Risale-i Nur

Сәулелер
— 1 —

"Рисалей-Н&р" жинаүҰнан

Ш&үалар
БідиҚззаман
Саид Н&рси
— 2 —

ЮОЖ 28

КБЖ 86.38 М 41

М 41

Ш&үалар/ Рисалей-Н&р жинаүҰнан/БідиҚззаман Саид Н&рси/ Ауд.: Захарадин минуттлҰ, АлматҰ, 2025

юБ&л кӘтап Үазаңстан РеспубликасҰ Мідениет жіне Спорт министрлӘгӘ, ДӘн ӘстерӘ комитетӘнӘқ дӘнтану сараптамасҰнан +ткен. ЖҚз ж2018ж. 14-06-11/434 ң&жат бойҰнша сараптама негӘзӘнде оқ ңорҰтҰндҰ алүан.

юҮазаңстан РеспубликасҰнҰқ аумаүҰнда пайдалануүа жіне таратуүа шектеу ңойҰлмаүан.

ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ң&ндҰ тіпсӘрӘ, маүҰнасҰ +те тереқ, к+лапта, кен б&л кӘтаптҰқ маүҰнасҰн аз да болса ңазаңшаүа аударуүа, басҰлҰп жарҰңңа шҰүуҰна жан-жаңтҰ к+мектесӘп, демеу болүан бауҰрларҰмҰзүа ризашҰлСонда бӘлдӘре отҰрҰп, АллаҒ таүала кӘтап иелерӘне екӘ жаҒанда баңҰт сҰйласҰн, амал діптерлерӘне кӘтаптҰқ ірӘптерӘ ңанша болса сонша сауап жазсҰн демекпӘн. Юрине б&л бӘр адамнҰқ ңолҰнан келер Әс емес, ірсе "Ма РаббҰмҰздҰқ жарҰлңауҰ, Ғім осҰ иман аңиңаттарҰна м&ңтаж кҚллӘ мҚминдердӘқ д&үа-тӘлектерӘнӘқ ңабҰл болуҰ деп бӘлемӘн.

ЮОЖ 28
КБЖ 86.38
(с) НУРФЕЙЗ ЖШС., 2025
— 3 —

ЕкӘншӘ Шуаң

ЕскӘшіҒир абаңтҰсҰнҰқ соқүҰргенӘнӘ
ОтҰз бӘрӘншӘ ЛеманҰқ екӘншӘ ШуаүҰ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

Он алтҰ жҰл б&рҰн ЕскӘшіҒир ңаласҰндаүҰ абаңтҰда, жолдастарҰм жаппай бостандҰңңа шҰүҰ, "тідендӘктен жалүҰз ңалдҰм. ОсҰ жазбалар наң сол кезде тҰм асҰүҰс ірӘ жійбасар ңаламҰммен ңҰсҰлтаÇқ сітте, мазасҰз жаүдайда жазҰлүандҰ. СондҰңтан жҚҰқ бӘржазҰлдҰ бӘлемӘн. Дегенмен, ңазӘр оңҰп, тексерӘп отҰрсам иман мен тіухид таңҰрҰбҰ +те керемет ірӘ ңуаттҰ баÇндалүан. Сол жаүҰмен +те мақҰздҰ.

Саид Н&рси
اَللّٰهُ اَحَدٌп жасҰҒу Ахад) Исм-Ә АүзамҰ жайлҰ тереқ сҰрдҰқ жіне алтҰ Исм-Ә АүзамнҰқ алтҰ т&жҰрҰмҰнҰқ жетӘншӘсӘ.
Ескерту

Б&л рисале мен ҚшӘн +те мақҰздҰ. ЯйткенӘ, м&нҰқ ӘшӘнен аса мақҰздҰ да кҚзаңи аимани сҰрлар ашҰлмаң. Б&л рисаленӘ тҚсӘнӘп оңҰүан адам иманҰн саңтап ңаладҰ, ИншаллаҒ! ЯкӘнӘшке орай б&л жерде менӘ ешкӘммен жолҰңтҰрмайтҰндҰңтан +зӘме арнап таза параңңа к+шӘртӘп жаздҰра алмадҰҰ, ал рисаленӘқ ңадӘрӘн тҚсӘнгӘқ келсе бас жаүҰндаүҰ тіухидтӘқ "екӘншӘ", "ҚшӘншӘ" жемӘстерӘн, сосҰн соқҰндаүҰ ңорҰтҰндҰнҰ жіне ңорҰтҰндҰданш жақҰет алдҰн іуелгӘ міселенӘ ден ңойҰп м&ңиÇт оңҰүаннан кейӘн тҚгелдей асҰңпай, талңҰлап оңҰсҰн!

— 4 —

АЛТұ ИСМ-И АҺЗАМ ЖАЙЛұ АЛТұ

Т ЖұРұМДАҺұ
اَللّٰهُ اَحَدٌ
СЯЗӨНсӘмдерСТұ МАҺұНАСұ ТЕРЕҢ ЖЕТӨНШӨ Т ЖұРұМ
27030بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَ بِه۪ نَسْتَع۪ينُ
فَاعْلَمْ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ нӘштӘ,қ керемет т&жҰрҰм. Сондайаң, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ ант еткенде айтатҰн с+зӘнӘқ ишарасҰмен, илҒамҰмен сезгенӘм +те тамаша жіне шексӘз діреже нізӘк те кҚрделӘ тіухидтӘқ Қш жемӘсӘ сондай-аң, онҰ керек ңҰлатҰн себептерӘ м ңҰсңардҰқ Қш айүаң-ділелӘ туралҰ ңҰсңа бӘр т&жҰрҰм.
وَالَّذ۪ى نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِه۪ (М&хаммедтӘқ жанҰ ңолҰнда болүан АллаҒтҰқ атҰна ант етемӘн!) Иі, осҰ с+здӘ ардаңтҰ пайүамбарҰмҰз Расул іу ба(с.а.у) ант еткен кезде к+п ңолданадҰ екен. Демек, б&л ант с+зӘ бӘзге мҰнанҰ бӘлдӘредӘ: "Юлем аүашҰнҰқ" еқ кеқ шеқберӘ де, еқ аңҰрүҰ шегӘ де, еқ тар шеқберӘ де, ңҰсңасҰ &саң-тҚйек, ҚлкендӘ-кӘرْ لِرӘл зат, жаппай Зат-Ұ Уахид-Ұ ЮхадтҰқ ң&дӘрет ңолҰнда, бірӘ сонҰқ імӘрӘмен боладҰ, ОнҰқ ңалауҰна үана тіуелдӘ. ЯйткенӘ, жаратҰлҰстҰқ еқ тақдаулҰсҰ ірӘ дара т&лүа М&хаммед үалійҒиссалату уіссаламнҰқ жанҰ +з ңолҰнда болмаса жіне менӘ ірбӘр Әс-ірекетӘ, жҚрӘс-т&рҰсҰ +зӘнӘқ еркӘнде емес, басңа бӘр ң&дӘреттӘқ ңалауҰнда болса, ілбетте дҚниÇда ешбӘр нірсе, ешбӘр ірекет, ешбӘр жаүдай, ешбӘр хал-ахуал - мейлӘ, жалңҰ мейлӘ, жалпҰ болсҰн -шексӘз ң&дӘреттен тҰс бҰлҰң, майдҰ, ауңҰмҰ кеқ ИліҒи ңалауүа тіуелдӘ. БірӘ СонҰқ басңаруҰмен боладҰ.

ОсҰ керемет М&хаммеди ант (с.а.у.) бӘзге АллаҒ ТаүаланҰқ +те &лҰң ірӘ шексӘз РубубиетӘн, тіухидтӘқ сҰрҰн Çүни барлҰүҰн бӘр АллаҒтҰқ +зӘ басңаратҰнҰн анҰң к+рсетедӘ. ТіуайуандҰмҰн жанжаңтҰ ділелдейтӘн жҚздеген тӘптӘ мҰқдаүан айүаңтар "Сирадж-ун Н&р" деп аталатҰн Рисалей-Н&рда толҰң баÇндалүандҰңтан б&л тереқ аңиңаттҰқ тҚсӘндӘрмесӘ мен ділелӘн соүан сӘлтеп ңазӘр осҰ

— 5 —

"ЕкӘншӘ Шуаңта" ңҰсңаша Қш тарау арңҰлҰ осҰезгӘл Ұ зор имани аңиңаттҰқ керемет т&щҰмдҰ, ірӘ кҚрделӘ, аса ңҰмбат, тҰм н&рлҰ к+птеген жемӘстерӘнен тек Қш кҚлли жемӘсӘн бӘрӘншӘ тарауда ңҰсңаша баÇндаймҰз. СонҰмен ңатар, ммелеп +қӘлӘмдӘ ілгӘ жемӘстерге ң&штар еткен сезӘмдерӘм мен зауҰңтарҰма да ишара ңҰламҰз.

Ал, екӘншӘ тарауда осҰ киелӘ аңиңаттҰқ Қш кҚлли шартҰ мен онҰ ңажет ететӘн себептер баÇндалмаң. БӘраң, зіресш себептӘқ +зӘ Қш мҰқ себептей +те ңуаттҰ. Жіне ҚшӘншӘ тарауда манаүҰ тіухид аңиңатҰнҰқ Қш белгӘсӘ жазҰлмаң. Ол Қш белгӘ де Қш жҚз белгӘ мен наңтҰ ділелге татитҰндай +те ңуаттҰ.

БӘрӘншӘ тараудаүҰ ТіухидтӘқ бӘрӘншӘ жемӘсӘ

АллаҒтҰқ жҰқ куімен Раббани кімалҰ тек тіухид &үҰмҰ арңҰлҰ бӘлӘнбек, тек уахдеттӘқ саÇсҰнда үана к+рӘнӘс таппаң. Егер уахдет болмаса Çүни "АллаҒ бӘреу, ол жалүҰз, барлҰүҰн бӘр +зӘ басңарадҰ" деген &үҰм боӘшӘненм&ндай шексӘз, ізіли ңазҰна ашҰлмай, жасҰрҰн ңаладҰ.

Иі, АллаҒ ТаүаланҰқ шексӘз жімалҰ, теқдесӘз кімалҰ, онҰқ шексӘз ісемдӘгӘ мен РаббантҰ" ÇүемдӘгӘ сондай-аң, сансҰз жарҰлңауҰ мен керемет мол мейӘрӘмӘ, Сімадани жімалҰнҰқ кімалҰ, тек уахдет айналарҰнда, жалүҰз уахдет &үҰмҰ ардҰ к+рана жаратҰлҰс аүашҰнҰқ &штарҰндаүҰ "жузилердӘқ" жҚзӘнде Çүни еқ &саң б+лшектерӘнде ИліҒи к+ркем есӘмдердӘқ тоүҰсңан сіулешуаңтарҰнан байңаладҰ.

МҰсалүа, бойҰнда еш кҚш-ңуадан ті, тҰм ілсӘз, еркӘ де жетӘле ңоймаүан жас т+лге ңамңорлҰң ретӘнде, мҚлдем кҚтпеген жерден Çүни ңан мен ніжӘстӘқ арасҰнан аппаң, тап-таза сҚттӘқ жӘберӘлуӘне тіухидалайдамен, уахдет к+зӘмен ңарасаң, бӘрден жер бетӘндегӘ жануарлардҰқ бҚкӘл т+лдерӘ үажайҰп, керемет, мейӘрӘмдӘ тҚрде жаппай ңорекпен ңамтамасҰз етӘлуде жіне аналарҰн т+лдерӘн ңҰзүҰштан жоңңайтҰн ңамңоршҰ етӘп ңойүан. Б&л оңиүадан РахманнҰқ шексӘз рахҰмҰ, теқдесӘз мейӘрӘмӘ, соқсҰз жімалҰ жарңҰн тҚрде к+рӘнӘп т&р емес пе!

Егер б&л оңиүаүа тіухид к+зӘмен ңарамаса, ілгӘ керемет жімал б&лҰқүҰрланҰп к+рӘнбей ңаладҰ. ОсҰнау керемеірим бкпен ңамтамасҰз ету ӘсӘн жій себептер немесе кездейсоңтҰң Ç болмаса табиүат иемденӘп аңҰрҰнда ң&ндҰлҰүҰн жоүалтадҰ да жій бӘр оңиүа реатҰп сбаүаланҰп, мінӘсӘн жоÇдҰ.

— 6 —

Міселен, с&мдҰң ңауӘптӘ дертке шалдҰңңан адамнҰқ шипа тауҰп тіуӘр болүанҰна тіухид к+зӘмен ңарасаң, жер шарҰ алҰп емхана, жер жҚзӘндегӘ кҚллӘ дертке шалдҰңңан науңастарүа "ілем" дейтӘн алҰп дірӘханйҰн үаңайсҰна жеке-жеке +зӘндӘк дірӘ-дірмектер жаратҰлҰп, одан шипа тауҰп ауруҰнан жазҰлҰп тіуӘр болуда. Б&л оңиүадан М&тлаң РахимнҰқ керемет ңамңорлҰүҰ, раңҰмҰнҰқ к+ркемдӘгӘ ауңҰмдҰ тҚрде ж рет Қк+рӘнедӘ. Егер, оүан тіухид к+зӘмен ңарамаса, осҰ ңарапайҰм, жій дегенмен шексӘз ӘлӘм керек ететӘн, асңан к+реген ірӘ саналҰ тҚрде жасалатҰн тіуӘр болу ӘсӘн жансҰз, бейсана дірӘдірмектердӘқ ңасиеттерӘ иемденӘп немесе кеалҰ мең себептер не болмаса меқӘреу табиүат жасаүан сиÇңтҰ к+рӘнедӘ. С+йтӘп м&ндай үажап ңамңорлҰң +зӘнӘқ маүҰнасҰн, ң&нҰн, шексӘз хикметӘн жоүалтҰнда т.

ОрайҰ келген соқ мҰна:

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ بِعَدَدِ كُلِّ دَاءٍ وَدَوَاءٍ وَبَارِكْ وَسَلِّمْ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِ еқ жо۪يرًا كَث۪يرًا

деген мішҒҚр бӘр салауаттҰқ ңҰсңа т&жҰрҰмҰн баÇндай кетейӘн. М&нҰ намаз тісбихатҰнҰқ соқҰнда Шіфи мізҒабҰн &станушҰлар жиӘ айтадҰ. ОнҰқ тереқ сҰрҰ баікӘмгеЖалпҰ адамнҰқ жаратҰлу маңсатҰ мен хикметӘ, ірдайҰм жіне кез-келген сіт РаббҰсҰна жалбарҰнҰп, онҰ пана т&тҰп сҰйҰну жіне ОнҰ мадаңтап шҚкӘр ету. Адам сол ҚшӘн жаратҰлүан. ЕндӘ, сол маңсатңа итеретӘн, АллаҒ ТаүаланздерӘ Ұна ңамшҰлап айдап апаратҰн шҰбҰң, +ткӘр де ісерлӘ себеп ауру-сҰрңаттар болүанҰ секӘлдӘ, онҰ шҰн ҰңҰласпен шҚкӘр еткӘзетӘн, толҰң маүҰнада риза ңҰлҰп маңтау Ұ, сонатҰн ризҰң-несӘбе, нҰүметтер екенӘ белӘгӘлӘ. ОнҰқ ӘшӘнде де іу баста ем-шипалар, дірмен мен денсаулҰң екенӘ анҰң. МӘне, сондҰңтан осҰ киелӘ салауат зор мақҰзүа ие, +те ң&ндҰӘн ңораүҰнасҰ тереқ болҰп отҰр.

Мен, кейде بِعَدَدِ كُلِّ دَاءٍ وَ دَوَاءٍ деген кезӘмде маүан жер шарҰ бейне бӘр алҰп емхана ал, ондаүҰ Ç жанҰ Ç тінӘ дертке &шҰраүан жан-жуландҰардҰ тҚрлӘ ем-шипамен емдеп, жарҰлңап отҰрүан Хаңиңи ШіфидҰқ болмҰсҰ Çүни наүҰз шипа берушӘ АллаҒтҰқ бар екенӘ, мол мейӘрӘмӘнӘқ хаң екенӘ, рахҰмҰнҰқ ауңҰмҰ кеқ, шексӘз екенӘ анҰң тҚрде сезӘлетӘн.
— 7 —

Міселен, хаң жолдан ада т&ра ухани азап шегӘп жҚрген адамүа, иман, ҒидаÇт б&йҰрса, б&үан тіухид к+зӘмен ңарасаң, бӘрден кӘпкӘшкене, піни, бейшара адам, бҚкӘл ілемнӘқ С&лтанҰ, Маүбуд АллаҒпен с+йлесетӘн ң&л дейтӘн жоүарҰ дірежеге к+терӘлӘлӘмӘқ абҰройүа ие боладҰ. ЕндӘ ол, сол иманҰ арңҰлҰ міқгӘ баңҰтңа б+ленӘп, тамаша ісем, шексӘз &ланүайҰр, керемет баңи байлҰңңа кенеледӘ. МіқгӘ жіннатңа ие болу кейде Қлкен сҰйлҰңңа ңолҰ жетедӘ. Б&л оңиүадан Кірим, Мухсин АллаҒтҰқ к+ркемдӘгӘ, міқгӘ +шпес жімалҰ айңҰн тҚрде к+рӘнедӘ. Ол жімалдҰқ бӘр үана сіулесӘнӘқ +зӘ имандҰлардҰ +зӘне баурап дос, ал кей жіне с ң&лдарҰн +зӘне ң&штар тӘптӘ, үашҰң ңҰладҰ.

Егер б&л оңиүаүа тіухид к+зӘмен ңарамаса, ілгӘ иман мен хидаÇт, +ктемшӘл де озбҰр ірӘ +зӘмшӘл "м&үтізилешӘлдердӘқ" ойлаүанҰндай, онҰ адамнҰқ +зӘ тауҰп алүандай немесе ке сай жебептердӘқ салдарҰнан болүандай мін-маүҰнасҰн жоүалтадҰ. ЮлгӘ жіннаттай ңҰмбат, жаң&ттай ідемӘ Рахмани сҰй, ійнек сҰнҰүҰ секӘлдӘ ң&нсҰзданҰп, айналҰң еткен киелӘ жімалдҰқ н&р-сіулесӘ б&лҰқүҰр тартҰп с+нӘп ңаладҰ.

МӘне, осҰ Қш мҰсалқ ңадӘҰстҰра отҰрҰп, жаратҰлҰстҰқ еқ &саң жіне олардҰқ еқ елеусӘз хал-жаүдайларҰна тіухид назарҰмен ңарасаң ИліҒи жімалдҰқ, Раббани кімалдҰқ мҰқдаүан ісем тҚрлерӘ мен жҚз мҰқдаүан н&р-сіулелерӘ жалт-ж&лт етӘп шаүҰрүан ң тоүҰсатҰндҰңтан ИліҒи жімал мен Раббани кімал анҰң к+рӘнӘс тауҰп наңтҰ бӘлуге мҚмкӘндӘк туадҰ, бірӘ де орнҰ-орнҰна т&раңтана тҚседӘ.

МӘне, жҚрекке АллаҒтҰқ жімалҰ мӘле баалҰ тіухид саÇсҰнда к+рӘнетӘндӘктен жіне рух онҰ сонда үана сезетӘндӘктен бҚкӘл іулиелер мен асфиÇлар +здерӘне тіттӘ зауҰң пен рухани шҰрҰн азҰңтҰنَٓا اд кілимасҰ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ "лі иліҒі иллаллаҒ" с+зӘнен, онҰ зӘкӘр етуден тауҰп, жиӘ ңайталаүан. Сондай-аң, осҰ тіухид с+зӘнде ЖаратңаннҰқ азаметӘ (&лҰңтҰүҰ), СубханнҰқ жілалҰ (айбҰндҰү кедеймадани РубубиеттӘқ м&тлаң салтанатҰ Çүни міқгӘ баңи билӘк-басңармасҰ айңҰн к+рӘнетӘндӘктен АрдаңтҰ РасулуллаҒ (с.а.у.) бҰлай деген екен:
اَفْضَلُ مَا قُلْتُ اَنَا وَالنَّبِيُّونَ مِنْ قَبْل۪ى ін берلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ
— 8 —
Çүни: "МенӘқ жіне менен б&рҰн келген пайүамбарлардҰқ еқ ңҰмбат ірӘ ңаиеттӘ с+зӘ: لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ (Лі иліҒі иллаллаҒ).

Иі, бӘр тҚйӘр жемӘс немесе бӘр тал гҚл немесе бӘр жалт еткен кӘпкӘшкене жарҰң +зӘнӘқ азӘ жоңң ИліҒи жарҰлңау, шаүҰн нҰүмет, кӘшкентай рҰзҰң-несӘбе, к+лемӘ аз шаүҰн бӘр айна тірӘздӘ тіухидтӘқ сҰрҰмен бӘрден ілгӘ +зӘ сиÇңтҰ айналармен бӘрӘгӘп, Қлкен де ауңҰмдҰ айнаүа айналҰп +зӘ тектес жаратҰлҰстҰқ жҚздерӘ БӘз жүҰлҰсңан ИліҒи жімалдҰ шаүҰлҰстҰрҰп толҰң к+рсетедӘ. ОсҰлайша піни, уаңҰтша ідемӘлӘк белгӘлӘ бӘр маүҰнада міқгӘ баңи к+ркем ідемӘлӘктӘ паш етӘп алдҰмерӘне,айҰп саладҰ. Міулана ЖілаладдиннӘқ:

اٰنْ خَيَالَات۪ى كِه دَامِ اَوْلِيَاسْتْ ٭ عَكْسِ مَهْرُويَانِ بُوسْتَانِ خُدَاسْتْ

деген с+зӘнӘқ сҰрҰ бойҰнша, ірбӘр нірсе ИліҒи жімалдҰқ айнасҰ тірӘздӘ. ЕгеамҰ бӘид болмаса ілгӘ кӘшкене жемӘс +з бетӘнше, жеке ңалҰп, манаүҰ киелӘ ИліҒи жімалдҰ, &лҰң кімалдҰ к+рсете алмайдҰ. БойҰндаүҰ кӘшкене жарҰң с+нӘп, жоң боладҰ. Не екенӘ тҚсӘнӘксӘз болҰп алмас ң&ндҰлҰүҰн жоүалтҰп жій шҰнҰүа айналаерӘн ( Эім, ілем аүашҰнҰқ жемӘстерӘ болҰп саналатҰн жіндӘктерге тіухидтӘқ сҰрҰмен ңараса, олардан тереқ ИліҒи маүҰна, Юхадиет жіне киелӘ жетӘ сипат бойҰнша РахманнҰқ маүҰнауи жімалҰ к+рӘнӘс тауҰп, к+рке

ЖадерӘ шаүҰлҰсадҰ, ірӘ ол нҚктеде ИліҒи к+ркем есӘмдер тоүҰсадҰ жіне اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُю(тек саүан үана ң&лшҰлҰң етӘп, тек сенен жірдем тӘлеймӘз)>с+зӘндегӘ арнаудҰқ иесӘ Ә, ңҰсан Жаббар, бӘршама анҰңталҰп, аз да болса жҚректен бӘр к+рӘнӘс табадҰ. Егер, тіухид болмаса ілгӘ ИліҒи маүл&мат, осҰнау іхадиет &үҰмҰ, жімал мен ісемдӘктӘқ н&р-шуаңтарҰ шашҰрап, үаламүа жайҰлҰп &лүайҰп к+мескӘлӘне к Солй ңаладҰ. ОнҰ к+ру ҚшӘн тҰм алҰп жҚрек, кҚллӘ ілемдӘ ңамтитҰн рухани к+з ңажет. СебебӘ, к+руге "азамет" (&лҰңтҰң) пен "кибриÇ" (шексӘз алҰптҰң) кедергӘ боладҰ.

Эім, жіндӘктердӘқ ЖаратушҰсҰ олардҰ к+рӘп, бірӘн бӘлӘп, естӘп, ңалаүанҰнк болаңарадҰ. БӘр жіндӘк шебер тҚрде жаратҰлуҰ арңҰлҰ Жаратңан ИесӘ туралҰ маүл&мат бередӘ Çүни "Муңтідир" (ң&дӘреттӘ), "М&хтар" (ерӘктӘ), ЕстушӘ, БӘлушӘ, К+рушӘ бӘр АллаҒтҰқ маүҰнауи "тішаххусҰ", "таүаŞнҰ" Çүни АллаҒ туралҰ белгӘлӘалуан аүҰнадаүҰ

— 9 —

маүл&матңа ие боламҰз. Б&л тек имани назарларүа үана к+рӘнедӘ. ЮсӘресе, тӘрӘ жандардҰқ ӘшӘнде адам баласҰнҰқ жаратҰлҰсҰна тіухидтӘқ сҰрҰмен, иман назарҰмен ңараса, онҰқ бойҰнан манаүҰ ИліҒи "тішаххус", Раббани "таүаŞн" анҰңйҰптауладҰ. ЯйткенӘ, манаүҰ іхадиеттӘқ "тішаххусҰнҰқ" негӘздерӘ Çүни АллаҒ жалүҰз жіне бар екенӘ, ірӘ барлҰүҰн бӘр +зӘ басңарадҰ деген ЮхадиеттӘқ белгӘлӘ бӘр маүҰнадаүҰ анҰңтамасҰ жіне онҰқзүалсадерӘ болҰп табҰлатҰн ӘлӘм, ң&дӘрет, хаÇт (тӘрӘлӘк), сімиү (есту), басар (к+ру) секӘлдӘ сипаттардҰқ ҚлгӘ-мҰсалдарҰ адамнҰқ бойҰнда анҰң бар. Адам сол ҚлгӘ-мҰсал сезӘмдер арңҰлҰ ілгӘ шексӘз де кие еске Ғи сипаттарүа айналҰң етӘп ишара ңҰладҰ жіне ОнҰқ мӘндеттӘ тҚрде бар екенӘн бӘр маүҰнада мегзеп, дійектӘ тҚрде бӘлдӘредӘ.

ЯйткенӘ міселен, к+здӘ б кеқӘсҮ&дӘрет ілбетте к+здӘ к+редӘ жіне кҚрделӘ маүҰна болүан к+зге к+рӘнетӘндердӘ де к+редӘ. Сонда үана к+здӘ бере аладҰ. Иі, саүан к+зӘлдӘрӘк жасап берген к+зӘлдӘрӘк &стасҰ, к+зӘлдӘрӘктӘқ к+зӘқе ҰқүайлҰ ірӘ жарасҰп т&рүанҰн к+рӘпілемдӘн барҰп бередӘ. Сол сиÇңтҰ саүан ң&лаңтҰ берген Ү&дӘрет, ілбетте ң&лаңтҰқ еститӘн дҰбҰстарҰн естидӘ, сосҰн барҰп бередӘ. Басңа да ИліҒи сипаттардҰ осҰлай салҰстҰр!

Сон екӘ ң, ИліҒи есӘмдердӘқ наңҰш-ӘстерӘ, сіуле-н&рларҰ адамнҰқ бойҰнда к+птеп кездеседӘ. Сондай-аң, адам баласҰ ИліҒи сипаттардҰ керӘсӘнше жаүҰмен де Çүни +зӘнӘқ ілсӘздӘгӘмен, ңауңарсҰздҰүҰмен, паңҰрлҰүҰмен, надандҰүҰмен ан уа сетӘп, АллаҒңа айналҰң ңҰзмет етедӘ, Çүни +зӘнӘқ ілсӘздӘгӘне, паңҰрлҰүҰна ңамңорлҰң жасап, жарҰлңап, саңтап отҰрүан ЖаратңаннҰқ ң&дӘретӘне, ӘлӘмӘалайҰңадесӘне (ңалау-еркӘне) жіне басңа да киелӘ есӘм-сипаттарҰна куілӘк етедӘ. МӘне, санҰ +те к+п жан-жануарлар мен ң&жҰнаүан &саң жаратҰлҰсңа уахдет назарҰмен ңараүайта-ңалаҒтҰқ к+ркем мҰқ бӘр есӘмӘ манаүҰ жандҰлар ілемӘнде бӘрбӘрӘмен Қйлесе &штасҰп бейне бӘр м&нтаздай жазҰлүан хаттай анҰң оңҰлатҰндҰңтан Сани-Ұ Хакилкен т ірнірсенӘ хикметпен жарататҰн шебер АллаҒ, жан-жануар, жіндӘктердӘ сансҰз к+п жаратадҰ. ЮсӘресе, жіндӘктердӘқ ӘшӘнде еқ &саң тҚрлерӘн ң&жҰнатҰп тҰм к+п жаратҰп, іртарапңа жаÇдҰ.

ТіухидтӘқ осҰ атаздаүҰ ӘрӘншӘ жемӘсӘнӘқ аңиңатҰна к+зӘмдӘ жеткӘзген, менӘ соүан ңарай жетелеген бӘр сезӘм болатҰн. БӘрде, жандҰларүа ңарап отҰрҰп жанашҰрлҰң, аÇу сезӘмӘм ңозҰп, онҰқ ӘшӘнде саналҰ жаратҰлҰстҰқ ісӘресе адамдардҰқ сҰй-идҰқ ӘшӘнен

— 10 —

де білеге &шҰрап, ңиналүандардҰқ ауҰр жаүдайларҰ ңаттҰ ісер еттӘ. ЖҚрегӘм сҰздап, мейӘрӘмӘм ңозҰп оларүа ңаттҰ жанҰм ашҰдҰ. К+кейӘме бӘр ой келдӘ: "МҰна ілсӘз, ілжуаз бейшаралардҰқ зіруңажеи ИслатерӘн ілемдегӘ т&раңтҰ зақдар, табиүи ң&бҰлҰстар естӘмейтӘнӘ анҰң. АлдҰна келгеннӘқ бірӘн ңиратҰп, б&зҰп кететӘн кездейсоң себептер мен меқӘреу табиүаттан да ңайҰр жоң. Б&лардҰқ мҰна ңиҰн Әқ ірңларҰна ңамңорлҰң жасап, жеке дҚниесӘне араша болатҰн ешкӘмӘ жоң па екен?" деп жанҰм сҰздап, рухҰм ңаттҰ кҚйзелдӘ.

ТаүҰ да: "МҰна ісем де с&лу жаратҰлҰстҰқ жіне осҰ аса ңҰмбат нірселердӘқ жіне +мӘрге ң&штар, міз мійрам болүлҰ, діҰқ ӘстерӘн реттейтӘн, оларүа иелӘк ететӘн, тҚрлӘ біледен саңтайтҰн ңожайҰндарҰ, ңамңоршҰ иелерӘ, шҰнайҰ достарҰ жоң па екен?" деп жҚрек алас&рҰп ауҰзҰма тҰүҰлдҰ. Жан дауҰсҰмдҰ, жҚрегӘмнӘқ зарҰн басҰп, тҰнҰштандҰратҰнҚрден жеткӘзӘп, толҰң ңанаүаттандҰратҰн жауап ӘздедӘм.

К+кейге келген жауап бҰлай болдҰ:>ТіухидтӘқ сҰрҰмен, Рахман ірӘ Рахим Зат-Ұ ЗҚлжілал, +зӘнӘқ жалпҰүа ортаң зақдарҰнҰқ ңҰспаүҰна тҚсӘп, ңиҰн жаүдайүа душар болҰп, ңамҰңңан сҚйкӘмдӘ ң&лдарҰн здҰңтантҰс арнайҰ тҚрде ң&тңарҰп отҰратҰнҰн, іркӘмдӘ жеке-жеке жарҰлңап, арнайҰ тҚрде ңамңорлҰң жасайтҰнҰн, тӘкелей барлҰң нірсенӘ бӘр +зӘ басңаратҰнҰн, барлҰүҰн +зӘ жасап, үайтҰнн бӘр +зӘ жӘтӘ ңадаүалайтҰнҰн, іркӘмнӘқ +тӘнӘш-тӘлектерӘне ерекше мін берӘп тҰқдайтҰнҰн, болмҰс атаулҰнҰқ наүҰз иесӘ, наңтҰ ңожайҰнҰ, ңамңоршҰсҰңиÇт ҚзӘ екенӘн Ү&раннҰқ сҰрҰмен, иманнҰқ н&рҰмен бӘлдӘм. Юу баста, ҚмӘтсӘзденӘп, уайҰмдап едӘм, ендӘ бойҰмдҰ шексӘз ңуанҰш кернеп к+қӘлӘм тасҰдҰ. ЮрбӘр жандҰ осҰндай Малик-Ә ЗҚлжілалмен байланҰсҰп, ОнҰқ ң&лҰ, ОнҰқ жаبِحُونҰ болүандҰңтан, менӘқ назарҰмда мҰқ діреже ң&ндҰланҰп, ілдеңайда ңҰмбаттҰ к+рӘндӘ. ЯйткенӘ, +здерӘқе мілӘм, іркӘм +зӘнӘқ ңожайҰнҰнҰқ атаң-дақңҰмен, жоүарҰ міртебесӘмен масаттанҰп, онҰ маңтан т&тадҰ, +зӘндӘк абҰройүа ие боладҰ. Сол секӘлдмасҰнанҰқ н&рҰмен ілгӘ ИліҒи мансап, АллаҒңа ң&л болудҰқ арңасҰнда жій бӘр ң&мҰрсңа мішҒҚр перүауҰндҰ жер жастандҰрдҰ. МҰсҰр елӘнӘқ патшалҰүҰ мен ата-бабаларҰна сенӘп, бейболмҰсңа салҰнҰп, +зӘн үана ңожайҰн санап, осҰлайша +зӘн міқгӘ жҚре беретӘндей есӘрген, алайда, бірӘ де ажал ң&шҰп ңабӘрдӘқ аузҰнда абҰройҰнан айҰрҰлҰп ңалүан перүауҰндҰ кідуӘлгӘ ң&мҰрсңттҰң тндей ИліҒи мансап пен
— 11 —

байланҰстҰқ арңасҰнда жермен жексен етӘп, +зӘнӘқ абҰройҰ мҰқ есе асҰп онҰкӘн т+мендетӘп жӘбердӘ емес пе?!. Жаратңан жаббардҰқ асңаң мансабҰмен кідӘмгӘ ңара шҰбтенуӘн+зӘ, жанҰ алңҰмүа келгенде азап шегӘп, масңара болүан Німруд патшанҰқ шалңҰптасҰүан абҰрой-мансабҰн айрандай т+гӘп, масңарасҰн шҰүармадҰ ма?!.

МӘне, اِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظ۪يمٌ аÇтҰ "ширк" Çүни АллаҒңа серӘк ңосу орасан зор ттҰ аÇҰң, с&мдҰң кҚні екенӘн бӘлдӘредӘ. Ширк ауҰр ңҰлмҰс. ЯйткенӘ ол ірбӘр жаратҰлҰстҰқ аңҰсҰн жеу, абҰройҰн т+гу, намҰсҰн ңорлау болҰп табҰладҰ. ОнҰ тек жіҒаннам отҰ үана тазартадҰ.

ТЮУХИДТӨҢ ЕКӨНШӨ ЖЕМӨСӨ

ТіухидтйдҰ. ҮӘншӘ жемӘсӘ ілемнӘқ ЖаратушҰсҰ Зат-Ұ Аңдеске ңатҰстҰ болса, екӘншӘ жемӘсӘ ілемнӘқ +зӘне, онҰқ жаратҰлҰсҰна ңатҰстҰ болмаң.

Иі, уахдеттӘқ сҰрҰмен ілемнӘқ кемелдӘгӘ анҰңталадҰ жіне болмҰстҰқ мақҰзҰ зор меген аерӘ тҚсӘнӘктӘ боладҰ жіне не ҚшӘн жаратҰлүандҰүҰ, нітижесӘ белгӘлӘ боладҰ. ЮлемнӘқ шебер жаратҰлүандҰүҰ анҰңталҰп, болмҰс атаулҰ ң&ндҰлҰңңа ие боладҰ жіне ілемдегӘ АллаҒтҰқ &лҰ маңсаттарҰ оاِرَادүан боладҰ, сондай-аң, жан мен сана иелерӘнӘқ хикмет-сҰрларҰ, олардҰқ не ҚшӘн жаратҰлүанҰ к+рӘнӘс табадҰ. СонҰмен ңатар, ілемдегӘ аласапҰран ң&бҰлҰстар мен дауҰл-дҚлей оңиүалардҰқ ңатулҰ, кейде Қр аш-м&еттерӘнӘқ астарҰнан рахҰм мен хикметтӘқ кҚлӘмсӘреген, жаүҰмдҰ, жайма-шуаң жҚздерӘ к+рӘнедӘ. Фіни, уаңҰтша, іп-сітте к+зден таса болҰп, жоүалҰп кететӘн болмҰстҰқ негӘзгӘ нітижесӘ мен мінмаүҰнасҰ, тісбих-зӘкӘрлерӘ , саң Ә к+птеген ң&пиÇ сҰрларҰ ашҰлҰп, белгӘлӘ бӘр маүҰнада болмҰстарҰ саңталҰп, б&л дҚниеге ңатҰстҰ жаңтарҰ жоүалса да ілгӘ жаүҰмдҰ, маүҰнауи жаңтарҰ міқгӘбаңи ңн хабаүайҰп ілемӘне кететӘнӘ белгӘлӘ боладҰ. ЖалпҰ ілем жаппай тартҰмдҰ да маүҰнасҰ тереқ Сімадани кӘтап, ал ӘшӘндегӘ болмҰс, жаппай м&үжизалҰ жаратҰлүан Субхани мазм&ндҰ хаттар жинаүҰ, жалпҰ дестӘр жаппай +те тіртӘптӘ де орасан зор іскер секӘлдӘ, жаратҰлҰс болса &саң микробтан бастап, ң&мҰрсңаүа шейӘн, мҚйӘзт&мсҰңтан бастап сонау үаламшарларүа дейӘн Юзіли С&лтан АллаҒтҰқ ң&лдей, еқне +з мӘндеттерӘн адал атңарушҰ ңҰзметшӘлер екенӘ тҚсӘнӘктӘ боладҰ. БарлҰң нірсе ИліҒи к+ркем
— 12 —

есӘмдерге айна болҰп шаүҰлҰстҰратҰнҰ жіне ірбӘрӘнӘқ +зара тҰүҰз байланҰстҰ екенӘ анҰңталсҰнүа сҰлайша, ір нірсенӘқ ңадӘр-ңасиетӘ б&рҰнүҰсҰнан ілдеңайда артҰп ңҰмбаттана тҚседӘ.

«МҰна бӘр тҰнбайтҰн болмҰс, мҰна бӘр орнҰнда т&рмайтҰн жаратҰлҰс топ-топ болҰп ңайдан келӘп, ңайда барадҰ, неге келӘп, неге кетӘп барадҰ?» секӘлдӘпсӘр жӘ ңиҰн с&раңтардҰқ жауаптарҰ тек үана тіухидтӘқ сҰрҰмен үана жауаптанадҰ. Юйтпесе, ілемнӘқ жоүарҰда аталүан асңаң биӘк дірежедегӘ кемелдӘктерӘ к+рӘнбей, мақҰңтарҰ , киелӘ аңиңаттарҰ терӘсӘне айналҰп мінӘсӘн ібден жоүалтадҰ.

МӘне, ширк пен кҚпӘрлӘк, ілемнӘқ толҰң кемелдӘгӘне, Қстем мерейӘне, киелӘ ң&ңҰүҰна ңол с&үу жіне тереқ аңиңаттарҰна шік келтӘру, аÇңңа таптау,Әндетпн жеу болүандҰңтан мҚшриктерге Çүни ширк ңосушҰлар мен кіпӘрлерге бҚкӘл ілем ңаттҰ ашуланҰп, аспан мен жердӘқ ҰзасҰ келедӘ. ОлардҰқ к+зӘн жоймаң болҰп табиүаттҰқ аÇсҰ тарҰлҰп дҰңтанадҰ. Б&рҰқүҰ заманда Н&х пайүамбардҰқ (а.с) ңауҰмҰ, Ад ңауҰмҰ жіне Сімуд ңауҰмҰ, ПерүауҰн халңҰ тірӘздӘ мҚшриктерге табиүаттҰқ ашуланҰп, олардҰ жермен жексен ңҰлүанҰ секӘлдӘ кҚллӘ ілем ірдайҰм Ұзадан жарҰлҰп кете жаздайдҰ.

تَكَادُ تَمَ арңҰлمِنَ الْغَيْظِ аÇтҰ: "жіҒаннам, мҚшриктер мен кіпӘрлерге ңаттҰ ашуланатҰнҰ сондай, ашу-Ұзадан жарҰлҰп кетуге сіл-аң ңаладҰ!" дейдӘ.

Иі, ширк - ілемдӘ ңорлау, онҰқ аңҰсҰн жеу боп табҰладҰ. ҺаламнҰқ т&рдҰ де мақҰздҰ мӘндеттерӘн, хикметтерӘн жоңңа шҰүару боп саналадҰ. МҰсал ретӘнде айтар болсаң;

Тіухид пен Уахдет назарҰнда ілем, к+птеген басҰ бар алҰп бӘр перӘште тірӘздӘ Çүни жаратҰлҰстҰқ ңанша тҚрӘ болса сонша басҰ бар жіне ір басҰндалүан іген аузҰ бар Çүни ңанша болмҰс болса сонша аузҰ бар. Юр аузҰнда к+птеген тӘлдерӘ бар Çүни тӘрӘ жандардҰқ аүза-мҚшелерӘ тӘптӘ жасушаларҰ ңанша болса сонша тӘерӘмнӘ деген с+з. Сондай сансҰз тӘлдерӘмен +з ЖаратушҰсҰн дірӘптеп тісбих ңҰлатҰн Исрафил перӘште секӘлдӘ тереқ маүҰнада ірдайҰм ң&лшҰлҰңтаүҰ міртебесӘ жоүарҰ тамаша жаратҰлҰс.

Эім тіухид &үҰмҰ бойҰнша дҚниÇ, аңҰрет ілемдерӘне к+птуіссалнӘм шҰүаратҰн +ндӘрӘс зауҰтҰ, +нӘмӘ мол егӘстӘк жіне міқгӘ баңҰт ілемӘне пенделердӘқ Әс-амалдарҰ ж+нелтӘлетӘн кісӘпорҰн Әспеттес немесе о дҚниеде ісӘресе ж&маңта +з т&рүҰндарҰна дҚни арала13

оңиүалардҰ еске салҰп, міқгӘ баңи к+рсетуге арналүан жҚз мҰқ камералҰ бейне аспап тірӘздӘ к+рӘнедӘ. Ал, ширк болса, осҰндай тақүажайҰп, тӘлалүҰш, тӘрӘ, алҰп перӘштедей үаламдҰ жансҰз, меқӘреу, піни, соқҰнда тҚк ңалмай ң&рҰп кететӘн, мейбӘр Ұз, кездейсоң ң&бҰлҰстарүа толҰ, пайдасҰз +згере беретӘн, мҚлде жоңтҰңңа бет алүан, жаүдайҰ +те ңиҰн, тҰм аÇнҰштҰ, м&қлҰ етӘп к+рсетедӘ. ЮлгӘндей керемет жҚйелӘ, тап-тҰйнпейӘл, +те керемет, пайдасҰ мол зауҰттҰ +нӘм бермейтӘн, тҚк пайдасҰ жоң, ңақҰрап босңа т&рүан, алай-тҚлей кездейсоңтҰңтҰқ тілкегӘ ретӘнде к+рсетедӘ.п отҰр бейне бӘр алай-дҚлей табиүат пен соңҰр кҚштердӘқ ойҰншҰүҰ, саналҰ пенделердӘқ уайҰмханасҰ, тӘршӘлӘк иелерӘн +лтӘрӘп к+зӘн жоÇтҰн орҰн, жаппай ңайүҰдан жҰлап-сҰңтайтҰн мекен-жай ңҰлҰп к+рсетедӘ.

МӘне, ңамалالشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظ۪يمٌ дегенӘндей ширк Çүни АллаҒңа серӘк ңосу сҰрттай ңараүанда жаүҰмсҰз бӘр ңҰлҰң болҰп к+рӘнгенӘмен негӘзӘнде с&мдҰң ауҰр ңҰлмҰс, Қлкен кҚні. Ол адамдҰ жіҒаннамда міқгӘ ауҰр азапңа саладҰ. "ӘнӘқ шун-Нур" кӘтабҰнда осҰ екӘншӘ тіухид жемӘсӘ ділелдермен тҚсӘндӘрӘлгендӘктен ңҰсңа ңайҰрдҰң. МенӘ тіухидтӘқ осҰ екӘншӘ жемӘсӘн жазуүа итермелегене, ал бӘр сезӘм;
БӘрде, к+ктем маусҰмҰ болатҰн, табиүаттҰ тамашалап, жер жҚзӘндегӘ хашӘр мен нішӘрдӘқ Çүни бҚкӘл жандҰлардҰқ ңайта тӘрӘлетӘнӘнӘқ жҚз мҰқдаүан ҚлгӘ-мҰсалҰ болҰп саналатҰн табиүи ң&бҰлҰбер, ттоп-топ боп келӘп-кетӘп жататҰн болмҰстҰқ ісӘресе тӘрӘ жандардҰқ онҰқ ӘшӘнде &саң жіндӘктердӘқ бӘр сіт к+рӘнӘп іпсітте жоүалуҰ жіне осҰндай тҰнбастан болҰп жашарҰнҰойңҰн ң&бҰлҰстаүҰ +лӘм мен аÇңталу секӘлдӘ жаүҰмсҰз оңиүалар к+қӘлӘмдӘ ң&лазҰтҰп, маүан ңаттҰ ісер етӘп менӘ жҰлататҰн-дҰ. ЮлгӘ, сҚйкӘмдӘ жіндӘктердӘқ опат болүандарҰн к+рӘп:"Үап, іттеген-ай! ТҚҒ, обал бо екӘнш!">деп жанҰм сҰздап, рухҰм ңаттҰ ңиналатҰн. АңҰр соқҰ осҰлай, бос іурешӘлӘкпен тҰнатҰн тӘршӘлӘк мен ҚшӘн +лӘмнен бетер азап боп к+рӘнетӘн-дӘ. Сондай-аң, +сӘмдлҰп, т хайуанат ілемӘндегӘ тамаша, к+ркем де сҚйкӘмдӘ ірӘ +те үажап жаратҰлүан жандҰлар дҚниеге бӘр сітке келӘп, к+зӘн ашҰп Қлгерместен мҰна к+рме тірӘздӘ жарҰң дҚниÇүа бӘр жалт етӘп ңарап, сосҰн жоң боладҰ. М&нҰ к+ргенде жҚрегӘм сҰздап к+ْمُشْفас келетӘн:"Неге келӘп, неге тез кетедӘ?">деп таүдҰрларҰна ңарсҰ к+кейӘмде с&мдҰң с&раңтар пайда
— 14 —

болатҰн. ТҚк пайдаүа жарамай, маңсатсҰз, нітижесӘз ірӘ іп-сітте жоүалҰп жатңан мҰна ідемӘ жаратҰлҰс, м&есӘмнӘқӘлӘп ңараүан адамүа +те мін берӘлӘп, м&ңиÇт ірӘ шебер ірӘ толҰң жабдҰңталҰп, жан-жаңтҰ ңамтамасҰз етӘлӘп, +те ңҰмбаттҰ тҚрде жаратҰладҰ.Әстеп,а, соқҰнда тҚкке т&рмайтҰн зат сиÇңтҰ парам-парша болҰп, ң&рҰп заÇ болуда. М&нҰ к+рген сайҰн кемелдӘкке ң&штар, с&лулҰңңа ң&мар, ңҰмбат та ң&н Ұнта-селерге үашҰң сезӘмдерӘм зар еқӘреп: «НелӘктен б&лардҰ ңатӘгез тҚрде, аÇмай ңиратҰп жатҰр? Обал емес пе?» дейтӘн. «ОсҰ бӘр к+здӘ ңарауҰтҰп, бастҰ айналдҰратҰн ңкӘл н&тардаүҰ аÇңталу, аңҰрҰ тҰнҰп, жоң болу ңайдан үана келӘп, мҰна бейшараларүа тап боладҰ, олардҰқ жазҰүҰ не?!» деп +мӘрдегӘ ңалҰптҰ зақдардҰқ сҰрт, онҰ ңайүҰлҰ к+рӘнӘстерӘне, таүдҰрҰна налҰп, наразҰлҰң туатҰн. МӘне, сол кезеқде кенет Ү&раннҰқ н&рҰ, иманнҰқ сҰрҰ, РахманнҰқ жарҰлңауҰ "тіухид &үҰмҰ" маүан к+мекке келдӘ. КелдӘ де ілгӘ ңарақүҰ перделердӘ ашҰп ол еске рдӘ жарҰңңа б+ледӘ. МенӘқ +кӘнӘш-ңайүҰларҰмдҰ, жҰлап-еқӘреген зарҰмдҰ шаттҰң пен ңуанҰшңа айналдҰрдҰ. "Үап, іттеген-ай!" деген с+здерӘмдӘ «МашаллаҒ, БірекаллаҰ шҰүҰйтӘн тақданҰс с+здерӘне ауҰстҰрдҰ да маүан: "ЮлхамдулиллаҒ ала н&рил Иман» дегӘздӘ.

ЯйткенӘ, уахдет &үҰмҰмен ңараүанҰмда: ЮрбӘр жаратҰлҰс ісӘресе, ірбӘр жан тіухидтӘқ сҰрҰмен к+птеген тиӘмдӘмен жійдалҰ нітижелер бередӘ, жалпҰүа ортаң жемӘстер сҰйлайдҰ екен.

Атап айтсаң, ірбӘр жандҰ міселен мҰна тамаша гҚл немесе анау бал тасушҰ ара, маүҰнасҰ тереқ, мӘнсӘз жіне &йңастҰ +леқ тірӘздӘ ЖадӘқ б& ИесӘн дірӘптеп, маңтап т&р. ОнҰ сансҰз саналҰлар ңҰзҰүа оңҰп, тереқ зерттейдӘ. Олар ИліҒи ң&дӘреттӘқ ңҰмбат м&үжизаларҰ, Раббани хикметтӘқ жаршҰларҰ, барлҰүҰ жаппай Шебер АллаҒтҰқ +нерӘн к+рсетӘп, ңадӘрлеушӘ сансҰз саналҰлардҰ ңҰзҰңа сійкеберлӘгӘн жар салуда.

— 15 —

Эім, +зӘнӘқ +нерӘн +зӘ тамашалаүҰсҰ келетӘн жіне +зӘнӘқ керемет жімалҰн +зӘ к+рудӘ ңалайтҰн, сондай-аң, +зӘнӘқ к+ркемӘсханаерӘнӘқ сіуле-шуаңтарҰн, онҰқ ісемдӘктерӘн кӘшкене айналардан к+ргӘсӘ келетӘн ФатҰр-Ұ ЗҚлжілалдҰқ назарҰна ӘлӘгӘп мерейӘ Қстем, жоүарҰ абҰройүа б+ленедӘ. Б&лауҰрҰме жаратҰлҰс ҚшӘн +те ң&ндҰ нітиже, асңаң абҰрой.

Эім, үаламдаүҰ ңҰзу ңозүалҰстҰ реттеп, солай болуҰн талап ететӘн АллаҒтҰқ «РубубиÇтҰ" болса, сол "Р+рмесӘттҰқ» к+рӘнӘс табуҰна жіне ИліҒи кемелдӘктӘқ айңҰндалуҰнаю(ЖиҰрма т+ртӘншӘ Мектубта баÇндалүанҰндай)>бес т&рүҰдан ңҰзмет ету, ілбетте керемет абҰрой, киелӘ ңҰзмет, мерейӘ Қстем мӘндет. Жіне осҰ аталүзӘретӘдалар мен нітижелердӘ бӘлдӘрумен ңатар, мҰна ілемге егер рух иесӘ болса +зӘнӘқ орнҰна рухҰн, не болмаса саңтап ңалатҰн к+птеген заттарүа, таспаларүа немесе т&ңҰм мен ж&мҰртңаларүа болмҰсҰн тастап кетедӘрӘлудлайша, жаратҰлу ереже-зақдарҰн сондай-аң, белгӘлӘ бӘр маүҰнада келешек тӘршӘлӘгӘн жіне үайҰп ілемӘнде жіне "ілем-Ә ісмада" Çүни есӘмдер ілемӘндеҰнҰ іуболҰп к+рсеткен кемелдӘктер мен ісемдӘктердӘ ңалдҰрҰп, ризашҰлҰңпен ңҰзметтен босатҰлуҰ маүҰнасҰнда, тек атҰ үана "+лӘм" деп аталатҰн, ал негӘзӘнде +з мӘндеттерӘн аÇңтап к+зден таса болу деген с+з. ОсҰендер тек дҚниÇлҰң к+здерден үана жасҰрҰнҰп ңалатҰнҰна куі болдҰм, «ЮлхамдулиллаҒ» деп шҚкӘр еттӘм.

Иі, ілемнӘқ бҚкӘл ңабатҰнда жіне барлҰң жаратҰлҰстҰқ тҚрлерӘнде байңалатҰн жسْب۪ى тарапта кездесетӘн негӘзӘ мҰңтҰ, +те ңуаттҰ да жоүарҰ дірежеде жарңҰн мҰна ИліҒи жімалс&лулҰңтар мен ісемдӘктер, ілбетте, ширктӘқ кесӘрӘнен туҰндайтҰн тҰм жаүҰмсҰз, нашар, м&қлҰ да жиӘркеонҰқ ң болҰмсҰз жаүдайүа айналҰп, сҰрт к+зге к+зге к+рӘнгенӘндей болуҰ мҚмкӘн еместӘгӘн, ол бӘр ңиÇл, ң&р сандҰраң екендӘгӘн к+рсетедӘ. ЯйткенӘ, м&ндай негӘзӘ мҰңтҰ болҰмдҰ ИліҒи жімалдҰқ астарҰнда ілгӘндей с&мдҰң жаүҰмсҰзддҰ:"А з&лҰмдҰңтҰқ саңталуҰ істе мҚмкӘн емес. Егер болса, ілгӘ шҰнайҰ жімалдҰқ аңиңатсҰз, негӘзсӘз, бос, іншейӘн, ңиÇл болүанҰ. Демек, ширк ң&р ңиÇл үана, онҰқ аңиңатҰ жоң, негӘзсӘз, істе мҚмкӘн емес, ол бӘр б&рҰс &үҰм. керек.рҰс ойдҰ, тҚзу сананҰ &йҰңңа сҚйрейтӘн негӘзӘ жоң, ңарарсҰз, мҚлдем ңисҰнсҰз пӘкӘр.

СезӘмге ңатҰстҰ осҰ аталүан имани аңиңаттар егжей-тегжейлӘ ірӘ наңтҰ айүаңтарҰмен "Сираджун-Н&енӘқ ксӘрӘнӘқ бӘрнеше кӘтапшаларҰнда баÇндалүандҰңтан ізӘрге ңҰсңа ңайҰрҰп ишарамен шектелгендӘ ж+н к+рдӘк.

ТЮУХИДТӨҢ ШӨНШӨ ЖЕМӨСӨ

Б&л, саналҰ жандарүа, онҰқ ӘшӘнде адамүа ңатҰстҰ. Иі, шҰнайҰ уахдеттӘқ саÇсҰнда адамзат кемелдӘктӘқ шҰқҰна жетңан жлемнӘқ ң&ндҰ жемӘсӘ, жаратҰлҰстҰқ еқ еркесӘ, еқ кімӘлӘ, тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ

— 16 —

еқ баңҰттҰсҰ жіне ілемдӘ жаратңан АллаҒпен с+йлесе алатҰн жіне ОнҰқ досҰ деген &лҰ міртебеге к+терӘледӘ. ТӘптӘ, баттарҰемелдӘк атаулҰ жіне адамзаттҰқ барлҰң &лҰ маңсаттарҰ тіухидпен тӘкелей ңатҰстҰ, соүан тіуелдӘ, шҰнайҰ уахдеттӘқ арңасҰнда жҚзеге аспаң.

Егер, уахдет болмаса, адамзат жаратҰлҰстҰқ еқ бейбаүҰ, б. Ол, Ұқ еқ т+менӘ, жандҰлардҰқ еқ бейшарасҰ, сана иелерӘнӘқ еқ м&қлҰүҰ, уайҰм мен ңайүҰсҰ к+п бӘреу. СебебӘ, адам табиүатҰ +те ілсӘз бола т&ра д&шпандарҰ к+п, +те паңҰр ірӘ м&қ-м&ңтаждҰүҰ бастан асадҰ. Солай болол киб кҚрделӘ болмҰсңа ие, неше тҚрлӘ сезӘмдермен жабдҰңталүан, сан-алуан ңабӘлетпен ңаруланүан жіне тҰм к+п, тҚрлӘ-тҚрлӘ ңайүҰ жеп ңамҰүатҰн ірӘ мҰқдаүан тҚрлӘ ліззат алҰп ңҰзҰңңа бата алатҰн бӘреу. ОнҰқ ақсаүан арман-тӘлектерӘн тек бҚкӘл ілемдӘ бтӘн +зп т&рүан ң&дӘрет ИесӘ үана орҰндай алмаң.

МҰсалҰ, адамнҰқ бойҰнда міқгӘ +мӘр сҚруге ңаттҰ ң&штар. ОнҰқ б&л арманҰн орҰндау ҚшӘн бҚкӘл ілемдӘ зіулӘм сарай секӘлдӘ басңаратҰн жіне бӘр б+лменӘқ есӘгӘн жауҰп екӘншӘ б+лменӘмен, гӘн ашатҰндай оп-оқай тҚрде дҚниенӘқ есӘгӘн жауҰп аңҰреттӘқ есӘгӘн ашатҰн ң&дӘрет ИесӘ болуҰ керек.

Эім, к+қӘлӘнӘқ тҰнҰш, жанҰнҰқ рахат болүанҰн ңалайдҰ. ОнҰқ ң&пиÇ да нізӘк сан-алуан сҰнҰқ ерӘ мен таудай талап-тӘлектерӘ жіне рухҰнҰқ баңи, ал, +зӘнӘқ баңҰттҰ болуҰн ңалайтҰн жойңҰн талап-тӘлектерӘ мен шексӘз биӘк маңсаттарҰ бар. Б&лардҰ жиб-улна, к+қӘлге тҚйгеннӘқ бірӘн бӘлетӘн, ң&пиÇ-сҰрлардҰ жаппай к+ретӘн, барлҰң нірседен хабардар, бірӘн жӘтӘ ңадаүалап отҰрүан, алҰс Çки баÇу кҚллӘ дҰбҰстҰқ бірӘн еститӘн, жауапсҰз ңалдҰрмайтҰн БӘреу үана орҰндай аладҰ. Эім, аспан мен жердӘ б&йрҰрисалеӘ етпейтӘн тӘлалүҰш сарбаздай імӘрӘне баүҰндҰрҰп, олардҰ сансҰз ңҰзметке жҚгӘртетӘндей ң&дӘретӘ шексӘз болуҰ керек.

Эім, уахдет &үҰмҰнҰқ арңасҰнда адамнҰқ барлҰң сезӘм мҚшелерӘ мен аүзаларҰнҰқ ңадӘр-ңасиетӘ артҰп ң&ндҰлҰңң анҰң оладҰ. Ал, ширк пен кҚпӘрлӘктӘқ салдарҰнан сезӘмдер ң&нсҰзданҰп, азҰптозҰп кетедӘ. МҰсалүа, адамнҰқ еқ ңҰмбат ңасиетӘ аңҰл. Егер, тіухид назарҰмен ңараса, аңуллаҒ іҒи киелӘ ңазҰна-байлҰңтардҰ, ілемнӘқ мҰқдаүан сҰрларҰн ашатҰн +те ңҰмбат кӘлт. Егер, адам ширк пен кҚпӘрлӘкке тҚссе, аңҰлҰ +ткен шаңтҰқ уайҰм-ңайүҰсҰ мен болашаңтҰқ Қрей-ңорңҰнҰшҰн басҰна ҚйӘп-т+гболмаңап, азаптайтҰн ң&ралүа айналадҰ.

— 17 —

Сондай-аң, адамнҰқ еқ нізӘк ірӘ шҰрҰн да тіттӘ сезӘмӘ, жоүарҰ ңасиетӘ онҰқ мейрӘмдӘлӘгӘ. Егер тіухид &үҰмҰ болмаса мейӘрӘӘн баумӘ, адамдҰ +кӘндӘрӘп, кҚйдӘрӘп-жандҰрҰп басҰна біле боладҰ. ЖалүҰз баласҰнан айҰрҰлүан үапҰл ана м&ндай ащҰ кҚйӘнӘштӘ толҰң сезӘнедӘ.

Эім, мҰсалүа, адаан м&ніттӘ де ңҰзҰң ірӘ ңҰмбат сезӘмӘ махаббат. Егер адам онҰ тіухидтӘқ сҰрҰмен пайдаланса, ол мҰна кӘп-кӘшкене пенденӘ бҚкӘл ілемдей +рӘсӘн кеқейтӘп, тҰнҰс-тӘршӘлӘгӘн, ауңҰмҰн &лүайтҰп кҚллӘ жаратҰлҰстҰҰл б&ранҰ ңҰладҰ. Егер адам, ширк пен кҚпӘрлӘкке тҚссе - Ү&дай саңтасҰн! - ол сезӘм басҰна біле боладҰ. ЮрдайҰм аÇңталҰп, жоң болҰп кете беретӘн к+птеген пӘкӘрӘлерӘн ңимай, міқгӘге ңош айтҰсатҰнҰн ойлаүанда, бейшара к+қӘлӘ мен жҚрегӘ ір сіт ңайүҰнҰқ уҰн ӘшедӘ. Дегенмен, б& дҚниÇда пенденӘ ңапҰ ңалдҰратҰн алдамшҰ ңҰзҰңтар онҰ уаңҰтша сездӘрмегендӘктен сҰртҰ бҚтӘн ӘшӘ тҚтӘн болҰп жҚрӘлет бдӘ.

МӘне, осҰ Қш мҰсал арңҰлҰ адамзат бойҰндаүҰ жҚздеген аүза мен сезӘмдердӘ салҰстҰрсаң, "уахдет" пен "тіухид" адамнҰқ кемелденуӘнде ңаншалҰңтҰ мақҰздҰ р+л атңаратҰнҰн тҚсӘнесӘқ. Б&л ҚшӘншӘ жемӘс "Сираджун-Н&р" тіпсӘрӘндегӘ жиҰрмаӘ секӘшада +те тамаша дійектермен жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрӘлгендӘктен ізӘрге ишарамен шектелудӘ ж+н к+рдӘк.

ИманнҰқ осҰ ҚшӘншӘ жемӘсӘн жазуүа себеп жіне оүан к+з жеткӘзген менде бӘр сезӘм болдҰ; БӘрде таудҰқ биӘк шҰқҰна шҰктӘқ оМенде үапҰлдҰңтҰ жоÇтҰн рухани ӘзденӘс пайда болдҰ. Рухани оÇу хілӘмде ңабӘр ілемӘ толҰң маүҰнада, +лӘм де ашҰң тҚрде жіне аÇңталу мен пінилӘк деген нірселер м&қлҰ да ңарақүҰ т&старҰмен к+рӘне бастадҰ. ЮркӘмқ ҚстӘатҰнҰ секӘлдӘ менӘқ де бойҰмдаүҰ міқгӘлӘкке деген ң&штарлҰң сезӘмӘм кенет дҚниÇдаүҰ м&ндай аÇңталу дегенге разҰ болмай ңарсҰлҰң бӘлдӘредӘ. Яте жаңсҰ к+рӘп, жоүарҰ баүалесӘрӘна болүан, ңоÇн ңолтҰң аралас-ң&ралас болүан ңимас кімӘл жандар мен інбиÇ-іулиелердӘқ осҰлай жоң болҰп кетуӘне келӘспей бойҰмдаүҰ мейӘрӘм сезӘмӘ ңабӘрге ңарсҰ ашуланҰп наразҰлҰң бӘлдӘрдӘ.

МедҰқ іде бӘр медет Әздеген боп айналама, алтҰ жаүҰма ңарадҰм. ЯкӘнӘшке орай ешбӘр медет, бӘрде-бӘр ж&банҰш таба алмадҰм. ЯйткенӘ, +ткен шаңтҰқ +зӘ ауңҰмдҰ мазар, ңорңҰнҰштҰ ңабӘр бейнесӘнде, ал, болашаң болса бар жоүҰ белгӘсӘз ңап-таба аҰ тҚнек, ал жоүарҰсҰ болса ҚрейлӘ, ҚстӘме т+қкерӘлӘп кетердей, ал т+менгӘ жаң пен оқ мен солҰм болса ңайүҰлҰ да ңауӘптӘ халде, зиÇнкес пілелерге

#18 жіне бірӘ шабуҰл жасаүалҰ т&рүандай к+рӘндӘ. БӘрден уахдеттӘқ н&рҰмен тіухидтӘқ сҰрҰ ашҰлҰп, к+қӘлге медет келдӘ. ҮарақүҰ перденӘ ашҰп жаүдаÇттҰқ аңиңатҰн к+рсеттӘ.

Маүан: "Үара!" дедӘ. Еқ іуелӘ, менӘқ зіремдӘ &шҰрҰп ңаттҰ ңорңҰтңан +лӘе-туз ҚзӘне ңарадҰм. СондаүҰ к+ргенӘм; ЯлӘм дегенӘмӘз, имандҰ жандардҰ демалҰсңа шҰүаратҰн, ал ажал болса онҰқ шаңҰру билетӘ, ң&жат екенӘн к+рдӘмРахманмекен-жай ауҰстҰру, баңи +мӘрдӘқ кӘрӘспесӘ, міқгӘлӘктӘқ ңаңпасҰ, мҰна зҰнданүа &ңсас дҚниÇдан ң&тҰлҰп жіннат бауларҰна сапар шегу жіне б&л дҚниедХизб-Әрүан ңҰзметӘнӘқ аңҰсҰн алуүа РахманнҰқ алдҰна барҰп кезекке т&ру, міқгӘ баңҰт ілемӘне шаңҰру екенӘ анҰңталүанда +лӘм мен ажалүа оқ к+збен ңарап &ната бастадҰм.

СосҰн, "аÇңталу, піни Çүни уаңҰтшалҰң деген не?" деп ойландҰм. Үарасам, ол киноболатҰларҰ секӘлдӘ немесе кҚннӘқ шуаүҰн шаүҰлҰстҰратҰн к+пӘршӘктер тірӘздӘ ірдайҰм +згерӘп отҰратҰн ңҰзҰңтҰ ң&бҰлҰс, жақару... АллаҒтҰқ к+ркем есӘмдерӘнӘқ керемет н&р-сіулелерӘн басңаша к+рсету ҚшӘн үайҰп ілемӘнен шҰүҰп шіҒадат ілемӘне келу, белгрӘп мір мӘндет атңару, арнайҰ жасалатҰн ң&бҰлҰс, маңсаттҰ жақару екенӘн к+рдӘм. Ол, РубубиеттӘқ жімалҰнҰқ хикметке толҰ к+рӘнӘсӘ, жаратҰлҰс болса міқгӘ баңи АллаҒтҰқ к+ркем есӘмдерӘн шаүҰлҰстҰратҰн айна екенӘне к+зӘм ібден жеттӘ.

киелӘ менӘ ңоршаүан алтҰ жаңңа ңарадҰм. Үоршаүан ортам тіухидтӘқ сҰрҰмен н&рланҰп к+здӘқ жауҰн алатҰндай керемет к+ркем екенӘне куі болдҰм. çүни +ткен шаң м-сипамазарлҰң емес, анҰүҰнда басңосу, болашаңңа сапар шеккен мҰқдаүан жандардҰқ міжӘлӘсӘ, тамаша жиналҰс екенӘн к+рдӘм. ТаүҰсҰн таүҰ...

ОсҰлайша мҰқдаүан жаратҰлҰстҰқ мін-маүҰнасҰн, аңиң+рсетешҰнайҰ жҚзӘн к+рдӘм. К+рдӘм де олардҰқ бірӘ адамдҰ ңуантҰп, шҚкӘр еткӘзетӘн жаүҰмдҰ ісерге толҰ екенӘн бӘлдӘм. Мен, осҰ ҚшӘншӘ тарауүа ңатҰстҰ сезӘмдерӘмӘ, баслүан ісерӘмдӘ РисалейН&рдҰқ білкӘм ңҰрҰң жерӘнде жалңҰ немесе жалпҰ тҚрде ділелдермен баÇндаүан болатҰнмҰн. ЮсӘресе "ЖиҰрма алтҰншҰ Лема" "Үарттар рисалесӘнӘасап бҚш ҚмӘт аттҰ б+лӘмӘнде наңтҰ тҚрде тамаша тҚсӘндӘрӘлген-дӘ. МенӘқше, одан артҰң баÇндау мҚмкӘн емес. СондҰңтан, м&ндай тереқ де кҚрделӘ мім, алд б&л жолҰ +те ңҰсңа ңайҰрдҰң.

* * * * *
— 19 —

ЕКӨНШӨ МАҮАМ

[ТіухидтӘ талап ететӘн, "уахданиет" пен "уахдеттӘ" Çүни ЖаратңаннҰқ жалүҰз жіне барлҰүҰн бӘр +зӘ жасайтҰнҰн жіне онҰ с+зсӘз кермайдҰ!тӘнӘн сондай-аң, "ширк" Çүни басңанҰқ ортаң болуҰн ңабҰлдамайтҰнҰн, оүан істе жол бермейтӘнӘн к+рсететӘн айүаң, ділелдер жеткӘлӘктӘ, сансҰз. ОнҰқ жҚз тӘптӘ мҰқдаүан ділелӘ Рисалей-Н&рда жан-жаңтҰ баÇндалүандҰңте жолзӘр талап, шарттарҰнҰқ ҚшеуӘне ңҰсңаша тоңталҰп +темӘз.]

БӨРӨНШӨСӨ: Юлемде к+зге к+рӘнӘп т&рүан хикметке толҰ ң&бҰлҰс-ірекеттер, к+регендӘкпен басңарҰлу ӘсӘ, бӘзге мҰнанҰ мегзей ТаүалратҰлҰс бӘр Хакийм-Ә ХакимнҰқ, бӘр Кібир-Ә КімилдӘқ шексӘз ӘлӘмӘмен, кемел сипаттарҰмен, теқдессӘз ң&дретӘмен болуда, Çүни жаратҰлуда.

Иі, осҰндай ң&бҰлҰстардан м&нҰ жасаушҰнҰқ толҰң "рубубиÇт" дірежесӘнде уҰ, баршӘлӘгӘ, билӘк-басңармасҰ бар екенӘн тез &үҰп, наңтҰ тоңтам жасауүа боладҰ. Жіне онҰқ толҰң "жібарутиÇт" дірежесӘнде "кибриÇсҰ" мен "азаметӘ", толҰң "улухиÇт" дірежесӘнде кемел сипаÇүни т "истиүнасҰ" Çүни ешнірсеге м&ңтаж еместӘгӘ, кемелдӘгӘ жіне ешңандай да бӘр шартңа тіуелсӘз, ережезақүа баүҰнбайтҰн "фаүалиÇтҰ" мен "салтанатҰм-тҰни ңҰзу ж&мҰс атңаруҰ мен Қстем билӘгӘ бар екенӘн тҚсӘнуге, тӘптӘ к+руге боладҰ. Ал, "ікӘмгершӘлӘк", "кибриÇ" Çүни шексӘз, кемелдӘк, "истиүна", "Ұтлаң", "ихата" Çүни барлҰң жердӘ мақҰз шексӘздӘк секӘлдӘ сипаттар болса "уахдеттӘ" жалүҰздҰңтҰ, дара болудҰ талап етедӘ, басңанҰқ ортаң болуҰн істе ңабҰлдамайдҰ. "ЮкӘмгершӘлӘк", "імӘрлӘк" уахдетке ңалай куілӘк ететӘнӘ жайлҰ Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген жерлерӘнде наңтҰ тҚрде дін +згеен болатҰн. ҮорҰтҰндҰсҰнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ мҰнандай:

ЮкӘмгершӘлӘк тіуелсӘздӘктӘ, даралҰңтҰ талап етедӘ. Ол +з ӘсӘне басңанҰ араластҰрмайдҰ, б&л онҰқ ңатақ талабҰ. ТӘп-Н&р ксӘздӘгӘне орай к+мекке м&ңтаж адамдардҰқ арасҰнда да, ілгӘ ИліҒи ікӘмгершӘлӘктӘқ алҰстан шаүҰлҰсҰ, к+мескӘ сіулесӘ +з ӘсӘне басңанҰқ араласуҰна жол бермей, тіуелсӘздӘгӘн саңтау ҚшӘн бӘр елде

— 20 —

екӘ патша, бӘр уілаÇтта екӘ болҰс, бӘр ауҰлда ез бар м болмаүан. Болса, соүҰс басталҰп, ңан т+гӘс, бҚлӘк шҰңңан. ЕндӘ, ікӘмгершӘлӘктӘқ еқ к+мескӘ сіулесӘ ілсӘз де к+мекке м&ңтаж адамзат ілемӘнде осҰндай пірмендӘ тҚрде басңанҰ араластҰрмай, ортаң болудзӘп отлдамай жатса ілбетте, ілсӘздӘктен ада, ң&дретӘ шексӘз Үадир-Ұ М&тлаңтҰқ "рубубиÇтҰ", ікӘмгершӘлӘгӘ ешбӘр т&рүҰдан ортаңтҰңтҰ, басңанҰқ араласуҰн істе ңабҰлдамайдҰ, ҚзӘлдӘ-иÇт есӘ жол жоң жіне АллаҒтҰқ ортаүҰ бар деп, соүан сенгендердӘ ңаҒарлана ң&зҰрҰнан ңуҰп тентӘретӘп тозаүҰна тастайдҰ.

МӘне, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ АллаҒңа серӘк ңосушҰлар туралҰ ңаҒарҰн шалап еашуҰн к+рсететӘн аÇттарҰ осҰ аталүан аңиңатңа байланҰстҰ.

ЕндӘ, АллаҒтҰқ "кибриÇ" (алҰптҰүҰ), азамет (&лҰңтҰүҰ), жілал (айбҰндҰлҰүҰ) сипаттарҰ уахдеттӘ ңалай ділелдейтӘнӘ жайлҰ, ол да Рисе ңатҰ&рда б&лтартпас айүаңтармен баÇндалүан-дҰ. ҮазӘр +те ңҰсңа да н&сңа маүҰнасҰна ишара етӘлмек.

МҰсалҰ, КҚн н&рҰнҰқ ңуаттҰлҰүҰ, жойңҰн жарҰүҰ егер перде болмаса жіне жаңҰн болса басңа к+ жіне жарҰңтарүа ешңандай да ңажеттӘлӘк ңалдҰрмайдҰ, оларүа ісер ету мҚмкӘндӘгӘн бермейдӘ. Діл сол секӘлдӘ ИліҒи ң&дреттӘқ &лҰңтҰүҰ мен зор алҰптҰүҰ басңа бӘр кҚш-ңуатңа, +зге бӘр ң&дретке ңажеттӘлӘкасҰп крмайтҰнҰ секӘлдӘ оларүа ешңандай да жарату, тура ісер ету мҚмкӘндӘгӘн бермейдӘ. ЮсӘресе, үаламдаүҰ Раббани маңсаттардҰқ шоүҰрланүан, тҚйӘскен нҚктесӘ болҰп табҰлатҰн тӘрӘ жандар мен сана иелерӘн бана да реулерге беруӘ істе мҚмкӘн емес.

Эім, адамнҰқ жаратҰлҰсҰндаүҰ маңсаттар мен шексӘз тҚрлӘ нҰүметтердӘқ жаратҰлҰсҰндаүҰ м&раттардҰқ к+рӘн"ЖиҰрматҰн жерлерӘн, +зегӘ болҰп табҰлатҰн тӘрӘ жандардҰқ &саң тҚрлерӘндегӘ хал-ахуалҰн, жемӘстерӘн жіне нітижелерӘн б+тен бӘреулердӘқ иеленуӘне іикмет-л бермейдӘ, мҚмкӘн емес.

МҰсалҰ, бӘр тӘрӘ жан сіл ауҰрҰп сосҰн шипа тапңанҰ ҚшӘн немесе рҰзҰңҰ ҚшӘн немесе ҒидаÇтҰ ҚшӘн АллаҒтан басңа бӘреуге ер Ү&р тҚрде ңарҰздар болҰп, табҰнатҰндай дірежеде +згеге риза болҰп РаббҰсҰнан басңанҰ маңтап-мадаңтауҰ ИліҒи рубубиÇтңа, АллаҒтҰқ &лҰңтҰүҰна шік келтӘретӘн жайт. Б&л УлухиÇттҰқ "кибриÇсҰнсӘ АлласпайтҰн ңҰлҰң, АллаҒтҰқ "м&тлаң маүбудиÇтҰна", Қстем мерейӘне кӘр келтӘретӘн жійт, "жілалҰ" мен "ңаҒарҰн" шаңҰратҰн оңиүа.

— 21 —

ЕндӘ, кемелдӘктӘқ уахдетке ңалай ишара ңҰлатҰнҰна келер болсаң, ол да Рисалей-Н&лдӘ киптеген наңтҰ айүаңтармен баÇндалүан-дҰ. Яте ңҰсңа т&жҰрҰмҰ бҰлай:

Аспан мен ЖердӘқ жаратҰлуҰ анҰң тҚрде +те кемел абсолŞттӘк бӘр ң&дреттӘ ңажет етедӘ. ТӘптӘ, ірбӘр тӘрӘ жаннҰқ үан анҰ табиүатҰ, аүзаларҰ да толҰң абсолŞттӘк ң&дреттӘ керек етедӘ. Жіне ілсӘздӘк дегендӘ мҚлдем бӘлмейтӘн, ешңандай бӘр шартңа тіуелсӘз м&тлаң ң&дреттӘқ кемелдӘгӘ болса, ол да "уахдеттӘ" талап етедӘ. Юйтпесе кемелдӘгӘне рҰмен, келӘп, барлҰүҰн ңамтитҰн толҰң сипатҰна шектеу ңойҰлүан боладҰ. ШексӘздӘгӘне шек беруге, асңан ң&дретӘне тосңауҰл болҰп, шексӘз бола т&ра шектеулӘ деп ңабҰлдауүа тура келедӘ. Б&л ірине, бес есе ңисҰнсҰз істе мҚмкӘн емес болжам.

ЕндӘ, عَلَيْ", "ихатанҰқ" Çүни шексӘздӘк пен барлҰүҰн толҰң ңамту деген нірсенӘқ жіне шексӘздӘктӘқ уахдеттӘ ңалай ділелдейтӘнӘне келейӘк. Б&л да "Сирадж-ун Н&рда" егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘрӘлген болатҰн. ҮҰсңаша т&жҰрҰмҰ;

ҰруҰ адаүҰ Әс-ірекеттердӘқ ірңайсҰсҰ +зӘнӘқ салдар-нітижесӘмен іртараптҰ басҰп алүандай жайҰлҰп, жан-жаңтҰ толҰң ңамтуҰ, б&л бӘзге ірбӘр Әс-ірекеттӘқ "м&хит" екенӘн Çүни барлҰүҰн толҰң ңамтитҰнҰнболса Әз екенӘн, шекарасҰ жоң екенӘн к+рсетедӘ. Ал, "ширк" Çүни басңанҰқ ортаң болуҰ болса, б&л "м&хит" сипаттҰ шектеп, барлҰүҰн ңамту дегендӘ тойтарҰп, шекстлаңтҰӘ шектеп мінӘсӘн жоÇдҰ. Олай болса ілбетте, ілемдегӘ "м&тлаң" жіне "м&хит" Әстерден +зге, АллаҒңа ортаң басңа бӘр Әс-ірекеттӘқ болуҰ істе мҚмкӘн еме ЖиҰрИі, "ҰтлаңтҰқ" Çүни бірӘн жаппай ңамту дегеннӘқ мінӘсӘ ортаңтҰңңа ңарама-ңайшҰ нірсе. ЯйткенӘ "ҰтлаңтҰқ" маүҰнасҰ тӘптӘ, ол, аÇңталатҰн, заттҰң жіне шектеулӘ бӘр нірседе болса да барлҰң жерге жайҰлҰп, дара тҚартпастарапңа, ір жерге тарап, жаулап аладҰ деген с+з. Міселен ауа немесе жарҰң Çки н&р немесе жҰлу, тӘптӘ су, б&лар "Ұтлаң" болүан кезде Çүни айналасҰн ңамтитҰн жаүдай болүан кезде іртарапңа жайҰлҰп, айналанҰ басҰп аладҰ. лиелерн "Ұтлаң" сипатҰ шаүҰн, шектеулӘ нірсенӘқ +зӘнде ірӘ заттҰң, шектеулӘ заттҰқ +зӘн шексӘздӘкке ие ңҰлҰп, барлҰүҰн ңамтҰп етӘп жатса, ілбетте "кҚлли" ірӘ "хаңиңи Ұтлаң" м&ндай шекауап бім заттҰң емес, материÇдан ада, кемшӘлӘк атаулҰдан пік сипаттарүа осҰндай шексӘздӘк, барлҰүҰн ңамту дейтӘн ерекшелӘк бередӘ. С+йтӘп ширккеқ зерңанҰқ ортаң болуҰн, жалпҰ ортаңтҰңтҰ ешбӘр т&рүҰдан ңабҰлдамайдҰ, істе жол бермейдӘ.

— 22 —

СонҰмен, үаламдаүҰ болҰп жатңан мҰқдаүан жалпҰүа ортаң, бар м&намтҰп т&рүан Әс-ірекеттердӘқ, сондай-аң, сіуле-шуаңтарҰ к+рӘнетӘн жҚздеген ИліҒи есӘмдердӘқ ірңайсҰсҰнҰқ Ғім "ікӘмдӘгӘ", Ғім "кибриÇсҰ" ҒӘл айүмелдӘгӘ" Ғім бірӘн ңамтуҰ Ғім шексӘздӘгӘ, бірӘ-бірӘ "уахдет" пен "тіухидтӘқ" б&лтартпас айүаүҰ, ңуаттҰ да мҰңтҰ ділелӘ болҰп табҰладҰ.

Эім, мҰсалҰ жойңҰн кҚш-ңуат бӘр Әс жасарда іайдалатҰ жаулап, толҰң ңамтҰп алуүа дайҰн, +зге ңуаттардҰқ кҚшӘн жойҰп, бейтарап кҚйге тҚсӘредӘ. Сол секӘлдӘ ірбӘр "РубубиÇттҰқ Әс-ірекетӘнӘқ", ірбӘр "УлухиÇттҰқ есӘм-сипаттарҰнҰқ жойңлатҰн ттарҰ ӘстерӘнде анҰң к+рӘнедӘ. Егер барлҰүҰн ңамтитҰн жалпҰлама "хикмет", толҰң "ідӘлдӘк" болмаса, олардҰ тоңтатҰп тӘзгӘнӘн тартпаса, ірңайсҰсҰ барлҰң болмҰс ай ңорүҰ ңоршап, барлҰүҰн ңамтҰп алар едӘ.

МҰсалҰ, жер бетӘнде бҚкӘл терек аүашҰн жаратңан, онҰ +сӘрӘп, жан-жаңтҰ ңамтамасҰз еткен кҚш-ңуат, аүаштҰқ жанҰндаүҰ аралас +скҰстҰ бүаң, алма, шие секӘлдӘ жемӘс аүаштарҰнҰқ ңасҰнда матасҰп +скен +сӘмдӘктердӘ, +зӘ тектес теректердӘ жаппай ісер еткен кҚлли ңуаттҰ баүҰндҰрҰп, +зӘне ңаратҰп алмауҰ, ҚкӘмӘн жҚргӘзӘп басңармауҰ, толҰң ңамсңаша мҚмкӘн бе? ОлардҰ басңа кҚшңуаттардҰқ ңолҰна берӘп ңоŞҰ мҚмкӘн бе?! Юсте!

Иі, ірбӘр тҚрдӘ тӘптӘ, ірбӘр т&лүанҰ жеке жеке басңарҰп отҰрүан ң&дрет-кҚштӘқ бар екенӘ анҰң сезӘледӘ. Ол ң&дрет бҚкӘл үаламдҰ ңамтитҰндай, барлҰң заттҰ тӘриңаттйтӘндей, кҚллӘ жаратҰлҰсңа ҚкӘмӘ жҚретӘндей дірежеде орасан зор, тҰм жойңҰн. Юлбетте, м&ндай кҚш-ң&дрет ортаңтҰңтҰ, +згенӘқ Әске араласуҰн істе ңабҰлдамайдҰ, оүан жол бермейдӘ.

Сондай-аң, бӘр жемӘс олмҰстҰқ иесӘ ол аүашңа аса мін берӘп, онҰқ алақдататҰн нірсе, ол аүаштҰқ жемӘсӘ мен б&таңтарҰнҰқ басҰндаүҰ нітижелерӘ жіне т&ңҰм боларлҰң сол жемӘстӘқ ӘшӘндегӘ дін-дінектерӘ үой. ОнҰқ иесӘ аңҰлҰ болш бола-б&таңтарҰндаүҰ жемӘс-жидектердӘ міқгӘ тҚрде, мҚлдем +згелерге толҰң еншӘлеп, +з иелӘгӘн бостан-босңа б&за салмайдҰ.

Діл сол секӘлдӘ, мҰна үалам д тақүааүаштҰқ тал-б&таңтарҰ Әспеттес &саң б+лшектер Çүни Êлементтер мен олардҰқ &шҰндаүҰ гҚл немесе жапҰраң тірӘздӘ +сӘмдӘктер мен жан-жануарлардҰ, сондай-аң, ілгӘ жапҰраң пен секӘлден ілдеңайда жоүарҰ орналасңан жемӘстердӘ Çүни адамдардҰ жіне ол жемӘстердӘқ тіттӘ жемӘсӘ Çүни нітижелерӘнӘқ

— 23 —

нітижесӘ болҰп табҰлатҰн үибадат, шҚкӘрлерӘн ісӘресе ол жемӘстердӘқ кҚрделӘ дінегӘ Әспеттес ңалбтӘ +мӘржҚрек, к+қӘл) жіне "захр-Ұ ңалб" деп аталатҰн ес, жадҰ дейтӘн сезӘмдерӘн басңа кҚш-ңуаттарүа еншӘлеп, берӘп ңоймайдҰ. ЯйтӘп, рубубиÇтҰнҰқ салтанатҰн, мерейӘ Қстем билӘгӘн, патшалҰүҰн кҚйреуӘне жол бермейдӘ. К+рмеуӘп +зӘне табҰндҰру ӘсӘн тоңтатҰп, ҚстемдӘгӘн б&збайдҰ.

Эім, "мҚмкинат" ілемӘнӘқ жіне "кесреттӘқ" еқ &штарҰндаүҰ &саң жаратҰлҰста тӘптӘ, ол &саңтардҰқ да еқ болмашҰ хал-ахуалҰнда жіне сңа бӘапайҰм жаүдайларҰнда рубубиÇттҰқ &лҰ маңсаттарҰ тоүҰсҰп &штасатҰндҰңтан ірӘ ИліҒи маүбудиÇтңа Çүни табҰндҰрүа ңатҰстҰ жіне сол табҰндҰруүа арналүан ризашҰлҰң пен алүҰстардҰқ, ңарҰздар болнталар&лаүҰ ілгӘ хал-жаүдайлар болүандҰңтан ілбетте, олардҰ б+тен себептерге еншӘлеп бере салмайдҰ, +йтӘп +зӘнӘқ хикметӘн б&збайдҰ, улухиÇтҰна шік келтӘртпейдӘ. ЯйткенӘ, болм тҰнҰшжаратҰлуҰндаүҰ ИліҒи &лҰ маңсат, +зӘн аңҰл мен сана иелерӘне танҰстҰру, жаңсҰ к+ргӘзу, мадаңтатҰп дірӘптету, +зӘне ңарҰздар етӘп, шексӘз ризашҰлҰүҰн алу, ң&лшҰлҰң еткӘзу болҰп табҰладҰ.

ОсҰ кҚрдлҰ, Ал тереқ сҰр ҚшӘн, шҚкӘр мен табҰнудҰ, ңарҰздар болу мен махаббаттҰ, мадаң пен ң&лшҰлҰңтҰ нітиже беретӘн "ризҰң", "шипа" ісӘресе "ҒидаÇт" пен "иман" секӘлдӘ "кесрет" алақҰнҰқ Çүни жсе ң&зүандардҰқ арасҰнда жиӘ кездесетӘн м&ндай &саң бӘраң ауңҰмдҰ, кҚллӘ Әстер, жарҰлңаулар анҰң тҚрде тӘкелей ілемнӘқ ЖаратушҰсҰ АллаҒтҰқ ӘсӘ, бҚкӘл жанҰмнҰқстҰқ иесӘ Ү&дайдҰқ рахҰмҰ, ОнҰқ жарҰлңауҰ мен +нерӘ, ОнҰқ сҰй-сиÇпатҰ екенӘн бӘлдӘру ҚшӘн ңасиеттӘ Ү&ран

{(СӘлтеме): МҰсалҰүа: اِنَّ اللّٰهَ هُو. Хашиَزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَت۪ينُ }

ңайта-ңайта "ризҰң беру, тура жолүа салу, шипа беру тек бӘр Уажиб-ул Ужуд, АллаҒтҰқ ңолҰнда, олардҰ беру тек ОнҰқ үана ңолҰнан келедӘ" дейдӘ жіне басңа б+тен бӘреужҰлданл Әске араласпайтҰнҰн ңатақ ескертедӘ.

Иі, адамзатңа міқгӘ баңҰт мекенӘн еншӘлеп, ие ңҰлатҰн "ИМАН" дейтӘн нҰүмет ілбетте сол міқгӘ мекендӘ жаратңан жіне ИмандҰ онҰқ кӘлтӘ ңҰлүан Зат-Ұ ЗҚлжілалдҰқ жарҰлңауҰ, сонҰқ үана нҰүмӘс-іреенӘ с+зсӘз. Одан басңа бӘреу, осҰншама Қлкен нҰүметтӘқ иесӘ, сҰйлаушҰсҰ болҰп, ң&лшҰлҰңтҰқ алҰп арнасҰн жауҰп, еқ мақҰздҰсҰн +зӘне ңаратҰп иеленуӘ істе мҚмкӘн емерҰнан

ҮОРұТұНДұ. ЮлемдӘ бӘр аүашңа теқесек, онҰқ еқ &шҰндаүҰ еқ &саң хал-ахуал мен жемӘс-нітижелер екӘ т&рүҰдан "тіухидке", "уахдетке" ишара ңҰладҰ, куілӘк етедӘ.

БӨРӨНШӨДЕН.>ҺаламдаүҰ РубубиÇттҰқ бҚкӘл маңсаَ لِلْсол жерде тоүҰсадҰ, жіне к+птеген ИліҒи к+ркем есӘмдердӘқ сіулешуаңтарҰ, анҰң белгӘлерӘ мен жаратҰлҰстҰқ нітижелерӘ, пайдаларҰ сол нҚктеде ңосҰлҰп, &штасадҰ. СондҰңтан олардҰқ ірңайсҰсҰ осҰ т&рүҰдан бҰлай дейдӘ: "МесӘп жел ілемдӘ жаратңан Ү&дреттӘқ ӘсӘмӘн, онҰқ +нерӘмӘн!".

ЕКӨНШӨДЕН. ЮлгӘ кӘшкене бӘраң мақҰздҰ жемӘстӘқ ңалбҰ Ғім хадистӘқ с+зӘмен айтсаң "захр-Ұ ңалб" деп аталатҰн адамнҰқ есӘ (жадҰ), к+п нірселердӘ саңтайтҰн мазм&нхҰмшҰлн ҚлгӘ-мҰсал жіне ілем аүашҰнҰқ маүҰнауи дінегӘ, к+птеген ИліҒи есӘмдердӘқ нізӘк айнасҰ болҰп табҰладҰ. Сондай-аң, ілгӘ ңалб пен есте саңтау ңабӘлетӘне &ңсас ңалбтар мен естердӘқ (дін, т&ңҰм, ж&тӘн та..) секӘлдӘ нірселердӘқ ілемнӘқ барлҰң жерӘне тарап, жайҰлуҰ ілбетте, бҚкӘл ілемдӘ билеп басңарҰп отҰрүан бӘр Ү&дайдҰқ ӘсӘ. Олар +зӘне тін тӘлдерӘмен бҰлай дейдӘ:а бел тек бӘр АллаҒтҰқ +нерӘмӘз, жалүҰз СонҰқ ӘсӘмӘз!"

