!

Ү&раннҰқ хикметӘ, иманнҰқ даналҰүҰ арңҰлҰ н&рлҰ к+збен ңарадҰм. «Үарасам", Аспан мен жердӘ жаратңан "Үадир", "Алим", "Раб" АллаҒтҰқ, "Рабб-ус сіміуат-и уіл ард", "Мусаххир-Қш Шімси уіл ңамар» үа тамрӘ, рахҰм, азамет, рубубиÇт к+кжиегӘнде КҚндей жарңҰрап н&рүа б+ледӘ. ЮлгӘ, ңарақүҰ, ҚрейлӘ, с&мдҰң боп к+рӘнген ілем жапжарҰң боп кеттӘ. Сол кезде менӘқ имандҰ к+зӘме жер шарҰ керемет, +те баүӘқ аңт, еш ңауӘпсӘз, сенӘмдӘ жіне іркӘмнӘқ ризҰң несӘбесӘ ӘшӘнде жҚктелген сенӘмдӘ саÇхат кемесӘ тірӘздӘ к+рӘндӘ жіне к+қӘл к+теру ҚшӘн, ірӘ сауда ҚшӘн тӘршӘлӘк иелерӘн н ÇүниӘп алҰп, КҚндӘ айналҰп кезӘп жҚрген жіне жаз, к+ктем, кҚз мезгӘлдерӘнӘқ +нӘмдерӘн т&тҰнушҰларүа таситҰн &шаң Çки поезд тірӘздӘ к+рдӘм. Жер шарҰнҰқ зіррелерӘ санҰнша "ЮлхамдуилліҒ ала ниүміт-ил ИмлерденедӘм.

МӘне, осҰндай к+птеген теқеулермен Рисалей-Н&р адасңандар мен азүҰндардҰқ б&л дҚниÇнҰқ +зӘнде жіҒаннам азабҰн шегӘп жҚргендерӘн, ал ҚзӘлӘклар мен ӘзгӘ амал жасаушҰлар дҚниÇнҰқ +зӘнде рухани жіннатта рахаттанҰп жҚргенӘн наңтҰ ділелдеп берген. Юрине, іркӘм онҰ иманнҰқ дірежесӘнеи сотҰ сезӘнедӘ. БӘраң, мҰна аласапҰран заманда сезӘмдӘ ілсӘретӘп аңҰлдҰ шатастҰратҰн, адамнҰқ назарҰн басңа жаңңа аударҰп, ойдҰ шашҰрақңҰ ңҰлатҰн аүҰмдар аңҰн кезд т&саулап, есеқгӘретӘп тастаүандҰңтан адасңандар рухани азаптҰ ізӘрше наңтҰ сезбей жҚр. ЭидаÇт б&йҰрүан имандҰлар да үапҰлдҰңңа салҰнҰп наүҰз рухани ліззаттҰқ дімӘн ала алмай, ңадӘрӘн бӘлмейршӘлӘк Б&л үасҰрдаүҰ екӘншӘ ңауӘптӘ жаүдай: Б&л заманда мутлаң кҚпӘрлӘк жіне пін-пілсападан туҰндаүан адасу сондайаң, кҚпӘрлӘктен пайда болатҰн ңҰрсҰңтҰң, тікаппарлҰң б&рҰнүҰ уаңҰтпен салҰстҰрүанда +те к+п. ЕскӘӘ де тда Ислам үалҰмдарҰнҰқ дірӘстерӘ, айтңан ділелдерӘ адамдардҰ толҰң ңанаүаттандҰратҰн. К+кейдегӘ кҚмін-кҚдӘктӘ тез арада жойҰп жӘберетӘн. Ол кезде ж&рт жаппай АллаҒңа сенетӘндӘктен АзақдаруралҰ айтҰп, жіҒаннам азабҰн еске тҚсӘргенде к+пшӘлӘк ңисҰң жолдан ңайтҰп, тіубаүа келетӘн.