ҮортҰп айтсаң, ңалайша бӘр жемӘс +зӘнӘқ пайдасҰ жаүҰмен толҰүҰмен сол аүаштҰқ иесӘне тиесӘлӘ, сонӘкӘ болҰп есептеледӘ. Ал, дінегӘ жаүҰнан, тҚгелдей сол аүаштҰқ б+лшектмӘмен н ң&рамҰна, сапасҰна тіуелдӘ боладҰ. Ал, +зӘ секӘлдӘ &ңсас жемӘстер жаүҰмен, жҚзӘндегӘ бӘркелкӘ тақбасҰ т&рүҰсҰнан, сол аүаштан шҰңңан бҚкӘл жемӘстерӘмен байланҰстҰ болҰп, олардҰқ атҰнан: "БӘз бірӘмӘзійектӘз жіне бӘр ңолдан шҰңтҰң. БӘреудӘқ үана мҚлкӘмӘз жіне бӘреуӘмӘздӘ жасаүан ілбетте, бірӘмӘздӘ сол жасаүан!" дейдӘ. Діл солай, кесрет ілемӘндегӘ Çүни кеқ ауңҰмда* * * шӘлӘктӘқ Çүни бҚкӘл жан-жануарлардҰқ ісӘресе, адамнҰқ жҚзӘндегӘ тақба мен онҰқ к+кейӘнде саңталүан мазм&ндар, болмҰсҰндаүҰ нітижелер жіне жемӘсӘ жаүҰмен тан: حَ, т&п-тура бҚкӘл ілемдӘ РубубиетӘмен, билӘкбасңармасҰмен ңамтитҰн бӘр Ү&дретке тиесӘлӘ екенӘн к+рсетӘп, ОнҰқ уахдетӘне куілӘк етедӘ.

УАХДАНИçТТұ КЕРЕК ЕТЕТӨН ЕКӨНШӨ етӘмен

Уахдетте керемет жеқӘлдӘк, +те оқайлҰңтҰқ болуҰ, ал ширкте тҰм ңиҰндҰң, мҚшкӘлдӘқ болуҰ. Б&л аңиңат, Имам АлидҰқ (р.Ғ.) с+зӘмен айтсаң, "Сирадж-ун Н&р" аттҰ кӘт арнапісӘресе

— 25 —

"ЖиҰрмасҰншҰ Мектубта" жіне "ОтҰзҰншҰ ЛеманҰқ" т+ртӘншӘ т&жҰрҰмдамасҰнда м&хтасар тҚрде наңтҰ ірӘ жарңҰн ділелденген болатҰн. Жіне бҚкӘл жаратҰлҰстҰ бӘр АллаҒңа тапсҰрса, бҚкӘа, таүнӘқ жаратҰлҰсҰ мен басңарҰлуҰ бӘр аүаштҰқ жаратҰлуҰ сиÇңтҰ оқай жіне бӘр аүаштҰқ жаратҰлуҰ бӘр тҚйӘр жемӘстей жеқӘл, бӘр к+ктемдӘ жарату мли жімстҰру бӘр тҚйӘр гҚлдӘ жарату секӘлдӘ оқай жіне санҰ шексӘз тҚрлӘ жаратҰлҰстҰ басңару бӘреуӘн басңару секӘлдӘ оқай, еш ңиҰндҰүҰ жоң екенӘ ділелденгенкӘртте Егер ширк ңосҰп жаратҰлҰстҰ себептер мен табиүатңа тапсҰрса бӘр тҚйӘр нірсенӘқ жаратҰлуҰ бӘр тҚрдӘқ немесе бӘрнеше тҚрдӘқ жаратҰлуҰ секӘлдӘ ңиҰн боладҰ. БӘр тҚйӘр діннӘқ осҰ тілуҰ бӘр аүаштай, тӘптӘ жҚз аүаштай, ал бӘр аүаштҰқ жаратҰлуҰ, онҰқ +сӘп+нуӘ, басңарҰлуҰ бҚкӘл үаламдай тӘптӘ, одан да ңиҰн болар едӘ.

СонҰмен "Сирадж-ун Н&рда" б&л аңиңат осҰлай ділелденген едӘ. Сондай-аң, жаратҰллдҰ-ау+те шебер ірӘ кҚрделӘ ірӘ мол жаратҰлҰп жатңанҰн к+збен к+рӘп отҰрмҰз. ЮрбӘр жандҰнҰ керемет аүзаларҰмен сансҰз тҚрде к+п ірӘ +те жҰлдам тҚрде ірӘ жеқӘл, еш ңиҰндҰңсҰз жаратуда. Олай Ә хашрілбетте, б&л молшҰлҰң, б&л жеқӘлдӘк уахдеттен туҰндап, бӘр үана Ү&дреттӘқ ӘсӘ екенӘ анҰң. Юйтпесе, м&ндай арзаншҰлҰң, молшҰлҰң, жҰлдамдҰң, мақҰздҰлҰң болмас ҰстҰқ ӘптӘ ңазӘр бес параүа алҰп жҚрген жемӘстӘ бес жҚз лираүа ала алмас едӘк. МҚмкӘн табҰлмайтҰн дірежеде ңиҰн болар. ҮазӘргӘ тақда, тҚймесӘн бассақ болдҰ ж&мҰс Әстеп кете беретӘн машиналар секӘлдӘ тез ірӘ оқай жаратҰлҰп жатңан тӘ де бо иелерӘ ол кезде жаратҰлуҰ ңиҰндап, дҚниеге келуӘ мҚшкӘл болар едӘ. Бар болүанҰ бӘр кҚнде, бӘр саүатта, бӘр минутта толҰң аүзаларҰмен жаратҰлҰп жатңан кабҰладжіндӘктер бӘр жҰлда, тӘптӘ жҚз жҰлда жаратҰлуҰ ңиҰн, тӘптӘ мҚмкӘн болмас едӘ.

Б&л аңиңат "Сирадж-ун Н&рдҰқ" жҚз жерӘнде еқ ңҰрсҰң дӘнсӘздӘқ +зӘн аузҰна ң&м ң&ÇтҰнَ Çүнирежеде наңтҰ ділелденген болатҰн. БарлҰң заттҰ бӘр АллаҒңа тапсҰрса барлҰүҰ бӘр зат секӘлдӘ оқай ірӘ тез жаратҰлҰп ірӘ арзанүа тҚсер едӘ. Егер, жаратҰлҰсңа табиүат пен себептердӘқعَلٰى бар десе, бӘр заттҰқ жаратҰлуҰ бҚкӘл нірсенӘқ жаратҰлуҰ секӘлд мҚшкӘл, ңиҰн, ірӘ кеш ірӘ мақҰзсҰз ірӘ ңҰмбатңа тҚсер едӘ. Б&л аңиңаттҰқ ділелдерӘн к+ргӘқ келсееткен масҰншҰ, ОтҰз ҚшӘншӘ Мектубңа жіне ЖиҰрма екӘншӘ, ОтҰз екӘншӘ С+здерге, сондай-аң, табиүат жайлҰ ЖиҰрма ҚшӘншӘ Лема мен исм-Ә Аүзам турерген.ҰзҰншҰ Лемаларүа, ісӘресе ОтҰзҰншҰ ЛеманҰқ "Ферд",
— 26 —

"ҮайŞм" есӘмдерӘне ңатҰстҰ т+ртӘншӘ, алтҰншҰ т&жҰрҰмдарүа ңарасақ, б&л аңиңаттҰ екүҰн екегӘ екӘ т+рт болатҰндай дірежеде анҰң ділелденгенӘн к+ресӘқ. ҮазӘр сол ділелдердӘқ бӘреуӘне үана ишара етӘледӘ.

БӘр нірсенӘқ жаратҰлуҰ Ç жоңтан, Ç да дайҰн б+лшектерден ң&растҰрҰлҰп жасалатҰнҰ мілӘм. ЕгерзамнҰқн бӘр АллаҒ жаратадҰ десе ЖаратңаннҰқ барлҰүҰн бӘлетӘн шексӘз ӘлӘмӘ мен бірӘне жететӘн ң&дретӘ болса болдҰ, жетӘп жатҰр. БарлҰң нірсенӘқ пӘшӘнӘ, ӘлӘми болмҰсҰ алдҰн ала ОнҰқ шексӘз ӘлӘмӘнде дайҰндалҰп ң&дретӘ онҰ наңтҰ денеглелдеглдҰрадҰ Çүни сҰрт к+зге жоңтан бар ңҰладҰ, Çүни жаратадҰ. Ол, бейне бӘр, кҚкӘрттӘқ лап етӘп т&тануҰ немесе к+зге к+рӘнбейтӘн сиÇмен жазҰлүан жазуӘршӘлӘсету ҚшӘн арнайҰ дірӘнӘ ҚстӘне т+гу немесе фото суреттӘ жарҰңңа шҰүару ҚшӘн негатив таспанҰқ арнайҰ дірӘленетӘнӘ секӘлдӘ ірнірсе +те оқай тҚрде Шебер АллаҒтҰқ ӘлӘмӘнде жос тура пӘшӘнӘ, баүдарламасҰ, м+лшерӘ дайҰн т&радҰ да ір нірсенӘ "КҚн фаÇ кҚн!" імӘрӘмен сҰрттай жоңтан жаратҰп кідӘмгӘ дене, материÇ кигӘзедӘ.

Егер, ң&растҰрҰп, заттардал бӘр ейтӘн болса Çүни жоңтан жаратпай дайҰн б+лшектерден жинастҰратҰн болса да бірӘбӘр оқай. Бейне бӘр іскери б+лӘмшенӘқ тҰнҰүуүа жӘберӘлген жауҰнгерлерӘн бӘр кернейдӘқ даусҰмен жинап, сап тҚзейтӘн секӘлдӘ жіне м&нҰ +те жеқӘл атңаратҰнҰ жіненеше каүдайдҰ саңтай отҰрҰп ірӘ ңарай жалүастҰруда бҚкӘл іскер жаппай ңолбасшҰнҰқ ңол астҰнда саналҰп, онҰқ ңуатҰмен, зақҰмен жҚзеге асатҰнҰндай оп-оқай.

СонҰмен, үаламнҰқ С&лтанҰ АллаҒтҰқ ңол астҰүҰ, ірзіррелер АллаҒтҰқ ӘлӘмӘмен, ОнҰқ жазуҰмен, таүдҰрҰнҰқ ережелерӘне сійкес жіне шексӘз ң&дретӘмен жіне сол зіррелерден ң&растҰрҰлүан болмҰс та АллаҒтҰқ ң&драла бе, ОнҰқ зақҰна баүҰнҰп, ңҰзметшӘлерӘ секӘлдӘ жеқӘл тҚрде жаратҰлҰп ілгӘ зіррелерге жол ашадҰ. БӘр тӘршӘлӘк иесӘнӘқ болмҰсҰн жасау ҚшӘн ӘлӘммен, таүдҰрмен рзаларан маүҰнауи ңалҰп тірӘздес белгӘлӘ бӘр м+лшерге, пӘшӘнге шаңталҰп кӘредӘ де сосҰн +з орнҰна жетӘп тоңтайдҰ. Егер, болмҰстҰ тҚрлӘ кҚштер мен себептер немесе тосҰн табиүат сҰңҰлдҰ нірселер жаратадҰ десе, мҚлдем ңисхашрде ол тҰүҰрҰңңа тӘреледӘ. СебебӘ ешбӘр себептӘқ ешбӘр т&рүҰдан жоңтан жарата алмайтҰнҰ бҚкӘл аңҰл иелерӘ тарапҰнан расталүан. ЯйткенӘ, себептердӘқ ауңҰмдҰ ӘлӘмӘ, шексӘз ң&дретӘ болмаүандҰңтау бастан жарату ңолҰнан келмесӘ анҰң. СебебӘ, ол жоңтҰң сҰрттай, жій бӘр жоңтҰң емес, "м&тлаң

— 27 —

жоңтҰң" еш Çүни мҚлдем жоңтҰң. Одан бӘр нірсе жарату мҚмкӘн емес. ЯйткенӘ ӘлӘп-алар ешнірсе жоң. Олай еш кҚм мӘндеттӘ тҚрде ң&растҰрмаң. Егер ң&растҰратҰн болса, міселен, мҰнау тӘршлӘк иесӘ шҰбҰннҰқ Çки гҚлдӘқ болмҰсҰн Çүни онҰқ б+лшектерӘн жер жҚзҚктелгинап, ң&растҰру керек жіне майда електен +ткӘзуге тура келедӘ. Содан кейӘн үана +те ңиҰн ілгӘ +зӘне тін зіррелер ӘрӘктелӘп тақдалҰп алҰнадҰ. КейӘн олар ілгӘ болмҰстҰқ бойҰнан ҰдҰрап, шашҰлҰп кетпей сол ңаҰрдҰқ аңтауҰ ҚшӘн - маүҰнауи жіне ӘлӘми ңалҰп болмаүандҰңтан - материалдҰң, кідӘмгӘ заттҰң ңалҰп, тӘптӘ ңанша аүзасҰ болса сонша ңалҰптар ңажет боладҰ. Сонда үана, ілгӘ ӘрӘктелген зіррелер манаүҰ тӘршӘлӘк иесӘнӘқ денесӘн ң&растҰрҰпар екеалмаң.

СонҰмен, барлҰң нірсенӘ бӘр үана Ү&дретке тапсҰру мӘндеттӘ тҚрде оқай ірӘ солай болмаң шарт. Ал, к+птеген себептерге тапсҰру мҚлдем мҚмкӘн емес, "мухал" Çүни абсурд, тҰүҰрҰңңа тӘрелу, мҚшкӘл боладҰ. Ал, бірӘн бӘр үана Зат-Ұ Уа&рдҰқ Юхадңа берсе, +те арзанүа тҚсуӘмен ңатар +те ңҰмбаттҰ ірӘ +нермен жаратҰлҰп, +те шебер жасалмаң. Егер ширк &үҰмҰн ңабҰлдап себептерге, табиүатңа еншӘлесе +те ңисҰнсҰз мҚшкӘл жолүа тҚскен боладҰ жіне жаратҰлҰс тҚкке т&рүҰсҰз, жій ңарапдӘгӘ, ншейӘн ешңандай +нерсӘз, ң&нсҰз болар едӘ. ЯйткенӘ, бӘр адам іскерге тӘркелӘп Қлкен ңолбасшҰнҰқ атҰнан ірекет ңҰлҰп, соүан сҚйенер болса, ңалҰқ іскер йдегӘ ртҰнда демеушӘ болҰп, ңажет болса рухани демеу жасап, ілгӘ жауҰнгерге ңолбасшҰнҰқ +зӘ де іскерӘнӘқ кҚш-ңуатҰ да тӘренӘш боладҰ. Ол ендӘ +з кҚшӘнен ілдеңайда мол кҚш-ңуатңа ие бомет етажеттӘ заттар мен ңару-жараңтҰ +зӘ тасуүа міжбҚр болмайтҰндҰңтан орасан зор ңҰзмет атңарҰп, ң&дрет-кҚшӘ тасҰп жаудҰқ ңолбасшҰсҰн т&тңҰндап, бӘр ңаланҰ солайҰмен к+шӘрӘп, ңорүандайүамбталңан етӘп басҰп ала аладҰ. ОнҰқ Әстеген ӘстерӘ осҰндай тақүажайҰп ірӘ керемет болмаң.

Егер, іскерлӘктӘ тастап +з бетӘнше ірекет ңҰлса, ілгӘндей үажап демеу мен кҚш-ңуаттан айҰрҰлҰп, кҚш-ң&дретӘн дереу жоүалтадҰ. Жій ңарапайҰм деқгейге тҚртарапке басҰнҰқ +зӘндӘк ңуатҰна сай шамалҰ, азүантай, тҚкке т&рмайтҰн, болмашҰ Әстер атңарҰп, еқбегӘнӘқ нітижесӘ де соү&рлҰм азайҰп кетер едӘ.

Діл сол секӘлдӘ, тіухид назарҰнда барлҰң нер менадир-Ә ЗҚлжілалмен байланҰсҰп, ОнҰқ атҰмен орҰндалатҰндҰңтан бӘр ң&мҰрсңа ПерүауҰндҰ, бӘр шҰбҰн НімрудтҰ, бӘр микроб +ктемшӘл залҰмдҰ жер жастандҰрадҰ. СйтҰнҰ ӘлдӘ, тҰрнаңтай бӘр дінек таудай

— 28 —

зіулӘм аүаштҰ биӘкке к+терӘп, оүан ңажеттӘ бҚкӘл заттардҰқ б&лаүҰ, кісӘпорнҰ ретӘндегӘ кҚрделӘ жаратҰлҰсңа ие боладҰ. Сонай ңалатар, ірбӘр зірре жҚз мҰқдаүан ИліҒи +нерге айна болҰп, сан-алуан тҚрлӘ болмҰстардҰқ пӘшӘндерӘн жасауда ңолданҰлҰп, ңҰзмет етедӘ. МӘне, олар осҰндай сан-алуан шексӘз ңҰзметтердӘ ілгӘ байланҰс пен демеудӘқ аі иліҒда жасайдҰ. ЮлгӘ кӘп-кӘшкене ңҰзметшӘлер мен ерекше іскерлер арңҰлҰ жасалүан нірселер +те керемет, шебер ірӘ аса ң&ндҰ. ЯйткенӘ, ол нірселердӘ жасайтҰн Үадир-Ә ЗҚлжілал сол ңҰзметшӘлер арңҰлҰ, олардҰ бӘр перттарҰмӘнде пайдаланадҰ. Егер, ширк &үҰмҰмен осҰ себептер жаратадҰ десе, ол кезде ң&мҰрсңанҰқ ӘсӘ +зӘндей болмашҰ, ал зірредегӘ +нер зірредей тҚкке т&рүҰсҰз, бӘрдеме болҰп ңалар едӘ. ОсҰлайша барлҰүҰ мін-маүҰнасҰнан айҰрҰлатҰнҰ секӘлдӘ за мҰна &рүҰдан да ң&лдҰрап кететӘнӘ сонша, бҚкӘл дҚниÇнҰқ бес тиҰндҰң ң&нҰ ңалмас едӘ. Б&нҰқ аңиңат екенӘ апайңҰн. Дегенмен барлҰң нірсе +те ң&ндҰ ірӘ аса шебер жаратҰлуда жіне болмҰсҰ міндӘ де, ңуаттҰ. ОнҰ к+зӘмӘзбен к+рӘп &тас б. Олай болса, ілбетте тіухид жолҰнан басңа жол жоң, болуҰ да мҚмкӘн емес. Егер болса, жаратҰлҰстҰқ аңиңатҰн жаппай +згертуге тура келедӘ, дҚниÇнҰ жоң ңҰлҰп ңайтадан тҚкке жарамайтҰн, жій, бос нірселерге толтрапайҰаратуҰ керек. Сонда үана ширкке мҚмкӘндӘк туадҰ. МӘне, ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ.) "Сиражин-Н&р", "СиражисС&рж" деп атаүан Рисалей-Н&р кӘтабҰнда тіухидке ңатҰстҰ м&ндай тереқ аңиңаттар жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрӘлӘп, баÇндалүан-дҰ. ЖҚздеген айүаңтардҰқ бҰлҰс аӘқ ңҰсңаша мазм&нҰмен танҰстҰқ, ңалүанҰн +зӘқ салҰстҰрҰп к+р!

ТЮУХИДТӨҢ ШӨНШӨ ТАЛАБұ. ЮрнірсенӘқ ісӘресе тӘрӘ жандардҰқ жаратҰлҰсҰ ерекше шебер тҚрде +нермен жаҰдан і. БӘр дін бӘр жемӘстӘ, бӘр жемӘс бӘр аүаштҰ, бӘр аүаш +зӘмен т&ңҰмдас тҚрдӘ к+рсетедӘ. АүаштҰқ бӘр тҚрӘ, бӘр т&ңҰмҰ дҚниенӘқ кӘшкене ҚлгӘсӘ, шаүҰн бейнесӘ, тӘптӘ үаламнҰқ мазм&нҰ, жинаңҰ н М&нда, картасҰ, маүҰнауи бӘр дінегӘ, сҚзӘлӘп алҰнүан +зегӘ тірӘздӘ. СондҰңтан олардҰқ бӘреуӘн үана жасаүан ң&дрет мӘндеттӘ тҚрде бҚкӘл үаламдҰ жаратңан ң&дрет болуҰ тиӘс. БӘр ңауҰннҰқ дінегӘн кӘм жаратңан болса ілбетте ҚшӘн сҰ да сол жаратңан. Одан басңа бӘреу болуҰ істе мҚмкӘн емес, мҚлдем ңисҰнсҰз.

Иі, байңап ңарасақҰз, ңаннҰқ ірбӘр зірресӘ керемет жҚйелӘ ірӘ к+птеген мақҰздҰ ңҰзмет атңарадҰ. ОнҰқ жҚйелӘлӘгӘ махабдаүҰ ж&лдҰздан асҰп тҚспесе кем емес. ҮандаүҰ ңҰзҰл, аң тҚйӘршектердӘқ

— 29 —

ірбӘрӘ бҚкӘл дененӘ саңтау, азҰңтандҰру т&рүҰсҰнан +те саналҰ тҚрде кҚрделӘ ңҰзмет атңаратҰнҰ сондай азҰң-тҚлӘк сататҰн саутемдӘкерден ілдеңайда керемет, тіртӘп саңшҰсҰ іскерлерӘнен анаү&рлҰм тіртӘптӘ. ДенедегӘ ірбӘр жасуша +зара ңарҰм-ңатҰнас кезӘнде, кӘрӘс пен шҰүҰс т&рүҰсҰнда керемет ңҰзмет ететӘнӘ сондай еқ тамаша дене мҚшесӘнен де тамаша, керемет үимарат-сарайдагҚл-шееремет жҚйелӘ басңарҰлуда.

Жануарлар мен +сӘмдӘктердӘқ ірбӘр тҚрӘнӘқ сҰртңҰ жаүҰнда ерекше белгӘ-нҰшандар, ал ӘшкӘ жаүҰнда ңҰзу ж&мҰс Әстеп жатңан айрҰңша завод, фабрикалар бар. Демек, бе болуануарлардҰ, барлҰң +сӘмдӘктердӘ жаратңан бӘр Ү&дӘрет ңана ілгӘ белгӘ-нҰшандҰ жасап, ілгӘндей механизмдӘ орналастҰра аладҰ. ТӘршӘлӘк иесӘнӘқ ірбӘр тҚрӘ жер бетӘне керемет жҚйелӘ тҚрде кеқӘнен тараүан жіне басңа т&ңҰмдастарҰмен ҚйлесиÇ ңазе аралас-ң&ралас +мӘр сҚредӘ. Олай болса ол т&ңҰмдас тҚрлердӘ жаппай тҚгелӘмен жарата алмайтҰн, басңарҰп, +сӘрӘп-+ндӘре алмайтҰн жіне жер жҚзӘн тҚгел жауҰп жатңан, т+рт жҚз мҰқ тҚрлӘ +сӘмдӘк пен жануарлардан жасалүан жандҰ жӘптермен р, ал тоңҰлүан тӘрӘ кӘлемдӘ жасай алмайтҰн бӘреу ілгӘ бӘр үана т&ңҰмдас тҚрдӘ жаратҰп, басңара алмайдҰ.

Басңа жаратҰлҰстҰ осҰлай салҰстҰрса, ілемнӘқ бӘр т&тас екенӘ, жарату т&рүҰн емесеш б+лӘнбейтӘн "кҚлл" (т&тас), басңару жаүҰнан б+лшектенуӘ мҚмкӘн емес "кҚлли" (ауңҰмҰ кеқ, шексӘз) екенӘ анҰңталадҰ. ОсҰ аталүан ҚшӘншӘ талап "Сирадж-ин Н&рдҰқ" к+птеген рисалелерӘнде баÇндалүан. Атап айтсаң, "ОтҰсендершӘ С+здӘқ" бӘрӘншӘ тарауҰнда наңтҰ, жарңҰн тҚрде тҚсӘндӘрӘлӘп, ділелденгенӘ сонша кҚннӘқ жарң-ж&рң еткен сіулелерӘ секӘлдӘ ір нірсе айна тірӘздӘ жеке-жеке уахдеттӘқ аرَّح۪يрҰн, тіухидтӘқ ділелдерӘн шаүҰлҰстҰрҰп к+рсетедӘ. БӘз сол тҚсӘндӘрмеге сӘлтеп &заң міселенӘ ңҰсңа ңайҰрдҰң.
* * * * *
— 30 —

ШӨНШӨ МАҮАМ

[Б&л тарауда тіухидтӘқ Қш "кҚлли" белгӘлерӘ ңҰсңаша баÇндалмаң]

УахдеттӘқ рас і бӘр м екенӘн ділелдейтӘн ділелдер, белгӘнҰшандар, айүаңтар сансҰз к+п. Ондай мҰқдаүан айүаңтар "Сираджин-Н&рда" жан-жаңтҰ баÇндалүандҰңтан осҰ "ҚшӘншӘ тарауда" тек Қш "кҚлли" айүаүҰн ңҰаламнҰүана баÇндаудҰ ж+н к+рдӘк.

БӘрӘншӘ белгӘ, бӘрӘншӘ айүаң:>وَحْدَهُ с+зӘ сонҰқ нітижесӘ болмаң. Юр нірседен уахдеттӘ байңауүа боладҰ. Ал, уахдет болса бӘр УахидтӘ Çүни бӘр ң&дреттӘ ділелдейдӘ, сонҰ мегзейдӘ. Иі, бӘрлӘгӘ бар, тй сонҰӘр зат наңтҰ тҚрде бӘр шебердӘқ ңолҰнан шҰңңандҰүҰн к+рсетедӘ. БӘрлӘк болса ілбетте, ол бӘреудӘқ ӘсӘ. БарлҰң нірседе бӘрлӘк байңаладҰ, олай болса мӘндеттӘ тттӘ таӘреудӘқ, жалүҰз бӘр ң&дреттӘқ ӘсӘ, сонҰқ үана +нерӘ екенӘ с+зсӘз.

Иі, мҰна үаламдҰ мҰқдаүан бӘрлӘктер ңабаттар секӘлдӘ ңаптап орап алүан, бейне бӘр ашҰлҰп жатңан кҚлте жапҰрҰ баÇнтірӘздӘ. ТӘптӘ, АллаҒтҰқ есӘмдерӘ мен жалпҰүа ортаң ӘстерӘ ңанша болса сонша уахдет киӘмдерӘн оранҰп киӘнген алҰп адам десе боладҰ. ТӘптӘ, жаратҰлҰстҰқ ңанша тҚрӘ болса сонша тал, б&таңтарҰна уахдңашҰң бӘрлӘктер ӘлӘнген "жаратҰлҰс аүашҰ" деуге боладҰ. СебебӘ, үаламнҰқ басңарҰлу зақ-тісӘлӘ бӘр, &йҰмдастҰрҰлуҰ бӘр, салтанатҰ бӘр, тақбаӘз кер, осҰлай санай берсе мҰқүа дейӘн бӘрлӘктер шҰүадҰ. Эім, үаламдҰ шҰр айналдҰрҰп басңарҰп т&рүан ИліҒи есӘмдер мен Әстер де бӘр бола т&ра ірңайсҰсҰ үаламдҰ немесеАл, жіірсенӘ ңамтҰп жатҰр Çүни ӘшӘнде ңҰзу ж&мҰс Әстеп жатңан хикмет бӘр, +зара жірдем бӘр, реттеу тісӘлӘ бӘр, асҰрау ідӘсӘ бӘр, м&ңтаждарүа жірдем етӘп жатңан рахҰмшҰлҰң бӘр, ол ра, шексҰңтҰқ к+рӘнӘсӘ Çүни тіттӘ сумен суарушҰсҰ жақбҰр да бӘр, таүҰсҰн таүҰ, осҰлайша бӘр, бӘр мҰқүа жуҰң бӘрлӘктер табҰладҰ. Сондай-аң, ілемнӘқ ошаүҰ болүан КҚн де бӘр,айаң, болүан Ай да бӘр, аспазшҰсҰ болүан от та бӘр, ңажеттӘ заттар саңтайтҰн ңоймасҰ тау да бӘр, бау-баңшанҰ суаратҰн суарушҰсҰ бӘр, осҰлай жалүаса беретӘн бӘрлӘктер мҰқүа жуҰң.

— 31 —

СонҰмен, ілемнӘқ м&нша уахдеттер Çүни бӘрлӘктер ш&ңҰп ашҰң тҚрде бӘр Уахид-Ә ЮхадтҰ Çүни бӘр АллаҒтҰ меқзеп, ОнҰ к+рсететӘн наңтҰ айүаң болҰп саналадҰ. Эім, ілемдегӘ ÊлементтердӘқ, саналуан тҚрлердӘқ ірңайсҰсҰ &ңсас, бӘрегей болуҰмен ңатар жер жҚзӘн ңамтуз байлӘнӘқ ӘшӘне бӘрӘ кӘрӘп араласуҰ, матаса байланҰсуҰ, тӘптӘ бӘр-бӘрӘне жірдемдесе топтасуҰ; ілбетте олардҰқ ңожайҰнҰ, иесӘ, шебер &стасҰ бӘр , с+зд к+рсетедӘ.

ЕкӘншӘ белгӘ жіне айүаң.>Б&л لَا شَر۪يكَ لَهُ с+зӘн нітиже бередӘ. БҚкӘл ілемде зірреден бастап ж&лдҰздарүа дейӘн ірнірсенӘқ кемшӘлӘксӘз толҰң лемнӘқ, +те реттӘ, діл +лшемдӘ ідӘлетпен жаратҰлуҰ.
Иі, керемет реттӘлӘк, ділме-діл +лшем тек уахдет арңҰлҰ болмаң, уахдет болүанда үана жҚзеге аспаң. БӘр Әске бӘрнеше ңол араласса тіртӘп б&зҰлҰп, Әс жҚзе асгенӘм;мҰс +нбей ібден шатасадҰ. Һаламда жҚйе мен тіртӘптӘқ ңаншалҰңтҰ керемет екенӘне бӘр ңара! Ол, мҰна ілемдӘ тамаша зіулӘм сарайүа айналдҰрҰп жӘберген. БӘр кӘрпӘшӘнӘқ +зӘ бӘр сарай секӘлдӘ шебер, кҚштӘ +нермен жасалүан. ЖҚйе мен тіртмдҰ, жмдӘ бӘр ңалаүа &ңсатҰп, онҰқ кӘрӘсӘ мен шҰүҰсҰ жіне ңҰмбат байлҰңтарҰ мен азҰң-тҚлӘгӘ үайҰп пердесӘнӘқ артҰнан +те жҚйелӘ тҚрде діл уаңтҰлҰ ірӘ кҚтпеген жерден берӘлуде. ЖҚйе, ілемдӘ тамаша, тақүажайҰп бӘр кӘа ірӘ айналдҰрүанҰ сондай, ірбӘр ірпӘ жҚз жол маүҰна бӘлдӘредӘ, ал ірбӘр жолҰ жҚз беттӘк, ірбӘр бетӘ бӘр кӘтап, бӘр кӘтабҰ жҚз кӘтаптҰң маүҰнанҰ ңамтидҰ. ЮрбӘр кӘтабҰ, параүҰ, жолҰ, с+зӘ, ірӘпӘ +зара тҰүҰз бап айтстҰ, бӘр-бӘрӘн меқзейтӘндей бӘр т&тас. Эім, мҰна тақүажайҰп жҚйелӘ реттӘлӘктӘқ кемелдӘгӘне ңара! АлҰп ілемдӘ тап-таза, мідени +ркениеттӘ ң, ісӘрӘптӘ тазалҰүҰна м&ңиÇт ңаралатҰн тамаша сарай, тӘптӘ жетпӘс тҚрлӘ к+йлектӘ ңабат киген ң&ралай ңҰз, жетпӘс пердеге оранүан гҚл шешегӘ секӘлдӘ пік, таза. ЕндӘ керемет жҚйе мен пік тазалҰңпен ңоса діл +лшемдӘ, шексӘз ідӘлесҰп, ера! МҰқ есе Қлкейткен кезде үана к+рӘнетӘн кӘп-кӘшкене жіндӘктердӘ сондай-аң, мҰқ есе жер шарҰнан Қлкен ж&лдҰздар мен КҚндердӘ ілгӘ діл +лшеммен м+лшерӘн наңтҰ таүайҰндап, оларүа ңажеттӘ барлңауҰшусесӘн толҰң ңамтамасҰз етӘлуде. ЮлгӘ кӘп-кӘшкене жаратҰлҰс жақаүҰ алҰп болмҰстармен бӘрге осҰ ідӘлет таразҰсҰнҰқ алдҰнда бӘрдей, еш айҰрмасҰ жоң, тепе-теқ. سَكَ﴾ , аспандаүҰ алҰп денелердӘқ кейбӘрӘ бӘр сітке тепетеқдӘктӘ жоүалтса ілемнӘқ жҚйесӘн б&зҰп, ңиÇмет ңайҰм болүандай астан-кестен болар едӘ.
— 32 —

Эім, мҰна керемет жҚйе мен тазалҰңңа, хайуалшеммен жасалүан жаратҰлҰстҰқ керемет к+зтартар ісем де ідемӘлӘгӘне ңара! Сол арңҰлҰ мҰна алҰп ілем +те тамаша мейрам, керемет к+рме жк иеледӘ үана гҚлдер ашҰлҰп жатңан жақа к+ктемге &ңсайдҰ. ЖалпҰ к+ктемдӘ гҚл шоүҰ Әспеттес жаратҰп ірбӘр к+ктемдӘ маусҰмҰна ңарай ашҰлҰп жабҰлатҰн ісем безендӘрӘлген гҚлдей с&лу жаратадҰ. К+ктем кезӘнде ірбӘр гҚлдӘ сан-алуан тҚрдрҰна сҰртҰп ңоÇдҰ. Иі, ісемдӘгӘ мен к+ркемдӘгӘне шек жоң ИліҒи есӘмдердӘқ ң&дретӘмен ілемдегӘ ірбӘр т&ңҰмдас тҚр, ірбӘр жеке т&лүа +з ңабӘлетӘне ңарай ісемдӘкке б+ленгенӘ сонша, Худжат-ул Ислам ИмамселесӘи ол туралҰ бҰлай деген екен:

لَيْسَ فِى الْاِمْكَانِ اَبْدَعُ مِمَّا كَانَ

Çүни "Юлемде мҰна жаратҰлҰстан артҰң, б&дан да керемет нірсе кезҚйӘншӘу мҚмкӘн емес!".

МӘне, осҰ ауңҰмдҰ да тартҰмдҰ ісемдӘк, жаппай тақүажайҰп тазалҰң жіне ділме-діл +лшем, сондай-аң, барлҰң жаңтҰ ңамтҰп жатңан жҚйе мен тіртӘп уахдет пен тіухидтӘқ б&лтартпас ділелӘ, сонҰқ наңтҰ айүаүҰ. Б&л, тқ ӘсӘ те жарҰң ңалайша к+ктегӘ КҚндӘ к+рсетедӘ. Діл сол секӘлдӘ тӘптӘ, одан да жарңҰн тҚрде айүаң болҰп саналадҰ.

[ТаңҰрҰпңа ңатҰстҰ +те мақҰздҰ екӘ тармаңтҰ с&раңңа +те ңҰсңа да н&сңезӘнедтӘ жауап.]

С&раңтҰқ бӘрӘншӘ тармаүҰ: Жақа бҰлай дедӘқӘз: "ЮлемнӘқ барлҰң жерӘн ісемдӘк, ідемӘлӘк, с&лулҰң, ідӘлдӘк жайлаүан". АлайдажауапталдҰмҰзда болҰп жатңан м&нша пілекеттерге, аурусҰрңау, ңиҰншҰлҰңтарүа, +лӘм-жӘтӘмге не дейсӘз?

ЖауабҰ: К+птеген ідемӘлӘктердӘқ айңҰндалуҰна Çки нітиже беруӘнуру-сҰп болатҰн жамандҰң айналҰп келгенде жаңсҰлҰң саналадҰ, ол да ідемӘ.

Ал, к+птеген ідемӘлӘктӘқ к+рӘнбеуӘне не жасҰрҰнҰп ңалуҰна себеп рубубин Әс-шара Çүни жамандҰңтҰқ алдҰн алҰп, жоң ңҰлу бӘр үана жамандҰң емес, білкӘм ңанша жаңсҰлҰң болуҰ мҚмкӘн болса, сонша жамандҰң болҰп саналадҰ.

МҰсалҰ, салҰстҰрмалҰ тҚрдегӘ бӘр жамандҰң, егер болмаса жаж м&сҰтҰқ аңиңатҰ ашҰлмай бӘр жаңтҰ болҰп, жаңсҰлҰңтҰқ к+птеген дірежелерӘ к+рӘнбей ңаладҰ. Ал, бӘр жамандҰңтҰқ болуҰ арңҰлҰ жаңсҰлҰңтҰқ к+птеген міртебелерӘ к+рӘнӘс табадҰ. Үалай,

— 33 —
суҰң арңҰлҰ жҰлудҰқ дірежелерӘ الْمَلарақүҰлҰңпен жарҰңтҰқ тҚрлерӘ анҰңталадҰ, діл солай да азүантай жамандҰң пен кӘшкене зиÇн, білелер мен ңиҰншҰлҰңтар арңҰлҰ кҚллӘ жаңсҰлҰңтар, мол пайдалар, Қлкен нҰүметтер, тамаша ісемдӘктер к+рӘнӘсаң, АлҰ. Демек, жамандҰңтҰқ жаратҰлуҰ шер (жаман) емес, ңайҰр (жаңсҰ). ЯйткенӘ, нітижелерӘнӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘ жаңсҰ, тиӘмдӘ болуда. Иі, жауҰн-шашҰннан зиÇн шеккен аңҰмаң, АллаҒтҰқ жарҰлңауҰ болүан жақбҰрдҰқ ңҰруар пайдаларҰанҰмдаа шҰүарҰп, жауҰншашҰндҰ жаман деуге аңҰсҰ жоң.

ЕндӘ, +мӘрде кездесетӘн аÇңталу, бӘту, +лӘмдӘ алайҰң. ЖиҰрма Т+ртӘншӘ Мектубта олардҰқ бірӘ де, жалпҰүа ортаң рахҰм жіне бір "хафитҰп жатңан жарҰлңау жіне жаңсҰлҰңңа ешңандай ңайшҰлҰүҰ жоң екендӘгӘ, тӘптӘ солай болуҰн талап ететӘнӘ +те ңуаттҰ да наңтҰ айүаңтармен ділелденген болатҰн. ТӘптӘ, шайтан да адамзаттҰқ онҰқ а тҚрткӘ болҰп, бісекеге ңабӘлеттӘ арттҰрҰп кҚреске себеп болатҰндҰңтан онҰқ да жаратҰлуҰ ңайҰрлҰ, осҰ т&рүҰдан пайдалҰ. Жіне де, кҚпӘрлӘгӘмен бҚкӘл жаратҰлҰстҰқ ң&Ә айҰп ңол с&үатҰндҰңтан, ар-намҰсҰн ңорлайтҰндҰңтан шайтандҰ жіҒаннамүа тастап азаптау да орҰндҰ. Басңа кӘтаптарҰмда б&л таңҰрҰп жан-жаңтҰ толҰң тҚсӘндӘрӘлгендӘктен ңазӘр ңҰсбҰлатҰҰрдҰң.

С&раңтҰқ екӘншӘ тармаүҰ. {(СӘлтеме): Б&л екӘншӘ тармаңтҰқ жауабҰ +те мақҰздҰ. К+птеген кҚдӘккҚміндардҰ жоÇдҰ.} ЖарайдҰ, шайтанүа, кіпӘрге ңатҰстҰ айтңан б&л жауабҰқҰздҰ жалпҰ алүанда д&рҰс деп ңабҰлдайҰң. Ұ бар Жімил-Ә М&тлаң, Рахим-Ұ М&тлаң, Хайр-Ұ М&тлаң Зат-Ұ Һани-Ұ Аліл-ұтлаң АллаҒ Таүала нелӘктен бейшара жеке т&лүалардҰ білеге &шҰратҰп, ңиҰндҰңңа, ңасӘретке салҰп ңоÇдҰ?

ЖауабҰ: ЮудҰна ңанша жаңсҰлҰң, ісемдӘк, нҰүмет болса бірӘ тӘкелей Жімил уа Рахим АллаҒтҰқ рахҰм ңазҰнасҰнан шҰүадҰ, ОнҰқ ңалауҰмен, арнайҰ жарҰлңауҰмен боладҰ. Ал, білелер мен ңасӘрет, жамандҰңтар болса, РубубиÇттҰқол секнатҰнҰқ "адетуллаҒ" деп аталатҰн жіне "кҚлли ираденӘқ" уікӘлдерӘ болүан жалпҰүа ортаң, кҚлли зақдардҰқ к+птеген нітижелерӘнен бӘреқ-сар жіне ижесӘ болүандҰңтан жіне бӘзге жаүҰмсҰз к+рӘнген ол нірселер ілгӘ кҚлли зақдардҰқ азүантай талабҰ болүандҰңтан, ілбетте ондай жалпҰүа ортаң кҚлли жаңсҰлҰңтарүа &йҰтңҰ болатҰн зақдҰлңтардҰқ

— 34 —
болуҰ, саңтайӘн дене оүан мойҰнс&нҰлуҰ ңажет. Сол ҚшӘн м&ндай азүантай жаман нірселердӘқ де жаратҰлуҰ зақдҰ ң&бҰлҰс. БӘраң, ілгӘ азүантай, ңасӘреттӘ, жаүҰмсҰз нітижЖалпҰ байланҰстҰ АллаҒ ТаүаланҰқ арнайҰ к+мегӘ, жекеше жарҰлңауҰ болатҰнҰ хаң. ЮлгӘ, зиÇнүа &шҰрап, ңасӘрет шеккен ң&лдарҰнҰқ д&үасҰна, білеге &шҰраүан пенделерӘнӘқ мӘніжаттарҰна діл уаңҰтҰндا عَلّрӘп ірдайҰм ң&тңарҰп отҰрадҰ. ОсҰлайша, +зӘнӘқ "Фаил-Ұ М&хтар" Çүни не ңаласа сонҰ ӘстейтӘн, ерӘктӘ екенӘн, ешкӘмге тіуелсӘз, ірнірсе +зӘнӘқ ңалауҰна байланҰстҰ екенӘн жіне біне сазақдҰлҰңтар да ірдайҰм онҰқ ерӘк пен ңалауҰна тіуелдӘ екенӘн, сондай-аң сол зақдардҰқ ңҰспаүҰнда ңалҰп ңиналүан жандарүа +зӘнӘқ "Рабб-Ұ Рахим" атҰмен медет берӘп, мейӘрӘк+птепңамңор болҰп +зӘнӘқ к+ркем есӘмдерӘнӘқ шексӘз сіуле-шуаңтарҰн к+рсететӘнӘн жіне сол ҚшӘн шексӘз алақ ашҰп ілгӘ "кҚлли адетуллаҒ" зақдарҰна мҚмкӘндӘк жасайтҰнҰн, сонҰмен ңатар ілгӘ жалпҰүа ортаң зақдардҰСосҰн,Әр ерекше жаүдайларҰна байланҰстҰ, Ғім жаүҰмсҰз азүантай нітижесалдарүа ңатҰстҰ ерекше ңамңорлҰң, жеке Әлтипат жасап Çүни +зӘн жаңсҰ к+ргӘзу ҚшӘн ірңайсҰсҰнн &ңсарӘм ңаңпаларҰн ашҰң ңалдҰрадҰ. ТіухидтӘқ екӘншӘ осҰндай белгӘ-нҰшандарҰ туралҰ "Сирадж-ун Н&рдҰқ" жҚздеген жерӘнде баÇндалүандҰңтан ізӘрге жій бӘр меқзеп ңоÇ салдҰң.арларҰӘншӘ айүаң пен белгӘ:>ҮазӘр لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ с+зӘмен ишара етӘлген сансҰз тіухид тақбаларҰ туралҰ баÇндалмаң.

Иі, ірнірседен Çүни ҚлкендӘ-кӘшӘлӘ, жалңҰ- Хикме зірреден бастап сонау ж&лдҰздарүа дейӘн барлҰң нірседен Юзіл мен Юбід С&лтанҰ АллаҒтҰқ бар екенӘн, бӘреу екенӘн к+рсететӘн белгӘнҰшандар байңаладҰ. Б&л, айналардан КҚннӘқ сіулесӘ к+рӘнетӘнӘ секӘлдӘ ң&бҰлҰс. М&ндай тақба-белгӘлер туралҰ "денесӘ-ун Н&р" кӘтабҰнда к+птеп баÇндалүандҰңтан ізӘрге ңҰсңа ишарамен меқзеп ңана ңоÇмҰз.

БҰлайша: БҚкӘл ілемдегӘ болмҰстҰқ +з-+зӘне немесе жалпҰ тҚрлердӘқ +зара бӘр-бӘрӘне к+мектесуӘ, Қйлесе &жҰмдасуҰ, +зара &ңсастҰүҰ, , одан-ң&ралас орналасуҰ, бірӘ-бірӘ жиналҰп Қлкен к+лемде алҰп уахдеттӘқ тақбасҰ болҰп саналадҰ. Сондай-аң, жер жҚзӘнде тӘршӘлӘк ететӘн хайуандар мен +сӘмдӘктердӘқ т+рт жҚз мҰқ тҚрӘнен ң&ралүан Субхани армиÇнҰқ сп-бӘлулӘ тамаңтарҰ, ңару-жараңтарҰ, киӘм-кешектерӘ, таүҰлҰм мен демалҰсңа шҰүу мерзӘмдерӘ +те жҚйелӘ тҚрде жҚзеге асуда. ЕшңайсҰсҰн &мҰтпай,

— 35 —

бӘрде-бӘрӘн шатастҰрмай бірӘнӘқ діл уаңҰтҰнда берӘлуӘ ол да +зӘндӘк тіухидтӘқ тақбасҰ. Сондай-аң, ірбӘанҰ к+нҰқ жҚзӘне, бет ілпетӘне басңалардан б+лек +згеше етӘп ерекше тақба ңойҰлуҰ, ол да +зӘнше бӘр уахданиÇттҰқ тақбасҰ. Сол секӘлдӘ ірбӘр жаратҰлҰстан ол мейлӘ шаүҰн, мейлӘ жалпҰ болсҰн жеке-жеке тіухидтӘқ тақбасҰн байңауүа боладҰ. тҚрде болмҰстҰқ бойҰнан Қлкен Çки кӘшӘ, аз не к+п жеке-жеке іхадиÇттҰқ м+р-тақбасҰн к+руге боладҰ. ЮсӘресе, тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ бойҰндаүҰ ИліҒи тақбалар тҰм жарңҰн к+рӘнедӘ. ТӘптӘ, ірборнҰнадҰнҰқ +зӘ бҚкӘл болмҰсҰмен тіухидтӘқ тақбасҰ, ірңайсҰсҰ уахдеттӘқ м+рӘ, жеке-жеке "СамадиÇттҰқ" белгӘ-нҰшанҰ болҰп табҰладҰ.

Иі, ірбӘр гҚл, ірбӘр жемӘс, ірбӘр жапҰраң, ірбӘр +сӘмдӘк, ірбӘр жануар "ЮхадиÇттҰқ" тақбасҰ, "Самадиармен м+рӘ саналадҰ. ЮрбӘр аүаш жеке-жеке Раббани хат, ірбӘр жаратҰлҰс жеке-жеке Рахмани кӘтап, ірбӘр бау-баңша жеке-жеке Субхани жарлҰң секӘлдӘ. Ол аүаш дейтӘн хатңа гҚлдердӘқ санҰнша м+р басҰлүҰнба! мӘстерӘ санҰнша белгӘ, жапҰраңтарҰ ңанша болса сонша тақбалар жазҰлүан. ЖаратҰлҰстҰқ ірбӘр тҚрӘн бӘр кӘтап десек ол тҚрдӘқ ңанша санҰ болса сонша тантап кӘтҰн м+р-тақбалар ңойҰлүан. ЮлгӘ баубаңша дейтӘн жарлҰңңа +зӘнӘқ с&лтанҰн танҰстҰратҰн, ол туралҰ маүл&мат беретӘн бауда ңанша +сӘмдӘк, аүаш, хайуандар болса сонша белгӘ-нҰшандар ңойҰлүан.

ТӘптӘ, ірбӘр аүаштҰқ алүашңҰ жаүд мӘнден соқүҰ халӘне, сҰртңҰ пӘшӘне мен ӘшкӘ ң&рҰлҰсҰна Жаратңан Ие +зӘнӘқ

هُوَ الْاَوَّلُ وَالْاٰخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ

Çүни "ЮУУЮЛ", "АХИР", "ЗАХИР", "БАТұН" есӘмдерӘн ң&мар,тӘн тіухидтӘқ т+рт м+рӘн басңан.

ЕндӘ, «Юууіл» есӘмӘ арңҰлҰ ишара етӘлгенӘндей, ірбӘр жемӘс аүашҰнҰқ алүаш негӘзӘ саналатҰн дінегӘн аӘнӘк б{(СӘлтеме): Б&рҰннан берӘ халҰң ауҰзҰнда келе жатңан м&ндай бӘр с+з бар: "Дінектен +сӘп шҰңңан!". Б&л с+з осҰ рисаленӘқ авторҰна үайби ишара деуге болар. ЯйткенӘ, Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметшӘ саналатҰн кӘсӘ Ү&раннҰқ н&рфійзӘмен діӘз жҰлктерден, гҚл-шешектерден тіухидке апарар екӘ маүрифат миүражҰн тауҰп табиүат жараттҰ деушӘлердӘқ батҰп кеткен жерӘнен абҰлхаÇт (+мӘр суҰн) тапңан. Ол діннен аңиңатңа, маүрифат н&рҰна ңолҰ жеткен. ОсҰ екӘ нірсенӘқ Çүни дін мен гҚл-шешектӘқ не жаң кездесуӘнӘқ хикмет-сҰрҰ осҰ болса керек.} Ол бӘр сандҰңша Әспеттес, онда аүаштҰқ баүдарламасҰ, мазм&нҰ,

— 36 —

жоспарҰ саңтаулҰ немесе кісӘпорҰн сҰңҰлдҰ, аүаштҰқ ңажеттӘ заттасса үдӘрӘледӘ, Çки машина секӘлдӘ +те кҚрделӘ алүҰ шарттарҰ мен кӘрӘс-шҰүҰсҰ сол жерде реттеледӘ.

ЕндӘ «Ахир» есӘмӘмен ишара етӘлгенӘндей, ірбӘр аүаштҰқ нітижесӘ, жемӘсӘ онҰқ анҰңтамасҰ секӘлдӘ, сол аүаштҰздӘ ңаайҰн, тҚр-сипатҰн, бейне-пӘшӘнӘн, т&ңҰмҰн ңамтидҰ немесе баÇндама сҰңҰлдҰ аүаштҰқ атңарар мӘндетӘн, ерекшелӘктерӘ мен ңасиетӘн, нендей пайдасҰ бар екенӘн баÇндайдҰ немесе тҚйӘн секӘлдӘ аүаштҰқ +зӘ тектес т&ңҰмдастарҰн, жалүасҰн ілгдемӘлӘстӘқ ӘшӘндегӘ дінектер арңҰлҰ баÇндайдҰ, хабар бередӘ.

ЕндӘ, «Захир» есӘмӘ арңҰлҰ ишара етӘлгенӘндей, ірбӘр аүаштҰқ бейне-пӘшӘнӘ тамаша тӘгӘлген к+йлек тірӘздӘ. Ол, аүаштҰқ тал, б&таңтар сол сл +лшеп, бойҰна шаңтап пӘшӘлген. ОнҰқ керемет, +лшемдӘ жасалүанҰ сондай ілгӘ аүаштҰ кӘтапңа немесе бӘр хатңа, бӘр +леқге &ңсатҰп жӘберген.

ЕндӘ, «БатҰн» есӘ&лҰмдҰишара етӘлгенӘндей, ірбӘр аүаштҰқ ӘшӘнде керемет зауҰт, +ндӘрӘс ж&мҰс Әстеп т&рүандай, ол аүаштҰқ барлҰң б+лшектерӘн, аүзаларҰн ң&растҰрҰп, басңарҰп, &йҰмдастҰрҰп, нізӘк т болашен +лшегендей барлҰң б+лшектерге жеке-жеке ңажеттӘ заттардҰ ҚлестӘрӘп, ризҰң несӘбелерӘн жҚйелӘ тҚрде б+лӘп ңамтамасҰз етумен ңатар, еқ тақүаларлҰүҰ осҰ Әс-ірекеттер найзаүайдай жҰлдам жҚзеге асуда жіне саүаттҰқ ж Алайддей жҚйелӘ де жеқӘл жіне алҰп армиÇнҰқ б&йрҰң алүанда ш&үҰл тҚрде жаппай ңозүалатҰнҰ секӘлдӘ ілгӘ тақүажайҰп +ндӘрӘс аңаусҰз ңҰзу ж&мҰс Әск+зден

СонҰмен, ірбӘр аүаштҰқ бастамасҰ сандҰңша, баүдарлама жазҰлүан ң&тҰ, ал соқҰ баÇндама, жаратушҰсҰ туралҰ хабар беретӘн анҰңтама, ал сҰртҰ боиетю(темӘ к+йлек, &стасҰн дірӘптейтӘн тамаша тӘгӘлген киӘм, ал ӘшӘ болса +ндӘрӘс секӘлдӘ жасаүан ИесӘн жарнамалайдҰ, бейне бӘр зауҰт, фабрика. ОсҰ аталүан т+рт жаүҰ бӘр-бӘрӘмен тҰүҰз байланҰста жіне т+ртеу жалпҰса Қлкен м+р-тақба, тӘптӘ исм-Ә Аүзам к+рӘнедӘ. Соүан ңарап, бҚкӘл ілемдӘ басңарҰп т&рүан Сани-Ұ Уахид-Ә Юхаддан басңасҰ б&л ӘстердӘ жасай алмайдҰ. Жіне осҰ аүаш мҰсалҰ секӘлдӘ ірбӘдӘк режануардҰқ да алүаш бастамасҰн, соқҰн, сҰртңҰ бейнесӘн жіне ӘшкӘ ң&рҰлҰсҰн алар болсаң, олардҰқ ірңайсҰсҰнан тіухидтӘқ тақбасҰ, уахдеттӘқ м+рӘ, іхадиÇттҰқ белгӘсӘ, уахданиÇттс+зӘн анҰ байңаладҰ.

— 37 —

МӘне, осҰ Қш мҰсалдаүҰ аүашңа салҰстҰра отҰрҰп, ой жҚгӘртер болсаң к+ктем мезгӘлӘ де к+птеген гҚл ашңан бӘр аүаш деуге боладҰ. КҚз мезгӘлӘне аманат ретӘнде тапсҰрҰлүан т&ңҰмдар, дінектер, дай алар манаүҰ айтңан "Юууіл" есӘмӘнӘқ тақбасҰн к+рсетсе, ендӘ жаз мезгӘлӘнде аүҰл-тегӘл т+гӘлӘп жатңан жемӘс-жидектер мен к+к+нӘстер "Ахир" есӘнда "хм+рӘн, ал к+ктем мезгӘлӘ болса ң&лпҰрүан ңабат-ңабат киӘнген к+йлектер "Захир" есӘмӘнӘқ тақбасҰн к+рсетсе, к+ктем кезӘнде, жердӘқ ӘшӘнде ңҰзу ж&мҰс Әстеп жатңан "Самадани" +ндӘрӘстер, фабрикалар, б&рңҰлдап ңайжҚйелӘтңан Рахмани ңазандар жіне тамаңтар ізӘрленӘп жатңан Раббани асханалар; МӘне б&лар АллаҒ ТаүаланҰқ "БатҰн" есӘмӘнӘқ м+рӘн к+рсетедӘ. ТӘптӘ, ірбӘр жаратҰлҰстҰқ тҚрӘ, міселен адамзат ол да бӘр аүк аÇттӘздӘ. ТамҰрҰ мен т&ңҰмҰ +ткен заманда, жемӘстерӘ мен нітижелерӘ болашаңңа ңарай жайҰлүан. ОнҰқ да +зӘндӘк т&рмҰс тӘршӘлӘгӘ, т&ңҰмҰн Çүни &рпаүҰн жалүастҰратҰн +те кҚрделӘ жҚйесӘ, ереже-зақдҰлҰңтарҰ бар. СонҰмен ңатар, осҰатҰлуҰгӘ жаүдайҰнҰқ +зӘнде +зӘндӘк тӘршӘлӘгӘ мен жалпҰүа ортаң тӘршӘлӘк зақдарҰ бар. Сол зақдардҰқ ҚкӘмӘмен тіухидтӘқ м+рӘн к+рсетедӘ. СҰрттай бей-берекет секӘлдӘ к+рӘнгенмен негӘзӘнде "УахдеттӘқ" тақбасҰ байңаладҰ. АдамдардҰқ шҰ кеқ, Ұң хал-ахуалдарҰнҰқ астарҰнда "таүдҰр" деген ңаза мен ңадердӘқ зақ-ережелерӘне сай "УахданиÇттҰқ" м+р-тақбаларҰ к+рӘнедӘ.

— 38 —

СЯЗДӨҢ СОҢұ

[ТіухидтӘқ сҰрҰмен ИманнҰқ басңа да шарттарҰна жеке-жеке арнайҰ с+здермен ңҰсңа ишарбаңи амҰз.]

Уа, үапҰл адам! К+зӘқдӘ аш, ойлан! Б&л рисаленӘқ Қш тарауҰнда баÇндалүан "тіухидтӘқ" Қш жемӘсӘ, Қш талабҰ, Қш айүаүҰ деген маүҰналардҰ ой елегӘнен +ткӘз! МҰна ілемдӘ басңарҰп т&рүан жіне еқ болмашҰ н даүҰанҰқ +зӘн, оүан азүана шҚкӘршӘлӘктӘқ +зӘн назардан тҰс ңалдҰрмайтҰн жіне шҰбҰннҰқ ңанатҰ секӘлдӘ жій бӘр +нердӘқ +зӘн басңаларүа бермейтӘн жіне еш нірсеге бейжій ңалмайтҰн жіне +те ңарапайҰм дінекке бҚтӘн аүаштайлтӘргеа-мӘндет пен хикметтер жҚктеген жіне +зӘнӘқ "рахман", "рахҰм" жіне хикмет иесӘ екенӘн ірбӘр +нерӘмен сездӘрӘп отҰрүан жіне +зӘн ірбӘр себеппен танҰстҰрүан жіне іртҚрлӘ нҰүметтермен +зӘн жаңсҰ к+ргӘзетӘн бӘр Сани-Ұ Үадир, Хаким уа Алим р мен ілемдӘ рухани тҚрде жайлап, ңамтҰп жатңан "М&хаммедиÇ" дейтӘн аңиңаттҰқ (с.а.у.) ісем к+ркемдӘгӘне, Ахмеди (с.а.у.) тісбихатңа, дӘн ИсламнҰқ н&рҰна бейжай, немң&райлҰ ңалуҰ істе мҚмкӘн бе?

Сондай-аң, +зӘнӘқ бҚкӘл жаратңандарҰн с&лу иетӘ ҚӘрӘп, кҚллӘ жаратҰлҰстҰ жаппай сҚйсӘндӘрӘп, ілемдӘ жарҰң ңҰлүан жіне аспан мен жердӘ ңозүалҰсңа келтӘрӘп "Рисалет-Ә АхмедиÇ" Çүни жер шарҰнҰқ жартҰсҰн, адамзаттҰқ бестен бӘр б+лӘгӘн он т+рт үасҰр бойҰ ҚздӘксӘз басңарҰп,тңан іанатҰ жалүасҰп жатңан жіне рухани ҚстемдӘгӘ Халиң-Ұ Кайнат атҰнан Çүни үаламдҰ жаратңан АллаҒтҰқ атҰмен жалүасҰп жатңан "Рисалет-Ә АхмедиÇ" Çүни М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰ ілгӘ Шеберондай-тҰқ еқ мақҰздҰ маңсатҰ, жарңҰн н&рҰ, ауңҰмдҰ айнасҰ болмауҰ істе мҚмкӘн бе? Сондайаң, М&хаммед (с.а.у.) секӘлдӘ діл сол аңиңатңа ңҰзмет етке б&л ма да інбиÇлар сол Сани (Шебер) АллаҒтҰқ жӘберген елшӘлерӘ, достарҰ, ңҰзметшӘлерӘ болмауҰ істе мҚмкӘн бе? Жоң! ЮнбиÇлардҰқ м&үжизаларҰ ңанша болса сонша жоң, мҚмкӘн емес!

ТаүҰ дааңтай,а салҰп к+рейӘк! Тал, б&таң секӘлдӘ еқ &саң нірселердӘ жҚздеген хикметпен, жемӘс-пайда беретӘндей етӘп жаратңан жіне +зӘнӘқ рубубиÇтҰн керемет хикметтермен, жалпҰүа ортаң рахҰмшҰлҰңпен танҰстҰрҰп, жаңсҰ к+ргӘзген Халиң-Ұ

#и &лҰ им-Ұ Рахим, ң&дретӘне оп-оқай тӘптӘ к+ктемдӘ жарату секӘлдӘ жеқӘл хаширдӘ Çүни аңҰреттӘ жаратпай, баңҰт ілемӘн ашпай, +зӘнӘқ мол хикметӘн, шексӘз рахҰмҰн, тӘптӘ &лҰң рубубиÇтҰн, кемелдӘгӘн жоңңа шҰүара т&раүартуҰ істе мҚмкӘн бе? ЯзӘнӘқ +те жаңсҰ к+рген сҚйӘктӘ пенделерӘн міқгӘге жоң ңҰлҰп, жойҰп жӘберуӘ мҚмкӘн бе? Жоң! Юсте мҚмкӘн емес! Ондай м&тлаң Жімал иесӘ к+ркем Ү&дрет м&ндай м&тлаң жамандҰң жасаудң бірӘсӘз пік, мҚлде ада.

заңтау бӘр тҚсӘндӘрме:

Хаширге байланҰстҰ бӘр с&раң:

ҮасиеттӘ Ү&ранда к+п ңайталанатҰн:

اِنْ كَانَتْ اِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً
нӘндейَمَٓا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ

аÇттарҰ бҰлай дейдӘ: лҰ хашир Çүни ңайта тӘрӘлу бӘр сітте жҚзеге асадҰ. ТаÇз аңҰл болса м&ндай шексӘз тақүажайҰп, теқдесӘ жоң міселенӘ толҰң ңабҰлдауүа &йҰтңҰ болар к+рнекӘ бӘр мҰсал с&райдҰ.шҰ), РуабҰ: М&нда Қш міселе бар. Хаширде рухтардҰқ денеге оралуҰ, сосҰн денелердӘқ тӘрӘлуӘ, сосҰн денелердӘқ ңайта жаратҰлуҰ бар.

БӨРӨНШӨ МЮСЕЛЕ:>РухтардҰқ денеге оралуҰна мҰсал; Яте тіртӘптӘ армиÇнҰқ жауҰнгерлерӘ тҰнҰүу ҚшӘна иманаңңа тарап кеттӘ делӘк. ЖақүҰрүан кернейдӘқ зор дауҰсҰмен іп-сітте орҰндарҰна келӘп сап тҚзеп т&ра ңалмай ма! Иі, Исрафил перӘштенӘқ сҚрӘ іскери кернеере алор болүанҰ секӘлдӘ, "ібід" ілемӘнде, зіррелер хілӘнде "ізіл" тарапҰнан: اَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ (Мен сендердӘқ РаббҰқ емеспӘн ба?" деген імӘрдӘ естӘгенариÇ ңоүан: قَالُوا بَلٰى "Үалу білі!" (Юрине, солай!) деп жауап берген рухтар, ілбетте армиÇнҰқ жауҰнгерлерӘнен ілдеңайда тӘлалүҰш, анаү&рлҰм тіртӘптӘ, мҚлдем мойҰнс&нүҰш. СонҰмен ңатар тек рухтар үана емес барлҰң зірреЖоң, ебхан АллаҒтҰқ армиÇсҰ, онҰқ тӘлалүҰш жауҰнгерлерӘ саналатҰнҰ наңтҰ айүаңтармен "ОтҰзҰншҰ С+зде" ділелденген.

ЕКӨНШӨ МЮСЕЛЕ: ДенелердӘқ тӘрӘлуӘне мҰсал. БӘр Қлкен ңалада мерекелӘк Ү&ран бӘр орталҰңтан жҚз мҰқдаүан Êлектр шамҰн іп-сітте, жарҰңтандҰруүа боладҰ. ТӘптӘ, жер бетӘндегӘ барлҰң лампалардҰ бӘр орталҰңтан, бӘр ңосңҰшпен жа аңҰсҰдҰруүа мҚмкӘндӘк бар. Сонда АллаҒ ТаүаланҰқ Êлектр дейтӘн маң&лҰүҰ жіне дҚниÇ ңонаңҚйӘнде ңҰзметшӘсӘ +зӘнӘқ ЖаратушҰ ИесӘнӘқ

— 40 —
імӘрӘмен белгӘлӘ бӘр жҚйеге сҚйенӘп осҰндай тақүажайҰп ң&бҰлҰсңа ие болҰп жатса, ілбетте Êлектр тірӘздӘ мҰқдаүанالنُّوтшӘлердӘқ мойҰнс&нҰп отҰрүан ИліҒи хикметтӘқ жҚйелӘ зақдарҰмен &лҰ хашир к+здӘ ашҰп ж&мүанша іп-сітте жҚзеге аспаң.
ШӨНШӨ МЮСЕЛЕ:>ДенелердӘқ іп-сітте жаратҰлуҰнҰқ мҰсалҰ; К+ктемде бӘрнеше кҚннӘқ ӘшӘнде адамзаттҰқ санҰнан мҰқ есе к+п кен. РрдҰқ жаппай жапҰраңтарҰмен бӘрге алдҰқүҰ к+ктемдегӘдей лезде, керемет жҰлдам жаратҰладҰ емес пе?! Сондай-аң, аүаштардҰқ гҚл-шешектерӘ, жемӘстерӘ, жапҰраңтарҰ бҰлтҰрүҰ к+ктемдегӘдей +те жҰлдам жаратҰлуҰерӘ ме ділелӘ. ЮрӘ сол ң&бҰлҰстҰқ бастамасҰ ретӘнде дінек пен т&ңҰмдардҰқ, тамҰрлардҰқ кенеттен іп-сітте, жаппай барлҰүҰ бӘрге к+ктепк+геруӘ, жан бӘтӘп тӘрӘлуӘ, ңу сҚйегӘ үана ңалҰп аÇңта т&рүан мҚрде секӘлдӘ бҚкӘл аүаш-талдардҰқ жаназаларاَحَدُүана імӘрмен лезде, +лген соқ тӘрӘлу рас екенӘн бӘлдӘретӘн мҰна:
وَ الْبَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ

с+зӘнӘқ сҰрҰна б+ленуӘ, сондай-аң, сансҰз &саң жіндӘктердӘқ +те шебер тҚрде лезде жан бӘтӘп тӘрӘлуӘ, Ғім онҰқ ӘшӘедтӘқ"бҰндардҰқ хашир болуҰ, ісӘресе тҰнбастан бет-аузҰн, ңанатҰн тазартҰп осҰлайша бӘзге дірет алудҰ, тазалҰңтҰ ескертӘп отҰратҰн, бетӘмӘздӘ сипат&лүалалдҰмҰзда &шҰп жҚрген ңара шҰбҰннҰқ бӘр жҰлдаүҰ санҰ алүаш адамнан бастап ңиÇметке дейӘн жаратҰлатҰн адамнҰқ санҰнан к+п бола т&ра ірбӘр жазда басңа жіндӘктермен ңоса бӘрнеше кҚн ӘшӘнде жаратҰл аттанн берӘлуӘ, ңайта тӘрӘлуӘ, мӘне б&л ң&бҰлҰстар мӘндеттӘ тҚрде ңиÇметте адам +з денесӘмен ңайта тӘрӘлетӘнӘне бӘр үана ділел емес, шҰбҰннҰқ санҰна пара-пар келетӘндей сансҰз ділелдер боп табҰтҰнҰқ Иі, дҚниÇ АллаҒтҰқ хикмет алақҰ, ал аңҰрет ОнҰқ ң&дрет алақҰ. СондҰңтан, дҚниÇда АллаҒтҰқ "Хаким", "МҚріттиб", "МҚрібби" сҰндҰ есӘмдерӘнӘқ талабҰ бойҰнша дҚниÇда жаратҰлҰс бӘршама уаңҰтпен, кезеқдермен, +зӘн жій, тпен жҚзеге асадҰ. Б&лай болуҰн Раббани хикмет керек етедӘ. Ал, АңҰретте болса хикметтен ңараүанда "ң&дрет" пен "рахҰм" айңҰн к+рӘнетӘндӘктен уаңҰтңа, материÇүа, кезеқге, кҚтуге ңажеттӘлӘк болмайдҰ, дене іп-сітте бӘрден жажер шадҰ. Б&л дҚниÇда бӘр кҚнде немесе бӘр жҰлда жасалатҰн Әстер аңҰретте бӘр сітте, к+здӘ ашҰп ж&мүанша дайҰн болатҰнҰна

ҮасиеттӘ Ү&ран: وَمَٓا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ деген
— 41 —

аÇтҰмен ишлса даладҰ. Егер хашир болатҰнҰна Çүни тӘршӘлӘк иелерӘ +лген соқ ңайта тӘрӘлетӘнӘн келесӘ к+ктемнӘқ болатҰнҰ секӘлдӘ анҰң тҚсӘнгӘқ келсе хашир туралҰ жазҰлүан "ОнҰншҰ С+з" бен "ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ С+здӘ" м&ңиÇмеуӘ С Егер, к+ктемнӘқ келетӘнӘ секӘлдӘ аңҰретке сенбесеқ, кел де к+зӘмдӘ ойҰп ал!..

ЕНДӨ ТЯРТӨНШӨ МЮСЕЛЕ; б&л дҚниÇнҰқ ңирап ңиÇмет ңайҰмнйҰм алуҰ. Жер шарҰмҰзүа Çүни ңонаң ҚйӘмӘзге АллаҒтҰқ імӘрӘмен бӘр сітте басңа бӘр планета немесе ң&йрҰңтҰ ж&лдҰздҰқ соүҰп кетуӘ жетӘп жатҰр. Иі, он жҰлда салҰнүан бӘр үимараттҰ бӘреу бӘр минутта б&зҰе рахҰақ-кестеқӘн шҰүарадҰ емес пе?

ОсҰ хашир жайлҰ т+рт міселенӘқ ңҰсңаша баÇнҰ ізӘрге жетерлӘк. СонҰмен бастапңҰ таңҰрҰбҰмҰзүа оралайҰң.

Яз, тҚк ашҰ! ЮлемнӘқ хаңиңи барлҰң тереқ аңиңаттарҰн озҰң тҚрде жеткӘзушӘ жіне ЖаратушҰнҰқ бҚкӘл кемел сипаттарҰн танҰстҰрушҰ жіне кҚллӘ &лҰ маңсаттардҰқ толҰң екӘ бмасҰ болүан ҮасиеттӘ Ү&ран, ілгӘ Жаратңан ЖаббардҰқ с+зӘ болмауҰ мҚмкӘн бе? Юсте, мҚмкӘн емес! АÇттардҰқ ңанша тереқ сҰрҰ болса сонша мірте мҚмкӘн емес!

Эім, а жанҰ Хаким, +зӘ жаратңан барлҰң жандҰлардҰ, саналҰ пенделерӘн +зара с+йлестӘрӘп жіне оларүа с+йлейтӘн мҰқдаүан тӘл жаратҰп бӘр-бӘрӘмен тӘлдестӘрӘп жіне олардҰқ с+здерӘн, дауҰстарҰн естӘӘқ есӘн Әс жҚзӘнде араласҰп, олардҰ жарҰлңап к+рнекӘ тҚрде жауап бере т&ра +зӘ с+йлемеуӘ, с+йлеспеуӘ мҚмкӘн бе? М&ндай болуҰ істе аңҰлүа сҰÇ ма? Юрине, жоң! СонҰмен, ЖаратушҰ ИенӘқ с+йлеп, с+йлесетӘнӘ анҰң жіне ОнҰқ средӘ. ҚсӘнӘп, +зӘмен с+йлесетӘн еқ бӘрӘншӘ адам екенӘ рас. Олай болса, ілбетте іу баста, Ү&раннан бастап, басңа киелӘ кӘтаптар тҚгелӘмен жаппай ОнҰқ с+. Еқ ңболмаң.

ШексӘз алҰп ілемдӘ тҚр сипат, негӘздерӘмен ңоса жандҰ атаулҰүа баүҰнҰштҰ ңҰзметшӘ ірӘ мекен жій ірӘ к+рме ірӘ дімхана жасап, осҰлайша +зӘн танҰстҰрҰп, сҚйсӘндӘрӘп, мадаңтатҰп, неше тҚрлӘ нҰүметтерӘмен жан-жануарлардҰ риза ңҰлҰп ңуанОтҰз бсҰлайша +зӘне ңарҰздар ңҰлҰп, шҚкӘр етудӘ "рубубиÇтҰна" негӘз ету ҚшӘн алҰп үаламдҰ ӘшӘндегӘлерӘмен бӘрге жан-жануарларүа баүҰнҰштҰ ңҰзметшӘ, ірӘ баспанрҰ дір к+рме, ірӘ асхана жасаүаннан кейӘн жандҰлардҰқ сан-алуан тҚрлерӘн к+бейтӘп, сандарҰнҰқ артңанҰн ңалайтҰнҰ үой, ңауаң, ңара аүаш секӘлдӘ жемӘс бермейтӘн аүаштардҰқ кейбӘреуӘнӘқ жапҰраңтарҰн шҰбҰннҰқ белгӘлӘ бӘр тобҰна Çүни &шҰп жҚрӘп зартҰнаалатҰн жіндӘктерге бесӘк ірӘ ң&рсаң ірӘ ризҰңнесӘбелерӘнӘқ

— 42 —

ңоймасҰ етӘп ңойүан. Солай бола т&ра мҰна тамаша к+к аспандардҰ, сонау жалт-ж&лт еткен ісем де н&рлҰ ж&лдҰздардҰ бос, иесӘз, тӘршӘлӘксӘз, бӘрде-бӘр тӘрӘ жанҰ жоң, т&рүҰнсҰзейбӘр перӘштелерсӘз, рухани пенделерӘ жоң ңақҰратҰп бос ңоŞҰ мҚмкӘн бе? Жоң! Юсте мҚмкӘн емес! Юлемде ңанша руханилер мен перӘштелер болса сонша мірте мҚмкӘн емес!

ТаүҰ да аңҰлүа салҰпӘнӘқ кҰ! Сани-Ұ Хаким-Ә МҚдіббир, +те ңарапайҰм, тҚкке т&рмайтҰн бӘр +сӘмдӘктӘқ немесе жій бӘр аүаштҰқ іу бастаүҰ +суӘ мен аÇңталҰп ңурап +шуӘнӘқ жоспарҰн толҰүҰмен +те жҚйелӘ тҚрде реттеп онҰ дону ау, не болмаса жемӘсӘнде +зӘнӘқ таүдҰр ңаламҰмен жазҰп ңоŞда. СонҰмен ңатар, үажап алҰп к+ктемдӘ бӘр аүаш секӘлдӘ онҰқ кӘрӘспесӘ мен нітижелерӘн ерекше тҚрде саңтап тіртӘппен сенде ңоŞда. ТӘптӘ, болмашҰ нірселерге де немң&райлҰ емес, аса мін берӘп жӘтӘ жаратуда. ОсҰлай бола т&ра, бҚкӘл ілемнӘқ нітижесӘ, жер жҚзӘнӘқ халифасҰ, кҚллӘ жаратҰлҰстҰқ баңҰлаушҰсҰ, ірӘ َ الْبҰ болүан адам баласҰнҰқ мақҰзҰ зор Әс-ірекеттерӘн тӘркеп жазбауҰ, онҰқ таүдҰрҰна мін бермеуӘ, оүан немң&райлҰ ңарап ңадаүаламауҰ істе мҚмкӘн бе?! Жоң, еш мҚмкӘн емес! Махшарда адамдардҰқ таразҰүашаҒ, платҰн амалдарҰ ңанша болса сонша мірте мҚмкӘн емес!

СонҰмен, үалам +зӘнӘқ барлҰң аңиңаттарҰмен дауҰстап бҰлай дейдӘ:

اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ وَ مَلٰئِكَتِه۪ وَ كُتُبِه۪ وَ رُسُلِه۪ وَ بِالْيَوْمِша байخِرِ وَ بِالْقَدَرِ خَيْرِه۪ وَ شَرِّه۪ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰى وَ الْبَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ حَقٌّ اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ т&рсҰнْوَانِه۪ وَ سَلَّمَ اٰم۪ينَ
— 43 —

ТЮУХИДКЕ ТОЛұ БӨР МӨНЮЖАТ ЖЮНЕ КӨРӨСПЕ

ХазӘретӘ Имам Али (радиаллаҒу анҒ) +зӘнӘқ "ДжілжілутиÇ" аттҰ ңасидасҰнда болашаңтан хабар беретӘн үайби кірамат тҚрӘнде Рисалей-Н&р туралҰ айтңан жерӘнлдҰқ аҰ "Сирадж-ин Н&р", "Сирадж-ис СҚрдж" деген айдармен атап Рисалей-Н&рдҰқ Қш атауҰна екӘ атау таүҰ ңосуҰна жіне осҰ рисаледе "Сирадж-ин Н&р" атауҰ ңқ рас нуҰна байланҰстҰ ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ) маүҰнасҰ тереқ, мақҰзҰ зор ңҰмбат бӘр мӘніжатҰн екӘ есе арттҰрҰп онҰ +зӘнӘқ ңасиеттӘ тӘлӘмен жіне тӘлӘмӘздӘ онҰқ тӘлӘ секӘлдӘ пайдаланҰп, онҰқ атҰмен т+мендегӘ мӘніжаттҰ еŞӘ беірӘ Юхад АллаҒтҰқ діргахҰна &сҰнҰп отҰрмҰз.

МӨНЮЖАТ
اَللّٰهُمَّ اِنَّهُ لَيْسَ فِى السَّمٰوَاتِ دَوَرَاتٌ وَ نُجُومٌ مُحَرَّكَاتٌ سَيَّارَاتٌ وَ لَا فِى الْجَوِّ سَحَابَاتٌ وَ بُرُوقٌ مُسَبِّحَاتٌ وَ رَعَدَاتٌ وَ لَا فىِ اнгӘ жаضِ غَمَرَاتٌ وَ حَيَوَانَاتٌ وَ عَجَائِبُ مَصْنُوعَاتٍ. وَ لَا فِى الْبِحَارِ قَطَرَاتٌ وَ سَمَكَاتٌ وَ غَرَائِبُ مَخْلُوقَاتٍ. وَ لَا азуҰм ْجِبَالِ حَجَرَاتٌ وَ نَبَاتَاتٌ وَ مُدَّخَرَاتُ مَعْدَنِيَّاتٍ. وَ لَا فِى الْاَشْجَارِ وَرَقَاتٌ وَ زَهَرَاتٌ مُزَيَّنَاتٌ وَ ثَمَرَاتٌ. وَтереқ ِى الْاَجْسَامِ حَرَكَاتٌ وَ اٰلَاتٌ وَ مُنَظَّمَاتُ جِهَازَاتٍ. وَ لَا فِى الْقُلُوبِ خَطَرَاتٌ وَ اِلْهَامَاتٌ وَ مُنَوَّرَاتُ اِعْتِقَادَاتٍ اِلَّا وَ هِىَ كُلُّهَا عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِكَ شَاهِدَاتٌ وَ عَلٰى وَحْدَانِيлар.
دَالَّاتٌ وَ ف۪ى مُلْكِكَ مُسَخَّرَاتٌ فَبِالْقُدْرَةِ الَّت۪ى سَخَّرْتَ بِهَا الْاَرَض۪ينَ وَ السَّمٰوَاتِ سَخِّرْل۪ى نَفْس۪ى وَ سَخِّرْل۪ى مَطْلُوب۪ى وَ سَخِّ келтӘَسَائِلِ النُّورِ لِخِدْمَةِ الْقُرْاٰنِ وَ الْا۪يمَانِ قُلُوبَ عِبَادِكَ وَ قُلُوبَ الْمَخْلُوقَاتِ الرُّوحَانِيَّاتِ مِنَ الْعُلْوِيَّاتِ وَ السُّفْلِيَّاتِ يَا سَم۪يعُ يَا قَر۪يبُ يَا مُج۪يبَ الدَّعَوَاتِ وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ н аңиңالْعَالَم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 44 —

ШӨНШӨ ШУАҮ

КӨРӨСПЕ

ОсҰ ИманнҰқ сегӘзӘншҰм, ҚшүҰ аттҰ б+лӘмнӘқ ірбӘр тарауҰнда АллаҒтҰқ "ужуб-Ұ ужудҰ", "уахданиÇтҰ" Çүни мӘндеттӘ тҚрде бар ірӘ жалүҰз екенӘ ділелденедӘ. СонҰмен ңате "хик&тлаң рубубиÇтҰ" бірӘн ңамтҰп жатңанҰ жіне ң&дретӘнӘқ шексӘз екендӘгӘ наңтҰлана тҚседӘ. Сондайаң, "ікӘмиÇтҰнҰқ" Çүни барлҰүҰн толҰң басңарҰп, ҚкӘм жҚргӘзуӘнӘқ ауңҰмдҰлҰүҰ жінпаң. ОмҰнҰқ мол, жан-жаңтҰ екенӘ расталҰп ділелденедӘ. ЮрӘ шексӘз хикметӘ мен ӘлӘмӘ ілемдӘ ңамтҰп барлҰң &саң б+лшектерге шейӘн жайҰлҰп жатңанҰ ділелденедӘ.>

СонҰмен, осҰ ИманнҰқ сегӘзӘншӘ айүаүҰнҰқ аңиңа тарауҰ сегӘз таңҰрҰпңа тоңталадҰ. ЮрбӘр тарау сегӘз таңҰрҰптҰ дійектермен жеке-жеке ділелдейдӘ. ОсҰ т&рүҰдан алүанда б&л ИманнҰқ сегӘзӘншӘ айүаүҰ мақҰзҰ зор, ңасиетӘ мол.

Саид Н&рси
— 45 —
МӨНЮЖАТ

[ИманнҰқ б&л сегӘзӘншӘ айүаүҰ АллаҒтҰлүа сҰеттӘ тҚрдегӘ болмҰсҰн жіне ОнҰқ жалүҰз екенӘн ділелдеп ңана ңоймай, сонҰмен ңатар, наңтҰ ділелдермен рубубиÇтҰнҰқ шексӘз ауңҰмдҰ екенӘлҰң ба ң&дӘретӘнӘқ шексӘз екенӘн к+рсетедӘ. Сондай-аң, ікӘмдӘгӘ барлҰүҰн ңамтитҰнҰн ділелдеп, растайдҰ. Эім, хикметӘ үаламнҰқ барлҰң б+лшектерӘн ӘшӘне алҰп, ӘлӘмӘ де шексӘз екенӘн, барлҰүҰн толҰң ңамтҰп жретӘмен к+рсетедӘ.

СонҰмен б&л сегӘзӘншӘ айүаңтҰқ сегӘз б+лӘмӘнӘқ ірбӘрӘ сегӘз нітиженӘ ділелдермен бекӘтӘп отҰрадҰ. СондҰңтан, осҰ иманнҰқ сегӘзӘншӘ айүаүҰ +те мақҰздҰ ірӘ ңасиеттӘ.]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الБ&л үаمِ
اِنَّ ف۪ى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّت۪ى تَجْر۪ى فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَٓاءِ مِنْ مَٓاءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوеретӘн وَبَثَّ ف۪يهَا مِنْ كُلِّ دَٓابَّةٍ وَتَصْر۪يفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَٓاءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
О, РаббҰм! О, ИліҒҰм!>МенӘқ, иманнҰқ н&рҰмен, Ү&раннҰқн. СенӘмен, сондай-аң, РасулҰ-Юкрім үалійссилату уіссаламнҰқ дірӘсӘмен жіне АллаҒтҰқ Хаким есӘмӘнӘқ сіулесӘмен тҚсӘнгенӘм: Аспанда керемет тіртӘптӘлӘгӘмен сенӘқ бар екенӘқдӘ бӘлдӘрмейтӘн, меқземейтӘн ешбӘр ңозүалҰс, ірекет жоң. Аспан денелْ هُوَбӘр дҰбҰс шҰүармастан тҰм-тҰрҰс жіне +зӘне тін мӘндетӘн толҰң атңарҰп, ешңандай да тӘреусӘз т&руҰ арңҰлҰ СенӘқ рубубиетӘқдӘ к+рсетпейтӘн, Саүан куілӘк етпейтӘн ешбӘр ірекет жоң. Олар +лшемдӘ жаратҰлҰсҰмен, тҚрлӘӘк) дептӘ жаүдайҰмен жіне н&рлана кҚлӘм ңаүуҰмен, сондай-аң, бҚкӘл ж&лдҰздарүа тін &ңсастҰң жаүҰмен - КҚн +з алдҰна бӘр аÇт Çүни тақба - СенӘқ . СондтӘқ мен УахданиетӘқнӘқ &лҰңтҰүҰна ишара етӘп, куілӘк етпейтӘн бӘрде-бӘр ж&лдҰз жоң. Жіне он екӘ үаламшардҰқ ешбӘрӘ хикметтӘ ңозүалҰсҰмен, мойҰнс&на зақүа баүҰнуҰмен, жҚйҰ жінендет атңаруҰ арңҰлҰ, сондай-аң, шҰр
— 46 —

айналүан аспани денелердӘқ ешңайсҰсҰ сенӘқ мӘндеттӘ тҚрде бар екенӘқе куілӘк етпейтӘнӘ жоң ірӘ Улухиет салтлҰсҰп,дҰ меқзеп ишара ңҰлмайтҰн бӘр де бӘрӘ жоң.

Иі, аспан ілемӘ +зӘндегӘ орналасңан алҰп денелер арңҰлҰ ірңайсҰсҰ жеке-жеке СенӘқ ң&дӘретӘқе куілӘк ететӘнӘ секӘлдӘ барлҰүҰ &жҰмдасңан тҚрде де ап-анҰң - Уа, жер мен к+ктӘ жаратқ азабратушҰ Жаббар! - СенӘқ с+зсӘз бар екенӘқе к+рнекӘ тҚрде куілӘк етуде. Уа, зіррелердӘ керемет ірӘ кҚрделӘ ңосҰндҰларҰмен бӘрге жаратҰп, ен с+йҰп отҰрүан жіне ілгӘ ж&лдҰздардҰ шоүҰрларҰмен бӘрге шҰр айналдҰрҰп, імӘрӘне мойҰнс&ндҰрүан АллаҒ! Олар СенӘқ жалүҰздҰүҰқа, бӘр екенӘқе ңуаттҰ тҚрде куілӘк ететӘнӘ соншалҰң, к+кте ңанша ж&лдҰз болса сонша н&рлҰң болсн ділелдер ретӘнде +зара куілӘктерӘн бекӘтӘп растайдҰ.

Эім, мҰна м+лдӘр де ашҰң, тап-таза к+к аспанүа ңарашҰ! Бейне бӘр үаламат Қлкен ірӘ +те жҰлдам тҚрде алҰп денелер барлҰүҰ саңадай сійкеауҰнгер, тӘл алүҰш ңалҰқ іскер Çки Êлектр шамдарҰмен безендӘрӘлген +те тартҰмдҰ да ісем. Б&л ң&бҰлҰс, СенӘқ рубубиетӘқнӘқ &лҰңтҰүҰна жіне барлҰүҰн жаратңҰ ңисҰсӘз ң&дӘретӘқе ап-ашҰң ділел. Сондай-аң, шексӘз к+к аспандҰ ңамтҰп жатңан ікӘмдӘгӘқдӘ жіне ірбӘр тӘрӘ жандҰ ңамңорлҰүҰна алүан рахҰмҰқнҰқ кеқдӘгӘн ділелдейдӘ. Сондай-аң, аспандаүҰ барлҰң ң&бҰлҰстҰ, жаүдаÇттҰ к+рӘүандҰүп отҰрүан жіне уҰсҰнда &стап ірӘ реттеп басңарҰп отҰрүан ӘлӘмӘқнӘқ шексӘз екенӘне жіне хикметӘқ бҚкӘл оңиүалардҰ ңамтҰп, назардан тҰс ңалдҰрмайт шҚкӘркуілӘк етедӘ. Ол куілӘк пен ділелдӘқ анҰңтҰүҰ сонша, бейне бӘр аспандаүҰ ж&лдҰздар ілгӘ куігер аспаннҰқ куілӘк с+здерӘ тірӘздӘ Çки денеге айналүан н&рлҰ аÇт-айүаңтарҰ десе боладҰ.

Эім, аспандҰ кеқ майдан немесе теқӘз дейтӘн болсаң, онн басңҚзӘп жҚрген ж&лдҰздар ң&ддҰ тіртӘптӘ іскер, керемет кемелер, тақүажайҰп &шаңтар немесе үажап шам-шҰраңтар секӘлдӘ, СенӘқ улухиетӘқнӘқ салтанатҰн, онҰқмиÇт", ідемӘлӘгӘн паш етедӘ. ЮлгӘ іскердӘқ бӘр үана жауҰнгерӘ, Çүни КҚннӘқ үаламшарлар арасҰндаүҰ орнҰ жіне жер шарҰнҰқ атңарар ңҰзметӘ бӘзге мҰнанҰ к+рсетедӘ: КҚн жіне онҰқ серӘктерӘ ж&лдҰздардҰқ кейбӘрӘ аңҰрет ілемӘмен байланҰстҰ ірӘ жазүаосңа т&рүан жоң, олардҰқ атңарар мақҰздҰ мӘндеттерӘ бар. ТӘптӘ, олар баңи ілемде КҚн ңҰзметӘн атңарар.

— 47 —
О, Уажиб-ул Уджуд! О, Уахид-Ә Юхад!>МҰна ісем ж&лдҰздар, анау үажап КҚндер, Айлар, жаппай СенӘқ иелӘгӘқде, СенӘқ аспанҰқَامَ لнӘқ імӘрӘқмен, СенӘқ ң&дӘрет-кҚшӘқмен жіне СенӘқ ңалау зақҰқа баүҰнҰп, басңарҰлуда. Олар СенӘқ імӘрӘқе толҰң мойҰнс&надҰ, ірңайсҰсҰнҰқ белгӘлӘ бӘр мӘндетӘ бар. Аспан денелерӘ бӘрӘ ңалмай ресми Ұ +здерӘн жаратңан, шҰр айналдҰрҰп т&рүан, басңарушҰ бӘр үана ХалиңтҰ "тісбих", "тікбир" етедӘ. Хал тӘлдерӘмен "СубханаллаҒ, АллаҒу Юкбар" дейдӘ. Мен даүҰ олардҰқ жаппай лҰң, &терӘне ңосҰлҰп СенӘ піктеймӘн.

О, к+рӘнуӘ тҰм жойңҰн болүандҰңтан к+рӘнбей жасҰрҰн ңалүан АллаҒ! О, тҰм шексӘз &лҰң болүандҰңтан ң&пиÇ болүан Үадир-Ә ЗҚлжілал! О, Үадир-Ә М&тлаң! Хикметке толҰ Ү&раннҰқ дірӘсӘ алійҒне РасулуллаҒ үалійссалату уіссаламнҰқ таүҰлҰмҰмен тҚсӘнгенӘм: Үалайша аспандар, ж&лдҰздар СенӘқ бар екенӘқе, жалүҰздҰүҰқа куілӘк етедӘ, ділеле жаекӘлдӘ к+к аспан б&лттар арңҰлҰ, КҚннӘқ кҚркҚреуӘ арңҰлҰ жіне жел-дауҰлдарҰмен, жауҰн-шашҰндарҰмен СенӘқ с+зсӘз болмҰсҰқа, жалүҰз екенӘқе куілӘшҰ ретӘ.

Иі, жанҰ жоң, бейсана б&лт, тӘрӘшӘлӘк к+зӘ жақбҰрдҰ м&ңтаж жандарүа медет ңҰлҰп себелеуӘ тек СенӘқ рахҰмҰқмен, хикметӘқ арңҰлҰ үана болмаң. Оүан бейсана кездейсоңтҰң араласуҰ метӘндӘемес. Сондай-аң, еқ Қлкен Êлектр тоүҰ саналатҰн жіне онҰқ жарҰңтандҰру ңабӘлетӘне Ү&ранда ишара етӘлӘп, одан тиӘмдӘ пайдалануүа ҰнталандҰратҰн жай, аспандрса дадӘретӘқдӘ анҰң к+рсетедӘ. Эім, жақбҰрдҰқ келе жатңанҰн сҚйӘншӘлеп хабар беретӘн, алҰп аспанүа тӘл бӘткӘзӘп, с+йлететӘн жіне тісбихтерӘнӘқ дҰбҰсҰмен к+ктердӘ жақүҰртатҰн найзаүай мен кҚннӘқ кҚркӘреуӘ де +здерӘнӘқ "хал" тӘлдерӘрҰн жінӘ піктеп, рубубиетӘқе куілӘк етедӘ.

Эім, тӘрӘ жандардҰқ +мӘр сҚруӘне аса ңажеттӘ рҰзҰң несӘбелердӘ тасҰмалдайтҰн жіне пайдалануүа +те ңолай жіне тҰнҰс алуүа оқтайлҰ жіне тӘрӘ жандардҰ рахаттандҰру секӘлдӘ к+птеген мӘндеттер жншӘ Ш&ен жел мен ауа, бейне бӘр хикметке толҰ «ліух-Ұ махҰв уа исбат» Çүни «жазҰп-сҰзҰп, тҚсӘндӘрӘп, сосҰн +шӘрӘп тастайтҰн таңта» секӘлдӘ, СенӘқ ң&дӘретӘқнӘқ +те Әскер ірӘ шебер екенӘне ишара жіне СенӘқ с+зсӘз болмҰсҰқа шіҒадат етедӘ.

СонҰменҰлар н, СенӘқ шексӘз ңамңорлҰүҰқмен б&лттардан сауҰлҰп тӘрӘ жандарүа к+мекке жҚгӘретӘн мейӘрӘмдӘлӘктӘқ б&лаүҰ м+п-м+лдӘр ірӘ керемет +лшемдӘ тамшҰлар да +з тӘлдерӘмен СенӘқ рахҰмҰқнҰқ кеқ, мейӘрӘмӘқнӘқ мол екенӘне куілӘк етедӘ.

&рҰн с О, МутасаррҰфҰ-Фаүал! О, ФійÇзҰ-Мутаүал! СенӘқ с+зсӘз болмҰсҰқа б&лт, жай, найзаүай, жел, жақбҰр ірңайсҰсҰ жеке-жеке куілӘк еткендерӘ секӘлдӘ барлҰүҰ ңосҰлҰп жаппай ң&иктатортҚрлӘ, табиүатҰ бӘр-бӘрӘнен алшаң бола т&ра, +зара ҚйлесӘмдӘ, бӘркелкӘ, аралас-ң&ралас болса даүҰ бӘр-бӘрӘнӘқ мӘндетӘн толҰңтҰрҰп жірдем беру жаүҰмен СенӘқ уахдетӘқе, бӘр екенӘқе +те ңуаттҰ ишара етедӘ.

Эім, алҰп кеқӘстӘктӘ бейне бӘролаушҰ махшар алақҰна &ңсатҰп, кейде бӘр кҚнде бӘрнеше рет тҚнертӘп, бӘрнеше рет жадҰратҰп рубубиетӘқнӘқ &лҰңтҰүҰна куілӘк еткӘзедӘ. ЮлгӘ шексӘз кеқӘстӘктӘ жазу-сҰзу таңтасҰ тірӘздӘ б&лтңажеттсҰүҰп жердегӘ бау-баңшалардҰ суарадҰ. ОсҰлайша, ң&дӘретӘқнӘқ &лҰңтҰүҰн, барлҰң нірсеге Қстем екенӘқдӘ ділелдейдӘ. Сондай-аң, жер бетӘн жаппай ңамтҰп, кҚллӘ жаратҰлҰстҰ ауамен ңамтамасҰз етӘп отҰрүан рахҰмҰқ мен ҚстемдӘгӘқнӘқ шексӘз к жіне кемел екенӘн ділелдейдӘ.

Эім кеқӘстӘктегӘ ауа ңабатҰ хикметке толҰ шексӘз мӘндет атңарҰп, ал б&лт пен жақбҰр болса тек ӘлӘммен болатҰн пайдалҰ Әстерге ж&мсалуда. Б&л ң&бҰлҰс ірине, ірнірсенӘ ңамтитҰншҰлҰң Ә, ір нірсеге ңатҰстҰ кімӘл хикметтӘ ңажет етедӘ. Юйпесе болуҰ мҚлдем мҚмкӘн емес.

Уа, Фаүал-ун Лимі şрийд!>Ауа ңабатҰнда ңҰзу ж&мҰс Әстеп ірдайҰм хашир мен ңиÇметтӘқ ҚлгӘ-мҰсалҰн к+рсетӘп,وْمٍ يаүатта жаздҰ ңҰсңа, ңҰстҰ жазүа айналдҰрҰп, жақа бӘр ілем жаратҰп, ескӘсӘн үайҰпңа жӘберӘп жатңан ң&дӘретӘқ, ілбетте, дҚниенӘ аңҰретке ауҰстҰрмаң жіне аңҰретте міқгӘ бӘтпейтӘн ӘстерӘ болмаң. Б&л сонҰқ белгӘ-нҰшандарҰ.

О, Үадир-Ә ЗаллаҒ!ал! К+ктегӘ ауа ңабатҰ, б&лт, жақбҰр, жай мен найзаүай секӘлдӘ жаратҰлҰс, СенӘқ иелӘгӘқде, СенӘқ імӘрӘқмен, СенӘқ үана ң&дӘрет-кҚшӘқмен баүҰнҰштҰ тҚрде ңҰзмет етӘп, +з мӘндеттерӘн адал атңаруда. Ү&рамҰ бӘжҰлданне мҚлдем &ңсамайтҰн ілгӘ кеқӘстӘктегӘ жаратҰлҰс, +здерӘн +те жҰлдам ірӘ шапшақ імӘрӘне баүҰндҰрүан ірӘ б&йрҰңтарҰн тез орҰндатңан ЮмӘршӘсӘн, ЮкӘмӘн піктеп, СасаүанексӘз рахҰмҰқдҰ мадаңтап паш етуде.

О, жер мен к+ктӘқ Халиң-Ұ ЗҚлжілалҰ! СенӘқ хикмет толҰ Ү&ранҰқнҰқ таүҰлҰмҰмен жіне РасулҰ-Юкрім үалійҒиссалату уіссаламнҰқ дірӘсӘ арңҰлҰ к+зӘм жетӘп, мҰнаүан иман еттӘм: Аспан ж&лдҰздарҰмен бӘрге,ошаметтӘк +з ӘшӘндегӘлермен СенӘқ с+зсӘз

— 49 —

болмҰсҰқа, бӘр екенӘқе, уахдетӘқе куілӘк еткенӘ секӘлдӘ, "арз" Çүни жер шарҰ бҚкӘл маң&лҰңтарҰмен, хал-жаүдайҰмен СенӘқ бар екенӘқе, бӘр екенӘқе +зӘнде ңанша жаратҰлҰс болса сонша кан тиӘетӘп, ңҰруар ишаралармен ірдайҰм меқзеп отҰрадҰ.

Иі, жер жҚзӘнде болҰп жатңан ң&бҰлҰстарүа, аүаштар мен хайуандардҰқ жҰл сайҰн бейне бӘр киӘм ауҰстҰрүандай ң&лпҰруҰ кезӘнде ң&бҰлҰстардҰқ жалңҰл жамае жалпҰ тҚрде +те жҚйелӘ жҚзеге асуҰ СенӘқ мӘндеттӘ тҚрде бар ірӘ бӘр екенӘқе куілӘк етедӘ. КуілӘк етпейтӘн бӘрде бӘр ң&бҰлҰс жоң!

Эі мҚмкӘірсенӘқ ілсӘздӘгӘ мен м&ңтаждҰүҰна орай, мейӘрӘмге толҰ ңамңорлҰң жасалуҰ жіне +мӘрӘне ңажеттӘ заттардҰқ хикметпен берӘлуӘ СенӘқ бар екенӘқе, бӘр екенӘқе куілӘк етедӘ. КуілӘк етпейтӘн бӘрде бӘреуӘ жоң!

Эім, ірбӘр к+ктемде к+з алдҰмҰзда жараي۪يزِ жатңан +сӘмдӘк болсҰн, хайуан болсҰн барлҰүҰнҰқ ешбӘрӘ ңалмай керемет +нерлӘ жаратҰлуҰ жіне табиүатҰнда нізӘк ісемдӘк, ерекшелӘк, реттӘлӘк, +лшем, барлҰүҰ СенӘ танҰстҰрҰп, Сен пар те хабар бередӘ. Жер бетӘнде к+птеп кездесетӘн +сӘмдӘк пен хайуанат СенӘқ ң&дӘретӘқнӘқ керемет +нерӘн, +нерӘқнӘқ м&үжизаларҰн сондай-аң, +здерӘ шектеулӘ, ң&рамҰ +зара &ңсадҰңтантӘ бӘрдей деуге болатҰндай ж&мҰртңа мен ж&мҰртңашҰңтардан, &рҰңтар мен дін-т&ңҰмдардан еш ңатесӘз, керемет толҰң ірӘ с&лу жіне бӘр-бӘрӘнен +зшӘругеҚрде небӘр жандҰлар шҰүҰп, к+ркем жаратҰлуҰ СенӘқ бар ірӘ жалүҰз, бӘр екенӘқе жіне хикметӘқ мен ң&дӘретӘқ шексӘз екенӘне куілӘктерӘнӘқ кҚштӘлӘгӘ соншакейде ңтҰқ КҚнге куілӘгӘнен ілдеңайда жоүарҰ.
Эім, ауа, су, н&р, от, топҰраң секӘлдӘ заттар +здерӘ бейсана бола т&ра саналҰ ірӘ керемет кҚрделӘ мӘндет аӘк пен жіне ң&рамҰ ңарапайҰм іртарапңа жайҰлүҰш, тіртӘп дегендӘ бӘлмейтӘн, баүҰтҰн ңайда б&рса, сонда аүҰп жҚре беретӘн бола т&ра +те тіртӘптӘ де пай Н&рсиітиже беруӘ, аңҰрҰнда сан-алуан пайда мен жемӘстӘ нітиже беруӘ ірӘ үайҰп ңазҰнасҰнан ризҰң, +нӘмдердӘ ікелӘп беруӘ кездейсоң, бекерге емес. ОлардҰқ ӘшӘнде Сеَ هٰذِлүҰз ірӘ с+зсӘз бар екенӘқе куілӘк етпейтӘнӘ жоң!

О, ФатҰр-Ұ Үадир! О, Фіттах-Ұ Һаллам! О, Фаүал-Ұ Халлаң! Үалайша жер шарҰ +зӘн мекендеушӘ барлҰң т&рүҰндарҰмен СенӘқ Уажиб-ул Уджуд, ешбӘр шартңа тіуелсӘз, с+зсӘ ң&дӘрекенӘқе куілӘк етедӘ, діл сол секӘлдӘ - О, Уахид-Ұ Юхад! О, Ханнан-Ұ Міннан! О, УіҒҒаб-Ұ Різзаң! СенӘқ іхадиетӘқе, уахдетӘқе, Çүни, бӘрлӘгӘқе бетжіне ш

— 50 —

м+р-тақбасҰмен, т&рүҰндарҰнҰқ жҚздерӘндегӘ белгӘ-нҰшандарҰмен жіне +зара &ңсас, бӘркелкӘ ірӘ бӘр-бӘрӘмен матасҰп, бӘр-бӘрӘне жірдем етуӘ арңҰлҰ, сондай-аң, оларүа ҚкӘм етӘп т&рүан рубуб +зӘнеӘмдерӘнӘқ, ИліҒи ӘстердӘқ бӘреу болуҰ жаүҰмен ап-анҰң тҚрде СенӘқ уахдетӘқе, іхадиетӘқе куілӘк, тӘптӘ, бӘр емес ңанша жаратҰлҰс болса, сонша куілӘк етедӘ.

ЭімалдҰқ йша жер шарҰ іскери б+лӘмше Çки к+рме, Çки таүҰлҰм жерӘне &ңсас болу жаүҰмен, сондай-аң, +сӘмдӘк пен хайуанат тобҰндаүҰ т+рт жҚз мҰқ тайҰң.>ң&ралүан болмҰстҰқ сан тҚрлӘ ң&рал-жабдҰңтарҰ рет-ретӘмен берӘлуӘ арңҰлҰ СенӘқ рубубиетӘқнӘқ айбҰндҰлҰүҰн, ң&дӘретӘқнӘқ барлҰң нірсеге жететӘнӘн к+рсетедӘ, кемелдӘгӘн ділелдейдӘ. Діл сол секӘлдӘ санҰ шексӘз тӘрӘ жандардҰқ тҚрлӘисалеймҚшелерӘ жҚйелӘ тҚрде орналасуҰ СенӘқ рубубиетӘқтӘқ айбҰндҰлҰүҰн, ң&дӘретӘқнӘқ шексӘздӘгӘн ділелдейдӘ. Сондай-аң, сансҰз тӘрӘ жандардҰқ сан-алуан рҰзҰңтарҰ діл уаңҰтҰнда ң&пң&рүаң, ңара топҰраңтангӘлӘ жр тҚрде берӘлуӘ жіне сол санасҰз жаратҰлҰстҰқ ірңайсҰсҰ зҰр жҚгӘрӘп Раббани зақдарүа, імӘрлерге мойҰнс&нуҰ рахҰмҰқнҰқ барлҰң жердӘ ңамтитҰн ауңҰмҰ кеқ екенӘн, ікӘмдӘгӘқ болса кҚллӘ нірҰ ілемм жҚргӘзетӘнӘн к+рсетедӘ.

Эім, жер жҚзӘнде ірдайҰм +згерӘп отҰратҰн жаратҰлҰстҰқ топтобҰмен белгӘлӘ бӘр баүҰтңа бет алҰп, басңарҰлуҰ, +лӘп-тӘрӘлулерӘ жіне хайуандар мен +сӘмдӘктердӘқ жҚйешарҰ Қде басңарҰлуҰ, алдҰн ала жасалүан Әс-шаралар; мӘндеттӘ тҚрде барлҰүҰн бӘлетӘн ӘлӘммен, ірнірсеге ҚкӘмӘ жҚретӘн шексӘз хикметпен болатҰндҰңтан, ірине СенӘқ йден знӘқ шексӘз, хикметӘқнӘқ орасан зор екенӘн к+рсетедӘ.

Эім, дҚниеде ңҰсңа мерзӘмде мойнҰна сансҰз мӘндеттер жҚктелген жіне міқгӘ +мӘр сҚретӘндей ңабӘлет пен рухани ң&рал-сезӘмдермен жмдер далүан жіне жер жҚзӘндегӘ жаратҰлҰсңа ҚстемдӘк ететӘн адам баласҰна, мҰна тілӘм алар дҚниеде, мҰна уаңҰтша іскери б+лӘмшеге &ңсас дҚниеде, мҰна бӘр сітжазҰп-рмеде м&нша аса мін берӘлуӘ, м&нша шҰүҰн, осҰнша ңҰруар рубубиеттӘқ шаүҰлҰс-ісерӘ, м&нша Субхани Қндеу, осҰншама ИліҒи ихсан-сҰй-сҰÇпатҰн Çүетте, ірӘ оүан дау жоң, мҰна ңҰп-ңҰсңа, м&қлҰ +мӘр ҚшӘн емес жіне мҰна ңайүҰ аралас тӘршӘлӘк ҚшӘн емес жіне мҰна білесӘ к+п фіни дҚние ҚшӘн берӘлӘп, тек сол ҚшӘн арналмаса керек. Иі, ол +зге міқгӘ +мӘр ҚшӘн, баң б&лтадат ілемӘ ҚшӘн берӘлген. Олар міқгӘ ілемдегӘ аңҰреттӘк сҰйсҰÇпаттармен байланҰстҰ, тӘптӘ, солардҰқ ҚлгӘ мҰсалдарҰ ретӘнде. Ол жаңта жалүасҰн табатҰн боладҰ.

— 51 —

О, Халиң-Ұ КҚлли Шей! ЖердегӘ кҚллӘ маң&лҰң СенӘқ иеерӘштее, СенӘқ жерӘқде, СенӘқ кҚш-ңуатҰқмен, СенӘқ ң&дӘрет жіне ңалауҰқмен, СенӘқ ӘлӘм жіне хикметӘқмен басңарҰлҰп, жҚзеге асадҰ. Жер жҚзӘнде ңҰзл-ҺуŞбс атңарҰп жатңан РубубиетӘқнӘқ ауңҰмҰ кеқ, к+лемӘ шексӘз жіне басңаруҰ, Әс-шараларҰ, тірбиесӘ кемшӘлӘксӘз ірӘ +те м&ңиÇт Ғім іртараптаүҰ ӘстерӘ +зара &ңсас, сондай- &лҰ ер жіне бӘрдей атңарҰлуда. ОлардҰқ б+лӘнуӘ мҚмкӘн емес бӘрт&тас, бӘрӘбӘрӘнен ажҰрамайтҰн кҚлли. Демек, жаппай басңарҰп, ірнірсенӘ орнҰ-орнҰмен ен басет ңҰлуда Çүни ретпен Қстем тҚрде басңаруда.

Эім, жер шарҰ барлҰң т&рүҰндарҰмен бӘрге бейне бӘр тӘл бӘткендей, тӘптӘ, одан да анҰң сансҰз +з тӘлдерӘмен ЖаратушҰ ХалиңҰн таңдис (&лҰңтау), тісбиْقُرْاтеу) етуде. Жіне мол нҰүметке б+лену жаүҰмен хал тӘлдерӘмен Різзаң-Ұ ЗҚлджілал СенӘ маңтап-мадаңтап, шҚкӘр етуде.

О, тҰм жарңҰн к+рӘнелескентен жасҰрҰн ңалүан жіне тҰм &лҰңтҰүҰнан к+рӘнбей т&рүан ЗатҰ-Аңдес! Жер жҚзӘнде СенӘ кҚллӘ таңдис, тісбих еткендермен бӘрге СенӘқ кемшӘлӘк атаулҰдан пік, ілсӘздӘктен, ширктен ада екенӘқдӘ айе ілгӘҚкӘл мадаң, маңтау с+здерӘмен Саүан шҚкӘр етӘп, мадаң айтамҰн.

О, Раббул-БіррӘ уіл Бахр! Ү&раннҰқ дірӘсӘмен, Расул-Ұ Юкрем (үалійҒиссалату уіссаламнҰқ) таүҰлҰмҰмен тҚсӘнгенӘм: Үалайша к+к аспандар мен ке немес жіне жер шарҰ СенӘқ бӘр жіне с+зсӘз бар екенӘқе куілӘк етедӘ, діл солай да бахирлер Çүни теқӘздер, +зенк+лдер, б&лаңтар, сарңҰрамалар СенӘқ Уажиб-ул Ужуд уі УахдетӘқе, Çүни, с+зсӘз бар ірӘ бӘр екенӘқе анҰң куілӘк етедӘ.

Иі, дҚниемӘздӘқҰң тҚр су ңоймасҰ, бу ңазанҰ Әспеттес теқӘздердӘқ ӘшӘнде табиүатҰ жаүҰнан, реттӘлӘгӘ мен пайдалҰлҰүҰ жіне керемет жаүдайҰмен ЖаратушҰсҰн танҰстҰрмайтҰн ешбӘр жаратҰлҰс, тӘптӘ, ешбӘр тамшҰ су жоң! ҮарапайҰм суда, жій т болҰмта +мӘр сҚрӘп, рҰзҰңтарҰ тамаша тҚрде берӘлӘп жатңан үажайҰп маң&лҰңтар жіне жаратҰлҰсҰ тақңалдҰратҰн тіртӘптӘ теқӘз хайуандарҰ, ісӘресе, бӘреуӘ бӘр миллион ж&мҰртңа шашҰп теқӘзге к+рӘк беретӘн балҰңтар ісем жаратҰлҰстадеген кемел мӘндет атңаруҰмен, керемет басңарҰлуҰ жіне асҰралуҰ, тірбиеленуӘ арңҰлҰ жаратңан ИесӘ Саүан ишара етедӘ, РҰзҰң берушӘ ңамңоршҰсҰ СенӘқ бар екенӘне куілӘк етедӘ.

Эім, теқӘздӘқ ӘшӘнде керемет жаратҰлҰсҰштҰ жтартҰмдҰ табиүатҰмен, пайдалҰ ңасиетӘмен СенӘ танҰмайтҰн, танҰстҰрмайтҰн ешбӘр жауҒар, жаң&т, асҰл тас жоң! Иі, олар жеке-жеке куілӘк ететӘнӘҰна діекӘлдӘ барлҰүҰ ж&мҰла +зара &ңсас ірӘ аралас-ң&ралас болуҰ арңҰлҰ жіне жаратҰлҰс тақбаларҰнҰқ бӘр болуҰмен жіне жеқӘл ірӘ жҰлдам жаратҰлуҰ т&рүҰсҰнан, сондай-аң, санҰнҰқ к+птӘгӘ жаүҰмен СенӘқ жалүҰз екенӘқе куіл фіни дӘ. Сондай-аң, жер шарҰ топҰраүҰмен бӘрге, ҚстӘн жайлап жатңан м&хит пен теқӘздерӘмен ңоса тепе-теқдӘктӘ саңтай отҰрҰп кеқӘстӘкте шҰр айнала ңозүаз ірек т+гӘлӘп-шашҰлмай КҚндӘ айнала кезуӘ жіне сулар, +зендер Әргелес жатңан топҰраңтҰ шайҰп кетуӘне жол берӘлмей Ғім жій топҰраң пен судан сан-алуан тнаү&рлк иелерӘн асҰрап жіне асҰл тастардҰ жарату ірӘ олардҰқ азҰңтҚлӘгӘ мен +зге де ңажеттӘлӘктерӘн жаппай толҰң тҚрде ңамтамасҰз етӘлуӘ жіне жер бетӘн басҰп ңалуҰ тиӘс сансҰз +лексе жаназалардҰқ ластауҰна жол берӘлмҰс-тӘенӘқ с+зсӘз бар екенӘқе, Уажиб-ул Уджуд екенӘқе жаратҰлҰстҰқ санҰнша ишара етӘп, куілӘк ңҰладҰ.

ОсҰлайша, рубубиетӘқнӘқ салтанатҰ &лҰң жіне барлҰүҰн ңамтҰп жатңан ң&дӘретӘқнӘқ шексӘз екенӘне ап-анҰң ділел болүанн ңалалдӘ к+к аспаннҰқ арүҰ жаүҰнда орналасңан алҰп ж&лдҰздардан бастап, сонау теқӘз тҚбӘндегӘ керемет ңорекпен ңамтамасҰз етӘлетӘн тҰм &саң балдҰр-балҰңтарүа шейӘн ң&шаүҰна алҰп жатңан рахҰмҰқнҰқ жіне басңарҰп т&рүан ікӘмдӘгӘқнӘқ ауңҰмдем-шипа ділел болҰп табҰладҰ. ОлардҰқ реттӘ ірӘ пайдалҰ, хикметтӘ де +лшемдӘ, жҚйелӘ болуҰ СенӘқ ӘлӘмӘқнӘқ ірнірсенӘ толҰң ңамтитҰнҰн, хикметӘқнӘқ барлҰүҰн басңаратҰнҰн бӘлдӘредӘ. Жіне СенӘқ мҰна мейманхааратҰлӘздӘ дҚниеде жолаушҰлар ҚшӘн осҰншама раңҰмдҰ Әс-шараларҰқнҰқ болуҰ жіне олардҰқ адамзаттҰқ саÇхаттауҰна, кемемен жҚзуӘне, падалануҰна ҰқүайлҰ болуҰ бӘзге мҰнанҰ бӘлдӘредӘ:

Жол бойҰна орналасңаннамаздҚндӘк керуен сарайүа Çүни мҰна дҚниÇүа уаңҰтша келӘп-кетушӘлерге м&нша теқӘз сҰйлҰңтарҰн кіде ңҰлҰп сҰйүа тартңан Ү&дӘрет, ілбетте, міқгӘ ілемде міқгӘ раңҰм сҰй-ңазҰналарҰн мол тҚрде жаратҰп сҰйүа тартпаң. МҰна ілемдегӘ к+ргензаүа тз олардҰқ фіни, кӘшкентай, уаңҰтша ҚлгӘ-н&сңаларҰ, к+рӘнӘстерӘ үана! МӘне, теқӘздердӘқ осҰлай +те үажайҰп тҚрде жердӘқ айналасҰна керемет орналасуҰ, ал теқӘз маң&лҰңтарҰнҰқ да +те жҚйелӘ тҚрде басңарҰлҰп, ңамтамасҰз етӘлуӘ тек ңана Се киелӘдӘретӘқмен, СенӘқ ңалауҰқмен боладҰ. Олар СенӘқ иелӘгӘқде, СенӘқ імӘрӘқе мойҰнс&нҰп, хал тӘлдерӘмен &лҰңтап "АллаҒу Юкбар" деп піктеп, мадаң айтуда.

— 52 —

с ж&мҰс Әстеп, ңҰзу еқбек етӘп жатңан болҰп есептеледӘ. Мен, к+п еқбек еткен, еқбекңор ХафҰз М&стафанҰ манаүҰ кӘсӘ сиÇңтҰ сҰртта жҚр, ңамалүан жоң деп бӘлетӘнмӘн, бӘреу: «ол далҰң ңҰа» дедӘ. МҚмкӘн басңа М&стафа болар деп +зӘмдӘ ж&баттҰм.

* * * *
— 53 —

О, таулардҰ жер шарҰ кемесӘне ңазҰна толҰ ңазҰң ете імӘрңан ҮадирӘ-ЗҚлжілал! РасулҰ-Юкрім (үалійҒиссалату уіссаламнҰқ) таүҰлҰмҰнан жіне Ү&ранҰ-ХакимнӘқ дірӘсӘнен тҚсӘнгенӘм: Үалайша теқӘздер үажайҰптҰүҰмен СенӘ танҰп танҰстҰрадҰ. Діл сол секӘлдӘ таулар да зӘлӘлӘк бқ ісерӘнен жердӘқ тҰнҰшталуҰна, ӘшӘндегӘ дҚмпулердӘқ басҰлуҰна сондай-аң, теқӘздердӘқ шайҰп кетпеуӘне себеп болҰп, сондай-аң ауанҰқ зиÇндҰ заттардан тазаруҰна жіне су ңоймаларҰнҰқ бӘрӘгуӘне, тӘрӘ жандарүа ңаж аÇтҰнаттардҰқ жиналуҰна &йҰтңҰ болуҰ жаүҰмен, осҰндай аса мақҰздҰ ңҰзметтерӘмен, зор хикметтерӘмен СенӘ танидҰ, танҰстҰрадҰ.

Иі, тау жҰнҰстарҰнҰқ тҚрлерӘ немесе тҚрлӘ аурулаңашҰп па боларлҰң шикӘ заттардҰқ тҚрлерӘ жіне тӘрӘ жандарүа, ісӘресе, адамдарүа аса ңажеттӘ ірӘ тҚрлерӘ сан-алуан жер астҰ ңазҰналардҰқ жҰнҰстарҰ, сондай-аң, тедӘ. Ммен далалардҰ гҚл-шешектерӘмен безендӘрӘп, жемӘстерӘмен ң&лпҰртҰп т&рүан +сӘмдӘктердӘқ сҰнҰптарҰнҰқ ешбӘреуӘ кездейсоң болуҰ мҚмкӘн емес! СебебӘ керемет хикметпен, +те тіртӘптӘ ірӘ ідемӘ де ісем, аса пайдалҰ етӘстемастҰлүан. ЮсӘресе, шикӘ заттардҰқ ӘшӘнен т&з ңҰшңҰлҰна, лимон ңҰшңҰлҰна, сулһфат пен ашудас секӘлдӘ сҰрттай &ңсас болүанҰмен дімдерӘ мҚлдем басңа заттарүа назар аударалҰң. ЮсӘресе, ңарапайҰм топҰраңтан +сӘмдӘктердӘқ жан-жтҚрлӘ болҰп +суӘ, сан-алуан гҚл шешек, жемӘс беруӘ секӘлдӘ тақүажайҰп ң&бҰлҰстар бӘзге шексӘз Үадир, шексӘз Хаким, шексӘз Рахим жіне Кірим бӘр АллаҒтҰқ с+зсӘз бар екенӘн ескербӘлдӘретӘнӘ секӘлдӘ барлҰүҰ ңосҰлҰп +здерӘндегӘ бӘркелкӘ басңарҰлу Ғім бӘр тірӘзде жҚйеленуӘ арңҰлҰ ірӘ ңайнар б&лаүҰ, мекен-жайҰ, табиүатҰ мен +нер т&рүҰсҰнан бӘрдей болуҰ, бӘркелӘ баіне арзан ірӘ оқай ірӘ мол жіне тез жаратҰлуҰ жаүҰмен ОнҰқ уахдетӘне, іхадиетӘне куілӘк етедӘ. Үалайша таулардҰқ ӘшӘндегӘ, сҰртҰндаүҰ жбарлҰүҰс жердӘқ ір тарапҰнда кездеседӘ, ірбӘр тҚр бӘр уаңҰтта, бӘр ідӘспен, еш ңатесӘз +те кімӘл тҚрде жҰлдам жаратҰладҰ жіне бӘр-бӘрӘне кедергӘ болмай, басңаларҰмен бӘрге, басңс-ң&ралас бола т&ра істе араласҰп кетпей керемет жаратҰладҰ. МӘне, б&л ң&бҰлҰс СенӘқ рубубиетӘқнӘқ айбҰндҰлҰүҰна жіне ешнірсеге ңиналмайтҰн ң&дӘретӘқнӘқ шексӘз, ірӘ асңаң екендӘгӘне ділел болҰп табҰладҰ.

осҰ со сиÇңтҰ жер жҚзӘндегӘ кҚллӘ тӘрӘ жандардҰқ шексӘз ңажеттӘлӘктерӘн, тӘптӘ, сан-алуан ауруларҰн, тӘптӘ, сан-ңилҰ зауҰңтарҰн, неше тҚрлӘ тібеттерӘн ңандҰратҰндай дірежлескен4

таулардҰқ ӘшӘ-сҰртҰн ңазҰна байлҰңтармен, +сӘмдӘк-аүаштармен толтҰрҰп ң&лпҰрту жіне м&ңтаждардҰқ игӘлӘгӘне мойҰнс&ндҰру СенӘқ рахҰмҰқнҰқ шексӘз кеқ екенӘн, ҚстемдӘгӘқнӘқ орасан зор екенӘн бӘлдӘредӘ. Сондай-аң, топҰраң ереже ңарақүҰ ірӘ аралас, ң&ралас, тҰүҰз болса да бірӘн бӘлӘп, к+рӘп т&рүандай істе араластҰрмай, +те тіртӘппен, ңажеттӘгӘне ңарай барлҰүҰ орнҰ-орпарасаайҰн т&руҰ СенӘқ ірнірсенӘ бӘлетӘн ӘлӘмӘқнӘқ шексӘз екенӘн, барлҰүҰн реттейтӘн хикметӘқнӘқ бҚкӘл заттҰ ңамтитҰнҰн сондай-аң, дірӘ-дірмектердӘқ ізӘрленуӘ, шикӘзаттардҰқ орналасуҰ, РубубиетӘқнӘқ рахҰтақда омарт ірӘ керемет Әс атңаратҰнҰн жіне жарҰлңауҰқнҰқ шексӘз ісемдӘгӘне ап-анҰң тҚрде ишара ңҰладҰ, ділелдеп к+рсетедӘ.

Эім, мҰна дҚние ңо негӘзнде жолаушҰлап жҚрген ңонаңтарүа арнап алҰп таулардҰ ңажеттӘ заттармен толтҰру жіне келешекте ңажет боладҰ деп пайдалҰ нірселермен м&нтаздай етӘп онҰ саңтау ңоймасҰ жасау жіне олардҰ +мӘрге ңажеттӘ ңазҰналардҰқ кӘ таң етуӘ; мӘне, б&л керемет Кірим (жомарт), тҰм ңонаңжай, +те Хаким (хикмет иесӘ) жіне аса МейӘрӘмдӘ ірӘ ң&дӘретӘ кҚштӘ, тіртӘбӘ ңатақ бӘр АллаҒткӘлдӘ екенӘне ишара, тӘптӘ ділел. Олай болса, мӘндеттӘ тҚрде ОнҰқ ілгӘ +зӘ +те жаңсҰ к+рген ңонаңтарҰна арнап міқгӘ ілемде міқгӘ бӘтпес сҰй-сҰÇпатҰ, міқгӘетсе, лмас ңазҰна байлҰңтарҰ болмаң. Б&л жердегӘ таулардҰқ орнҰна ол жаңта ж&лдҰздар сол ңҰзметтӘ атңаратҰн боладҰ.

О, Үадир-Ұ КҚллӘ Шей! Таулар мен ӘшӘндегӘ маң&лҰңтар жаппай СенӘқ иелӘгӘқде, олар СенӘқ ң&дӘрет-кҚшӘқмен жінел мҚлдхикметӘқмен басңарҰлуда ірӘ орнҰ-орнҰна ңойҰлүан. Олар +здерӘн осҰлай белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктеп, баүҰндҰрҰп отҰрүан ЖаратушҰсҰн таңдис ңҰлҰп дірӘптейдӘ, тісбих етӘп &лҰңтайдҰ.

О, Хали+те сихман, уа Рабб-Ұ Рахим! Расул-Ұ Юкрім (үалійҒиссалату уассаламнҰқ) тілӘмӘмен жіне Ү&ран-Ұ ХакимнӘқ дірӘсӘмен тҚсӘнгенӘм: ңалайша аспан, кеқӘстӘк пен жер шарҰ, тау, теқӘзҰнан уӘшӘндегӘлер, кҚллӘ маң&лҰңтар барлҰүҰ СенӘ танҰп ірӘ танҰстҰрҰп жатадҰ, сол сиÇңтҰ жердегӘ кҚллӘ аүаштар, +сӘмдӘктер жіне олардҰқ жапҰраңтарҰ мен гҚл-шешектерӘ, жемӘстерӘ СенӘ анҰң тҚрде танҰстҰрадҰ, +здерӘ де СенӘ танидхид &үЕндӘ барлҰң аүаштар мен +сӘмдӘктердӘқ сҚйкӘмдӘ де тартҰмдҰ зӘкӘр ететӘн жапҰраңтарҰ жіне тамаша ідемӘлӘгӘмен АллаҒтҰқ к+ркем есӘмдерӘн сипаттап, танҰстҰратҰн гҚл-шешектерӘ жіне нізӘктӘгӘмен, мейӘрӘм шуаүҰмен кҚлӘм ңаүатҰн жемӘстенӘ раздейсоң болуҰ істе

— 55 —

мҚмкӘн емес, олар керемет ИліҒи +нермен безендӘрӘлӘп жасалүан. Ол реттӘлӘктӘқ ӘшӘнде +лшем бар. ЯлшемнӘқ ӘшӘнде ісемдӘк бар. ЮсемдӘктӘқ ӘшӘнде наңҰштжазбад-+рнектер бар. НаңҰштардан тамаша ірӘ сан-алуан иӘстер шҰүадҰ. Ал, хош иӘстердӘқ ӘшӘнен жемӘстердӘқ тҚрлӘ-тҚрлӘ дімдерӘ байңаладҰ. МӘне, осҰ аталүан нірселер шексӘз Рахим жіне КҰп жатӘр АллаҒтҰқ с+зсӘз бар екенӘн к+рсетедӘ.

СонҰмен ңатар, барлҰүҰн ңосҰп ңараүанда бҚкӘл жер жҚзӘнде бӘрлӘк пен т&тастҰң, +зара &ңсастҰң жіне жаратҰларда сійкестӘк, басңарҰлуҰнда +зара тҰүҰ шешӘманҰс жіне олардҰ басңарҰп реттеп отҰрүан Әстер мен Раббани есӘмдердӘқ сійкестӘгӘ жіне тек бӘр тҚрӘнӘқ +зӘ жҚз мҰқнан асатҰн сансҰз маң&лҰңтарҰ сапҰрҰлҰсҰп жатса да жаппай басңарҰлуҰ Уажиб-ул Уджуд АллаҒтҰқ анҰң бӘр&лҰмдҰбірӘн бӘр +зӘ Әстеп отҰрүанҰна куілӘк етедӘ.

Эім, олар жаппай СенӘқ Уажиб-ул Уджуд екенӘқе уі уахдетӘқе, Çүни болмҰсҰқ мӘндеттӘ ірӘ жалүҰз екенӘқе куілӘк ететӘн:

فَبِлдӘ жер жҚзӘн мекендеген т+рт жҚз мҰқ тҚрден ң&ралүан іскердей тӘршӘлӘк иелерӘ керемет жҚйелӘ тҚрде ңамтамасҰз етӘлуӘ, азҰңтануҰ, басңарҰлуҰ Çүни еш араласҰп кетпей, шатастҰрҰлмай ашҰлает ҚйлесӘмдӘ +мӘр сҚрулерӘ СенӘқ рубубиетӘқнӘқ уахданиеттегӘ &лҰңтҰүҰна, айбҰндҰлҰүҰна жіне к+ктемдӘ бӘр тҚйӘр гҚлдей жарататҰн ң&дӘретӘқнӘқ шексӘз еше тҚе, барлҰң нірсенӘ жасай алатҰнҰна ділел болҰп табҰладҰ.

Сондай-аң, жер шарҰнҰқ ір тарапҰнда +зӘнӘқ сансҰз тӘрӘ маң&лҰңтарҰна, шексӘз таүамдардҰқ сан-алуан тҚрлерӘн ізӘрлеп ңойүан рахҰмҰқнҰқ орасан зор кеқдӘгӘне жіне сол сансҰз ӘстӘр жан жарҰлңаулар, басңарулар мен асҰраулар, Әс-шаралар +те тіртӘптӘ тҚрде жҚзеге асуҰ жіне барлҰң нірсе, тӘптӘ, зірелер сол імӘр мен Әсшараларүа мойҰнс&н арам үҰнҰштҰ тҚрде зҰр жҚгӘруӘ ікӘмдӘгӘқнӘқ ауңҰмдҰ екенӘне наңтҰ ділел болҰп табҰладҰ. СонҰмен ңатар аүаштар мен +сӘмдӘктердӘқ ірбӘр жапҰраң, гҚл-шешегӘ мен жемӘстерӘ, тамҰрларҰ мен тал-б&таңтарҰ секӘлдӘ ірУахид лӘгӘнӘқ ірбӘр нірсесӘн, ірбӘр ӘсӘн алдҰн-ала бӘлӘп, к+ре отҰрҰп, соүан ңарай пайда мен хикметтерӘне жіне соқҰнда болатҰн тиӘмдӘ нітижелерӘне сійкес жасалуҰ СенӘқ ӘлӘмӘқнӘқ ір нірсенӘӘз б&үтҰнҰна жіне хикметӘқ барлҰң затңа ісер ететӘнӘне анҰң тҚрде айүаң боладҰ ірӘ сансҰз т&рүҰдан меқзеп ишара етедӘ. ОсҰлайша, СенӘқ орасан зор +нерӘқнӘқ к+ркемдӘгӘн жіне шексӘз ісем нҰүметӘқнӘқ кемелдӘгӘн сансҰз тӘлдермен маңтап дірӘпстерге

— 56 —

Сондай-аң, мҰна уаңҰтша мейманханада, бӘр тҚндӘк керуен сарайда ңҰсңа мерзӘмде жіне азүантай +мӘрде аүаштар мен +сӘмдӘктердӘқ ңолҰмен м&нша ңҰмбат ризҰң-несӘбелер, ң&ндҰ нҰүмет пен ңҰруар шҰүҰн, сҰй-кі-балгеберӘлуӘ мҰна маүҰнанҰ бӘлдӘредӘ, тӘптӘ, анҰң к+рсетедӘ: Б&л жерде меймандарҰна осҰншама сҰй-сҰÇпат берген ң&дӘреттӘ де жомарт Рахим АллаҒтҰқ жасаүан бҚкӘл шҰүҰндарҰ мен тмӘтсӘзрҰ +зӘн жаңсҰ к+ргӘзу ҚшӘн, танҰстҰру ҚшӘн бола т&ра, +з ӘсӘне ңарама ңайшҰ ірекет ңҰлҰп, Çүни, бҚкӘл маң&лҰңтар тарапҰнан: "БӘзге дімӘн татңҰздҰ, бӘраң жегӘзбестен бӘздӘ жоң ңҰлдҰ!" демеуӘ жіне дегӘзбеуӘ ҚшӘн жіне +зӘнӘқ ИліҒи Қстем билӘг, жауҰеделӘн тҚсӘрмеуӘ ҚшӘн ірӘ соқсҰз МейӘрӘмӘн жоңңа шҰүармауҰ, шҰүартпауҰ ҚшӘн ірӘ +зӘне ҰнтҰң болүан бҚкӘл достарҰн ренжӘтӘп, маң&рҰм ңалдҰру арңҰлҰ д&шпанҰна айҰқ болмау ҚшӘн, ілбетте, ірӘ ңалай болүанда да міқгӘлӘк ілемде, міқгӘлӘк +лкеде міқгӘ т&раңтайтҰн ң&лдарҰна, міқгӘлӘк мейӘрӘм ңазҰналарҰнан, міқгӘлӘк жіннаттарҰнда міқгӘ жіне жіннатМұН:

Ұң тҚрде саÇлҰ да міуелӘ аүаштар мен гҚлдӘ +сӘмдӘктер даÇрлаүанҰ анҰң. Б&л жердегӘлер бар болүанҰ сол жаңңа назар аудартҰп ңҰзҰңтҰратҰн, т&тҰнушҰларүа к+рсету ҚшӘн үана ңойҰлӘ онҰқгӘ-н&сңалар үана!..

Сондай-аң, аүаштар мен +сӘмдӘктердӘқ барлҰүҰ жапҰраң, гҚл жіне жемӘстерӘ арңҰлҰ, Çүни, олар бейне бӘр с+з секӘлдӘ маүҰна бӘлдӘрӘп СенӘ піктеп, мадаңтап зӘкӘр еткендерӘ сиÇңтҰ, с+здерӘнӘ&рлҰм йсҰсҰ +зӘнше СенӘ піктеп мадаң айтадҰ. ЮсӘресе, жемӘсжидектердӘқ ӘшӘ тақүажайҰп ірӘ саналуан, ісем де шебер жасалуҰ жіне дінек, т&ңҰмдардҰқ керемет м&үжизалҰ жаратҰлҰп бейне бӘр тамаң салҰнүан ҰдҰстар тірӘздӘ жемӘс аүаштастҰру ңолҰмен немесе +сӘмдӘктердӘқ т+бесӘне ңойҰп +зӘнӘқ сҰйлҰ ңонаңтарҰ жанжануарларүа ңарай тасҰмалдауҰ олардҰқ хал тӘлдерӘмен жасаүан тісбихаттүа саллҰп табҰладҰ. ТісбихтерӘнӘқ анҰңтҰүҰ сонша, кідӘмгӘ тӘлмен айтҰлүан зӘкӘрдей апанҰң. Б&лардҰқ барлҰүҰ СенӘқ иелӘгӘқде, СенӘқ кҚшңуатҰқмен, СенӘқ ң&дӘретӘқмен, СенӘқ ңалауҰқмен ірӘ жарҰлңауҰқмен, СенӘқ рахҰмҰқ жіне хикметӘқмен Ұлмен суда, олар СенӘқ ірбӘр імӘрӘқе толҰң мойҰнс&натҰн ңҰзметшӘлерӘқ!..

Уа, +те айңҰндҰүҰнан жасҰрҰн болүан ірӘ шексӘз &лҰңтҰүҰнан ңалңаланҰп к+рӘнбей ңалүан Хаким, Шебер, осҰ кемдӘ ЖаратушҰм! БҚкӘл аүаштар мен +сӘмдӘктердӘқ, бҚкӘл жапҰраң пен гҚл-шешектердӘқ,

— 57 —

жемӘстердӘқ тӘлдерӘмен ңанша тісбих айтҰлса, мен де СенӘ сонша кемшӘлӘк атаулҰдан, ілсӘздӘктен, серӘгӘ болудан пікфабрикаүан шексӘз мадаң пен шҚкӘр айтамҰн.

Уа, бҚкӘл нірсенӘ бӘр-бӘрӘнен ажҰратҰп ір ңайсҰсҰн ерекше жаратушҰ Ү&дӘрет! Уа, барлҰүҰн хикметпен ИгерушӘ! УаЗҚлжілрӘмдӘ ТірбиешӘ! РасулуллаҒтҰқ (с.а.у.) таүлҰмҰмен жіне Ү&ранӘ КірӘмнӘқ ҚйретуӘ арңҰлҰ тҚсӘнгенӘм жіне кімӘл иман еткенӘм: Үалайша +сӘмдӘктер мен аүаштар СенӘ танҰп, СенӘқ киелӘ сипаттарҰқ мен к+ркем есӘмдерӘқдӘ бӘлдӘредӘ, ділӘс жҚзекӘлдӘ, бҚкӘл жандҰлардҰқ ӘшӘндегӘ рух иесӘ адамзат пен хайуанаттҰқ ңайсҰбӘрӘн алсаң та дене бӘтӘмӘ саүат секӘлдӘ ділме-діл, м&ңиÇт ж&мҰс жасап жатңан ӘшкӘсҰртңҰ аүзаларҰмен де, бойларҰнда орналасңан +те нізӘк ірӘ діл +лшеммен жасаамдҰ жрӘ мақҰздҰ пайдаларҰна орай орналастҰрҰлүан ң&рал-жабдҰңтарҰмен де, сана сезӘмдерӘ арңҰлҰ да, сондайаң, +н бойҰнда +те кҚрделӘ ж&мҰстар атңарҰп жатңан, асңан шеберлӘкпен ірӘ аса хикметпен +далҰ ниÇт тҚрде ҚйлесӘмдӘ орнатҰлүан дене мҚшелерӘмен де СенӘқ с+зсӘз бар екенӘқе ірӘ сипаттарҰқнҰқ хаң екенӘне куілӘк етедӘ. ЯйткенӘ, м&ншама к+регендӘкпен болүан нізӘк +нерге жіне саналҰ тҚрде атңарҰлүан кҚрделӘ Әс жазҰпкмет толҰ басңару ж&мҰсҰна, керемет ҚйлесӘмдӘлӘкке, ілбетте, соңҰр кҚш, меқӘреу табиүат, сергелдеқ кездейсоңтҰң араласуҰ істе мҚмкӘн емес, олардҰلْكُبْдегенге ешбӘр аңҰл иесӘ сенбейдӘ. Ал, +зӘнен-+зӘ ң&растҰрҰлҰп пайда болдҰ деу мҰқ есе аңҰлүа сҰйҰмсҰз, ж+нсӘздӘк. ЯйткенӘ, олай болатҰн болса, онда ірбӘраңи ілк ол дененӘқ барлҰң нірсесӘн, болҰмҰсҰнҰқ пӘшӘнӘн, ңалай жасалуҰ керектӘгӘн, тӘптӘ, ол дененӘқ ңоршаүан ортамен болатҰн бҚкӘл байланҰсҰн бӘлетӘн, к+ретӘн, жаүдай жасай ат ңҰлу ң&ддҰ бӘр Ү&дай сиÇңтҰ жан-жаңтҰ ірӘ шексӘз ӘлӘмӘ, орасан зор ң&дӘреттӘ болуҰ керек. Сонда үана болмҰстҰқ жаратҰлуҰ оларүа тапсҰрҰлуҰ немесе сонда үана "+здӘгӘнен болҰп жатҰр" делӘнуӘ мҚмкӘн.

Сондай-аң, бҚкӘл денелерде жалпҰлай йҰң. Ба байңалатҰн +зара &ңсас басңару, бӘрегей тірбиелеу, бӘртектӘлӘк ірӘ бӘр тҚрде болуҰ жіне жҚздерӘнде к+з, ң&лаң, ауҰз секӘлдӘ аүзалар т&рүҰсҰнан +зара &ңсас болуҰ, сондайаң, жекежеке алүй баÇна жаратҰлҰс тақбаларҰ бірӘнде бӘрдей болуҰ, олардҰқ азҰңтануҰ мен жасалуҰ +зара сійкес болуҰ ірӘ бӘр-бӘрӘнӘқ ӘшӘне орналасуҰ секӘлдӘ ң&рҰлҰмҰна ңарасаң

— 58 —

СенӘқ бӘр екенӘқе наңтҰ тҚрде куілӘк етпейтӘн бӘрде бӘрӘ жоң. Жіне ол келмеірңайсҰнҰқ бойҰнда СенӘқ кҚллӘ ілемдӘ ңамтҰп жатңан бҚкӘл есӘмдерӘқнӘқ сіуле-шуаңтарҰ к+рӘнуӘнен - уахидиет ӘшӘнде іхадиетӘқе ишара етпейтӘн ешңайсҰсҰ жоң!

Сондай-аемӘ Қлммен бӘрге хайуандардҰқ бҚкӘл жер бетӘне жайҰлүан жҚз мҰқ тҚрӘ саңадай сай, тіртӘптӘ бӘр іскер тірӘздӘ толҰң жабдҰңталуҰ, тілӘм алуҰ, белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚкайнар онҰ адал атңаруҰ, мойҰнс&нуҰ жіне РубубиеттӘқ б&йрҰңтарҰн еқ кӘшкенесӘнен сонау еқ ҚлкенӘне дейӘн б&лжҰтпай орҰндауҰ - СенӘқ РубубиетӘқнӘқ, Çүни, билӘк пен басңару ӘсӘқнӘқ &лҰңтҰүҰна ірӘ олардҰқ сансолҰп б болуҰмен бӘрге тҰм ң&ндҰ ірӘ еш н&ңсансҰз ірӘ +те жҰлдам жасалуҰ ірӘ аса шебер жасала т&ра, +те оқай жаратҰлуҰ - ң&дӘретӘқнӘқ орасан зор екенӘн діле салҰсана ңоймай, шҰүҰстан батҰсңа, терӘскейден кҚнгейге дейӘн жайҰлүан, микробтан сонау мҚйӘзт&мсҰңңа дейӘн, еқ кӘшкене тӘршӘлӘк иесӘнен еқ Қлкен ң&сңа дейӘнгӘ болмҰс атаулҰнҰқ жаппай рҰзҰңтарҰн дер кезӘнӘқ ойлкӘзетӘн -мейӘрӘмӘқнӘқ шексӘз ауңҰмдҰлҰүҰна жіне ірбӘрӘ тіртӘптӘ жауҰнгер сиÇңтҰ жаратҰлҰс мӘндеттерӘн адал атңаруҰ; жер бетӘ ір к+ктемде іскерге шаңҰрңап т&кҚзде іскери мӘндетӘнен босатҰлҰп, олардҰқ орнҰна басңа, жақадан келетӘн ңарулҰ іскер, жауҰнгерлерге іскери жай болуҰ - рубубиетӘқнӘқ, билӘгӘқнӘқ шексӘз кеқ екенӘн наңтҰ ділелдейдӘ. Сондай-аң, хайуандардҰқ ірңайсҰс негӘзнӘқ шаүҰн ҚлгӘн&сңасҰ жіне бӘр кӘшӘгӘрӘм мҰсалҰ ретӘнде +те тереқ ӘлӘм, м&ңиÇттҰ хикмет керек ететӘн сипатта, сапҰрҰлҰсңан б+лшектерӘ араласпай ірӘ бан-жаңануарлардҰқ саналуан тҚрлерӘ шатастҰрҰлмай ңатесӘз, жақҰлҰссҰз, н&ңсансҰз керемет ң&растҰрҰлуҰ - ӘлӘмӘқнӘқ ір нірсенӘ ңамтитҰндҰүҰна жіне хикметӘқнӘқ ба іулиеірсенӘ толҰңтай ӘшӘне алатҰндҰүҰна, олардҰқ санҰ ңанша болса, сонша ишаралар жасайтҰнҰ секӘлдӘ, олардҰқ ірбӘрӘ +нердӘқ дара үажайҰп ҚлгӘсӘ ірӘ хикметтӘқ тақүажайҰп мҰсалҰ ретӘнде +нерлӘ де ісем тҚрде жар, үайб - ЯзӘқ сонша ңалап жариÇ ңҰлүҰқ келген Раббани +нерӘқнӘқ кемел к+ркемдӘгӘ мен шексӘз дірежедегӘ с&лулҰүҰқа ишара етедӘ жіне ірбӘрӘ, ісӘресе, сібилердӘқ керемет еркелетӘлӘп, міпеленӘп тамаңтандҰрҰлуҰ ірӘ тібетттӘ жойн +тӘнӘш-тӘлектерӘнӘқ орҰндалҰп, толҰң ңанаүаттандҰрҰлуҰ - СенӘқ ңамңорлҰүҰқнҰқ сондай шҰрҰн ісемдӘгӘне сансҰз ишара етедӘ.

— 59 —

Уа, МейӘрӘмдӘ де РахҰмдҰ! Уа, уідесӘне берӘ іуел СенӘмдӘ! Уа, ңиÇметтӘқ ЮмӘршӘсӘ, дӘн кҚнӘнӘқ ИесӘ! СенӘқ РасулуллаҒ үалейҒиссілату УіссіламҰқнҰқ таүҰлҰмҰ жіне хикмет толҰ Ү&раннҰқ сӘлтемесӘнен тҚсӘнгенӘм: ЮлемнӘқ еқ тақдаӘндей тижесӘ "хаÇт" (тӘршӘлӘк) екенӘ рас. Ал, хаÇттҰқ еқ тақдаулҰсҰ, мінӘсӘ рух болҰп табҰладҰ. ЕндӘ рух иелерӘнӘқ де еқ тақдаулҰсҰ саналҰ жандар. Жіне қ барлналҰ жандардҰқ толҰңңандҰ, кімӘлӘ Адамзат. КҚллӘ ілем, бҚкӘл болмҰс хаÇтңа баүҰнҰп, тӘршӘлӘкке ңҰзмет етӘп, сол ҚшӘн зҰр жҚгӘруде. Ал, тӘршӘлӘк иелерӘ рух иелерӘне ңҰзмет етӘп, дҚниеге солар ҚшӘн жӘберӘлуде. Жанжануарлар адамдарүа ңҰзде болӘп соларүа тіуелдӘ тҚрде пайдасҰна жарайдҰ. ЮрӘ адамзат табиүатҰ жаүҰмен +зӘнӘқ ЖаратушҰсҰн шҰнайҰ тҚрде жаңсҰ к+редӘ жіне ЖаратушҰ ИесӘ де олардҰ жаңсҰ к+редӘ. Жіне +зӘн оларүа ірстӘмеусебептермен жаңсҰ к+ргӘзедӘ. Сондай-аң, адамзаттҰқ ңабӘлеттерӘ мен рухани мҚмкӘндӘктерӘ б&л дҚниеден басңа міқгӘ ілеммен, соқсҰз тӘршӘлӘкпен тҰүҰ табҰланҰстҰ екенӘ байңаладҰ. Адам баңилҰңтҰ ақсайдҰ. ОнҰқ жҚрегӘ, санасҰ міқгӘлӘкке ң&штар, тӘлӘ де сансҰз д&үалармен ЖаратушҰсҰнан міқгӘлӘк с&рап жалбарҰнадҰ. Ендеше, ілбетте жіне ңалай болүанда да, +зӘ +те жӘмен А+рӘп сҚйген, сҚйӘктӘ де сҚйкӘмдӘ адам баласҰн ЖаратушҰсҰ ИесӘ ңайта тӘрӘлместей +лтӘрӘп, міқгӘге жоң ңҰлҰп, онҰ іу баста міқгӘ баңи матарту пен жарата т&ра +зӘне міқгӘ баңи д&шпанҰна айналдҰрҰп, ңаттҰ ренжӘтпейдӘ. Олай ӘстеуӘ істе мҚмкӘн емес! АңиңатҰнда, адамзат басңа міқгӘ ілемде баңҰттҰ +мӘр кешуге жіне осҰ дҚниеде ңҰзмет ңҰлҰп, баңи дҚниеде міқгӘ баңҰтңа ешбӘр ҚшӘн жӘберӘлген. Сондай-аң, адам бойҰнан к+рӘнетӘн ИліҒи к+ркем есӘмдердӘқ мҰна +ткӘншӘ де ңҰсңа +мӘрдегӘ сіуле-шуаңтарҰна м&ңиÇт ңарасақ о дҚниеде ИліҒи к+ркем есӘмсипаттарүа айна болүан тҚсӘндттҰқ міқгӘ н&рүа б+ленетӘндерӘн байңауүа боладҰ.

Иі, міқгӘлӘк ИесӘнӘқ адал досҰ да міқгӘ болмаң! БаңидҰқ саналҰ айнасҰ да баңи болуҰ тиӘс.н нҰүандардҰқ рухтарҰ баңи ңалатҰнҰн жіне СҚлеймен ПайүамбардҰқ (Һ.С.) к+кегӘ мен ң&мҰрҰсңасҰ, Салих ПайүамбардҰқ (Һ.С.) тҚйесӘ, Асхаб-Ұ КіҒфтӘқ итӘ секӘлдӘ кейбӘр жеке т&лүалар рухҰмен ңоса тінӘ де баңи ілемге к+шетӘнӘ жіне ірбӘр тҚрдӘқ аеттӘ зк ңолданҰс ҚшӘн бӘр денелерӘ болатҰндҰүҰ наңтҰ риуаÇттардан белгӘлӘ. СонҰмен ңатар «хикмет", "аңиңат", "рахҰм" мен "рубубиет» сипаттарҰнҰқ ңатақ талабҰ болҰп табҰладҰ.

— 60 —
Уа, Ү&дӘретӘ шексӘз Үам сезӘҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘ, рух иелерӘ, саналҰ жандар СенӘқ мҚлкӘқде, жалүҰз СенӘқ үана кҚшң&дӘретӘқмен, тек СенӘқ үана імӘр мен басшҰлҰүҰқ арңҰлҰ жіне мейӘрӘм мен хикметӘқ арңҰлҰ СенӘқ тللّٰهُилӘгӘқнӘқ імӘрлерӘне мойҰн&сҰнҰп, табиүатҰна сай жҚктелген мӘндеттӘ атңаруда. ОлардҰқ кейбӘрӘ адамнҰқ кҚшңуаттҰлҰүҰна орай немесе ҚстемдӘгӘмен баүҰнүан жоң! Үайта жаратҰлҰсҰнан кҚшсӘз, ілсӘз Шейх ГдҰңтан ИліҒи мол мейӘрӘм тарапҰнан баүҰндҰрҰлүан.

Сондай-аң, олардҰқ барлҰүҰ хал тӘлдерӘменен жіне кідуӘлгӘ тӘлдерӘменен де ЖаратушҰсҰн, ТабҰндҰрушҰсҰн ңателӘктен, +зӘне серӘк &стаудан піктеп, нҰүметтнҰна дшҚкӘр етӘп, мадаң айтҰп, ірңайсҰсҰ +здерӘне тін ң&лшҰлҰңтарҰн жасауда.

Уа, аса ішкерелӘгӘ себептӘ жасҰрҰн ңалүан жіне шексӘз &лҰңтҰүҰ себептӘ перделенӘп парҰ, ей ңалүан лҰң ЖаратушҰм! БҚкӘл рух иелерӘнӘқ СенӘ піктеп жасаүан тісбихтерӘмен мен даүҰ СенӘ піктеп, ниет ете سُبْحَانَكَ يَا مَنْ جَعَلн басҰ الْمَاءِ كُلَّ شَىْءٍ حَىٍّ деймӘн.

Уа, ілемдердӘқ РаббҰсҰ! Уа, іуелгӘлер мен аңҰрүҰлардҰқ ҮожайҰнҰ! Уа, к+ктер мен жерлердӘқ ИесӘ! РасулуллаҒтҰқ (с.а.у.) таүҰлҰмҰмен жіне Ү&ранҰдҰ.

нӘқ ҚйретуӘмен мҰнанҰ тҚсӘндӘм ірӘ иман еттӘм: К+ктер мен аспан кеқӘстӘгӘ, жер, ң&рҰлҰң пен теқӘз, аүаш, +сӘмдӘк, хайуан; ірбӘрӘ жекежеке, ірбӘр б+бҰ">деен СенӘ бӘлӘп, танҰп СенӘқ бар жіне бӘр екенӘқе куілӘк етӘп айүаң болҰп, ишара ететӘндерӘ секӘлдӘ, ілемнӘқ ңорҰтҰндҰсҰ болҰп табҰлатҰн тӘршӘлӘк иелерӘ жіне тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ де ңорҰтҰндҰсҰ адамзат жіне адамзаттҰқ да ңорҰтҰндҰсҰ болҰп табҰлатҰс&лулҰамбарлар мен іулие, асфиÇлар, +здерӘнӘқ асҰл заттарҰмен Çүни сау жҚректерӘмен, д&рҰс аңҰлдарҰмен к+рӘп, куі болүандарҰна жіне ашңан жақалҰңтарҰна, жҚрекке ңауҰрлааÇндарҰна сҚйене отҰрҰп барлҰүҰ бӘр ауҰздан наңтҰ тҚрде, жҚздеген тіуітҚр ңуатҰнда СенӘқ мӘндеттӘ тҚрдегӘ болмҰсҰқа, с+зсӘз бӘр екендӘгӘқе, жалүҰздҰүҰқа куілӘк етӘп, хабар беруде. Олар +зде бойҰнмҚүжизаларҰ мен кереметтерӘне жіне б&лтартпас айүаңтарҰна негӘздеп, хабарларҰн дійектӘ тҚрде жеткӘзуде.

Иі, СенӘқ с+зсӘз болмҰсҰқ мен киелӘ сипаттарҰқа жіне уахдетӘқ мен іхадиетӘқе, Çүни, жалүҰз ірӘ дарат-абҰӘқе, сондайаң, ісем есӘмдерӘқе куілӘк етпейтӘн, айүаң болмайтҰн, ишара ңҰлмайтҰн бӘрде-бӘр "илхам" жоң Çүни жҚректе үайҰп пердесӘ жаүҰнанлаҒ! БтушӘ бар екенӘн к+рсетпейтӘн бӘрде-бӘр "үайби сезӘм" жоң. БірӘ жаппай

— 61 —
СенӘ ескертӘп т&радҰ. Жіне аÇн берушӘ бӘреуге ңаратпайтҰн да бӘрде бӘр аÇн жоң. Жіне киелӘ сипаттарҰқ мен, ісем есӘмдерӘқдӘ тауҰп, ашҰп бермейтӘн жолданаңтҰ нанҰм да жоң. Жіне пайүамбарлар мен іулиелерде болатҰн бӘр АллаҒтҰқ н&рларҰн к+збен к+ргендей ңанаүаттанбайтҰн ешбӘр н&рлҰ жҚрек те жоң жіне асфиÇлар мен, н&р-ңтарда, Çүни, АллаҒтҰқ адал ң&лдарҰнда кҚллӘ нірсенӘ жаратушҰ АллаҒтҰқ болмҰсҰн үҰлҰми тҚрде растамайтҰн, ОнҰқ белгӘсӘ мен бӘрлӘгӘн ділелдемейек етерде бӘр н&рлҰ аңҰл жоң, Çүни таза жҚректер мен н&рланүан аңҰлдар жаппай ЖаратушҰнҰқ бар ірӘ бӘр екенӘне, ОнҰқ ңандай екенӘне ишара ңҰлҰп меқзеп, тӘптӘ, ділелдеп т&радҰ. ЮсӘресе, бҚкӘл пайүамбарлар мен іуелӘ мӘдӘқ, асфиÇлар мен сҰддҰңтардҰқ имамҰ, жетекшӘсӘ, басшҰсҰ, ңорҰтҰндҰсҰ болҰп табҰлатҰн М&хаммед саллаллаҒу алійҒи уіссаламнҰқ ікелген хабарҰн ңуаттап, ділелдейтӘн м&үжизалمِنَ اондайаң, шҰнайҰлҰүҰн растайтҰн тереқ аңиңаттарҰ ірӘ бҚкӘл киелӘ де аспани кӘтаптардҰқ негӘзӘ, ңорҰтҰндҰсҰ болҰп табҰлатҰн баÇнҰ үажап ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ наңтҰ тіухид аÇттарҰ мен иман міселелерӘ тҚгелдей, жаппай Сран р&ӘндеттӘ тҚрдегӘ болмҰсҰқ мен киелӘ сипаттарҰқа жіне СенӘқ бӘрлӘгӘқ мен жалүҰздҰүҰқа ірӘ к+ркем есӘм мен сипаттарҰқа куілӘк етӘп, анҰң ділел боладҰ.

болмҰс-аң, ңалайша жоүарҰда аталүандай бҚкӘл жҚз мҰқдаүан турашҰл хабаршҰлар +здерӘнӘқ м&үжизаларҰ мен кереметтерӘне жіне ділелдерӘне сҚйене отҰрҰп СенӘқ бар жіне бӘр екенӘқе куілӘк етедӘ, сол сиÇңтҰ барлҰң нірсенӘ ңамтҰп жатңан Һарш-Ұ АүзамнҰқ кҚҰлҰп ктерӘн басңарҰп т&рүан, сонау к+қӘлдӘқ тҚкпӘрӘндегӘ жасҰрҰн ірӘ жҰлт еткен к+мескӘ ойлар мен талап, д&үатӘлектердӘ бӘлетӘн, еститӘн, игеретӘн, жҚзеге асҰратҰн рубубиетӘқнӘқ, &лҰң дірежеол КӘсондайаң, к+зӘмӘздӘқ алдҰндаүҰ тҚрлӘ-тҚрлӘ, сансҰз нірселердӘ бӘрден жарататҰн, ешбӘр Әс басңа бӘр Әске, бӘр ж&мҰс басңа бӘр ж&мҰсңа кедергӘ болмастан еқҚлкен нірсенӘ еқ кӘшкене шҰбҰн ң&лӘ бар к+рмей оқай жасайтҰн ң&дӘретӘқнӘқ шексӘз алҰптҰүҰн ж&мҰла растап, бӘр ауҰздан жар салҰп хабар беруде, ділелдеп к+рсетуде.

Сондай-аң, мҰна ілемдӘ рух иелерӘне, онҰқ ӘшӘнде адам баласҰна кеи ж&мҰңҰлҰп, ӘшӘнде не керектӘқ бірӘ бар зіулӘм сарай секӘлдӘ жаратҰп жіне ж&маң пен міқгӘ баңҰттҰ жҰн мен адамзатңа дайҰндап ңойүан жіне +те кӘшкене бӘр жіндӘктӘ де назардан тҰс ңалй жауатҰн ірӘ тҰм бейшара, жаралҰ да аÇнҰштҰ бӘр жҚректӘ ңуантҰп риза ңҰлуүа дайҰн рахҰмҰқнҰқ кеқдӘгӘн, сондайаң,

— 62 —

атомдардан сонау үаламшарларүа дейӘнгӘ жаратҰлҰстардҰқ бҚкӘлӘн імӘрӘне баүҰндҰрушҰ, мойҰнс&ндҰрушҰ, оларүа б атҰна бӘр мӘндет жҚктеп Әс атңартушҰ ікӘмдӘгӘқнӘқ шексӘз жойңҰндҰүҰн хабарлап, м&нҰ мҚүжизаларҰ мен айүаңтарҰ арңҰлҰ ділелдеген. СонҰмен ңатар, ілемдӘ Êлементтер ңанша болса, сонша баптардан т&ратҰн сансҰз кӘтапша, оларңамтитҰн алҰп бӘр кӘтап тірӘздӘ жаратңан жіне Ліух-ул МахфуздҰқ діптерлерӘ болҰп табҰлатҰн Имам-Ұ Мубин мен Китаб-Ұ Мубинге бҚкӘл жаратҰлҰстҰқсабҰр ң уаңиүаларҰн тӘзӘп жазҰп ңойүан жіне бҚкӘл дін, т&ңҰмдарүа аүаш атаулҰнҰқ мазм&нҰ мен баүдарламасҰн, сондайаң, саналҰ жандардҰқ миҰна, жадҰна олардҰқ +мӘрбаÇндарҰн тіртӘптӘ тҚрде, еш шатҰстҰрмай жазҰп ңойүан ткен, нӘқ ір нірсенӘ ңамтитҰндҰүҰна, сондайаң, ірбӘр жаратҰлҰстҰ к+птеген хикметпайдалармен жаратңан, тӘптӘ, ірбӘр аүаштан жемӘстерӘнӘқ санҰндай нітижелер алатҰн жіне ірбӘр жан иесӘнен аүзаларҰ, тӘптӘ, б+лшектерӘ мен жасушаларҰнҰқ санҰна хаңҰсс пайдалар к+здейтӘн, атап айтңанда адамнҰқ тӘлӘне к+птеген мӘндеттер жҚктеуӘмен бӘрге, онҰ таүамдардҰқ дімдерӘ ңанша болса, сонша зауҰң, ліззат алатҰндай к+п нҚктелермен, кӘшкене таразҰлармен жабдҰңтаүан киел ң&лҰсол хикметӘқнӘқ ір нірсенӘ +з ауңҰмҰна алүандҰүҰна, сондай-аң, осҰ дҚниеде ҚлгӘлерӘ к+рӘнӘп жатңан жімал мен жілал, Çүни, &лҰлҰң пен с&лулҰң есӘмдерӘқнӘқ к+рӘнӘстерӘ оданӘ, жеррңҰн бӘр тҚрде міқгӘ ілемде жалүасҰн табатҰндҰүҰна жіне б&л дҚниеде олардҰ к+рӘп ҰнтҰң болүандардҰқ міқгӘ ілемде олармен бӘрге жасайтҰндҰңтарҰна бӘр ауҰздан, бҰңтан рге ж&мҰла куігерлӘк етӘп ділелдейдӘ, ишара етедӘ. Сондай-аң, іу баста жҚздеген ашҰң м&үжизаларҰ мен наңтҰ аÇттарҰна сҚйенӘп РасулуллаҒ (с.а.у.) мен хикмет толҰ Ү&ран бӘздӘ кейӘн бҚкӘл н&рлҰ рухтар иесӘ болҰп табҰлатҰн Пайүамбарлар, таза жҚректердӘқ иесӘ, ң&тҰбтар мен іулиелер, аңҰлҰ н&рлҰ асфиÇлар, барлҰңңазҰна параңтар мен кӘтаптарда ЯзӘқ к+п кайталаүан уіделерӘқ мен ескертулерӘқе сҚйене отҰрҰп жіне СенӘқ МейӘрӘмӘқ мен Ү&дӘретӘқ, ХикметӘқ мен ҮамңорлҰүҰқ, Жімал мен Жілал, Çүни, ісемдӘгӘқ мен &лҰлҰүҰқ секӘлдӘ киелӘ сип, к+теқдҰ, Қстем абҰройҰқ мен &лҰңтҰүҰқдҰ жіне толҰң рубубиетӘқдӘ т&үҰр ңҰлҰп, к+рӘпбӘлгендерӘне жіне үҰлҰми ділелдерге негӘзделген сенӘмдерӘне сҚйуңастаҰрҰп жҰн мен адамзатңа міқгӘлӘк баңҰт тосҰп т&рүанҰн сҚйӘншӘлейдӘ, ал адасңан дӘнсӘздер ҚшӘн тозаң бар екенӘн ійгӘлеп жар саладҰ, иман етӘп куігерлӘк етедӘ.

— 63 —

О, Ү&дӘретӘ ШексӘз ірӘ ХикммақҰздӘ! О, Аса МейӘрӘмдӘ де РахҰмдҰ! О, уідесӘне берӘк ірӘ асңан Жомарт! О, лҰлҰң пен ШексӘздӘк жіне Айбат ИесӘ ҮаҒҒар-Ұ ЗҚлжілал! М&ншама адал достарҰқдҰ жіне м&ншама уіделерӘқдӘ ірӘ м&ншама киел ашҰңтттарҰқ мен мақҰздҰ ӘстерӘқдӘ бекерге шҰүарҰп, рубубиетӘқнӘқ ңойүан талабҰн жіне ЯзӘқ сҚйген жіне олар да СенӘ мойҰндап, баүҰну арңҰлҰ +здерӘн СаүлатҰн сҰ к+ргӘзген ілгӘ сансҰз ӘзгӘ ң&лдарҰқнҰқ сансҰз д&үатӘлектерӘн ңабҰл етпей, керӘсӘнше дӘнӘқнен безген, тікіппарлана бас к+терӘп уідеқдӘ жоңңа шҰүарҰп СенӘқ шексӘз &лҰңтҰүҰқа шік келтӘрӘп, ңаҒарлҰ айбҰнҰқа тӘл тигӘ айналіне ИліҒи абҰройҰқдҰ кӘрлетмекшӘ болүан жіне рубубиетӘқе, толҰң тірбиеқе, мол мейӘрӘмӘқе кҚйе жаңңҰсҰ келген, ңаҒарүа &шҰраүан адасңан топ кіпӘрлердӘ растаудан Çүни олардҰқ ңайта тӘрӘлудӘ жРисалеҰүарүан ойларҰн д&рҰс ңҰлҰп, ңуаттаудан жҚз мҰқ діреже адасҰқ, шексӘз дірежеде піксӘқ, тҰм жоүарҰ биӘксӘқ! Ондай шексӘз з&лҰмдҰңңа, жаүҰмсҰз Әске, т&рпайҰлҰңңа СенӘқ шексӘз ідӘлетӘқ, ісем к+ркемдӘгӘқ, мол мейӘрӘардҰ оте жол бермейдӘ, деп бӘлемӘз.

سُبْحَانَهُ وَ تَعَالٰى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَب۪يرًا

аÇтҰн денемдегӘ бҚкӘл &саң б+лшектердӘқ санҰнша ңайталаүҰм келн ҮасиенӘқ адал да турашҰл елшӘлерӘқ мен аңиңатшҰл жаршҰларҰқ сенӘмдӘ де анҰң тҚрде СенӘқ ахиретте мейӘрӘмге толҰ ңазҰналарҰқ бар екенӘне жіне б&л дҚниеде белгӘ берген, міқгӘ ілемде толҰүҰмен к+рӘнетӘн к+ркем есӘмдерӘқнӘқ үажайҰп жарңайҰпңаӘнӘстерӘ онда жалүаса беретӘнӘне куілӘк етедӘ, ишара ңҰлҰп сҚйӘншӘлейдӘ. Жіне бҚкӘл аңиңаттардҰқ б&лаүҰ, жарңҰраүан КҚн к+зӘндей СенӘқ "Хаң" есӘмӘқнӘқ еқ Қлкен шуаүҰ осҰ хашир, Çүни, ңа зор ңрӘлу екенӘне +здерӘ иман келтӘрӘп, сосҰн СенӘқ ң&лдарҰқа дірӘс беруде.

Уа, Пайүамбарлар мен сҰддҰңтардҰқ РаббҰсҰ! ОлардҰқ барлҰүҰ СенӘқ мҚлкӘқде, СенӘқ імӘрӘқмен, ң&дӘретӘқмен, СенӘқ ңалауҰқмен, басңаруҰқмен, СенӘқ ӘлӘмӘқмен, х шешкеқмен Саүан мойҰнс&нүан, аса мақҰздҰ да жауаптҰ мӘндет жҚктелген жандар. Олар СенӘ дірӘптеу, &лҰңтау, мадаңтау, бӘрлеу арңҰлҰ жер шарҰн бейне зӘкӘрханаүа, ілемдӘ алҰп мешӘтке айналдҰрҰп жӘберген.

Уа, Ра ңамалУа, к+ктер мен жерлердӘқ ҮожайҰнҰ! Уа, Жаратңан Ием! Уа, бҚкӘл нірселердӘ ЖаратушҰ! К+ктердӘ ж&лдҰздарҰменен, жердӘ ӘшӘндегӘлерӘменен жіне бҚкӘл жаратҰлҰстҰ барлҰң жаүдайҰменен імӘрӘне баүҰнҰштҰ еткен

— 64 —

Ү&дӘретӘқ мен ҮалауҰқнҰқ,"іҒл-ӘтӘқ мен билӘгӘқнӘқ жіне мол МейӘрӘмӘқнӘқ ң&рметӘне ніпсӘмдӘ +зӘме баүҰнҰштҰ ңҰла г+р! Армандаүан маңсаттарҰма жеткӘз! Ү&ранүа жіне Иманүа ңҰзмет ету ҚшӘн жҚректердӘ Рисалей-Н&рүа б&ра г+р! Маүан Шуаң">остарҰма кімӘл иман, аңҰрҰ ңайҰр, жаңсҰлҰң бере г+р! ХазӘретӘ М&са үалейҒиссіламүа теқӘздӘ, ХазӘретӘ ИбраҒим үалейҒиссіламүа оттҰ, ХазӘретӘ ДіуӘт үалейҒиссіламүа тау мен темӘратҰстҰзӘретӘ СҚлеймен үалейҒиссіламүа жҰн мен адамдардҰ жіне ХазӘретӘ М&хаммед үалейҒиссілату Уіссіламүа КҚн мен АйдҰ баүҰндҰрүанҰқдай Рисалей-Н&рүа жҚректердӘ баурап, аңҰлдарүа мойҰндата г+рӘлӘмӘқ жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн ніпсӘ мен шійтаннҰқ кесӘрӘнен, ңабӘр азабҰнан, жіҒіннам отҰнан саңтай г+р! БаршамҰздҰ Жінніт-ул Фирдіуста баңҰттҰ шатшадҰман ңҰла г+р! Юмин! Юмин! Юмин!

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَрҰқа Әَمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
وَ اٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ

Ү&ран КірӘмнен жіне АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ мӘніжатҰ болҰп табҰлатҰн Жіушін-ул Кібирден алүан осҰ дірӘсӘмдӘ тем рубри үибадат Çүни пӘкӘрмен жасалүан ң&лшҰлҰң ретӘнде МейӘрӘмдӘ РаббҰмнҰқ алдҰна &сҰну барҰсҰнда ңателӘктер жӘберген болсам, ңатемнӘқ кешӘрӘлуӘ ҚшӘн Ү&рандҰ жіне Жіушін-ул КібирдӘ шапаүатшҰ ңҰлҰп, АллаҒтҰқ мол мейӘрӘмӘнен үафу етуӘн жалбалҰң ке&раймҰн!

Саид Н&рси
— 65 —

ТЯРТӨНШӨ ШУАҮ

[МаүҰна жаүҰнан жіне діреже ж+нӘнен БесӘншӘ Лема ал, к+рӘнӘсӘ жаүҰнан ОтҰз бӘрӘншӘ МектубтҰқ ОтҰз уҰн таӘ ЛемасҰнҰқ +те міндӘ Т+ртӘншӘ Шуаң пен Хасби аÇтҰнҰқ мақҰздҰ бӘр т&жҰрҰмҰ]

ЕСКЕРТУ: Рисалей-Н&р басңа кӘтаптар сиÇңтҰ емес, іу баста т&йҰң болҰп, сосҰн барҰп ашҰла тҚседӘ. ЮсӘресе, осҰ рисаленӘқ "БӘрӘншӘ МіртебесӘ" +те керемет аңиңат бшҰнайҰмен аса кҚрделӘ ірӘ маүҰнасҰ тҰм тереқ. СонҰмен ңатар, б&л бӘрӘншӘ міртебе, негӘзӘнде +зӘмнӘқ сезӘм таразҰларҰма тартҰлҰп жазҰлүан жінан шҰңи уа ңалби тҚрде сан-алуан рухани дерттерӘме шипа ретӘнде келген болатҰн. СондҰңтан, менӘмен шамалас жандар толҰң сезӘне аладҰ деп ойлаймҰн. Юйтпесе, толҰң руханеқ ірӘат ала алмас...

* * * * *
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ

БӘрде іҒл-Ә дҚниÇ Çүни тек дҚниÇнҰ үана ойлайтҰндар барлҰң нірседен тҰйздҰңтаден жалүҰз ңалдҰрүандҰңтан менӘ бӘр м&қ бастҰ. ЯзӘм ңарт болүан соқ к+қӘл ң&лазҰп бес тҚрлӘ дертке шалдҰңтҰм. Жан кҚйзелген соқ үапҰлдҰң басҰп Рисалей-Н&рдаүҰ жанүа ж&банҰш,нда ірге медет беретӘн н&рларҰн &мҰтҰп, онҰмен санаспай тура к+қӘлӘме, к+кейӘме ңарадҰм, рухҰмдҰ ӘздедӘм. Үарасам, менде міқгӘ болуүа ң&штарлҰң, бар болуүа ң&марлҰң, +мӘр сҚруге Ұжауап.езӘмдер бар. БӘраң, тҰм ілсӘз, мҚлдем паңҰрмҰн. ПінилӘк дейтӘн ңатақ зақдҰлҰң ілгӘ міқгӘлӘкке деген сезӘмӘмдӘ суҰтҰп с+ндӘрмек. Сол кезде махаббаттҰқ отҰна кҚйген бӘр аңҰннҰқ дегенӘнотҰннҰн де бҰлай дедӘм:

К+қӘл шӘркӘн, міқгӘлӘкке тҰм ң&штар-аң!

Юттеқ, +мӘр Хаңтан берген тҰм ңҰсңа

АмалҰм жоң діл м&ндай ауруүа

Л&ңпаннҰқ уап бо таппаүан бӘр н&сңа

БасҰм т+мен салбҰрап ҚмӘтсӘз м&қлҰ кҚй кештӘм.

— 66 —
Кенет, حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰ к+қӘлге медет сҰйладҰ. Ол маүан: "МенӘ оңҰ!" деп б&йҰрдҰ. МенӘ оттҰқ хӘне бес жҚз рет оңҰдҰм.

ОнҰқ маүан сҰйлаүан +те ңҰмбат н&рларҰнҰқ бӘрнешеуӘн, онҰқ да тек тоүҰз н&рҰн, онҰқ да тоүҰз міртебесӘн ңҰсңаша баÇндап берейӘн

МеқүҰдай "айнілÇңин" Çүни ап-анҰң емес, "илмілÇңин" тҚрде белгӘлӘ болүан тҚсӘндӘрмесӘн Рисалей-Н&рүа сӘлтеудӘ ж+н к+рдӘм.

ХАСБИ АçТұНұҢ Н РЛұ БӨРӨНШӨ МЮРТЕБЕСӨ:>МенӘқ міқгӘлӘкке дететӘн&штарлҰүҰм менӘқ міқгӘлӘгӘме емес, негӘзӘнде еш себепсӘз, наүҰз жаңсҰ к+руге лайҰң, "м&тлаң кімӘл" Зат-Ұ ЗҚлкімал уа ЗҚлжілал АллаҒтҰқ бӘр есӘмӘнӘқ сіулесӘнӘқ &шңҰнҰ бойҰмда болүандҰңтан соүан деген Çүни КімӘл-Ә М&ِسَالَқ бар екенӘне, ОнҰқ кімалҰна, міқгӘ-баңилҰүҰна деген табиүи сҚйӘспеншӘлӘгӘм үапҰлдҰңтҰқ кесӘрӘнен жолҰнан адасҰп, онҰқ ілгӘ &шңҰнҰна ң&штарланҰп, ИліҒи жімалдҰ к+рсететӘн піни айнанҰқ міқгӘ-баңи болүанҰн ңалап, соүан үаа, киелҰп ңалүан екен.
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰ келдӘ де бҚркемелеп т&рүан перденӘ ашҰп жӘбердӘ. СонҰ к+рӘп, менӘқ сезӘнгенӘм ірӘ керемет кҚй кешӘп, менӘ рахаттандҰрүан мҰнау болдгӘмесӘӘқ +мӘр сҚруӘмнӘқ баңҰтҰ мен шаттҰүҰ Баңи-Ұ ЗҚлкімал АллаҒтҰқ міқгӘ баңи екенӘне жіне Ол менӘқ РаббҰм, Жаратңан Ием екенӘне шҰн жҚректал-ÇңитҰ сенӘп, кімӘл иман иесӘ болуҰма тӘкелей байланҰстҰ екен. НаүҰз рахат, шҰнайҰ баңҰт осҰ екенӘн тҚсӘнген кезде үажайҰп кҚй кешӘп, рахаттанҰп ңалдршӘлӘкткенӘ, ОнҰқ баңи болуҰ маүан міқгӘ +шпес бӘр аңиңаттҰқ есӘгӘн аштҰ. СебебӘ, маүан м&ндай бӘр келдӘ: "ЕндӘ, мен мҚлдем жоң болҰп кетпеймӘн. МенӘқ бар болҰп, болмҰс атануҰмнҰқ мінӘсӘ; мен, ИліҒи міқгӘ-баңи есӘмнӘқ айнасҰ бол(АллаҰ бойҰмнан шаүҰлҰстҰру екен. Мен сол ҚшӘн бармҰн, мен сол ҚшӘн жаратҰлүанмҰн. Б&л ірине, иманнҰқ беретӘн тҚйсӘгӘ, сана сезӘмӘ".

Сол иманнҰқ сана сезӘмӘмен адам, наүҰз сҚйӘктӘ Кімал-Ұ М&тлаң, АллаҒтңтанҰш екенӘн тҚсӘнген кезде бойҰндаүҰ жойңҰн сезӘм, табиүи махаббат, ҰстҰң сҚйӘспеншӘлӘк сезӘмӘ ңанҰп, ңанаүаттанадҰ. Жіне Баңи-Ұ Сірміди АллаҒтҰқ міқгӘлӘгӘмен, ОнҰқ бар екенӘмен ңатҰстҰн арңҰимани сана сезӘммен ілемнӘқ кемелдӘгӘ анҰңталҰп, ірӘ

— 67 —

адамзаттҰқ кемелдӘгӘ к+рӘне тҚседӘ. Сондай-аң, адамнҰқ бойҰнда табиүи ризашҰлҰң пайда болҰп, шексӘз уайҰм-ңайүҰлардан ң&тҰлҰп, жаиуаларатңа батҰп, к+қӘл ліззат аладҰ. ЮрӘ сол имани сана арңҰлҰ Баңи-Ұ Сірміди АллаҒпен байланҰс ң&рҰладҰ жіне сол байланҰс арңҰлҰ жаратҰлҰс атаулҰмен ңарҰм-ңатҰнас пайда боладҰ жіне сол байланҰс пен ңарҰм-ңатҰнастҰқ саÇсҰндҰ жапсҰз болмҰстҰқ белгӘлӘ бӘр маүҰнада иесӘ саналҰп, имани назармен ңожайҰн ретӘнде рухани пайдаүа кенеледӘ.

Эім, имани сана мен ілгӘндей байланҰс, рухани ңарҰм-ңатҰнас мақҰзҰ болмҰс атаулҰмен етене жаңҰн болҰп, бӘр маүҰнада ңосҰлүандай боладҰ. ЕндӘ, екӘншӘ дірежедегӘ +зӘнӘқ жеке болмҰсҰнан басңа шексӘз болмҰс онҰқ белгӘлӘ бӘр маүҰнада ілгӘ имани сана, имани байланҰс, имани ңарҰ ң&тңанас арңҰлҰ онҰқ да болмҰсҰ саналадҰ. Сол болмҰсҰмен бар болҰп, бар болуүа деген табиүи ң&штарлҰң ңанаүаттанҰп +з межесӘне жетӘп к+қӘлӘ к+ншӘп, жанҰ тҰнҰш табадҰ.

Сондай-аң, ілгӘ имани сана, байланҰс пен ңарҰм-ңатҰнастҰқ саÇсҰнда бҚкңиÇт тӘл жандармен бауҰрластҰң сезӘнӘп, достҰң ң&радҰ. Сонда, Баңи-Ұ Сірміди АллаҒтҰқ болмҰсҰмен, ОнҰқ міқгӘ баңилҰүҰмен манаүҰ сансҰз кімӘл жандар жоң болҰп шӘрӘп кетпегенӘн бӘлген кезде +зӘнӘқ ңаттҰ жаңсҰ к+рӘп, к+қӘлӘ ауүан сансҰз доста&ранүада бар ірӘ тӘрӘ жіне кемелденуӘ жалүаса беруӘ ілгӘ имани сана иесӘне к+қӘл хоштҰүҰн сҰйлап жанҰн рахатңа батҰрадҰ.

Эім, ілгӘ имани сандійектҰз байланҰс, жаңҰндҰң, ңарҰмңатҰнас, бауҰрластҰңтҰқ саÇсҰнда менӘқ де барлҰң достарҰмнҰқ - олардҰқ баңҰтҰ ҚшӘн мен +мӘрӘмдӘ, баңилҰүҰмдҰ ңуана пида етемӘн -а, ол тҰ болүанҰн бӘлгенӘмде +зӘмдӘ шексӘз баңҰттҰ сезӘнемӘн. ЯйткенӘ, мейӘрӘмдӘ дос +зӘнӘқ адал досҰнҰқ баңҰтҰна ортаң болҰп, рахаттана ңуанатҰнҰ секӘлдӘ:

-Ұ ЗҚлжілалдҰқ баңи ірӘ бар болуҰ арңҰлҰ іу баста, АрдаңтҰ пайүамбарҰм М&хаммед (алейҒиссалату уассілам) жіне онҰқ іулетӘ мен асхабҰ, достарҰ, барлҰң сейӘттерӘм жіне інбиÇ, іулие, асфиÇ секӘӘнӘқ бйӘктӘ жандар жіне басңа да сансҰз дос-жарандарҰм міқгӘге жоң болудан ң&тҰлҰп, міқгӘ баңҰтңа б+ленгендерӘн ілгӘ имани санамен сезӘп бӘлдӘм. АрамҰздаүҰ байланҰӘқ ңорҰм-ңатҰнас, достҰң, бауҰрластҰңтҰқ сҰрҰмен олардҰқ тҚгел шат-шадҰман болуҰ маүан да ісер етӘп менӘ де баңҰттҰ ңҰлүанҰн сездӘм.

— 68 —

Эім, адамзатңа, тума-туҰсңан, жаңҰн-жуҰңңа деген жанашудаҰрдҰқ а болүан уайҰм ңайүҰдан ілгӘ имани сананҰқ арңасҰнда ң&тҰлҰп рухани үажап кҚй кештӘм. Үалай десеқӘз, жанҰмдҰ ңиŞүа ңуана-ңуана дайҰн іу баста ата-анам мен келешек &рпаүм опатіне рухани жаңҰн жандарҰм Баңи-Ұ ХаңиңидҰқ міқгӘ бар болуҰ саÇсҰнда жоң болудан, міқгӘ ң&рҰп жоүалудан жіне шексӘз ңайүҰңасӘреттен аман ңалҰп мол рахҰмүа б+ленгендерӘн имани ске (с. &үҰп сезӘндӘм. Жіне ҚнемӘ уайҰм мен ңайүҰүа салҰп ңана ңоÇтҰн азүана мейрӘмдӘлӘгӘмнӘқ орнҰна, ендӘ шексӘз рахҰмдҰлҰң манаүҰ бейшараларүа соқсҰз ңамңорлҰң жасап отҰрүанҰн сезӘп рахаттандҰм. Ана байү&с +з баласҰнҰқ рахаттанҰп, к+қӘлбӘр б+генӘнен ліззат алатҰнҰ секӘлдӘ мен де манаүҰ жанҰм ашҰп, ңайүҰсҰна ортаң болүан жандардҰқ ИліҒи рахҰмнҰқ ңарауҰнда екенӘне, ОнҰқ саңтап, рахатңа б+лейтӘнӘн бӘлген кезӘмде тҰм рахаттанҰп, к+қӘлӘм тасҰп шҰн жҚректен ша т&раттӘм.

Эім, ілгӘ имани сана арңҰлҰ, +мӘр сҚрудегӘ маңсатҰм жіне баңҰттҰ болуҰма себеп, сондай-аң, бастҰ мӘндетӘм болүан Рисалей-Н&рдҰқ заÇ і, рахн, жоүалҰп ң&рҰп кетуден, пайдасҰ жоң жарамсҰз ңалудан ң&тҰлҰп, жемӘстӘ де баңи, міқгӘ жасайтҰнҰн ілгӘ имани байланҰс арңҰлҰ сезӘп бӘлдӘм ірӘ к+зӘм жеттӘ. Б&л мен Қм к+пшӘмнӘқ міқгӘ болуҰмнан да ілдеңайда рахат, жанҰма рухани ліззат сҰйладҰ. ЯйткенӘ, мен мҰнаүан сенемӘн: Баңи-Ұ ЗҚлкімалдҰқ баңилҰүҰмен, ОнҰқ бар боз +здӘ Рисалей-Н&р тек ңана адамдардҰқ естерӘнде саңталҰп, к+қӘлдерӘне үана тоңҰлмай, сонҰмен ңатар сансҰз саналҰ пенделердӘқ, руханилардҰқ арасҰна тарап, талңҰлануҰ жіне егер, АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰна б+ленсе "ліух-Ұ махфузгӘзӘп асңа да саңтайтҰн таспаларүа жазҰлҰп сауаптҰ жемӘстерӘмен безенӘп ң&лпҰра тҚседӘ. ЮсӘресе, Ү&ранмен байланҰстҰүҰ жіне АрдаңтҰ ПайүамбардҰқ (с.а.у) ңабҰл алуҰ жіне - Ү&дай ңалдаүҰ жЖаратңаннҰқ разҰлҰүҰ жаүҰнан ңараүанда онҰқ бӘр сіт бар болуҰ, Раббани назардҰ +зӘне аударуҰ жеткӘлӘктӘ, ол бҚкӘл дҚниÇ т&рүҰндарҰнҰқ жоүарҰ ХакимуҰнан ілдеңайда ңҰмбат ірӘ мақҰздҰ. МӘне, Иман туралҰ аңиңаттардҰ жан-жаңтҰ ірӘ наңтҰ ділелдеген РисалейН&рдҰқ ірбӘр кӘтабҰнҰқ жарҰңңа шҰүҰп, жалүасҰн тауҰп, ж&ртңа тҚсӘнӘктӘ, маңб&л болуҰ ҚшӘн +мӘрӘмا اِلٰүа, жанҰмдҰ пида етуге ірңашан дайҰн екенӘмдӘ сезӘндӘм. МенӘқ баңҰттҰ болуҰм тӘкелей сол кӘтаптарҰмнҰқ Ү&ранүа ңҰзмет етуӘне байланҰстҰ екенӘн тҚсӘндӘм. Сол кезде АллаҒтҰқ міқгӘ баңилҰүҰ, Рисалей-Н&рдҰ аднӘ, олҰқ
— 69 —
ңабҰл алҰп жоүарҰ баүалауҰнан ілдеңайда ңҰмбат екенӘн ілгӘ имани сана арңҰлҰ бӘлдӘм, жан дҚниеммен حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ дедӘм.
Эім, сол имани сана арңҰлҰ жаратҰлҰсңа міқгӘ тӘршӘлӘк,н берӘ+мӘр сҰйлаүан Баңи-Ұ ЗҚлжілалдҰқ міқгӘ жіне бар екенӘне иман келтӘру жіне иманнҰқ ӘзгӘ амал секӘлдӘ нітижелерӘ мҰна піни +мӘрдӘқ баңи жемӘ діл + ң&ндҰ нітижелерӘ, міқгӘ болудҰқ &йҰтңҰсҰ, сонҰқ себеп-салдарҰ екенӘн бӘлдӘм. Дін, жемӘс аүашҰна айналу ҚшӘн сҰртңҰ ңабҰүҰн тастап кететӘнӘ тірӘздӘ меқдар! ілгӘндей жемӘстер беру ҚшӘн, мҰна дҚниÇдаүҰ болмҰсҰмнҰқ уаңҰтша ңабҰүҰн тастаудҰқ ңажеттӘгӘн ніпсӘме мойҰндаттҰм. НіпсӘммен бӘрге бҰлай дедӘм: حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ "ОнҰқ міқгӘ болуҰ бӘзге жетедӘ!".
Эім, имани секӘларңҰлҰ жіне ң&лшҰлҰңтҰқ саÇсҰнда ңара топҰраңтҰқ астҰ жарҰң екенӘн жіне ол ауҰр топҰраң ңабатҰнҰқ +лген кӘсӘлердӘқ ҚстӘнен алҰнҰп тасталатҰнҰн жіне ңабӘр арңҰлҰ кӘрӘлетӘн же арңҰл ңап-ңарақүҰ, тас-тҚнек емес екенӘн анҰң бӘлдӘм. Бар пірменӘммен: سْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ дедӘм.
Эім, +те наңтҰ тҚрде сезгенӘм жіне имани сана арңҰлҰ анҰң бӘлӘп, к+қӘлге тҚйгенӘм: ет еттбойҰмдаүҰ міқгӘлӘкке деген жойңҰн сезӘм Баңи-Ұ ЗҚлкімалдҰқ міқгӘ баңи екенӘне, ОнҰқ с+зсӘз бар екенӘне ңатҰстҰ бола т&ра, мендегӘ менмендӘк кедергӘ болҰп, жолҰн жадайаң стаүандҰңтан наүҰз сҚйӘктӘден ңол ҚзӘп, ОнҰқ к+ркем есӘмдерӘн шаүҰлҰстҰратҰн айналардҰ дірӘптеп, жарнамалап т&рүан жаратҰлҰсңа жабҰсҰп, соүан үашҰң болҰп есеқгӘреп ңалүан екен. РасҰнда, ілгӘ жойңҰн да кҚштӘ ӘстердÇүни міқгӘлӘкке деген ң&штарлҰң, себепсӘз жаңсҰ к+руге лайҰң, наүҰз к+ркем, іу баста тамаша, ісемдӘгӘмен ерӘксӘз +зӘне табҰндҰратҰн, табҰнуүа лайҰң "м&тлаңحَق۪يق" АллаҒтҰқ бӘр есӘмӘнӘқ шуаүҰна арналүан үашҰңтҰң сезӘмӘ үой... солай бола т&ра жоүарҰда айтңанҰмдай адасҰп басңа жаңңа ауҰп, есеқгӘреп кеткенӘн сездӘм. ҮолҰмнан келсе бойҰмдаүҰ бар зірре лізза حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ дегӘм келдӘ жіне сол ниетпен айттҰм. БаңилҰңңа зар, АллаҒтҰқ баңи екенӘн бӘлген ілгӘ имани сана сезӘмдерӘм - мен оларүа "Эім...Эім...Эім" деген рӘншӘсмен ишара ңҰлдҰм - маүан керемет ліззат сҰйлап, ңҰзҰңңа батҰрүанҰ сонша - жан даусҰммен, бар кҚшӘммен, шҰн жҚректен ніпсӘммен
— 70 —
бӘрге: حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُп, жоүӘм.

ХАСБИ АçТұНұҢ Н РЛұ ЕКӨНШӨ МЮРТЕБЕСӨ:

ЯзӘм ілсӘз, онҰқ ҚстӘне ңарттҰң пен жалүҰздҰң, ол аздай елден жҰраң айдауда жҚру жіне дҚниÇң&марлардҰқ с&м айлаларҰ, ақдҰп, ңҰр соқҰмнан ңалмайтҰн тҰқшҰларҰ май Иліден титҰңтатҰп мезӘ ңҰлүан кезде к+қӘлге мҰнадай бӘр ой келдӘ: "ҮолҰ кӘсендеулӘ ірӘ науңас жалүҰз адамүа мҰналар ң&мҰрсңадай жабҰлҰп жатҰр. Ол байү&сңа (Çүни маүан) сҚйенӘн ол кр бӘр нірсе жоң па?!" деп

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰна жҚгӘндӘм. Маүан бҰлай дедӘ: Имани байланҰс куілӘгӘ арңҰлҰ Үадир-Ұ М&тлаң, ң&дретӘ шексӘз С&лтан Аллُ الْوенӘп-сҚйенуӘқе боладҰ. Ол сондай бӘреу: К+ктем сайҰн жер жҚзӘндегӘ т+рт жҚз мҰқ &лттан ң&ралүандай +сӘмдӘк пен хайуанат іскерӘнӘқ барлҰң керек-жараңтарҰн +те жҚйелӘ де реттӘ тҚрде ңамтамасҰзнайҰ жңана ңоймай, сонҰмен бӘрге жҰл сайҰн аүаштар мен ң&стар дейтӘн екӘ Қлкен іскердӘқ киӘм-кешектерӘн жақартҰп, іскери шеру киӘмдерӘн +згертӘп отҰрадҰ. ТауҰң, ң&с секӘлдӘ хаңтҰ хардҰқ жамҰлүҰларҰн жақартңанҰ секӘлдӘ тау мен жазҰң даланҰқ да жапңҰшҰн жақартҰп ауҰстҰрҰп отҰрадҰ.
Сонау адамзаттан бастап, хайуанат дейтӘн алҰп іск к+п нлӘмшенӘқ барлҰң азҰң-тҚлӘгӘн, соқүҰ заманда технологиÇ ңолдана бастаүан ет пен ңант жіне басңа да таүамдарҰндай ңорҰтҰндҰсҰндай сан тҚрлӘ етӘп, білкӘм ол мідени таүамдарсетӘпҚз есе артҰң +те сапалҰ тҚрдегӘ ризҰңтардҰқ небӘрӘн т&ңҰм мен дінек деп аталатҰн рахмани +зек-сандҰңшаларүа салҰп, орналастҰрҰп жіне ол +зектердӘқ де жетӘлӘп пӘсӘп ірӘ таратҰлуҰ ҚшӘн таүдҰр-баүдарла небӘрӘшӘне жазҰп, ңорүалҰп т&рсҰн деп кӘшкене ң&тҰларүа саңтап ңоÇдҰ. Ол сандҰңшалардҰқ жаратҰлуҰ كَافْ نُونْ дейтӘн зауҰттан жҰлдам ірӘ жеқӘл ірӘ к+п м+лшерде жаратҰлатҰнҰӘктерӘй ол туралҰ ҮасиеттӘ Ү&ран бҰлай дейдӘ: "Жаратңан Ие "Бол!" дегенде бірӘ бола ңаладҰ".

Эім, ілгӘ ңоректӘгӘ мол +зектӘ азҰң-тҚлӘк бӘр ңаланҰқ к+лемӘндей болмаса да жіне +зара &ңсас, шикӘзаттарҰ бӘрдей болӘ. Ола Різзаң-Ұ Кірим АллаҒ, олардан бӘр жазда дайҰндаүан тҚрлӘ тіттӘ азҰң-тҚлӘктер жер жҚзӘндегӘ бҚкӘл халҰңңа жетӘп, аүҰл-тегӘл т+гӘлӘп жатадҰ.

МӘтҰра шн, осҰлай имани байланҰс арңҰлҰ сҚйенӘш табатҰндҰңтан м&ндай шексӘз ң&дретке, кҚш-ңуатңа сенӘп, сҚйенуӘқе боладҰ. Мен даүҰ аÇттан осҰ дірӘстӘ алүан соқ бойҰма ңуат бӘтӘп маү

СосӘп

— 71 —

жатңан ңазӘргӘ мҰна д&шпандарҰма үана емес тӘптӘ, керек болса бҚкӘл дҚниÇүа ңарсҰ т&ра алатҰн имани ңуат сезӘнӘп жан-тінӘммен:

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ дедӘм.

ТаүҰ бӘрде, +зӘмдӘ мҚлдем паңҰр ірӘ тҰм м&ңтаж с&л бӘзндӘктен медет с&рап таүҰ да ілгӘ аÇтңа жҚгӘндӘм.

Маүан бҰлай дедӘ: "Сен, мімлҚк ірӘ ң&л болүандҰңтан, ң&лдҰүҰқ арңҰлҰ Мілик-Ә Кіримге сен! Жіне сен ОнҰқ азҰңтандҰру діптерӘне тӘркелгенсӘқ. Ол сондай ң&дреттӘ, ір к+кта т&ра жазда үайҰптан, жоңтан жіне кҚтпеген жерден, ң&р топҰраңтан мол рҰзҰң-несӘбе жаратадҰ. Бейне бӘр жиналмай ірдайҰм жаŞлҰ жатңан дастарңан тірӘздӘ жер жҚзӘн жҚз мірте тҚрлӘ таүамдармен жайнатҰп безендӘрӘп ңоÇдҰ. ТӘптӘ, жҰлдар бойҰ жіне кҚйластҰемӘ аүҰлҰп келӘп жатңан жемӘс-жидектер рахҰмнҰқ таүамдарҰ салҰнүан ҰдҰстарҰ секӘлдӘ. Різзаң-Ұ РахимнҰқ ҚлкендӘ-кӘшӘ жарҰлңауларҰн к+рсететӘн ірңайсҰсҰ бӘр к+рме тірӘздӘ. МӘне, сен сондай бӘр Һани-Ұ М&тлаң, шексӘз бай АллаҒтҰқ еқ ңуҰқ. КӘмге ң&л екенӘқдӘ бӘлсеқ сенӘқ ащҰ паңҰрлҰүҰқ тіттӘ тібетке айналадҰ!". Мен де дірӘсӘмдӘ алүан соқ ніпсӘммен бӘрге: "Иі, иі, д&рҰс, діл солай!" дедӘм.

ХАСБИ АçТұНұҢ Н РЛұ ШӨНШӨ МЮРТЕБЕСӨ. Мен ілгӘ жалү

БӘ ауру-сҰрңау, з&лҰмдҰңтардҰқ ңҰспаң кесӘрӘнен дҚниÇдан кҚдерӘмдӘ ҚзӘп, менӘ баңи ілемде, о дҚниÇда міқгӘ баңҰт кҚтӘп т&рүанҰн иман арңҰлҰ бӘлген кезӘмде"Үап, іттеген-ай!">дегендӘ ңойҰп,"ШӘркӘн, рахатҰн-ай!">дедӘм. Дегенмен, б&мӘмен үи арманҰм мен рухи маңсатҰмнҰқ жіне болмҰсҰмнҰқ нітижесӘнӘқ орҰндалуҰ ҚшӘн "мӘндеттӘ тҚрде кҚллӘ жаратҰлҰстҰқ жҚрӘс-т&рҰсҰ мен хал-ахуалҰнаБӘраң,рдар, бірӘн бӘлетӘн, олардҰ тӘркеп ңоÇтҰн жіне мҰна кӘп-кӘшкене тҰм ілсӘз адамзаттҰ +зӘне дос ірӘ онҰмен с+йлесетӘн сондай-аң, оүан кҚллӘ жаратҰлҰстан жоүарҰ міртебе сҰйлаүан бӘрҰ. ТӘп-Ұ М&тлаң АллаҒтҰқ шексӘз ң&дретӘмен үана жҚзеге аспаң ірӘ адам баласҰн аса жарҰлңауҰ мен мін беруӘ арңҰлҰ боладҰ үой" деп ойүа шомдҰм. ОсҰ екӘ т&рүҰде тарасӘнӘктеме Çүни м&нҰ орҰндайтҰн ң&дрет-кҚштӘқ ңаншалҰңтҰ орасан зор екенӘн жіне мҰна сҰрттай ңараүанда тҚкке т&рмайтҰн адам баласҰнҰқ аса мақҰздҰлҰүҰ туралҰ иманнҰқ ашҰлҰп, айңҰндалуҰн, жҚректӘқ ңанаүаттануҰ Фуадтп тҚсӘнӘктеме с&радҰм. ТаүҰ сол аÇтңа жҚгӘнӘп едӘм бҰлай дедӘ: " حَسْبُنَا с+зӘндегӘ نَا жалүауҰна назар аудар! СенӘмен бӘрге ол с+здӘ "хал" тӘлдерӘмен, "ңал" тӘлдерӘмен кӘмдер айтатҰнҰна
— 72 —
ңара!" деп б&йҰрдҰ. Үарасам, ол с+здӘ тек адамдар иÇт ірмес сансҰз ң&стар мен ң&с тірӘздӘ бҚкӘл &шатҰндар, шҰбҰндар мен жанжануарлар, сансҰз +сӘмдӘктер мен ңҰруар ш+птер, санҰ бӘр АллаҒңа аÇн аүаштар мен миллиондаүан к+шет-талдар, мен секӘлдӘ хал тӘлдерӘмен حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ ا

шيلُ с+зӘнӘқ маүҰнасҰн бӘлдӘредӘ екен. Демек, олардҰқ тӘршӘлӘк етуӘне толҰң жаүдай жасап отҰрүан бӘр ңамңоршҰсҰ бар. Олар сонҰ маңтап-мадаңтап ірдайҰм дірӘптейдӘ. Ол сондай бӘреу; БӘр-бӘрӘне &ңсас, ң&рамҰ бӘрдей ж&мҰртекенӘнан жіне +зара сійкес с&йҰң тамшҰлардан жіне бӘр-бӘрӘнен айнҰмайтҰн дін-дінектерден ң&стардҰқ небӘр тҚрӘн, жануарлардҰқ жҚз мҰқ сҰнҰпҰн, +сӘмдӘктердӘқ жҚірсе тт&ңҰмҰн, аүаштардҰқ жҚз мҰқ жҰнҰсҰн жақҰлҰспай, аңаусҰз, шатастҰрмай, ауҰстҰрҰп жӘбермей, ідемӘ ірӘ +лшеммен, жҚйелӘ ірӘ к+ркем тҚрде бӘр-бӘрӘнен +згеше к+з алдҰмҰзда ісӘресе, к+ктем кезӘнде жҰлдам ірӘ жеқӘл, к+п м+лшерде ауңҰм:>БӘр де жаратуда. ОсҰлайша, +зӘнӘқ ң&дретӘ мен &лҰңтҰүҰн к+рсетсе, ендӘ бӘр жаүҰнан +зара &ңсас ірӘ бірӘн бӘрге, аралас-ң&ралас болса да бӘр зақмен жарату арңҰлҰ +зӘнӘқ уахдетӘн (жалүҰздҰүҰн), іхадиÇтҰоймасҰалҰүҰн) к+рсетуде. М&ндай керемет сансҰз м&үжиза к+рсеткен РубубиÇтңа, басңарҰп жарату ӘсӘне ірине б+тен бӘреудӘқ араласуҰ, ортаң болуҰ мҚмкӘн еместӘгӘн ақүардҰмҒ!">ден حَسْبُنَا с+зӘндегӘ نَا жалүауҰнҰқ ӘшӘндегӘ "іні"-үа Çүни +зӘме ңарадҰм. Үарасам, тӘрӘ жандармен бӘрге менӘ де бӘр тамшҰ судан жаратңан ң&дрет жаратҰптҰ. Тақүажап тҚрде жасап, еститӘн ң&лаң беҰ су б+ретӘн к+з таүҰптҰ. БасҰма ми, кеудеме жҚрек, аузҰма тӘл берӘптӘ. МиҰма, жҚрек пен тӘлӘме раңҰмнҰқ ңазҰнасҰндаүҰ бҚкӘл рахмани сҰйлҰңтардҰ таразҰлап, баүа беретӘн жҚздегС+йтӘпӘмтал нҚкте-тҚйсӘктер орналастҰрүан екен. БойҰма, АллаҒтҰқ к+ркем есӘм-сипаттарҰнҰқ шексӘз сіуле-шуаңтарҰн ашатҰн, ақүаратҰн мҰқдаүан ң&рал-жабдҰңтар жаратңан, жасаүан, жазүан. Олар заттардҰқ дімӘн, тҚсӘн, иӘсӘн айҰрҰп толҰң

Меа аладҰ.

Эім, керемет ретпен м&нша нізӘк сезӘм-мҚшелердӘ, +те тамаша маүҰнауи сезӘмдер мен ӘшкӘ-сҰртңҰ аүзалардҰ мҰна денеме орнҰ-орнҰна жерлестӘрумен ңатар мҰна шебер жаратҰлүан мҚше-ң&ралдардҰ, тҰм ңҰмбаттҰ сезӘмдердӘ, +мӘрге аса үарҰ сӘ, керемет м&нша ңабӘлеттердӘ мҰна шаүҰн денеме шексӘз хикметпен орналастҰрүан. ОсҰлайша, нҰүметтердӘқ небӘр тҚрӘн маүан сездӘрӘп,

— 73 —

ңадӘрӘн бӘлдӘргӘсӘ келедӘ. ЯзӘнӘқ есӘмдерӘнӘқ сансҰз сіухҰм тоңтарҰнҰқ тҚрлӘ к+рӘнӘстерӘн ілгӘ сезӘм-мҚшелермен сезӘнӘп, рахаттана парңҰна баруҰмдҰ ңалайдҰ. МҰна тҚкке т&рүҰсҰз к+рӘнген кӘшкене, паңҰр болзӘнӘқ Ұ - ірбӘр мҚминнӘқ болмҰсҰ секӘлдӘ - бҚкӘл ілемнӘқ ҚлгӘсӘ, үаламнҰқ м&хтасар н&рлҰ н&сңасҰ, дҚниÇнҰқ шаүҰн мҰсалҰ, жаратңандарҰнҰқ м&үжизасҰ, нҰүметтерӘнӘқ барлҰң тҚрӘне ңҰзҰүушҰ ірӘ +зек жіне рубубиÇт зақдарҰнҰқ безсетӘн орталҰүҰ, хикмет пен рахҰмҰнҰқ сҰйлҰңтарҰн алушҰ, ҰрҰс-несӘбелердӘқ мазм&нҰ, СубханнҰқ с+зӘн тҚсӘнетӘн саналҰ пенде ңҰлҰп жаратңан. Сондай-аң, еқ Қлкен нҰүмет саналатҰн болмҰстҰ мҰна денемде &лүайтҰп, онҰ к+бейту ҚшӘн "хаÇт" сҰйлаүан сҰрдаүӘрӘлӘк берген. Сол хаÇт арңҰлҰ ілгӘ болмҰс дейтӘн нҰүмет шіҒадат ілемӘн толҰң ңамтитҰндай ауңҰмҰ кеқейе тҚседӘ.

Эім, адами ңасиеттер бердӘ. Сол адамгершӘлӘк арңҰлҰ ілгӘ болмҰс нҰүметӘ мадди Ғім мапаттап Çүни жан мен тінге ңатҰстҰ ілемдерде ңанат жайҰп ашҰлҰп, адами сезӘмдерӘ арңҰлҰ манаүҰ кеқ рухани дастарңаннан пайдалануүа мҚмкӘндӘк бердӘ. Эім, Ислам дӘнӘмен жарҰлңадҰ. Ол дӘннӘрҰңтанҰнда ілгӘ болмҰсҰм үайҰп пен шіҒадат ілемӘн ңамтитҰндай арнасҰ кеқейдӘ. Эім, "тахңиңи" иман, шҰнайҰ сенӘм тарту еттӘ. Ол иман арңҰлҰ ілгӘ болмҰсҰм дҚниÇ мен Ұзүа жтӘ ңамтитҰндай &лүайҰп кеттӘ. Эім, иманнҰқ ӘшӘндегӘ "маүрифат", "мухаббат" сезӘмдерӘн бердӘ. Сол маүрифат, мухаббат арңҰлҰ болмҰсҰм биӘктеп +зӘ "мҚмкинат" ілемӘнде т&рҰп "уджуд" ілемӘне, ИліҒи есӘмдер ілемӘне шҚкӘр ме ңҰзу ң айта отҰрҰп ңолҰн созатҰн, с&рап тӘлейтӘн жоүарҰ міртебеге шҰүадҰ.

Эім, жекеше, маүан арнайҰ тҚрде Ү&рани ӘлӘм мен Имани хикмет, д "ұңҰл сҰйладҰ. Сол арңҰлҰ к+птеген жаратҰлҰстан артҰң, кҚрделӘ де мазм&ндҰ ңҰлдҰ. ОсҰлайша +зӘнӘқ "іхадиÇтҰна", "самідиÇтҰна" толҰң айна жіне кҚлли ірӘ киелӘ рубубиÇтҰна ауңҰмҰӘндет кҚлли ң&лшҰлҰңпен жауап бере алатҰн зор ңабӘлет сҰйладҰ. Сондай-аң, інбиÇлар арңҰлҰ адамзатңа жӘберӘлген киелӘ кӘтаптар мен параңтардҰқзгӘндеүҰ бӘрдей жіне бҚкӘл пайүамбарлар, іулие-асфиÇлар бірӘ бӘрауҰздан: МҰна мендегӘ аманаттҰ, +зӘ берген сҰй-кіденӘ Çүни болмҰсҰмдҰ, +мӘрӘмдӘ, жанҰмдҰ - ол, Ү&раннҰқ аÇтҰмен расталүан - менен сатҰп аламҰн, дейдӘ. ҮолҰмда ңалса босңа, пайдасҰр ма?

болатҰндҰңтан ңайтарҰп беру ҚшӘн саңтап +зӘ

— 74 —

сатҰп алүҰсҰ келедӘ, осҰ сауданҰқ аңҰсҰна міқгӘ баңҰт, жіннаттҰ тарту ететӘнӘн наңтҰ ірӘ ңайта-ңайта уіде бергендӘгӘне к+зӘм ібден жеттӘ, толҰң иман келтӘрӘп тҚсӘндӘм.

ОсӘ, жер сансҰз хайуанат пен +сӘмдӘктердӘқ жҚз мҰқдаүан тҚрлерӘн, суреттерӘн +зӘнӘқ "Фіттах" есӘмӘмен, шектеулӘ де +зара &ңсас ж&мҰртңа мен тамшҰлардан, дін-т&ңҰмдардан +те жеқӘл ірӘ тез, керемет тҚрде ашатҰн жіне адам баласҰна жоүарҰда баÇндалүанҰнْتِهَاақүажайҰп мін берген жіне онҰ +зӘнӘқ рубубиÇт ӘстерӘне негӘз ңҰлүан Зат-Ұ ЗҚлжілал уіл Икрам деген РаббҰм бар екенӘн жіне Ол, келесӘ к+ктемнӘқ жаратҰлуҰ секӘлдӘ оқай ірӘ анҰң тҚрде хаширдӘ (ңайта тад екеӘ) жарататҰнҰн, с+йтӘп жіннаттҰ сҰйлап, міқгӘ баңҰтңа б+лейтӘнӘн осҰ хасби аÇттан естӘп, дірӘс алдҰм. ҮолҰмнан келсе Әспен, келмеген соқ ниетпен, ойша кҚллӘ жаратҰлҰстҰқ атҰнан, олардҰқ тӘлӘмен حَسْبُن байңаّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ дедӘм жіне онҰ +мӘр баңи ңайталап +ткӘм келедӘ.

Н РЛұ ХАСБИ АçТТұҢ ТЯРТӨНШӨ МЮРТЕБЕСӨ:

БӘрде ңарттҰң, жалүҰздҰң, ауру-сҰрңау, жеқӘлӘс секӘлдӘ жанҰма болмайд нірселер үапҰлдҰң сітӘме діл келӘп, ң&мартҰп +лӘп-+шкен болмҰсҰмнҰқ, тӘптӘ болмҰс атаулҰнҰқ жоң болҰп, ң&рҰп бара жатңанҰн еске тҚсӘрӘп уайҰмүа салдҰ. Сол кезде таүҰ да "хасби" аÇтңа жҚгӘндӘм. АÇт бҰлай дедӘ: "МаүҰнама ҚқӘл! Иман дҚрбӘсӘмерӘнде,!". Мен де ңарап едӘм к+ргенӘм: МҰна зірредей болмҰсҰм сансҰз болмҰстҰқ айнасҰ жіне шексӘз кеқейӘп ңҰруар болмҰстарүа ие болуүа мҚмкӘндӘк бередӘ жіне +зӘнен ілдеңайда ңҰмбаталатңи, к+птеген жемӘс беретӘн хикмет с+з секӘлдӘ екенӘн жіне ИліҒи байланҰстҰқ арңасҰнда бӘр сіт +мӘр сҚруӘ міқгӘ жасаүандай мақҰздҰ екенӘн анҰң бӘлдӘм.

ЯйткенӘ, имани сана-сезӘмменгҚлдерболмҰсҰм Уажиб-ул Ужуд, АллаҒ ТаүаланҰқ пендесӘ, ОнҰқ +нерӘ екенӘн тҚсӘнген кезде ңорңҰнҰштҰ уайҰмнан, тҚпсӘз ңарақүҰлҰңтан, тҚрлӘ ңоштасулерӘ ешжіне одан пайда болатҰн +кӘнӘш-ңайүҰлардан ң&тҰлҰп, жаратҰлҰсңа ісӘресе тӘршӘлӘк иелерӘне ңарап жіне олардҰ жаратҰп жатңан Әстерден АллаҒтҰқ есӘм-сипаттарҰ ңмет іролса сонша бауҰрластҰң байланҰстардҰ сезӘп, бҚкӘл жаңсҰ к+рген нірселерден уаңҰтша айҰрҰлу болүанҰмен аңиңатҰнда ңауҰшу екенӘн бӘлдӘм. а шҰүаа ауҰлҰ бӘр, ңаласҰ бӘр немесе елӘ бӘр адамдар немесе іскери

— 75 —

б+лӘмшедегӘлер ңҰзметкерлер іскербасҰ бӘр Ç болмаса &стаздарҰ бӘр адамдар +зара байланҰс ң&рҰп +здерӘн бауҰде рет-жаран санайдҰ. М&ндай байланҰстарҰ жоң адамдар ешкӘмдӘ танҰмаүан соқ жалүҰзсҰрап, ңайүҰрҰп ңамҰүатҰнҰ рас. Эім, бӘр аүаштҰқ жемӘстерӘ егер санасҰ бар деп ойласаң, бӘр-бӘрӘмен бауҰр, м-ңатҰдос, тҰүҰз байланҰста екенӘн сезӘнедӘ. Егер аүаш болмаса немесе одан ҚзӘп алса ірбӘрӘ аүашта жемӘс ңанша болса сонша ңоштасулар сезӘнер едӘ.

МӘне, иман арңҰлҰ, сол иманнҰқ байланҰс бауҰмен ірбӘр мҚмин секӘлдӘ менӘқӘ, р&ңлмҰсҰм сансҰз болмҰсңа ие, ірӘ ол ңоштасу дегендӘ бӘлмейдӘ. ЯзӘ кетсе де артҰнда олар ңалатҰндҰңтан +зӘ бар секӘлдӘ дін риза. СонҰмен ңатар, - ЖиҰрма -туҰстшӘ Мектубта жан-жаңтҰ наңтҰ ділелденгенӘ секӘлдӘ - ірбӘр жандҰнҰқ ісӘресе рух иесӘнӘқ болмҰсҰ бӘр с+з секӘлдӘ. Ол айтҰладҰ, жазҰладҰ, сосҰн саңталҰп ңаладҰ. БӘраң +зӘнӘесӘн мна екӘншӘ дірежелӘ болмҰсҰ саналатҰн мінмаүҰнасҰн, тҚр-сипатҰн, бейнесӘн, нітижелерӘн жіне егер ол мҚбарак болүан болса сауабҰн, аңиңатҰн, осҰ секӘлдӘ к+птеген болмҰстарҰн +з орнҰна тастап, сосҰн перденӘқ артҰна кӘрӘе итеррҰнадҰ. Сол секӘлдӘ менӘқ мҰна болмҰсҰм жіне ірбӘр жандҰнҰқ болмҰсҰ сҰртңҰ болмҰсҰнан айҰрҰлүанҰмен, рух иесӘ болса рухҰн, ірӘ маүҰнасҰн ірӘ "аңиңатҰн" ірӘ "мҰсалҰн" ірӘ тй дірең мінӘсӘнӘқ дҚниÇлҰң нітижелерӘн, аңҰреттӘк пайда-жемӘстерӘн, сондай-аң, тҚр-сипатҰн ес-жадҰ секӘлдӘ саңтаүҰш таспаларда жіне міқгӘ бола беретӘн, еш бӘтпейтӘн ң&тҰларда жіне ізіли ӘлӘмнӘқ к+рмелерӘнде жіне +зӘн тімсӘл, кӘп-, +шпейтӘн ңҰлүан табиүи тісбихаттарҰн амал діптерӘнде, сондай-аң, ИліҒи есӘмдердӘқ сіуле-шуаңтарҰ мен олардҰқ талаптарҰна сійкес ңайҰрҰм-жауаптарҰн, айналҰң еткен ңҰзметтболмҰсліҒи есӘм шеқберӘне жҚктеп, таүҰ сол секӘлдӘ к+зге к+рӘнер сҰртңҰ болмҰсҰнан ілдеңайда мақҰздҰ к+птеген маүҰнауи болмҰстарҰн +зӘ кетсе де орнҰна тастап, сосҰн барҰптуралҰӘ. М&нҰ мен үҰлмілÇңин бӘлдӘм.

МӘне, осҰлайша Çүни иман арңҰлҰ, иманнҰқ беретӘн сана-сезӘмӘ жіне байланҰс арңҰлҰ жоүарҰда аталүан міқгӘ баңи, маүҰнауи болмҰстарүа ие болуүа боладен адар иман болмаса ілгӘ барлҰң болмҰстардан ң&р ңалҰп ңана ңоймай +зӘнӘқ сҰртңҰ болмҰсҰ да жоң болуүа бейӘм ң&рдҰмүа кетедӘ.

— 76 —

БӘрде, к+ктемгӘ гҚл-шешектердӘқ азүана +мӘр сҚсҰқ. Сзде жоң болатҰнҰн аÇп, тӘптӘ м&ндай нізӘк жаратҰлҰсңа жанҰм ашитҰн. ЖоүарҰда аталүан имани аңиңат ол гҚл-шешектердӘқ "маүҰна ілемӘнде" дін, дінектер екенӘн к+рсеттӘ. ЖоүарҰда баÇндалүанҰндай, рухтан басңа осҰ б * *

ардҰ жаппай нітиже берген ірңайсҰсҰ аүаш, ірбӘрӘ бҚршӘк тірӘздес н&рлҰ болмҰсҰ бар деп ңараүан кезде жоүалтңанҰнан тапңанҰ к+п, бӘр үана нірсе жоүалтса мҰқ нسْبُنَабатҰнҰн бӘлдӘм. СҰртңҰ болмҰстарҰ мҚлдем ң&рҰп, жоң болҰп кетпейдӘ, тек к+зден таса боладҰ екен. Эім, жалүаса беретӘн т&ңҰмҰнҰқ аңиңатҰнҰқ жақарүан тҚрӘ, сонҰқ суреттерӘ болҰп табҰладҰ. БҰлтҰр к+ктемдегӘ жапҰраң, гҚл, жемӘс секӘлиза.

мҰстарҰ биҰлүҰ к+ктемдегӘге ңаттҰ &ңсайдҰ, к+шӘрмесӘ, тек салҰстҰрмалҰ тҚрде бӘр айҰрмашҰлҰң бар. Ол айҰрмашҰлҰң не ҚшӘн десеқӘз, осҰ хикмет с+здтӘ, іл рахҰм с+здерӘне, ң&дрет ірӘптерӘне іртҚрлӘ маүҰна жҚктеу ҚшӘн екенӘн бӘлдӘм. С+йтӘп «Обал-ай!» деудӘқ орнҰна «МішаллаҒ! БарекаллаҒ!» дедӘм.

МӘне, иманнҰқ сана-сезӘмӘмен, ілгӘ киеӘ, асңланҰс арңҰлҰ "арз уі сімауаттҰқ" Çүни жер мен к+ктӘқ шебер ИесӘн танҰп, байланҰстҰүҰмдҰ бӘлӘп сезӘнген кезӘмде, к+ктердӘ ж&лдҰздармен, жер бетӘн гҚл-шешектермен, тамаша жаратҰлҰспен безендӘрген, осҰлайша ірбӘр +нерӘнде жҚздеге...

иза к+рсететӘн шебер АллаҒтҰқ үажап +нер туҰндҰсҰ болу, тҚсӘнген адамүа ңаншалҰңтҰ керемет абҰрой, Қстем мерей, ңҰмбаттҰ жоүарҰ шен екенӘн сіл де болса сезӘндӘм. ЮсӘресе, шексӘз м&үжизашҰ Шебер АллаҒ, алҰпйда бо мен жер дейтӘн ңалҰқ кӘтаптҰ адам дейтӘн кӘп-кӘшкене параңңа сҰйүҰзҰп жазса, тӘптӘ адамдҰ сол кӘтаптҰқ тамаша мазм&нҰ ңҰлса, адамнҰқ мерейӘ тасҰп, аеде, кдақңҰ артҰп ңадӘрлӘ болатҰнҰн жіне иманҰ арңҰлҰ осҰндай биӘк міртебеге жететӘнӘ жайлҰ осҰ аÇттан сабаң алдҰм да шҰн к+қӘлден ниет етӘп кҚллӘ болмҰс атаулҰнҰқ тӘлдерӘмен,сҰйладдҰқ атҰнан: حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ дедӘм.

Н РЛұ ХАСБИ АçТТұҢ БЕСӨНШӨ МЮРТЕБЕСӨ: ТаүҰ бӘрде +мӘр ңиҰндап т&рмҰс шарттарҰ ауҰрлап кеттӘ. ТӘршӘлӘк пен т&рмҰс назардҰ +зӘне аудардҰ. Үарасам, +мӘрӘм зҰмҰрап, аÇңталҰп барадҰ. Т&райуандршӘлӘк те ңҰспаңңа тҚсе-тҚсе ол да +ше бастаптҰ. Алайда, АллаҒтҰқ "Хаий" есӘмӘ туралҰ баÇндалүан жерде "тӘршӘлӘктӘқ мақҰздҰ уазипаларҰ, атңарар &лҰ мӘндеттерӘ, зор ңасиеттерӘ мен Қлкен пайдаларҰ бҰлай тез +шӘп ңалу ҚшӘн емес, керӘсӘнше блӘ кӘт

&заң жасауүа лайҰң едӘ үой!" деп, +кӘне ойүа берӘлӘп, таүҰ да сол &стазҰм болүан حَ$мЗُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰна жҚгӘндӘм. АÇт маүан бҰлай дедӘ:"Саүан осҰ тӘршӘлӘктӘ сҰйлаүан Зат-Ұ Хаий-Ұ ҮаŞмдҰ ойлап, +мӘрге солай ңара!">ҮатедӘ. тӘрӘлӘктӘқ маүан ңатҰстҰ бӘр жаүҰ болса, Зат-Ұ Хаий уа Мухий АллаҒңа ңатҰстҰ жаүҰ жҚз екен. Маүан тиесӘлӘ нітижесӘ бӘр болса ЖаратушҰ Иеме тиесӘлӘсӘ мҰқ. р отбаүҰдан алүанда &заң уаңҰт керек емес. ТӘптӘ ол кезде уаңҰт &үҰмҰ жоүалҰп, бӘр сіттӘк +мӘр жетӘп жатҰр. Б&л аңиңат Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген жазбаларҰнда айүаңтармен ду, сен тҚрде тҚсӘндӘрӘлгендӘктен т+менде т+рт міселе арңҰлҰ ңҰсңаша ңорҰтҰндҰсҰ баÇндалмаң.

БӘрӘншӘ міселе. ТӘрӘлӘктӘқ мінӘсӘ мен аңиңатҰна Хаий-Ұ ҮайŞммен ңатҰстҰ жаүҰна ңарадҰм. Сонда к+ргенӘм; ЯмӘрӘмнӘқ мінӘсӘ АллаҒтҰқ есӘмдерӘ дейтӘн ң&пе тӘптҰнанҰ ашат&үҰн кӘлттердӘқ жинаүҰ екенӘн жіне ИліҒи есӘмдердӘқ наңҰштарҰн к+рсететӘн жоба, карта жіне н&р-сіулелердӘқ мазм&нҰ, ілемнӘқ тереқ де алҰп аңиңаттарҰна нізӘк +лшем, таразҰ жіне Хаий-Ұ ҮаŞм АллаҒтҰқ маүҰналҰ да киен +нермдерӘн бӘлӘп, бӘлдӘретӘн, тҚсӘнӘп, тҚсӘндӘретӘн жазу, хикметке толҰ с+з екенӘн ақүардҰм. ТӘрӘлӘктӘқ м&ндай бейнедегӘ аңиңатҰ анаү&рлҰм ңҰмбаттҰ жіне онҰқ бӘр саүатҰ бӘр +мӘрдей міндӘ. УаңҰтңа тіуелсҰ тҚрд-Ұ Юзілимен байланҰстҰ жаүҰмен онҰқ &заң немесе ңҰсңа болуҰ ештеқенӘ +згермейдӘ.

ЕкӘншӘ міселе. ТӘршӘлӘктӘқ наүҰз ң&ңҰүҰн бӘлгӘм келӘп ңарап едӘм, тӘршӘлӘк етуӘмнӘқ +зӘ Раббани бӘр хат екен. Ол +зӘн бауҰрларҰма Çүни саналҰ пенделерге оңҰтабӘр жҰаратңан ИесӘн танҰстҰратҰн кӘтап Әспеттес. Сондай-аң, Жаратңан ХалиңтҰқ кемелдӘгӘн жеткӘзӘп жар салатҰн жарнамалҰң. Эім, тӘршӘлӘктӘ жаратҰп, сол арңҰлҰ ЖаратушҰнҰқ тарту еткен к+кенӘнесҰй-кіделердӘ, белгӘ-нҰшандардҰ таүҰп саналҰ тҚрде безенӘп, м&нҰ кҚн сайҰн жақартҰп бейне бӘр парадңа шҰңңандай саналҰ тҚрде, имандҰлҰңпен, шҚкӘрлӘкпен ірӘ ризашҰлҰңпен Падишах-Ұ Бимисал, Жаратңан АллаҒтҰқ назарҰна &сҰну екен. СоннӘн бӘ, ЖаратушҰсҰна сансҰз тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ ідейӘлеп жасаүан "тіхиÇ", сҰйлҰңтарҰнҰқ, шҚкӘр ете &сҰнүан тісбихат-кіделерӘнӘқ мін-маүҰнасҰн тҚсӘну, куі болу ірӘ куігерлӘк е тап-тн. Сондай-аң, хал тӘлдерӘмен немесе дҰбҰстап, с+збенен немесе үибадат арңҰлҰ Хаий-Ұ ҮаŞмнҰқ керемет рубубиÇтҰн жар салу.

— 78 —

МӘне, тӘршӘлӘекер дсҰндай киелӘ ң&ң&ңтарҰ бар. Сол ҚшӘн к+п уаңҰттҰқ ңажетӘ жоң. Б&л, +мӘрдӘқ ңадӘрӘн мҰқ есе арттҰрҰп, дірежесӘн к+тередӘ. Ол, дҚниÇлҰң тӘршӘлӘк ң&ң&үҰнан жҚз есе ңастерлӘ екенӘиондаү бӘлдӘм. ЯзӘме +зӘм: "СҚбханаллаҒ! Иман неткен ңасиеттӘ! Ол жандҰ нірсе! Ол ңандай нірсенӘ болсҰн тӘрӘлтӘп, жандандҰрҰп жӘбередӘ екен. ОнҰқ бӘр сіулесӘнӘқ +зӘ піни тӘршӘлӘктӘ баңиүа айналдселенӘжан бӘтӘредӘ де ҚстӘндегӘ "уаңҰтша" деген жазудҰ +шӘрӘп тастайдҰ".

шӘншӘ міселе: ТӘршӘлӘк етуӘмнӘқ ЖаратушҰма ңатҰстҰ атңарар мӘндеттерӘн, маүҰнауи пайдаларҰн ойладҰм. Үарасам, тӘрӘшӘлӘк етуӘм ЖаратушҰма Қш т&рүҰдан айнам&үжиззмет атңарадҰ екен:

БӘрӘншӘден; ТӘршӘлӘгӘм, +зӘнӘқ ілсӘз, кҚшсӘз, паңҰр ірӘ м&ңтаждҰң жаүҰмен Халиң-Ұ ХаÇт, АллаҒтҰқ ң&дрет-кҚшӘне, ОнҰқ шексӘз байлҰүҰ мен рахҰтҚрӘ бйналҰң ңҰзметӘн атңарадҰ.

Иі, ңалай аштҰңтҰқ шамасҰна ңарай тамаңтҰқ ліззатҰ немесе ңарақүҰлҰңтҰқ м+лшерӘне ңарай жарҰңтҰқ дірежесӘ Çки суҰңтҰқ артуҰна ңарай жҰлудҰқ деқгейӘ анҰңталадҰ. Сол секӘлдӘ хаÇтҰмнҰқ Çүни тӘршӘлӘктегӘ ілсӘ, адам, паңҰр-м&ңтаждҰүҰм арңҰлҰ ірӘ сол м&қ-м&ңтаждҰүҰмдҰ ңамтамасҰз ететӘн жіне сансҰз д&шпандарҰмдҰ жоң ңҰлатҰн ЖаратушҰ ИемнӘқ шексӘз ң&ттардҰмен мол рахҰмҰн тауҰп, д&үа етӘп, жалбарҰну керектӘгӘн, кӘшӘрейӘп, ң&лшҰлҰң мӘндетӘн атңару ңажеттӘгӘн тҚсӘндӘм.

ЕкӘншӘден; ХаÇтҰмдаүҰ Çүни тӘршӘлӘктегӘ азүантай ӘлӘм, ираде (ңалау), сімиү (есту), басар (крҰң ірекӘлдӘ сезӘмдер арңҰлҰ ЖаратушҰмнҰқ "кҚлли", шексӘз сипаттарҰна, "шуунатҰна" айналҰң ңҰзметӘн атңару екен. Иі, мен тӘрӘлӘмде жіне саналҰ ӘсірекеттерӘмде бӘлу, есту, к+ру, с+йлеу, ңалау-ерӘк секӘлдӘ і, жерен маүҰналар арңҰлҰ мҰнанҰ тҚсӘндӘм: б&л үалам менен ңанша есе Қлкен болса сонша діреже ЖаратушҰмнҰқ шексӘз ӘлӘмӘн, "ирадесӘн" (ңалау-еркӘн), сімү (есту), басар (к+ру), ң&дрет, хаÇт (тӘрӘ) секӘлдӘ сҰн-сипаттанен ңане сҚйӘспеншӘлӘк, аÇу, мейӘрӘм секӘлдӘ АллаҒтҰқ "шууҰнатҰн" тҚсӘндӘм. Оүан иман етӘп шҰн жҚректен растадҰм жіне мойҰндап +зӘме таүҰ бӘр маүрифат есӘгӘн таптҰм.

шӘншӘден; ТӘршӘлӘкте оŞ-наңҰштарҰ мен сіулеҰм. ЯйарҰ к+рӘнетӘн ИліҒи есӘмдерге айналҰң ңҰзмет ету екен. Иі, мен тӘрӘлӘгӘме, болмҰсҰма ңараүанҰмда одан жҚздеген тҚрлӘ м&үжизалар,

— 79 —

тақүажайҰп ң&бҰлҰстар, ИліҒи наңҰштар меа пайдге толҰ шеберлӘктер байңаймҰн. СонҰмен ңатар +зӘмнӘқ аса мейӘрӘмдӘ тҚрде асҰралҰп, азҰңтандҰрҰлҰп отҰрүанҰмдҰ к+ремӘн. СондҰңтан менӘ жаратҰп, тӘрӘлӘк сҰйлап отҰрүан Ү&дрет неткен жомарт, неткен мейӘрӘӘндегӘеремет шебер ірӘ аса жарҰлңаушҰ екенӘн ірӘ ң&дретӘнӘқ шексӘз екендӘгӘн иман н&рҰмен бӘлдӘм. Жіне жаратҰлүандаүҰ мӘндетӘм, бар болудаүҰ маңсатҰм, +мӘр сҚрудегӘ нітижем не екенӘн Çүни АллаҒтҰ «тісбих", "таңдис", "хамд", "шҚкӘр", "тікен пай"тіҒлил» екенӘн тҚсӘндӘм. Жіне ілемде еқ ңҰмбат нірсе нелӘктен "хаÇт" Çүни тӘрӘлӘк екенӘн жіне барлҰң нірсе не ҚшӘн тӘрӘлӘкке ңҰзмет ететӘнӘн жіне іркӘмнӘқ +мӘрге, тӘрӘлӘкке табиаса, оарлҰүҰнҰқ хикмет-сҰрҰн жіне хаÇттҰқ хаÇтҰ тек иман Çүни +мӘрдӘқ мінӘсӘ иман екенӘн анҰң тҚрде тҚсӘндӘм.

Т+ртӘншӘ міселе:>ДҚниÇлҰң +мӘрӘмнӘқ саф ліззатҰ, шҰнайҰ баңҰтҰ ңайда деп таүҰ да осҰ: حَаң хайا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰна жҚгӘндӘм. Үарасам, тӘрӘлӘктегӘ кӘршӘксӘз саф ліззат, шҰнайҰ баңҰт Иманда екен Çүни, менӘ жаратңан, +мӘр сҰйлаүан Рабб-Ұ РахимнҰқ жаратңанҰ екенӘмдӘ, ОнҰқ +нерӘ, ОнҰқ ң&лҰ, ОнҰқ тірбиесӘ мен ңрлҰ дадаүҰ пендесӘ екенӘмдӘ жіне Оүан ірдайҰм м&ңтаж екенӘмдӘ, ал Ол болса менӘқ РаббҰм, ИліҒҰм, ірӘ маүан +те мейӘрӘмдӘ, аса ңамңор екенӘн наңтҰ иман келтӘруде екен. НаүҰз баңҰт осҰ. Б&л сондай рахат, уайҰмсҰз ліззат, шҰнайҰ да мол баңҰтм&ңиÇтайтҰп жеткӘзу мҚмкӘн емес. Жіне اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى نِعْمَةِ الْا۪يمَانِ (Иман нҰүметӘне АллаҒңа сансҰз шҚкӘр!) с+зӘ +те орҰндҰ екенӘн аÇттан ақүардҰм.
МӘне, сонҰмен хаÇттҰқ Çүни тӘрӘлӘктӘқ ҰнҰм рҰн, онҰқ ң&ң&үҰн, маүҰнауи ліззатҰн баÇндайтҰн осҰ т+рт міселе маүан мҰнанҰ анҰң к+рсеттӘ: хаÇт Çүни тӘрӘлӘк Зат-Ұ Баңи-Ұ Хаий-Ұ ҮаŞм АллаҒпен байланҰсҰ нҰүайүан сайҰн жіне имананнан а хаÇт, Çүни +мӘрдӘқ мінӘсӘ, онҰқ рухҰ болүан сайҰн, +мӘр міқгӘлӘкке ие болҰп баңи жемӘстер бере бастайдҰ. ЮрӘ мерейӘ +сӘп, міртебесӘ жоүарҰладей +зсонша "сірмідиÇт" сіулесӘне б+ленедӘ Çүни +шпес, міқгӘ болмаң. Сонда +мӘрдӘқ &заң-ңҰсңалҰүҰнҰқ парңҰ болмай ңаладҰ. Мен сонҰ тҚсӘндӘм. Өштей, ойша, ңиÇлҰммен барлҰң хаÇт ҚшӘн жіне барлҰң тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ атҰнке имаسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ дедӘм.
— 80 —

Н РЛұ ХАСБИ АçТұНұҢ АЛТұНШұ МЮРТЕБЕСӨ:

БаршанҰқ бӘр-бӘрӘмен ңош айтҰсатҰн сітӘ ңиÇметтен хабар беретӘн аңҰрзаман оңиүаларздар мрасҰнда жҚрген маүан дҚниÇдан ңоштасатҰнҰмдҰ еске салүан ңарттҰң келӘп ң&лаүҰма:"Сен де бӘр кҚнӘ дҚниÇдан +тесӘқ!">дегенде бойҰмдаүҰ ідемӘлӘкке, с&лулҰңңа ң&штарлҰң сезӘмӘм м&қайҰп, ірдайҰмарҰ +на келгеннӘқ бірӘн жалмап, тауҰсатҰн аÇңталу, +лӘм, жоңтҰң дейтӘн нірселерге ңарсҰ ашуланҰп наразҰлҰң бӘлдӘрдӘ. ЮлгӘ "межази" ң&штарлҰң мҰна +кӘнӘштӘ де келеқсӘз жаүдайүа ңарсҰ +зӘне ж&банҰш Әздеген соқ мен таүҰ сол манаүҰَارُ ا аÇтңа жҚгӘндӘм.

Маүан бҰлай дедӘ: "МенӘ оңҰ! МаүҰнама зер сал!". Мен де сол н&рлҰ аÇттҰқ расатханасҰна кӘрӘп, иман дҚрбӘсӘмен хасби аÇтҰнҰқ тҰм биӘк шҰқдарҰна жіне имани сана дейтӘн микроскоппен еқ &саң тереқ сҰрларҰна ҚқӘлӘп ңарадҰм. Ұ секӘм, ңалайша айналар, шҰнҰ ійнектер, жалпҰ бҚкӘл жҰлтҰрауҰң м+лдӘр нірселер тӘптӘ к+пӘршӘктер к+ктегӘ КҚннӘқ сіулесӘн шаүҰлҰстҰрҰп, онҰқ тҰмне бӘз те &саң сан-алуан тҚрлӘ жімалҰн, н&р сіулелерӘн "ілуан-Ұ сібүа" деп аталатҰн жетӘ тҚсӘнӘқ тҚрлӘ-тҚрлӘ ісем боÇуҰн к+рсетедӘ жіне олар жақару, ң&бҰлу, +згеру арңҰлҰ +здерӘнӘқ тҚрлӘ-тҚрлӘ ңабӘлеттерӘмен ілгӘ жімалдҰ, с&лулҰармҰн.тҚрлӘ шаүҰлҰстҰрадҰ. Сан ң&бҰлҰп КҚннӘқ жарҰүҰн жіне жарҰңтҰқ жетӘ боÇуҰнҰқ к+зге к+рӘнбейтӘн нізӘк ісемдӘктерӘн к+рсетедӘ.

Діл сол секӘлдӘ Шімс-Ә Юзіл уа Юбід Жімил-Ұ ЗҚлжілалдҰқ киелӘ жімідӘстӘн шексӘз к+ркем есӘмдерӘнӘқ соқсҰз ісемдӘгӘне айналҰң етӘп, онҰқ сіуле-шуаңтарҰн ірдайҰм жақартҰп к+рсету ҚшӘн мҰна дҚниÇ, тамаша жаратҰлҰс, сҚйкӘмдӘ бо - (13керемет нірселер бӘр тҰнбастан ж&мҰс Әстеп ҚздӘксӘз келӘп-кетуде. БойларҰндаүҰ ісемдӘктер мен жамал-с&лулҰңтар +здерӘнӘкӘ емес. Ол, к+рӘнгӘсӘ келетӘн міқгӘ де киелӘ ИліҒи ждам тӘқ, пік жіне ірдайҰмүҰ к+рӘнушӘ жіне тамашалауүа ібден лайҰң бӘр к+ркем с&лудҰқ ишараларҰ мен белгӘ-нҰшандарҰ, н&р-сіулелерӘ. Б&л аңиңат ңуаттҰ ділелдермен Рисалей-Н&рда жан-жаңтҰ баÇндалүан-дҰ. ҮазӘр, сол айүаңтардҰқ ҚшеуӘне ңҰсңүҰнадаңталҰп +темӘз.

БӘрӘншӘ айүаң: МҰсалүа, жасалүан бӘр б&йҰмнҰқ ідемӘлӘгӘ жасау ӘсӘнӘқ тҰÇнаңтҰлҰүҰн, ідемӘлӘгӘн к+рсетедӘ. Ал, тҰÇнаңтҰ ӘстӘқ ідемӘлӘгӘ болса шебердӘқ сол +нерге ңатҰстҰ ңасиетӘн соҰнқ

тамашалҰүҰн, ал ңасиетӘнӘқ тамашалҰүҰ болса ілгӘ +нерге ңатҰстҰ сипатҰнҰқ тамаша екенӘн, ал сипатҰнҰқ тамашалҰүҰ болса ңабӘлетӘнӘқ тамашалҰүн, сен ңабӘлетӘнӘқ тамашалҰүҰ болса +зӘнӘқ Çүни рухҰнҰқ тамашалҰүҰн анҰң ірӘ наңтҰ тҚрде к+рсетедӘ.

Діл сол секӘлдӘ, мҰна ілемдегӘ ісем табиүат, тамаша жаратҰлҰс, керемет болмҰс, олардаүҰ ісемдӘк, жімал, с& тоқмо керемет ідемӘлӘк жаппай Шебер АллаҒтҰқ ӘстерӘнӘқ +те тамаша, аса тҰÇнаңтҰ, к+ркем екенӘн к+рсетӘп, куілӘк етедӘ. Ал, ӘсӘнӘқ керемет тамаша болуҰ сол ӘстердӘқ ңайнар к+зӘ ИліҒи есӘмдердӘқ ісемдӘгӘн, жімалҰн к+рсетӘп шіксӘз куі+рӘнгеедӘ. Ал, есӘмдердӘқ ісемдӘгӘ болса сол есӘмдердӘқ б&лаүҰ болҰп табҰлатҰн киелӘ сипаттарҰнҰқ ісемдӘгӘне, жімалҰна наңтҰ куілӘк етедӘ. Ал, сипаттардҰқ ісем, жімалҰ болса сол сипает ілеқ б&лаүҰ"шуунат-Ұ затиÇнҰқ">ісем-жімал екенӘн к+рсетӘп, соүан б&лтартпас куілӘк етедӘ. Ал,"шуунат-Ұ затиÇнҰқ">ісемдӘгӘ болса "фаил" Çүни жасаушҰ, "мҚсемма" Çүни хидтҰ"қ иесӘ, "міусуф" Çүни сипатталушҰ АллаҒтҰқ ісемдӘгӘн, жімалҰн, киелӘ кемелдӘгӘн жіне аңиңатҰнҰқ шексӘз кереметтӘгӘн анҰң к+рсетӘп, наңтҰ тҚрде куілӘк ететарҰ Қмек, Сани-Ұ ЗҚлжімалдҰқ Зат-Ұ АңдесӘне Çүни шексӘз киелӘлӘгӘне лайҰң шексӘз ісем к+ркемдӘгӘ, +зӘне тін тамаша жімалҰ бар. ОнҰқ кереметтӘгӘ сонша, бӘр үана &шңҰн сіулесӘ болмҰс атаулҰнҰ жаппай безендӘрӘп ң&лпҰртҰп жӘбередӘ. Жіне сондай м&еткен , киелӘ де ң&рметтӘ ісемдӘкке ие, онҰқ бӘр &шңҰнҰ үаламдҰ бастан аÇң к+ркейтӘп, н&рландҰрҰп жӘбередӘ. Иі, жасалүан нірсе Әс-ңимҰлсҰз болмайтҰнҰ секӘлдӘ, Әс-ңимҰлдҰқ да "файлсҰз" Çүни ӘскерсӘз, жасаушҰсҰз َّٓا اмҚмкӘн емес. ЕсӘмдер "мҚсеммасҰз" Çүни иесӘз істе болмайтҰнҰ секӘлдӘ сипаттар да "міусуфсҰз" Çүни сол сипаттҰқ иесӘнӘқ болмауҰ істе мҚмкӘн емес.

СонҰмен, бӘр +нердӘқ не бӘр заттҰқ бе Дени мӘндеттӘ тҚрде сол заттҰ жасаүан ӘстӘ к+рсетедӘ. Ал, Әс болса "фаилҰнҰқ" Çүни ӘстегеннӘқ лаңабҰн жіне онҰ нітиже берген есӘм-сипатҰн к+рсетедӘ. Олай болса, мӘндеттӘ тҚрде бӘр заттҰқ кемелдӘгӘ, жімал-ісемдӘгӘ ӘстӘқ пиүҰлҰӘгӘн, жімалҰн, ал ӘстӘқ жімалҰ, кемелдӘгӘ болса есӘмӘнӘқ тамашалҰүҰн, ол да сипатҰнҰқ жіне &стасҰнҰқ жіне аңиңатҰнҰқ кемелдӘгӘн, жімалҰн анҰң ірӘ наңтҰ к+рсетедӘ.

сезӘмӘл секӘлдӘ мҰна жаратҰлҰс пердесӘнӘқ артҰнда ірдайҰм болҰп жатңан ң&бҰлҰс пен ңҰзу ӘстӘқ "фаилсҰз" Çүни +здӘгӘнен, ешбӘр жасаушҰсҰз болуҰ істе мҚмкӘн емес. Сол секӘл +здера жаратҰлҰстҰқ ҚстӘнде жалт-ж&лт етӘп сіуле-наңҰштарҰ к+зге

— 82 —
к+рӘнӘп т&рүан есӘмдердӘқ де "мҚсеммасҰз" Çүни сол есӘмнӘқ иесӘсӘз болуҰ ешбӘр т&рүҰдан мҚмкӘн емес. К+збен к+ргендей апанҰң сезӘлӘп т&Әкелей&дрет, ираде (ңалау) секӘлдӘ сипаттардҰқ да "міусуфсҰз" Çүни сол сипаттардҰқ иесӘнӘқ болмауҰ мҚмкӘн емес. СондҰңтан мҰна ілемдегӘ болмҰс атаулҰ, кҚллӘ жаратҰлҰс ИліҒи +нер туҰндҰларҰ, шебер жасалүаولِ الелер +здерӘнӘқ сансҰз болмҰстарҰ арңҰлҰ +здерӘн жаратңан Халиң, Фаил, Сани АллаҒтҰқ ӘстерӘ екенӘн, ОнҰқ рас жіне есӘмдерӘнӘқ хаң екенӘн, сипаттарҰнҰқ к+ркемдӘгӘн, "зати шуунатҰайдҰ. семдӘгӘн, Зат-Ұ АңдестӘқ с+зсӘз бар екенӘн наңтҰ тҚрде б&лтартпай ділелдейдӘ. СонҰмен ңатар, ол жаратҰлҰстҰқ бірӘнде байңалатҰн сан-алуан кемелдӘк, тҚрлӘ жімал жіне сан-тҚрлӘ ісемдӘктер Сани-Ұ бӘр к+алдҰқ +зӘне үана тін ірӘ лайҰң, ОнҰқ "уажиб уа ңудси" сипаттарҰна сійкес шексӘз кемелдӘгӘ, шексӘз жімалҰ, аңҰл жетпейтӘн с&лу, к+ркемдӘгӘ бар екенӘн анҰң к+рсетӘ. БӘратҰ куілӘк етедӘ.
ЕкӘншӘ айүаңтҰқ бес нҚктесӘ бар:
БӘрӘншӘ НҚкте:>МешрептерӘ, меслектерӘ іртҚрлӘ Çүни &станүан жолдарҰ бӘр-бӘрӘнен +згеше, мҚлдем &ңсамайтҰн іҒл-Ә аңиңаттҰқ к+семдерӘ, сезӘп жіне к+рген-бӘлге۪يفَتُе сҚйене отҰрҰп бӘр ауҰздан, &йҰмдаса иман келтӘрӘп бҰлай деп шешкен: "КҚллӘ болмҰстаүҰ ісемдӘк пен жімал, керемет с&лулҰң Зат-Ұ Уажиб-ул Ужуд Аан келқ "м&ңаддес", киелӘ ісемдӘгӘ мен жімалҰнҰқ к+мескӘ &шңҰндарҰ, онҰқ сіуле-шуаңтарҰ жіне к+п перделерден +тӘп келген ш&үҰлаларҰ!".

ЕкӘншӘ НҚкте: МҰна ісем ілемдегӘ жаратҰлҰс топ-топ болҰп, аÇлдамай келӘп-кетуде, к+зден тасеттер,да. Дегенмен, ол айна тірӘздӘ болмҰстардҰқ ҚстӘнде жалт-ж&лт етӘп +зӘн жарңҰн тҚрде к+рсетӘп т&рүан киелӘ де еш +згермейтӘн ісемдӘк бар. Ол ісерӘн ірдайҰм жалүастҰруда. Демек, б&л оңиүа маүҰнатҚрде жаратҰлҰстаүҰ ісемдӘктер ілгӘ с&лулардҰқ меншӘгӘ, затҰ емес. Олар айна, олар с&лулҰңтардҰқ иесӘ істе бола алмайдҰ. НегӘзӘнде ол, КҚннӘқ ісем н&р-шуаңтарие">деетӘндегӘ к+пӘршӘктерден шаүҰлҰсҰп к+рӘнетӘнӘ секӘлдӘ, олар да бӘр "сірміди" жімалдҰқ, міқгӘ +шпес бӘр с&лудҰқ н&р-сіулелерӘ.

шӘншӘ НҚкте: Н&р ілбетте н&рдан келедӘ; болмҰсам ілеттӘ тҚрде бар бӘреудӘқ ӘсӘ; жарҰлңау болса ол да жомарттҰңтан шҰүадҰ; жомарттҰң та молшҰлҰңтан пайда боладҰ; тілӘм беру ӘлӘмнен келедӘ.

— 83 —

Б&л аңиңат. Сол сиÇңтҰ ісем жаратҰлҰс бӘр ісемнен, с&лулҰң бӘр с&лудан, жімал жімил бӘреудӘқ ӘсӘ; басңаен наңуҰ істе мҚмкӘн емес. ЕндӘ, осҰ аңиңатңа сҚйене отҰрҰп мҰнаүан сену керек:

МҰна ілемдегӘ к+зге к+рӘнӘп т&рүан ісемдӘк пен с&лулҰңтар шексӘз с&лудан келуде. МҰна ң&бҰлмалҰ, ірдайҰм жақарҰп отҰратҰн үалам, жаппай айналҰң ңҰзметӘн атңарадҰ. ОлӘк ететӘлдерӘмен сол киелӘ ісем-с&лудҰқ жімалҰн сипаттап, "таүриф" ңҰладҰ, онҰқ к+ркемдӘгӘнен хабар берӘп танҰстҰрадҰ.

Т+ртӘншӘ НҚкте: Үалайтілабане рухтҰқ арңасҰнда т&р, тӘршӘлӘгӘ соүан байланҰстҰ. С+з маүҰнаүа сҚйенӘп, сонҰқ арңасҰнда с+з болҰп, соүан ңарай тереқдеп н&рланбаң. Бейне-суреттер аңиңатңа негӘзделӘж+нелт арңҰлҰ мақҰздҰ болмаң. Діл солай, к+зге к+рӘнетӘн мҰна заттҰң ілем, мҰна обһетивтӘк дҚние, жалпҰ денелер с+здер немесе бейне-суреттер секӘлдӘ. Олар, үайҰп ілемӘнӘқ пердесӘнӘқ артҰндаүҰ ИліҒи есӘмдерге негӘзделген, солар арңҰлҰ ңатҰнҰсонҰқ саÇсҰнда бар, сол ҚшӘн +мӘр сҚредӘ, сол ҚшӘн тамаша. БарлҰң заттҰң пӘшӘндегӘ к+зге к+рӘнетӘн с&лулҰңтар мен ісемдӘктер +здерӘндегӘ аңиңаттардҰқ, маүҰн, керҰқ маүҰнауи ісемдӘктен бастау аладҰ. ОлардаүҰ аңиңат болса АллаҒтҰқ к+ркем есӘм-сипаттарҰнан н&р-фейз аладҰ, олардҰқ белгӘлӘ бӘр маүҰнадаүҰ &шңҰндарҰтӘн бӘсіулелерӘ. Б&л аңиңат Рисалей-Н&рда наңтҰ айүаңтармен ділелденген. Демек, мҰна ілемдегӘ ісемдӘктердӘқ барлҰң тҚрӘ жаппай үайҰп ілемӘнӘқ артҰнда шаүҰлҰсҰп, барлҰүҰн бар ңҰлҰп т&рүамінзилшӘлӘктен пік, материÇдан ада ИліҒи бӘр жімалдҰқ есӘм сипаттарҰ арңҰлҰ болатҰн шаүҰлҰс сіулелерӘ, сонҰқ ишара-белгӘлерӘ. БӘраң ңалайша, Уажибул УжудтҰқ Зат-Ұ АңдесӘ Çүни де тҚсҰ +згеге еш &ңсамайдҰ, сипаттарҰ да жаратҰлүандардҰқ сипаттарҰнан мҚлдем басңа, шексӘз діреже асңаң. Діл солай да, ОнҰқ "ң&дси" жімалҰ, к+ркем с&лулҰүҰ да "мҚмкинат" пен жаратҰлүандардҰқ с&лулҰңтарҰна еш &ңсамайдҰ, шексӘз ӘлӘм-е жоүарҰ, ілдеңайда асңаң.

Иі, &лан-үайҰр жіннаттҰқ бҚкӘл ісем-с&лулҰүҰ ОнҰқ бӘр үана сіулесӘ болҰп табҰлатҰн жіне +зӘнӘқ "сірміди" жімалҰн бӘр саүат тамашалау жіннатта жҚрген жандарүа тӘптӘ, жіннаттҰ &мҰтңҰзҰп жӘберетӘналдҰржеде ИліҒи міқгӘ ісемдӘктӘқ ілбетте &ңсасҰ, теқӘ, серӘгӘ болуҰ мҚмкӘн емес. ЯздерӘқе мілӘм, ірнірсенӘқ ісем-с&лулҰүҰ +зӘне тін ірӘ мҰқдаүан тҚрӘ болмаң. ТҚрлерӘнӘқ к+п болатҰнҰ секӘлдӘ

— 84 —

ісем-ңңа жаүҰ да сан-алуан іртҚрлӘ болмаң. МҰсалүа, к+зге тамаша ісемдӘк, ң&лаңңа естӘлген ісемдӘктен басңа болмаң. АңҰлүа хош аңиңаттҰқ ісемдӘгӘ тӘлмен сезӘнетӘн таүамнҰқ іруӘ, ргӘнен +згеше болмаң. Сол секӘлдӘ ңалб (к+қӘл), рух таүҰ сол секӘлдӘ ӘшкӘ-сҰртңҰ сезӘмдерге &найтҰн ісемдӘктердӘқ +згеше болуҰ сиÇңтҰ іртҚрлӘ болмаң.

Міселен, иманнҰқ кемелдӘгӘ, аңиңаттҰқ к+ркемкелетӘн&рдҰқ кереметӘ, гҚлдӘқ ідемӘлӘгӘ, рухтҰқ с&лулҰүҰ, мейӘрӘмнӘқ тамашалҰүҰ, суреттӘқ к+ркемдӘгӘ, ңамңорлҰңтҰқ ісемдӘгӘ, ідӘлдӘктӘқ тамашалҰүҰ, хикметтӘқ #48

ӘгӘ тҚрлӘ-тҚрлӘ болатҰнҰ секӘлдӘ Жімил-Ә ЗҚлжілалдҰқ шексӘз тамаша к+ркем есӘмдерӘнӘқ ісемдӘгӘ де іртҚрлӘ болатҰндҰңтан болмҰстаүҰ ісемдӘктер де іртҚрлӘ болҰп келедӘ.

Егер сен, Жімил-Ә ЗҚлжілалдҰқптӘ д&м есӘмдерӘнӘқ ісемдӘктерӘн болмҰс атаулҰ айналардан бӘр үана сіулесӘн к+ргӘқ келсе жер жҚзӘн кӘшкене бау-баңша секӘлдӘ елестетӘп, ауңҰмдҰ назармен, ңалб к+зӘмен ңара! ЮрӘ бӘлӘп ңой! "РахманиÇт", "РахимиÇт", "Хаки ИліҒи "АдилиÇт" сҰндҰ &үҰмдар АллаҒ ТаүаланҰқ есӘм-сипаттарҰн толҰң суреттемейдӘ. Олар тек &лҰң есӘмдерӘн, ӘстерӘн меқзеп, сипат пен "шуунатҰна" ишара ңҰладҰ.

ЕндӘ сен, іу баста адамзаттҰқ сосҰн жан-жануарлиеттӘ +те жҚйелӘ тҚрде үайҰп пердесӘнӘқ артҰнан берӘлӘп жатңан ризҰңнесӘбелерӘн ойла! Сонда, ИліҒи "РахманиÇттҰқ" жімалҰн бӘршама к+ресӘқ. Сондай-аң, барлҰң т+л-нірестелердӘқ тақүажайҰп тҚрде тлоҰң ңамтамасҰз етӘлӘп, ңорекизаларе, олардҰқ діл м&рнҰнҰқ &шҰна, анасҰнҰқ кеудесӘне орналастҰрҰлүан ӘшӘ тіттӘ, таптаза абҰл-кіусар сҚтке толҰ екӘ торсҰңтҰ ойла! Сонда, Раббани "РахимиÇттҰқ" керемет жімалҰна куі боласҰқ. ЕндӘ, бҚкӘл ілегеше трлҰң тҚрлерӘмен бӘрге хикмет толҰ ңалҰқ кӘтапңа &ңсатңан жіне ірбӘр ірпӘ жҚз с+зге татитҰн, ірбӘр с+зӘ жҚздеген жол маүҰна беретӘн, ірбӘр жолҰ мҰқдаүан бабңа теқ, ірбӘр бабҰ мҰқдаүан кӘшкене кӘтапңа пара-пар ң&ндҰ кӘтап тірӘздӘ үажайҰп беда", бжаратңан ИліҒи "хакимÇттҰқ" ісемдӘгӘне Çүни АллаҒтҰқ шексӘз хикметӘне, теқдесӘз жімалҰна назар аудар!

Сондай-аң, кҚллӘ үаламдҰ ӘшӘндегӘлермӘстерӘге барлҰүҰн таразҰүа тартңандай діл +лшеммен жіне ҚлкендӘ-кӘшӘ денелердӘ +зара тепетеқдӘгӘн саңтай отҰрҰп басңарҰп отҰрүан жіне ісемдӘктӘқ еқ негӘзӘ саналатҰн Қсте жодӘлӘк сҰйлап, ірнірсенӘ еқ с&лу тҚрде жаратңан

— 85 —

жіне ірбӘр жандҰнҰқ тӘршӘлӘк етуӘне ңолайлҰ жаүдай жасап, ң&ңҰүҰн саңтап отҰрүан жіне залҰмдарүа жол бермерӘ кезалап тӘзгӘндеп т&рүан ідӘлеттӘқ айбҰндҰ ісемдӘгӘне ңара! Зерделе!

Эім, адамнҰқ +ткен +мӘрбаÇнҰ бидайдай кӘп-кӘшкене жадҰнда саңталатҰнҰна жіне ірбӘр +сӘмдӘк пен аүаштҰқ еннҰ б&латҰн екӘншӘ тӘршӘлӘгӘнӘқ баүдарламасҰ онҰқ дінегӘне жазҰлҰп ңойҰлатҰнҰна жіне ірбӘр жандҰнҰқ ңауӘпсӘздӘгӘне ңажеттӘ сезӘм-мҚшелерӘне, аүзаң&ралдарҰна - мҰсалүа - бал арасҰнҰқ ңанатҰна, улҰ инесӘне, тӘкендӘ зүана дӘқ кӘшкене найзаларҰна, діндердӘқ ңаттҰ ңабҰңтарҰна ңара! Сонда, Раббани «хафийзиÇт" пен "хаафизиÇттҰқ» ідемӘ жімалҰн к+ресӘқ!

Эім, жер жҚзӘндегӘ берекелӘ дасОл т&рда "м&тлаң КірӘм" Рахман-Ұ РахимнҰқ +з ңонаңтарҰна рахҰмҰмен дайҰндаүан шексӘз небӘр таүамдардҰқ тҚрлӘ-тҚрлӘ хош иӘстерӘне, сан-алуан тҚстерӘне жіне іртҚрлӘ дімдерӘнҰс бол ірбӘр жандҰнҰқ зауңҰ мен к+қӘлӘн к+ншӘтӘп, риза ңҰлатҰн, ірӘ ңолдануүа ҰқүайлҰ аүза мҚшелерӘне назар сал! Сонда Раббани "икрам" мен "кірӘмнӘқ" Çүни асңан жомарттҰңтҰқ тамаша ҚлгӘсӘн,астҰ, жімалҰн, керемет хош ісемдӘгӘн к+ресӘқ. Эім, АллаҒ ТаүаланҰқ"Фіттах", "Мусаууир">есӘмдерӘнӘқ ісерӘмен іу баста адамзат болҰп бҚкӘл хайуандардҰқ бӘр судан Çүни аж&лдҰз&рҰңтан ашҰлүан сҚйкӘмдӘ бейне-суреттерӘне жіне к+ктемгӘ гҚлшешектердӘқ дін-т&ңҰмдардан ашҰлатҰн тартҰмдҰ ісем тҚрлерӘне ңара! Сонда АллаҒтدَاتِنттахиÇтҰн", "мусаууирлӘгӘн">Çүни ірнісенӘ ашҰп, бейне сҰйлаушҰ, ірнірсеге сурет берӘп пӘшӘндеушӘ екенӘн к+рӘп тақүажайҰп жімалҰна таүҰ да куі دَافِعл!..

СонҰмен, жоүарҰда аталүан мҰсалдарүа салҰстҰрса, АллаҒтҰқ к+ркем есӘмдерӘнӘқ ірңайсҰсҰнҰқ +зӘне тін "ң&дси" жімалҰ, киелӘ ісемдӘгӘ бар. ОнҰқ бӘр үана сіулесӘ бҚкӘл ілемдӘ, сансҰз тҚрлердӘ безендӘрӘп ң&лпҰртҰп жӘбередӘ.Ұлүан ал гҚлдӘқ бойҰнан ИліҒи есӘмнӘқ жімалҰн, н&р сіулесӘн к+ргенӘқ секӘлдӘ к+ктем де бӘр гҚл секӘлдӘ... жіннат ол да к+зге к+рӘне ңоймаүан бӘр гҚл Әспеттес. К+ктемдӘқ уахиҰмен, жан-жаңтҰ ңарай алсақ жіне жіннаттҰ да иман к+зӘмен к+ре алсақ "Сірміди" жімалдҰқ ңаншалҰңтҰ &лҰң екенӘн бӘлесӘқ. М&ндай ісем жімалүа иманнҰқ ісемдӘгӘмен, ң&лшҰлҰңтҰқ жімалҰмен жауап берсеқ +те тамаша жаратҰлҰс болүанҰқ. ҚшеуӘ ол жімалүа адасушҰлҰң, кҚпӘрлӘк дейтӘн болҰмсҰз ңҰлҰңпен жіне

— 86 —

ңасарҰсу, бас к+теру дейтӘн жаүҰмсҰз ңҰлҰңпен жауап берсеқ еқ жаман жаратҰлҰс болҰп бҚкӘл ісем жаратҰлҰстҰқ маүене Ү&жиӘркенӘшӘн оÇтңан боласҰқ.

БесӘншӘ НҚкте. МҰсалүа, айталҰң жҚздеген +нердӘ меқгерӘп, он саусаүҰнан +нер тамүан шебер ірӘ кімӘл ірӘ жімал иесӘ бӘреу бар. Юр, маңбркем +нершӘ +зӘн к+рсеткӘсӘ келетӘнӘ, ір шебер +зӘн ңадӘрлегендӘ ңалайтҰнҰ, ірбӘр кемелдӘк +зӘн жарнамалаүҰсҰ келетӘнӘ, ірбӘр жімал (с&лу) +зӘн к+рсеткӘсӘ келетӘнӘ секӘлдӘ, Ол даүҰ ілгӘ ңаүидаүа байланҰстҰ бҚкӘл +нерӘн паш етӘп, ш#214

гӘн, кемелдӘгӘн, ң&пиÇ ңасиеттерӘн ортаүа шҰүаратҰн, ілемге жариÇ ететӘн, жанжаңтҰ жарнамалайтҰн тақүажайҰп бӘр сарай салҰптҰ. ЮлгӘ зіулӘм сарӘгӘн дӘм к+рсе дереу онҰқ &стасҰнҰқ, иесӘнӘқ +нерӘне тінтӘ болҰп, кемеқгер кемел екенӘн ақүарҰп, онҰқ ңасиеттӘлӘгӘне к+збен к+ргендей иланҰп ерӘксӘз мойҰндайдҰ екен. К+рермендер Әштей бҰлайӘреуӘн екен:" ста жан-жаңтҰ к+ркем ірӘ шебер болмаса м&ндай барлҰң т&рүҰдан тамаша үимараттҰқ иесӘ, теқдессӘз сіулетшӘсӘ бола алмайдҰ. МҰна сарай бейне бӘр онҰқ маүҰнауи к+ркйта тӘиеттерӘ мен кемелдӘктерӘнӘқ заттҰң к+рӘнӘсӘ!".>Діл сол секӘлдӘ, мҰна ілем дейтӘн үажап к+рменӘқ, керемет зіулӘм сарайдҰқ ісем с&лулҰүҰн к+рген жан, егер аңҰл есӘ д&рҰс, аулар таза болса, ілбетте мҰна ілем сарайҰнҰқ бӘр айна екенӘн, б&л бӘреудӘқ жімалҰн, кімалҰн к+рсету ҚшӘн безендӘрӘлгенӘн ақүарадҰ. Иі, мҰна керемет ілем-сарайүа теқ келер &ңсас ілем жоң, сол ілемнен к+шӘрӘп алҰнүан дейтӘндей. Юлбетте, ол шебер "ӘшӘн +зӘне тін, басңа да жоң ісемс&лу к+ркем сипаттарҰ бар. Юлем сол ісемдӘктен туҰндаүан, соүан сійкес жасалүан, СонҰқ киелӘ к+ркем ідемӘлӘгӘн к+рсету ҚшӘн жаралүан, ОнҰқ керемет ісемдӘктерجَةِ بдӘру ҚшӘн жазҰлүан бӘр кӘтап.
шӘншӘ айүаң. М&нҰқ Қш нҚктесӘ бар:

БӘрӘншӘ НҚкте: "ОтҰз екӘншӘ С+здӘқ шӘншӘ тарауҰнда" +те тамаша баÇндалҰп, ңуаттҰ ділелдермен анҰңталүан аңиңат. ЕгжейтегжейлӘ жаңтарҰн сол жерге сттӘ таңазӘр ңҰсңа ишарамен к+рсетуге тҰрҰсамҰз.

МҰна ісем жаратҰлҰсңа ісӘресе хайуанат пен +сӘмдӘк ілемӘне ңарасаң, к+ретӘнӘмӘз; ерӘк пен ңа мен ск+рсететӘн жіне ӘлӘм мен хикметтӘ бӘлдӘретӘн ірдайҰмүҰ безендӘру, к+ркемдеу жіне кездейсоң болуҰ істе мҚмкӘн емес реттеу, ідемӘлеу ӘсӘ ҚкӘм жҚргӘзӘп - шійСондайаң,

— 87 —

+з +нерӘн &натңҰзу, оүан назар аударту жіне жаратңандарҰн, к+рермендерӘн риза ңҰлу ҚшӘн барлҰң нірседе +те нізӘк те кҚрделӘ +нер, тереқ хикмет, керемет ісемдӘк, мейӘрӘмдӘ тҚрде реттеу, ідемӘ жаүдай к+рӘнӘп т&р. БӘз б&дан анҰң тқ ӘсӘнзӘн саналҰ пенделерӘне бӘлдӘргӘсӘ, танҰстҰрүҰсҰ келетӘн үайҰп пердесӘнӘқ артҰнда шебер БӘреудӘқ бар екенӘн тҚсӘнемӘз. Ол ірбӘр +нерӘ арңҰлҰ +зсӘндӘрексӘз шеберлӘгӘн, теқдесӘз кемелдӘгӘн паш етӘп осҰлайша +зӘн сҚŞӘп жаңсҰ к+рудӘ, маңтап-мадаңтаудҰ ңалайдҰ. Эім, саналҰ пенделерӘн +зӘне дін риза, міқгӘ ар ірӘ баңҰттҰ ірӘ +зӘне адал дос ңҰлу ҚшӘн кездейсоң болуҰ істе мҚмкӘн емес жіне кҚтпеген жерден тіттӘ нҰүметтердӘқ сан-алуан тҚрӘн тарту етӘп, жарҰлңап отҰр.

Эім, аса ңам">деп пен мол мейӘрӘмдӘ сездӘретӘн маүҰнауи ірӘ жомарттҰңпен мімӘле жасап отҰрүанҰ байңаладҰ жіне +зӘн танҰстҰру, хал тӘлӘмен жіне достҰң ң&рүандай с&ңбат, с+ не кежіне д&үаларүа рахҰмшҰлҰңпен жауап беру ӘсӘ к+рӘнедӘ. Демек, б&л кҚндей анҰң "+зӘн танҰстҰру", "+зӘн жаңсҰ к+ргӘзу" ң&бҰлҰсҰ артҰнда к+рӘнӘп, байңалҰп т&рүан рахаттандҰру, ліззат беру, нҰүметке б+леу дейтӘн жарҰлңразҰ б болса +те кҚштӘ "мейӘрӘмдӘлӘк жасасам", ңуаттҰ тҚрдегӘ "ңамңорлҰң ңҰлсам" деген ңалаудан туҰндаүан. Ал, м&ндай мейӘрӘмдӘлӘк пен ңамңорлҰң жасасам деген кҚштӘ ңалау болса ешбӘр т&рүҰда ешнірсеге м&ңтажелердӘМустаүни-Ұ М&тлаңта болуҰ зақдҰлҰң. ЯйткенӘ Сол үана лайҰң, ілбетте оүан шҚбі жоң.

Б&л, +зӘн айналардан к+рудӘ, к+рсетудӘ ңалайтҰн жіне +зӘ де к+рӘнгӘсӘ, бӘлӘнгӘсӘ келетӘн жіне тіухиҰқ зор талабҰ, м&нҰ ңалау онҰқ аңиңатҰнҰқ шартҰ. Б&л бӘзге шексӘз ірӘ теқдессӘз жімалдҰқ жіне ізіли, істе аÇңталмайтҰн ісемдӘктӘқ, к+ркемнӘқ бар екендӘгӘнӘқ ділелӘ. Ондай жімал +зӘн сан-алуан айналардан к+рудӘ, к+рсетудӘ ңалаүандҰңтан сондаййӘрӘм мен ңамңорлҰңңа бҚрӘнген, сосҰн саналҰлар айнасҰна "инүам", "ихсан" боп к+рӘнедӘ Çүни нҰүмет беру, жарҰлңау боп к+рӘнӘс табадҰ, сосҰн "тахаббуб уі таүарруф" Çүни +зӘн танҰстҰру, бӘлдӘру жаүдайҰна енедӘ. СосҰн тӘптӘ безендӘру, ң&лпҰртҰп ідемӘ ңҰлу дейтӘн н&рҰн шашңан.

ЕкӘншӘ НҚкте: Адам бойҰнда, ісӘресе жоүарүҰ міртебелӘ ерекше т&лүаларда, &станүан жолдарҰ іртҚрлӘ болса даүҰ жаппай бірӘнде жойңҰн сезӘм Çүни "ліҒути үашҰңтҰң", Раббани Иі, үбат, РуханиÇтңа деген ерекше сҚйӘспеншӘлӘк, ңуаттҰ сезӘмдер бар. Б&л, анҰң тҚрде теқдесӘз жімалдҰқ бар екенӘн бӘлдӘрӘп, оүан куілӘк етедӘ.

— 88 —
Иі, ондай жойңҰн сезӘм сондай жімалүа тін болмаң жіне ондай жімалдҰқ болуҰн керек етедӘ жтке ңадай үашҰңтҰң сондай ісемдӘктӘ, с&лулҰңтҰ ңажет етедӘ. ТӘптӘ, болмҰс атаулҰдаүҰ хал тӘлдерӘмен Ç кідуӘлгӘ тӘлдерӘмен жасалүан барлҰң мадаң-маңтаулар ілгӘ ізіңтҰ іралмен байланҰстҰ, соүан арналадҰ, аңҰрҰнда солай ңарай кетедӘ. ТӘптӘ, Шімс-Ә Тібризи сҰндҰ кейбӘр үашҰңтардҰқ назарҰнда ілемдегӘ барлҰң"инджизап", "джазбі", "джазибе">деп аталатҰн адамдҰ +зӘне ерӘксӘз тартҰп ікететӘн аңиңаттар, ң&штарлҰ وَ بِмдер жіне +зӘне ҰнтҰң ңҰлатҰн нірселер, "ізіли уі ібіди" тартҰмдҰ бӘр аңиңаттҰ меқзеп, сонҰ ишара ңҰлҰп, сонҰқ белгӘ-нҰшандарҰ. АлҰп денелердӘ, жалпҰ болмҰс атаулҰнҰ шҰр к+белек айналдҰрҰп жоүарҰ к+терӘп, би билеткендей тартҰмдҰҰм мент еткӘзген жіне айнала ңозүалҰсңа ендӘрген тартҰмдҰ аңиңаттҰқ киелӘ жімалҰнҰқ жойңҰн к+рӘнӘсӘ үой, жаратҰлҰс онҰқ алдҰнда үашҰң жандардай жіне белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктелгендей ісер алҰп, мойҰнс&на жауап беруде.

шӘншӘ НҚкте: АңиңаттҰ тертӘрегӘттеушӘлердӘқ барлҰүҰ бӘр ауҰздан мойҰндаүанҰндай, «Ужуд - хаир-Ұ махз; адем - шерр-Ә махз» болҰп табҰладҰ, Çүни болмҰс, бар болу +те тамаша інда есҰз жаңсҰ нірсе, ол бӘр н&р. Ал, жоң болу еқ жаман нірсе, ол бӘр ңарақүҰлҰң. КҚллӘ ңайҰрлҰ Әстер, жаңсҰлҰңтар, ісемдӘктер, ліззаттар - зерттеу нітижесӘнде - бӘр ірекеттен, бар нірседен, бӘр Әс жасалүан соқ пайда боларетӘн ал барлҰң жамандҰңтар, шер-білелер, ңиҰншҰлҰңтар - тӘптӘ кҚнілар да - адемнен Çүни ірекетсӘздӘктен, болҰмсҰздҰңтан, бӘр ӘстӘқ болмай ңалуҰнан, жоңтҰңтан пайда болатҰнҰ аңҰл иелерӘ мен жҚрегӘ таза жандардҰқ ӘрӘ т&лүҰп, жатарапҰнан бӘрлесе расталүан міселе.

Егер м&ндай бӘр сауал болса: БарлҰң ісемдӘктӘқ б&лаүҰ "ужуд" Çүни болмҰс, бӘр ірекет, бӘр Әс дедӘқӘз. Алайда "ужудтан" кҚпӘрлӘк те шҰүадҰ емес пе, ірӘ ніпсӘнӘқ менмендӘгӘ сімалҰ уд" арңҰлҰ болмай ма?

ЖауабҰ: ЖалпҰ кҚпӘрлӘк дегенӘмӘз, иман аңиңаттарҰн ңабҰлдамау жоңңа шҰүару, сенбеу болүандҰңтан онҰқ да негӘзн жолаадем" жатҰр Çүни тегӘнде ірекетсӘздӘк, болҰмсҰздҰң, жоңтҰң жатадҰ. МенмендӘктӘқ болмҰсҰна келсек, ол да орҰнсҰз иеленуден, +зӘнӘқ айна екенӘн бӘлмеуден жіне ңиÇлдаүҰнҰ анҰң аңиңат деп ойлаудан туҰндайдҰ. Олай болср жан-(менмендӘк) "ужуд" (болмҰс, бар болу) жамҰлүҰсҰн киӘп алүан "адем" Çүни жоңтҰң.

— 89 —

СонҰмен барлҰң жаңсҰлҰң пен ісемдӘктӘқ б&лаүҰ "ужуд" екен, ал кҚллӘ жамандҰңтардҰқ б&лаүҰ "адем" екен. Олай болса ілбетте "ужудтҰқ" алдҰнаттҰсҰ, дірежесӘ еқ жоүарҰсҰ жіне еқ жарңҰнҰ жіне "адемнен" Çүни жоңтҰңтан, жоң болудан еқ алҰсҰ "уіжӘп" болмҰс, "ізіли уі ібіди" Çүни бастауҰ мен соқҰ жоң болмҰс. М&ндай бомшҰтҰрондай бар болу +те ңуаттҰ, дірежесӘ жоүарҰ, тҰм жарңҰн, еш кемшӘлӘксӘз жімал талап етедӘ, тӘптӘ сондай жімалдҰ бӘлдӘредӘ, тӘптӘ сондай жімалдҰқ +зӘ болмаң. КҚнге ауңҰмҰ кеқ, барлҰң жаңтҰ ңамтитҰн жарҰң керек болүанҰ секӘлдӘ Уаділелд Ужудңа да Çүни болмҰсҰ шарт, уіжӘб болүан АллаҒңада міқгӘ баңи жімал керек, сол арңҰлҰ ілемге жарҰң берӘп т&р.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى نِعْمَةِ الْا۪يمَانِ ٭ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ауҰменاَوْ اَخْطَاْنَا
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

ЕСКЕРТУ: Н&рлҰ хасби аÇттҰқ мертебелерӘнӘқ тоүҰзҰ жазҰла, кҚшк едӘ, бӘраң кейбӘр себептерге байланҰстҰ ізӘрге Қш міртебесӘ кейӘнге ңалдҰрҰлдҰ.

Т СӨНӨКТЕМЕ: Рисалей-Н&р Ү&рани ірӘ Ү&раннан шҰңңан айүаңтарүа толҰ тіпсӘр болүанлкен ң Ү&раннҰқ +те кҚрделӘ, хикмет толҰ, ірӘ аса ңажеттӘ ірӘ жалҰңтҰрмайтҰн ңасиетӘ Рисалей-Н&рүа ж&ңса керек жіне солай болуҰ ңажет, хикметтӘ тӘптӘ бӘр маүҰнада шарт деуге болар. СондҰңтан, пайдасҰ мол ңайтиӘ кезар жиӘ кездеседӘ. Эім, Рисалей-Н&р тӘлдӘ жалҰңтҰрмайтҰн, керӘсӘнше ңайталанүан сайҰн ліззат пен зауҰң беретӘн тіухид с+зӘ «Лі иліҒі иллаллаҒтҰқ» ек болерӘ, айүаңтарҰ болүандҰңтан міжбҚри ңайталануҰ кемшӘлӘк боп саналмайдҰ, ол адамдҰ жалҰңтҰрмайдҰ, жалҰңтҰрмауҰ тиӘс.

* * * * *
— 90 —
اَلْبَابُ الْخَامِسُ
ف۪ى مَرَاتِبِ (حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُ) وَ هُوан шекسُ نُكَتٍ
اَلنُّكْتَةُ الْاُولٰى:
فَهٰذَا الْكَلَامُ دَوَاءٌ مُجَرَّبٌ لِمَرَضِ الْعَجْزِ الْبَشَرِىِّ وَ سَقَمِ الْفَقْرِ الْاِنْسَانِىِّ ٠ حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُаүаштаهُوَ الْمُوجِدُ الْمَوْجُودُ الْبَاق۪ى فَلَا بَاْسَ بِزَوَالِ الْمَوْجُودَاتِ لِدَوَامِ الْوُجُودِ الْمَحْبُوبِ بِبَقَاءِ مُوجِدِهِ الْوَاجِبِ الْوُجُودِ وَ هُوَ الصَّانِعُар!">дاطِرُ الْبَاق۪ى فَلَا حُزْنَ عَلٰى زَوَالِ الْمَصْنُوعِ لِبَقَاءِ مَدَارِ الْمَحَبَّةِ ف۪ى صَانِعِه۪ وَ هُوَ الْمَلِكُ الْمَالِكُ الْبَاق۪ى ٠ فَلَا تَاَسُّفَ عَلٰى زَوَالِ الْمُلْكِ الْمُتَجَدне, се۪ى زَوَالٍ وَ ذَهَابٍ ٠ وَ هُوَ الشَّاهِدُ الْعَالِمُ الْبَاق۪ى فَلَا تَحَسُّرَ عَلٰى غَيْبُوبَةِ الْمَحْبُوبَاتِ مِنَ الدُّنْيَا لِبَقَائِهَا ف۪ى دَائِرَةِ عِلْمِ شауаптҰهَا وَ ف۪ى نَظَرِه۪ ٠ وَ هُوَ الصَّاحِبُ الْفَاطِرُ الْبَاق۪ى فَلَا كَدَرَ عَلٰى زَوَالِ الْمُسْتَحْسَنَاتِ لِدَوَامِ مَنْشَاءِ مَحَاسِنِهَا ف۪ى اَسْمَاءِ ف деп оهَا ٠ وَ هُوَ الْوَارِثُ الْبَاعِثُ الْبَاق۪ى فَلَا تَلَهُّفَ عَلٰى فِرَاقِ الْاَحْبَابِ لِبَقَاءِ مَنْ يَرِثُهُمْ وَ يَبْعَثُهُمْ وَ هُوَ الْجَم۪يلُ الْجَل۪يلُ الْبَاق۪де
#28ا تَحَزُّنَ عَلٰى زَوَالِ الْجَم۪يلَاتِ الَّت۪ى هِىَ مَرَايَا لِلْاَسْمَاءِ الْجَم۪يلَاتِ لِبَقَاءِ الْاَسْمَاءِ بِجَمَالِهَا بَعْدَ زَوَالِ الْمَرَايَا ٠ وَ هُوَ الْمَعْبُودُ الْمَحْبُوبُ الْبَاق۪ى فَلَا تَاَلُّمَ مِنْ زَوَالِ الИсрафиُوبَاتِ الْمَجَازِيَّةِ لِبَقَاءِ الْمَحْبُوبِ الْحَق۪يقِىِّ ٠ وَ هُوَ الرَّحْمٰنُ الرَّح۪يمُ الْوَدُودُ الرَّؤُفُ الْبَاق۪ى فَلَا غَمَّ وَ لَا مَاْيُوسِيَّةَ وَ لَا اَهَمِّيَّةَ مِنْ زَوَالِ الْمُنْعِم۪ينَ الْمُشْفِق۪ينَ الظَّاهِ&заң хلِبَقَاءِ مَنْ وَسِعَتْ رَحْمَتُهُ وَ شَفْقَتُهُ كُلَّ شَىْءٍ ٠ وَ هُوَ الْجَم۪يلُ اللَّط۪يفُ الْعَطُوفُ الْبَاق۪ى فَلَا حِرْقَةَ وَ لَا عِبْرَةَ بِزَوَالِ اللَّط۪يفَاتِ الолар бِقَاتِ لِبَقَاءِ مَنْ يَقُومُ مَقَامَ كُلِّهَا وَ لَا يَقُومُ الْكُلُّ مَقَامَ تَجَلٍّ وَاحِدٍ مِنْ تَجَلِّيَاتِه۪ فَبَقَائُهُ بِهٰذِهِ الْاَوْصَافِ يَقُومُ مңҰмҰнҰ كُلِّ
— 91 —
مَا فَنٰى وَ زَالَ مِنْ اَنْوَاعِ مَحْبُوبَاتِ كُلِّ اَحَدٍ مِنَ الدُّنْيَا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُ
نَعَمْحَسْب۪ى مِنْبَقَاءِالدُّنْيَاوَمَاف۪يهَابَقَاءُمَالِكِهَاوَصَانِعِهَاوَفَاطِرِهَا
اَلنُّكْӘ С+здثَّانِيَةُ:
حَسْب۪ى مِنَ الْبَقَاءِ اَنَّ اللّٰهَ هُوَ اِلٰهِىَ الْبَاق۪ى وَ خَالِقِىَ الْبَاق۪ى وَ مُوجِدِىَ الْبَاق۪ى وَ فَاطِرِىَ الْبَاق۪ى وَ مَالِكِىَ الْبَاق۪ى وَ شَاهِدِىَ الْبَاق۪ى وَ مَعْبُودِىَ الْبَاق۪ى وَ بَاعِثِىَ الْبَاق۪ермен ا بَاْسَ وَ لَا حُزْنَ وَ لَا تَأَسُّفَ وَ لَا تَحَسُّرَ عَلٰى زَوَالِ وُجُود۪ى لِبَقَاءِ مُوجِد۪ى وَ ا۪يجَادِه۪ بِاَسْمَائِه۪ وَ مَا ف۪ى شَخْص۪ى مِنْ صِفَةٍ اِلَّا وَ هِىَ مِنْ شُعَاعِ اِسْمٍ مِنْ اَسْمَائттарҰ ْبَاقِيَةِ فَزَوَالُ تِلْكَ الصِّفَةِ وَ فَنَائُهَا لَيْسَ اِعْدَامًا لَهَا لِاَنَّهَا مَوْجُودَةٌ ف۪ى دَائِرَةِ الْعِلْمِ وَ بَاقِيَةٌ وَ مَشْهُودَةٌ لِخَالِقِهَا ٠ وَ كَذَا حَ итереمِنَ الْبَقَاءِ وَ لَذَّتِه۪ عِلْم۪ى وَ اِذْعَان۪ى وَ شُعُور۪ى وَ ا۪يمَان۪ى بِاَنَّهُ اِلٰهِىَ الْبَاقِى الْمُتَمَثِّلُ شُعَاعُ اِسْمِهِ الْبَاق۪ى ف۪ى مِرْاٰةِ مَا هِيَّت۪ى وَ مَا حَق۪يقَةُ مَا هِيَّت۪ى اِلَّا ظِلٌّ لِذٰلِكَ الْاِسْمِ فَبикметӘ تَمَثُّلِه۪ ف۪ى مِرْاٰةِ حَق۪يقَت۪ى صَارَتْ نَفْسُ حَق۪يقَت۪ى مَحْبُوبَةً لَا لِذَاتِهَا بَلْ بِسِرِّ مَا ف۪يهَا وَ بَقَاءُ مَا تَمَثَّلَ ف۪يهَا اَنْوَاعُ بَقَاءٍ لَهَا
اَلنُّكْتَةُ الثَّالِثَةُ:
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَ тҚйӘр اِذْ هُوَ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذ۪ى مَا هٰذِهِ الْمَوْجُودَاتُ السَّيَّالَةُ اِلَّا مَظَاهِرَ لِتَجَدُّدِ تَجَلِّيَاتِ ا۪يجَادِه۪ وَ وُجُودِه۪ بِه۪ وَ بِالْاِنْتِسَابِ اِلَيْهِ وَ بِمَк, олаتِه۪ اَنْوَارُ الْوُجُودِ بِلَا حَدٍّ وَ بِدُونِه۪ ظُلُمَاتُ
— 92 —
الْعَدَمَاتِ وَ اٰلَامُ الْفِرَاقَاتِ الْغَيْرِ الْمَحْدُودَاتِ وَ مَا هٰذِهِ الْمَوْجُودَاتُ السَّيَّالَةُ اِلَّا وَ هбастанرَايَا وَ هِىَ مُتَجَدِّدَةٌ بِتَبَدُّلِ التَّعَيُّنَاتِ الْاِعْتِبَارِيَّةِ ف۪ى فَنَائِهَا وَ زَوَالِهَا وَ بَقَائِهَا بِسِتَّةِ وُجُوهٍ .
اَلْاَوَّلُ: بَقَاءُ مَعَان۪يهَا اуҒар ңيلَةِ وَ هُوِيَّاتِهَا الْمِثَالِيَّةِ .
وَ الثَّان۪ى: بَقَاءُ صُوَرِهَا فِى الْاَلْوَاحِ الْمِثَالِيَّةِ .
وَالثَّالِثُ: بَقَاءُ ثَمَرَاتِهَا الْاُخْرَوِيَّةِ .
وَ الرَّابِعُ: بَقَاءُ تَسْب۪يحَاتِهَا الرَّبَّانِيَّةِ الْمُتَمَثِّلَةِ де па الَّت۪ى هِىَ نَوْعُ وُجُودٍ لَهَا .
وَ الْخَامِسُ: بَقَائُهَا فِى الْمَشَاهِدِ الْعِلْمِيَّةِ وَ الْمَنَاظِرِ السَّرْمَدِيَّةِ .
وَ السَّادِسُ: بَقَاءُ اَرْوَاحِهَا اِنْ كَانَتْ مِنْ ذَوِى الْاَرْوَاحِ ٠
وَ مَا وَظлеп жіهَا ف۪ى كَيْفِيَّاتِهَا الْمُتَخَالِفَةِ ف۪ى مَوْتِهَا وَ فَنَائِهَا وَ زَوَالِهَا وَ عَدَمِهَا وَ ظُهُورِهَا وَ اِنْطِفَائِهَا اِلَّا اِظْهӘ шексلْمُقْتَضِيَاتِ لِاَسْمَاءٍ اِلٰهِيَّةٍ فَمِنْ سِرِّ هٰذِهِ الْوَظ۪يفَةِ صَارَتِ الْمَوْجُودَاتُ كَسَيْلٍ ف۪ى غَايَةِ السُّرْعَةِ تَتَمَوَّجُ مَوْتًا وَ حَيَاةً وَ وُجُوірбӘрӘ عَدَمًا ٠ وَ مِنْ هٰذِهِ الْوَظ۪يفَةِ تَتَظَاهَرُ الْفَعَّالِيَّةُ الدَّائِمَةُ وَ الْخَلَّاقِيَّةُ الْمُسْتَمِرَّةُ فَلَا بُدَّ ل۪ى وَ لِكُلِّ اَаң, бӘَنْ يَقُولَ: (حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَك۪يلُ) يَعْن۪ى حَسْب۪ى مِنَ الْوُجُودِ اَنّ۪ى اَثَرٌ مِنْ اٰثَارِ وَاجِبِ الْوُجُودِ كَفَان۪ى اٰنٌ سَيَّالٌ مِنْ هексӘз لْوُجُودِ الْمُنَوَّرِ الْمَظْهَرِ مِنْ مَلَاي۪ينَ سَنَةٍ مِنَ الْوُجُودِ الْمُزَوَّرِ الْاَبْتَرِ ٠
نَعَمْ بِسِرِّ الْاِنْتِسَابِ الْا۪يمَانِىِّ يَقُومُ دَق۪يقَةٌ ндӘругلْوُجُودِ مَقَامَ اُلُوفِ سَنَةٍ بِلَا اِنْتِسَابٍ ا۪يمَانِىٍّ بَلْ تِلْكَ الدَّق۪يقَةُ اَتَمُّ وَ اَوْسَعُ بِمَرَاتِبَ مِنْ تِلْكَ الْاٰلَافِ سَنَةٍ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْوُجُودِ وَ قِيْمَتِه۪ اَنّ۪ى صَنْعَةُ مَنүан ңу فِى السَّمَٓاءِ عَظَمَتُهُ
— 93 —
وَ فِى الْاَرْضِ اٰيَاتُهُ وَ خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضَ ف۪ى سِتَّةِ اَيَّامٍ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْوُجُودِ وَ كَمَالِه۪ اَنّ۪ى مَصْنُوعُ مَنْ زَيَّنَт тҰм وَّرَ السَّمَٓاءَ بِمَصَاب۪يحَ وَ زَيَّنَ وَ بَهَّرَ الْاَرْضَ بِاَزَاه۪يرَ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْفَخْرِ وَ الشَّرَفِ اَنّ۪ى مَخْلُوقٌ وَ مَمْلُوكٌ وَ عَبْدٌ لِمَنْ هٰذِهِ الْكَائِنَاتُ بِجَم۪يعِрҰп отلَاتِهَا وَ مَحَاسِنِهَا ظِلٌّ ضَع۪يفٌ بِالنِّسْبَةِ اِلٰى كَمَالِه۪ وَ جَمَالِه۪ وَ مِنْ اٰيَاتِ كَمَالِه۪ وَ اِشَارَاتِ جَمَالِه۪ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنْ كُلِّ شَىْءٍ مَنْ يَدкерект مَا لَا يُعَدُّ وَ لَا يُحْصٰى مِنْ نِعَمِه۪ ف۪ى صُنَيْدِقَاتٍ لَط۪يفَةٍ هِىَ بَيْنَ الْكَافِ وَ النُّونِ فَيَدَّخِرُ بِقُدْرَتِه۪ مَلَاي۪ينَ قِنْطَارٍ ف۪ى قَبْضَةٍ وَاтҰн.
# ف۪يهَا صُنَيْدِقَاتٌ لَط۪يفَةٌ تُسَمّٰى بُذُورًا وَ نَوَاةً .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنْ كُلِّ ذ۪ى جَمَالٍ وَ ذ۪ى اِحْسَانٍ اَلْجَم۪يلُ الرَّح۪يمُ الَّذ۪ى مَا هٰذِهِ الْمَصْنُوعَاتُ الْجَم۪يلَاتُ اِلَّا مَرَايَا مُتَفَانِيَةٌ с+йлеَدُّدِ اَنْوَارِ جَمَالِه۪ بِمَرِّ الْفُصُولِ وَ الْعُصُورِ وَ الدُّهُورِ وَ هٰذِهِ النِّعَمُ الْمُتَوَاتِرَةُ وَ الْاَثْمَارُ الْمُتَعَاقِبَةُ فِى الرَّب۪يعِ وَ الصَّيْفِ مَظَاهِرُ لِتَجَدُّدِ مَرَاتِبِ اِنْعَامِهِ الدَّائрабҰмеلٰى مَرِّ الْاَنَامِ وَ الْاَيَّامِ وَ الْاَعْوَامِ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْحَيَاةِ وَ مَاهِيَّتِهَا اَنّ۪ى خَر۪يطَةٌ وَ فِهْرِسْتَةٌ وَ فَذْلَكَةٌ وَ م۪يزَانٌ وَ مِقْيَاسٌ لِجَلَوَاتِ اَسْمَاءِ خَالِقِ الْمَوْتِ وَ الْحَيَاةِ .
وَ كَذَا حрҰлҰсҰ مِنَ الْحَيَاةِ وَ وَظ۪يفَتِهَا كَوْن۪ى كَیكَلِمَةٍ مَكْتُوبَةٍ بِقَلَمِ الْقُدْرَةِ وَ مُفْهِمَةٍ دَالَّةٍ عَلٰى اَسْمَاءِ الْقَد۪يرِ الْمُطْلَقِ الْحَىِّ الْقَيُّومِ بِمَظْهَرِيн, тап94
حَيَات۪ى للِشُّؤُنِ الذَّاتِيَّةِ لِفَاطِرِىَ الَّذ۪ى لَهُ الْاَسْمَٓاءُ الْحُسْنٰى .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْحَيَاةِ وَ حُقُوقِهَا اِعْلَان۪ى وَ تَشْه۪ير۪ى بَيْنَ اِخْوَانِىَ الْمَخْلُوقَاتِ وңанша لَان۪ى وَ اِظْهَار۪ى لِنَظَرِ شُهُودِ خَالِقِ الْكَائِنَاتِ بِتَزَيُّن۪ى بِجَلَوَاتِ اَسْمَاءِ خَالِقِىَ الَّذ۪ى زَيَّنَن۪ى بِمُرَصَّعَاتِ حُلَّةِ وُجُود۪ى وَ خِلْعَةِ فِطْرَت۪ى وَ قِلَادَةِ حَيَاتِىَ الْمُن+зара َةِ ف۪يهَا مُزَيَّنَاتُ هَدَايَا رَحْمَتِه۪ .
وَ كَذَا مِنْ حُقُوقِ حَيَات۪ى فَهْم۪ى لِتَحِيَّاتِ ذَوِى الْحَيَاةِ لِوَاهِبِ الْحَيَاةِ وَ شُهُود۪ى لَهَا وَ شَهَادَات۪ى عَلَيْهَا .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنْ حُейсоңтحَيَات۪ى تَبَرُّج۪ى وَ تَزَيُّن۪ى بِمُرَصَّعَاتِ جَوَاهِرِ اِحْسَانِه۪ بِشُعُورٍ ا۪يمَانِىٍّ لِلْعَرْضِ لِنَظَرِ شُهُودِ سُلْطَانِىَ الْاَزَلِىِّ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْحَيَاةِ وَ لَذَّاتِهَا عِلْم۪ى وَрӘ наүَان۪ى وَ شُعُور۪ى وَ ا۪يمَان۪ى بِاَنّ۪ى عَبْدُهُ وَ مَصْنُوعُهُ وَ مَخْلُوقُهُ وَ فَق۪يرُهُ وَ مُحْتَاجٌ اِلَيْهِ وَ هُوَ خَالِق۪ى رَح۪يمٌ ب۪ى كَر۪يمٌ لَط۪يفٌ مُنْعِمٌ عَلَىَّ يُرَبّ۪ين۪ى كَمَا يَل۪يقُ بالَّذَ۪تِه۪ وَ رَحْمَتِه۪ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْحَيَاةِ وَ قِيْمَتِهَا مِقْيَاسِيَّت۪ى بِاَمْثَالِ عَجْزِىَ الْمُطْلَقِ وَ فَقْرِىَ
— 95 —
الْمُطْلَقِ وَ ضَعْажет жلْمُطْلَقِ لِمَرَاتِبِ قُدْرَةِ الْقَد۪يرِ الْمُطْلَقِ وَ دَرَجَاتِ رَحْمَةِ الرَّح۪يمِ الْمُطْلَقِ وَ طَبَقَاتِ قُوَّةِ الْقَوِىِّ الْمُطْلَقِ.
وَ كَذَا بِمَعْكَسِيَّت۪ى بِجُزْئِيَّاتِ صِفَات۪ى مِنَ الْعِلْمِ وَ الْاِرَادَةِ وَеттес,دْرَةِ الْجُزْئِيَّةِ لِفَهْمِ الصِّفَاتِ الْمُح۪يطَةِ لِخَالِق۪ى فَاَفْهَمُ عِلْمَهُ الْمُح۪يطَ بِم۪يزَانِ عِلْمِىَ الْجُزْئِىِّ .
وَ هٰكَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْكَمَالِ عِلْم۪ى ӘлердӘَ اِلٰه۪ى هُوَ الْكَامِلُ الْمُطْلَقُ فَكُلُّ مَا فِى الْكَوْنِ مِنَ الْكَمَالِ مِنْ اٰيَاتِ كَمَالِه۪ وَ اِشَارَاتٌ اِلٰى كَمَالِه۪ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنَ الْكَمَالِ ف۪ى نَفْسِى الْا۪يи білеبِاللّٰهِ اِذِ الْا۪يمَانُ لِلْبَشَرِ مَنْبَعٌ لِكُلِّ كَمَالَاتِه۪ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مِنْ كُلِّ شَىْءٍ لِاَنْوَاعِ حَاجَاتِىَ الْمَطْلُوبَةِ بِاَنْوَاعЗҚлжілسِنَةِ جِهَازَاتِىَ الْمُخْتَلِفَةِ اِلٰه۪ى وَ رَبّ۪ى وَ خَالِق۪ى وَ مُصَوِّرِىَ الَّذ۪ى لَهُ الْاَسْمَٓاءُ الْحُسْنَى الَّذ۪ى هُوَ يُطْعِمُن۪ى وَ يَسْق۪ين۪ى وَ يُرَبّ۪ين۪ى وَ يُدَبِّرُن۪ى وَ يُكَلِّمُن۪ى جَلَّ جَلَالُهُ وнҰқ жеَ نَوَالُهُ .
اَلنُّكْتَةُ الرَّابِعَةُ:
حَسْب۪ى لِكُلِّ مَطَالِب۪ى مَنْ فَتَحَ صُورَت۪ى وَ صُورَةَ اَمْثَال۪ى مِنْ ذَوِى الْحَيَاةِ فِى الْمَاءِ ӘрӘ деيفِ صُنْعِه۪ وَ لَط۪يفِ قُدْرَتِه۪ وَ حِكْمَتِه۪ وَ لَط۪يفِ رُبُوبِيَّتِه۪ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى لِكُلِّ مَقَاصِد۪ى مَنْ اَنْشَأَن۪ى وَ شَقَّ سَمْع۪ى وَ بَصَر۪ى وَ اَدْرَجَ ف۪ى جِسْم۪ى لِسَانًا وَ جَنَانًا وَ اَوْدَعَ ف۪يهَا وَ ف۪ى جِهَازَات۪عْرِفَاز۪ينَ حَسَّاسَةً لَا تُعَدُّ لِوَزْنِ مُدَخَّرَاتِ اَنْوَاعِ خَزَائِنِ رَحْمَتِه۪ .
— 96 —
وَ كَذَا اَدْرَجَ ف۪ى لِسَان۪ى وَ جَنَان۪ى وَ فِطْرَت۪ى اٰلَاتٍ حَسَّاسَةً لَا تُحْصٰى لِفَهْمِ اَنْوَاعِ كُنُوزِ اَسْمَائِه۪ .
وَ كَذَا حَسْبар екеْ اَدْرَجَ ف۪ى شَخْصِىَ الصَّغ۪يرِ الْحَق۪يرِ وَ اَدْرَجَ ف۪ى وُجُودِىَ الضَّع۪يفِ الْفَق۪يرِ هٰذِهِ الْاَعْضَاءَ وَ الْاٰلَاتِ وَ هٰذِهِ الْجَوَارِحَ وَ الْجِهَازَاتِ وَ هٰذِهِ الْحَوَاسَّ وَ الْحِسِّيَّاتِ و жҚргеهِ اللَّطَائِفَ وَ الْمَعْنَوِيَّاتِ لِاِحْسَاسِ جَم۪يعِ اَنْوَاعِ نِعَمِه۪ وَ لِاِذَاقَةِ اَكْثَرِ تَجَلِّيَاتِ اَسْمَائِه۪ بِجَل۪يلِ اُلُوهِيَّتِه۪ وَ جَم۪يلِ رَحْمَتِه۪ وَ بِكَب۪يرِ رُبُوبِيَّتِه۪ وَ كَر۪يمِ رَاْفَتِه۪шіҒҒҚдعَظ۪يمِ قُدْرَتِه۪ وَ لَط۪يفِ حِكْمَتِه۪ .
اَلنُّكْتَةُ الْخَامِسَةُ:
لَا بُدَّ ل۪ى وَ لِكُلِّ اَحَدٍ اَنْ يَقُولَ حَالًا وَ قَالًا وَ مُتَشَكِّرًا وَ مُفْتَخِرًا: حَسْب۪ى مَنْ خَلَقَن۪ى وَ اَخْرَجَن۪ى مِنْ ظُلْمَةِ الْعَدَمِенделеنْعَمَ عَلَىَّ بِنُورِ الْوُجُودِ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مَنْ جَعَلَن۪ى حَيًّا فَاَنْعَمَ عَلَىَّ نِعْمَةَ الْحَيَاةِ الَّت۪ى تُعْط۪ى لِصَاحِبِهَا كُلَّ شَىْءٍ وَ تُمبِمَلَٰدَ صَاحِبِهَا اِلٰى كُلِّ شَىْءٍ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مَنْ جَعَلَن۪ى اِنْسَانًا فَاَنْعَمَ عَلَىَّ بِنِعْمَةِ الْاِنْسَانِيَّةِ الَّت۪ى صَيَّرَتِ الْاِنْسَاатҰменلَمًا صَغ۪يرًا اَكْبَرَ مَعْنًى مِنَ الْعَالَمِ الْكَب۪يرِ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مَنْ جَعَلَن۪ى مُؤْمِنًا فَاَنْعَمَ عَلَىَّ نِعْمَةَ الْاлар. Юِ الَّذ۪ى يُصَيِّرُ الدُّنْيَا وَ الْاٰخِرَةَ كَسُفْرَتَيْنِ مَمْلُوئَتَيْنِ مِنَ النِّعَمِ يُقَدِّمُهَا اِلَى الْمُؤْمِنِ بِيَدِ الْا۪يمَانِ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مَنْ جَعَلَҰп, Онنْ اُمَّةِ حَب۪يبِه۪ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ فَاَنْعَمَ عَلَىَّ بِمَا فِى الْا۪يمَانِ مِنَ الْمَحَبَّةِ وَ الْمَحْبُи ірӘ ةِ الْاِلٰهِيَّةِ الَّت۪ى هِىَ مِنْ اَعْلٰى مَرَاتِبِ
— 97 —
الْكَمَالَاتِ الْبَشَرِيَّةِ وَ بِتِلْكَ الْمَحَبَّةِ الْا۪يمَانِيَّةِ تَمْتَدُّ اَيَاد۪ى اِسْتِفَادَةِ الْمُؤْمِنِ اِلٰ айна لَايَتَنَاهٰى مِنْ مُشْتَمِلَاتِ دَائِرَةِ الْاِمْكَانِ وَ الْوُجُوبِ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مَنْ فَضَّلَن۪ى جِنْسًا وَ نَوْعًا وَ د۪ينًا وَ اн да кًا عَلٰى كَث۪يرٍ مِنْ مَخْلُوقَاتِه۪ فَلَمْ يَجْعَلْن۪ى جَامِدًا وَ لَا حَيَوَانًا وَ لَا ضَالًّا فَلَهُ الْحَمْدُ وَ لَهُ الشُّكْرُ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مَنْ جَعَلَن۪ى مَظْهَرًا جَامِعًا لِتَجَلِّيَاتِ اَسْمَائِه۪ وَ اَنْعَمَ عَلَлей-Н&نِعْمَةٍ لَا تَسَعُهَا الْكَائِنَاتُ بِسِرِّ حَد۪يثِ (لَا يَسَعُن۪ى اَرْض۪ى وَ لَا سَمَائِ وَ يَسَعُن۪ى قَلْبُ عَبْدِىَ الْمُؤْمِنِ) يَعْن۪ى اَنَّ الْمَاهِيَّةَ الْاِنْسَانِيَّةَ مَظْهَرٌ جَامِعٌелген ۪يعِ تَجَلِّيَاتِ الْاَسْمَاءِ الْمُتَجَلِّيَةِ ف۪ى جَم۪يعِ الْكَائِنَاتِ .
وَ كَذَا حَسْب۪ى مَنِ اشْتَرٰى مُلْكَهُ الَّذ۪ى عِنْد۪ى مِنّ۪ى لِيَحْفَظَهُ ل۪ى ثُمَّ يُع۪يدَهُНШӨ АҮَّ وَ اَعْطَانَا ثَمَنَهُ الْجَنَّةَ فَلَهُ الشُّكْرُ وَ لَهُ الْحَمْدُ بِعَدَدِ ضَرْبِ ذَرَّاتِ وُجُود۪ى ف۪ى ذَرَّاتِ الْكَائِنَاتِ .
حَسْب۪ى رَبّ۪ى جَلَّاللّٰهُ ٭үҰнауи مُحَمَّدْ صَلَّى اللّٰهُ ٭ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ
حَسْب۪ى رَبّ۪ى جَلَّاللّٰهُ ٭ سِرُّ قَلْب۪ى ذِكْرُ اللّٰهِ ٭ ذِكْرُ اَحْمَدْ صَلَّى اللّٰهُ ٭ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ
— 98 —

АЛТұНШұ ШУАҮ

"ЕкӘ т&жҰрҰмнан т&радҰ"
بِسْملْحَكٰ۪هِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
[Намазда оңҰлатҰн тішіҒҒҚд д&үасҰндаүҰ:
اَلتَّحِيَّاتُ اَلْمُبَارَكَاتُ اَلصَّلَوَاتُ اَلطَّيِّبَاتُ لِلّٰهِ ... اِلٰى اٰخِره

(жалүасҰ бар) деген с+здердӘқ екӘ нҚктесӘне ңатҰстҰ екӘ с&раңтҰқ жауабҰ. Тіа болмтҰқ басңа аңиңаттарҰ жайлҰ баÇндҰ басңа уаңҰтңа ңалдҰрҰп осҰ "АлтҰншҰ Шуаңта" жҚздеген т&жҰрҰмнан тек "ЕкӘ Т&жҰрҰм" ңҰсңаша баÇндалмаң.] жҚргӘрӘншӘ сауал:>ТішіҒҒҚдте Çүни намазда отҰрүан кезде оңҰлатҰн д&үанҰқ с+здерӘ миүражда Хаң Таүала мен РасулуллаҒ арасҰндаүҰ с&хбат бола т&ра, онҰқ ) Аллаа оңҰлуҰнҰқ хикметсҰрҰн ашҰп берсеқӘз.

ЖауабҰ: ЮрбӘр мҚминнӘқ намазҰ онҰқ бӘр маүҰнада миүражҰ боп есептеледӘ. ЕндӘ ол ң&зҰрүа, сол жаүдайүа ҚйлесӘмдӘ лайҰң с+здер ірине М&хаммед алейҒиссалату уіссіламнҰқемет тиүражҰнда айтңан с+здерӘ болмаң. ОнҰ айтңан кезде сонау ң&дси маүҰна, киелӘ с&хбат еске тҚседӘ. Еске тҚскенде ол мҚбірак с+здердӘқ маүҰналарҰ тереқдеп кҚллӘ маүҰнаүа ие болҰп манаүҰ ауңҰмҰ кеқ, киелӘ тереқ маүҰналар жанданҰп, ойүа оралуҰ мҚмфіджр"сҰлайша жій амалдҰқ ңадӘр-ңасиетӘ артҰп, н&рҰ жарңҰрай тҚспек.

Міселен, ПайүамбарҰмҰз М&хаммед АлейҒиссалату уіссалам, сол Миүраж тҚнӘнде Хаң Таүалаүа сілем с+зӘнӘқ орнҰнашӘн онَحِيَّاتُ لِلّٰهِ "ЮттахиÇту" дедӘ, Çүни, "БарлҰң жандҰлардҰқ тӘршӘлӘк ету арңҰлҰ жасап жатңан "хаÇти-тісбихаттарҰ" мен шебер ИесӘне &сҰнүан табиүи сҰй-сиÇпҚрген Уа, РаббҰм! Тек саүан арналадҰ. Мен даүҰ, сонҰқ бірӘн ңиÇлҰммен ірӘ иманҰммен +зӘқе &сҰнамҰн".
Иі, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз اَلتَّحِيَّاتُ деген кезде бҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ табиүи үибадаттарҰн, олардҰқ +здерӘне тін т+л ң&лшҰбӘр ӘрҰн ниет етӘп Жаратңан ИесӘне &сҰнүан-дҰ.
— 99 —
Сондай-аң, "тахиÇттҰқ" +зегӘ, онҰқ мазм&нҰ болҰп саналатҰн اَلْمُبَارَكَاتُ с+зӘ арңҰлҰ барлҰң берекеге себеп нірселердӘқ, ң&ттҰ жіне "бірекелдӘ" дегӘзетӘн, мҚбарак саналүан дҰрмайӘршӘлӘктӘқ жіне жандҰ маң&лҰңтардҰқ мазм&нҰ болүан жаратҰлҰстҰқ ісӘресе дінт&ңҰмдардҰқ, ж&мҰртңалардҰқ табиүи берекеттӘгӘн, олардҰқ +зӘне тін ң&лшҰлҰңтарҰн ниет етӘп осҰндай тереқ маүҰнада айтңандҰ.
Жіне берекелӘек етелердӘқ мазм&нҰ болҰп есептелетӘн اَلصَّلَوَاتُ с+зӘмен де жандҰлардҰқ ңорҰтҰндҰсҰ болҰп саналатҰн барлҰң рух иелерӘнӘқ +зӘндӘк үибадаттарҰн ойлап АллаҒтҰқ діргейӘне ілгӘндей тереқ маүҰнада &сҰнүан. Жіне اَلطَّيِّبауҰ бо+зӘ арңҰлҰ да рух иелерӘнӘқ ңорҰтҰндҰларҰ саналатҰн кімӘл адамдардҰқ жіне м&ңарриб Çүни Жаратңанүа жаңҰн перӘштелердӘқ салауатҰнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ болҰп табҰлатҰн "таийбат" с+зӘ арңҰлҰ олардҰқ н&рлҰ да ң&ндҰ үибадаттарҰн ниет етӘп Маүба ҚлгеÇүни табҰнатҰн Жаратңан ИесӘне арнап &сҰнүан екен. Сондай-аң, ңалайша сол тҚнӘ АллаҒ Таүала тарапҰнан деуӘнӘқ сҰрҰ:
Болашаңта жҚздеген миллион адамдардҰқ ірңайсҰсҰ кҚн сайҰн еқ болмаса он рет: اَلسَّلَامُ ндӘру كَ يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ деп айтуҰн імӘр еткендей маүҰна жатҰр жіне ілгӘ ИліҒи сілем ол с+зге Қлкен н&р сҰйлап тереқ маүҰнаүа ие ңҰладҰ. Діл сол секӘлдӘ РасулуллаҒтҰқ (с.а.у.) ол сілемге жауап ретӘнде اَلسَّلَامُ عَلَيْنَا وَуӘрӘндعِبَادِ اللّٰهِ الصَّالِح۪ينَ деуӘ де тегӘн емес. Ол, болашаңта санҰ к+п ҚмметӘ жіне ҚмметӘнӘқ ӘшӘндегӘ салих, ӘзгӘ жандар АллаҒтҰқ сілемӘн тімсӘл ететӘн ИсламиÇттҰ ңабҰлдауҰн ңалап жіне дӘн ИсламнҰқ жалпҰ белгӘсӘ болүан мҚминдер арасҰндақ ірңаَلَامُ عَلَيْكَ وَ عَلَيْكَ السَّلَامُ с+зӘнӘқ кеқ таралҰп ҚмметӘ онҰ ірдайҰм айтҰп жҚруӘн +тӘне с&рап РаббҰсҰнан сонҰ ңалаүанҰн байңаймҰз, б&л бӘзге сонҰ бӘлдӘредӘ, сонҰ еске тҚсӘрен пайдне сол с&хбатңа ңатҰсңан хазӘретӘ ЖібрайӘл перӘште АллаҒтҰқ імӘрӘмен сол тҚнӘ:
اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُр. Сонهِ

деуӘнӘқ мінӘсӘ, бҚкӘл Қммет ңиÇметке дейӘн осҰлай шіҒідат ететӘнӘн жіне осҰ с+здӘ айтҰп жҚретӘнӘн сҚйӘншӘлеп хабар бередӘ. ОсҰ киелӘ с&ңбаттҰ еске алу арңҰлҰ айтҰлүан с+здер жарңҰн да тереқ маүҰнаүа ие боладҰ.

— 100 —

Жорген ж аталүан аңиңаттҰқ ашҰлҰп тҚсӘнӘктӘ болуҰна септӘгӘ тиген ңҰзҰң бӘр рухани жаүдай:

БӘрде, жалүҰздҰңтҰқ ңарақүҰ ңҰспаүҰнда, ңарақүҰ тҚнде, з&лҰматтҰ үапҰлдҰң басңан кезде мҰна үалам ңиÇлҰма жансҰз, меқӘл табилӘ, бос ірӘ ңорңҰнҰштҰ боп бейне бӘр ҚрейлӘ мійӘт секӘлдӘ к+рӘндӘ. Яткен шаң та Әз-тҚзсӘз жоң болҰп, ңирап, астан-кестен болүандай елестедӘ. ілгӘ сансҰз мекен, шексӘз заман ңарақүҰ тас тҚнек ңорңҰнҰштҰ едӘ. Мен б&л жаүдайдан ң&тҰлу ҚшӘҰ Ү&разүа т&рдҰм. ТішіҒҒҚдте отҰрҰп: اَلتَّحِيَّاتُ деген кезӘмде кенет ілем жанданҰп тӘрӘ де н&рлҰ бейнеге ендӘ. С+йтӘп Хаий-Ұ ҮаŞм АллаҒтҰқ жарңҰн айнасҰна айналдҰ. БарлҰң жандҰ б+лшектерӘмен бӘрге тӘршӘлӘкاَنْتَқ алүҰссҰйлҰңтарҰн, кіделерӘн ірдайҰм Зат-Ұ Хаий-Ұ ҮаŞмүа &сҰнҰп жатңандарҰн үҰлм-іл Çңин тӘптӘ хаңң-ал Çңин бӘлдӘм, к+рдӘм.
СосҰн: اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ деген к оларү ілгӘ шексӘз т&қүҰйҰң бос заман іп-сітте ПайүамбарҰмҰз М&хаммед АлейҒиссалату уіссаламнҰқ ңол астҰнда, жан-жануарлар, рух иелерӘмен ілгӘндей ңорңҰнҰштҰ жаүдайда емес, жанүа жаүҰмдҰ бейнеге ендӘздӘгӘмкӘншӘ с&раң:

ТішіҒҒҚдтӘқ соқҰнда:

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاه۪يمَ وَعَلٰى اٰلِ اِبْرَاه۪يمَ

д&үасҰндаүҰ "тішбиҒ" Çүни теқеу, теқеудӘқ ережен жіне ҚйлеспейдӘ. СебебӘ, М&хаммед алаейҒиссалату уіссалам ИбраҒим алейҒиссаламнан ілдеңайда АллаҒтҰқ рахҰмҰна б+ленген жан, мерейӘ Қстем. БӘраң б&лай айтҰлуҰнҰқ сҰрҰ не?

Эім, м&ндай салауаттҰқ тішіҒҒҚдте оңҰлуҰнҰқ хикметӘн айтҰп берсеқӘз. ДіӘкӘр сд&үанҰқ б&рҰннан берӘ жіне барлҰң намазда ңайталануҰ нелӘктен? НегӘзӘнде д&үа бӘр рет ңабҰл болса жетпей ме? ОнҰ миллиондаүан есе ӘрӘ т&лүалар бӘрӘн&л жандар ңайта-ңайта с&рап, д&үа етедӘ ісӘресе ол д&үа АллаҒтҰқ уідесӘ болса.... мҰсалүа, عَسٰى اَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا д&үасҰн алайҰң. М&нда с&ралҰп жатңан нірсенӘ АллаҒ Таү ойларретӘнӘн +зӘ уіде еткен. БӘраң, ірбӘр азан мен ңаматтан кейӘн бӘзге жеткен д&үада:
وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًاۨ الَّذ۪ى وَعَدْتَهُ деп, бҚкӘл Қммет АллаҒ тарапей, жаіде етӘлген нірсенӘқ орҰндалуҰ ҚшӘн д&үа етедӘ. М&нҰқ хикметсҰрҰн ашҰп берсеқӘз?
— 101 —

ЖауабҰ: Б&л с&раңтҰқ Қш тармаүҰ бар жіне Қш с&раң туҰндайдҰ.

БӘрӘншӘ тармаүҰ: ХазӘретӘ ИбраҒим алейҒиссаламнҰрүа стебесӘ М&хаммед алейҒиссалату уіссаламүа жете алмайтҰнҰ рас. Дегенмен, онҰқ &рпаүҰ інбиÇ Çүни пайүамбарлар. Ал, М&хаммед алейҒиссалату уіссаламнҰқ &рпаүҰ іулиелер. Юулие ешңашан інбиÇүа жете алмайдҰ. Ал, онҰқ іулетӘне бӘздӘүан д&үанҰқ жарңҰн тҚрде ңабҰл болүанҰна ділел мҰнау:

ш жҚз елу миллионнҰқ ӘшӘнен Юл-Ә М&хаммед алейҒиссалату уіссалам Çүни АрдаңтҰ пайүам, сҚйӘздҰқ &рпаүҰнан тек екӘ кӘсӘнӘқ Çүни ХазӘретӘ Хасан мен ХусейӘннен (р.Ғ.) тараүан іулиелер - жалпҰ алүанда - аңиңат жолҰнҰқ жіне тариңаттҰқ пӘрлерӘ, мҚршидтерӘ солар болҰп, عُلَمَاءُ اُمَّت۪ى كَاَنْبِيَاءِ بَن۪ى اِسْرَائ۪يلَ "Мейе менметӘмнӘқ үалҰм-ү&ламаларҰ Исраил &рпаүҰнан шҰңңан нібилер секӘлдӘ!", (іу кіма ңал) деген хадистӘ Әс жҚзӘнде растаүан. Юу баста, Жаүфар-Ұ СадҰң (р.Ғ.), Һаус-Ұ Аүзам (р.Ғ.), ШаҒ-Ұ Наңшибенд (р.Ғ.) сҰнрде ши т&лүалардҰқ ірңайсҰсҰ ҚмметӘнӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘне хаң жолдҰ к+рсетӘп, Ислам аңиңатҰн тҚсӘндӘрген. МӘне, олар арапша "Юл" Çүни ПайүамбарҰмҰздҰқ &рпаүҰ жайлҰ жасалүан д&үанҰқ ңабҰл болسْبزَن ділел.

ЕкӘншӘ тармаүҰ: М&ндай салауаттҰқ намазда оңҰлуҰнҰқ хикметӘне келер болсаң; АдамзаттҰқ к+шбасшҰларҰ жіне олардҰқ да бетке т&тар н&рлҰ да кімӘл, жетекшӘлерӘ інбиÇ мен іулие бастаүан &лҰ кар менӘқ сара жолҰ еске тҚсӘп, +зӘнӘқ де сол хаң жіне адасуҰ мҚмкӘн емес сара жолда екенӘн, Қлкен к+штӘқ соқҰнан ергендӘгӘн, &станүан баүҰтҰ д&рҰс, тура жо шеккеенӘн еске аладҰ. М&ндай ой, адамдҰ шайтани шҚбілардан, жаман ойлардан ң&тңарадҰ.

Иі, ол &лҰ к+ш, ілемдӘ жаратңан АллаҒтҰқ достарҰ, сенӘмдӘ ң&лдарҰ екенӘн ал, оларүа ңарсҰ шҰңңандар болса АллаҒтҰқ д&шпандарҰ алпҰлҰбҰлданбайтҰн жаратҰлҰс екенӘн ділелдеу керек болса, сонау Адам атадан берӘ ілгӘ &лҰ к+шке ірдайҰм үайби инает Çүни тосҰннан жірдем келӘп ң&тңарҰлүанҰ, ал ңарсҰластарҰна ірңашан аспаннде Қнлер келгенӘ мілӘм.

Иі, Н&х ңауҰмҰ, Сімуд пен Ад жіне ПерүауҰн мен Німруд халңҰ секӘлдӘ барлҰң ңарсҰластар ИліҒи ңаҒарүа &шҰрап сазайҰн тартңанҰ белгӘлӘ жіне &лҰ к+штегӘ Н&х пайүамбар, ИбраҒим алейҒиссалам, М&са алейҒиссалам мен М&хаммед алҰрмҰз.алату уіссалам сҰндҰ барлҰң киелӘ ержҚрек ардаңтҰ жандардҰқ тақүажайҰп, м&үжизалҰ, үайби тҚрде АллаҒтҰқ жарҰлңау-ихсанҰна б+ленгенӘне тарих куі.

— 102 —
БӘр үана шапалаң ашуланүандҰ, бӘр үанаبِلَط۪крам сҚйӘспеншӘлӘктӘ бӘлдӘретӘн болса, мҰқдаүан ашулҰ ескертпелер, ал мҰқдаүан сҰйсиÇпат, жірдемдер хаң жолҰнда жҚргендерге берӘлуӘ кҚндӘзгӘдей ашҰң тҚрде олардҰқ жолҰ хаң ірӘ тура екенӘн аңҰретедӘ, ділелдейдӘ. "Фатиха" сҚресӘндегӘ صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ аÇтҰ сол топтҰ мегзейдӘ, ал غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالّ۪ينَ аÇтҰ болса ңарсҰластардҰ суреттейдӘ. Б&л жерде баÇндалүан т&жҰрҰм Фатиха сҚресӘқ кейбқҰнда ілдеңайда анҰң к+рӘнедӘ.

шӘншӘ тармаүҰ: С+зсӘз берӘлетӘн нірсенӘ м&нша ңайталап, с&раудҰқ хикмет-сҰрҰ болса: С&ралҰп отҰрүан нідӘ, жааңам-Ұ Махмуд" Çүни АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа уіде етӘлген шапаүат шҰқҰ. ОнҰ бӘр &ш немесе +те Қлкен ірӘ мҰқдаүан Маңам-Ұ Махмуд секӘлдӘ &лҰ аңиңаттардҰ ңамтитҰн бӘр б&таң немесе үалам жаратҰлҰн ң&дӘеқ Қлкен нітижесӘнӘқ бӘр жемӘсӘ деп ңарайтҰн болсаң, сол соқүҰ &штҰ, сол б&таңтҰ, сол жемӘстӘ д&үа етӘп с&рау дегенӘмӘз, жалпҰүа ортаң тереқ аңиңаттҰқ жҚзеге асуҰн, расталуҰн жіне ілем нҰстҰ Ұқ еқ ӘрӘ б&таүҰ болүан міқгӘ ілемнӘқ орнауҰн с&рау, аңиңатңа айналуҰн тӘлеу жіне үаламнҰқ мақҰздҰ нітижесӘ болүан хашир мен ңиÇметтӘқ болуҰн, міқгӘаүан жбаңҰттҰқ орнауҰн ңалау деген с+з. ОсҰлайша, намазхан пенде саүадат мекенӘ міқгӘ жіннаттҰқ бастҰ себебӘ болҰп табҰлатҰн манаүҰ ауңҰмдҰ да кҚлли адами ң&лшҰлҰңңа, пендеуи киелӘ д&үаүа +зӘ де ңосҰлүан болҰп есежійӘт;Ә. М&ндай шексӘз &лҰ маңсатңа ңол жеткӘзу ҚшӘн м&нша шексӘз д&үалар мен жалбарҰну ірине аз болмаса артҰң болмайдҰ.

Эім, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз М&хаммед">есеба.у.) "Махмуд маңамҰнҰқ" берӘлуӘ деген, онҰқ барлҰң ҚмметтӘ ңамтитҰн &лҰ шапаүатҰнҰқ хаң екенӘне ишара. ЮрӘ Ол, жаппай ҚмметӘнӘқ баңҰттҰ болүанҰн ңалайтҰн, алақдайтҰн мейӘрбан жан. СонлӘ бай, +зӘне шексӘз салауат пен АллаҒтан рахҰм с&райтҰн д&үалардҰ ҚмметӘнен кҚтуӘ +те орҰндҰ, наүҰз хикмет, толҰң даналҰң.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ اӘп, елيمُ
— 103 —

ЖЕТӨНШӨ ШУАҮ

АÇт-ул Кубра

Б&л рисаленӘқ бес жҚз н&сңасҰн он жҰл б&рҰн Денизли ңаласҰнҰқ жоүарҰ сотҰ мен Анкара жоүарҰ сотҰ екӘ жҰл бойҰ зерттеп аңҰрҰнда айҰп таүарлҰң себеп табҰлмаүанудардҰ кӘтаптарҰмҰздҰ ңайтарҰп беру туралҰ шешӘм шҰүарүан болатҰн. Ол шешӘм, б&л кӘтапшанҰқ мҰна заманүҰ с&мдҰң пілекеттердӘқ бетӘн ңайтаратҰн Ү&рани аңиңат, мҰңтҰ ңорүан екенӘн к+рсетедӘ. СондҰңтан, осҰ рисаленӘ мҰна мҚбіа адамланҰқ ідӘлет басңармасҰна, ікӘмшӘлӘгӘне жіне ңауӘпсӘздӘк органдарҰна &сҰнүандҰ ж+н к+рдӘк. ҮабҰл алса жақа ірӘппен бастҰрҰп таратпаң ойҰмҰз бар. ОсҰлайша елӘмӘзге сҰрттан келетӘн ңауӘп-ңатерден отандастарҰмҰздҰлмегенрүамҰз келедӘ.

Яткен жолҰ осҰ рисаленӘ м&ңиÇт оңҰп шҰңтҰм. ШҰнҰмен-аң, ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ.) жіне іулиелердӘқ б&л туралҰ үайби хабар беруӘне т&рарлҰң маңб&л кӘтап екенӘнбар жім жеттӘ. Олай болса бӘздӘқ мҰна абаңтҰда азап шегӘп ңиналүанҰмҰз онҰқ ңасҰнда тҚк емес деп &йүардҰм. Сол ҚшӘн бауҰрларҰм, тҚрмеге ңамалүанҰна ңиналҰп, уайҰмдап, шаүҰмдан тамш. ОнҰқ орнҰна сабҰр саңтап к+терӘқкӘ к+қӘл, шҚкӘр етуӘмӘз керек деп ойлаймҰн.

Ескерте кететӘн +те мақҰздҰ бӘр жійт.
Б&л ң&ндҰ рисаленӘ іркӘм ірбӘр таңҰрҰбҰн бӘрден тҚсӘне ңойӘз ҚшӘегенмен мҚлдем ң&ралаңан ңалмайдҰ, б&йҰрүан пайдасҰн к+редӘ. лкен бау-баңшаүа кӘрген адам баңтаүҰ жемӘстердӘ тҚгел жинап ала алмасҰ анҰң. БӘраң ңолҰ жеткенӘнше пайдаланадҰ емес пе?! Яйткеا يَخْ бау-баңша тек ол ҚшӘн емес, бойҰ &зҰн, ңабӘлетӘ жоүарҰ кӘсӘлерге де арналүан. Б&л рисаленӘ тҚсӘну ңиҰн болуҰнҰқ себебӘ...

БӘрӘншӘден; ЯзӘме ашҰлүан аңиңаттардҰ ой-+рӘсӘме Ұқүайлап, +лгӘлӘ Ән жаздҰм. Басңа кӘтаптар секӘлдӘ басңалардҰ ойлап олар ҚшӘн жазбадҰм.

ЕкӘншӘден; Исм-Ә АүзамнҰқ шуаүҰмен "шҰнайҰ тіухид" ауңҰмдҰ тҚрде к+рӘнӘс тауҰп, жоүарҰ міртебеде жазҰлүандҰңтан міселе +те тереқ ірӘ ауңжҚрмӘза &заң. СондҰңтан, іркӘм бӘрден ңамтҰп тҚсӘне ңоŞҰ ңиҰндау.

— 104 —

шӘншӘден; ЮрбӘр таңҰрҰп тереқ, ал ӘшӘндегӘ аңиңат ауңҰмдҰ. ОнҰ б+лӘп-жарҰп маүҰнасҰн б&збау ҚшӘн кҚрделӘ с+йлемдер ң&руүа тура келдӘ. БӘр үана ділелдӘқ +зӘнде к+птейтӘн лүҰ шарттар, с+з тӘркестерӘ, кӘрӘспелер жазҰлдҰ.

Т+ртӘншӘден; МіселелердӘқ ірбӘрӘнӘқ к+птеген айүаңтарҰ болүандҰңтан кейде он, кейде жиҰрма айүаңтҰ бӘрӘктӘрӘп бӘр айүаң жасауүа тура келедӘ. С+йтӘп, міселе бӘраз &зап кеттіне енңа тҚсӘнӘкпен т&жҰрҰмдау ңиҰн.

БесӘншӘден;>ҮасиеттӘ РамазаннҰқ берекетӘмен осҰ рисаленӘқ н&рҰна б+ленӘп, сонҰмен ңатар бӘрнеше себептен жаүдайҰм мҚшкӘл ірӘ сҰрңаттанҰп ңалүандҰңтан +зӘмдӘ ілсӘз сезӘнӘп, онҰқ ҚстӘне жҰлдам жазҰлдҰ ірӘ ى مَا шимай халӘнде кӘтап боп жарҰңңа шҰңтҰ. Эім, жазҰлҰп жатңанда еркӘмнен тҰс болҰп жатңанҰн байңадҰм. КейӘн, онҰ +зӘмнӘқ ой-пӘкӘрӘммен реттеп, ңайта тҚзетудӘ ж+н к+рңтҰм. Сол ҚшӘн де тҚсӘну ңиҰндау болар. ЮрӘ, жазбада арапша с+з тӘркестерӘ к+п кездеседӘ. ТӘптӘ, "БӘрӘншӘ тарауҰ" толҰүҰмен арапша болүандҰңтан оңҰсаан алҰнҰп, +зӘнше б+лек жазҰлдҰ. М&ндай кедергӘлерӘ жіне тҚсӘнудӘ ңиҰндатҰн осҰндай бес себебӘ бола т&ра б&л рисале +те ң&ндҰ ірӘ мақҰздҰ. МақҰздҰ болүанҰ ҚшӘн ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (р.Ғ.) үайби кіраматҰмен "АтаулҰнКҚбра" жіне "Аса-и М&са" деп айдар таүҰп, Рисалей-Н&рдҰқ кӘтаптарҰнҰқ ӘшӘнен осҰ рисалеге айрҰңша мін берӘп назар аудартҰптҰ {(СӘлтеме): Иі, ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ.) "АÇт-ул Кубра" жайҰндаүҰ хабарҰ тура Денизли оңиүасҰ арңҰлҰ растаен ÇүнйткенӘ, б&л рисаленӘқ жасҰрҰн бастҰрҰлуҰ бӘздӘқ ҚстӘмӘзден Әс ңозүалҰп, ңамалуҰмҰзүа себеп болүан-дҰ. БӘраң онҰқ киелӘ де тереқ аңиңаттарҰ +зӘнӘқ ҚстемдӘгӘн к+рсетӘп бп, наңсотта аңталҰп, абаңтҰдан шҰүуҰмҰзүа себеп болдҰ. ОсҰлайша ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ.) үайби кіраматҰн соңҰрларүа да к+рсеттӘ. ОнҰқ бӘзге де ңатҰстҰ وَ بِالْاٰيَةِ ا нірсеرٰى اَمِنّ۪ى مِنَ الْفَجَتْ деген д&үасҰнҰқ ңабҰл болүанҰн ділелдеп т&рҰп к+рсеттӘ.} "Юл-аÇт-ул КҚбранҰқ" наүҰз тіпсӘрӘ болүан б&л "АÇт-ул КҚбра" рисалесӘ ХазӘретӘَنْفَدқ атауҰ бойҰнша "Аса-и М&са" деп аталатҰн "ЖетӘншӘ Шуаң" кӘтабҰ.
Б&л "ЖетӘншӘ Шуаң" бӘр кӘрӘспе, екӘ тараудан т&радҰ. КӘрӘспеде мақҰздҰ т+рт міселе ңамтҰлүан. БӘрӘншӘ тарау "АÇт-ул КҚбранҰқ" арапша б+лӘмӘ. ЕкӘншӘ тарауҰ لِلْاл арапшанҰқ ділелдерӘ мен тіржӘмесӘ, ңҰсңаша маүҰнасҰ баÇндаладҰ. Т+мендегӘ кӘрӘспе шамадан тҰс &заңтау жазҰлҰп, жан-жаңтҰ тҚсӘнӘктеме жасалүан. Ол да ерӘксӘз болдҰ. М&нҰ кейбӘреулер аз к+рӘп, ңҰсңа деуӘ мҚмкӘн.
СтҰ да рси
— 105 —

КӘрӘспе

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ

Б&л &лҰ аÇттҰқ сҰрҰ бойҰнша адам баласҰнҰқ б&л дҚниÇүа жӘберӘлуӘнӘқ бастҰ маңсатҰ, хикмет-сҰрҰ імейдӘ.Жаратңан АллаҒтҰ тану жіне Оүан иман келтӘру, үибадат ңҰлу. ЖалпҰ адамнҰқ негӘзгӘ мӘндетӘ, мойнҰндаүҰ борҰшҰ «МаүрифітуллаҒ» Çүни АллаҒтҰ тану жіне «Иман-Ұ биллаҒ» Çүни ЖаратңаннҰқ мӘндеттӘ тҚрде бар ірӘ бӘр екенӘне сенӘп имратушҰтӘру, шҰн жҚректен мойҰндау.

Иі, іу баста табиүатҰнан міқгӘ +мӘр сҚрудӘ ақсайтҰн, армантӘлектерӘ сансҰз, тҚрлӘ уайҰм-ңайүҰүа кӘрӘптар бейшара адатуӘ, жсҰна ілбетте ілгӘ міқгӘ +мӘрдӘқ ӘргетасҰ, бастамасҰ болҰп табҰлатҰн Иман-Ұ БиллаҒ пен МаүрифатуллаҒтан жіне оүан &йҰтңҰ болар себептерден басңа нірселер, кемелдӘктер ілгӘндей бейшарُنْتَظүа ңажетӘ аз, тӘптӘ к+бӘсӘнӘқ мін-маүҰнасҰ жоң деуге боладҰ. Рисалей-Н&рда б&л аңиңат наңтҰ ділелдермен баÇндалүандҰңтан сол рисалелерге сӘлтеме жасап, ңазӘр тек сол наңтҰ имандҰ б&л үасҰрда шайңап, кҚмін туүҰӘп

#24ңауӘптӘ екӘ жійттӘ ңолүа алҰп, т+рт міселеге тоңталамҰз.

БӘрӘншӘ ңауӘптӘ жійт ірӘ одан ң&тҰлудҰқ жолҰ. БӘраң, б&л да екӘ міселеден т&радҰ.

БӘрӘншӘ міселе: ОтҰз бӘрӘншӘ МектубтҰқлаудҰ ӘншӘ ЛемасҰнда егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘрӘлгенӘндей, жалпҰүа ортаң міселеге келгенде ділелдеушӘ адам жоңңа шҰүарушҰ адамнан басҰм келедӘ. МҰқ "фі, ҮасиеттӘ Рамазан айҰнда жақа туүан Ай туралҰ екӘ ңарапайҰм адам "к+рдӘк!" деп, АйдҰқ туүанҰн ділелдесе, ал мҰқдаүан зиÇлҰ, үалҰмү&ламалар "к+рмедӘк!"а алтҰоңңа шҰүарса, олардҰқ с+здерӘ есепке алҰнбай ілгӘ екӘ куігердӘқ с+зӘне тоңталадҰ. СебебӘ, ділелдеушӘлер бӘрӘн-бӘрӘ ңуаттап, &йҰмдаса аладҰ. Ал, жоңңа шҰүарушҰлар болса жеке, дара ңалҰп, санҰ мҰқ ба, бӘреу ме парңҰ болмай, жалңрда к+е ҚкӘм берген болҰп есептеледӘ. ЯйткенӘ, ділелдеушӘлердӘқ к+зңарасҰ

— 106 —

+зара тҚйӘсӘп, ортаң нҚктеде &штасадҰ. БерӘлген ҚкӘм басңалар тарапҰнан расталадҰ. МҰсалда айтҰлүанҰндай ан с+зшҰүҰп: "Аспанда Ай бар!" десе, ңасҰндаүҰ адам діл сол жердӘ к+рсетӘп бӘр-бӘрӘн ңуаттап, бӘрлеседӘ. Ал, жоңңа шҰүарушҰлар болса оңиүанҰ наңтҰ тҚрде к+рӘп, жалпҰүа ортаң шешӘм шҰна тірлмайдҰ. «СебебӘ, белгӘлӘ бӘр жерге ңатҰстҰ емес ірӘ жеке емес, жалпҰүа ортаң нірсенӘқ жоң екенӘ ділелденбейдӘ, ділелденуӘ ңиҰн!» деген ңаүида бар.

Міселен, мен дҚниÇда бӘр нірсенӘқ бар екенӘн айтҰп ділелдесем, сен ңарсуҰ ірип: "Жоң!" десеқ, мен оп-оқай ділелдейтӘн ілгӘ нірсенӘ сен жоң екенӘн ділелдеуӘқ ҚшӘн бҚкӘл дҚниÇнҰ шарлап, бірӘн аралап к+рсетуӘқ керератушҰдҰ. ТӘптӘ +ткен заманүа, болашаңңа барҰп, сонда үана: «Жоң екен, ондай нірсе болмаүан!» дей аласҰқ.

СонҰмен жоңңа шҰүарушҰлар оңиүанҰқ нَا فِىне (ніфс-ул імр) ңарай алмай, тек +з т&рүҰсҰнан, +з аңҰлҰна сҚйенӘп, +з к+зӘмен к+рӘп ңана ҚкӘм бере аладҰ. Юлбетте, олар бӘрӘн-бӘрӘ демеп, ңуаттай алмайдҰ. СебебӘ, к+рӘидаÇт Әне кедергӘлер іртҚрлӘ болмаң. ЮрңайсҰсҰ жеке-дара: "Мен к+ре алмай т&рмҰн. МенӘқ назарҰмда жоң!" десе де: "Ніфс-ул імрде жоң, Çүни аңиңатҰнда жоң!" днда она алмайдҰ. Айтса, ісӘресе м&ндай жалпҰүа ортаң, бҚкӘл ілемдӘк міселенӘ, Çүни иман шарттарҰн жоңңа шҰүарҰп, бекер десе дҚниÇдай Қлкен +тӘрӘк айтңан боладҰ. Онда тереқрлӘк &үҰм расталҰп, істе ділелденбейдӘ.

ҮорҰтҰндҰ: БӘр нірсенӘқ бар екенӘн ділелдегенде шҰңңан ңорҰтҰндҰ бӘр боладҰ. Язара &йҰмдасҰп бӘр нітиже б мен & Ал, жоңңа шҰүарүанда ңорҰтҰндҰ бӘреу емес бӘрнеше боладҰ. ОлардҰқ ірңайсҰсҰ: «Мен жаңта жоң, менӘқ ойҰмша жоң!» дейтӘндӘктен нітиже іркӘмге ңарай +зг не деңорҰтҰндҰ да к+бейӘп кетедӘ. БӘрбӘрӘн ңуаттап бӘрӘге алмаүан соқ ондай ҚкӘм ілсӘз, жеке к+зңарас боп есептеледӘ.

ЕндӘ, осҰ аңиңатңа байланҰстҰ, иманүа ңарсҰ шҰүатҰн кіпӘрлер мен Ү&дайүа сенбеушӘлердӘқ сҰнсҰз,п болҰп, сҰрттай басҰм к+рӘнуӘ істе уайҰмдайтҰндай ңорңҰнҰштҰ міселе емес ірӘ имандҰлардҰқ нанҰм-сенӘмӘне еш шік келтӘрмеуӘ керек едӘ. ЯкӘнӘшке орай, ңазӘргӘ арҰ уаЕуропа философтарҰнҰқ иман шарттарҰн жоңңа шҰүаратҰн атейӘстӘк к+зңарасҰ кейбӘр батҰсң&мар бейбаңтардҰқ назарҰнда иманҰн заңҰмдап, кҚмінүа салҰп о дҚниÇдаүҰ міқгӘ баңҰтҰнан

— 107 —

айҰруда. КҚн сайҰн отҰз мҰқ адамдҰ алҰ, +зӘмтӘн +лӘм мен ажалдҰ тура маүҰнасҰнан ауҰтңҰтҰп Çүни ол ң&рметтӘ демалҰсңа шҰүару бола т&ра міқгӘге жоң болу, жойҰлу бейнесӘнде к+рсетӘп ж&рттҰқатушҰсӘн алҰп, ҚрейӘн &шҰруда. АузҰ бӘр жабҰлмайтҰн ңабӘрдӘқ де мінӘсӘн мҚлдем +згертӘп, дараүашҰ суретӘнде к+рсетӘп +мӘрдӘқ шҰрңҰн б&зҰп уайҰм мен ңайүҰүа салуда. ОсҰдан, имандҰлҰңтҰқ ңаншалҰңтҰ ңҰмбат ірӘ ң&ндҰ нҰүмӘлӘ бӘӘрдӘқ мінӘ, Қлкен сҰй екенӘн тҚсӘн!

ЕкӘншӘ міселе: Үандай да бӘр ӘлӘм не бӘр +нер саласҰнда бӘр міселе туҰндаса сол саланҰқ тҰсҰндаүҰ, ол ӘлӘммен ңатҰсҰ жоң адамдардҰқ тӘптӘ, үалҰм-ү&лама бо нізӘк ҚкӘмдерӘ, айтңан с+здерӘ есепке алҰнбайдҰ. Яз саласҰндаүҰ адамдардҰқ үана ҚкӘмӘ жҚредӘ. МҰсалҰ, бӘлӘктӘ инженер, медицина саласҰнда бӘр науңастҰ емдеу т&рүҰсҰнда жій бӘр ауҰл дірӘгерӘ ң&рлҰ ҚкӘмӘ жҚрмейдӘ. С жанарӘлдӘ, материÇүа ібден берӘлӘп ӘшӘнде т&ншҰңңан, руханиÇттан ж&рдай, н&рдан алҰс, аңҰлҰ к+зӘне тҚскен Çүни тек к+збен к+ргенӘне үана сенетӘн бӘлӘктӘ философтҰқ атеиӘстӘк к+зңарасҰ, дӘнге ңайшҰ пӘкӘрӘ руханиÇт саласҰнда мҚлдем назарүа алҰнбауҰ тамҰрлешңашан онҰмен санаспауҰ керек-тӘ.

АпҰрмай! ЯзӘ жерде т&рҰп аүзам үарҰштҰ тамашалаүан, зеректӘгӘне шек жоң, тоңсан жҰл руханиÇтта кемелдӘкке жеткен жіне иман аңиңаттарҰн үҰлҰми тҚрде ділелдеген, тӘптӘ к+збен к+ргендей, тӘптӘҰқ анҰ-алÇңин">тҚрде меқгерген Шейх-Ә Гейлани (р.Ғ.) сҰндҰ жҚз мҰқдаүан аңиңатшҰл жандар бӘр ауҰздан растаүан «тіухид» &үҰмҰ жайлҰ рухани міселеге келгенде, ілгӘ материÇнҰқ мінсӘз т&қүиҰң ш&қңҰрҰна тҚсӘп еше тҚт&ншҰңңан, еқ &саң б+лшегӘне шейӘн сҚқгӘп балщҰңңа батңан, аңҰлҰнан адасңан философтардҰқ атейстӘк ойларҰ мен ЖаратушҰнҰ жоңңа шҰүаратҰн дӘнсӘз с+здерӘ, жасҰннҰқ жарңҰлҰнҰқ жанҰнда шҰрпҰ шаңңандай +те к+мескӘ болуҰ керек едӘҰстҰ.

Ислам аңиңаттарҰна ңарсҰ шҰүатҰн кҚпӘрлӘктӘқ мінӘсӘне келер болсаң, ол бӘр надандҰң, сенбеу, ңабҰлдамау болҰп табҰладҰ. СҰрттай ңараүанда дійектӘ, бӘр ӘлӘм секӘлдӘ к+рӘнгенӘмен аңиту екеа ңабҰлдамау, болҰмсҰз нірсе, ол бӘр надандҰң. Ал, иман болса, ол ӘлӘм, болҰмдҰ жіне ділелдеу, тоңтам, бӘр ҚкӘм, наңтҰ ңарар. ОнҰқ жоңңа шҰүарүан міселесӘнӘқ +зӘ дійектӘ бӘр аңиңаттҰқ шуаүҰ болҰп есептеледӘ.

— 109 —

берӘлгендӘктен аңҰл-парасатҰ таÇзданҰп, ауңҰмҰ кеқ м&ндай шексӘз &лҰң міселелердӘ ңамтҰп, ңген жеалмай, +зӘндегӘ ӘлӘмнен пайда болатҰн менмендӘкке салҰнҰп сенбей, жоңңа шҰүарадҰ.

Иі, руханиÇттан ж&рдай, су болҰп кеткен миларҰна, таÇз аңҰлдарҰна, ңарақүҰ жҚректерӘҰүҰ, лҰнауи, ауңҰмҰ кеқ, имани міселелердӘ сҰйүҰза алмай, жоңңа шҰүарҰп тура жолдан адасҰп кіпӘр боладҰ, аңҰрҰнда +зӘн жоүалтадҰ. Егер адам, +зӘнӘқ кіпӘрлӘк &үҰмҰна, онҰқ астарҰна, адасудҰқ не екенӘне бӘр сіт ҚқӘлӘп ңараса имандҰлҰңтҚниеделүа +те ңонҰмдҰ, к+қӘлге де жататҰнҰн ақүарҰп, керӘсӘнше кҚпӘрлӘктӘқ мҚлдем ңисҰнсҰз, аңҰлүа ңайшҰ екенӘн бӘлер едӘ. Рисалей-Н&р жҚздеген теқеу-тімсӘлдермен салҰстҰра отҰрҰп б&л аңиңаттҰ еӘқ бардегӘ екӘ т+рт болатҰндай анҰң ділелдеген болатҰн. Иі, Н&р рисалелерӘ АллаҒ ТаүаланҰқ ешңандай шартсҰз, себепсӘз бар екенӘн, ОнҰқ жалүҰз, дара ірӘ ізіли, міқгӘ екенӘн, ОнҰқ &лҰң есӘеп берттарҰн ңабҰлдамаүан адам, Ç барлҰң нірсеге тӘптӘ сансҰз зіррелерге ң&дайҰлҰң киелӘ сипаттардҰ беруге міжбҚр болатҰнҰн немесе аңҰмаң "софестаий" аүҰмҰ Ү&ранӘ +здерӘнӘқ болмҰсҰн Ғім ілемнӘқ болмҰсҰн жоңңа шҰүаратҰндай дірежеде аңҰлдан бас тартуларҰ керектӘгӘн наңтҰ тҚрде ортаүа ңоÇдҰ.

МӘне, Имани, Ислами аңиңаттар сетедӘ таза, аңҰлҰ-есӘ тҚзу жандарүа +зӘне тін &лҰңтҰүҰмен, толҰң ірӘ наңтҰ тҚрде ңонҰп, жҚрекке орналасадҰ. Юйтпесе адам аңҰлүа сҰймайтҰн ақҰзертегӘлерге иланҰп, ңоŞ ңарақүҰ надандҰңңа салҰнадҰ. Иі, азан, намаз секӘлдӘ Ислам дӘнӘнӘқ дістҚрлерӘнде жс.а.у.десетӘн

اَللّٰهُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ ٭ اَللّٰهُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ

"АллаҒу Юкбар" с+зӘ АллаҒтҰқ &лҰңтҰүҰ мен шексӘз алҰптҰүҰн к+қӘлге ңондҰру ҚшӘн ірңашат ÇүниидтӘ жар салҰп, жиӘ ңайталанадҰ.

Сондай-аң, اَلْعَظَمَةُ اِزَار۪ى وَ الْكِبْرِيَاءُ رِدَائ۪ى деген киелӘ хадистӘқ б&йҰрүанҰндай Ғім, "Жіушін-ул Кібир" аттҰ аса керемет М&хаммеди (с.а.у) мӘніжаттҰқ сексен алтҰншктемдеаүҰнда:
يَا مَنْ لَا مُلْكَ اِلَّا مُلْكَهُ ٭ يَا مَنْ لَا يُحْصِى الْعِبَادُ ثَنَائَهُ ٭ يَا مَنْ لَا تَصِفُ الْخَلَائِقُ جَلَالَهُ ٭ يَا مَن +зӘнӘتَنَالُ الْاَوْهَامُ كُنْهَهُ ٭
— 110 —
يَا مَنْ لَا يُدْرِكُ الْاَبْصَارُ كَمَالَهُ ٭ يَا مَنْ لَا يَبْلُغُ الْاَفْهَامُ صِفَاتَهُ ٭ يَا مَنْ لَا ОнҰқ уُ الْاَفْكَارُ كِبْرِيَائَهُ ٭ يَا مَنْ لَا يُحْسِنُ الْاِنْسَانُ نُعُوتَهُ ٭ يَا مَنْ لَا يَرُدُّ الْعِبَادُ قَضَائَهُ ٭ يَا مَنْ ظَهَرَ ف۪ى كُلِّ деп жٍ اٰيَاتُهُ ٭
سُبْحَانَكَ يَا لَا اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ الْاَمَانُ الْاَمَانُ نَجِّنَا مِنَ النَّارِ

деп Жаратңан ИемӘздӘ +те к+реген үажап тҚрде сипаттҰнҰ, кезде Аүзамет (&лҰңтҰң) пен КибриÇ (шексӘз алҰптҰң) +те орҰндҰ перде екенӘ байңаладҰ.

— 111 —

АÇт-ул КҚбра

Жаратңан ИесӘн ілемнен с&раүан бӘр жолаушҰнҰқ к+рӘпбӘлгендерӘ.

بِسْمِ й ңиҰнِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪ وَلٰكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْب۪يحَهُمْ اِنَّهُ كَانَ حَل۪يمًا غَفُورًا

[ОсҰ &лҰ аÇт секӘлдӘ к+птеген боладҰаÇттарҰ мҰна үаламнҰқ ЖаратушҰсҰн танҰстҰру т&рүҰсҰнан ірдайҰм жіне іркӘмнӘқ тақүала ңарап, ңҰзҰңтайтҰн +те жарңҰн тіухидтҰқ к+рнекӘ параүҰ боп табҰлатҰн к+к аспанүа назар аудартадҰ. Олай болса бӘз де іуелӘ содан бажіне дҰмҰз ж+н болар].

Иі, бӘр мемлекетке Çки бӘр мейманханаүа &ңсайтҰн мҰна дҚниÇүа келген ірбӘр ңонаң, к+зӘн ашҰп ңараүанда к+ретӘнӘ:

Яте жомарт бӘреудӘқ жайүан дастарханҰ тірӘзсҰп, ресе +те шебер бӘреудӘқ к+рмесӘ Çки +те айбҰндҰ іскердӘқ мекен-жайҰ, тілӘмтірбие жерӘ немесе к+рген жандҰ бейжай ңалдҰрмай шабҰт беретӘн тақүажайҰп серуен жай немесе маүҰнасҰ тереқ, хикметке толҰ зерттеу орнҰ секӘлдӘ. ЕндӘ, ол ңонаң Әп т&рамаша мейманхананҰқ иесӘн жіне мҰна алҰп кӘтаптҰқ жазушҰсҰн жіне мҰна алпауҰт мемлекеттӘқ С&лтанҰн танҰп бӘлгӘсӘ келӘп таүатсҰздана ба+лӘп-ж. Оүан еқ бӘрӘншӘ болҰп аспаннҰқ ашҰң та н&рлҰ жҚзӘ кҚлӘм ңаүҰп бҰлай дейдӘ: "БерӘ ңара! ТанҰп бӘлгӘқ келӘп жҚргенӘқдӘ мен танҰстҰрайҰн!" дейдӘ. Үараса: Аспан денелерӘнӘқ кейбӘрӘ жер шажалүҰзмҰқ есе Қлкен жіне ол алҰп денелердӘқ кейбӘрӘ зеқбӘректӘқ оүҰнан жетпӘс есе жҰлдам ңозүаладҰ ірӘ санҰ жҚз мҰқнан асадҰ. ОлардҰқ ешбӘрӘн тӘреусӘз, бӘрбӘр, ЖиҰрүҰстҰрмай тҰм жҰлдам ірӘ бірӘн бӘрге ңозүап отҰрүан жіне ілгӘ сансҰз алҰп шамдардҰ ірдайҰм жанармайсҰз жаүҰп, с+ндӘрмей т&рүан, еш дҰбҰсҰн шҰүармай, ңаңтҰүҰстҰрмай басңарҰп отҰрүан жіне оларүа Ай ншӘ Шун секӘлдӘ белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктеп, істе ңарсҰластҰрмай баүҰндҰрҰп отҰрүан, жіне ешбӘр +лшем бӘрлӘгӘне

— 112 —

сҰймайтҰн ілгӘ бӘр-бӘрӘнен лпҰ хаорналасңан шексӘз алҰп денелердӘ бӘр уаңҰтта, бӘр ңуатпен, бӘр ідӘспен барлҰүҰн бӘрге м&ңиÇт діл реттеп, жіне м&ндай алҰп ірӘ аса ңауӘптӘ, жойңҰн ңуаттҰ денелердӘ шамадан асҰрмай зақҰна мҚлтӘксӘз баүҰндҰрүан жіне ондай санҰ к+п ніселерден па демаллатҰн кҚл-ңоңҰсңа, ңалдҰңтардҰқ жиналҰп үарҰш кеқӘстӘгӘн кӘрлетуге істе жол бермей м&ңиÇт ңадаүалап, аспандҰ к+кпеқбек м+лдӘр ңҰлҰп тазартңҰзҰп отҰрүан жіне тіртӘптӘ ңалҰқ іскердӘқ жаттҰүдҰңтанӘлдӘ сан-ң&бҰлтҰп, жердӘ шҰр айналдҰру арңҰлҰ ілгӘ іскери жаттҰүуүа &ңсас аспан ң&бҰлҰсҰн іртҚрлӘ бейнеде, ірбӘр тҚн мен ірбӘр жҰлдҰ бейне бӘр кинолелӘсӘм тірӘздӘ к+рермен пенделерӘне ҚздӘксӘз к+рсетӘп отҰрүан РубубиеттӘқ к+рӘнӘсӘ жіне сол рубубиеттӘқ ңҰзу ж&мҰсҰ кезӘнде байңалатҰн «тісхир" (баүҰндҰру)ание» бир" (Әс-шара), "тідуир" (айналдҰру), "танзим" (реттеу), "танзиф" (тазарту), "таузиф">(мӘндет жҚктеу) секӘлдӘ ӘстердӘ ңамтитҰн ауңҰмдҰ аңиңат, +кіпӘрл&лҰңтҰүҰ мен алҰптҰүҰ жаүҰмен осҰ аспаннҰқ ЖаратушҰсҰнҰқ мӘндеттӘ тҚрде бар екенӘн жіне Ол жалүҰз, ірӘ бӘреу екенӘн, ОнҰқ болмҰсҰ аспаннҰқ болмҰсҰнан ілдеңайда анҰң екенӘн к+зге жесӘ бт&рҰп к+рсеткендей куілӘк етедӘ. ОсҰ маүҰнанҰ бӘлдӘретӘн бӘрӘншӘ маңамнҰқ бӘрӘншӘ баспалдаүҰнда бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُрас, б۪ ف۪ى وَحْدَتِهِ السَّمٰوَاتُ بِجَم۪يعِ مَا ف۪يهَا بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ التَّسْخ۪يرِ وَ التَّدْب۪يرِ وَ التَّدْو۪يرِ وَ التَّنْظ۪يمِ وَ التَّنْظ۪يفйтарҰмلتَّوْظ۪يفِ الْوَاسِعَةِ الْمُكَمَّلَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ

СосҰн, дҚниеге белгӘлӘ бӘр маңсатпен келген ілгӘ жолаушҰ ңонаңңа "джіуу-Ә сіма" деп аталатҰн, үажайҰп махшарүа &ңсайтҰн аспаннҰқ дӘ мҰндар орналасңан кеқӘстӘгӘ "фіза" кҚркӘреген ҚнӘмен дауҰстап бҰлай дейдӘ: «Маүан ңарашҰ! СенӘқ ңҰзҰүа Әздеп жҚрген жіне сенӘ осҰ жерге жӘберген ң&дӘреттӘ меазҰлүалҰ танҰп, табуҰқа боладҰ!»

ЮлгӘ ңонаң онҰқ с&стҰ дегенмен мейрӘмге толҰ жҚзӘне ңарайдҰ. ҮорңҰтатҰнҰ рас, алайда сҚйӘншӘ хабар ікелетӘндей жҰла шҰрай кейӘнар. Ү&лаң асҰп тҰқдап, к+зӘн ашҰп ңарап едӘ, ңараса; жер мен аспаннҰқ ортасҰнда ңалҰңтап жҚрген б&лттар +те хикметтӘ тҚрде, жер

— 113 —

жҚзӘне мейрӘм жауүҰзүандай бау-баңшалардҰ суарҰп, т&рүҰндарҰна «абҰл-хаÇт» жақбҰрдҰ ікеледӘ жіне ауалей-Нн реттейдӘ Çүни ҰстҰңтҰ басадҰ. Сондай-аң, ңажетке орай ір жерге медет ңҰлҰп к+шӘп жҚредӘ. ОсҰ секӘлдӘ мақҰздҰ мӘндеттердӘ атңаруҰмен ңоса, тіртӘптӘ ңалҰқ іскердӘқ б&йрҰңтҰ б&лжҰтпай ш&үҰл орҰндап бӘрде жасҰрҰнҰп, бӘрде ортаүа шҰңңан&йҰм слдӘ олар да Çүни аспаннҰқ жҚзӘн жауҰп т&рүан ілгӘ алҰп б&лттар бӘр мезетте жасҰрҰнҰп б+лшектерӘ тҰнҰүуүа кеткендей, аспан шайдай ашҰладҰ. Кенет «ЖақбҰр жау!» імӘрӘ келгенде бӘр саүатта тӘптӘ бӘрнеше ) растҰқ ӘшӘнде б&лттар ҚйӘрӘлӘп бейне бӘр ңолбасшҰнҰқ б&йрҰүҰн кҚтӘп т&рүандай кҚн б&лттанҰп аспан тҚнере ңаладҰ.

ЕндӘ, ілгӘ жолаушҰ желдер мен дауҰлдарүа ңарайдҰ. Үа бӘлмелар, +здерӘне жҚктелген к+птеген мӘндеттердӘ +те хикметтӘ де берекелӘ тҚрде атңарадҰ. Бейне бӘр ауа ңабатҰн ң&райтҰн бейсана зіррелердӘқ ірбӘрӘ үалам ИесӘнӘқ імӘрлерӘн тҰқдап, оӘ ОнҰқетӘн секӘлдӘ. ТапсҰрманҰ толҰң орҰндап ілгӘ Ү&дӘретӘ шексӘз лҰ ңолбасшҰнҰқ ң&дӘретӘмен атңарадҰ, жҚйелӘ тҚрде жҚзеге асҰрадҰ. Атап айтсаң, жер жҚзӘндегӘ жандҰларүа тҰнҰс алуҰна жа ҚшӘн асайдҰ, тӘрӘ жандарүа ңажеттӘ жарҰң, жҰлу, Êлектр тоүҰ секӘлдӘ заттардҰ жеткӘзӘп, дҰбҰстардҰ тасҰмалдайдҰ, +сӘмдӘктердӘқ +зара тозақдануҰна себеп боладҰ. МӘне, осҰ Әспеттес к+птеген кҚлли мӘндет пен ңҰзметтерде үайби ң&дӘрет тарапҰнан +те сан&л іри бӘлӘктӘ ірӘ тӘрӘлӘкке үашҰңтай тиӘмдӘ тҚрде пайдаланҰладҰ.

ЕндӘ жақбҰрүа назар аударадҰ. Үараса ол нізӘк те м+лдӘр, тіттӘ ірӘ жоңтан жаратҰлатҰн, к+зге к+рӘнбейтӘн үайҰп ңазҰнасҰнан келеҰп жатмшҰлардҰқ атңарар мақҰзҰдҰ мӘндеттерӘ, ікелер сҰйлҰңтарҰ к+п. ЖауҰн береке ікелетӘндӘктен «АллаҒтҰқ рахҰмҰ денеге айналҰп тамшҰ тҚрӘнде Раббани ңазҰнадан жауҰп жатҰр» маүҰнасҰнда жақбҰрдҰ "рахмет" деп те атайдҰ.

СосҰн, найзаүӘнӘқ т жасҰнүа Çүни кҚннӘқ кҚркӘреуӘне ң&лаүҰн тҚрӘп тҰқдайдҰ. Үараса олар да +те керемет ірӘ тақүажайҰп ңҰзметтер атңаруда.

СосҰн, к+зӘн ж&мҰп к+ргендерӘн аңҰлҰна саладҰ да +зӘ-+зӘне бҰлай дейдӘ: ТҚтӘлген жҚнге &ңсас м бӘр тнсҰз, бейсана б&лттар ілбетте бӘздӘ танҰмайдҰ, бӘзге жанҰ ашҰп к+мекке +здӘгӘнен жҚйткӘп келмейдӘ. Олар істе б&йрҰңсҰз пайда болҰп, +здӘгӘнен жасҰрҰнҰп ңалмайдҰ. Олар мӘнйүаңтатҚрде ң&дӘретӘ шексӘз, аса мейрӘмдӘ бӘр ЮмӘршӘнӘқ б&йрҰүҰмен ірекет етедӘ. ЯйткенӘ, ешбӘр Әз ңалдҰрмастан

— 114 —

тҰүҰлҰп ңаладҰ да, кенет ашҰң аспанүа шҰүа келӘп шаруасҰна кӘрӘсӘп кетедӘ. Олар +те ңҰзу ж&мҰс ӘстегӘш, жоүа пен "ежелӘ, сан ң&бҰлтушҰ, айбҰндҰ С&лтаннҰқ імӘрӘмен, кҚш-ң&дӘретӘмен уаңҰтҰ келгенде аспандҰ бҚтӘндей торлап аладҰ да кейде ашҰп, кейде жауҰп тастайдҰ. К+к аспандҰ бӘр тҰнбастан хикметке толҰ ес дӘнсҰзҰп +шӘрӘп отҰратҰн жазу таңтасҰна Çүни «ліух-Ұ махв уі исбатңа» айналдҰрадҰ. Сондай-аң, хашир мен ңиÇметтӘ еске тҚсӘрӘп +те жарҰлңаушҰ, жомарт, ідӘл басңарушҰ Ү&дӘреттӘӘлдӘ патшанҰқ б&йрҰүҰмен желге мӘнӘп аладҰ да +зӘмен бӘрге таудай алҰп жақбҰр ңазҰналарҰн жҚктеп алҰп м&ңтаж жерлерге жеткӘзедӘ. Ү&ддҰ, ш+лӘркеген жердӘ аÇп к+з жасҰн т+гӘп, гҚл-шешекпен кҚлӘмсӘретӘп жайнатҰп жӘбергендей. СонҰмен ңатар, ауа-райҰлдау жтҰңтҰүҰн реттеп салңҰндатадҰ жіне су сепкӘш сҰңҰлдҰ бау-баңшаларүа су себелеп жер жҚзӘн жуҰп тазартҰп отҰрадҰ.

МанаүҰ ҰңҰластҰ жолаушҰ +зӘнӘқ аңҰлҰна тҰн онбҰлай дедӘ: МҰна жансҰз, аңҰлҰ жоң, ірдайҰм толңҰп т&ратҰн, т&раңсҰз, тоңҰндатҰп ірдайҰм ңозүалҰста болатҰн ауанҰ перде ңҰлҰп, сҰртңҰ себеп ретӘнде птте аунҰп, хикметке толҰ, +те пайдалҰ, мейрӘмдӘ де шебер жҚз мҰқдаүан Әстерге, сҰй-сиÇпаттарүа, медеттерге ңарашҰ! Ол бӘзге мҰна Әскер желдӘқ арҰ боамҰлсҰз ж&мҰскердӘқ +з бетӘмен ірекет етпейтӘнӘн ділелдейдӘ. Б&л, мӘндеттӘ тҚрде Үадир (+те ң&дӘретӘ кҚштӘ), Алим (бірӘн бӘлетӘн), Хаким (+те дана), Кірим (аса жомарт) ЮмӘршӘнӘқ імӘрӘмен ірекет ететӘнӘнлӘ тҚрл. Бейне бӘр ауанҰқ ірбӘр б+лшегӘ барлҰң ж&мҰстҰқ к+зӘн тауҰп, ЮмӘршӘнӘқ ір айтңанҰн тҚсӘнетӘн тӘлалүҰш жауҰнгер сҰңҰлдҰ ауа арңҰлҰ жҚзеге асатҰн ірбӘр Раббани імӘрдӘ б&лжҰтпай орҰндайдҰ. н жерд, тӘрӘ жандардҰқ тҰнҰстауҰна, +мӘр сҚруӘне жіне +сӘмдӘктердӘқ тозақдануҰна, +сӘп+нуӘне, тӘрӘлӘкке ңажеттӘ заттардҰқ жеткӘзӘлуӘне сондай-аң, б&лттардҰқ бӘр жерден екӘншадҰ. Ше к+шӘп, басңарҰлуҰна Çүни жанармайсҰз жҚретӘн ілгӘ кемелердӘқ саÇхат етуӘне ісӘресе дҰбҰстардҰқ, сҰмсҰз телефон, телеграф, радио арңҰлҰ с+йлесушӘлердӘқ дауҰстарҰнҰқ тасҰмалдауҰна жіне осҰ тектес жалпҰүа ортаң кҚлли жасаүтерӘнен басңа азот пен оттегӘ секӘлдӘ ңарапайҰм екӘ нірседен т&ратҰн ауанҰқ зіррелерӘ Çүни &саң б+лшектерӘ +зара ңаттҰ &ңсас бола т&ра жер жҚзӘнде жҚз мҰқдаүан тҚрлӘ Раббани +нерлӘ Әстерде +те жҚйелӘ тҚрде ИліҒи хикмет тарапҰдай дійдаланҰп, Әс-ңҰзмет атңартҰлуда, деп тҚйдӘ.

— 115 —
Демек, وَتَصْر۪يفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَٓاءِ وَالْاَرْضِ аÇтҰнҰқ ашҰң тҚсӘндӘргенӘндей жіне желдӘқ есуӘмен шандардРаббани ңҰзметке ңолданҰладҰ жіне б&лттардҰқ баүҰнуҰ арңҰлҰ Рахмани сансҰз Әстерде пайдаланҰладҰ. Демек ауанҰ осҰндай үажап бейнеде жаратңан тек үана Уажиб-ул Ужуд уі Үадир-Ә КҚлли Шей, Рабб-Ұ ЗҚлжілал-и уіл Икрам үана деп, тоңтамүа келдталатҰЕндӘ, ол жақбҰрүа назар аударадҰ. Үараса, жақбҰрдҰқ тамшҰсҰнҰқ санҰндай пайда бар екенӘн, тҚйӘршӘктерӘнӘқ санҰна пара-пар Рахмани сіулүа, бетарҰ бар екенӘн, ҰлүалдҰүҰ ңанша болса сонша хикметтерӘ бар екенӘн к+рдӘ. ЮрӘ сол шҰрҰн ірӘ нізӘк, берекелӘ тамшҰлардҰқ жаратҰлҰсҰнҰқ кереметтӘгӘ н осҰ ісӘресе, жаз кезӘнде жауатҰн аң жауҰннҰқ реттӘлӘгӘ мен тіртӘбӘ +те үажап. ОлардҰ жерге жӘбергенде +те ж&мсаң тҚсетӘнӘ сонша жолда кездесетӘн жел, дауҰл, Қлкен ң&йҰндар олардҰқ реттӘлӘгӘ мен тіртӘбӘн істе б&збайдҰ. ЖауҰн тамшҰларҰн бсоқүҰ Әне соңтҰрҰп, ңосҰп зиÇндҰ тҚрге ендӘрмейдӘ. ОсҰ секӘлдӘ к+птеген хикметке толҰ Әстерге ісӘресе, тӘршӘлӘк иелерӘне к+п ңҰзмет атңаратҰн ңарапайҰм, жансҰз, аңҰлсҰз оттегӘ мен сутегӘ сҰңҰлдҰ жай бӘр заттан жасалүан мҰна су, жҚз мҰқдаүан хотңа тӘ де аңҰлдҰ ірӘ сан-алуан ңҰзметтерге, +нерге ж&мсалуда.

Демек, мҰна дене тҚрӘндегӘ рахҰмнҰқ діл +зӘ болүан жақбҰр, тек үана Рахман-Ұ РахимнӘқ ран мҚрилҰ үайби ңазҰнасҰнда жасаладҰ жіне жауҰп жатңанда

وَهُوَ الَّذ۪ى يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنْشُرُ رَحْمَتَهُ

аÇтҰн к+зге к+рӘнетӘндей бейнеде тіпсӘрлейдӘ.

СосҰн к+ктӘқ жасҰн дауҰсҰн тҰқдайдҰ, з бейшай жарңҰлҰна ңарайдҰ. Үараса ол екӘ үажап аспан ң&бҰлҰсҰ толҰң тҚрде وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِه۪ жіне يَكَادُ سَنَا بَرْقِه۪ يَذْهَبُ بِالْاَبْصَارِ аÇттарҰн заттҰң т&рүҰдан тіпсӘрлеп үана ңоймат естӘмен ңатар жақбҰр жауатҰнҰн хабарлап м&ңтаждарүа сҚйӘншӘлейдӘ.

Иі, жоңтан жіне кенеттен тақүажайҰп тҚрде кҚннӘқ кҚркӘреген дауҰсҰ аспандҰ с+йлеткендей жіне жап-жарҰң н&рҰмен ңарақүҰ кеқӘстӘктӘ жарҰңтандҰрадҰ. Жіне таудай, Қлкен маңтадалса деаң, ӘшӘ тола ңар мен су, б&ршаң болүан б&лттардҰ шоң тҚскендей т&тандҰрҰп жӘбередӘ де осҰндай хикметке толҰ, үажап жаүдайҰмен жердегӘ басҰ салбҰрап жҚрген бейңам адамдардҰқ басҰн тоңпаңпен

— 116 —

&рүандай бҰлай дейдӘ: «К+тер бастҰ! ЯзӘн танҰст нірсе келетӘн Әскер ірӘ ң&дӘретӘ шексӘз ЖаббардҰқ тақүажайҰп ӘстерӘне ңара! СенӘ сандалтҰп бос ңоймаүанҰ секӘлдӘ б&л ң&бҰлҰстар да +з бетӘнше босңа болҰп жатңан жоң. ОлардҰқ ірңайсҰсҰ к+птеген хикметке толҰ мдай діатңарҰп зҰр жҚгӘруде. ОлардҰ МҚдіббир-Ә Хаким белгӘлӘ бӘр маңсатңа ж&мсап, ңҰзмет еткӘзӘп отҰр!» деп ескерту жасайдҰ.

{(Ескерту): БӘрӘншӘ маңамдҰқ бардалүан тіухидтӘқ отҰз Қш міртебесӘне бӘршама тҚсӘнӘктеме жасамаң боп оңталҰп едӘм, жаүдайҰм к+термей тек ңҰсңаша айүаңтарҰн жіне меалҰнҰқ аудармасҰн ж&ран-Ұтура келдӘ. Рисалей-Н&рдҰқ отҰз тӘптӘ жҚз рисалелерӘнде осҰ отҰз Қш міртебе дійектӘ тҚрде, сан-алуан бейнеде жеке-жеке баÇндалүандҰңтан жан-жаңтҰ баÇерӘп, соларүа сӘлтеп отҰрмҰз.}

СонҰмен, ілгӘ ҰнталҰ жолаушҰ аспаннан манаүҰ айтҰлүан б&лттҰқ баүҰндҰрҰлуҰ, желдӘқ айдалуҰ, жақбҰрдҰқ жаудҰрҰлуҰ, аспан ң&бҰлҰстарҰнҰқ реттелуӘ секӘлдӘ маүҰналаِ وَ كмтитҰн аңиңаттҰқ жарңҰн ірӘ керемет шіҒідат-куілӘгӘн +з ң&лаүҰмен естӘп, к+зӘмен к+рдӘ де:"ЮмінтҚ билліҒ"ю(АллаҒңа иман келтӘрдӘм)>дедӘ. БӘрӘншӘ маңамнҰқ екӘншӘ міртебесӘнде айтҰлүан мҰна с+з осҰ ж кезденҰқ аспанүа ңатҰстҰ к+ргендерӘн бӘлдӘредӘ:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ الْجَوُّ بِجَم۪يعِ مَا ف۪يهِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَ
БӘ۪يقَةِ التَّسْخ۪يرِ وَ التَّصْر۪يفِ وَ التَّنْز۪يلِ وَ التَّدْب۪يرِ الْوَاسِعَةِ الْمُكَمَّلَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ
ЕндӘ, ілгӘ пӘкӘрӘмен саÇхат етӘп жҚрген ойшҰл жолаушҰүа жер шарҰ хал тӘлӘмен Çүни +зӘнӘқ جُودِهн бҰлай дейдӘ:

«Аспанда, үарҰшта, ауа ілемӘнде не Әстеп жҚрсӘқ? БерӘ кел! Өздеп жҚргенӘқдӘ мен тауҰп берейӘн. Сен менӘқ атңарүан мӘндеттерӘме ңара, мендегӘ жазҰлүан параңтардҰ оңҰ!»

С+зӘн тҰқдап назарҰн са Һазизраса: Жер шарҰ тартҰлҰс кҚшӘне тіуелдӘ тҚрде шҰр айналадҰ. ОнҰқ екӘ тҚрлӘ ірекетӘ бар. ОсҰлайша кҚн мен тҚннӘқ, жҰл он екӘ айдҰқ ауҰсҰна себеп болатҰн шеқбердӘ ÇүнандарҰмахшар алақҰнҰқ шекарасҰн сҰзҰп жҚр. Ол, жҚз мҰқ тҚрлӘ тӘрӘ жандардҰқ барлҰң ризҰң-несӘбелерӘн арңалап үарҰш теқӘзӘнде тепе-теқдӘгӘн саңтай отҰрҰп, жҚйелӘ тҚрде жҚзӘп, КҚндӘ айналҰп саÇхаттап жҚрген алҰп секӘлдүҰнҰштҰ Раббани кеме тірӘздӘ.

ЕндӘ, ол параңтарҰн аша бастайдҰ. Үараса, ірбӘр бетӘ мҰқдаүан аÇттармен РаббҰсҰн танҰстҰрадҰ. БарлҰүҰн тҚгел оңуүа уаңҰт

— 117 —

таба алмаүандҰңтан бӘр үана параүҰ саналатҰн тӘршӘлӘнан парӘнӘқ к+ктемдегӘ жаратҰлуҰна, тӘршӘлӘк етӘп +зара ҚйлесӘмдӘ басңарҰлуҰна назар аудардҰ. Үараса, жҚз мҰқдаүан тҚрдӘқ сансҰз т&лүаларҰнҰқ бейне, пӘшӘндерӘ ңарапайҰм бӘр заттҰқ ӘшӘнен +те керемет тҚрде рет-еке айн ашҰлудҰ жіне +те рахҰммен +сӘп-+нуде. КейбӘр +сӘмдӘктердӘқ дінектерӘ үажайҰп тҚрде ңанат бӘтӘп &шу арңҰлҰ ір тарапңа т&ңҰмҰн жаÇдҰ. БірӘ +те жҚйелӘ тҚрде басңарҰлҰп, +те мейрӘмдӘ ңамңорлҰң жасалҰп, асҰралҰп, сан-алуан, нңтауүарлӘ тіттӘ де дімдӘ ризҰңтармен ңамтамасҰз етӘлуде. Ол ризҰңтар жоңтан, ң&п-ң&рүаң топҰраңтан сондай-аң, +зара +те &ңсас, айҰрмашҰлүҰ +те аз, сҚйек се&лүалҰт&ңҰм, тамҰрлар мен дін-дінектерден жіне су тамшҰларҰнан жасаладҰ.

ЮрбӘр к+ктем, алҰп вагон секӘлдӘ үайҰп ңазҰнасҰнан жҚз мҰқ тҚрлӘ ризҰң, несӘбелер тиелӘпйтпесел жан-жануарларүа жӘберӘледӘ. ЮсӘресе, ондай ризҰң салҰнүан ңапңа &ңсас кӘшкене т+лдер мен нірестелерге арналүан, аналарҰнҰқ мейрӘм толҰ кеудесӘне орналасңан, шекердей тіттӘ сҚт торсҰҰстҰқ жарату асңан мейрӘмдӘлӘк пен ңамңорлҰңтҰ, шексӘз даналҰң пен хикметтӘ к+рсетедӘ. Юрине, б&л Рахман-Ұ РахимнӘқ аса ңамңор, тірбиешӘ екенӘн, б&л онҰқ жарҰлңауҰ мен радҰ тҚрқ бӘр үана сіулесӘ.

СонҰмен, осҰ тӘрӘ к+ктем параүҰ &лҰ махшардҰқ жҚз мҰқ ҚлгӘмҰсалдарҰн к+рсету арңҰлҰ:

فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوарҰм!>ى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ
аÇтҰн заттҰң т&рүҰдан жарңҰн тҚрде тіпсӘрлейдӘ. АÇт болса ол да осҰ параңтҰқ маүҰналарҰн үажап тҚрде жеткӘзедӘ. ЮлгӘ жолаушҰ жер шарҰнҰқ осҰлайша +зӘндӘк параңтарҰмен жаппай, алҰп тҚрде,+мӘр буатпен ‌‌لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَ дейтӘнӘн тҚсӘндӘ.

МӘне, ілгӘ жолаушҰ жер шарҰнҰқ жиҰрмадан астам алҰп параңтарҰнҰқ бӘр үана параүҰнҰқ жиҰрма б+лӘгӘнен бӘр үана б+лӘгӘнӘқ ңҰсңаша куілӘгӘн к+рдӘ. ОсҰ жіне басңа да параң пен б+лӘкн м&үжқ куілӘктерӘн ңамтитҰн жіне сол к+ргендерӘн мегзейтӘн БӘрӘншӘ маңамнҰқ ҚшӘншӘ міртебесӘнде бҰлай делӘнген екен болатҰн:

— 118 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه МӘнَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِهِ الْاَرْضُ بِجَم۪يعِ مَا ف۪يهَا وَ مَا عَلَيْهَا بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اَ مِنَةِ حَق۪يقَةِ التَّسْخ۪يرِ وَ التَّدْب۪يرِ وَ التَّرْبِيَةِ وَ الْفَتَّاحِيَّةِ وَ تَوْز۪يعِ الْبُذُورِ وَ الْمُحَافَظَةِ وَ الْاِدَارَةِ وَ الе айнаشَةِ لِجَم۪يعِ ذَوِى الْحَيَاةِ وَ الرَّحْمَانِيَّةِ وَ الرَّح۪يمِيَّةِ الْعَامَّةِ الشَّامِلَةِ الْمُكَمَّلَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ
СосҰн, ілгӘ ойшҰл жолаушҰ жердӘқ ірбӘр опҰраңн оңҰүан сайҰн баңҰтңа б+лейтӘн иманҰ ңуаттанҰп жіне рухани дамудҰқ бӘрден бӘр себебӘ"маүрифатҰ">артҰп сондай-аң, кемелдӘк атаулҰнҰқ негӘзӘ, &йҰтңҰсҰ болҰп табҰлатҰн АллаҒңа иِ تَظَиңатҰ бҚршӘк жарҰп, ашҰла бастадҰ да маүҰнауи к+птеген зауҰң пен ліззат берген сайҰн онҰқ ңҰзҰүушҰлҰүҰ одан ірӘ оÇндҰ. Ол, к+к, аспан мен жердӘқ керемет ірӘ наңтҰ дірӘтӘлӘк тҰқдаса هَلْ مِنْ مَز۪يدٍ Çүни"таүҰ да бар ма екен?">деп т&рүанда теқӘздер мен дариÇ, +зендердӘқ тартҰмдҰ тҚрде ңҰзу ң&лшҰлҰң зӘкӘрлерӘн, олазҰншҰ &қлҰ сазүа &ңсас ң&лаңңа жаүҰмдҰ сарңҰраүан дауҰсҰн естидӘ. Олар хал тӘлдерӘмен Çки Қн шҰүарҰп бҰлай дедӘ:"БӘзге де ңара! БӘздӘ де оңҰ!">Ол ңарап едӘ, к+ргенӘ:

ТӘршӘлӘкке толҰ жіне ірдайҰм шайңандаүҰ +гӘлуӘ жіне айналасҰн шайҰп кетуӘ немесе жерге сӘқӘп жоң болҰп кетуӘ ібден мҚмкӘн теқӘздер, жер жҚзӘн ңамтҰп жатҰр. Жер шарҰмен бӘрге +те жҰлдам тҚрде бӘр жҰлда жиҰрма бес мҰқ жҰлдҰң ңашҰңтҰңтҰ шҰр айналҰп жҚрсе ділемӘн т+гӘлмейдӘ Ç шашҰлҰп кетпейдӘ, тоүҰсҰп жатңан ң&мтопҰраңтҰ жуҰп-шайҰп аүҰзҰп кетпейдӘ. Демек, ң&дӘретӘ кҚштӘ, &лҰ бӘреудӘқ імӘрӘмен, онҰқ кҚш-ңуатҰмен орнҰүҰп т&р, ірӘ белгӘлӘ баүҰтта м+лшерӘ саңталҰп ірекет етедӘ.

ЕндӘ, ол теқӘздӘқ ӘшӘнеَٓاءَلп ңарайдҰ. Үараса, керемет ісем, к+здӘқ жауҰн алатҰндай жауҒар тастарүа толҰ. Одан басңа ӘшӘнде +мӘр сҚретӘн мҰқдаүан тҚрлӘ тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ ңоректенуӘ мен басңарҰлуҰ сондай-аң к+беŞӘ мен +луӘ жҚйелӘ тҚрде жҚзе асдҰ. ЖоҰнҰмен де ңарапайҰм ң&м мен ащҰ судан ризҰң, несӘбелерӘнӘқ кереметтӘгӘ сонша б&л оңиүа анҰң тҚрде Үадир-Ұ ЗҚлжілал, Рахим-Ұ ЗҚлжімал АллаҒтҰқ басңаруҰ, СонҰқ асҰрап жатңанҰ к+рӘнӘп т&р.
— 119 —

СосҰн, ілгӘ жолаушҰ +зендерге на м&қайдарадҰ. Үараса, олардҰқ пайдасҰ мен атңарар мӘндеттерӘ жіне кӘрӘс-шҰүҰстарҰ +те хикметпен, мейрӘмдӘ тҚрде жҚзеге асатҰнҰ сонша, бҚкӘл к+л мен б&лаңтар, сарңҰрамалар мен Қлкен +зендер Рахман-Ұ ан туҰал-Ә уіл Икрам АллаҒтҰқ раңҰм ңазҰнасҰнан бастау алҰп, аүҰп жатңанҰ анҰң тҚрде байңаладҰ. ТӘптӘ, керемет жинаңҰ ірӘ үажайҰп аүатҰнҰ сонша "Т+рт +зеннӘқ бастауҰ ж&маңта!" деген риуаÇт бар. çүни, олар сҰртңҰ себептлай детҰс, +те үажап болүандҰңтан маүҰнауи жіннаттҰқ ңазҰнасҰнан алҰнҰп, тек үайби ірӘ таусҰлмайтҰн б&лаңтҰқ н&рҰнан аүҰп жатҰр деген маүҰнада айтҰлүан.

МҰсалҰ, МҰсҰрдҰқ ш+лейт, сахарасҰн жер жіннатҰна айналдҰрүан мҚбірак НӘл +зенӘадҰ.

стӘк тарапҰндаүҰ «Жібіл-Ә Үамар» деп аталатҰн бӘр таудан шҰүҰп, шаүҰн бӘр теқӘз сҰңҰлдҰ таусҰлмай тҰнбастан аүҰп жатҰр. АлтҰ айда аңңан с, ңҰзуу ңҰлҰп жинаса жіне м&зүа айналса ілгӘ таудан ілдеңайда Қлкен болҰп асҰп кетер едӘ. Алайда, таудан оүан арналүан жер мен су ңоймасҰ +те аз Çүни алтҰдан бӘр б+лӘгӘн де ң&рамайдҰ. Ал, орнҰн толтҰратҰн жауҰн-шашҰн болса ілгӘ ауа-райҰ ҰстҰң жерде жіне рек боладҰ жіне ң&рүап т&ратҰн топҰраүҰ да жауүан жақбҰрдҰ тез сӘқӘрӘп алатҰндҰңтан +те аз жиналатҰн жауҰн ілбетте, ондай кеқ к+лемдӘ тепе-теқдӘгӘн саңтай алмасҰ хаң. СондҰңтан, ілгӘ МҚбірак анҰ таенӘ ідеттен тҰс үайби ж&маңтан бастау аладҰ деген риуаÇт +те тамаша ірӘ тереқ маүҰналҰ аңиңат.

СонҰмен, жолаушҰ теқӘз бен +зендердӘқ те&ңсат иңаттарҰнҰқ жіне куілӘктерӘнӘқ мҰқнан бӘреуӘн үана к+ре алдҰ. БарлҰүҰ ж&мҰлҰп теқӘздей зор ңуатпен ‌‌لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَ дейтӘнӘн жінббани куілӘктерӘне теқӘздегӘ бҚкӘл жіндӘктер санҰнша куігерлер бар екенӘн ақүардҰ. ТеқӘздер мен +зендердӘқ жаппай куілӘктерӘн бӘлдӘру маүҰнасҰнда бӘрӘншӘ маңамнҰқ т+ртӘншӘ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:
لَاйҰндалَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ جَم۪يعُ الْبِحَارِ وَ الْاَنْهَارِ بِجَم۪يعِ م التَّهَا بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ التَّسْخ۪يرِ وَ الْمُحَافَظَةِ وَ الْاِدِّخَارِ وَ الْاِدَارَةِ الْوَاسِعَةِ الْمُنْتَظَمَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ
— 120 —

ЕндӘ, ілгӘ пӘкӘрӘмен саÇхат етӘпмай жін жолаушҰнҰ таулар мен сахаралар шаңҰрҰп: "БӘздӘқ де параңтарҰмҰздҰ оңҰ!" - дейдӘ. Үараса, таулардҰқ кҚлли Çүни жалпҰүа ортаң ңҰзметтерӘ мен атңарар мӘндеттерӘ тақүаларлҰң орасан ірӘ хикметке толҰ зор. Міселен, АллаҒтҰқ імӘрӘмен тлулҰң,Ұқ жерден дҚмпӘп шҰүуҰ жіне жер астҰ ң&бҰлҰстардҰқ салдарҰнан пайда болатҰн ңҰсҰмдҰ, ашу-ҰзасҰн шҰүарҰп жӘберӘп тҰнҰшталдҰруҰ сондай-аң, жанар таулардҰқ атңҰлаутҚйӘсежесӘнде тҰнҰс алҰп осҰлайша ңауӘптӘ сӘлкӘнӘстерден, зиÇндҰ зӘлзіладан ң&тҰлҰп т&рүҰндарҰнҰқ мазасҰн алмай жер +зӘнӘқ шҰр айналу мӘндетӘн толҰң атңаруҰ керемет ң&бҰлҰс.

Демеба алмелердӘ ауҰп кетпей тепе-теқдӘгӘн саңтау маңсатҰнда ҚстӘне тӘректер орнатҰлатҰнҰ секӘлдӘ, таулар да жер аттҰ кемеге осҰндай ңазҰнаүа толҰ тӘректер ңҰзметӘн атңаратҰнҰн Ү аспан М&үжиз-ул БаÇн

وَ الْجِبَالَ اَوْتَادًا ٭ وَاَلْقَيْنَا ف۪يهَا رَوَاسِىَ ٭ وَالْجِبَالَ اَرْسٰيهَا

деген аÇттарҰмен б&йҰрадҰ.

ЮрӘ, таулардҰқ ӘшӘ тӘрӘ жандарүа ңажеттӘ сан-алуан заттарүа, пайдалҰ кендерге, минералдабҰлүаарүа, зат ңоймаларүа, дірӘдірмектерге, шикӘ заттарүа толҰ. «Б&лар аса хикметпен алдҰн ала &йҰмдастҰрҰлҰп, м&ңиÇт жҚйелӘ тҚрде жиналҰп ңойҰлүан. Юлбетте, олар ң&дӘретӘ шексӘз ҮадирдӘқ, хикметӘне шек жоң ХакимнӘқ артулаларҰ, ңойма-байлҰңтарҰ жіне ңҰзметкерлерӘ екенӘн ділелдейдӘ» деп тҚсӘндӘ.

Иі, таулар мен сахаралардҰқ атңарар асңардай алҰп мӘндеттерӘ пен хикметтерӘ шексӘз. ОсҰ аталүан екӘ мӘндетӘнен басңа да хикметтерӘнехҰмҰметҰрҰп таулар мен сахаралардҰқ барлҰң хикметтерӘн бӘр тӘл ретӘнде ісӘресе, ңажеттӘ заттардҰ саңтайтҰн ңойма болуҰ жаүҰмен куілӘк етӘп хал тӘлдерӘмен айтңан ‌‌لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَю(лі иліҒрҰнан Ғу)>тіухид с+зӘ +те ңуаттҰ екенӘн, ңуаттҰлҰүҰ мен берӘктӘгӘ таудай, ал ауңҰмдҰлҰүҰ сахаранҰқ кеқдӘгӘндей алҰп екенӘн к+рдӘ де:"Юмінту БилліҒ">дедӘ.

МӘне, осҰ маүҰнанҰ бӘлдӘрмек маңсатҰнда бӘрӘншӘ маңамнҰқ беулҰ німіртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

— 121 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ جَم۪يعُ الْجِبَالِ وَ الصَّحَارٰىша, де۪يعِ مَا ف۪يهَا وَ مَا عَلَيْهَا بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ الْاِدِّخَارِ وَ الْاِدَارَةِ وَ نَشْرِ الْبُذُورِ وَ الْمُحَافَظَةِ وَҰлҰ шаدْب۪يرِ الْاِحْتِيَاطِيَّةِ الرَّبَّانِيَّةِ الْوَاسِعَةِ الْعَامَّةِ الْمُنْتَظَمَةِ الْمُكَمَّلَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ

СосҰн, ілгӘ жолаушҰ тауда, сахарада ойша кезӘп жҚргенде оүан аүаштзардап +сӘмдӘктер ілемӘ ашҰлҰп Әшке кӘруге шаңҰрдҰ. «КелӘқӘз, бӘздӘқ ауҰлдҰ да аралап, жазуларҰмҰздҰ да оңҰқҰз!» дедӘ. Ол да Әшке енӘп ңарап едксӘз ңОлар +те керемет ірӘ к+з тартар с&лу «тіухид", "тіхлил» міжӘлӘсӘн жасап, +зара зӘкӘр мен шҚкӘр алңасҰн ң&рүандай. ЯсӘмдӘк пен аүаштардҰқ барл табҰллерӘ жиналҰп бӘр ауҰздан: «Лі иліҒі илліллаҒ» дейтӘн халде. ЯйткенӘ, жемӘс аүаштарҰ мен +сӘмдӘктер жаппай +лшемдӘ жапҰраңтарҰнҰқ тӘлдерӘмен сондай-аң, ідемӘ де к+ркем, &йңасҰмдҰ гҚл шешектерӘнӘқ с+здерӘмен жіне тіртӘптӘ деген на, шешен жемӘстерӘнӘқ кілималарҰмен, барлҰүҰ бӘрге РаббҰсҰн "тісбих" ңҰлҰп куілӘк етедӘ жіне «Лі иліҒі илліҒу» дейдӘ. М&нҰ ділелдеп растайтҰн Қш кҚлеген ңҰп аңиңат бар екенӘн к+рдӘ.

БӘрӘншӘсӘ: ОлардҰқ ірңайсҰсҰнда +те анҰң тҚрде ідейӘлеп жасалатҰн «нҰүметке б+леу", "сҰйлҰң беру", "ерӘктӘ тҚрде жарҰлңау" жіне "+зӘнң&пиÇ здар ету» маүҰнасҰ мен аңиңатҰ байңаладҰ. СонҰмен ңатар б&л маүҰна барлҰүҰнда жаппай кҚннӘқ сіулесӘндей жарңҰн тҚрде к+рӘнедӘ.

ЕкӘншӘсӘ: КездейсоңтҰң істе мҚмкӘн емес, ідейӘлӘ есӘне хикметпен жасалүан +згешелӘк, бӘр-бӘрӘнен айҰрмашҰлҰң жіне ерӘкпен үана болатҰн мейрӘмге толҰ ідемӘлеу, суреттеу маүҰнасҰ жіне аңиңатҰ ілг сабаүӘз тҚрлерде жіне жеке-жеке т&лүаларҰнда ап-анҰң к+рӘнедӘ. Б&л ірине, бӘр Сани-Ұ ХакимнӘқ ӘсӘ, онҰқ наңҰшҰ екенӘ белгӘлӘ.

шӘншӘсӘ:>ЮлгӘ сансҰз жаратҰлҰстҰқ жҚз мҰқдаүан тҚрлӘ, саналуан бейнедегӘ, шексӘз пӘшӘндегӘ суреттерӘнӘқ +те тіртӘптӘ َارِ رемдӘ ірӘ с&лу тҚрде шектеулӘ де санаулҰ ірӘ +зара теқ жіне ңарапайҰм да жансҰз, бӘр-бӘрӘнен айнҰмайтҰн немесе азүана айҰрмасҰ бар, тҰм шатасҰп жататҰн дін-дінектердеан шекүҰ екӘ жҚз мҰқ тҚрдӘқ бӘрбӘрӘнен +згеше, реттӘ де б+лек ірӘ +лшемдӘ де тӘрӘ ірӘ хикметтӘ де еш ңатесӘз тҚрде барлҰүҰнҰқ жеке-жеке сурет-пӘшӘндерӘнӘқ ашҰлуҰ тақүажайҰп аңиңат. Б&л аспандаүҰ КҚннен де жарңҰн аңиңат. Жіне
— 122 —
б&л аңиңмдҰ шеілелдейтӘн к+ктемде ңанша гҚл, ңанша жемӘс жіне жапҰраң болса тӘптӘ болмҰс ңанша болса сонша куігерлер, ділелдер бар екенӘн бӘлдӘ. اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى نِعْمَةِ الْا۪يمَانِ"ЮлхамдулилліҒ">дедӘ.

МӘне, осҰ аталүан аңиңаттаңа ие куілӘктердӘ бӘлдӘрмек маүҰнасҰнда бӘрӘншӘ маңамнҰқ алтҰншҰ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ ҰрүҰсҰى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِجْمَاعُ جَم۪يعِ اَنْوَاعِ الْاَشْجَارِ وَ النَّبَاتَاتِ الْمُسَبِّحَاتِ النَّاطِقَاتِ بِكَلِمَاллаҒңаْرَاقِهَا الْمَوْزُونَاتِ الْفَص۪يحَاتِ وَ اَزْهَارِهَا الْمُزَيَّنَاتِ الْجَز۪يلَاتِ وَ اَثْمَارِهَا الْمُنْتَظَمَاتِ الْبَل۪يغَاتِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ &йҰлҰпَةِ الْاِنْعَامِ وَ الْاِكْرَامِ وَ الْاِحْسَانِ بِقَصْدٍ وَ رَحْمَةٍ وَ حَق۪يقَةِ التَّمْي۪يزِ وَ التَّزْي۪ينِ وَ التَّصْو۪يرِ بِاِرَادَةٍ وَ حِكْمَةٍ مَ ңҰзмеْعِيَّةِ دَلَالَةِ حَق۪يقَةِ فَتْحِ جَم۪يعِ صُوَرِهَا الْمَوْزُونَاتِ الْمُزَيَّنَاتِ الْمُتَبَايِنَةِ الْمُتَنَوِّعَةِ الْغَيْرِ الْمَحْدُودَةِ مِنْ نُوَاتَاتٍ وَ حَبَّاتٍ مُتَمَاثِلк+шӘрӘتَشَابِهَةٍ مَحْصُورَةٍ مَعْدُودَةٍ

СосҰн, пӘкӘрӘмен саÇхат ңҰлҰп жҚрген ілгӘ Әздемпаз жіне жетӘлген сайҰн зауңҰ мен ҰнтасҰ артңан манаүҰ жолаушҰ, к+ктем баубаңшасҰнан к+ктемдей Қлкен маүрифат, Иман шоң гҚлӘн алҰп кҰ ңабҰтңанда онҰқ аңиңатшҰл аңҰлҰна, маүрифатңа ң&штар пӘкӘрӘне хайуанат жіне ң&стар ілемӘнӘқ есӘгӘ ашҰлдҰ. ОнҰ ңиңулаүан жҚз мҰқ тҚрлӘ дауҰспен, сан-алуан тӘлдерӘмен Әшке енуӘн +тӘнӘп, "т+рлетӘқӘз!" дедӘ. Ол да Әшке кӘрӘп сондаүҰ к+Ұ озат

БҚкӘл хайуанат пен ң&стардҰқ барлҰң тҚрӘ мен топтарҰ ж&мҰла +зӘндӘк дҰбҰстарҰмен немесе хал тӘлдерӘмен: ‌‌لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَ деп жер жҚзӘн бӘр зӘкӘрханаүа, &лҰ бӘр"тіхлил">[(Тіхлил): - Лі иліҒі иллалРисалезӘн ңайта-ңайта зӘкӘр ету.] міжӘлӘсӘне айналдҰрҰп жӘбергендей ірңайсҰсҰ Раббани"ңасида-+леқ">[(Үасида): - бӘреудӘ маңтап-мадаңтап жазҰлатҰн +леқ.] немесе іртҰлҰп Қбхани"кілимі",>маүҰнасҰ мол жекежеке Рахмани ірӘп Әспеттес +з ЖаратушҰсҰн сипаттап"хамд">пен мадаң айтҰп жатңан жаүдайда к+рӘндӘ. Ү&ддҰ ілгӘ х жатҰрар мен ң&стардҰқ сезӘм мҚшелерӘ, аүзаларҰ, ң&рал-жабдҰңтарҰ +зара &йңас ірӘ ҚйлесӘмдӘ"кілимілар",>+те реттӘ де керемет жазҰлүан с+здер секӘлдӘ. Олар осҰлайша"Халлаң"ю(керемет кҚштӘ жарату сҰнаңіззаңю(барлҰүҰна ризҰң берушӘ)>ЖаратушҰсҰна шҚкӘр етӘп, онҰқУахданиетӘнею(жалүҰз, дара)>шіҒідат етуде. М&нҰ б&лтартпас тҚрде ділелдейтӘн Қш ӘрӘ ірӘ ауңҰмдалҰ Отң бар.
— 123 —

БӘрӘншӘсӘ: ЕшбӘр т&рүҰдан кездейсоңтҰңңа, соңҰр ңуатңа жіне меқӘреу табиүатңа тапсҰруүа келмейтӘн, жоңтан бар ңҰлу, хикметпен, шебҰройҰрде ідейӘлеп, тақүажайҰп бейнеде бӘле т&ра жарату, сондайаң, жиҰрма жаүҰмен ӘлӘм мен хикметтӘ, "ираденӘ" (ңалау-ерӘк) к+рсететӘн "рух беп ніп"тӘрӘлту" аңиңатҰ. Б&л аңиңат ілемде ңанша тӘрӘ жан болса сонша куігерӘ, растаушҰсҰ бар б&лтартпас айүаң ретӘнде Зат-Ұ Хаи-Ұ ҮаŞмнҰқ с+зсӘз бар екенӘне, онҰқ жетӘ сипатҰна жіне жалүҰз екенӘне куілӘк етедӘ.

ЕкӘншӘсӘ: ЮлгӘ сансҰз жаратҰлҰс бӘуанүа нен кескӘндерӘ іртҚрлӘ, пӘшӘндерӘ сан-алуан, салмаң м+лшерӘ тҚрлӘ-тҚрлӘ, тҚр ерекшелӘктерӘ тіртӘп жаүҰнан +зара +згешеленген жіне бірӘ ішекейлене суреттелген ңалҰпта. МӘнергӘле ңуаттҰ да алҰп аңиңат. Б&л Үадир-Ұ КҚлли Шей уі Алим-Ұ КҚлли Шей АллаҒтан басңа ешбӘр себеп м&ндай жан-жаңтҰ тақүажайҰп хикметке толҰ ауңҰмдҰ Әске істе араласа алмайтҰнҰн, ешбӘр т&рүҰдан ісер ете алмайтҰнҰн, мҚлдем мҚмкӘн еместӘг - дедсетедӘ.

шӘншӘсӘ:>Язара теқ жіне бӘр-бӘрӘнен айнҰмайтҰн немесе азүана айҰрмасҰ бар, +те &ңсас шектеулӘ де мілӘм ж&мҰртңалардан, ж&мҰртңйталаурдан, сондай-аң "нҚтфі" деп аталатҰн аталҰң су тамшҰларҰнан ілгӘ шексӘз жануарлардҰқ сан-алуан бейнеде жіне ірбӘрӘн хикметке толҰ м&үжиза ңҰлҰп керемет суреттерӘн +те реттӘ ірӘ теқ жаүдайдлмҰс, ңатесӘз толҰң тҚрде ашу, б&л сондай жарңҰн аңиңат, м&нҰ ңанша хайуандар болса сонша ділел ретӘнде онҰ растап, бекӘте тҚседӘ ірӘ н&рландҰрлда ек СонҰмен аталүан Қш аңиңат бӘрӘгӘп, хайуандардҰқ барлҰң тҚрӘ ж&мҰла: ‌‌لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَю(Лі иліҒі илліллаҒ)>деп шіҒідат келтӘретӘнӘн, ЖаратңаннҰқ бӘрлӘгӘне куілӘк ететӘнӘн, бейне бӘр жер шарҰ Оүан дам секӘлдӘ +зӘне лайҰң зор даусҰмен ‌‌لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَю(Лі иліҒі илліллаҒ)>деп, онҰсҰн аспан т&рүҰндарҰна естӘртӘп т&ратҰнҰн к+қӘлге тоңҰп тҚйдӘ де ңанаүаттанарлҰң жаңсҰ бӘр дз киеллдҰ. БӘрӘншӘ маңамнҰқ жетӘншӘ міртебесӘнде осҰ аталүан аңиңаттардҰ бӘлдӘру маңсатҰнда бҰлай делӘнген болатҰн:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ п жараى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِتِّفَاقُ جَم۪يعِ اَنْوَاعِ الْحَيَوَانَاتِ وَ الطُّيُورِ الْحَامِدَاتِ الشَّاهِدَاتِ بِكَلِمَاتِ حَوَاسِّهَا وَ قُوَاهَا وَ حِسِّيَّاتِهَا وَ لَطَائِفِهَا الْمَوْزُونَاتِ الْمُет Иесمَاتِ الْفَص۪يحَاتِ وَ بِكَلِمَاتِ جِهَازَاتِهَا وَ جَوَارِحِهَا وَ اَعْضَائِهَا وَاٰلَاتِهَا الْمُكَمَّلَةِ الْبَل۪يغَاتِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ الْا۪يجَادِ وَ الصُّنْعِ وَ الْاِبْدَاعِ بِالْاِرَادَةِ وَ حَق۪يقَةِ التَّمْстап сوَ التَّزْي۪ينِ بِالْقَصْدِ وَ حَق۪يقَةِ التَّقْد۪يرِ وَ التَّصْو۪يرِ بِالْحِكْمَةِ مَعَ
— 124 —
قَطْعِيَّةِ دَلَالَةِ حَق۪يقَةِ فَتْحِ جَم۪يعِ صُوَرِهَا الْم, бастَمَةِ الْمُتَخَالِفَةِ الْمُتَنَوِّعَةِ الْغَيْرِ الْمَحْصُورَةِ مِنْ بَيْضَاتٍ وَ قَطَرَاتٍ مُتَمَاثِلَةٍ مُتَشَابِهَةٍ مَحْصُورَةٍ مَحْدُودَةٍ

СосҰн, ілгӘ ойшҰл жолаушҰ МаүсҰздарллаҒтҰқ толҰп жатңан міртебелерӘнен +тӘп, ірӘ ңарай даму ҚшӘн жіне шексӘз зауҰң пен н&рларҰна тереқ шомуҰ ҚшӘн адамзат ілемӘне енгӘсӘ келдӘ. Сол кезде онҰ інбиÇлар шаңҰрдҰ, ол Әшке енӘп, к+ргенӘ:

АдамзаттҰқ еқ н&рлҰтӘндӘкмӘлдерӘ саналатҰн кҚллӘ пайүамбарлар (үалійҒиссалам) бӘр ауҰздан жаппай: ‌‌لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَю(Лі иліҒі илліллаҒ)>деп зӘкӘр салҰп жатңанҰн жіне жарңҰн ірӘ расталүан сансҰз м&үжизаларҰнҰқ ңуатҰмен "тіули,"ж даулап, алүа тартуда жіне адамзаттҰ хайуандҰң деқгейӘнен перӘште дірежесӘне к+теру ҚшӘн олардҰ АллаҒңа иман етуге шаңҰрҰп дірӘс берӘп жатңанҰн к+рдӘ. Ол да осҰ н&рлҰ медреседе тӘзе бҚгӘп дірӘске ңатқ орнҰ Үараса, мішҒҚр адамдардҰқ еқ абҰройлҰ да атаңтҰсҰ болүан манаүҰ &зтаздардҰқ ірңайсҰсҰ ілемдердӘқ ИесӘ тарапҰнан берӘлетӘн жіне ңабҰл бол"хаңң ділел болҰп табҰлатҰн м&үжизалар к+рсеткен. СонҰқ саÇсҰнда айтңан хабарларҰна сенӘм пайда болҰп халҰң арасҰнан Қлкен жамаүат, бӘр топ кӘсӘ оларүа Қммет болҰп маң&лى مَوَ иман келтӘрген. ЕндӘ ол сол жҚз мҰқдаүан адал да ҰңҰластҰ жандардҰқ ж&мҰла ірӘ бӘр ауҰздан ңарар берӘп, бекӘткен аңиңат ңаншалҰңтҰ ңуаттҰ ірӘ шҚбісӘз, наңтҰ екенӘн ақүардҰ. Жіне осҰндай ңуаттҰ да шҰншҰл хабаршҰлардҰқ сансҰз м&үжизаларүа сҚйҰрдҰ аҰрҰп айтңан аңиңатҰн жоңңа шҰүарҰп сенбеген кіпӘрлер ңаттҰ ңателесӘп, ауҰр ңҰлмҰс жасап отҰрүандарҰн жіне соқҰнда міқгӘ азапңа лайҰң болатҰндҰүҰн тҚсӘндӘ. Ал оларүа сенӘп иман уазипргендер ңаншалҰңтҰ аңиңатшҰл, ж+нӘ тҚзу адамдар екендӘгӘн
— 125 —

бӘлдӘ. С+йтӘп, оүан ңасиеттӘ иманнҰқ таүҰ бӘр міртебесӘ ашҰлдҰ.

Иі, тарихта ЮнбиÇнҰ (үалійҒиссаламӘ жердҒ тарапҰнан Әс жҚзӘнде растау болҰп саналатҰн ңҰруар м&үжизалар болүанҰ рас. ОлардҰқ шҰншҰл екенӘн айүаңтайтҰн таүҰ бӘр нірсе, ңарсҰ д&шпандарҰ аспани апаттаبُ الْҰраүан. Сондай-аң, інбиÇнҰқ хаң екендерӘн растайтҰн жеке басҰнҰқ кемелдӘктерӘ, сондай-аң, аңиңатңа толҰ тілӘм-тірбиесӘ, тура екендерӘн к+рсететӘн мҰңтҰ имандарҰ жіне толҰң ҰңҰластарҰ, жанрҰ ңасӘктерӘ жіне ңолдарҰндаүҰ киелӘ кӘтап пен параңтарҰ жіне олардҰқ хаң, тура жолда екендерӘн к+рсететӘн таүҰ бӘр нірсе олардҰқ артҰнан ерӘп кемелденген, хаң пен аңиңатңа жеткен сансҰз шікӘрттерӘлҰмдҰң, м&нҰ есептемегеннӘқ +зӘнде олар +зара болҰмдҰ міселеге келгенде ж&мҰлҰп, бӘр ауҰздан бӘрӘн-бӘрӘ ңуаттап, ҰнтҰмаң танҰтуҰ жойңҰн ңуат, б&лтартпас айүаң болҰп тншӘсӘ;Ұ. Оүан дҚниеде ешбӘр кҚш ңарсҰ т+теп бере алмайдҰ. Ол туралҰ ешңандай кҚмін, кҚдӘк болмауҰ тиӘс. Иман шарттарҰнҰқ ӘшӘнде барлҰң Пайүамбарларүа (үалійҒиссалам) сенудӘқ болуҰ м&нҰқ артҰнда орасан зор ңуат жатңанҰнк+рсеттетӘнӘн ақүартадҰ. ОлардҰқ дірӘстерӘнен иман фейӘзӘн алдҰ. МӘне, осҰ жолаушҰнҰқ аталмҰш дірӘсӘн бӘлдӘру маүҰнасҰнда бӘрӘншӘ маңамнҰқ сегӘзӘншӘ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُни ңалوُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِجْمَاعُ جَم۪يعِ الْاَنْبِيَاءِ بِقُوَّةِ مُعْجِزَاتِهِمُ الْبَاهِرَةِ الْمُصَدِّقَةِ الْمُصَدَّقَةِ

СосҰн иманнҰқ ңуатҰмен аңиңаттҰқ тіттӘ зауҰңҰн алүан ілгӘ жолаушҰ-тіүа жӘбайүамбарлардҰқ (үалійҒиссалам) міжӘлӘсӘнен келе жатҰп ү&ламалардҰқ дірӘсханасҰна жолҰңтҰ. Олар үҰлҰми тҚрде, б&лтартпас ділелдерге сҚйенӘп інбиÇнҰқ (үалійҒиссалам) к+терген міселелерӘнӘқ хаң екенӘн ділелдеген. «АсфиÇ", "сҰддҰң» деп айуанаҰн олар, «мутібаххир", "мужтахид", "мухаңңиң» Çүни олар ӘлӘм дариÇсҰна тереқ бойлап, ідбен к+з жеткӘзген жандар. МӘне, ендӘ олар +здерӘнӘқ дірӘсханасҰна шаңҰрдҰ. ОнҰқ дірӘсханрифатурӘп, сондаүҰ к+ргенӘ:

МҰқдаүан зерек жіне жҚз мҰқдаүан талүампаз ірӘ жоүарҰ міртебелӘ зерттеушӘ үалҰм-ү&ламалар шҚбісӘз тереқ де кҚрделӘ зерттеудӘқ нітижесӘнде еқ бӘрӘншӘ АллаҒтҰқ с+зсӘз бӘ болүнӘ жіне ОнҰқ жалүҰздҰүҰ жайлҰ дійектӘ имани міселелердӘ к+терӘп, онҰ айүаңтап жатҰр.

— 126 —

Иі, іртҚрлӘ бейӘмдӘлӘкте, &станүан жолдарҰ да б+лек бола т&ра иманнҰқ шарттарҰ мен негӘздерӘне келгенде барлҰүҰ бӘр тоңтамүа келуӘ жіне салтаҰсҰнҰқ ңуаттҰ да наңтҰ айүаңтарүа сҚйенуӘ, б&л да +зӘндӘк бӘр айүаң. Оларүа ңарсҰ шҰүҰп дауласу ҚшӘн олардҰқ барлҰүҰ бас ңосңанда ортаүа шҰүатҰн зеректӘк пен ой-+рӘстерӘне теқ келерлӘк зеректӘк пен Қстем тҚсетӘн(Он се ңажет жіне кҚллӘ айүаңтарҰнан асҰп кететӘн бӘр айүаң керек. Юйтпесе, жоңңа шҰүарушҰлар тек +здерӘнӘқ надандҰүҰнан, сенбеуӘнен жіне ділелденбейтӘндӘ, ХасҰз нірсеге ңҰрсҰүҰп, к+зӘн тарс ж&му арңҰлҰ үана дауласа аладҰ. Ал, кҚндӘз к+зӘн ж&мүан адам тек +зӘне үана тҚн жасайдҰ.

Б&л саÇхатшҰ осҰ керемет ірӘ зіулӘм дір* * *>да ілгӘндей ңадӘрлӘ де үалҰм &стаздардҰқ шашңан н&рларҰ мҰқ жҰлдан астам уаңҰт жер шарҰнҰқ жартҰсҰн жарҰңтандҰрҰп келгенӘн бӘлдӘ. БойҰн рухадҰлҰң билеп, маүҰнауи ңуатҰ тасҰүанҰ сонша дҚниедегӘ бҚкӘл кіпӘрлер бӘрӘгӘп тиӘссе істе жолдан тайдҰра алмас едӘ. МӘне, бӘздӘқ жолаушҰмҰздҰқ осҰ дірӘсханадан а+зара абаүҰна ңҰсңа ишара ретӘнде бӘрӘншӘ маңамнҰқ тоүҰзҰншҰ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِتِّفَاقُ جَم۪يعِ الْاَصْفِيَاءِ بِقُوَّةِ بَرَاه۪ينِهِمُ الظَّاهِтҰн Ү&لْمُحَقَّقَةِ الْمُتَّفِقَةِ

СосҰн, иманҰ бҚршӘк ашҰп одан ірӘ ңуаттанүан сайҰн жіне "үҰлм-іл Çңин" дірежесӘнен «айн-іл Çңин» дірежесӘне к+терӘлгенде болатҰн н&р мен зауҰңңа ң&штар ілгӘ ойшҰл жолаушҰ медреседен келе жшӘлӘктансҰз кӘшкене зӘкӘрханаларүа жіне "завиÇлардҰқ" саÇсҰнда ауңҰмҰ кеқӘп, +рӘс алүан фійӘзге толҰ н&рлҰ да алҰп зӘкӘрханаүа, «иршадгахңа» Çүни тірбие орҰндарҰна ат басҰн б&рдҰ. Ол жерде М&хаммеди (с.а.у.) сара жолда жҚрген жіне Ахме ірбӘ.а.у.) миүраждҰ паналап аңиңатңа &мтҰлүан, хаңңа ңолҰ жеткен, "айнілÇңин" дірежесӘне к+терӘлген мҰқдаүан, миллиондаүан жоүарҰ міртебелӘ муршидтер, ӘрӘ т&лүа &стаздм болмҰ дергахтарҰна, мекен жайларҰна шаңҰрдҰ. КӘрӘп к+рӘп едӘ;

ЮлгӘ"іҒл-и кішф уі кірамат">&стаздар +здерӘнӘқ к+рӘпбӘлгендерӘне жіне кіраматтарҰна сҚйенӘп бӘр ауҰздан:ю(Лі иліҒі илліҒу)>деп"уахдеттӘ",АллаҒтنْ شَرжуб-Ұ вужудҰн">Çүни с+зсӘз бар ірӘ бӘреу екенӘн ілемге паш етӘп жар салҰп жатңанҰн сондайаң, КҚндӘ +з сіулесӘндегӘ жетӘ реқӘмен тану секӘлдӘ, жетпӘс реқӘмен
— 127 —

тӘптӘ, к+ркем есӘмдерӘмен Шімс-и ЮзілидӘқ сіулесӘнен шашҰраүан сан-

толҰ,н&рлҰ тҚстерге боÇлүан, жалт-ж&лт еткен сансҰз тҚрлӘ реқгӘ бар жіне неше тҚрлӘ аңиңатңа бастар тариңаттар ң&рүан, тура жолүа апарар сан-алуан ережелер &станүан ілгӘндей ңасиеттӘ &стадінектен н&рлҰ ариф-іулиелердӘқ ж&мҰла растаүан аңиңатҰ +те анҰң та ңанҰң жіне орасан зор мақҰздҰ екенӘн к+рдӘ. ЮнбиÇнҰқ (үалійҒиссалам) бӘр ауҰздан, асфиÇнҰқ ортаңс шартіулиенӘқ +зара сійкес ңаулҰ-шешӘмдерӘ жіне осҰ Қш топтҰқ бірӘ бӘрӘгӘп &йҰмдасуҰ КҚндӘ к+рсететӘн кҚндӘздӘқ жарҰүҰнан ілдеңайда жарңҰн екенӘне к+зӘ жеттӘ. СонҰмен,бӘреу онаңтҰқ зӘкӘрханадан алүан фейӘз-н&рүа ңҰсңа ишара ретӘнде бӘрӘншӘ маңамнҰқ онҰншҰ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ стадҰ.ِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِجْمَاعُ الْاَوْلِيَاءِ بِكَشْفِيَّاتِهِمْ وَ كَرَامَاتِهِمُ الظَّاهِرَةِ الْمُحَقَّقَةِ الْمُصَدَّقَةِ

СосҰн, кемелден айтңаастҰ себебӘ, ңозүаушҰ кҚшӘ тӘптӘ барлҰң кемелдӘктӘқ к+зӘ, б&лаүҰ жіне АллаҒңа иманнан туҰндайтҰн жіне ОнҰ танудан пайда болатҰн "МухабетулірӘс акенӘн Çүни ЖаратңандҰ жаннан жаңсҰ к+ру екенӘн тҚсӘнген ілгӘ дҚние жолаушҰсҰ жантінӘмен, бҚкӘл сезӘмдерӘмен иманҰн ңуаттауүа, маүрифат дірежесӘн одан ірӘ арттҰруүа ниеттенӘп басҰн к+тердӘ де аспанүа ңаболдҰ.ЯзӘнӘқ аңҰл-ойҰна бҰлай дедӘ:

Юлемде еқ ңҰмбат нірсе тӘршӘлӘк екенӘ рас. БолмҰс атаулҰ тӘршӘлӘкке ңҰзмет етедӘ жіне тӘрӘ жандардҰқ ӘшӘндез ілгӘндҰсҰ рух иелерӘ. Ал, рух иелерӘнӘқ еқ мақҰздҰсҰ сана иелерӘ. ОсҰ мақҰздҰлҰүҰна орай жер шарҰ тӘрӘ жандардҰ ірдайҰм к+бейту ҚшӘн жҰл сайҰн, үасҰр сайҰн бӘрде теберлӘӘрде босайдҰ. Олай болса мӘндеттӘ тҚрде мҰна керемет ірӘ ісем аспаннҰқ да +зӘне тін т&рүҰндарҰ, мекендейтӘн халңҰ, тӘрӘ жандарҰ, рух иелерӘ, саналҰ маң&лҰңтаңҰзметмаң. Б&рҰқүҰ заманнан берӘ перӘштелердӘ к+ру, олармен с+йлесу уаңиүаларҰ болүанҰ анҰң, ол сенӘмдӘ жолдармен бӘзге жеткен. Атап айтсаң, ХазӘретӘ ЖібрейӘл перӘште АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) ң&зҰрҰна келӘп с+йен жін, оүан сахабалар да куі болүан.

Сонда жолаушҰ: «ШӘркӘн! Мен де аспан халңҰмен к+рӘссем, олар не дейтӘнӘн бӘлсем үой! ЯйткенӘ, ілемнӘқ ЖаратушҰсҰ туралҰ т&щҰмдҰ с+з солардан шҰңса керек!» деп, армандап

— 128 —
т&рүа анҰң нет аспани бӘр дауҰс естӘлдӘ: "Сен бӘзбен к+рӘсӘп, дірӘс тҰқдаүҰқ келетӘн рас болса, мҰнанҰ бӘлген ж+н! Еқ бӘрӘншӘ, ХазӘретӘ М&хаммед пайүамбарүа (с.а.у.) жіне ҮасиеттӘ Ү&ранүа сондайаң, барлҰң пайүамбарларүа бӘз арңҰлҰп етедн имани міселелерге іу баста бӘз иман келтӘрген едӘк. Адамдарүа к+рӘнген жіне бӘздӘқ жҰнҰсҰмҰздан болүан кҚллӘ игӘ іруаңтар, бірӘ ж&мҰла ЖаратңаннҰқ с+зсӘз болмҰсҰна, ОнҰқ бӘр екенӘне жіне к+ркем киелӘ сипаттарҰна куілӘк етӘп,ِ ا۪يج-бӘрӘ растайтҰндай ҚйлесӘмдӘ тҚрде аңпарат берген бӘз болатҰнбҰз. Ол сансҰз аңпараттҰқ +зара сійкес болуҰ, ҚйлесӘмдӘлӘгӘ саүан Айдай анҰң ділел жіне ірӘ ңарай ж+н сӘлтейдӘ. рҰлңаустӘген жолаушҰнҰқ иманҰнҰқ н&рҰ одан бетер жарңҰрап сала бердӘ. Дереу жерден к+кке самүап &шңҰсҰ келӘп кеттӘ. Б&л туралҰ, БӘрӘншӘ маңамнҰқ он бӘрӘншӘ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِлүан сوُجُودِ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِتِّفَاقُ الْمَلٰئِكَةِ الْمُتَمَثِّل۪ينَ لِاَنْظَارِ النَّاسِ وَ الْمُتَكَلِّم۪ينَ مَعَ خَوَاصِّ الْبَشَرِ بِاِخْبَارَاتِهِمُ الْمُتَطَابِقَةِ الْمُتَوَافِقаттҰ, ЕндӘ, ілгӘ ң&марпаз ірӘ ҰнталҰ жолаушҰ"шіҒідат">ілемӘн Çүни к+зге к+рӘнетӘн мҰна заттҰң ілемнӘқ жіне ондаүҰ белгӘлӘ заттардҰқ тӘлдерӘнен, олардҰқ хал-жеке баарҰнан сабаң алүаннан кейӘн: "ҺайҰп ілемӘн, берзах Çүни ңабӘр ілемӘн, о дҚниенӘ де зерттеп шолу керек. Ол жаңтан да аңиңат ӘздейӘн, нез заÇ екен?" деп ойладҰ. Сол кезде оүан ірбӘр топ адамдарда болатҰн, ілемнӘқ жемӘсӘ саналатҰн, адамзаттҰқ дінегӘ тҚрӘндегӘ жіне +зӘ кӘшкене бола т&ра маүҰна жаүҰнан үалам секӘлдӘ кеқейӘп, ңанаттарҰтҚрде беретӘн"м&стаңим ірӘ мҚніууір"ю(тура жолдаүҰ н&рланүан)>аңҰлдар мен "сілим"ю(таза, аман)>н&рлҰ жҚректердӘқ ңаңпасҰ ашҰлдҰ. Үараса, Ол екеуӘ үайҰп ілемӘ мен шіҒідат ілемӘнӘқ ортасҰна орналасңан адами перделер болҰп табҰладҰ. ЕбӘрӘ СмнӘқ +зара байланҰсҰ, ңарҰмңатҰнастарҰ адам ҚшӘн сол жерде жҚзеге асадҰ екен. СондҰңтан, жолаушҰ аңҰлҰ мен жҚрегӘне бҰлай дедӘ:"БерӘ келӘқдер! СендердӘқ ңаңпаларҰқнан асңарҰңа апаратҰн жол ілдеңайда т+те. Б&л жолҰ бӘз +ткен жолдаүҰлардҰқ айтңанҰнан дірӘс алүандай емес иман т&рүҰсҰнан аңҰл мен жҚректӘқ ңосҰндҰсҰнан, ңатарқ хал-жаүдайҰнан, тҚрлерӘнен үибрат алҰп, ой жҚгӘртуге тҰрҰсамҰз!">дедӘ де ӘшӘне ҚқӘлдӘ.
— 129 —

БейӘмдӘлӘктерӘ іртҚрлӘ, жолдарҰ да бӘр-бӘрӘнен &заң, мҚлдем &ңсамайтҰн барлҰң тура баүҰтта баңи лҰ аңҰл иелерӘ иман мен тіухид т&рүҰсҰнда бӘр сап болҰп, тамҰрҰ тереқ нанҰмдарҰ +зара &штасҰп сійкес келуӘ жіне ризашҰл ңанаүаттарҰ мен анҰң к+зңарастарҰ, берген ңар кҚнӘ +зара ҚйлесӘп бӘр арнаүа тоүҰсуҰ, істе +згермейтӘн бӘр аңиңатңа тӘрелӘп, тамҰрларҰ ж&лҰнбайтҰндай мҰңтҰ бӘр негӘзге сҚйенгендӘктен үой. Олай болса б&лардҰқ иман т&рүҰсҰнан жіне АллаҒтҰқ Эім,Ұ мен "тіухид &үҰмҰ жаүҰнан осҰлай &жҰмдасуҰ, бӘрлесуӘ мӘне б&л істе ҚзӘлмейтӘн н&рлҰ шҰнжҰр жіне аңиңатңа апарар дақүҰл жол, сол ілемге ашҰлүан ңаңпа болҰп табҰладҰ.

ЮрӘ станүан жолдарҰ б+лекр анан, т&тҰнатҰн негӘздерӘ ірңалай, тӘптӘ бӘр-бӘрӘнен алҰс, мҚлдем &ңсамайтҰн ілгӘ жаппай дерлӘк "сілим" аңҰлдар мен н&рлҰ жҚректердӘқ иман шарттарҰна келгенде +зара бӘрӘгуӘ жіне ңана болүаүан тҚрде, +зара жаңҰндасҰп бӘрӘнбӘрӘ тартуҰ, аңиңаттҰ к+руӘ, тҰлсҰм сҰрлардҰ ашуҰ ірӘ бӘр-бӘрӘне сійкестӘгӘ, тіухид міселесӘнде +зара ҚйлесӘмдӘ, мҰнаҰ, бӘр жерден шҰүуҰ ірине, аңиңатңа баүҰтталүан жіне соүан жеткӘзетӘн жіне +зара &ңсас мҰна кӘшкене Раббани «маүрифат үаршҰ» саналатҰн ауңҰмҰ кеқ, аса кҚрделӘ жіне ірңайсҰсҰ жеке-жеке «СамӘр міс>айнасҰ болҰп табҰлатҰн жҚректер, аңиңат кҚнӘне тура ашҰлүан терезелер болҰп саналадҰ. Ал олардҰқ барлҰүҰн ңоссақ КҚнге айна болҰп шаүҰлҰстҰратҰн Қрдан &еқӘз сҰңҰлдҰ алҰп айна ңҰзметӘн атңарадҰ. МӘне, б&лардҰқ Çүни барлҰң аңҰлдар мен жҚректердӘқ АллаҒтҰқ "уджудҰна", "уахдетӘне» келгенде бӘрлесуӘ, да санлҰп &жжҰмдасуҰ ілбетте, бӘзге істе адаспайтҰн, адастҰрмайтҰн керемет жетекшӘ, &лҰ жетекшӘ, б&лтарпас ділел боп табҰладҰ. ЯйткенӘ, осҰншама толассҰз ірӘ тереқге бойлаүан, м&нша алҰп ірӘ +ткӘр назарлардҰелерӘнҰүҰн аңиңаттан +зге бос ой, шҰндҰңңа жанаспайтҰн ң&р бос пӘкӘр, негӘзӘ жоң бӘр сипат жаппай алдатҰп, шатастҰруҰ істе мҚмкӘн емес, оүан сену ешбӘр аңҰлүа ңонбайдҰ. М&ндайдҰ Жіне б дейтӘн ңисҰң ой мен шӘрӘк пӘкӘрге бҚкӘл ілемдӘ жоңңа шҰүаратҰн аңҰмаң софестаиларю(скептиктер)>да риза болмай, ондай аңҰлдан ала тонҰн ал боп ср. М&нҰ тҚсӘнген жолаушҰмҰз +з аңҰл-ойҰ мен к+қӘлӘн пайдаланҰп:

«ЮмінтҚ БиллаҒ"ю(АллаҒңа сендӘм!)>дедӘ. МӘне, б&л жолаушҰнҰқ "м&стаңим» аңҰлдар мен «мҚніууір» жҚрерт жҰлн алүан имани маүрифат дірӘсӘне ңҰсңаша ишара ретӘнде бӘрӘншӘ маңамнҰқ он ҚшӘншӘ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

— 130 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِجْمَاعُ الْعُقُ"Юлем"ْمُسْتَق۪يمَةِ الْمُنَوَّرَةِ بِاِعْتِقَادَاتِهَا الْمُتَوَافِقَةِ وَ بِقَنَاعَاتِهَا وَ يَق۪ينِيَّاتِهَا الْمُتَطَابِقَةِ مَعَ تَخَالُفِ الْاِسْتِعْدَادَاتِ وَ الْمَذَاهِبм&ндайَذَا دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِتِّفَاقُ الْقُلُوبِ السَّل۪يمَةِ النُّورَانِيَّةِ بِكَشْفِيَّاتِهَا الْمُتَطَابِقَةِ وَ بِمُشَاهَدَاتِهَا الْمُتَوَافِقَةِ مَعَ تَبَايُنِ الْمَسَالِكِ وَ الْمَشَارِبِ

р, м&ңҰн, үайҰп ілемӘне жаңҰннан ңарап, аңҰл-ойҰмен саÇхаттап жҚрген ілгӘ жолаушҰ: «АпҰрҰм-ай, үайҰп ілемӘ б&л туралҰ не дейдӘ екен?» деп ңҰзҰүа ілгӘ есӘктӘ пӘкӘрӘмен ңаңтҰ. çүни, мҰна заттҰң "шіҒідат ТаүҰӘнӘқ +зӘнде м&ншама с&лу ірӘ к+ркем, шебер жаратҰлүан нірселер арңҰлҰ +зӘн танҰстҰрүҰсҰ келетӘн жіне м&ншама тіттӘ де ісем толассҰз нҰүметтермен +зӘн жаңсҰ к+ргендӘелкӘ жтҰн жіне м&ншама м&үжизалҰ да шебер ӘстерӘмен +зӘнӘқ ң&пиÇ кемелдӘгӘн бӘлдӘргӘсӘ келетӘн жіне м&нҰсҰн с+збен жеткӘзуден ілдеңайда ашҰң ірӘ тҚсӘнӘктӘ тҚрде Әспен к+рсетке аралажаүдаймен жеткӘзген Ү&дӘреттӘқ, үайҰп пердесӘнӘқ артҰнда бар екенӘ с+зсӘз. Юлбетте, ірӘ оүан еш кҚмін жоң ілгӘ ң&дрет Әс жҚзӘнде ірӘ хал-жаүдаймен м&ратҰн бӘлдӘргенӘӘргенддӘ с+збен де с+йлемдермен де жеткӘзӘп, +зӘн танҰстҰрадҰ, жаңсҰ к+ргӘзедӘ. Олай болса үайҰп ілемӘ т&рүҰсҰнан ОнҰ, ОнҰқ н&р-сіулелерӘ арңҰлҰ к+рӘп тануүа тҰрҰсалҰң! дедӘ. Ойша Әшке енӘп, аңҰл к+зӘмен ңарап едагу фиЯте жойңҰн тҚрде +зӘнӘқ бар екенӘн к+рсететӘн уахилардҰқ аңиңатҰ үайҰп ілемӘнӘқ ір тарапҰн жайлап +з ҚкӘмӘн жҚргӘзӘп т&рүанҰн к+рдӘ. ҺаламнҰқ, жалпҰ жаратҰлҰстҰқ шіҒідаттарҰнан ілдеңайда ңуаттҰ тіухид жайлҰ, АллаҒтҰқ бӘр екенӘ туралҰ хабар АлңҰрет ҺуŞб тарапҰнан уахи мен илҒам арңҰлҰ келӘп, бӘлдӘрӘлӘп жатадҰ. АллаҒ Таүала +зӘнӘқ бар ірӘ жалүҰз екенӘн тек жаратҰлҰс арңҰлҰ бӘлӘдӘрӘп ңана ңоймайдҰ Çүни олардҰқ куілӘктерӘм жазбателмейдӘ. Ол +зӘне лайҰң ізіли, міқгӘ таусҰлмайтҰн с+зӘмен де жеткӘзедӘ. БарлҰң жерде +зӘнӘқ ӘлӘмӘ мен ң&дӘретӘ ізӘр-назҰр ЖаббардҰқ с+зӘ де шексӘз болмаң. С+здерӘнӘқ маүҰнасҰ онҰқ +зӘн таша болатҰнҰ секӘлдӘ с+йлеу арңҰлҰ да +зӘнӘқ сипаттарҰн танҰстҰрадҰ.

— 131 —

Иі, жҚз мҰқ ПайүамбардҰқ (үалійҒиссалам) наңтҰ хабарларҰ, олардҰқ аңпараттарҰ ИліҒи уахиіледенену т&рүҰсҰнан бірӘ бӘр жерден шҰүҰп, ҚйлесӘм табуҰ сондай-аң, адамзаттҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ мойҰндап оларүа жетекшӘ ірӘ +неге ірӘ уахимен келген жіне уахи екенӘ ділелденген киелӘ кӘтаптар мен аспани параңтардҰқ ділелдеуӘмен, м&

Осар арңҰлҰ расталүан уахидҰқ аңиңат екенӘн, анҰң болүандҰүҰн бӘлдӘ. ЮрӘ уахидҰқ аңиңатҰ, мін-маүҰнасҰ ңасиеттӘ бес аңиңаттҰ бӘлдӘретӘнӘн ақүардҰ:

БӘГҚл сіӘ:>اَلتَّنَزُّلَاتُ الْاِلٰهِيَّةُ اِلٰى عُقُولِ الْبَشَرِ дегендей адамзаттҰқ аңҰл деқгейӘне, ой-+рӘсӘне ңарай с+йлеу, б&л бӘр"тінізстерӘ,ИліҒи".>Иі, кҚллӘ рух иелерӘн с+йлеткӘзген жіне с+здерӘн бӘлетӘн АллаҒ, ілбетте +зӘ де сол с+здерге араласҰп с+йлеуӘ РубубиетӘнӘқ талабҰ.

ЕкӘншӘсӘ: ЯзӘн танҰстҰру ҚшӘн үаламдҰ м&нша шексӘз шҰүҰндар ж&мсап, қ асңат тақүажайҰптарүа толҰ жаратңан жіне мҰқдаүан тӘлдермен +зӘнӘқ кемелдӘгӘн паш еткен Ү&дрет, ілбетте +зӘнӘқ с+здерӘмен де +зӘн танҰстҰрмаң.

шӘншӘсӘ: ЖаратҰлҰстҰратңанақдаулҰсҰ жіне аса м&ңтажҰ жіне +те нізӘк ірӘ еқ ң&штарҰ болҰп табҰлатҰн наүҰз адамдардҰқ мӘніжаттарҰна, риза болҰп жасаүан шҚкӘрлерӘне Әс жҚзӘнде жататҰнергенӘ секӘлдӘ с+зӘмен де жауап беруӘ жарату ӘсӘнӘқ талабҰ.

Т+ртӘншӘсӘ: ӨлӘм мен тӘршӘлӘктӘқ зор талабҰ жіне жарңҰн к+рӘнӘсӘ болҰп табӘрӘншн "мукалеме" Çүни с+йлеу сипатҰ, ілбетте ӘлӘмӘ шексӘз, міқгӘ тӘрӘ бӘреуде зор ауңҰмдҰ ірӘ міқгӘ баңи тҚрде болуҰ шарт.

БесӘншӘсӘ: Яте сҚйкӘмдӘ жіндаудҰсҰ к+руге лайҰң ірӘ сҚйенӘшке аса м&ңтаж жіне +зӘн Жаратңан иесӘн табуүа ҰнтҰң ірӘ жаратҰлҰсҰ паңҰр ірӘ ілсӘз пенделерӘн осҰлай ілжуаз, ң&штар, паңҰй "êкстаж жіне келешектӘ уайҰмдайтҰн ірӘ жҚрегӘне махаббат пен ң&штарлҰңтҰ берген Ү&дӘрет, ілбетте +зӘнӘқ бар екенӘн оларүа с+йлеу арңҰлҰ хабарлауҰ бӘлдӘредӘ, б&л улухиетӘнӘқ талабҰ.

МӘне, жоүарҰда аталүан «тініззҚл-Қ Иліади іктаүарруф-Ұ Раббани", "мукабеле-и Рахмани", "мукалеме-и СҚбхани» жіне «ишар-Ұ Самедани» аңиңаттарҰн ңамтитҰн аспани уахилердӘқ барлҰүҰ тоүҰсҰп,е оранаса Уажиб-Қл Ужуд АллаҒтҰқ болмҰсҰн, ОнҰқ ужудҰн, уахдетӘн ділелдеуӘ, мӘне б&л сондай ңуаттҰ айүаң ол, кҚндӘзгӘ КҚннӘқ жарҰүҰ ңалай КҚннӘқ бар екенӘне ділел болса, тӘптӘ одан да ңуаттҰ ділел, деп тҚйжетеле32

ЕндӘ ол «илҒамдар» дейтӘн нірсеге назарҰн аудардҰ. Үараса, «садҰң илҒамдар» Çүни шҰн аÇндар бӘр жаүҰнан уахиге &ңсас ірӘ ол да Раббани мукілеме Çүни АллаҒтҰқ с+йлеуӘ. Дегенмен, уахмҰна ткӘ айҰрмашҰлҰүҰ бар.

БӘрӘншӘ айҰрмашҰлҰүҰ: ИлҒамнан ілдеңайда жоүарҰ уахидӘқ к+пшӘлӘгӘ делдал арңҰлҰ Çүни перӘште арңҰлҰ, ал илҒамнҰқ к+бӘсӘ делдалсҰз, тӘалүаш келедӘ. Міселен, бӘр падишаҒтҰқ екӘ тҚрлӘ с+йлеуӘ, халңҰна екӘ тҚрлӘ ҚндеуӘ, імӘрлерӘ боладҰ.

БӘреуӘ: лҰ салтанатҰ мен жалпҰлай ҚстемдӘгӘ т&рүҰсҰнан +зӘне жаңҰн бӘр шабарман елшӘсӘн бӘр ікӘмге жолдайдҰ. стем билӘгӘнӘқ айбҰндҰлҰүҰн жінерденӘӘнӘқ мақҰздҰлҰүҰн к+рсету ҚшӘн кейде ілгӘ елшӘмен бӘрге Қлкен жиналҰс жасап барҰп, сосҰн імӘр-жолдауҰ оңҰладҰ, Қндеу жеткӘзӘледӘ.

ЕкӘншӘсӘ: ПатшалҰң атҰмен емес, &лҰ с&лтандҰң жаүҰмен емес, жеке +з атҰнан, жеке іркӘмгселе ҚшӘн, +зара бӘр мімӘле ңҰлҰп жеке бӘр ңҰзметшӘсӘмен немесе ңарапайҰм халңҰмен жіне арнайҰ телефонҰмен с+йлеседӘ.

Сол секӘлдӘ, Юзіли Падии к+ркатшалардҰқ патшасҰ АллаҒтҰқ бҚкӘл ілемнӘқ РаббҰсҰ атҰмен жіне үаламнҰқ жаратушҰсҰ жаүҰмен, уахи арңҰлҰ жіне уахидӘқ ңҰзметӘн атңаратҰн ауңҰмдҰ илҒамдар арңҰлҰ с+йлеуӘ бар. СонҰмен ңатар, ірбӘр т&лүанҰқн жекер тӘрӘ жаннҰқ РаббҰсҰ, ХалиңҰю(ЖаратушҰсҰ)>болу жаүҰмен жекежеке бӘраң перделердӘқ артҰнан олардҰқ ңабӘлетӘне ңарай +зӘндӘк с+йлеуӘ бар.

ЕкӘншӘн +зӘмашҰлүҰ: Уахи еш к+леқкесӘз, сап, ірӘ ерекше т&лүаларүа тін. ИлҒам болса к+леқке т&старҰмен ңатар реқдер араласадҰ ірӘ жалпҰүа ортаң боладҰ. Атап айтсаң, перӘште илҒамҰ, адам илҒамҰ,н&сңасн илҒамҰ болҰп к+п тҚрлерӘмен бӘрге теқӘздердӘқ тамшҰларҰ санҰндай Раббани с+здердӘқ к+бейӘп арта беруӘне &йҰтңҰ болатҰндай сансҰз. ЖолаушҰ:

لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبّ۪ى لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ اَنْ تДіл соَ كَلِمَاتُ رَبّ۪ى

деген аÇттҰқ бӘр т&сҰн тіпсӘрлейтӘнӘн тҚсӘндӘ.

СосҰн, илҒамнҰқ мінӘсӘне, хикметӘне, онҰқ шіҒідатҰна Çүни ЖаратңаннҰқ бжалүҰзнӘне ңалай куілӘк ететӘнӘне ңарадҰ. Үараса, мінӘсӘ, хикметӘ жіне нітижесӘ т+рт н&рдан т&радҰ екен.

— 133 —

БӘрӘншсӘ: "ТіуіддҚд-Ә ИліҒи" дейтӘн +зӘн пенделерӘне Әс жҚзӘнде жаңсҰ к+ргӘзгенӘ секӘлдӘ с+збен, ң&зҰрмен жіне с&хбаақдҰп,е +зӘн жаңсҰ к+ргӘзедӘ. Б&л "уідудиеттӘқ", "рахманиеттӘқ" талабҰ.

ЕкӘншӘсӘ: Ү&лдарҰнҰқ д&үа-тӘлектерӘне Әспен жауап бергенӘ секӘлдӘ с+йлеу арңҰлҰ перделердӘқ артҰнан жауап бередӘмен баонҰқ "рахимиетӘнӘқ" талабҰ.

шӘншӘсӘ: АуҰр ңиҰншҰлҰңтарүа, білелерге &шҰраүан пенделерӘнӘқ к+мек с&раүан д&үаларҰна, жҰлап-сҰңтаүан +тӘнӘштӘлектерӘне Әс жҚзӘнде медет бергенӘболатҰдӘ белгӘлӘ маүҰнада с+йлеуӘ боп табҰлатҰн илҒаммен Çүни аÇн беру арңҰлҰ да жірдем етуӘ РубубиетӘнӘқ талабҰ.

Т+ртӘншӘсӘ:>Яте ілсӘз, тҰм ілжуаз, аса паңҰр ірӘ м&ңтаж жіне +зӘнӘқ иесӘнадҰ. СоршҰсҰн, басңарушҰсҰн, саңтаушҰсҰн танҰптабуүа +те м&ңтаж ірӘ ң&штар саналҰ пенделерӘне +зӘнӘқ болмҰсҰн, ң&зҰрҰн, саңтаушҰ екенӘн Әс жҚзӘнде сездӘргенӘ секӘлдӘ беِ اللّбӘр маүҰнада с+йлеуӘ боп саналатҰн кейбӘр д&рҰс илҒамдар (аÇн) пердесӘнӘқ артҰнан, іркӘмге б+лек-б+лек ірңайсҰсҰнҰқ ңабӘлетӘне ңарай ңалб телефонҰ арңҰлҰ с+йлесӘп +зӘнӘқ бар екенӘн сездӘруӘ, адамзана алуҰ"Улухиет" мейрӘмӘнӘқ, "Рубубиет">рахметӘнӘқ с+зсӘз, шарттҰ талабҰ деп тҚсӘндӘ.
СосҰн, илҒамнҰқ ңалай куілӘк ететӘнӘне назар аҰ кеқ . Міселен, КҚндӘ егер тӘрӘ ірӘ санасҰ бар деп ойлап, онҰқ жетӘ тҚстӘ реқгӘ жетӘ сипатҰ десек, ол кезде жарҰүҰндаүҰ сіулелерӘмен белгӘлӘ бӘр маүҰнада с+йлер едӘ. ОсҰлайша, онҰқ мҰсалҰرَةِ اлҰс сіулесӘ жҰлтҰраң нірселерден табҰларҰ жіне ірбӘр айнамен, кезкелген жҰлтҰраң нірсемен жіне шҰнҰ сҰнҰңтарҰмен, су бетӘндегӘ к+пӘршӘктермен, тамшҰлармен тӘптӘ м+лдӘр зерре б+лшектермен ірҰ, ӘстҰқ ңабӘлетӘне ңарай белгӘлӘ маүҰнада с+йлесӘп, олардҰқ с&раүанҰна жауап берер едӘ. Жіне олардҰқ барлҰүҰ КҚннӘқ бар екенӘне куілӘк етӘп, бӘр Әс бӘр Әске кедергӘ болмай, бӘреуӘмен с+йлесуӘ басңасҰмен с+йлесуӘне кедергӘ туүҰзбайдҰ. М&нҰ нізӘк де к+руге болатҰнҰ секӘлдӘ Юзіл мен ЮбідтӘқ ЗҚлжілал с&лтанҰ, жаратҰлҰс атаулҰнҰқ ЗҚлжімал жаратушҰсҰ Шімс-Ә Сірміди АллаҒтҰқ с+йлеуӘ де онҰқ ӘлӘмӘ мен ң&дӘретӘ секӘлдӘ кҚлли, жалпҰүа ортаң, барлҰүҰн ңамтидҰ. ОсҰлайша ірбӘр нірсенӘқ ңабӘлетӘб&лаүҰай ісер етӘп, мімӘле жасайдҰ. БӘр с&раң басңа с&раңңа, бӘр Әс басңа бӘр Әске, бӘр Қндеу басңа бӘр Қндеуге кедергӘ болмай, істе араласҰп мҚлдем
— 134 —

шатаспас едӘ. Б&л тҚсӘнқӘзге ійт. МӘне, осҰ барлҰң шаүҰлҰстар, сіуле-к+рӘнӘстер, с+йлеу мен илҒамдар жеке-жеке жіне &йҰмдасңан тҚрде ілгӘ Юзіли ШімсӘ АллаҒтҰқ ң&зҰрҰн к+рсетӘп, ОнҰқ с+зсӘз бар екенӘн ірӘ жалүҰз, дара Уахид, ЮхҚлкен нӘн ділелдейдӘ, куілӘк етедӘ. М&нҰ жолаушҰ «айнілÇңҰнге" жаңҰн "үҰлмілÇңҰн» тҚрде Çүни анҰң-ңанҰң к+рдӘ. СонҰмен, бӘздӘқ ң&марпаз ңонаүҰмҰздҰқ үайҰп ілемӘнен алүан маүрифат дірӘсӘне ңҰсңа ишара ретӘнде бӘрӘншӘ маңамнҰқ он т+ртӘншӘ жіне оҰшҰменншӘ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ اَلْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِجْمَاعُ جَم۪يعِ الْوَа берӘِ الْحَقَّةِ الْمُتَضَمِّنَةِ لِلتَّنَزُّلَاتِ الْاِلٰهِيَّةِ وَ لِلْمُكَالَمَاتِ السُّبْحَانِيَّةِ وَ لِلتَّعَرُّفَاتِ الرَّبَّانِيَّةِ وَ لِلْمُقَابَلَاتِ الرَّحْمَانِيَّةِ عِنْدَамнҰқ جَاةِ عِبَادِه۪ وَلِلْاِشْعَارَاتِ الصَّمَدَانِيَّةِ لِوُجُودِه۪ لِمَخْلُوقَاتِه۪ وَ كَذَا دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اِتِّفَاقُ الْاِلْهَامَاتِ الصَّادِقَةِ الْمُتَضَمِّنَةِ لِلتَّوَدُّدَاتِ الْاِلٰهِيَّةِ وтелгенاِجَابَاتِ الرَّحْمَانِيَّةِ لِدَعَوَاتِ مَخْلُوقَاتِه۪ وَ لِلْاِمْدَادَاتِ الرَّبَّانِيَّةِ لِاِسْتِغَاثَاتِ عِبَادِه۪ وَ لِلْاِحْسَاسَاتِ السُّبْحَانِيَّةِ لِوُجُودِه۪ لِمَصْنُوعَاتِه۪ Ғім үсҰн, манаүҰ жолаушҰ +зӘнӘқ аңҰлҰна бҰлай дедӘ: МенӘқ үаламдаүҰ жаратҰлҰс арңҰлҰ Жаратңан ИемдӘ Әздеп жҚргенӘм рас. Олай болса бірӘнен б&рҰн осҰ жаратҰлҰстҰқ еқ мішҒҚрҰ тӘдӘк жішпандарҰнҰқ +зӘ онҰқ кімӘл, &лҰ ңолбасшҰ, жоүарҰ міртебелӘ, тӘлге шешен, с+зӘ маржан, аңҰлдҰ данҰшпан екенӘн мойҰндаүан жіне он т+рт үасҰрдҰ адамгершӘлӘгӘмен, ңҰмбат ңасиеттерӘмен, Ү&ранҰмен н&рландҰрүан араб М&хаммедтӘ (үалійҒиссалатжаратҰалам) зиÇрат етӘп, ӘздегенӘмдӘ сол КӘсӘден (с.а.у.) с&рау ҚшӘн онҰқ баңҰт үасҰрҰна бӘрге барайҰң деп, аңҰлҰмен бӘрге ол +мӘр сҚрген үасҰрүа аттандҰ. Үарк етедл үасҰр шҰнҰмен де ілгӘ ардаңтҰ КӘсӘнӘқ (с.а.у.) саÇсҰнда адамзаттҰқ еқ баңҰттҰ кезеқӘ болүан екен. ЯйткенӘ, ікелген н&рҰ арңҰлҰ +те жабайҰ, мҚлдем сауатсҰз Ұқ бархалҰңтҰ ңҰсңа мерзӘмде дҚниеге танҰмал, ел басңаратҰн бӘлӘктӘ би, дипломат, ңоүам ңайраткерӘ дірежесӘне к+тердӘ.
— 135 —

ЮрӘ аңҰлҰна бҰлай дедӘ: «БӘз бірӘнен б&рҰн Ә. ТӘпремет КӘсӘнӘқ (с.а.у.) аз да болса ңадӘр ңасиетӘн, айтңан с+здерӘнӘқ аңиңат екенӘн, берген аңпаратҰнҰқ рас екенӘн бӘлӘп алуҰмҰз керек, сосҰн барҰп одан ЖаҰп, та ИемӘздӘ с&райҰң!» деп онҰ жаңҰннан тануүа кӘрӘстӘ. К+зӘ жеткен к+птеген анҰң ділелдерден ізӘрге "тоүҰз ауңҰмдҰ айүаңңа" жеке-жеке бӘраң ңҰсңа&шҰн с етӘлмек.

БӘрӘншӘсӘ: Б&л кӘсӘнӘқ бойҰнда к+ркем мӘнез, ӘзгӘ ңасиетке т&нҰп т&р, м&нҰ тӘптӘ д&шпандарҰнҰқ +зӘ мойҰндаүан.

Сондай-аң, وَ тар жِحْسَاسَاتِ السُّبْحَانِيَّةِ لِوُجُودِه۪ لِمَصْنُوعَاتِه۪ аÇтҰнҰқ ишара еткенӘндей бӘр саусаүҰнҰқ ишарасҰмен к+ктегӘ Ай екӘге б+лӘнген, лаңтҰрүан бӘр уҰс топҰраүҰ жаудҰқ ірнде шҰҰна бӘр уҰс топҰраң болҰп к+здерӘн аша алмай тҰм-тҰраңай ңашңан. Ш+лде ңалүан іскерӘне бес саусаүҰнан кіусардай аңңан судҰ ңанүанҰнша ӘшкӘзген. ОсҰ секӘлдӘ бӘзге жеткӘзӘлген кейбӘрӘ"тіуітҚр">дір иншалде анҰң жҚздеген м&үжизалар к+рсеткен. М&ндай м&үжизалардҰқ Қш жҚзден астамҰ"Он тоүҰзҰншҰ Міктуб">деп аталатҰн"М&үжизат-Ұ Ахмедие">аттҰ үажап кӘтапта наңтҰ ділелдермен баÇндалүандҰңтан соүан сӘтайүҰ +зӘ-+зӘне бҰлай дедӘ: "М&ншама к+ркем мӘнез бен кемел сипаттарүа ие жіне ілгӘндей к+птеген м&үжизаларүа б+ленген КӘсӘ (с.а.у.), ілбетте шҰншҰл ірӘ айтңандарҰнҰқ бірӘ д&рҰс. Осңандан мӘнездӘ кӘсӘлерге &ңсап жалүан айтуүа, +тӘрӘк алдауүа, ңулҰңңа барҰп +зӘн т+мендетпесе керек. Олай ӘстеуӘ істе мҚмкӘн емес.

ЕкӘншӘсӘ: ҮолҰнда үалам ИесӘнӘқ жне" ба жіне ол жарлҰңжолдаудҰ ір үасҰрда Қш жҚз миллионнан астам адамдар оңҰп, ңабҰлдап, растаүан. Жіне ол жолдау Çүни ҮасиеттӘ Ү&ран жетӘ т&рүҰданркӘмнӘжайҰп. Сондай-аң, Ү&раннҰқ ңҰрҰң жаңтан керемет, м&үжиза екендӘгӘ жіне ол үалам ИесӘнӘқ с+зӘ екенӘ ңуаттҰ ділелдермен «ЖиҰрма бесӘншӘ С+з" жіне "М&үжизат-Ұ Ү&раниÇ» аттҰ Н&р Рисалес.

#24бӘр КҚнӘ боп саналатҰн мішҒҚр бӘр рисаледе жан-жаңтҰ баÇндалүандҰңтан онҰ соүан сӘлтеп бҰлай дедӘ: "М&ндай наүҰз хаң, ӘшӘ толҰ аңиңат жолдаудҰқ аудармашҰсҰ Çүни онҰ бӘзге жеткӘзушӘ КӘсӘнӘқ (с.а.у) жолдауүа ңастандҰң ірӘ жҰн ау ИесӘне ңиÇнат болҰп табҰлатҰн алдаудан аулаң, +тӘрӘк айтуҰ істе мҚмкӘн емес.

шӘншӘсӘ: Ол КӘсӘ (с.а.у.) сондай теқдесӘз шариүатпен, дӘн Исламмен жіне убудиетпеню(ң&к+рӘнб),>даүуатпеню(хаңңа шаңҰру),>иманмен ортаүа шҰңңан, ондай ң&ндҰлҰңтардҰқ дҚниеде теқӘ жоң, болмайдҰ да! Олардан асҰп тҚсер кемелдӘк болмаүан, болмайдҰ да! Неге десеқӘз, "Қмми кӘсӘнӘқ" Çүни Ç жазу, лердӘқбӘлмейтӘн адамнҰқ

— 136 —

(с.а.у.) ікелген шариүатҰ он бес үасҰр бойҰ адамзаттҰқ бестен бӘрӘн +те ідӘл тҚрде, аңиңатңа бастар тура жолда, +те тереқ де мҰзүҰмас ірӘ шексӘӘқ ӘшӘарҰмен басңаруҰ теқдесӘз оңиүа.

Сондай-аң, Қмми КӘсӘнӘқ (с.а.у.) Әс-ірекетӘнен, айтңан с+здерӘнен жіне хал-ахуалҰнан пайда болүан дӘн Ислам, ір үасҰрда Қш жҚз миллион адамүа жетекшӘ, ңайна б&лаң, аңҰлдарүа м&үалӘм, &стазжҰн мектердӘқ н&рландҰрушҰсҰ, тазартушҰсҰ жіне ніпсӘлердӘқ тірбиешӘсӘ, аүартушҰсҰ, рухтардҰқ ңанаттанҰп ашҰлуҰна бӘрденбӘр себеп, &йҰтңҰ болуҰ т&рүҰсҰнан ешнірсе еш нірсе жете алмаүан, жетпейдӘ.

Сондай-аң, дӘнӘндегӘ кҚллӘ үибадаттҰқ Ә жемӘ тҚрлерӘнен озҰң, бірӘнен жоүарҰ, баршадан артҰң таңуа болуҰ жіне АллаҒтан ерекше ңорңуҰ, ірдайҰм кҚрес пен аласапҰран +мӘр кешсе де ң&лшҰлҰңтҰқ бҚге-шҚкесӘне дейӘн толҰңңандҰ орҰндауҰ ірӘң, аданен к+шӘрген емес, толҰң маүҰнада, алүаш рет бӘраң, еқ кемел тҚрде, басҰ мен соқҰн бӘрӘктӘре атңаруҰ, ілбетте теқдессӘз, теқӘ болмайдҰ да.

ЮрӘастҰң,үан д&үа-тӘлектерӘ, мӘніжаттарҰ тақүажайҰп! Міселен, «Жіушан-Қл Кібир» аттҰ мӘніжатҰнда Раббани маүрифатпен РаббҰсҰн керемет, тамаша сипаттайтҰнҰ сонша, ҰңҰлҰм заманнан берӘ «маүрифат» иелерӘ мен іулие-абҰздар п кетепӘкӘр алҰсҰп жірдемдесе маүрифат ңҰлса да онҰқ міртебесӘне, РаббҰсҰн сипаттау дірежесӘне жете алмауҰ д&үа етуде де теқдесӘ жоң екенӘн к+рсетедӘ. «МӘніжат рисалесӘнісӘп есҰнда "Жіушін-Қл КібирдӘқ» тоңсан тоүҰз шумаүҰнан бӘр шумаүҰнҰқ ңҰсңа маүҰнасҰ баÇндалүан жердӘ оңҰүан адам: «Д&үасҰнҰқ +зӘ теқӘ жоң!» деп айтарҰ с+зсӘзрҰң лирӘ, рисалеттӘ жеткӘзуде Çүни пайүамбарлҰң мӘндетӘн атңарҰп, халҰңтҰ хаңңа шаңҰру т&рүҰсҰнда к+рсеткен ңайсарлҰүҰ, батҰрлҰүҰ, табандҰлҰң танҰтуҰ +зӘнше б+лек таңҰрҰп. АлпауҰт мемлекеттер мен Қлкен дӘндсаналҰптӘ +зӘнӘқ ңауҰм мен руҰ, туҰсңан к+кесӘ ңас д&шпанҰ бола т&ра титтей де болсҰн саспай, суҰң ңандҰлҰң саңтауҰ, еш уайҰмүа, Қрейге берӘлмеуӘ ірӘ бӘр ли к+ркӘл дҚниеге атой салҰп аңҰрҰнда табҰсңа жетӘп дӘн ИсламдҰ дҚниеге мойҰндатуҰ, б&л онҰқ аңиңаттҰ жеткӘзуде, даүуатта да теқӘ жоң екенӘн, теқӘ болмайтҰнҰн к+рсетедӘ.

ЮрӘ иманҰ таудай асңар жіне ібден к+зйҰнда ен, сенӘмдӘ тҚрде ірӘ нанҰмҰ мҰзүҰмастай мҰңтҰ. ЯйткенӘ, сол заманда ҚкӘмӘ жҚрӘп т&рүан дӘни нанҰмдар, к+зңарастар мен ой-пӘкӘрлер, данӘ иманрдӘқ хикметтерӘ, рухани басшҰлардҰқ ӘлӘмдерӘ тҚгелдей ңарсҰ ірӘ ңарамаңайшҰ,

— 137 —

тӘптӘ жоңңа шҰүаратҰн дірежеде бола т&ра, нанҰмҰна, к+зңарасҰна, сенӘмӘне істеалуҰ бҚдӘк, бӘрде-бӘр шҚбі, ілсӘрету, керӘ шегӘну, ешңандай уісуісі туүҰзбаүан. РуханиÇтта жіне иман міртебесӘне +рлеу ҚстӘнде болүан іу баста сахабалар, сосҰн кҚллӘ іулие-асфиÇлар онҰқ иманҰнан н&р-фейӘз алуҰ жіннӘн раірдайҰм жоүарҰ дірежеде к+руӘ анҰң тҚрде иманҰнҰқ да теқдесӘз екенӘн к+рсетедӘ.

СонҰмен, м&ндай теқдесӘз шариүат, ерекше ңасиеттӘ дӘн ИсламнҰқ иесӘнӘқ жіне керемет ң&лшҰлҰң етушӘ ірӘ үажап д&үа ңҰлушҰнҰқ сондай-аң, ілҰп мешулҰ даүуат пен тақүажайҰп иман иесӘнӘқ ілбетте +тӘрӘк алдауҰ мҚмкӘн емес, с+зӘ жалүан болуҰ аңҰлүа сҰйҰмсҰз деп тҚсӘндӘ, м&нҰсҰн аңҰлҰ да ңоштадҰ.

Т+ртӘншӘсӘ: Үалайша, інбиÇлар тобҰ (алійҒиссалам) Аллел бол"ужуд" пен уахданиетӘне Çүни бар жіне бӘр екенӘне ңуаттҰ ділел болҰп табҰладҰ, сол сиÇңтҰ олар б&л КӘсӘнӘқ (с.а.у.) пайүамбар екенӘне де мҰңтҰ айалдарҰтӘнде куілӘк етедӘ. ЯйткенӘ, інбиÇ алійҒиссаламнҰқ рас ірӘ пайүамбар екенӘн ділелдейтӘн ңанша киелӘ сипаттар мен м&үжизалар, атңарҰлүан мӘндеттер болса б&л КӘсӘде (с.а.у.) +те жоүарҰ дірежеде болүанҰ тарихи шҰндҰң. Демек олар, ңалаашҰнҰқзбен Çүни Тіурат, ӨнжӘл, ЗібҚр жіне басңа да к+ктен тҚскен параңтарда ол КӘсӘнӘқ (с.а.у.) келетӘнӘн хабар берӘп адамзатңа сҚйӘншӘлегенӘ секӘлдӘ - м&ндай к+ктен тҚскен кӘтаптардҰқ ңуанҰштҰ ишари хабарларҰнан жиҰрмадан астамҰ жіне +те мҰна кейбӘр тҚрлерӘ Он тоүҰзҰншҰ Міктубта жаңсҰлап дійектӘ тҚрде баÇндалүан болатҰн - діл солай да олар хал тӘлдерӘмен де Çүни пайүамбарлҰң арңҰлҰ жіне м&үжизаларҰмен де жолдасҰ ірӘ серӘктес досҰ болүан осӘқ риз кемел адамдҰ растап мҚддесӘн ңолдаүан болҰп табҰладҰ.

БесӘншӘсӘ: Б&л КӘсӘнӘқ ережесӘн саңтап, тірбиесӘне к+нӘп, ӘзӘнен еру арңҰлҰ хаң пен аңиңатңа, Азиз,дӘкке, кереметке, "кішфиÇтңа", "мҚшіхідатңа" ңолҰ жеткен мҰқдаүан іулиелер уахданиетке куілӘк еткендерӘ секӘлдӘ, &стаздарҰ болүан осҰ КӘсӘнӘқ растҰүҰна, пайадди-м екенӘне барлҰүҰ бӘр ауҰздан, &йҰмдасңан тҚрде куілӘк етедӘ. ОнҰқ үайҰп ілемӘ туралҰ аңпаратҰнҰқ кейбӘрӘн олар іулиелӘктӘқ н&рҰмен к+рген. БарлҰң айтңан хабарларҰн иман н&рҰментӘнӘн ҰлҰм-и ÇңҰн" немесе «айніл-ÇңҰн» не болмаса «хаңңал-ÇңҰн» тҚрде растаүан.

МӘне, б&л да &стаздарҰ болүан б&л КӘсӘнӘқ (с.а.у.) ңаншалҰңтҰ аңиңатшҰл, турашн дедӘнӘн к+рсетедӘ. ЖолаушҰ осҰнҰ тҚсӘндӘ.

— 138 —

АлтҰншҰсҰ: Б&л кӘсӘ Қмми бола т&ра ікелген &лҰ аңиңаттарҰнҰқ жіне тереқ ӘлӘмӘнӘқ жіне жақадан ашңан ИліҒир, досфат дірӘсӘнӘқ саÇсҰнда ӘлӘмнӘқ биӘк міртебесӘне жеткен миллиондаүан «мудаңңиң" асфиÇ мен "мухаңңиң» сҰддҰңтар жіне дана, абҰз, зерек хікӘм мҚминдер б&л кӘсӘнӘқ бастҰ мҚддесӘнӘқ негӘзӘ бстӘқ жабҰлатҰн уахданиеттӘ ңуаттҰ айүаңтармен бӘр ауҰздан ділелдеп, растаүан. Олар осҰлайша ілгӘ &лҰ т&лүа м&үалӘмдерӘнӘқ, жоүарҰ міртебелӘ &стаздарҰнҰқ аңиңатшҰл екенӘне, айтңан с+здерӘнӘқ рас екенӘне ж&мҰла куілӘк етедӘ. Б&л куілӘктеріне ба пайүамбар екенӘне, рас шҰнайҰ екенӘне айдан анҰң ділел болҰп саналадҰ. Міселен, Рисалей-Н&р жҚз кӘтапшасҰмен осҰ КӘсӘнӘқ хаң, шҰнайҰ, адал екенӘнӘқеру", ртпас ділелӘ болҰп табҰладҰ.

ЖетӘншӘсӘ: "Юлһ" уі "асхаб" деп аталатҰн жіне адамзаттҰқ інбиÇдан кейӘн еқн парасаттҰ, к+регендӘлӘгӘмен, кемелдӘгӘмен танҰмал жіне аса ң&рметтӘ, атаңтҰ ірӘ дӘндар жігн назар тек +р Қлкен топ. Олар жӘтӘ баңҰлап, ңҰзҰүа, +те Ұждаүатпен м&ңиÇт тҚрде, б&л КӘсӘнӘқ ң&пиÇ Çки ашҰң барлҰң ахуалҰн, ой-пӘкӘрлерӘн, жҚрӘст&рҰсҰн зерттеп, зерделеудӘқ нітижесӘнде б&л КӘсӘнқ дҚниеде еқ адал, шҰншҰл жіне міртебесӘ +те жоүарҰ іӘқ ңол д&рҰс, аңиңатшҰл адам екенӘне к+здерӘ ібден жетӘп, бӘр ауҰздан растап бекӘткен ірӘ толҰң иман келтӘрген. МӘне, б&л да кҚннӘқ жарҰүҰн ділелдейтӘн кҚндӘз секӘлдӘ б&лтарптас ділел. ЖолаушҰ осҰнҰ &ңтҰ.

СегӘзӘншӘсӘ:>МҰна ілем +зӘнӘқ жара ілгӘ, басңарҰлуҰ, реттелуӘ, суреттелуӘ, +лшемдӘ болуҰ жаүҰмен бӘр сарайүа Çки бӘр кӘтапңа немесе бӘр жаймаүа, бӘр к+рмеге &ңсап, +зӘн салүан &станҰ, жазушҰнҰ, суретшӘнӘ к+рсетедӘ. Сол секӘлдӘ ілем +зӘнӘқ жаратҰлҰсҰндаүҰ ИліҒи وَ الْтардҰ бӘлетӘн, бӘлдӘретӘн жіне ң&бҰлҰстарҰндаүҰ Раббани хикметтердӘ ҚйрететӘн жіне белгӘлӘ бӘр мӘндет атңаратҰн ңозүалҰстардаүҰ нітиже мен пайдалар жайлҰ дірӘс беретӘн, онҰқ мін-маүҰнасҰн ашҰп, ңадӘр-
СаиӘн, кемелдӘгӘн паш ететӘн жіне ілгӘ алҰп кӘтаптҰқ мінӘн ңортҰндҰлайтҰн жоүарҰ міртебелӘ делдал, тҰлсҰм сҰрлардҰ ашатҰн турашҰл т&лүа, сенӘмдӘ &стаз, адал м&үалӘм керек етедӘ ірӘ мӘндеттӘ тҚрде болуҰн талап етедӘ. МӘне, осҰ т&рүҰдан алقَبْرَм&ндай мӘндеттердӘ бірӘнен артҰң ірӘ толҰң тҚрде, адал атңарүан осҰ КӘсӘ. Олай болса, б&л да ол КӘсӘнӘқ пайүамбар екенӘне жіне Ол мҰна үалам иесӘнӘқ жіне + міртебелӘ, шҰн берӘлген ңҰзметшӘсӘ екенӘне куілӘк етедӘ. ЖолаушҰ осҰнҰ ақүардҰ.
— 139 —
ТоүҰзҰншҰсҰ:>МҰна +те шебер ірӘ хикметпен жаратҰ الْقُолмҰс арңҰлҰ +зӘнӘқ +нерӘн, шеберлӘгӘнӘқ кемелдӘгӘн жариÇ ңҰлүҰсҰ келетӘн жіне мҰна ісем с&лу сансҰз жаратҰлҰс арңҰлҰ +зӘн танҰстҰрүҰсҰ, жаңсҰ к+ргӘзгӘсӘ келетӘн жіне мҰна тіттӘ де ңҰмбат нҰүметтерӘмеңаратҰе алүҰс пен шҚкӘр, хамд етудӘ ңалайтҰн БӘр Ү&дӘреттӘқ бар екенӘ рас. Жіне мҰна мейрӘмдӘ де ңамңоршҰл жалпҰүа ортаң тірбие мен асҰрау арңҰлҰ, тӘптӘ тӘлдӘқ +зӘн саналуан дім сезӘп, ліззат алатҰндай, тібеттӘқ небӘр тҚрӘне ие етӘَةِ تَтңан, ңанаүаттандҰрүан жіне Раббани нҰүметтер мен ас-дімдер арңҰлҰ +зӘнӘқ рубубиетӘне ризашҰлҰңпен, шҚкӘр ете, табҰнатҰндай ң&лшҰлҰң еткӘзгӘсӘ келетӘн сондай-аң, маусҰмдардҰ, тҚн мен кҚндӘ ауҰстҰру секӘлдӘ алҰп Әстер мен б еткен, хикмет толҰ ң&бҰлту, жоңтан бар ету арңҰлҰ +зӘнӘқ "улухиетӘн" Çүни АллаҒ екенӘн к+рсеткӘсӘ келетӘн БӘреу бар. Жіне оүан иман етӘп мойҰнс&нудҰ талап ететӘн жіне ірдайҰм жаңсҰлҰңңа ҰнтаҮарасаҰп, жаңсҰлардҰ ңорүаштап ал, жаманшҰлҰңтан тиҰп, жамандардҰ тойтарҰп, залҰмдардҰ аспани апаттармен ауҰздҰңтап, суайт, +тӘрӘкшӘлердӘ ішкерелеп +зӘнӘқ хаң ідӘлдӘгӘн к+рсеткӘсӘ келетӘн перденӘқ артҰнда БӘреу бар, оүан еш кҚмін жоң!. Олай бол, азүҰгӘ үайби Ү&дӘреттӘқ еқ сҚйӘктӘ пендесӘ жіне +те адал ң&лҰ жіне жоүарҰда аталүан маңсаттарҰна аÇнбай ңҰзмет етӘп, ілемнӘқ жаратҰлҰсҰндаүҰ тҰлсҰм-седӘ. Сшңан жіне ірдайҰм ЖаратушҰнҰқ атҰмен ірекет еткен, Одан жірдем мен сіттӘлӘк с&раүан жіне ірдайҰм медет алҰп, таупҰңңа б+ленген М&хаммед-Ә Ү&райши деп аталатҰн кӘсӘ, осҰ болса керек. ЖолаушҰ, аңҰлҰналкен ң "ОсҰ аталүан тоүҰз аңиңаттар ОнҰқ адалдҰүҰна толҰң куілӘк етедӘ. Олай болса ілбетте, б&л адам адамзаттҰқ маңтанҰшҰ, кҚллӘ ілемнӘқ абҰройҰ жіне онҰ"Фахр-Ұ Юлем", "Шіріф-Ә Бін-и Адам">деуге ібден лайҰң. Сондай-аң, ңолҰндаүҰ &лҰ жарлҰң, кҚмӘрӘмӘратҰлҰсңа жолдау ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ рухани салтанатҰнҰқ ҚстемдӘгӘ жер шарҰнҰқ жартҰсҰн басҰп, баурап алуҰ жіне жеке т&лүа ретӘнде кемел ірӘ жоүарҰ ңасиеттерге ие болуҰ бӘзге мҰнанҰ ң-Ұ РаедӘ: Б&л ілемде еқ мақҰздҰ т&лүа осҰ КӘсӘ жіне ЖаратушҰмҰз жайлҰ тура с+з ОнҰқ аңҰсҰ.

МӘне, кел, ңара! ОсҰ керемет т&лүанҰқ жҚздеген анҰң ірӘ наңтҰ м&үжизаларҰнҰқ ңуатҰнүҰн бӘӘндегӘ мҰқдаүан тамҰрҰ тереқ аңиңаттарҰна сҚйене отҰрҰп айтарҰмҰз: ОнҰқ алүа ңойүан маңсаттарҰнҰқ еқ бастҰсҰ жіне +мӘр бойҰ арпалҰсңан арманҰ Уажиб-ул Ужуд болүан АллаҒҰқ екӘр екенӘн ділелдеу жіне ОнҰқ

— 140 —

жалүҰз, дара екенӘн жіне есӘм-сипаттарҰ кемел к+ркем екенӘн к+рсету, Оүан куілӘк ету жіне сол Уажиб-ул Ужудңа халҰңтҰқ к+зӘн жеткӘзу, ілемге жариÇ ету жіне анҰң бӘлдӘру болҰп табҰладҰ. Демек, мҰнау үлдан бқ рухани КҚнӘ жіне ЖаратушҰмҰздҰқ +те жарңҰн айүаүҰ осҰ ХабибуллаҒ деген кӘсӘ екенӘ с+зсӘз, оүан дау жоң. ОнҰқ куілӘгӘн растайтҰн, ңуаттап, бекӘтетӘн істе алданбайтҰн, алдамайтҰн Қш Қлкен «иджма» ÇүнпараүҰла келӘскен пӘкӘр бар.

БӘрӘншӘсӘ: "Егер үайҰп пердесӘ ашҰлса "ÇңинҰм" еш +згермейдӘ Çүни сенӘмӘме еш н&ңсан келмейдӘ" деген ХазӘретӘ Али (радиаллаҒу анҒ) секӘлдӘ жіне +зӘ жерде т&рҰп &лҰ үарҰштҰ, сонлесӘ кИсрафилдӘқ алҰп бейнесӘн к+рген Һаус-Ұ Аүзам (ңуддусу сҰррух) тірӘздӘ назарҰ +ткӘр, үайҰптҰ к+ре алатҰн мҰқдаүан "ңутуб" пен &лҰң іулиелерден ң&ралүан жіне "Юл-Ә М&хаммед" деп аталатҰн ілемге танҰмал н&рлҰ жамаүаттҰқ бӘр ауҰздан келӘскен "ӘктӘ жҰ" Çүни &жҰмдҰң шешӘмӘ.

ЕкӘншӘсӘ: Юу баста бідіуи, оңу-жазу бӘлмейтӘн, ңоүамдҰң +мӘрдӘқ ережелерӘнен бейхабар, саÇси сауатсҰз, кӘтапсҰз жіне надандҰң жайлаүан ңарақүҰ заманда +мӘр сҚрген...зіланҰ тез арада мідени, сауаттҰ, саÇси ңайраткер, ңоүамдҰң +мӘрдӘ ібден меқгерген, +зге ж&ртңа &стаздҰң еткен жіне мемлекеттерге ҚстемдӘк етӘп, оларүа жетекшӘ, бӘлӘктӘ дипломат, ідӘл басңарушҰ би болҰп шҰүҰстан батҰсңа дейӘн &лан үайҰЕкӘншӘлҰңтҰ басңарүан, +здерӘн «Сахаба» деген атпен танҰтңан мішҒҚр жамаүаттҰқ бӘр ауҰздан &жҰмдаса, мал-жандарҰн, керек болса іке-шешесӘн, руҰн пида еткӘзетӘндей дірежеде ңуаттҰ иман келтӘрӘп жаппай растауҰ.

шӘншӘсӘтҰнан асҰрда мҰқдаүан +кӘлдерӘ бар жіне іртҚрлӘ пін мен үҰлҰм саласҰнда табҰсңа жеткен +те зерек, сан-алуан салада еқбек еткен, ҚмметтӘқ ӘшӘнен шҰңңан сансҰз кімӘл ү&ламалар мен ӘлӘмӘ теаң +зӘлҰмдардан ң&ралүан Қлкен жамаүаттҰқ +зара сійкес үҰлҰми тҚрде растауҰ. Демек, б&л КӘсӘнӘқ "уахданиетке" куілӘгӘ жеке дара, тек +зӘмен шектелмейҰ үажаҰүа ортаң, ауңҰмҰ кеқ "кҚлли", істе мҰзүҰмас берӘк, бҚкӘл шайтандар бӘрӘксе ешбӘр т&рүҰдан ңарсҰ шҰүа алмайтҰн "шіҒідат" (куілӘк) екенӘн тҚсӘндӘ.

МӘне, пайүамбарҰмҰздҰқ баңҰттҰ даң, ң&е аңҰлҰмен саÇхат еткен жолаушҰ жіне +мӘрге ңонаң кӘсӘ манаүҰ н&рлҰ медреседен алүан дірӘсӘне ңҰсңаша ишара ретӘнде бӘрӘншӘ маңамнҰқ он алтҰншҰ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

— 141 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰ кӘтапوَاجِبُ الْوُجُودِ اَلْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ فَخْرُ الْعَالَمِ وَ شَرَفُ نَوْعِ بَن۪ى اٰدَمَ بِعَظَمَةِ سَلْطَنَةِ قُرْاٰар +здَ حَشْمَةِ وُسْعَةِ د۪ينِه۪ وَ كَثْرَةِ كَمَالَاتِه۪ وَ عُلْوِيَّةِ اَخْلَاقِه۪ حَتّٰى بِتَصْد۪يقِ اَعْدَائِه۪ وَ كَذَا شَهِدَ وَ بَرْهَنَ بِقُوَّةِ مِاٰتِ مُعْجِزَاتِهِ الظَّاهِرَةِ الْبَاهِرَةِ الْمُصَد үой, الْمُصَدَّقَةِ وَ بِقُوَّةِ اٰلَافِ حَقَائِقِ د۪ينِهِ السَّاطِعَةِ الْقَاطِعَةِ بِاِجْمَاعِ اٰلِه۪ ذَوِى الْاَنْوَارِ وَ بِاِتِّفَاقِ اَصْحَابِه۪ ذَوِى الْاَبْصَارِ وَ بِتَوَافُقِ مُحَقِّق۪ى اُمَّتِه۪ ذَوِى الْبَرَاه۪ينِ وада жіَصَائِرِ النَّوَّارَةِ

СосҰн, б&л дҚниеде +мӘрдӘқ &лҰ маңсатҰ жіне +мӘрдӘ +мӘр ңҰлҰп т&рүан иман екенӘн тҚсӘнген ілгӘ шаршамайтҰн, тҰнҰм таппайтҰиүи ңаушҰ +зӘне бҰлай дедӘ: «Мен Әздеп жҚрген Ү&дӘреттӘқ "кіламҰ", с+зӘ деп аталатҰн дҚниеде танҰмал жіне ҚкӘмӘ жарңҰн тҚрде жҚрӘп т&рүан жіне +зӘне ңарсҰ шҰүҰп ерегӘскендердӘ жаппай айтҰсңа шаңҰраүни біран-Ұ М&үжиз-Қл БаÇн, Жаратңан ИемӘз туралҰ не дейдӘ, сонҰ тҰқдап к+рейӘк. Алайда, еқ іуелӘ б&л кӘтап бӘздӘ жаратңан ИемӘздӘқ с+зӘ екенӘн ділелдеу керек болар» деп ӘздестӘре бастадҰ.

ЖолаушҰ осҰ заманда боердесӘңтан бӘрӘншӘ болҰп Ү&раннҰқ маүҰнауи үажап тіпсӘрӘ болүан Рисалей-Н&рүа жҚгӘндӘ. ОнҰқ жҚз отҰз кӘтапшаларҰ Ү&ран аÇттарҰнҰқ т&жҰрҰм-нҚктелерӘ, н&рсіулелерӘ,Ол, д& тҚсӘнӘктемесӘ екенӘн ақүардҰ. Жіне Рисалей-Н&р тҰм ңҰрсҰң ірӘ тікіппар ірӘ дӘнсӘз үасҰрда жарҰңңа шҰүҰп іртарапңа Ү&ран аңиңаттарҰн батҰл ірӘ ңайсар тҚрде жайса даүҰ ңарсҰ алдҰна ешкӘмнӘқ шҰүа алмауҰ, онҰқ &стазҰ, ңайнар к+зӘ биӘк ауҰ, б&лаүҰ, КҚнӘ Ү&ран КірӘм ілбетте аспани, онҰқ адам с+зӘ емес екенӘ белгӘлӘ.

ТӘптӘ, Рисалей-Н&рдҰқ жҚздеген кӘтапшаларҰнан бӘр үана рисалесӘ, Ү&раннҰқ айүаүҰ, ЖиҰрма бесӘн, тӘпт бен Он тоүҰзҰншҰ МіктубтҰқ аңҰрҰ Ү&рандҰ ңҰрҰң т&рүҰдан м&үжиза екенӘн ділелдеген. ОнҰ к+рген жандар мӘнемек тҚгӘл тақүала ңайран ңалҰп, жоүарҰ баүалап маңтаүан. Діл ңазүамбараннҰқ тақүажайҰп т&старҰн

— 142 —

жіне онҰқ хаң КіламуллаҒ екенӘн ділелдеудӘ Рисалей-Н&рүа сӘлтеп тек ңҰсңа ишаралармен онҰқ &лҰңтҰүҰн к+рсететӘн бӘрнеше т&жҰрҰмүа назар аударайҰң.

БӘрӘншӘ т&жңат емҮалайша Ү&ран КірӘм, кҚллӘ м&үжизаларҰмен жіне хаң екенӘн ділелдейтӘн аңиңаттарҰмен М&хамед ПайүамбардҰқ (с.а.у.) бӘр м&үжизасҰ болҰп табҰладҰ. Сол секӘлдӘ М&хаммед (с.а.у.) да бҚкӘл м&үжизаларҰмен, пайүамбарлҰң сипаҰ, ал ен жіне ӘлӘми кемелдӘгӘмен Ү&раннҰқ бӘр м&үжизасҰ ірӘ Ү&ран "кіламуллаҒ" екенӘне б&лтартпас ділел боп есептеледӘ.

ЕкӘншӘ т&жҰрҰм. Ү&ранк жетеде н&рлҰ да жарңҰн, баңҰттҰ ірӘ шҰнайҰ тҚрде ңоүамдҰң +мӘрге тҚбегейлӘ +згерӘс ендӘрген. СонҰмен ңатар адамдардҰқ ніпсӘлерӘнде ірӘ рухтарҰнда ірӘ аңҰлдарҰнда ірӘ жшӘ баустҰқ жіне ңоүамдҰң +мӘрлерӘнде ірӘ саÇси ахуалүа Ұңпал етӘп Қлкен +згерӘс ікелген ірӘ ҰңпалҰн жалүастҰрҰп, кҚнӘ бҚгӘнге дейӘн басшҰлҰң етӘп келмеқзейн т+рт үасҰр бойҰ минут сайҰн алтҰ мҰқ алтҰ жҚз алпҰс алтҰ аÇтҰ жоүарҰ баүаланҰп ң&рметпен еқ азҰ жҚз миллионнан астам адамдар тарапҰнан оңҰлуда. Ол адамдардҰ тірбиелеп, ніпсӘлерӘнеруенн салҰп, к+қӘлдердӘ тазартҰп, рухтарүа ңанат берӘп, биӘктетуде. АңҰлдарүа тура баүҰт пен н&р, +мӘрге нір сҰйлап баңҰтңа б+леуде. Юлбетте, м&ндай кӘтаптҰқ теқӘ табҰлмас, ол тақүажайҰп ірӘ бірӘнен жоүарҰ, м&үжуілӘк шӘншӘ т&жҰрҰм. Ү&ран сонау үасҰрдан ңазӘрге дейӘн «біліүат» +нерӘн Çүни шешендӘктӘ, тӘл +нерӘн шебер пайдаланүанҰ сонша, ҮаүбанҰқ дуалҰнрӘспеснмен жазҰлҰп ӘлӘп ңойүан атҰ шулҰ аңҰндардҰқ «Муаллаңат-Ұ Сібүа» деп аталүан танҰмал мішҒҚр +леқдерӘн т+мен тҚсӘрӘп ң&рмет таңтасҰнан алҰп тастауүа міжбҚр ңҰлүан. ЛібидтӘқ ңҰзҰ ікесӘнӘқ ілгӘндей +леқӘ жҰ айүан таңтайшанҰ тҚсӘрӘп жатңанда бҰлай деген екен: "М&нҰқ АÇтңа ңарсҰ т&рарлҰң ң&нҰ ңалмадҰ!".

Сондай-аң, бідіуи бӘр араб шешенӘ: فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ аÇтҰн ести сала сіжде ңҰлүсӘз дін. Оүан:"Сен м&сҰлман болдҰқ ба?">деп с&раүанда:"Жоң, бӘраң, мен мҰна аÇттҰқ білаүатҰна Çүни шешендӘгӘне ңайран ңалҰп сіжде жасадҰм!">деген екен.

ЮрӘ, «біліүат» ӘлӘмӘнӘқ дана, кемеқгер &стаздарҰнҰқ бӘрӘ АбдҚлңадираламнҰржани, Сіккаки жіне Зімахшари сҰндҰ мҰқдаүан кемеқгер имамдар мен ідебиет ңайраткерлерӘ «иджма» тҚрде бӘр ауҰздан, "Ү&раннҰқ білаүатҰна адамнҰқ таүатҰ жетпейдӘ, б&лай

— 143 —

с+з саптау ешкӘмнӘқ ңолҰнан келмейдӘ!",>деп &йүарҰме осҰ ан. ЮрӘ, Ү&ран сол заманнан берӘ ірдайҰм ңарсҰластарҰн айтҰсңа шаңҰрҰп +рк+кӘрек, тіуаппар аңҰндар мен шешендердӘқ намҰсҰна тиӘп, абҰройҰн т+ккендей бҰҰлдҰң йдӘ: "Сендер бӘр үана сҚреге теқ келер жазу ікелӘқдер! Юйтпесе дҚниеде де аңҰретте де оқбай, ңор боласҰқдар!". Сонда сол заманнҰқ +рк+кӘрек, ңҰрсҰң тӘлге шешен аңҰндарҰ бӘр тҚйӘр сҚреге &ңсас жазу жазҰп жеқӘске жету дейтӘн ңҰпңҰсңа жол т&рүан тоңтаң ірӘ мал-жанүа ңауӘптӘ соүҰсудҰ тақдаүанҰна ңараүанда ондай айтҰс жолҰмен міселенӘ шешу мҚмкӘн емес.

ТӘптӘ, бӘреу: سَبَّحَ لِلّٰهِ مَا فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ аÇтҰн оңҰп:"М&нҰқ тақүажштасу ешендӘгӘн к+ре алмай т&рмҰн!">дептӘ. Сонда, оүан:"Сен де манаүҰ жолаушҰ секӘлдӘ +зӘқдӘ сол заманда елестетӘп сол жерде тҰқда!">дедӘ. ОлсӘз. ОӘн Ү&раннан б&рҰнүҰ заманда жҚргендей ңиÇлдап ңарап едӘ, болмҰс атаулҰ аласапҰран, ілемдӘ ңайүҰнҰқ ңара б&лтҰ басҰп, меқӘреу ірӘ бейсана табиүаттҰқ ң&рсауҰнда, &шҰ ңиҰрҰ жоң, алай-тҚлей баÇнсҰз бӘр дҚние. ЕндӘ, Ү&раннҰқ тӘлӘнен осҰ аÇттҰ тҰҰзүа ңдӘ, б&л аÇт үаламдҰ т&мшалаүан перденӘ ашҰп н&рландҰрүанҰ сонша, бейне бӘр ір үасҰрда саналҰ жандарүа жаппай дірӘс берӘп, к+здерӘн ашңанҰн к+рдӘ. МҰна үалам Қлкен мешӘт тірӘздӘ,и Румиста, аспан мен жер, барлҰң жаратҰлҰс жан бӘткендей зӘкӘр салҰп, тісбих етӘп, ірбӘрӘ +зӘнӘқ мӘндетӘн ң&лшҰна атңаруда жіне +здерӘн баңҰттҰ сезӘнӘп, дін риза. М&нҰ к+рген соқ, аÇттҰқ шешендӘгӘне бӘршама к+зӘ жетӘп, басңа аÇттардҰ осҰүан с барлҰрҰп, Ү&ран +зӘнӘқ зор шешендӘгӘмен жер шарҰнҰқ жартҰсҰн, адамзаттҰқ бестен бӘрӘн ңалай баурап алүанҰн, ҚстемдӘгӘ міқгӘ екенӘн, ң&рметпен он т+рт үасҰр бойҰ ҚздӘксӘз жалүасҰп келгенӘнӘқ мҰқдаүан хикметтерӘнен бӘр хикметӘн ақүарүандртса, дҰ.

Т+ртӘншӘ т&жҰрҰм: Ү&раннҰқ аңиңатңа толҰ мазм&нҰнда +зӘндӘк бӘр ліззат бар. Еқ тіттӘ нірсе ңайталана берсе, жалҰңтҰрҰп жӘберетӘнӘ рас. Алайда, Ү&рандҰ ңайта-ңайта оңу жалҰңтҰрмаң тҚиджмасҚрегӘ ңараймаүан, зауңҰ б&зҰлмаүан адамдардҰқ ңҰзҰүушҰлҰүҰн арттҰрҰп, тіттӘлӘгӘн Қдете тҚсетӘнӘ б&рҰннан берӘ к+пшӘлӘкке аÇн, халҰңңа мілӘмсанауҰннҰқ балүҰн жастҰүҰ, үажаптҰүҰ сонша сан үасҰр +тсе де жіне онҰ ңолүа тҚсӘру оқай бола т&ра, жақа тҚскендей +зӘнӘқ балүҰндҰүҰн саңтап келедӘ. ЮрбӘр үасҰр тап +зӘне айтҰлҰп, жақа тҚсӘп жатңандай оңҰп Çл ілемдайдҰ. ТҚрлӘ үҰлҰм саласҰндаүҰ үалҰмдар ңолҰнан тастамай онҰ ірдайҰм пайдаланҰп жҚрсе де жіне

— 144 —

онҰқ с+з саптауҰна елӘктеп, соүан &ңсастҰрҰп сансҰз еқбек жазҰлса да, Ү&раннҰқ тҚсӘндӘрудегӘ үажап ідӘсӘ мен баÇндау тісӘлӘн ешкӘм меқгҰп басмаүан.

БесӘншӘ т&жҰрҰм: Ү&раннҰқ бӘр ңанатҰ +ткен шаңта, бӘр ңанатҰ болашаңта, ал тамҰрҰ мен б&таүҰ болса, б&рҰнүҰ пайүамбарлардҰқ бӘр ауҰздан растаүан аңиңаттарҰ деуге боладҰ. Ү&ран олаҰп, жакӘмдерӘн растап, бекӘткен. Олар да +зара &ңсастҰүҰмен м&нҰ растауда. Сол секӘлдӘ, іулие мен асфиÇлар да одан нір алҰп, +сӘп шҰңңан жемӘстерӘ тірӘздӘ. Олар үойерӘнӘқ рухани кемелденуӘ арңҰлҰ ілгӘ «ңасиеттӘ аүаштҰқ» Çүни Ү&раннҰқ тӘрӘ жіне нірлӘ аңиңаттардҰқ ңайнар к+зӘ екенӘне ділел болҰп табҰладҰ. Ал, екӘншӘ б&таүҰнан +сӘп-+нген іулиелӘктӘқ тура жолдаүҰ бҚкӘл таСЕБЕП:ар, дӘн ИсламнҰқ бҚкӘл шҰнайҰ ӘлӘмдерӘ бӘрлесе келӘп, Ү&раннҰқ наүҰз хаң, аңиңаттардҰқ жиҰнтҰүҰ жіне мазм&нҰ, Çүни, шексӘз кҚрделӘ міселелердӘ ңамтуҰ т&рүҰсҰнан тақүажайҰп екенӘн к+рсетедӘ.

АлтҰншҰ т&жҰрҰм: Ү&раннҰқ алтҰмдама!да н&рлҰ. Б&л онҰқ хаң ірӘ аңиңат екенӘн к+рсетедӘ. Иі, астҰнда б&лтартпас айүаң пен ділелдер, ҚстӘнде «иүжаздҰқ» н&рлҰ сіулелерӘ, алдҰнда, Çүни, &стаүан баүҰтҰнда екӘ дҚниенӘқ баңҰтҰнҰқ сҰй-сҰÇпатт жолдартҰнда болса сҚйенер тӘрегӘ к+ктен тҚскен уахидҰқ аңиңаттарҰ, оқ жаүҰнда сансҰз д&рҰс ойлайтҰн аңҰлдардҰқ дійектӘ ң&птауларҰ, сол жаүҰнда болса таза жҚректер мен ар-ождандардҰқ толҰң сенӘмдерӘ мен шҰнайҰ берӘлуӘ; ОсҰ аталүанд ңасиеттар +з аннҰқ бірӘнен Қстем, тақүажайҰп, мҰзүҰмас аңиңат ірӘ ол жер бетӘндегӘ еш соңңҰ тимейтӘн, оң +тпейтӘн аспани бекем ңорүан екенӘн ділелдейдӘ. ОсҰ алтҰ маңамнан к+рӘнӘп т&рүанҰндай, онҰқ хаң ірӘ рас екенӘн, адамнҰқ с+з жҚздетӘгӘн, ӘшӘнде бӘрде-бӘр ңате жоң екенӘн растаушҰ, іу баста ілемнӘқ ИесӘ, ірдайҰм жаңсҰлҰңтҰ ңолдаушҰ, хаңңа жаң, +тӘрӘкшӘлдердӘ, жала жабушҰлардҰ масңаралаушҰ, барлҰүҰн билеп басңарушҰ АллаҒ. Ол - Ү тілӘм ілемде еқ жоүарүҰ орҰн, маңб&л да Қстем ірӘ биӘк міртебе берген.

ЕкӘншӘден, дӘн ИсламнҰқ б&лаүҰ, Ү&раннҰқ аудармашҰсҰ ардаңтҰ т&лүа РасулулаҒ (с.а.у.). Ол, бірӘнен де артҰң сенӘп, Ү&ранүа ң&рмет етуӘ жіне уахи тҚсӘп жатңанда &йңҰ баслайша, маужҰрап ңалуҰ ірӘ +зге аÇн-хабарлар, басңа маржан с+здер ОнҰқ ікелген уахиҰнҰқ дірежесӘне жете алмауҰ, &ңсамауҰ жіне оңу-жазудҰ бӘлмесе де, +ткен тарих пен болашаңтҰ к+рместен, Ү&ран арңҰлҰ еш кҚмінсӘз наңтҰ

— 145 —

тҚрде д&рҰс хабарлауҰ жінеңорлҰң м&ңиÇт ңадаүалап ңарайтҰндардҰқ алдҰнда ешбӘр ңулҰүҰ, ешбӘр ңатесӘ байңалмауҰ жіне бар кҚшӘмен Ү&раннҰқ ірбӘр ҚкӘмӘне берӘле иман етӘп, мойҰнс&нуҰ, ешнірседен тайсалмай ірдастҰрмаүа &мтҰлуҰ, Ү&раннҰқ аспани аңиңат екенӘн, ӘшӘнде істе жалүан жоң, бірӘ рас, хаң екенӘн, МейрӘмӘ мол ЖаратңаннҰқ ңасиеттӘ с+зӘ екенӘн растап наңтҰлай тҚседӘ.

ЮрӘ адамзаттҰқ бестен бӘрӘ, білкӘм одан да к+п б+лӘгӘ мҰна Ү&ранүз, н&ртінӘмен берӘлӘп, онҰқ аңиңатарҰна ң&лшҰна ден ңойҰп тҰқдауҰ жіне к+птеген оңиүалар мен белгӘ-ишаралардан анҰңталүанҰндай, оңҰлүан кезӘнде жҰндар мен перӘштелер, руханилер к+белектей айналасҰна Қймелн анҰңң с+з тҰқдауүа жинала ңалуҰ, Ү&раннҰқ үалам бойҰнша еқ жоүарҰ міртебелӘ екенӘн таүҰ да растайдҰ.

Сондай-аң, адамзаттҰқ барлҰң буҰндарҰ сонау сауатсҰз наданҰнан бастап еқ аңҰлдҰ, зерек үалҰмҰна дейӘн ірңайсҰаүҰнасаннан толҰң ңанаүаттанарлҰң дірӘс алуҰ, +те тереқ аңиңаттардҰқ байҰбҰна барҰп, міселенӘ тҚсӘнуӘ, үҰлҰм мен пін жіне Ислами жҚздеген ӘлӘм саласҰнҰқ жіне &лҰ шариүаттҰқ ү&лама-үалҰмдарҰқ алддай-аң, «Усул-уд Дин", "Илм-Ә Кілам» саласҰнҰқ дана үалҰм ү&ламаларҰ +зӘне ңатҰстҰ ірӘ ңажеттӘ маүл&маттҰ, керектӘ жауаптҰ Ү&раннан табуҰ, б&л да Ү&раннҰқ хаң пен аңиңаттҰқ б&лаүҰ екеталап стайдҰ.

Жіне ідебиетте алүҰ сапта т&ратҰн араб аңҰн-жазушҰларҰю(кҚнӘ бҚгӘнге шейӘн м&сҰлман болмаүандарҰ да)>айтҰсуүа +те м&ңтаж бола т&ра,мет аднҰқ "иүжазҰнҰқ" негӘзгӘ жетӘ тҚрӘнӘқ бӘр үана тҚрӘ шешендӘгӘне ңарсҰ, тӘптӘ, бӘр үана аÇтҰна теқ келер жазба жаза алмай ңашңаңтауҰ жіне айтҰсҰп атҰн шҰүарүҰсҰ келетӘн ійгӘлӘ аِهِ ال мен дана ү&ламалардҰқ +зӘ ешбӘр т&рүҰдан, ешбӘр ңасиетӘне ңарсҰлҰң к+рсете алмауҰ, ауҰздарҰн аша алмай Қндемей ңалуҰ, б&л да Ү&раннҰқ м&үжиза екенӘн, адамнҰқ ңолҰнан келер шаруа еместңалалҰілелдейдӘ. Иі, с+здӘқ ңадӘрӘ, онҰқ жоүарҰлҰүҰ мен шешендӘгӘ, онҰ"кӘм айтңан, кӘмге айтңан, неге айтңан">деген жаңтарҰмен анҰңталадҰ дейтӘн болсаң, Ү&раннҰқ теқӘ жоң, оүан жету мҚмкӘн емес. СебебӘ, Ү&ран КірӘм, кҚллӘ ілемнӘқ РаббҰсҰ, бҚкӘл үат аңиңЖаратңан АллаҒтҰқ ҚндеуӘ, ОнҰқ киелӘ с+зӘ жіне ешбӘр т&рүҰдан к+шӘру, &йңастҰру мҚмкӘн емес б&йрҰң-пірменӘ, ол бҚкӘл адамзаттҰқ, тӘптӘ, болмҰс атаулҰнҰқ уікӘлӘ, жоүарҰ міртебелӘ кӘсӘге тҚскен кӘтап. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз адамзаттҰқ маَتِه۪ Ұ, еқ абҰройлҰсҰ, атҰ ілемге ійгӘлӘ ерекше т&лүа. ОнҰқ иманҰ берӘк, талүамҰ зор
— 146 —

екенӘ сонша, алҰп Ислам дӘнӘн ңамтитҰндай к+қӘлӘ кеқ, ауңҰмдҰ ірӘ онҰ Үаб-Ұ ҮаусійӘн маңамҰна к+теретӘнден ірӘ жеде киелӘ. Жіне Ү&ран «не туралҰ айтадҰ?» десе, ол - екӘ дҚниенӘқ баңҰтҰ жайлҰ баÇн ңҰладҰ. Һалам не ҚшӘн жаратҰлүанҰ, онҰқ нітижесӘ, онҰ ЖаратңаннҰқ маңсатҰ туралҰ сҰр шертедӘ жіне ілганнҰқ ңтҰ дінекердӘқ бҚкӘл Ислам аңиңаттарҰн ңамтитҰн, орасан зор, алҰп иманҰн суреттейдӘ жіне мҰна Қлкен үаламдҰ да географиÇлҰң карта, Çки саүат, Çки сарай секӘлдӘ жан-жаүҰн тҚгелдей к+рсете отҰрҰп, онҰ жасаүан &лҰ Шебер ИесӘн сиранда , т&щҰмдҰ тҚрде жан-жаңтҰ танҰстҰрадҰ.

МӘне, осҰндай баÇнҰ м&үжиза Ү&раннҰқ, ілбетте, теқӘн табу мҚмкӘн емес, онҰқ"иүжазҰна">жету ешкӘмнӘқ ңолҰнан келмесӘ хаң. Ү&ран КірӘмге тҚсӘнӘктеме жасап, ті+телгеазүан, кейбӘрӘ отҰз-ңҰрҰң, тӘптӘ, жетпӘс томдҰң еқбек жазүан зерек, ӘлӘмӘ тереқ к+зӘ ңараңтҰ мҰқдаүан үалҰм-ү&ламалардҰқ ділелге сҚйене баÇндаүан Ү&раннҰқ шексӘз ңасиеттерӘ, тереқ маүҰнала (1929 т&жҰрҰмдарҰ, сондай-аң, іртҚрлӘ к+птеген үайби хабарлардҰ к+рсетуӘ, ділелдеуӘ, атап айтңанда, Рисалей-Н&рдҰқ жҚз отҰз кӘтабҰ, онҰқ ірбӘр рисалесӘ Ү&раннҰқ ңасиетӘн, т&жҰрҰмдҰлүҰн б&лтартпас айүаңтармен ділелдеуӘзген жесе, Ү&раннҰқ м&үжизалҰүҰ туралҰ сҰр шертетӘн"М&үжизат-Ұ Ү&рание">кӘтабҰ, пойҰз, &шаң секӘлдӘ үҰлҰм жетӘстӘктерӘнӘқ к+птеген жақалҰңтарҰн Ү&раннан тауҰп шҰүарүан ЖиҰрмасҰншҰ С+здӘқ екӘншӘ маңамҰ, сондай-аң, Рисалей-Н&рүа,نَ عَاен ңатар Êлектр тоүҰна ишара ңҰлатҰн аÇттардҰқ белгӘ-нҰшандарҰ жазҰлүан"Ишарат-Ұ Ү&рание" аттҰ "БӘрӘншӘ Шуаң">жіне Ү&раннҰқ ірӘптерӘ +те тіртӘппен, жҚйелӘ орналасңанҰн, олар сҰрүа толҰ, тереқ маүҰналҰ екенӘн к+рсеткен"Румузат-Ұ Сім бҚкӘлаттҰ сегӘз кӘтапша жіне"Фітих>" сҚресӘнӘқ соқҰндаүҰ аÇтҰ бес т&рүҰдан үайби хабар беретӘнӘн, онҰқ +з алдҰна бӘр м&үжиза екенӘн ділелдеген к+птеген Рисалей-Н&рдҰқ ірбӘр кӘтапшасҰ Ү&раннҰқ аңиңшҰма дн&рҰн паш етӘп дҚниеге к+рсетуӘ, мӘне, б&лар Ү&раннҰқ теқдессӘз м&үжиза, тақүажайҰп екенӘн бӘлдӘредӘ жіне барлҰүҰ ж&мҰла Ү&ран КірӘм үайҰп ілемӘнӘқ мҰна ілемдегӘ тӘлӘ жіне үайҰптҰқ бірӘн бӘлетӘн Һаллам-Қл ҺуŞб АллаҒтҰқ с+зӘ елелдерділелдейдӘ.

СонҰмен, алтҰ т&жҰрҰммен, алтҰ жаңтан, алтҰ маңамда ишара етуге тҰрҰсңан Ү&раннҰқ жоүарҰда аталүан киелӘ ңасиеттерӘ бар. Сол ҚшӘн онҰқ орасан зор н&рлҰ ҚстемдӘгӘ, &шантеқӘодан бӘ билӘксалтанатҰ кҚллӘ үасҰрлардҰ ңамтҰп, н&рүа б+леп, жер жҚзӘне

— 147 —

тҚскеннен берӘ жарҰңтандҰрҰп, аса ң&рметпен ҰңпалҰ жалүасҰп келедӘ. ЮрӘ сол ңасңолбасшӘн Ү&раннҰқ ірбӘр ірпӘ еқ аз он сауап, он жаңсҰлҰң жасаүандай ңҰмбат, жіне он тҚйӘр ж&маң жемӘсӘн бередӘ. ТӘптӘ, кейбӘр аÇттардҰқ, сҚрелердӘқ ірбӘ+рӘнбе жҚз, мҰқ кейде одан да к+п пайда бередӘ. КейбӘр ерекше берекелӘ уаңҰттарда ірбӘр ірпӘнӘқ н&рҰ мен сауабҰ оннан жҚзге артҰп кететӘн ерекше ңасиеттерге ие!". МӘне, осҰнҰ ілгӘ дҚние жолаушҰсҰ ақүардҰ да, +з-+зӘне бҰлай датҰн, "Иі, осҰндай ңай жаүҰнан болсҰн м&үжиза, тақүажайҰп мҰнау Ү&ран КірӘм, +зӘндегӘ сҚрелерӘ, аÇттарҰ Қндесе, сҰрларҰ мен н&рларҰ +зара сійкес тҚрде жіне жемӘстерӘ мен нітижелерӘ бӘр жерден шҰүуҰ арңҰлҰ бірӘ бӘр ауҰздан АллаҒ ТаүаланҰқ бса талнӘн, ОнҰқ жалүҰздҰүҰн к+ркем есӘм-сипаттарҰмен бӘрге ділелдейдӘ, куілӘк етедӘ. БҚкӘл имандҰлардҰқ сансҰз имандарҰ, куілӘктерӘ онҰқ куілӘгӘнен, н&рҰнан нір алүан".

МӘне, бӘздӘқ жолаушҰмҰздҰқ Ү&раннан алүан тіухид діӘ.

ен иман сабаүҰна ңҰсңа ишара ретӘнде бӘрӘншӘ маңамнҰқ он жетӘншӘ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِهِ الүан Қлٰنُ الْمُعْجِزُ الْبَيَانِ اَلْمَقْبُولُ الْمَرْغُوبُ لِاَجْنَاسِ الْمَلَكِ وَ الْاِنْسِ وَ الْجَانِّ اَلْمَقْرُوءُ كُلُّ اٰيَاتِه۪ ف۪ى كُلِّ دَق۪يقَةٍ بِكَمَالِ الْاِحْتِرَامِ بِاَلْسрҰм м&مِأٰتِ مِلْيُونٍ مِنْ نَوْعِ الْاِنْسَانِ الدَّائِمُ سَلْطَنَتُهُ الْقُدْسِيَّةُ عَلٰى اَقْطَارِ الْاَرْضِ وَ الْاَكْوَانِ وَ عَلٰى وُجُوهِ الْاَعْصَارِ وَ الزَّمَانِ وَ الْجَار۪ى حَاكِمِيَّتُهُ الْمَعْنَوِيَّةُ اйша с+َانِيَّةُ عَلٰى نِصْفِ الْاَرْضِ وَ خُمْسِ الْبَشَرِ ف۪ى اَرْبَعَةَ عَشَرَ عَصْرًا بِكَمَالِ الْاِحْتِشَامِ .. وَ كَذَا: شَهِدَ وَ بَرْهَنَ بِاِجْمَاعِ سُوَرِهِ الْقُدْسِيَّةِ السَّمَاوِيَّةِ وَ بِاِتِّفَاقِ اٰӘнен жِ النُّورَانِيَّةِ الْاِلٰهِيَّةِ وَ بِتَوَافُقِ اَسْرَارِه۪ وَ اَنْوَارِه۪ وَ بِتَطَابُقِ حَقَائِقِه۪ وَ ثَمَرَاتِه۪ وَ اٰثَارِه۪ بِالْمُشَاهَدَةِ وَ الْаңтар ِ
— 148 —

СосҰн, паңҰр адамүа піни, уаңҰтша бӘр алңап Ç болмаса бӘр Қй, баспана емес, онҰ Қлкен ілемге, дҚниеге теқ келер алҰп та міқгӘ баңи мҚлӘкке ие ңҰлатҰн жіне піни адамдҰ міқгӘ +мӘрге дайҰндайтҰн сондай-аң, ажал дараүашҰ кҚ &үҰмҰрүан бейшара адамдҰ міқгӘ жоң болу ңауӘпӘнен ң&тңаратҰн жіне міқгӘ баңҰттҰқ ңазҰнасҰн ашатҰн, адамзаттҰқ баүа жетпес +те ңҰмбат нірсесӘ иман екенӘн тҚсӘн ҮастагӘ жолаушҰ Çки +мӘрге мейман +з-+зӘне бҰлай дедӘ:

- «Үане, алүа!".>ИманнҰқ шексӘз міртебелерӘнен таүҰ бӘр міртебесӘне к+терӘлу ҚшӘн үаламүа, жалпҰ жаратҰлҰсңа назар аударҰп: "Ол не дейдӘ екен, тҰқдааүҰ жайӘк. ҺаламнҰқ ӘшӘндегӘ болмҰстан алүан дірӘсӘмӘздӘ толҰңтҰрҰп, одан ірӘ н&рландҰра тҚсейӘк!» деп Ү&раннан алүан Қлкен ірӘ ауңҰмҰ кеқ дҚрбӘмен ңарадҰ. Үараса:

Б&л ілем керемет тартҰмдҰ да тіртӘптӘ жаратҰлүанҰекенде бейне СҚбхани алҰп кӘтап немесе дене тҚрӘндегӘ Қлкен Раббани Ү&ран Çки с&лу да зіулӘм Сімадани сарай немесе жҚйелӘ ң&рҰлүан Рахмани шіҒар тірӘздӘ. Б&л кӘтаптҰқ барлҰң сҚре, аÇттарҰ,ен таба, с+здерӘ тӘптӘ ірӘптерӘне, баптарҰна, б+лӘмдерӘне, бет, параңтарҰна, жолдарҰна дейӘн жаппай реттӘ тҚрде орналасңан ірӘ +згертӘлӘп, хикметпен ауҰстҰрлҰп отҰрадҰ. БӘ Ардаге барлҰүҰ бӘрлесӘп, &йҰмдасңан тҚрде бӘр Алим-Ұ КҚлли Шей, бӘр Үадир-Ә КҚлли Шей жіне барлҰң нірсенӘқ барлҰң жаүҰн к+ретӘн, ненӘқ немен байланҰсатҰнҰн бӘлетӘн, соүан ңарай мімӘле жасайтҰн Наңңаш-Ұ ЗҚлжілал, Катиб-Ұ ЗҚлкімал бӘр АллаҒтҰқ ҰлайшаенӘн, ОнҰқ болмҰсҰ хаң екенӘн ақүартадҰ. Сол секӘлдӘ +зӘнӘқ негӘздерӘмен, жаратҰлҰстҰқ тҚрлерӘмен жіне б+лшектерӘмен, мекендейтӘн т&рүҰндарҰмен, ӘшӘндегӘ болмҰстарҰмен, кӘрӘсшҰүҰстарҰмен таусҰ-аң, +зӘнде болҰп жатңан пайдалҰ ң&бҰлҰстарҰмен, хикмет толҰ жақаруларҰмен, барлҰүҰ бӘрге осҰ ӘстердӘ +зӘнӘқ шексӘз ң&дӘретӘмен, орасан зор хикметӘмен Әстеп жатңан ШебердӘқ, теқдесӘ жоң бӘр АллаҒтҰқ с+зсӘз бар екенӘн жіне де к+рахдетӘн бӘлдӘредӘ.

БӘрӘншӘ аңиңат: "Усулуд-дин уі илм-Ә Кілам" дейтӘн үҰлҰм саласҰнҰқ зерек үалҰмдарҰ мен ИсламнҰқ дана ойшҰлдарҰ к+рген ірӘ санлҰп шҚүаңтармен ділелдеп берген "худус" пен "имкан" аңиңатҰ. Олар бҰлай деген:

"Юлемде, жалпҰ барлҰң нірседе +згеру, алмасу бар екенӘ рас. Олай болса, жаратҰлҰс мӘндеттӘ тҚрде піни, уаңҰтша жіне кейӘнникмет да болүан. ОнҰ бастауҰ жоң "ңадим" дей алмаймҰз. КейӘннен болүан.

Олай болса, ілбетте онҰ бар ңҰлүан бӘр ЖаратушҰ бар. Сондайаң, барлҰң нірсе негӘзӘнде, тҚптеп келгенде болҰп-болмауҰна бӘр себеп керан екедӘ. Юйтпесе болуҰ екӘ талай, болҰп-болмауҰнда айҰрмашҰлҰң жоң. Юлбетте, болмҰс абөсолŞттӘк жіне ізіли Çүни бастауҰ мен соқҰ жоң деп аймӘнӘп аймҰз. Сондай-аң, тҰүҰрҰңңа тӘрелетӘн, аңҰлүа сҰйҰмсҰз «діуӘр" мен "тісілсҚл» &үҰмҰ Çүни анау мҰнанҰ, мҰнау ананҰ жасадҰ деп, шҰнжҰрлама тҚрӘнде бӘрӘнбӘрӘ жарату мҚмкӘн еместӘгӘ б&лтартпас айүаңтармен ділелденген.

— 149 —

Олай болса, ілбетте, УатҰп, о Ужуд бӘр АллаҒтҰқ болмҰсҰ шарт. ОнҰқ теқӘ жоң, Ол ешнірсеге &ңсамайдҰ, Одан басңалар мҚмкӘн ірӘ ОнҰқ маң&лҰүҰ Çүни жаратңандарҰ болмаң.

Иі, "худус" аңиңатҰн ілемнӘқ барлҰң жерӘнен кездестӘруге боладҰ. БасҰ اِلَىӘлӘгӘ к+зге к+рӘнсе, ңалүанҰн аңҰл к+редӘ. Рас, к+з алдҰмҰзда жҰл сайҰн кҚз мезгӘлӘнде бӘр ілем үайҰп боладҰ. СонҰмен ңатар, санҰ шексӘз, ірбӘрӘ тӘрӘ үалам сҰңҰлдҰ жҚз мҰқ тҚрлӘ +сӘмдӘктер мен &саң жіндӘктер ілгӘ ілеммен бӘрболса,т боладҰ. Опат болу ң&бҰлҰсҰ да +те жҚйелӘ тҚрде жҚзеге асадҰ, Çүни олардҰқ ңайта тӘрӘлуӘне &йҰтңҰ болатҰн жіне АллаҒтҰқ рахҰмҰ мен хикметӘнӘқ м&үжизаларҰ ірӘ كَمَاетӘ мен ӘлӘмӘнӘқ +нерӘ болҰп табҰлатҰн дін-дінектер мен т&ңҰмдардҰ, ж&мҰртңалардҰ +з орҰндарҰна тастап, атңарүан амал діптерлерӘ мен жасаүан ңҰзол "ужспарҰн оларүа тапсҰрҰп Хафиз-Ұ ЗҚлжілалдҰқ імӘрӘмен онҰқ хикметӘне аманат ңҰлҰп сосҰн барҰп опат боладҰ. КелесӘ к+ктемде &лҰ хаширдӘқ жҚз мҰқдаүан ҚлгӘ-мҰсн ңара мен ділелӘ ретӘнде ілгӘ опат болүан аүаштар мен тамҰрлар жіне кейбӘр тӘрӘ жандар ңаз- ңалпҰнда тӘрӘлӘп, жан бӘтедӘ. КейбӘрӘнӘқ +зӘ болмаса да орнҰна +зӘне ңаттҰ &ңсас теқдерӘ жаратҰлҰп, ңайта тӘрӘледӘ. Жіне бҰлтҰр к+ктемдегӘ жаратҰлҰс жкӘ іле амалдарҰнҰқ, атңарүан мӘндеттерӘнӘқ параңтарҰн жариÇлаүандай Ү&раннҰқ: وَاِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ деген аÇттҰқ бӘр ҚлгӘ-мҰсалҰн к+рсетедӘ.

ӨшӘндегӘ болмҰсҰмен ңоса жалпҰ алүанда ірбӘр кҚзде, Қлкен бӘр ілеуелӘ б болҰп орнҰна ірбӘр к+ктемде жақа ілем келӘп жатадҰ. ОсҰ опат болу мен ңайта жаратҰлу ң&бҰлҰсҰ жҚйелӘ тҚрде, белгӘлӘ бӘр тіртӘппен жҚзеге асадҰ ірӘ керемет +лшеммен, реттӘ тҚрде і, ңҰсңҚрлӘ жаратҰлҰс ңирап ңайта жаратҰлатҰнҰ сондай бейне бӘр дҚние үажайҰп мейманхана секӘлдӘ. Оүан тӘрӘ жандар топ-топ болҰп ңонаңңа

— 150 —

келедӘ, неше тҚӘ. ОсҰемдер жолай соүҰпӘ, т&раңсҰз дҚниелер келӘп кетӘп жатадҰ. ЮрбӘрӘ +з мӘндетӘн атңарҰп болүан соқ к+зден таса боладҰ.

МӘне, дҚниеде осҰндай сансҰз жандҰ заттардҰ, белгӘлӘ бӘр мӘндетӘ бар ілемдердӘ аса к+регендӘкпен, бӘлӘктӘ тҚрде,барҰсҰ хикметпен, діл +лшеммен, тепе-теқ ірӘ тіртӘппен жаратҰп, +з орҰндарҰна ңойҰп, Раббани маңсаттарүа, ИліҒи межеге ңарай баүҰттап, ңҰзу тҚрде Рахмани ңҰзметке пайдаланҰп, рахҰмдҰ тҚрде ж&мсап отҰрүан Зат-Ұ ЗҚлжілӘлмейтбар екенӘ с+зсӘз жіне ОнҰқ шексӘз ң&дӘретӘ, асңан хикметӘ бар екенӘ аңҰлүа анҰң к+рӘнӘп т&р.

Ал, "имкан" аңиңатҰна келер болсаң, ол да барлҰң жерде кездесӘп, ілемдӘ ңамтҰп жатҰр десарсҰз дҰ. ЯйткенӘ, барлҰң нірсе, ол мейлӘ Қлкен Ç кӘшӘ болсҰн үарҰштан жерге дейӘн, зірреден ж&лдҰздарүа шейӘн барлҰң зат, бҚкӘл жаратҰлҰс +зӘне тін болмҰсңа, белгӘлӘ бӘр суретке, пӘшӘнге, ерекше бӘтӘм мен +зӘндӘк сипаттарүа ие тҚрде ірӘ хиүалар толҰ жаүдайда, пайдалҰ да тиӘмдӘ жабдҰңталҰп дҚниеге жӘберӘлуде. Алайда, ілгӘ белгӘлӘ тҚрде жаратҰлүан зат, шексӘз мҚмкӘндӘктердӘқ ӘшӘнен ілгӘндей белгӘлӘ тҚрде, арнайҰ бӘр тҚрге енуӘ, ерекш* * * ие болуҰ... ірӘ сансҰз суреттер бола т&ра, шексӘз ҰңтималдардҰқ ӘшӘнен осҰндай ідемӘ де ерекше, +зӘне жарасҰмдҰ белгӘлӘ бӘр пӘшӘнге орануҰ жіне +зӘ тектес т&ңҰмдастарҰ ңанша болса сонша мҚмкӘндӘктер бола т&рнде шаатңа +зӘне тін, лайҰң болмҰс-бӘтӘмде, ерекше тҚрде сондай-аң, сипаттардҰқ тҚрлерӘ мен міртебелерӘ ңанша болса сонша мҚмкӘндӘктер мен Ұңтималдар к+п ірӘ манаүҰ АллаҒ,баста солардҰқ арасҰнда еш ңандай тҚр-тҚсӘ жоң, ңалай боларҰ белгӘсӘз бола т&ра кенет +зӘндӘк ҰқүайлҰ да пайдалҰ сипаттарүа ие болуҰ, ірӘ сансҰз Ұңтималдар ӘшӘнде белгӘсӘз, не боларҰн бӘлмейтӘн, белгӘлӘ бӘр маңсатҰ жоң, баүҰт-баүдарсҰ б+лше жаратҰлҰсңа ілгӘндей хикметке толҰ тиӘмдӘ хал-жаүдай жасап, +те пайдалҰ ң&ралдармен жабдҰңталуҰ, ңамтамасҰз етӘлуӘ, бӘзге мҰнанҰ мегзейдӘ: БолмҰстҰқ жалпҰ немесе жалңҰ тҚрде ңалай жаратҰлуҰ т&рүҰсҰнда мҚмкӘндӘктер р соүаболса сонша жіне ірбӘр жаратҰлҰстҰқ жоүарҰда аталүан болмҰсҰ, онҰқ бӘтӘмӘ, сурет-пӘшӘнӘ, сипат пен хал-жаүдайҰнҰқ болу мҚмкӘндӘгӘ ңанша болса сонша, ір нірсенӘ жеке-ж ой кеҰрҰп талдаушҰ, тақдаушҰ, таүайҰндаушҰ, лайҰңтҰ орнҰна ңоŞшҰ бӘр Уажиб-Қл Ужуд АллаҒтҰқ с+зсӘз бар екенӘне, онҰқ ң&дӘретӘ мен хикметӘ шексӘз екенӘне, еш нірсе, ешбӘр Әс одан жасҰрҰна алмайтҰнҰна, ешбӘр зат оүан ңиҰҚкӘр етӘгӘне,

— 151 —

еқ Қлкен нірсе оүан +те кӘшкентай нірсе сиÇңтҰ оқай болатҰнҰна, к+ктемдӘ бӘр аүаштай, ал бӘр аүаштҰ бӘр діндей жеқӘл жарататҰнҰна ділелдер, ишаралар бар екенӘн к+рсетедӘ. Б&л, "имкан" (мҚмкӘнд сол жйтӘн аңиңаттан шҰүҰп, наңтҰ тҚрде үаламнҰқ осҰнау Қлкен куілӘгӘнӘқ бӘр ңанатҰн ашҰп бердӘ.

ҺаламнҰқ осҰлай куілӘк ететӘнӘн жіне онҰқ екӘ ңанатҰ мен екӘ Қлкен аңиңатсӘнӘп,екенӘн Рисалей-Н&р кӘтапшаларҰ, атап айтсаң ЖиҰрма екӘншӘ, ОтҰз екӘншӘ С+здер мен ЖиҰрмасҰншҰ жіне ОтҰз ҚшӘншӘ Міктубтар толҰүҰмен ділелдеп, жан-жаңтҰ тҚсӘндС+з">бӘктен соларүа сӘлтеп осҰ &заң міселенӘ ңҰсңа ңайҰрдҰң. ҺаламнҰқ алҰп, кҚлли куілӘгӘнӘқ екӘншӘ ңанатҰн ашҰп ділелдейтӘн ділелӘ жалпҰ алүанда мҰнау:

ЕкӘншӘ аңиңат: МҰна ірдайҰм болҰп жататҰн +згерӘстер мен ң&бҰлҰстардҰқ ӘшӘнде +зӘнаттҰқ мҰсҰн, атңарар ңҰзметӘн, егер тӘрӘ жан болса тӘрӘлӘгӘн саңтап ңалуүа жіне жҚктелген мӘндетӘн атңаруүа тҰрҰсңан махл&ңтарүа Çүни жаратҰлҰс +зҰ, еқ Қш-ң&дӘретӘнӘқ шамасҰнан тҰс +зара жірдемдесу аңиңатҰ байңаладҰ. МҰсалҰ, Êлементтер тӘрӘ организмге к+мектеседӘ, б&лттар +сӘмдӘктердӘ суүарҰп медет бередӘ, ал +сӘмдӘктер болса хайуа бауҰразҰң боп ңол &шҰн бередӘ, хайуандар да адамзаттҰқ игӘлӘгӘне ңҰзмет етедӘ сондай-аң, кіусар б&лаүҰндай аналардҰқ сҚттерӘ ніресте, т+лдердӘ тамаңтандҰруүа асҰүадҰ. Жіне тӘрӘ жандардҰқ ілӘ келмейтӘн к+птеген ңажеттӘлӘктерӘ мен ризүасҰрл кҚтпеген жерден нісӘп болҰп жатадҰ. ТӘптӘ, жеген тамаүҰмҰздҰқ б+лшектерӘ денедегӘ жасушалардҰқ ңалҰптасуҰна ңҰзмет етедӘ. ОсҰндай Раббани баүҰндҰру, Рахмани ңҰзмет еткӘзу дейтӘн "ей, жен" дістҚрӘне Çүни бӘр-бӘрӘне жірдемдесу зақдҰлҰүҰна к+птеген мҰсалдар келтӘруге боладҰ. Ол мҰсалдар т&п-тура, анҰң тҚрде бҚкӘл ілемдӘ бӘр сарайдай басңарҰп отҰрүан бӘр Рабб-ул АліминнӘқ жалпҰүа ортаң, мейӘрӘмге торӘздесубиетӘн к+рсетедӘ. ЖансҰз, аңҰлҰ мен мейӘрӘмӘ жоң б+лшектер бӘр-бӘрӘне ңамңор ірӘ бейне бӘр аңҰлдҰ сиÇңтҰ ірекет ететӘн мҰна +зара жірдем етушӘлер, ілбетте +те Рахим, Хаким бӘр Рабб-Ұ ЗҚлжілалдҰқ ң&дӘретӘмен, раппай жн, імӘрӘмен бӘр-бӘрӘне к+мектеседӘ.

МӘне, үаламда болҰп жатңан осҰндай жаппай жірдемдесу ӘсӘ, ж&лдҰздардан бастап тӘрӘ жандардҰқ аүза мен сезӘм мҚшелерӘне, еқ &саң б+лшектерӘне дейӘн жҚйелӘ тҚрде жҚзеге асҰп жатҰр. Язара тепе-теқс+йлемне ңауӘп-ңатерден саңтау жіне аспан мен жердӘқ ң&лпҰрүан ісем жҚзӘнен бастап сонау гҚл-шешектердӘқ кҚлӘмдеген

— 152 —
жҚзӘне дейӘн болҰп жатҰрүан"безендӘру аңиңатҰ">сондай-аң, КҚн системасҰнан ба, бҚкӘонау жҚгерӘ, анар секӘлдӘ жемӘс-жидектерге дейӘн ҚкӘмӘн жҚргӘзӘп т&рүан"жҚйелӘ реттеу">аңиңатҰ жіне КҚн мен Ай, Êлементтер мен б&лттардан бастап сӘру ідал арасҰна дейӘн белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктеу секӘлдӘ алҰп та ауңҰмдҰ аңиңаттардҰқ +здерӘндей Қлкен куілӘктерӘ, үаламнҰқ куілӘгӘнӘқ екӘншӘ ңанатҰн Çүни б+лӘгӘн ң&райдҰ, ділелдейдӘ. Рисалей-Н&р осҰ Қлкен куілӘктӘ ділелдеп, жٰذَا اтҰ тҚсӘндӘргенӘ рас. Олай болса бӘз ңазӘр осҰ ңҰсңа ишараүа ңнаүат ңҰламҰз.

СонҰмен дҚниеге мейман кӘсӘнӘқ үаламнан алүан иман дірӘсӘне ңҰсңа ишара ретӘнде бниÇтта маңамнҰқ он сегӘзӘншӘ міртебесӘнде бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الْمُمْتَنِعُ نَظ۪يرُهُ اَلْمُمْكِنُ كُلُّ مَاسِوَاهُ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ هжасалҰالْكَائِنَاتُ الْكِتَابُ الْكَب۪يرُ الْمُجَسَّمُ وَ الْقُرْاٰنُ الْجِسْمَانِىُّ الْمُعَظَّمُ وَ الْقَصْرُ الْمُزَيَّنُ الْمُنَظَّمُ وَ الْبَلَدُ الْمُحْتَشَمُ الْمُنْتَظَمُ بِاِجْمَاعِ سُوَرِه۪ وَ اٰيَاле-шуаَ كَلِمَاتِه۪ وَ حُرُوفِه۪ وَ اَبْوَابِه۪ وَ فُصُولِه۪ وَ صُحُفِه۪ وَ سُطُورِه۪ وَ اِتِّفَاقِ اَرْكَانِه۪ وَ اَنْوَاعِه۪ وَ اَجْزَائِه۪ وَ جُزْئِيَّاتِه۪ وَ سَكَنَتِه۪ وَ مُشе жҚзӘَاتِه۪ وَ وَارِدَاتِه۪ وَ مَصَارِفِه۪ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ الْحُدُوثِ وَ التَّغَيُّرِ وَ الْاِمْكَانِ بِاِجْمَاعِ جَم۪يعِ عُلَمَاءِ عِلْمِ الْكَلَامِ وَ بِشَهَادَةِ حَق۪يقَ киелӘْد۪يلِ صُورَتِه۪ وَ مُشْتَمِلَاتِه۪ بِالْحِكْمَةِ وَ الْاِنْتِظَامِ وَ تَجْد۪يدِ حُرُوفِه۪ وَ كَلِمَاتِه۪ بِالنِّظَامِ وَ الْم۪يزَانِ وَ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ التَّعَاوُنِ وَ التَّجَاوُبِ وَ التَّسَер едӘوَ التَّدَاخُلِ وَ الْمُوَا'иЦَةِ وَ الْمُحَافَظَةِ ف۪ى مَوْجُودَاتِه۪ بِالْمُشَاهَدَةِ وَ الْعَيَانِ
— 153 —
СосҰн, дҚниеге келӘп ЖаратушҰсҰн шарң &рҰп Әздеп жҚрген жіне он сегӘз міртебеде ренжӘ, аңиңат үарҰшҰна ңолҰ жеткен жіне имани миүраж арңҰлҰ үайҰп тҚрдегӘ маүрифаттан +тӘп"ҒізӘране", "мҚхатабане">Çүни +зӘн РаббҰсҰнҰқ алдҰнда т&рүандай, ОнҰмен с+йлесӘп отҰрүандай сезӘнӘ осҰндарүҰ маңамүа ңолҰ жеткен Әздемпаз ірӘ ң&штар жолаушҰ +зӘнӘқ рухҰна бҰлай дедӘ: КиелӘ"Фатиха">сҚресӘнӘқ басҰнан бастап: اِيَّاكَ"иÇка">ӘнсӘзд дейӘн үайҰп тҚрде мадаңтап келедӘ де сосҰн ң&зҰр тауҰп: اِيَّاكَ"иÇка">Çүни"Сенен үана..!">ҚндеуӘне шҰүатҰнҰ секӘлдӘ бӘз де үайҰп тҚрдегӘ ӘздеудӘ ңойҰп, т&п-тура ӘздегенӘмӘздӘ сол Әздеп жҚргенӘмӘздӘқ +зӘнен с&райланҰсолмҰс атаулҰнҰ к+рсетӘп т&рүан КҚндӘ КҚннӘқ +зӘнен с&раүан ж+н болар. Рас, барлҰң нірсенӘ к+рсетӘп т&рүан нірсе +зӘн бірӘнен жаңсҰ к+р Жалү емес пе!? Олай болса КҚннӘқ шуаүҰ арңҰлҰ КҚндӘ танҰп, к+ретӘнӘ секӘлдӘ бӘз де ЖаратушҰ ХалиңҰмҰздҰ +зӘнӘқ к+ркем есӘмдерӘмен, киелӘ сипаттарҰмен бӘрге ңабӘлетӘмӘзге ңарай тануүа тҰрҰсалҰң! БӘз б&л рисаледе онҰқ к+птеген жолдарҰнан екӘ жолҰн мҚмкӘол екӘ жолдҰқ да шексӘз міртебелерӘнен екӘ міртебесӘн жіне ол екӘ міртебенӘқ де сансҰз аңиңаттарҰ мен тереқ де &заң тҚсӘндӘрмесӘнен тек екӘ аңиңаттҰ ңҰсңа-н&сңа баÇндамаңпҰз.н:

рӘншӘ аңиңат:>К+зге ап-ашҰң к+рӘнӘп т&рүан жіне шексӘз ірӘ ірдайҰмүҰ, +те жҚйелӘ де &лҰң жіне аспан мен жердегӘ жаратҰлҰстҰ шҰр айналдҰрҰп, ірңашан орҰндарҰн +згертӘп ірӘ жақартҰп трасан үаламдҰ толҰң ң&шаүҰна алүан «фаүалиет-Ә мҚстіулие» аңиңатҰн Çүни барлҰң нірсенӘ ңамтҰп, барлҰң жерден байңалатҰн ңҰзу ж&мҰстҰ жіне ілгӘ жан-жаңтҰ хикметке толҰ «фаүалиет» аңиңатҰнҰқ ӘшӘнен «тізахур-Ұ Рубубиет» аңиңатҰн Ç жаүҰ рӘ толҰң басңарҰлҰп, баүҰндҰрҰлүанҰн к+ремӘз. Жіне осҰ жан-жаңтҰ рахҰмдҰ басңарудҰқ ӘшӘнен «тібаруз-Ұ улухиет» Çүни ашҰңтан ашҰң +зӘне табҰндҰру аңиңатҰ наңтҰ тҚрде байңаладҰ.

МӘне, осҰ билӘкке ҚниÇүар Әс пен хакимге тін ірдайҰмүҰ «фаүалиеттен", "ңҰзу ж&мҰстан» перде артҰнда бӘр ФайҰл-Ұ Үадир уі Алим АллаҒтҰқ ӘстерӘ к+зге анҰң байңаладҰ. Жіне осҰ тірбиелгӘм тҰірнірсенӘқ алдҰн алушҰ, жан-жаңтҰ &йҰмдастҰрушҰ Раббани Әстен, ол бӘр перде десек онҰқ арүҰ жаүҰнан барлҰң жерде сіуле-шуаңтарҰ кездесетӘн ИліҒи есӘмдердӘ сезгендей анҰң бӘлуге боладҰ. Ал ендӘ, осҰ «жілалҰн» шашңандай айбҰндҰ іанбайталҰ ңҰзҰңтҰрүандай нізӘк к+ркем есӘмдерден, Çүни перделердӘқ

— 154 —

артҰнан «ң&дси сифат-Ұ сібүа» Çүни АллаҒтҰқ киелӘ жетӘ сипатҰнҰқ бар ірӘ рас екенӘн «илміл-Çңин", "айн растан" тӘптӘ "хаңңал-Çңин» дірежеде бӘлуге боладҰ. Ал, осҰ жетӘ ң&дси сипаттҰқ тӘрӘге тін, ң&дӘреттӘге лайҰң, бӘлӘктӘдей, естӘгендей, к+рӘп т&рүандай жіне +з ңалауҰмен қҰзҰ зӘге жарасатҰндай, с+йлеушӘге тін, осҰлайша жанжаңтҰ шексӘз тҚрде ісер етуӘне ңарап анҰң ірӘ еш кҚмінсӘз, наңтҰ тҚрде осҰ сипаттардҰқ иесӘ Уажиб-ул Ужуд АллаҒтҰқ, ілгӘ есӘай менқ иесӘ Уахид-Ұ ЮхадтҰқ, ФайҰл-Ұ Фірд-Ә СімадтҰқ болмҰсҰн КҚннен де анҰң жіне жарңҰн тҚрде жҚректегӘ имани назарүа к+збен к+ргендей наңтҰ бӘлӘнедӘ, бӘлуге боладҰ. ЯйткенӘ, керес, баңӘ ңҰзҰңтҰ кӘтап немесе тамаша бӘр Қй, анҰң тҚрде жазу, жасау деген ӘстӘ меқзейдӘ. Ал ідемӘ жазу мен ептӘ Әс-ңимҰл болса анҰң тҚрде жазушҰ, &ста деген аттҰ, ал жазушҰ, &ста деген аттар анҰң тҚрде жазушҰҰ бӘр сталҰң дейтӘн +нердӘ, сипаттҰ, ал +нер мен сипат болса шҚбісӘз +зӘн Çүни ілгӘ сипаттар мен есӘмдердӘқ иесӘн, жасаушҰнҰ, шебердӘқ наң +зӘн к+рсетедӘ. «ФайҰлсҰз бӘр фийл» Ç дҚниекерсӘз бӘр Әс, «мҚсіммасҰз» бӘр «исим» Çүни иесӘ жоң бӘр есӘм болмайтҰнҰ секӘлдӘ, «міусуфсҰз» бӘр сипаттҰқ Çүни сипатталушҰ жоң сипаттҰқ жердееберсӘз бӘр +нердӘқ болуҰ істе мҚмкӘн емес.

МӘне, осҰ аңиңат пен ңаүидаүа байланҰстҰ мҰна үалам, бҚкӘл болмҰсҰмен таүдҰр ңаламҰмен жазҰлүан, ң&дрет ң&ралҰмен жасалүан бӘр емес бӘрнеше ңҰзүҰлҰңтҰ кӘтаптарүа, хаттарүттарҰ,алуан сарайлар мен үимараттарүа &ңсайдҰ. ЮрбӘрӘ мҰқдаүан т&рүҰдан жіне бірӘ ңосҰлҰп жан-жаңтҰ Раббани уі Рахмани шексӘз ӘстердӘ жіне ол ӘстердӘ+зӘнӘқүҰ ИліҒи мҰқ бӘр есӘмдӘ, ал олардҰқ ңайнар к+зӘ болүан СҚбхани киелӘ жетӘ сипаттҰ, ал ол шексӘз ірӘ ң&дси сипаттар болса олардҰқ иесӘ, б&лаүҰ Юзіли уі Юбіди бӘр ЗрделӘ ҚлжілалдҰқ с+зсӘз болмҰсҰн, анҰң бар екенӘн, ірӘ жалүҰз екенӘн к+рсетӘп, шексӘз тӘлдермен куілӘк етедӘ. Сондай-аң, барлҰң болмҰстаүҰ кҚллӘ с&лулҰңтар, ісемдӘктер, ң&ндҰлҰңтар мен кемелдӘктер Раббани ӘстӘқ, ИліҒҰқ Қст-сипаттардҰқ, СҚбхани"шуҰнаттҰқ">+зӘне тін, еш теқдесӘ жоң ң&дси с&лу-жімалҰна, кемелӘне жіне барлҰүҰ ж&мҰлҰп бӘр Зат-Ұ АңдестӘқ ң&дси жімалҰна, киелӘ кемелӘне анҰң тҚрде куілӘк ңҰл келемонҰмен,"фаүалиет">аңиңатҰнҰқ ӘшӘнен к+рӘнӘс тапңан Рубубиет аңиңатҰ, ӘлӘм жіне хикметпен жарату, жоңтан бар ету, жасау жіне тіртӘппен, +лшеммен таүайҰндау, суреттеу, алдҰн алу, алмастҰру сондай-аң, ңалау-ерӘкпен +згерту, орҰн ауҰстҰру, тҚсӘруكُمْ رру, кемелдендӘру жіне мейӘрӘммен азҰңтандҰру, нҰүметке б+леу,
— 155 —

жарҰлңау, сҰйлҰң беру секӘлдӘ шуҰнатпен Çүни ИліҒи Әстермен, керемет толҰң басңару аірӘ бӘ+зӘн к+рсетедӘ ірӘ танҰстҰрадҰ. РубубиеттӘқ к+рӘнӘсӘ дейтӘн аңиңаттҰқ ӘшӘнен анҰң сезӘлӘп т&рүан УлухиеттӘқ к+рӘнӘсӘ дейтӘн аңиңат та к+ркем есӘмдердӘқ мейӘрӘмдӘ де жомартларҰм! шаүҰлҰсуҰ арңҰлҰ жіне «Субути жетӘ сипат» деп аталатҰн «хаÇт", "ӘлӘм", "ң&дӘрет", "ираде", "сімиү", "басар", "кілам» сипаттарҰнҰқ жілалли уі жімалң нізӘӘнӘстерӘ арңҰлҰ +зӘн танҰстҰрадҰ, бар екенӘн бӘлдӘредӘ.

Иі, ңалай АллаҒтҰқ"кілам">сипатҰ уахилер мен илҒамдар арңҰлҰ Зат-Ұ АңдестӘ танҰстҰрадҰ, діл солай да"ң&данҰшпасипатҰ да дене тҚрӘндегӘ с+здер болҰп табҰлатҰн шебер жасалүан +нер туҰндҰларҰ, ңоршаүан орта арңҰлҰ ол Зат-Ұ АңдестӘ бӘлдӘредӘ. ҺаламдҰ жаппай материалдҰң Қлкен Ү&ран кейпӘнде к+рсетӘп бӘр Үадир-Ә ЗҚлжілалдҰ сипатҰнда, анҰстҰрадҰ да ол туралҰ маүл&мат бередӘ. Сондай-аң, ӘлӘм сипатҰ да хикметке толҰ жіне тіртӘптӘ де +лшемдӘ жаратҰлҰс ңанша болса сонша жіне ӘлӘм мен ңалау арңҰлҰ безендӘру, бӘрбӘрӘнен ажҰрату, ерекшелемас ңҰарңҰлҰ жаратҰлүан ңанша зат болса, сонша сол сипаттардҰқ иесӘ бӘр үана Зат-Ұ АңдестӘ бӘлдӘредӘ. ХаÇт Çүни тӘршӘлӘк сипатҰна келер болсаң, ң&дреттӘ к+рсететӘн бҚкӘл жаратҰлҰс жіне ӘлӘмнӘқ бар еке +згешлдӘретӘн бҚкӘл тіртӘптӘ де хикметтӘ, +лшемдӘ де ідемӘ суреттер, хал-жаүдайлар сондай-аң, басңа да сипаттардҰ к+рсететӘн кҚллӘ ділелдер, осҰлайша хаÇт Çүни ттӘн к+йтӘн сипатҰнҰқ ділелдерӘн к+рсетӘп ңана ңоймай, сонҰмен ңатар хаÇт сипатҰнҰқ хаң екенӘн бӘлдӘредӘ. Сол сиÇңтҰ хаÇт та ілгӘ ділелдермен мҰна айна тірӘздес бҚкӘл тӘрӘ жандардҰ куігер ретӘнде Зат-الَّذ۪Ұ ҮаŞм АллаҒтҰ к+рсетедӘ. ОсҰлайша үаламдҰ бастан аÇң ірдайҰм жақадан-жақа ірӘ тҚрлӘ-тҚрлӘ шаүҰлҰс-сіулелерӘмен наңҰштарҰн к+рсету ҚшӘн ірңашан +згерӘп, жақаÇүни сҰратҰн шексӘз айналардан ң&ралүан алҰп, Қлкен бӘр айна бейнесӘнде к+рсетедӘ.

ОсҰлай салҰстҰрҰп ңараса, «к+ру", "есту", "ңалау", "с+йлеу» сипаттарҰ да іуҰ сексҰ жеке-жеке анҰң тҚрде Зат-Ұ АңдестӘ бӘлдӘредӘ, танҰстҰрадҰ. ЮрӘ, б&л сипаттар Зат-Ұ ЗҚлжілалдҰқ болмҰсҰна ділел болүанҰ секӘлдӘ «хаÇт» дейтӘн аңиңаттҰқ бар екенӘн жазҰлекенӘн жіне Ол (АллаҒ) хаÇт иесӘ, тӘрӘ екенӘн ап-анҰң тҚрде ділелдейдӘ. СебебӘ, «бӘлу» хаÇтңа тін Çүни тӘрӘге тін сипат; «есту» де хаÇттҰ к+рсетедӘ; «к+ру» де тӘрӘлерге тін сипат; «ңалау-ш бола>ол да тӘрӘнӘқ ӘсӘ; "ҰңтиÇрҰмен кҚш-ң&дӘретӘн к+рсету» ол да тӘрӘлӘк иесӘне лайҰң; «с+йлеу» болса ол да бӘлетӘн ірӘ тӘрӘнӘқ ж&мҰсҰ. МӘне,

— 156 —

осҰ т&жҰрҰмдардан тҚсӘнгенӘмӘз, «хаÇт» сипатҰнҰқ жетӘ мірте ілемдей &лҰң ділелдерӘ бар жстем мӘнӘқ жіне осҰ сипаттардҰқ иесӘ бар екенӘн к+рсететӘн айүаңтар жеткӘлӘктӘ. СондҰңтан «хаÇт» бҚкӘл сипаттардҰқ негӘзӘ, ңайнар к+зӘ жіне Исм-Ұ Аү келтӘ б&лаүҰ, &йҰтңҰсҰ. Рисалей-Н&р осҰ бӘрӘншӘ аңиңаттҰ ңуаттҰ айүаңтармен ділелдеп, бӘршама тҚсӘндӘргендӘктен ол теқӘздей маүрифаттан осҰ аталүа ҺаламҰдай маүл&матпен ізӘрге ңанаүат ңҰлҰп шектелдӘк.

ЕкӘншӘ аңиңат: "Кілам"ю(с+йлеу) сипатҰнан шҰүатҰн "тікіллҚм-Ә ИліҒи"ю(АллаҒтҰқ с+йлеуӘ) жайлҰ.

لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكِسِرِّتِ رَبّ۪ى

аÇтҰнҰқ сҰрҰмен, ИліҒи кілам Çүни АллаҒтҰқ с+зӘ шексӘз к+п. БӘреудӘқ бар екенӘн бӘлдӘретӘн анҰң белгӘ онҰқ с+йлеуӘ болҰп табҰладҰ. Демек, б&л аңиңат шексӘз діреже Юзіли МҚтікіллим АллаҒтҰқ балӘк етӘне, бӘреу екенӘне куілӘк етедӘ. Б&л аңиңаттҰқ ңуаттҰ екӘ куілӘгӘ осҰ кӘтапшанҰқ он т+ртӘншӘ жіне он бесӘншӘ міртебелерӘнде баÇндалүан "уахилар мен иллемде аÇн) таңҰрҰбҰнда ңозүалүан-дҰ. АуңҰмҰ кеқ таүҰ бӘр куілӘк онҰншҰ міртебесӘнде ишара етӘлген аспани кӘтаптар жайлҰ жерде айтҰлүан болатҰн. ТҰм жарңҰн ірӘ кҚрделӘ куілӘктӘ де он жетӘншӘ міртар едӘде ҮасиеттӘ Ү&ран жайлҰ таңҰрҰпта тоңталүан болатҰнбҰз. СондҰңтан, б&л аңиңаттҰқ баÇндалуҰ ңалай куілӘк ететӘнӘн ілгӘ міртебелерге сӘлтеп з екӘнңаттҰ тақүажайҰп тҚрде бӘлдӘрген жіне куілӘгӘн басңа аңиңаттардҰқ куілӘгӘмен ңоса баÇндаүан мҰна &лҰ аÇттҰқ

شَهِدَ اللّٰهُ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ وَк+птегٰٓئِكَةُ وَ اُولُوا الْعِلْمِ قَٓائِمًا بِالْقِسْطِ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ

інуарҰ мен ісрарҰ Çүни н&рларҰ мен сҰрларҰ бӘздӘқ жолаушҰмҰзүа жеткӘлӘктӘ болса керек ірӘ ңарай бара алмаүан екен.

СонҰмен, жет, кенҰқ осҰ ң&дси маңамнан алүан дірӘсӘнӘқ ңҰсңа тҚсӘндӘрмесӘне бӘр ишара ретӘнде бӘрӘншӘ маңамнҰқ он тоүҰзҰншҰ міртебесӘнде бҰлай делӘнген екен:

— 157 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُп отҰрجُودِ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ لَهُ الْاَسْمَاءُ الْحُسْنٰى وَ لَهُ الصِّفَاتُ الْعُلْيَا وَ لَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى اَلَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ ف۪ى وَحْدَتِه۪ اَلذَّاتُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ بِاِجْمَاعِ جَم۪يعِ صِفَاتِ! Рисаقُدْسِيَّةِ الْمُح۪يطَةِ وَ جَم۪يعِ اَسْمَائِهِ الْحُسْنٰى اَلْمُتَجَلِّيَّةِ بِاِتِّفَاقِ جَم۪يعِ شُؤُنَاتِه۪ وَ اَفْعَالِهِ الْمُتَصَرِّفَةِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ حَق۪يق табадبَارُزِ الْاُلُوهِيَّةِ ف۪ى تَظَاهُرِ الرُّبُوبِيَّةِ ف۪ى دَوَامِ الْفَعَّالِيَّةِ الْمُسْتَوْلِيَةِ بِفِعْلِ الْا۪يجَادِ وَ الْخَلْقِ وَ الصُّنْعِ وَ الْاِبْدَاعِ بِе береَةٍ وَ قُدْرَةٍ وَ بِفِعْلِ التَّقْد۪يرِ وَ التَّصْو۪يرِ وَ التَّدْب۪يرِ وَ التَّدْو۪يرِ بِاِخْتِيَارٍ وَ حِكْمَةٍ وَ بِفِعْلِ التَّصْر۪يفِ وَ التَّنْظ۪يمِ وَ الْمُحَافَظелӘкке الْاِدَارَةِ وَ الْاِعَاشَةِ بِقَصْدٍ وَ رَحْمَةٍ وَ بِكَمَالِ الْاِنْتِظَامِ وَ الْمُوَازَنَةِ وَ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ اَسْرَارِ - شَهِدَ اللّٰهُ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ وَ الْمَلٰٓئِكَةُ وк, кемُوا الْعِلْمِ قَٓائِمًا بِالْقِسْطِ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ
— 158 —
Ескерту

ЖоүарҰда аталүан ЕкӘншӘ міртебенӘқ бӘрӘншӘ бабҰндаүҰ он тоүҰз міртебенӘқ куілӘк еткен аңиңаттарҰнҰсауаптйсҰсҰ +зӘнӘқ растҰүҰмен, болмҰсҰмен АллаҒтҰқ ужуд-Ұ ужудҰн Çүни с+зсӘз бар екенӘн ділелдегенӘ секӘлдӘ ауңҰмдҰлҰүҰмен де уахдеттӘ, іхадиеттӘ Çүни ЖаратңаннҰқ жалүзүанша ділелдейдӘ. Дегенмен басҰнда АллаҒтҰқ бар екенӘн анҰң ділелдегендӘктен ужуд-Ұ ужудтҰқ айүаңтарҰ саналүан-дҰ. Ал, екӘншӘ міртебенӘқ екӘншӘ бабҰ болса, басҰнда жіне анҰң тҚрде уахдеттӘ сонҰмен ңатар ужудтҰ ділелделдеген ідемӘ тіухидтӘқ ділелдерӘ деп те аталадҰ. Юйтсе де ірбӘрӘ екеуӘн де ділелдейдӘ. Тек, айҰрмашҰлҰүҰн бӘлдӘру ҚшӘн бӘрӘншӘ бабта:

بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ

деп, ал екӘншӘ бабта уахдет к+збӘр боӘнгендей анҰң болүандҰңтан сонҰ

بِمُشَاهَدَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ

деген с+збен басталатҰн шумаңтармен ңайталанҰп отҰрадҰ. ЕндӘ жазҰлатҰн екӘншӘ бабтҰқ міртебелерӘн бӘрӘншӘ баб секӘлдӘ тҚсӘндӘргӘм келге Сос БӘраң, кейбӘр хал-жаүдайлар кедергӘ болҰп ңҰсңа ірӘ н&сңа жазуүа тура келдӘ. Жан-жаңтҰ баÇндаудҰ Рисалей-Н&рүа сӘлтеме жасадҰң.

* * * * *
— 159 —

ЕкӘншӘ Баб

(ТіухидтӘқ айүаңтарҰ баÇндалмаң)

[ДҚниÇүа иман ету ҚшӘн жӘр секӘен жіне бҚкӘл ілемдӘ пӘкӘрӘмен саÇхаттап, барлҰң нірседен Жаратңан ИесӘн с&рап, ір жерден РаббҰсҰн Әздеп шарң &рүан жіне ап-анҰң тҚрде +зӘнӘқ ЖаратушҰсҰн, ОнҰқ ужуд-Ұ ужудҰн тапңан дҚниÇ мейманҰ аңҰлҰна: татҰн,ТаүҰ да болмҰсҰ шарт, мӘндеттӘ тҚрде бар Жаратңан ИемӘздӘқ уахдет айүаңтарҰн тамашалап, куі болу ҚшӘн бӘрге саÇхатңа шҰүайҰң!"дедӘ.

БӘрге сапар шеккенӘнде, Ән т+мӘ мензилде Çүни бӘрӘншӘ тҚскен жерӘнде мҰнаүан куі болдҰ: ЮлемдӘ ңамтҰп жатңан т+рт Қлкен аңиңат "уахдеттӘ" Çүни АллаҒтҰқ бӘр екенӘн ап-анҰң тҚрде к+р لَا ف ірӘ ңатақ талап етедӘ ірӘ солай болуҰн керек етедӘ.]
* * * * *

БӨРӨНШӨ АҮИҮАТ: "УлухиÇт-Ұ М&тлаңа" Çүни +зӘне толҰң мойҰнс&ндҰрҰп, ң&леу ҚшӘеткӘзу аңиңатҰ.

Рас, адамзаттҰқ ірбӘр тобҰ белгӘлӘ бӘр маүҰнада үибадатпен табиүи тҚрде ш&үҰлдануда жіне басңа да жан иелерӘ тӘптӘ жансҰз нірселердӘқ +зӘне тін табиүи ңҰзметтерӘ олардҰқ +зӘндӘк үибадаттарҰ боп саналуларҰ жіне ілемдегӘ м бӘр ңаүҰнауи, заттҰң-рухани рҰзҰң-несӘбелердӘқ, нҰүмет-ихсандардҰқ ірңайсҰсҰ МаүбудиÇт тарапҰнан Çүни +зӘне ң&лшҰлҰң еткӘзушӘ ң&дрет тарапҰнан маңтап-мадаңтауүа, үибадат ңҰлуүа мӘндеттейтӘн ризашҰлҰңңа, шҚкӘрге тап, теке себеп болуҰ сондай-аң, уахи мен илхамдар секӘлдӘ үайби"тірішшухаттар">мен маүҰнауи"тізахураттардҰқ">жалүҰз бӘр ИліҒтҰқ маүбудиÇтҰн жар салуҰ, ілбетте жіне с+зсӘз тҚрде м&тлаң бӘр УлухиÇттҰқ рас ірӘ нҰ кҚнӘк етӘп т&рүанҰн к+рсетедӘ. СонҰмен, м&ндай улухиÇттҰқ аңиңат екенӘ рас, олай болса ілбетте басңанҰқ Әске араласҰп, ортаң болуҰ мҚмкӘн емес, оүан істе жол бермейдӘ. ЯйткенӘ, улухиÇтңа Çүни маүбудиÇтңа шҚкӘр етӘп, үибадаңандайшҰлар үалам аүашҰнҰқ еқ &шҰндаүҰ саналҰ жемӘстерӘ болҰп табҰладҰ жіне сол саналҰ пенделердӘ риза ңҰлҰп, ңарҰздар етӘп назарҰн б+тен бӘреулерَلِمَاӘп, +зӘне ңаратуҰ жіне к+зге к+рӘнбейтӘндӘктен тез &мҰтҰлатҰн наүҰз маүбудтарҰн оларүа мҚлдем &мҰтңҰзҰп жӘберуӘ, б&л ірине,
— 160 —

улухиÇттҰң сипатңа жарңайсҰдҰ, онҰқ &лҰ да киелӘ маңсаттарҰна ңайшҰ болҰп табҰлатҰн жійт. Юрине, оүан ешбӘр т&рүҰдан жол берӘлмейдӘ. ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ңайта-ңайта, ңатақ тҚн тӘлерктӘ жоңңа шҰүарҰп, терӘстеуӘ жіне мҚшриктердӘ жіҒаннаммен ңорңҰтҰп зіресӘн алуҰ осҰ т&рүҰдан болса керек.

ЕКӨНШӨ АҮИҮАТ: "М&тлаң РубубиÇт".

С+йтӘп ілемде ісӘресе, жан-жануарлар ілемӘнде ісӘресе, олардҰқ тірбиесӘ мен асҰралуҰна назар аударар болсаң, іртарапта бӘркелкӘ тҚрде, кҚтпеген жаүдайда, барлҰүҰн бӘрге, аралас-ң&ралас тҚрп, астметпен, мейӘрӘммен бӘр үайби ң&дрет тарапҰнан болҰп жатңан бӘрӘн ңалдҰрмай тҚгел басңару, б&л ірине м&тлаң РубубиÇттҰқ сіулесӘ, сонҰқ &шңҰн сіулесӘ жіне онҰқ хаң екенӘне наңтҰ ділел. СонҰмен м&тлаң РубубиÇттҰқ бар екенӘ рас, олай болса ілбне ңажиркке, басңанҰқ ортаңтасуҰна істе жол берӘлмейдӘ. СебебӘ, ол РубубиÇттҰқ талаптарҰ Çүни +зӘнӘқ жімалҰн к+рсету, кемелдӘгӘн жар салу, ң&ндҰ да ң&пиÇ +нерӘн паш ету секӘлдӘ &лҰ маңсаттарҰ еқ &саң нірселерде, тӘрерӘ меиелерӘнӘқ бойҰнда тоүҰсҰп, тҚйӘсетӘндӘктен еқ &саң затңа, кӘшкентай бӘр жіндӘкке +з бетӘнше араласҰп, ңол с&үатҰн "ширк", аталмҰш маңсаттарүа ңайшҰ келӘп, мінӘсӘн б&задҰ. СаналҰ пенделердӘқ назарҰн ілгӘндейз-ңалпмаңсаттан ауҰтңҰзҰп, +зге себептерге аударҰп жӘберетӘндӘктен жіне б&л жаүдай РубубиÇттҰқ мінӘсӘне мҚлдем кераүар ірӘ д&шпандҰң болүандҰңтан ілбетте, м&ндай м&тлаң РубубиÇт ешбӘр т&рүҰдан ширкке р&ңсат беренӘ іб ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ к+п мірте АллаҒтҰ піктеуӘ, тісбих ңҰлуҰ, м&нҰ жиӘ ңайталанатҰн аÇт-с+здерӘ, тӘптӘ ірӘптерӘ ірдайҰм тіухидке шаңҰруҰ, сол жолүа салуҰ осҰ аталүан тереқ сҰрүа байланҰстҰ.

ШӨдҰңтанИҮАТ: "Кемалат" (кемелдӘктер).

МҰна ілемдегӘ &лҰ хикметтер, тақүажайҰп с&лулҰңтар, ідӘлеттӘ зақдар, хикметке толҰ маңсаттар кемелдӘк дейтӘн аңиңаттҰқ бар екенӘн ап-анҰң ділелдейдӘ. ЮсӘресе, мҰна ілемдӘ жоңтан жаратҰп жанжаңтҰ м&үжиза,н жазүңҰлҰп, керемет басңарҰп отҰрүан ХалиңҰнҰқ Çүни жаратушҰсҰнҰқ кемелдӘгӘне жіне ол Халиң, АллаҒтҰқ саналҰ айнасҰ болҰп табҰлатҰн адамзаттҰқ кемелдӘгӘне куілӘгӘ +те анҰң та ңанҰң.

СонҰмен кемелдӘктӘқ бар екенӘ рас. Жіне ілемдӘ кемел жаратмен ңалаҒтҰқ кемелдӘгӘ хаң. Жіне ілем аүашҰнҰқ ңҰмбат жемӘсӘ, жер шарҰнҰқ халифасҰ жіне Халиң АллаҒтҰқ мақҰзҰ зор шебер

— 161 —

жаратңанҰ, сҚйӘктӘсӘ болҰп саналатҰн адамзаттҰқ кемелдӘгӘ хаң, рас ірӘ шҰндҰң. Юлбетте, мҰна к+збен к+рӘп отҰрүан кемм&нда хикмет толҰ үаламдҰ, піни, уаңҰтша, нітижесӘз, бос, текке, кездейсоңтҰқ тілкегӘ, табиүаттҰқ ойҰншҰүҰ, тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ +лӘмханасҰ, саналҰ пенделердӘқ ңайүҰ-м&қүа оранүан орнҰ секӘлдӘ жаүежесӘнтҚрге айналдҰратҰн жіне Әстеген ӘзгӘ амалҰмен кемелдӘгӘ расталүан адамдҰ еқ бейшара, мҚлдем м&қлҰң, жаүдайҰ нашар, дірежесӘ т+мен хайуанүа айналдҰратҰн жіне ЖаратңаннҰқ кемелдӘгӘн к+рсететӘн бҚкӘл жаратҰлҰста-райҰлӘгӘмен расталүан шексӘз киелӘ кемелдӘк иесӘ Халиң АллаҒтҰқ кемелдӘгӘн бҚркеп перде болҰп Әс-шаранҰқ нітижесӘн жоңңа шҰүарҰп, керемет жаратушҰ екенӘне кҚмін туүҰзатҰн ширк ілбетте,ерӘп, мҚмкӘн емес, д&рҰс емес б&рҰс, аңиңаттан алҰс. Ширк ңосу деген нірсе ИліҒи кемелдӘкке мҚлдем ңайшҰ ірӘ адами кемелдӘкке кераүар жіне үаламнҰқ кемелдӘгӘне мҚлдем ҚйлеспейтӘн &үҰмарттҰңілгӘндей кемелдӘктердӘ б&зҰп бҚлдӘретӘнӘ «ЕкӘншӘ Шуаң» рисалесӘнӘқ тіухид жайлҰ Қш миуасҰна ңатҰстҰ «БӘрӘншӘ маңамҰнда» ңуаттҰ ірӘ наңтҰ айүаңтармен ділелденӘп, жан-жаңҰ), СіӘндӘрӘлгендӘктен соүан сӘлтеме жасап ізӘрге ңҰсңа ңайҰрүандҰ ж+н к+рдӘк.

ТЯРТӨНШӨ АҮИҮАТ: "ХакимиÇт".

МҰна ілемге ауңҰмдҰ назармен м&ңиÇт ңарүан адам слатҰн ілемдӘ +те жойңҰн, ңҰзу ңайнап жатңан мемлекет, тӘптӘ хикметпен басңарҰлҰп т&рүан, ікӘмшӘлӘгӘ мҰңтҰ, жҚйелӘ бӘр ңала тҚрӘнде к+редӘ. ОнҰқ ір нірсесӘ, ірбӘр тҚрӘ жеке-жеке +зӘндӘк мِنُونَен ш&үҰлданҰп тіртӘп пен зақүа ібден мойҰнс&нүҰш екенӘ аңиңат.
وَ لِلّٰهِ جُنُودُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ

аÇтҰнҰқ іскерлӘк маүҰнасҰн меқзейтӘн тімсӘлӘне байланҰстҰ: Зіррелер Çүни еқ &саң б+лшектер дейтӘн жауҰнгерлерден бастап, +Қрлердтер дивизисҰнан сонау хайуанат баталһонҰнан, сонау ж&лдҰздар армиÇсҰна дейӘн осҰндай орасан зор Раббани іскердӘқ барлҰң б+лӘмӘне ҚстемдӘк ң&рүан тікуини імӘрлердӘқ, імӘрӘ +тӘмдӘ ҚкӘмдердӘқ, керемет ереже-зақдардҰқ мҚлтӘксӘз орҰндалҰп, ҚстемтейдӘ.Әп т&рүанҰн к+ресӘқ. Демек, анҰң тҚрде м&тлаң ікӘмдӘк, кҚлли імӘрлӘк бар. Б&л сонҰқ ділелӘ.

ЕндӘ, м&тлаң ікӘмдӘктӘқ аңиңат екенӘ рас, олай болса, ілбетте ширкке орҰн жоң, ол аңирңҰлҰ ес. ЯйткенӘ, لَوْ كَانَ ف۪يهِمَٓا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا аÇтҰнҰқ наңтҰ ҚкӘмӘ бойҰнша, бӘрнеше адам Қстем тҚрде бӘр Әске араласса шҰрңҰн б&затҰнҰ белгӘлӘ. БӘр елде екӘ патша, тӘптӘ бӘр ауҰлда екӘ ба тікаплса тіртӘп кетӘп, басңару жҚйесӘ б&зҰлҰп, тоңҰрап ңаладҰ. Алайда, шҰбҰннҰқ ңанатҰнан бастап сонау ж&лдҰздарүа дейӘн, денедегӘ жасушалардан бастап сонау үаламшарларүа дейӘн керемет тіртӘп пен жҚйе бар. Олай болса, шир+ктердірредей болсҰн Әске араласуҰ мҚмкӘн емес.

Эім, м&тлаң ікӘмдӘк деген абҰрой мен үиззат маңамҰ. Ал, онҰқ бісекелесӘ болуҰ ікӘмдӘктӘқ үизздҰ ӘрӘройҰна шік келтӘрӘп н&ңсандҰң тҚсӘредӘ.

Иі, ілсӘз болүандҰңтан к+п к+мекшӘлерге м&ңтаж адам баласҰ, +зӘнӘқ шаүҰн, ірӘ уаңҰтша сҰрттай ікӘмдӘгӘ ҚшӘн бауҰрҰн, тӘптӘ баласҰн аÇусҰз +М&нҰ енӘ тарихта болүан. Демек, ікӘмдӘк, билӘк пен ҚстемдӘк бісекенӘ, ортаңтҰңтҰ ңабҰлдамайдҰ. ЕндӘ, м&ншалҰңтҰ ілсӘз, бейшара адамзат +зӘнӘқ шаүҰн ҚстемдӘгӘ мен ікӘмдӘгӘ ҚшӘн осҰнша ңарсҰлҰң бӘлдӘрӘп, ортаңтҰңтҰ ңабҰлдамайтҰн болсайтңҰзтте бҚкӘл ілемнӘқ ИесӘ Үадир-Ұ М&тлаң +зӘнӘқ аңиңат ірӘ шексӘз де кҚлли рубубиÇтҰна, улухиÇтҰна негӘз болҰп табҰлатҰн ң&дси ікӘмдӘгӘне, шексӘз де киелӘ Қстем билӘкبُّكَ рмасҰна басңанҰ ортаң ңҰлуҰ, ширкке жол беруӘ ешбӘр т&рүҰдан мҚмкӘн емес, аңҰлүа мҚлдем сҰйҰмсҰз. Б&л аңиңат екӘншӘ ШуаңтҰқ ЕкӘншӘ тарауҰнда жіне Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген жерлерӘнде дійектӘ тҚрдс, тӘпңтармен ділелденгендӘктен соларүа сӘлтегендӘ ж+н к+рдӘк.

МӘне, жолаушҰ осҰ т+рт аңиңатңа куі болҰп ИліҒи уахданиÇттҰ к+збен к+ргендей анҰң бӘлдӘ де имандарҰсҰдҰ. Ол бар ҰнтасҰмен

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَر۪يكَ لَهُ‌

дедӘ. Б&л маңамнан алүан дірӘсӘне ңҰсңа ишара ретӘнде бӘрӘншӘ МаңамнҰқ екӘншӘ бабҰнда бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاحِدُ الْжҚрегӘ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وَحْدَانِيَّتِه۪ وَ وُجُوبِ وُجُودِه۪ مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ حَق۪يقَةِ تَبَارُزِ الْاُلُوهِيَّةِ الْمُطْلَقَةِ وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةнен, бاهُرِ الرُّبُوبِيَّةِ الْمُطْلَقَةِ الْمُقْتَضِيَّةِ لِلْوَحْدَةِ وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ الْكَمَالَاتِ النَّاشِئَةِ مِنَ الْوَحْدَةِ وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ ع да +зِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ الْحَاكِمِيَّةِ الْمُطْلَقَةِ الْمَانِعَةِ وَ الْمُنَافِيَةِ لِلشِّرْكَةِ
— 163 —

СосҰн ілгӘ тҰнҰм таппай ӘзденетӘн жолаушҰ жҚрегӘне бҰлай дедӘ: ИмандҰ жандардҰқ ісӘресе іҒл-Ә тариңаттҰқ ірдайҰмю(Лмүа деі иллаллаҒ)>с+зӘн ңайталап тіухидтӘ жариÇ ңҰлуҰ тіухидтӘқ к+птеген міртебелерӘ болатҰнҰн к+рсетедӘ. ЖалпҰ тіухид, +те мақҰздҰ ірӘ тҰм жаүҰмдҰ да тіттӘ жіне асңаң уазипйтар елӘ мӘндет, т+л парҰз ірӘ имани үибадат болҰп табҰладҰ. Олай болса кел, таүҰ бӘр міртебесӘне к+терӘлу ҚшӘн мҰна үибратхананҰқ басңа да міртебелерӘнӘқ есӘгӘн ңаүайҰң. ЯйткенӘ, бӘз Әздеген наүҰз тіухид тек «тасаууҰрдан» мҰртңан маүрифат емес, Çүни тек ой-пӘкӘрмен болатҰн ӘлӘм емес. НегӘзӘнде, «мантҰң» Çүни логика, ңисҰн ӘлӘмӘнде «тасаууҰрдҰқ» Çүни субһективтӘ ойлап, ңиÇлмен елестаразҰм орнҰна жіне «тасаууҰри маүрифаттан» Çүни теориÇлҰң бӘлӘмнен ілдеңайда мақҰздҰраң, ділелдӘқ нітижесӘ болҰп табҰлатҰн, ӘлӘми тҚрде растау, жҚрекпен бекӘту боп табҰладҰ.

Хаңиңи тіухид Çүни АллаҒтҰқ жалүҰздҰүҰ туралҰ &үҰм ол ҚкӘүанҰнатҰ шешӘм, растау, шҰн жҚректен бекӘту, к+қӘлмен шҰнайҰ ңабҰлдау деген с+з. Ондай &үҰм иесӘ ір нірсе арңҰлҰ РаббҰсҰн тауҰп, ір нірседен ЖаратушҰсҰна апаратҰн жол табадҰ. ЕшнірдӘ. ЮдҰрҰна кедергӘ бола алмайдҰ. Яйтпесе, РаббҰсҰн табу ҚшӘн ірдайҰм ілемдегӘ перделердӘ жҰртҰп немесе ашҰп отҰруҰна тура келедӘ.

«Олай болса, ңада +заүа!» деп АллаҒтҰқ «кибриÇ"ю(&лҰлҰң), "азамет"ю(шексӘз) дейтӘн ИліҒи ңаңпаүа ңарай жол тарттҰ. Ол, "іфүал", "асар» мензилӘне жіне "ижад"Әп зорибда" ілемӘне ендӘ, Çүни ЖаратңаннҰқ ӘстерӘне, ОнҰқ +нерӘне сосҰн жоңтан бар ңҰлу, керемет тҚрде жарату ӘстерӘне назар аудардҰ. Үараса, үаламдҰ ңамтҰп жатңан шексӘз "бес аңиңат" ҚстемдӘк етуде. Олар т ҚйдӘқӘ ділелдейдӘ.

БӨРӨНШӨСӨ: КибриÇ мен Азамет аңиңатҰ. Б&л аңиңат екӘншӘ ШуаңтҰқ екӘншӘ тарауҰнда жіне Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген жерӘнде дійектӘ тҚрде тҚсӘндӘрӘ-дӘ.

ктен б&л жерде ңҰсңаша бҰлай демекпӘз: Ара ңашҰңтҰүҰ мҰқдаүан жҰлүа созҰлҰп жатңан +зара алҰс ж&лдҰздардҰ бӘр мезетте, бӘр ідӘспен жаратҰп, басңарҰп отҰрүан жіне жер жҚзӘндегӘ батҰс пен шҰүҰс, оқтҚстӘк пексӘз мҚстӘкте +сетӘн бӘр гҚлдӘқ ділме-діл сансҰз тҚрӘн бӘр уаңҰтта, бӘр бейнеде жаратҰп, пӘшӘн берген, сондай-аң, هُوَ الَّذ۪ى خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ ف۪ى سِتَّةِ اَيَّامٍ Çүни, к+ктер мен жердӘ алтҰ кҚнде жарату секӘдерге рҰқүҰ заманда
— 164 —

болүан жіне үайби ірӘ тақүажайҰп оңиүанҰ діл ңазӘргӘдей, к+з алдҰмҰзда бӘр оңиүамен ділелдеу жіне сол секӘлдӘ, соүан &ңсас жер бетӘнде к+ктем кезӘнде &лҰ хашрдӘқ жҚз мҰқнан астам ҚлгӘ-мҰсалҰн к+рсеткендей, екӘ жҚз млүандҰастам +сӘмдӘк пен хайуанаттҰ бесалтҰ аптанҰқ ӘшӘнде жаратҰп +те жҚйелӘ де +лшемдӘ тҚрде еш шатастҰрмай, кем-кетӘксӘз, жақҰлҰспай, барлҰүҰн бӘрге, араерӘп, алас тҚрде басңарҰп, тірбиелеп, асҰрап, реттеп, ерекшелендӘрӘп, ң&лпҰртҰп безендӘрӘп отҰрүан

Эім, يُولِجُ الَّيْلَ فِى النَّهَارِ وَ يُولِجُ النَّهَارَ فِى الَّيْلِ аÇтҰ ашҰң тҚрде бӘлдӘргенӘндсезӘм р шарҰн шҰр айналдҰрҰп, тҚн мен кҚндӘ ауҰстҰрүан жіне кҚндӘк оңиүалардҰ жаратҰп отҰрүан Ү&дрет, сонҰмен ңатар діл сол уаңҰтта жасҰрҰн, ң&пиÇ ойлардҰ, адамнҰқ к+қӘлге тҚйген сҰрларҰн бірӘн бӘледӘ, ңалауҰнша басңаран адамүарҰда аталүан ӘстердӘқ ірбӘрӘ жиналҰп бӘр Әс саналатҰндҰңтан мӘндеттӘ тҚрде олардҰқ файҰлҰ Çүни Әстеп жатңан бӘр үана Уахид, ірӘ Үадир, Фаил-Ұ ЗҚлжілал, кибриÇ мен азамет иесӘ, &лҰ да шексӘз АллаҒ. ОнҰқ ң&дрӘ, біексӘз, Ол еш жерде, еш нірсеге, ешбӘр т&рүҰдан, ешңандай да ширкке жол бермейдӘ. ТҚп тамҰрҰмен кесӘп тҰйҰм саладҰ. СонҰмен, м&ндай &лҰ кибриÇ мен алҰп"азамет">сипатҰ жіне шексӘз ң&дретӘ бар екенӘ рас, ірӘ Ұ гҚл-риÇ шексӘз кемел дірежеде, бірӘн ңамтҰп т&р. Юлбетте, м&ндай ң&дретке ілсӘздӘк немесе м&ңтаждҰң жіне ол кибриÇүа шік келтӘретӘн н&ңсандҰңңа, ілгӘ шексӘздӘкке шек ңоÇтҰн ширкке жол берҰндал&ңсат беруӘ ешбӘр т&рүҰдан мҚмкӘн емес. ТабиүатҰ б&зҰлмаүан ешбӘр аңҰл м&нҰ ңабҰлдамайдҰ.

МӘне, ширк Çүни АллаҒтан басңа ң&дрет бар деп ойлау, АллаҒтҰқ &ңайсҰнбриÇсҰна шік келтӘретӘн, ИліҒи Жалалүа к+леқке тҚсӘретӘн, "азамет" сипатҰна н&ңсандҰң беретӘн ауҰр ңҰлмҰс, Қлкен кҚні. СондҰңтан, ол істе кешӘрӘлмейтӘндӘгӘн ҮасиеттӘ Ү&ран мҰна ңаҒарлҰ аÇтҰмен шебер жеткӘзген:

اِنَّ اللّٰهَ لَا يَغْفِн ңалаْ يُشْرَكَ بِه۪ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذٰلِكَ
ЕКӨНШӨ АҮИҮАТ:>ЮлемдӘ басңарҰп т&рүан Раббани ӘстердӘқ"Ұтлаң", "ихата">етуӘ Çүни барлҰң жердӘ ңаنِه۪ وжайҰлҰп жатңандҰүҰ, онҰқ шексӘз, кеқ байтаң тҚрде к+рӘнуӘ жайлҰ. ОсҰ
— 165 —
ӘстердӘ Çүни, бірӘн ңамтҰп, шексӘз жайҰлҰп жататҰн Әстерге тосңауҰл болҰп шектеп, реттеп отҰру ҚшӘн мӘндеттӘ тҚрде хикмет, ерӘк пен ңалау ң бҚкӘліне мазхарлардҰқ Çүни Әстелген заттардҰқ, ңозүалҰсңа енген, жасалүан нірселердӘқ ңабӘлетӘ. Бет алдҰ лаүатҰн кездейсоңтҰң, меқӘреу табиүат, соңҰр кҚш, жансҰз себептер жіне ешңандайнӘқ ҚмнӘ танҰмайтҰн, баүҰтҰн ңайда б&рса сонда кете беретӘн, жан-жаңңа шашҰрап, тіртӘптӘ б&затҰн факторлар, себептер осҰ +те +лшемдӘ де хикметтӘ, к+реген ірӘ тӘрӘ, жҚйелӘ де наңтҰ Әا مِنَ араласа алмасҰ анҰң. ОлардҰ ФайҰл-Ұ ЗҚлжілал +з імӘрӘмен, +з ңалауҰмен, +з ң&дрет-кҚшӘмен сҰртңҰ, жій бӘр перде ретӘнде пайдаланҰлуда. М&нҰқ к+птеген ҚлгӘ-мҰсалдарҰнан Қш мҰсалз, мҰнрейӘк. Ү&рандаүҰ "Нахл" сҚресӘнӘқ бӘр үана бетӘнде ңатар орналасңан Қш аÇттҰқ ишара ңҰлүан Қш Әске, онҰқ да сансҰз маүҰналарҰнан ҚшеуӘне ңҰсңаша тоңталҰп +тейӘк.
БӘрӘншӘсӘ:
وَ اَوْحٰى رَдейтӘнاِلَى النَّحْلِ اَنِ اتَّخِذ۪ى مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا ... اِلٰى اٰخِره

Иі, бал арасҰ табиүатҰ мен атңарар ңҰзметӘ жаүҰнан Ү&дреттӘқ керемет м&үжизасҰ. Неге десеқӘз, Ү&раннҰқ Қлкен сҚресӘнӘқ атҰ сонҰқ атҰмен аталадҰ. ШҰнҰменңҰлса,кӘшкене «бал фабрикасҰнҰқ» титӘмдей басҰнда онҰқ мақҰздҰ мӘндетӘнӘқ мҚкіммал кҚрделӘ баүдарламасҰнҰқ жазҰлулҰ жіне онҰқ кӘшкене ңарнҰнда таүамдардҰқ еқ тіттӘсӘ жасалҰп, саңталужаратҰинесӘнде тӘрӘ жіндӘктердӘ жансҰздандҰрҰп, тӘптӘ +лтӘрӘп тастайтҰн удҰқ, аүзаларҰна заңҰм бермейтӘндей етӘп м&ңиÇт орналастҰрҰлуҰ тақүажайҰп оңиүаӘске ан аса м&ңиÇттҰлҰң, тереқ ӘлӘм, зор хикмет, кҚштӘ ерӘк, ділме-діл +лшем мен реттӘлӘк ңажет. Демек, бейсана, ретсӘз, +лшемдӘ бӘлмейтӘн меқӘреу табиүат, кездейсоңтҰң деген нірсе ікеп ілбетте ешбӘр ҚлесӘ жоң, істе араласа алмайдҰ. СонҰмен, осҰ Қш т&рүҰдан м&үжиза ИліҒи +нердӘқ, Раббани ӘстӘқ жер жҚзӘндегӘ сансҰз араларда бӘрден +тӘпетпен, бӘрдей м&ңиÇттҰлҰңпен, діл бӘрдей +лшеммен, бӘр сітте, бӘр ҚлгӘде болуҰ жіне барлҰң жаңтҰ ңамтҰп жатуҰ, анҰң тҚрде уахдеттӘ, ЖаратңаннҰқ жалүҰздҰүҰн ділелдейдӘ.

ЕкӘншӘ аÇт:
وَ اِنَّ لтаң ңҰفِى الْاَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْق۪يكُمْ مِمَّا ف۪ى بُطُونِه۪ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَٓائِغًا لِلشَّارِب۪ينَ
— 166 —

Б&л аÇт тақүажайҰп үибратңа толҰ жарлҰң. Иі, іу б дірежиҰр, ңой, ешкӘ мен тҚйе сҰндҰ сҚт зауҰттарҰна &ңсас жануарлардҰқ аналҰңтарҰнҰқ желӘнӘнде, ңан мен ніжӘстӘқ арасҰнан оларүа мҚлдем ңарама-ңайшҰ жіне еш бҰлүанбай, араласпай, тап-таза ңоспасҰз, ңоректӘгӘ мол, ң&нар. СосҰмӘ хош, аппаң сҚттӘқ шҰүуҰ жіне жануарлардҰқ бойҰна ол сҚттен ілдеңайда мақҰздҰ т+лдерӘне деген жанкештӘ мейӘрӘмнӘқ берӘлуӘ ілбетте, мол рахҰмдҰ, тереқ хикметтӘ, шексӘз ӘлӘмдн нірсан ң&дреттӘ, зор ңалау-ерӘктӘ, аса м&ңиÇттҰлҰңтҰ талап етедӘ. М&ндай кҚрделӘ ң&бҰлҰс есерсоң кездейсоңтҰңтҰқ, шатастҰратҰн себептердӘқ жіне соңҰр кҚш-ңуаттҰқ ӘсӘ болуҰ істе мҚмкӘн емес.

МӘне, осҰндай тҰм рбӘр аалҰ, хикметке толҰ Раббани +нердӘқ жіне м&ндай керемет ИліҒи ӘстӘқ жер жҚзӘнде жаппай болуҰ жіне жҚз мҰқдаүан жануарлардҰқ барлҰң тҚрлерӘнӘқ сансҰз енелерӘ, отанрегӘ мен желӘнӘнде осҰ ң&бҰлҰстҰқ діл ңайталануҰ жіне бӘрдей хикмет, бӘрегей тісӘл, жалпҰүа ортаң, бӘрҰқүай м&ңиÇттҰлҰңтҰқ болуҰ анҰң тҚрде уахдеттӘ ділелдейдӘ.

шӘншӘ аÇт:
وَمِنْ مُنَااتِ النَّخ۪يلِ وَالْاَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Б&л аÇт назардҰ ң&рма мен жҚзӘмге аударудҰ б&йҰрҰп, бҰлай дейдӘ: "АңҰлҰ бар жандарүа осҰ екӘ жемӘсте Эім,

وтӘ ділелдейтӘн Қлкен аÇт, мҰңтҰ ділел, б&лтартпас айүаң бар!".

Иі, осҰ екӘ жемӘс Ғім, ңорек пен ң&т, Ғім жемӘс, Ғім тіттӘ таүамдардҰқ б&лаүҰ болумен ңатар сусҰз, ң&рүаңірдемг +седӘ. Олар АллаҒтҰқ ң&дретӘ, м&үжизасҰ, хикметӘнӘқ үажабҰ, халуадай тіттӘ шекер зауҰтҰ жіне бал фабрикасҰ жіне діл +лшеммен, +те реттӘ ірӘ хикметпен, тҰм шебер жасалүандҰүҰ сонша, к+рген адам, егер кӘшкене аңҰлҰ болса бҰлай дүанҰна: «Б&лардҰ м&ндай үажайҰп тҚрде жаратңан ң&дрет, ілбетте мҰна кҚллӘ ілемдӘ де жаратңан болуҰ керек!» ЯйткенӘ, мҰсалүа, мҰна к+з алдҰмҰздаүҰ жуандҰүҰ бармаңтай жҚзӘмнӘқ сабаүс, тҰүиҰрма салңҰм жҚзӘм бар. Юр салңҰмда балдай тіттӘ тҚйӘрлер жҚзден асадҰ. Юр данасҰнҰқ бетӘ ж&ңа, ісем, нізӘк, реқгӘ бар ңабҰңпен ңапталүан. НізӘк те ж&мсаң длтеп, 7

ортасҰнда саңтау сандҰңшасҰ, баүдарламасҰ, +мӘрбаÇнҰ жазулҰ ңаттҰ ңабҰңтҰ, жақүаң тірӘздӘ дінӘ орналастҰрҰлүан. М&ндай «жіннат халуасҰна» тҚгел тіттӘ шҰрҰн, абҰл-каусар секӘлдӘ балдҰ жарату жіне бҚкӘл жер жҚзӘнде сансҰз +зӘ секӘлдӘ жемӘстерде &ңсас м&ңиÇттҰлҰң, бӘрегей хикмет, бӘрдей үажап +нер, бӘр уаңҰтта, бӘр ідӘспен жарату; ілбетте, анҰң тҚрде б&л ӘстӘ жасаушҰ бҚкӘл ілемнӘқ ЖарқдҰп, Ұ болмаң. М&ндай шексӘз ң&дрет пен асңан хикмет керек ететӘн Әс, тек ЖалүҰз ЖаратушҰнҰқ ӘсӘ болмаң. Иі, м&ндай +те діл +лшем мен аса шебер +нерге, т оңҰ! хикметке толҰ жҚйеге соңҰр мҰлңау, ретсӘз, бейсана, бейберекет, маңсатсҰз, бірӘн жайпап кететӘн, алдҰнан шҰңңандҰ б&зҰп, ңирататҰн дҚлей кҚш-ңуаттар мен меқӘреу табиү болүаÇки кездейсоң себептердӘқ араласҰп, ңол с&үуҰ, ортаң болуҰ істе мҚмкӘн емес. Олар тек, «міфүул уі ңабул» ретӘнде, Çүни тек жасалушҰ, ңабҰлдаушҰ ретӘнде бӘр перде олҰң бӘн атңару ҚшӘн АллаҒтҰқ імӘрӘмен белгӘлӘ бӘр маңсатңа пайдаланҰлуда.

МӘне, осҰ Қш аÇттҰқ меқзеген Қш аңиңаттҰқ тіухид &үҰмҰн ділелдейтӘн Қш т&жҰрҰмҰ секӘлдӘ шексӘз Раббани ӘстердӘқ сансҰз сіур болмңтарҰ, билӘк-басңармаларҰ барлҰүҰ бӘрлесе бӘр үана Уахид-Ұ Юхад, жалүҰз Зат-Ұ ЗҚлжілалдҰқ уахдетӘне куілӘк етедӘ.

ШӨНШӨ АҮИҮАТ: БолмҰстҰқ ісӘресе, +сӘмдӘктер мен хайуанаттҰқ тҰм жҰлдам ірӘ к+п м+лшерде ірӘ +те жҚйелӘ тҚрде, сзметтеаң, тҰм жеқӘл бӘраң шебер, +нерлӘ жасалуҰ ірӘ араласң&ралас бола т&ра тҰм кҚрделӘ де ерекше жаратҰлуҰ жайлҰ.>

Иі, санҰ +те к+п ірӘ тез, Ғім табиүатҰ аса шебер тҰм кҚрделӘ заттардҰ жӘтӘ м&ңңа ңайҰңпен реттеп +те оқай ірӘ жеқӘл Ғім мол ірӘ аралас, шҰм-шҰтҰрҰң бола т&ра +те ң&ндҰ, +зара айҰрмашҰлҰңтарҰ бар ңҰлҰп, бӘр-бӘрӘмен араластҰрмай, бӘр-бӘрӘне ңосҰп жӘбермей жарату, ңтарҰнине, мӘндеттӘ тҚрде бӘр үана УахидтӘқ асңан ң&дретӘмен болмаң. Ондай ң&дретке ешнірсе ңиҰн емес, бірӘ оқай. Ол ң&дреттӘқ алдҰнда ж&лдҰздар зіррелермен бӘрдلنُّور Қлкен нірсе еқ кӘшкене зат секӘлдӘ жеқӘл, санҰ к+п тҚрлер, бӘр тҚйӘр секӘлдӘ оқай, алҰп ірӘ ауңҰмҰ шексӘз "кҚлл" жеке бӘр "жҚз", аз нірседей ал, алҰп жер шарҰнҰқ жанданҰп, тӘрӘлуӘ бӘр тҚп аүаоздҰралдҰ, ал таудай зіулӘм бӘр аүаштҰқ жаратҰлуҰ тҰрнаңтай діннӘқ жаратҰлуҰ секӘлдӘ жеқӘл. Солай болуҰ керек. Сонда үана мҰна к+з алдҰмҰздаүҰ болҰп жатңан ӘстердӘ жасай аладҰ.
— 168 —

МӘне, осҰ аталүан тіухидтӘқ діен де н жіне осҰ ҚшӘншӘ аңиңат пен тіухид кілимасҰнҰқ аталүан тереқ сҰрҰн Çүни еқ Қлкен бӘр "кҚлл" еқ кӘшкене "жҚз" секӘлдӘ болатҰнҰн, санҰ +те к+п нірсе санҰ аз нірсемен бӘрдей екенӘн, олардҰқ еш парңҰ жне бӘзнӘн, сондайаң, ілемнӘқ тақүажайҰп хикметӘн, тереқ тҰлсҰмҰн жіне аңҰлүа сҰймайтҰн алҰп аңиңатҰн, дӘн ИсламнҰқ мақҰздҰ негӘздерӘн, иманнҰқ берӘк тӘрегӘн, тіухидтӘқ Әрге тасҰнпайда ап, онҰқ мінмаүҰнасҰн тҚсӘндӘрӘп, ділелдегенде үана Ү&раннҰқ тҰлсҰм сҰрҰ ашҰладҰ жіне ілемнӘқ ң&пиÇ сҰрларҰ мен +те кҚрделӘ, тӘптӘ ілемдӘк философиÇ аша алмаүан, олардҰқ миларҰ жетпей +здерӘнӘқ ілсӘз, шарасҰз екенӘн мойҰндаүаден с&ни тҰлсҰм-сҰрлар ашҰлмаң.

РахҰмҰ мол Жаратңанүа жҚз мҰқ есе Рисалей-Н&рдҰқ ірӘптерӘ санҰнша шҚкӘр уі хамд етемӘн, Рисалет-Қн Н&р осҰ үажайҰп тҰлсҰмсҰрдҰ ашҰп, шешӘмӘ ңиҰн ж&мбаңтҰ ш!

ділелдеген. ЮсӘресе, ЖиҰрмасҰншҰ МектубтҰқ соқҰндаүҰ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ туралҰ жерӘнде, сондай-аң, ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ арапша ЛеманҰқ اَللّٰهُ اَكْبَرُ с+зӘнӘқ міртебелерӘн баÇндап АллаҒтҰқ шексӘз ң&дретӘн ділелдеу мҰқданда б&лтартпас айүаңтармен екӘ жердегӘ екӘ т+рт болатҰнҰндай наңтҰ тҚсӘндӘрген-дӘ.

СондҰңтан тҚсӘндӘрудӘ сол жерлерге сӘлтей отҰрҰп бӘр мазм&ндама ретӘнде с+зӘнердҰ ашатҰн негӘздер мен ділелдердӘ ңҰсңаша баÇндап, он Қш баспалдаң тірӘздӘ «он Қш сҰрүа» ишара тҚрӘнде жазудҰ ниет еттӘм. БӘрӘншӘ мен екӘншӘ сҰрларҰн жаздҰм. БӘраң, +кӘнӘшке орай ірӘ мадди ірӘ маүҰнауиҰ.

лкен кедергӘ шҰүҰп, ңалүанҰн жазуүа мҚмкӘндӘк бермедӘ.

БӘрӘншӘ СҰр: БӘр нірсе зати болса, онҰқ ңарама ңайшҰсҰ оүан жолай алмайдҰ Çүни +зӘндӘк, кейӘннен пайда болмаүан сипатҰна ңайшҰ сипасҰ бӘрірседе болмайдҰ деген с+з. ЯйткенӘ, ол кезде «иджтима-Қз зҰддійӘн» боладҰ, Çүни ңарама-ңайшҰлҰңтар туҰндайдҰ. Олай болуҰ ірине мҚмкӘн емес. МӘне, осҰ сҰрүа орай, АллаҒтҰқ ң&дретӘ ОнҰқ +зӘндӘк сипатҰ, ол «зати» жіне ол Зат-Ұ Аңдиандар"зарури лазҰмҰ",>Çүни істе б+лӘнбейтӘн негӘздерӘнен бӘрӘ. Олай болса ілбетте, оүан ңарама-ңайшҰ сипат Çүни ілсӘздӘк ол Зат-Ұ Үадирде болуҰ мҚмкӘн емес. Жіне бӘр нірсенӘқ дірежелерӘ болуҰнҰқ сетерӘнӘоүан ңарама-ңайшҰ нірселердӘқ болуҰнан туҰндайдҰ.

— 169 —
Міселен, жарҰңтҰқ ілсӘз не ңуаттҰ болҰп дірежелерге б+лӘнуӘнӘқ себебӘ оүан ңарақүҰлҰңтҰқ араласуҰнан ةِ تَبболадҰ. ЖҰлудҰқ да ҰстҰң не ңаттҰ ҰстҰң болуҰ, оүан суҰңтҰқ араласуҰнан туҰндайдҰ. КҚш-ңуаттҰқ да дірежесӘ, оүан ңарсҰ кҚштӘқ болмҰсҰмен, кедергӘ етуӘмен боладҰ. Олай болса, АллаҒтرِ ٭
رи ң&дретӘнӘқ дірежесӘ болмайдҰ. Ол барлҰң нірсенӘ бӘр нірсе сиÇңтҰ жарата аладҰ. ОнҰқ зати ң&дретӘнӘқ дірежесӘ болмайдҰ, ілсӘздӘк, н&ңсандҰң атауҰмен жоң. Юлбетте, оүан ңарсҰ т&раре, оларӘ кҚш, еш кедергӘ жоң, кез келген нірсенӘ оқай жарата аладҰ.

СонҰмен, Оүан ешнірсе ңиҰн емес екенӘ рас, ілбетте ОнҰқ &лҰ хашрдӘ жаратҰп, кҚллӘ ілемдӘ ңаери б+рӘлтуӘ бӘр к+ктемдӘ жарату сиÇңтҰ оқай, бӘр к+ктемдӘ бӘр тал аүаш тірӘздӘ жеқӘл, бӘр аүаштҰ бӘр тал гҚл секӘлдӘ еш ңиҰндҰңсҰз жарататҰнҰ ӘсплаҒ с+ бӘр тҚйӘр гҚлдӘ бӘр аүаштай кҚрделӘ де шебер жаратадҰ, бӘр аүаштҰ бӘр к+ктем секӘлдӘ м&үжизалҰ, ал бӘр к+ктемдӘ хашр тірӘздӘ кҚрделӘ ірӘ тақүажайҰп бейнеде жаратадҰ, к+з алдҰмҰзда жаратламау,Ұр.

Рисалей-Н&рда наңтҰ ірӘ ңуаттҰ айүаңтармен ділелденгенӘндей; Егер уахдет, тіухид Çүни АллаҒ бӘр деген &үҰм болмаса бӘр тҚйӘр гҚлдӘқ пайда болуҰ бӘр َ لَهُй, тӘптӘ одан да ңиҰн, мҚшкӘл болар едӘ. БӘр аүаш бӘр к+ктемдей, одан да бетер ңиҰндҰң туүҰзар едӘ ірӘ еш ң&нҰ ңалмай, +нер мен шеберлӘктен мҚлдем маң&рҰм, жій, іншейӘн бӘр зат болҰп ңалар едӘ. ҮазӘ сана минутта жаратҰлҰп жатңан жіндӘк, ол кезде бӘр жҰлда ізер дегенде, білкӘм еш жаратҰлмас па едӘ?!. МӘне, осҰ аталүан сҰрүа орай, жаратҰлҰс санҰ шексӘз к+п бола т&ра +те ң&ндҰ да мақҰзүа ие жіне тез ірӘ жеқӘл жаратҰладҰ ірӘ +те шеп к+з ҚрлӘ-тҚстӘ мҰна жемӘс-жидектер, гҚл-шешектер, аүаштар мен жан-жануарлар +те жҚйелӘ де реттӘ тҚрде жаратҰлҰп, белгӘлӘ бӘр мӘндет атңарадҰ. ЯзңолҰнҰн үибадат-тісбихтерӘн жасап, аÇңтап, +з орҰндарҰна т&ңҰмдарҰн уікӘл ретӘнде тастап кетедӘ.
ЕкӘншӘ СҰр:>Үалайша"н&раниÇт" (н&рлҰлҰң), "шіффіфиÇт" (м+лдӘрлӘк), "итаүат" (баүҰну, мойҰнс&ну)>деген сҰрлардҰқ арңасҰн хаң пе зати ң&дреттӘқ бӘр үана &шңҰн-сіулесӘмен к+ктегӘ КҚн, бӘр тҚйӘр айнаүа +зӘнӘқ сіуле-шуаүҰн шашҰп, шаүҰлҰсатҰнҰ секӘлдӘ сансҰз айналарүа, жҰлтҰраң заттарүа, м+лдӘр тамшҰларүа да +зӘнӘқ зор ңِحَاطَнӘқ ауңҰмдҰ ң&бҰлҰсҰ болүан жарҰңтҰқ жҰлуҰн, сіуле-шуаүҰн АллаҒтҰқ імӘрӘмен оқай тҚрде шаүҰлҰстҰрҰп, тҚсӘре
— 170 —

аладҰ. Оүан ңарсҰ алдҰндаүҰ нірселер аз ба, к+п пе парңҰ жотҰмауҰ бӘрдей. Сондай-аң, бӘр ауҰз с+з айтҰлса, АллаҒтҰқ ауңҰмҰ кеқ, шексӘз ң&дретӘмен ілгӘ бӘр с+з бӘр адамнҰқ ң&лаүҰна еш ңиҰндҰңсҰз кӘрӘп естӘлетӘнӘ секӘлдӘ бӘр миллион адамнҰқ да ң&Әқ

#81 АллаҒтҰқ імӘрӘмен оп-оқай естӘледӘ. ТҰқдаушҰлар санҰ бӘр немесе мҰқ болса да еш айҰрмашҰлҰүҰ жоң. Эім, к+з секӘлдӘ бӘр үана н&р немесе ЖібрайҰл сҰндҰ н&рлҰ бӘр үанҰнҰқ ани т&лүа; АллаҒтҰқ рахҰмҰмен, Раббани ауңҰмҰ кеқ Әс атңарар кезде бӘр жерге оп-оқай ңарап, лезде ол жерге барҰп, іп-сітте сол жерде болатҰнҰ секӘлдӘ, мҰқдаүаар! Үае іп-сітте ірӘ оп-оқай Ү&дайдҰқ ң&дретӘмен болҰп, к+рӘп, барҰп келедӘ. Оүан аз бен к+птӘқ, алҰс пен жаңҰннҰқ парңҰ жоң. Діл сол секӘлдӘ, Юзіли уі Зати Ү&дрет, тҰм ңуаттҰ да +тӘмдӘ, ерекше н&р жіне бҚе ң&лпрлардҰқ н&рҰ, бірӘнен Қстем болүандҰңтан жіне заттардҰқ ӘшкӘ жаүҰ, мінӘсӘ мен аңиңаттарҰ, рухани т&старҰ айнадай м+лдӘр де жҰлтҰраң болатҰндҰңтан жіне зірреден бастап сонау +сӘмдӘк, жан иелерӘнен сонау ж&лдҰздарүа, КҚндерге, АҰн, ал дейӘн барлҰң зат ілгӘ зати Ү&дреттӘқ ҚкӘмӘне толҰң мойҰнс&нүҰш, баүҰнүҰш жіне ілгӘ Юзіли ң&дреттӘқ алдҰнда тҰм тӘлалүҰш, ңҰзметшӘ болүандҰңтан ілбетте, сансҰзе, басҰлҰстҰ бӘр зат сҰңҰлдҰ оқай жаратадҰ, діл ңастарҰнан табҰладҰ. БӘр ӘсӘне бӘр ӘсӘ кедергӘ болмайдҰ. лкен мен кӘшӘ, аз бен к+п, «жҚзи" мен "кҚлли» бірӘ бӘрдей. ЕшбӘрӘнӘқ ңиҰндҰүҰ жоң.

Эім, ңалайша, ОнҰншҰ жіне ЖиҰрма тоүҰзҰнш таптҰерде айтҰлүанҰндай,"интизам" (реттӘлӘк пен жҚйе), "мувазене" (тепетеқдӘк) жіне "итаүат">Çүни імӘрге баүҰну зақдарҰна байланҰстҰ таудай алҰп бӘр кеменӘ, баланҰқ ойҰншҰүҰ секӘлдӘ бӘр саусаңпен орнҰнан ңозүап, керп ңарсса шҰр айналдҰруүа боладҰ жіне бӘр ңолбасшҰ ЮмӘр, +зӘнӘқ бӘр үана "Алүа!" імӘрӘмен бӘр сарбаздҰ жҚгӘрткенӘндей, тіртӘптӘ де жҚйелӘ ңалҰқ іскердӘ, бҚкӘл армиÇнҰ бӘр імӘрмен айталашабуҰл жасатңҰзадҰ. Эім, +те Қлкен ірӘ кҚрделӘ діл +лшейтӘн таразҰнҰқ екӘ басҰна екӘ тау тепе-теқ орналастҰрҰлса жіне екӘншӘ таразҰнҰқ екӘ басҰна +зара бӘрдей екӘ ж&мҰртңа ңойҰлса, тепе-теқ т&рүанда бӘр тҚйӘр жақүаңпен бӘреуӘн жоүарҰ бӘреушӘн +зен тҚсӘрӘп жӘберуге болатҰнҰ секӘлдӘ, діл сондай жақүаңтҰқ салмаүҰмен хикмет зақҰна сҚйене отҰрҰп анау Қлкен таудай таразҰнҰқ бӘр басҰн тةِ حَق бӘрге жоүарҰүа, екӘншӘ басҰн т+мен басҰп жӘберуге боладҰ.
— 171 —

Діл сол сиÇңтҰ, шексӘз, н&рлҰ да зати ірӘ бастауҰ мен соқҰ жоң Раббани ң&дретте жіне онҰқ ңасҰнда бҚкӘл жҚйе мен +лшемнӘқ, тепе-теқдӘктӘқ б&лаүҰ, к+зӘ, ңлҰп, а+зегӘ болүан тереқ хикмет, +те ділдӘкпен сараптап +лшейтӘн ИліҒи ідӘлдӘк болүандҰңтан сондайаң, «жҚзи", "кҚлли» жіне Қлкен-кӘшӘ барлҰң нірсе, бҚкӘл зат онҰқ ң&дретӘне то дедӘ:үҰнҰп мойҰнс&натҰндҰңтан, ілбетте зіррелердӘ оп-оқай айналдҰрҰп, жеқӘл ңозүаүанҰ секӘлдӘ ж&лдҰздардҰ хикметӘнӘқ жҚйесӘмен оп-оқай шҰр айналдҰрадҰ, ңозүалҰсңа ендӘредӘ. Ол, к+ар еке бӘр імӘрмен жеқӘл тҚрде бӘр тҚйӘр шҰбҰндҰ тӘрӘлткенӘ секӘлдӘ бҚкӘл шҰбҰндар тобҰн, барлҰң +сӘмдӘктер мен жануарлардҰ, жіндӘктердӘ ң&дретӘндегӘ хикметпен таразҰүа салҰп діл сол імӘрмен, діл сол жеқӘлдӘкпен тӘрӘлтӘп тӘршӘлӘк сҰйлайдҰ. БӘр тҚп аБ&л сок+ктемде лезде тӘрӘлтӘп, сҚйектей талб&таңтарҰмен жан бергенӘ секӘлдӘ ілгӘ хикмет толҰ жіне ідӘл ірӘ м&тлаң ң&дретӘмен алҰп жер шарҰн, дҚниÇ жаназасҰн к+ктемде бӘр аүаштай оп-оқай тӘрӘлтӘп хашрдӘқ жҚз мҰқ ҚлгӘ-мҰсалҰн жаратҰп жатадҰ. ЯзӘнӘқ "толмаса" імӘрӘмен жердӘ жандандҰрүанҰ секӘлдӘ

اِنْ كَانَتْ اِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَاِذَاهُمْ جَم۪يعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ

імӘрӘмен де Çүни «барлҰң адттӘгӘн жҰн атаулҰ бӘр үана дауҰстҰқ кҚшӘмен, бӘр үана б&йрҰңпен ң&зҰрҰмҰзда ңайта тӘрӘлӘп дайҰн т&радҰ!» дейдӘ аÇт.

Эім, وَمَٓا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ масҰн َرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ деп б&йҰру арңҰлҰ Çүни"ҮиÇмет пен хашр оңиүасҰ, онҰқ жҚзеге асуҰ к+здӘ ашҰп-ж&мандай-аң, тӘптӘ одан да шапшақ жҚзеге аспаң!">дейдӘ.
Эім, مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ аÇтҰмлӘгӘқди,"Уа, адамдар! СендердӘқ ңайта тӘрӘлулерӘқ, алақүа жиналуларҰқ бӘр үана жандҰнҰқ тӘрӘлуӘ секӘлдӘ оп-оқай. Ол ң&дретӘме тҚк емес!">маүҰнасҰн бӘлдӘретӘн осҰ Қш аÇттҰқ сҰрҰ رُ اَنа бӘр імӘрмен, бірӘн бӘрдей оқай тҚрде адам мен жҰн атаулҰнҰ жаппай жіне хайуандар мен руханилердӘ, перӘштелердӘ махшар майданҰна, &лҰ таразҰнҰқ ңасҰна алҰп келедӘ. БӘр ӘсӘ бӘр ӘсӘне кедергӘ бболмауҰ.

Уа, оңҰрман! шӘншӘ жіне т+ртӘншӘден бастап он ҚшӘншӘ сҰрүа дейӘнгӘ жазудҰ ңаласам да ерӘксӘз басңа уаңҰтңа ңалдҰрҰлдҰ.

— 172 —
ТЯРТӨНШӨ АҮИҮАТ:>БолмҰстҰқ жаратҰлҰсҰна, олардҰқ к+зге к+рӘнуӘне назар аударар бетудӘқолар "жиҒет-ул уахдет" жаңтарҰмен Çүни +зара &ңсас, бӘркелкӘ, бӘрӘнӘқ ӘшӘне бӘрӘ енӘп, бӘр-бӘрӘнӘқ ҚлгӘмҰсалҰ, мазм&нҰ жіне кейбӘрӘ "кҚлл", "кҚлли", таүҰ бӘрӘ онҰқ "жҚз", "жҚзи" Çүни б+лшектерӘ саналадҰ. ЖаратҰيَاتِهҰ сійкес, шебер жасалуҰ да &ңсас, табиүатҰ бӘр-бӘрӘне ҚйлесӘмдӘ, бӘрӘне-бӘрӘ к+мектеседӘ, атңарар мӘндетӘн +зара толҰңтҰрҰп отҰрадҰ. Б&л анҰң тҚрде тіухидтӘ бӘлдӘрӘп, СаниҰнҰқ Çүни шебер стасҰнҰқ бӘр, жалүҰз екенӘн ділелдейдӘ. Юлген ілубиÇт т&рүҰсҰнан б+лӘп-жаруүа келмейтӘн бӘр "кҚлл" т&тас ірӘ кҚлли Çүни шексӘз екенӘн к+рсетедӘ.

Иі, мҰсалҰ, ірбӘр к+ктемде +сӘмдӘк пен хаңиңатардҰқ т+рт жҚз мҰқ тҚрӘнӘқ ірбӘрӘн жеке-жеке, жаппай, аралас-ң&ралас тҚрде, бӘр сітте, бӘр ідӘспен, жақҰлҰспай, ңатесӘз, асңан хикметпен, к+ркем ірӘ шебер жарату, басңару, асҰрау, сондай-маңсатстардҰқ шаүҰн ҚлгӘмҰсалҰ тірӘздес шҰбҰн-шӘркейден бастап сонау Қлкен ҚлгӘсӘ ңҰранбҚркӘтке дейӘн шексӘз санҰн жарату, сондай-аң, оларүа ауада тӘршӘлӘк етӘп, &шуүа ҰқүайлҰ аүза-мҚ, оқтҚберӘп саÇхат еткӘзу жіне солар арңҰлҰ ауа кеқӘстӘгӘн безендӘредӘ, сонҰмен бӘрге олардҰқ ҚстерӘне м&үжизалҰ жеке-жеке +нермен жасалүан м+р-тақба басу жіне денесӘн басңарҰқ негӘан хикмет толҰ ИліҒи нҰшан мен іхадиÇттҰқ белгӘсӘн ңоŞ; Ғім, желӘнген таүамнҰқ зіррелерӘн дененӘқ жасушаларҰна к+мекке жӘберу; +сӘмдӘктӘ хайуандарүа медет, хайуандардҰ адамдарүа ңҰзметшӘ ңҰлу; барлҰң аналардҰ ілжуаз нірестешҰң божірдемшӘ ретӘнде хикметпен, рахҰмдҰ тҚрде жҚгӘрту... сондай-аң, ң&с жолҰ дейтӘн ж&лдҰздар шоүҰрҰнан, КҚн системасҰнан, Êлементтерден бастап сонау к+здӘқ ңарашҰүҰн саңтап таүҰнауңабаң пен гҚл шешектӘқ жапҰрҰңтарҰна дейӘн, жҚгерӘ масаүҰнҰқ к+йлегӘне дейӘн жіне ңауҰннҰқ дінегӘне дейӘн бӘр-бӘрӘн ӘшӘне алҰп жатңан шеқберлер секӘлдӘ «жҚзи", "кҚлли» бірӘнде бӘрдей жҚңайсҰс тіртӘп, ісем шеберлӘк, бӘрдей Әс, химетпен басңару байңаладҰ. Б&л ірине, анҰң тҚрде осҰ ӘстердӘ жасап жатңан Ү&дреттӘқ Уахид, БӘр екенӘн к+рсетедӘ. Юр нірседе ОнҰқ ң&дрет ңолҰнҰқ ӘзӘ бар жіне ОнҰқ ешбӘр т&раңтҰ мекенӘ жоң, ійтседе ірбӘр млердӘқ бар, барлҰң жерден табҰладҰ. Үалай, к+ктегӘ КҚннен барлҰң нірсе &заң, бӘраң +зӘ бірӘне жаңҰн, Ол да солай.

Эім, шоң ж&лдҰздар мен КҚн си الْوُҰ секӘлдӘ алҰп денелердӘ басңару Оүан еш ңиҰндҰүҰ жоң. Сол сиÇңтҰ ңаннҰқ ң&рамҰндаүҰ тҚйӘршӘктер, к+қӘлге тҚйген ң&пиÇ сҰрлар Одан жасҰрҰн ңала
— 173 —

алмайдҰ. Ешнірсе ОнҰқ басңару шеқберӘнӘқ тҰсҰна шҰүа алмайдҰ. Юрнірсе неү&рлҰм Қлкен ірӘ санҰ анда Елса даүҰ кӘшкене ірӘ санҰ аз зат секӘлдӘ Оүан оп-оқай. ШҰбҰндҰ ңҰран ң&с тірӘздӘ, дінектӘ аүаштай кҚрделӘ етӘп, бӘр тал аүаштҰ бау-баңша сиÇңтҰ, бӘр бау-баңшанҰ к+ктемдей шебер, акӘр етк+ктемдӘ орасан зор &лҰ хашрүа &ңсатҰп оп-оқай жаратадҰ. Шебер жасалүан аса ңҰмбат нірселердӘ бӘзге +те арзанүа бередӘ, Çүни сҰйүа тартадҰ. СондаүҰ с&раүаенӘн ксҰ бар болүанҰ «БисмилліҒ", сосҰн "ЮлхамдулиллаҒ» с+зӘ Çүни ол тҰм ңажет, +те ңҰмбат нҰүметтердӘқ +зӘндӘк баүасҰ іу баста «БисмилліҒир Рахмін-ир Рахим» жіне аңҰрҰнда «ЮлхамдулиллаҒ» деп айту.

Б&л «т+рт тума-ңиңат» Рисалей-Н&рда тҚсӘндӘрӘлӘп, ділелденгендӘктен осҰ ңҰсңа ишарамен ңанаүат етудӘ ж+н к+рдӘк.

БӘздӘқ жолаушҰнҰқ екӘншӘ мензилде к+рген.

БЕСӨНШӨ АҮИҮАТ: ҺаламнҰқ бҚкӘл жерӘнде, негӘзгӘ б+лӘгӘндеірӘн ң б+лшегӘнде, барлҰң жаүҰнда +те керемет жҚйенӘқ бар екенӘ рас, сондай-аң, сол &ланүайҰр мемлекеттӘ басңаруүа &йҰтңҰ жіне жалпҰүа ортаң нірселер мен белгӘлӘ бӘр ңҰзмет атңарушҰлардҰқ ірңайсҰсҰ бӘр болуҰ жіне сол алҰп ңалӘ жерг&лҰ к+рменӘ басңарҰп, ҚкӘм жҚргӘзӘп т&рүан есӘмдер мен Әстер бӘр-бӘрӘнӘқ ӘшӘне кӘрӘп жіне бӘрегей, бӘрдей, бӘркелкӘ жіне барлҰң жерде діл сол есӘм, діл сол Әс болуҰе істетар олардҰқ барлҰң нірсенӘ немесе басҰм к+пшӘлӘгӘн ңамтуҰ жіне сол ісем с&лу зіулӘм сарайдҰқ ң&растҰрҰлуҰ мен безендӘруӘне сондайаң ң&арңҰн на ңолданҰлүан шикӘзаттар мен негӘзгӘ нірселер бӘрбӘрӘнӘқ ӘшӘне орналасңан, бӘркелкӘ ірӘ бӘрегей, бӘрдей жіне барлҰң жерде бӘр заттар, бӘр Êлементтер болуҰмен ңатар жердӘқ жҚзӘн жіне басҰм к+пшӘлӘгӘн ңамтҰп, жайҰлҰп жатуҰ; іейлӘ б, анҰң ірӘ ңанҰң тҚрде мҰна ілемнӘқ иесӘ, басңарушҰсҰ, мҰна мемлекеттӘқ ПатшасҰ, &йҰмдастҰрушҰсҰ, сарайдҰ салүан &стасҰ, ңожайҰнҰ бӘреу, уахид, іхад, жалүҰз екенӘн к+рсетедӘ, куілӘк етедӘ, ділелдейдӘ, солай болуҰн керек етедӘ. ОүайбӘр сс, теқ келер ешкӘм жоң, ОнҰқ уізӘрӘ, к+мекшӘсӘ жоң. СерӘгӘ, ңарсҰласҰ болуҰ мҚмкӘн емес, ілсӘздӘк, кемшӘлӘк атауҰмен жоң. Иі, жҚйе толҰңңандҰ бӘр т&тастҰң, бӘрлӘктӘ к+рсетедӘ, бӘр үана жақадшӘ талап етедӘ. АйтҰс-тартҰсңа себеп болатҰн ширктӘ ңабҰлдамайдҰ.

СонҰмен мҰна ілемнӘқ жалпҰ ң&рҰлҰмҰнан жіне жердӘқ кҚндӘк немесе жҰлдҰң айналуҰнан, сонау адамнҰқ бет-ілпетӘүҰ шегасҰндаүҰ сезӘмдер тӘзбегӘнен бастап ңандаүҰ аң-ңҰзҰл тҚйӘршӘктердӘқ орҰн

— 174 —

ауҰстҰрҰп, ңозүалҰсҰна дейӘнгӘ т&тас Çки жеке-дара барлҰң нірседе хикметке толҰ тіртӘп, кҚрделӘ де м&ң37

жҚйе бар екенӘ рас. Юлбетте бӘр Үадир-Ұ М&тлаң, бӘр Хаким-Ұ М&тлаңтан басңа ешнірсе ідейӘлеп, +з еркӘмен еш нірсеге ңол с&үа алмайдҰ, істе араласа алмайдҰ. Олар тек ңабҰлдаушҰ ңҰзметӘн атңарҰп, б+ленушӘлер, жасалүансе асплер үана Çүни "мазхар", "мҚнфайл" деп аталадҰ.

Жіне бӘр нірсенӘ реттеу, ісӘресе белгӘлӘ бӘр маңсатпен, одан тҚсетӘн пайданҰ ойлап жҚйеге келтӘреушӘ, ӘлӘм арңҰлҰ, хикметпен болмаң, оүан ерӘк пен ңалау керек. Олай болса ілбетте, с+зсӘз ірӘ мӘндеттӘ тҚрде мҰна хикметке толҰ жҚйе мен тіртӘп, мҰна к+з алдҰмҰ жіне пайдасҰ мол сансҰз жаратҰлҰстҰқ сан-алуан тҚрлерӘ анҰң тҚрде б&л болмҰстҰқ ХалиңҰ, БасңарушҰсҰ жалүҰз, дара, бӘреу ірӘ толҰң ңалау-ерӘк иесӘ екенӘн к+рсетедӘ. Юрнірсе ОнҰқ ң&дретӘмен болмаң, ОнҰқ ңалскен б белгӘлӘ бӘр жаүдайүа енедӘ, ОнҰқ імӘрӘмен +зӘндӘк бейнеде жаратҰладҰ.

Сондай-аң, мҰна дҚниÇ мейманханасҰна жҰлу беретӘн ШамҰ бӘреу жіне КҚндердӘ, уаңҰттҰ бӘлдӘретӘн шҰраүҰ бӘреу, мейӘрӘмге толҰ суарүҰш ң&манҰ бе ңарҰтамаң пӘсӘрӘп, ҰсҰтатҰн аспазшҰсҰ бӘреу, тӘршӘлӘк к+зӘ кіусар шербетӘ бӘреу, аналҰң ететӘн егӘндӘк алңабҰ бӘреу, осҰлай санай берсеқ бӘр, бӘр мҰқүа жуҰң бӘрлӘк. Юлбетте, б&л бӘрлӘктер анҰң тҚрде осҰ ңонаңҚйдӘқ ИесӘ, Жасаүан рдҰ жабӘреу екенӘн к+рсетӘп, ОнҰқ Хаң екенӘне куілӘк етедӘ. Ол +те жомарт ірӘ ңонаңжайлҰ. Ол, +зӘнӘқ алҰп та Қлкен ңҰзметшӘлерӘн тӘршӘлӘк иелерӘне, жолаушҰ ңонаңтарҰнҰқ тҰнҰүҰп демалуҰ ҚшӘн ж&мсап, ңҰзмет еткӘзуде.

ЮрӘ дҚниÇнҰқ іртарухиетӘ ңҰзу ж&мҰс Әстеп, басңарҰп т&рүан, сіуле-шуаңтарҰ, наңҰш-+нерӘ к+рӘнген «Хаким, Рахим, Мусаууир, МҚбіббир, Мухий, МҚріббии» сҰндҰ ИліҒи есӘмдер бӘр жінҰң нірмет, рахмет, инает">секӘлдӘ Әстер мен «тісуир, тідбир, тірбие» сиÇңтҰ ж&мҰстар да бӘр екенӘ рас. БарлҰң жерде бӘр есӘм, бӘр Әс бӘрбӘрӘнӘқ ӘшӘне енӘп ірӘ шексӘз дірежеде ірӘ барлҰүҰн толҰң ңамтуда. ЮрӘ +зара к+мектесӘп бӘрӘнӘсӘншӘ бӘрӘ толҰңтҰрҰп отҰрадҰ. Бейне бӘр ілгӘ есӘмдер мен Әстер бӘрӘгӘп кеткенӘ сонша, ң&дрет бӘр жаүҰнан хикмет пен рахметке айналҰп кеткендей, ал хикмет болса наүҰз «инает" пен "хаÇт» Çүни жірдем пен тӘршӘлӘк бокӘм?)>ткендей. МҰсалүа, АллаҒтҰқ хаÇт берушӘ Çүни бҚкӘл жандҰларүа жан беретӘн

— 175 —

есӘмӘ бӘр нірсеге ісер етӘп, меқгере бастаүанда жаратушҰ, суретшӘ, рҰзҰң берушӘ секӘлдӘ есӘмдер де діл сол мезетте, жапласң&ррлҰң жерде бӘр жҚйемен билеп-т+стейтӘнӘ к+рӘнедӘ. Б&л ң&бҰлҰс мӘндеттӘ тҚрде ілгӘ ауңҰмҰ кеқ есӘмдердӘқ иесӘ барлҰң жерде бӘрдей болҰп жіне бірӘн ңамтҰп жатңан ӘстердӘқ ие&рландеу екенӘн, Ол жалүҰз, «уахид" ірӘ "іхад» екенӘн к+рсетедӘ. Юмінна уі садаңна! Юрине солай!

Эім, жаратҰлҰстҰқ ң&рамҰ ірӘ +зегӘ болүан Êлементтер жер шарҰнҰқ барлҰүҰн ңамтҰп жатңанҰ рас жіне жҰп, с&ҰстҰқ тҚрлерӘ, олардҰқ ірңайсҰсҰ бӘрдей болүанҰмен жер жҚзӘне жайҰлҰп ілемдӘ ңамтҰп жатңанҰ да рас. Юлбетте олай болса, б&л Êлементтер, барлҰң ңоспа-б+лшектер, олардҰқ тҚрле аспанрӘ-бірӘ жалпҰ ірӘ жалңҰ тҚрде бӘзге мҰнанҰ бӘлдӘредӘ ірӘ ділелдейдӘ: Олар бӘр үана Ү&дреттӘқ затҰ, бірӘ СонҰқ жаратңандарҰ. Олар бӘр Уахид-Ә ҮадирдӘқ мҚлкӘ, ОнҰқ ңҰзметшӘлерӘ, Ол, ілгӘ барлҰң жаңтҰ ңамтҰп, ір жерден табҰладҰ, үандҰңҰнаүан ÊлементтердӘ +зӘне ібден мойҰнс&натҰн ңҰзметшӘ ңҰлүан жіне жердӘқ ір тарапҰнда кездесетӘн тҚрлердӘ де бӘр жауҰнгер Әспеттес тӘзгӘндеп басңарҰп отҰр. Б&л аңиңат Рисалет-ун Н&рда дійектӘٰوَاتِ тҚсӘндӘрӘлгендӘктен б&л жерде ңҰсңа ишарамен шектелгендӘ ж+н к+рдӘк. БӘздӘқ жолаушҰмҰз осҰ бес аңиңаттан алүан имани фейз-шуаң пен тіухиди зауҰңңа к+қӘлӘ тасҰп, шаттана к+ргенбӘлгендерӘн ңорҰтҰндҰлай келе жіне +зӘнӘқ сезӘмдерӘн с+зтпен дреттеп, жҚрегӘне бҰлай дедӘ:

ҮарашҰ ілем кӘтабҰнҰқ тамаша параңтарҰна!

Ү&дӘреттӘқ алтҰн ңаламҰ небӘр жазу жазҰптҰ!

ҮарақүҰ,таса, ӘксӘз бӘрде-бӘр нҚкте ңалмаүан...

К+кӘрегӘ оÇу, к+зӘ ашҰң жҚрекпен ңараүан жандарүа

ЖаратушҰ АллаҒ, +зӘнӘқ аÇттарҰн н&рмен жазүан ба!

Эім, бӘлген ж+н:

Юлем кӘтабҰнҰқ параңтуіжнамксӘз, &лан-үайҰр,

ДіуӘрдӘқ ң&бҰлҰс-оңиүаларҰ онҰқ жазу жолдарҰ,

ЮлемдегӘ ір болмҰс "ліух-Ұ махфуздан" келген

МаүҰнасҰ тереқ с+здерллаҒтҰжазҰлүан аңиңатта.

Эім, тҰқда!

چُو لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ بَرَابَرْ م۪يزَنَنْدْ هَرْ شَىْ دَمَادَمْ جُويَدَنْدْ
— 176 —
يَا حَقْ سَرَاسَرْ گُويَدَنْدْ يَا حَىْ
نَعَمْ وَ ف۪ى كُلِّ شَىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَдҰ нірنَّهُ وَاحِدٌ

деп, ңалҰбпен (жҚрек) бӘрге ніпсӘнӘқ +зӘ мойҰндап «Иі, рас, солай!» дедӘ.

СонҰмен дҚниÇ жолаушҰсҰ Çүни үалам саÇхатшҰсҰ екӘншӘ мінзилде к+рген бес тіухиң&зҰрҰңатңа ңҰсңа бӘр ишара ретӘнде бӘрӘншӘ тараудҰқ екӘншӘ бабҰнда екӘншӘ мінзил туралҰ бҰлай делӘнген болатҰн:

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وَحْدَتِه۪ ف۪ى وُجُوبِ وُجُودِه۪ مُشَاهَدَةُ حَق۪يقَةِ الْكِبْرِӘммен وَ الْعَظَمَةِ فِى الْكَمَالِ وَ الْاِحَاطَةِ .. وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ حَق۪يقَةِ ظُهُورِ الْاَفْعَالِ بِالْاِطْلَاقِ وَ عَدَمُ النِّهَايَةِ لَا تُقَيِّدُهَا اِلَّا الْاِرَادَةُ وَ الْحِكْمَةُ .. وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ حَق۪يقَةينَٓا َادِ الْمَوْجُودَاتِ بِالْكَثْرَةِ الْمُطْلَقَةِ فِى السُّرْعَةِ الْمُطْلَقَةِ وَ خَلْقُ الْمَخْلُوقَاتِ بِالسُّهُولَةِ الْمُطْلَقَةِ فِى الْاِتْقَانِ الْمُطْلَقِ وَ اِبْدَا فِى امَصْنُوعَاتِ بِالْمَبْذُولِيَّةِ الْمُطْلَقَةِ ف۪ى غَايَةِ حُسْنِ الصَّنْعَةِ وَ غُلُوِّ الْقِيْمَةِ .. وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ حَق۪يقَةِ وُجُودِ الْمَوْجُودَاتِ عَلٰى وَجْهِ الْكُلِّ وَ الْكَةِ وََةِ وَ الْمَعِيَّةِ وَ الْجَامِعِيَّةِ وَ التَّدَاخُلِ وَ الْمُنَاسَبَةِ .. وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ حَق۪يقَةِ الْاِنْتِظَامَاتِ الْعَامَّةِ الْمُنَافِيَةِ لِلشِّرْكَةِ .. وَ كَذَا مُشَاهَк.
َحْدَةِ مَدَارَاتِ تَدَاب۪يرِ الْكَائِنَاتِ الدَّالَّةِ عَلٰى وَحْدَةِ صَانِعِهَا بِالْبَدَاهَةِ .. وَ كَذَا وَحْدَةُ الْاَسْمَاءِ وَ الْاَفْعَالِ الْمُتَصَرِّفَةِ الْمُح۪يطَةِ .. وَ كَذَا وَحْدَةُӘ жеткنَاصِرِ وَ الْاَنْوَاعِ الْمُنْتَشِرَةِ الْمُسْتَوْلِيَةِ عَلٰى وَجْهِ الْاَرْضِ

СосҰн, ілгӘ ілемге саÇхатшҰ ірбӘр үасҰрдҰ шолҰп жҚргенде мҚджеддид-Ә ілфӘ Сани, Имам-Ұ Ретсе д, Ахмед-Ә ФаруңидҰқ медресесӘн к+редӘ. ӨшӘне енӘп онҰқ дірӘсӘн тҰқдаса бҰлай деп жатҰр екен:

— 177 —

"БҚкӘл тариңаттҰқ беретӘн еқ мақҰздҰ жемӘсӘ, нітижесӘ иман аңиңаттарҰнҰқ ашҰлҰп тҚсӘнӘктӘ болуҰ!", "БӘр үана иҚрде +іселеленӘқ наңтҰ тҚрде анҰңталуҰ мен ҚшӘн мҰқ кіріматтан, рухани зауҰңтан ілдеңайда артҰң, мақҰздҰраң! Б&рҰқүҰ заманда ӘрӘ т&лүалар айтушҰ едӘ: "МҚтікіллимнен жіне кілам ӘлӘмӘн толҰң меқгерген бӘр үалҰм шҰүадҰ. Ол Иман мен Ислам, ауамрлҰң аңиңаттарҰн аңҰли айүаңтармен жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрӘп, ділелдеп бередӘ!". МенӘқ арманҰм сондай кӘсӘ болу. БілкӘм мен сол кӘсӘ шҰүармҰн!".>

МӘне, Имам-Ұ Ражарасада иман мен тіухид &үҰмҰ адамзаттҰқ кемелденуӘнӘқ бастҰ шартҰ, негӘзӘ, +зегӘ, н&рҰ екенӘн растап отҰр. Жінею(БӘр саүат пӘкӘр жҚргӘзу бӘр жҰл үибадаттан абзал!)>деген ереже-дістҚрӘ имани пَّتِكَу т&рүҰсҰнда екенӘн жіне Наңшибінди тариңатҰнда ң&пиÇ зӘкӘр салудҰқ мақҰздҰлҰүҰ осҰ мақҰзҰ зор тіфіккҚр ету екенӘн Çүни пӘкӘр жҚргӘзе толүанҰстҰқ бӘр тҚрӘн жасау екендӘгӘн бӘзге дірӘс беруде.
تَفَكُّرُ سَди аңиخَيْرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ

СаÇхатшҰ м&нҰ ден ңойҰп тҰқдадҰ да +зӘне-+зӘ бҰлай дедӘ: "АпҰрм-ай, м&ндай ерекше т&лүа, кімӘл жан, имам осҰлай десе жіне иман ңуатҰнҰқ сіл артуҰ к+птеген маүрифат пен кемелдӘктерден атӘп, іҰм мақҰздҰ жіне рухани жҚз зауҰңтан тіттӘ екен.

Сондай-аң, мҰқ жҰлдан берӘ иманүа, Ү&ранүа ңарсҰ ібден ңасарҰсҰп, кек саңтап +ш алүҰсҰ келген ЕвропалҰң батҰс филӘрет">рҰнҰқ наразҰ ойларҰ мен кҚмін-кҚдӘктерӘ ендӘ жол тауҰп имандҰларүа шабуҰл жасап жатңанҰ рас. Жіне олар міқгӘ баңҰттҰқ, баңи +мӘрдӘқ, жіннаттӘқ кӘлт">дірӘтҰ шартҰ болҰп табҰлатҰн Иман негӘздерӘн б&зүҰсҰ келедӘ. Олай болса ілбетте бӘз бірӘнен б&рҰн иманҰмҰздҰ «таңлидтен" "тахңиңке» айналдҰруҰмҰз керек Çүни к+шӘрӘқ аңтӘктеп ере салүан иманҰмҰздҰ к+з жеткӘзӘп, анҰң-ңанҰүҰна жеткен, ңуатталүан дірежеге к+теруӘмӘз ңажет тӘптӘ шарт.

Олай болса ңане, алүа! ОсҰ кезге дейӘн тапңан ірңайсҰсҰ таудай зақүар иманнҰқ жиҰрма емӘне міртебесӘн намаздҰқ мҚбірак тісбихҰнҰқ санҰ отҰз Қшке жеткӘзейӘк! Ол ҚшӘн мҰна үибратхананҰқ ендӘ ҚшӘншӘ мінзилӘн к+ру ҚшӘн بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِю(бисмиллаҒ)>деп, онҰ кӘлт жасап жануарлар рүҰсҰне енӘп, олардҰқ жҚйелӘ басңарҰлуҰна, азҰңтанҰп асҰралуҰна назар салайҰң! С+йтӘп,
— 178 —
үажайҰп махшарүа &ңсас, Қлкен жиналҰс тірӘздес осҰ ҚшӘншҰ ірекилдӘқ ңаңпасҰн ң&рметпен ңаүҰп بِسْمِ اللّٰهِ الْفَتَّاحْю(бисмилліҒил Фіттах)>Çүни жасҰрҰн, ң&пиÇнҰқ бірӘн ашушҰ АллаҒтҰқ атҰмен деп ілгӘ есӘктӘ аштҰ. Оүан ҚшӘн мінзил к+рӘндӘ. ӨшӘне енӘп сонда к+ргенӘ: " лкен т+рт тереқ аңиңат ол ҰлҰп, ге жарҰң берӘп т&р екен ірӘ кҚндей жарңҰрап тіухидтӘ к+рсетедӘ екен.

БӨРӨНШӨ АҮИҮАТ: "ФіттахиÇт" аңиңатҰ. çүни, АллаҒтҰқ "Фіттах" есӘмӘнӘқ ң&дретӘмен, жҚз,ңарапайҰм заттардан саналуан, тҚрлӘ-тҚстӘ, шексӘз тамаша сурет-бейнелердӘқ барлҰүҰ бӘрге, ір тарапта бӘрдей жіне бӘр сітте, бӘр Әспен ашҰлуда. Иі, ңалайша, үалам бау-баңшасҰндаүҰ сан-алуан шексӘз жаратҰлҰстҰ - мҰсалаң, б&шешектердӘ - Фіттах есӘмӘмен ірңайсҰна +зӘндӘк ҰқүайлҰ тҚр, ерекше пӘшӘн, +те тіртӘптӘ бейне берӘп, ФатҰр АллаҒтҰқ ң&дретӘ жаратуда. Діл солай, бӘраң одан ілдеңайда тақүажайҰп тҚрде жер жҚзӘ баңшасҰндзатҰн жҚз мҰқ тҚрлӘ жан-жануардҰқ ірбӘрӘне +те шебер ірӘ хикметпен жасалүан бейне-пӘшӘн, діл +лшемдӘ де ісем с&лу тҚр берӘлуде.

يَخْلُقُكُمْ ف۪ى بُطُونِ اُمَّهَاتِكُمْ خَلْіселелنْ بَعْدِ خَلْقٍ ف۪ى ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ذٰلِكُمُ اللّٰهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ فَاَنَّا تُصْرَفُونَ ٭ اِنَّ اللّٰهَ لَа Рисаفٰى عَلَيْهِ شَىْءٌ فِى الْاَرْضِ وَلَا فِى السَّمَٓاءِ ٭ هُوَ الَّذ۪ى يُصَوِّرُكُمْ فِى الْاَرْحَامِ كَيْفَ يَشَٓاءُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ

аÇттарҰнҰқ бӘлдӘң&рудадей, тіухидтӘқ б&лтартпас ділелӘ, ң&дреттӘқ тақүажайҰп м&үжизасҰ ілгӘ сурет-пӘшӘндердӘқ ашҰлуҰ боп табҰладҰ. ОсҰ хикметке орай суреттердӘқ ашҰлҰп, к+рӘнӘс табу аңиңатҰ іртҚрлӘ дірежрластҰ+птеген жерде Рисалей-Н&рда ісӘресе осҰ рисаленӘқ «ЕкӘншӘ тарауҰнҰқ бӘрӘншӘ бабҰнда, алтҰншҰ, жетӘншӘ міртебелерӘнде» дійектӘ тҚрде баÇндалүандҰңтан сол жаңңа сӘлтеп, м&нда тек бҰлай десе +ткӘрр:

Бейне-суреттердӘқ ашҰлу ҚрдӘсӘнӘқ ауңҰмҰ кеқ, барлҰң жержӘ ңамтҰп жатҰр ірӘ шебер тҚрде жҚзеге асатҰнҰна биологиÇ мен зоологиÇ піндерӘ тереқ зерттеу нітижесӘнде куілӘк етедӘ. Демек, м&ндай ң&бҰлҰсңа бӘр үана Уахид-Ә Юхадтан жіне іҰстҰранӘ к+ретӘн,

— 179 —

бірӘн бӘлетӘн ң&дӘретӘ шексӘз Үадир-Ә М&тлаң АллаҒтан басңа ешбӘр себеп м&ндай кҚрделӘ де ауңҰмдҰ Әске араласа алмайдҰ. ЯйткенӘ, б&л суреттердӘқ ашҰлуҰ дейтӘн Әс барлҰң жерде, ірңашан болатҰн, шексӘз ң&дреттӘ, соне "Асратар тереқ хикметтӘ, аса м&ңиÇттҰлҰңтҰ, барлҰң нірсенӘ ңамтудҰ талап ететӘн теқдессӘз ң&бҰлҰс. М&ндай ң&дрет, тек бҚкӘл ілемдӘ жаратҰп, басңарҰп отҰрүан Юхадта үана боладҰ.

Иі, мҰсалҰ, жоүарҰда аталүан аÇттардҰқ б&йҰрүанҰндай Қш ңарақүҰдадҰңтан аналардҰқ ң&рсаүҰнда адам баласҰнҰқ суретбейнесӘн іртҚрлӘ етӘп, +лшемдӘ де ерекше, бӘр-бӘрӘнен +згеше, керемет ідемӘ бейнеде, жҚйелӘ тҚрде ірӘ шатастҰрмай, ңатесӘз, ауҰар бол жӘбермей ңарапайҰм, жій бӘр &рҰң суҰнан ашҰп, жарататҰн "фіттахиÇт" аңиңатҰ жіне бҚкӘл жер жҚзӘнде бӘрдей ң&дрет, бӘрдей хикмет, бӘрдей +нермен ӘстелетӘн кҚллӘ адамзат пен +сӘмдӘктердӘ, хайуандардҰ тҚгел ңамтҰетте ОҰ суреттердӘқ ашҰлуҰ деген аңиңаттҰ алайҰң. Б&л уахданиÇттҰқ мҰңтҰ ділелӘ, б&лтартпас айүаүҰ. СебебӘ, бірӘн ңамту ол уахдет деген с+з, ол ширкке жол бермейдӘ. БӘрӘншӘ бабтаүҰ АллаудӘқ бӘндеттӘ тҚрде бар екенӘн ділелдейтӘн он тоүҰз аңиңат ЖаратңаннҰқ бар екенӘн ділелдеп ңана ңоймай, сонҰмен ңатар бірӘн ңамтуҰ арңҰлҰ да уахдетке Çүни Алмау Қш жалүҰздҰүҰна куілӘк етедӘ.

БӘздӘқ жолаушҰмҰздҰқ ҚшӘншӘ мінзилде к+рген

ЕКӨНШӨ АҮИҮАТұ: "РахманиÇт" аңиңатҰ Çүни үайби бӘреу бӘзге жер жҚзӘн рахҰмшҰлҰңтҰқ мҰқдаүан сҰй-май ңҰрӘмен толтҰрҰп, жійнатҰп ңойүан. ДҚниÇ сҰй-сиÇпатңа толҰ ңойма тірӘздӘ. РахҰмшҰлҰүҰ, бейне бӘр дастархан бейнесӘнде к+рӘнӘп, жҚз мҰқдаүан тҚрлӘ дімдӘ таүамдар дӘ болетӘлген. ЖердӘқ ңойнауҰн рахҰм мен хикметтӘқ мҰқдаүан ңазба байлҰң, кен орҰндарҰ ңазҰналармен толтҰрҰп ңоймадай жаратңан. Жер шарҰн сауда кемесӘ тірӘздӘ жҰл сасӘмдӘкйҰп ілемӘнен адамдардҰқ т&рмҰс тӘршӘлӘгӘне ңажеттӘ жҚз мҰқ тҚрлӘ заттардҰқ еқ тамашаларҰ тиелӘп ікелӘнетӘн ң&ддҰ бӘр жҚк кемесӘ немесе жҚк пойҰзҰ тірӘздӘ, ірбӘр к+ктем маусҰмҰарлҰң толҰ азҰң-тҚлӘк пен киӘм-кешек таситҰн вагон сиÇңтҰ бӘзге сҰүа тартуда. Т&рүҰндарҰна +те мейӘрӘмдӘ де ерекше ңамңорлҰң жасалуда. Жіне сол барлҰң сҰй-кіделер мен мол нҰнасҰ брдӘ пайдалансҰн деп бӘзге жҚздеген, мҰқдаүан тібет пен ңажеттӘлӘк, сезӘм мҚшелерӘ, аүзалар берӘлген.

— 180 —

Иі, хасби аÇт туралҰ баÇндаүан т+ртӘншӘ Шуаңта тҚсӘндӘрӘлӘп, ділелденгенӘндей, сансҰз таүамдардан ліззат алатҰндай Ұмен ңсондай бӘр асңазан берген жіне, тҚрлӘ сезӘм мҚшелерӘ арңҰлҰ мҰна дастархан тірӘздӘ алҰп ілемде небӘр ҰрҰс-несӘбелердӘқ ңҰзҰүҰн к+ретӘндей етӘп, хаÇрӘнӘқ тӘршӘлӘк сҰйлаүан. Жіне адамгершӘлӘк дейтӘн ңасиет тарту еткен, аңҰл мен к+қӘл секӘлдӘ к+птеген сезӘмдер арңҰлҰ, мадди-маүҰнауи, заттҰң-рухани ілемнӘқ сансҰз есӘктерӘн ашҰп сҰй-кіделерден зауҰң аламҰз. ЮрӘ сондай керемет ИсайдҰ кнӘн жӘберген, ол арңҰлҰ үайҰп ілемӘ мен мҰна шіҒадат ілемӘнӘқ шексӘз ңазҰналарҰнан пайдаланҰп н&р аламҰз. ЮрӘ сондай иман мен ҒидаÇт берген, сол арңҰлҰ дҚниÇ мен аңҰрет іле, рас Әқ &лан-үайҰр н&рларҰнан, сҰй-кіделерӘнен н&рланҰп, пайда табамҰз. Бейне бӘр рахҰм тарапҰнан мҰна ілем сансҰз тақүажайҰп ңҰмбат заттармен безендӘрӘлген зіулӘм сарай жіне ол сарайдаүҰ сандҰңтардҰ, б+лмелердӘ ашатҰн кӘлттер адамүаннҰқ лген жіне олардан жаппай пайдаландҰратҰн ңажеттӘлӘктер мен сезӘмдер адамнҰқ табиүатҰна сҰйланүан.

МӘне, осҰлайша дҚниÇнҰ, аңҰреттӘ жіне ірнірсенӘ ӘшӘне алҰп, ңамтҰп жатңан РахимиÇт аңиңатҰ Çүни рахҰмшҰлҰң ілбетте ол уахидиÇттҰқ Әр бӘр к+рӘнӘс табатҰн іхадиÇттҰқ сіулесӘ. çүни, ңалайша, КҚннӘқ сіулесӘ алдҰндаүҰ нірселердӘ жаппай ңамтуҰ уахидиÇттҰқ Çүни АллаҒтҰқ жалүҰз екенӘнӘқ бӘр мҰсалҰ саналадҰ, діл солай жҰлтҰраң, м+лдӘр ірбӘр нірса дейӘе ірңайсҰсҰ ңабӘлетӘне ңарай КҚннӘқ жарҰүҰн, Ғім жҰлуҰн, Ғім жарҰүҰндаүҰ жетӘ тҚстӘ, сондай-аң, кҚннӘқ сурет-шаүҰлҰсҰн к+рсету арңҰлҰ іхадиÇттҰқ бӘр мҰсалҰ болатҰндҰңтан, ілбетте ол ауңҰмдҰ жарҰңлардҰқген адам: «Жер шарҰнҰқ КҚнӘ уахид, жалүҰз!» деген шешӘмге келедӘ жіне ірбӘр жҰлтҰраң нірседе, тӘптӘ су тамшҰларҰнда КҚннӘқ жалт-ж&лт еткен, жҰлу шуаүҰн к+рген адам КҚннӘқ іхадиÇЖауап ни кідӘмгӘ КҚндӘ барлҰң сипаттарҰмен: «КҚн ірнірсенӘқ жанҰнда, ірбӘр заттҰқ к+з айнасҰнда» деп айта аладҰ.

Діл сол секӘлдӘ Рахман-Ұ ЗҚлжімалдҰқ кеқ рахҰмҰ жарҰң секӘлдӘ барлҰң нірсенӘ ңамтидҰ, Ол РахманнҰңан АлдиÇтҰн Çүни жалүҰз, еш бӘр т&рүҰдан серӘгӘ жоң екенӘн к+рсетедӘ. СонҰмен ңатар, ірнірседе ісӘресе ірбӘр жандҰнҰқ бойҰнда ісӘресе, адамнҰқ болмҰсҰнда ілгӘ ауңҰмдҰ рахҰмшҰлҰңтҰқ дас ңҰӘнӘқ артҰнда ол РахманнҰқ

— 181 —

к+птеген есӘм-сипаттарҰнҰқ н&р-сіулелерӘ жіне белгӘлӘ бӘр маүҰнада +зӘндӘк шаүҰлҰсҰ болҰп ірбӘр адамүа, бҚкӘл ілемге ңатҰстҰ ірӘ тҰүҰз байланҰстҰрҰп т&ратҰн кҚрделӘ хаÇт Çүни тӘршӘлӘк сҰйлауҰ сол а, ірӘнҰқ іхадиÇтҰн жіне Ол ірнірсенӘқ жанҰнда ізӘр-нізӘр Çүни ірбӘр заттҰқ ірбӘр нірсесӘн жасаүан +зӘ екенӘн ділелдейдӘ.

Иі, ңалайша, Ол Рахман, +зӘнӘқ рахҰмҰнҰқ уахидиÇтҰмен жіне барлҰүҰн толҰң ңамтуҰ арңҰлҰ кҚллӘ үаламда, жер жҚзӘнде жалал сипм, наң &лҰңтҰүҰн к+рсетедӘ, діл солайша іхадиÇтҰнҰқ сіулесӘ арңҰлҰ ірбӘр жандҰ нірсе арңҰлҰ ісӘресе адамнҰқ бойҰнда бҚкӘл нҰүметтердӘқ ҚлгӘсӘн жинап, онҰ сезӘм-мҚшелерӘ арңҰлҰ сездӘрӘп, реттеп бҚкӘл ілемдӘ т&тасҰмен ілгӘ бӘр т&лүаӘқ лізлгӘлӘ маүҰнада онҰқ ҚйӘ, баспанасҰ тҚрӘнде беруӘ арңҰлҰ да іркӘмге жеке-жеке, арнайҰ болатҰн мейрӘмӘн жар салҰп к+рсетедӘ жіне адамнҰқ бойҰнда ИліҒи жаӘнде " болүан сан-алуан нҰүметтер тоүҰсҰп, &штасҰп жататҰнҰн бӘлдӘредӘ.

Эім, ңалайша, бӘр тҚйӘр ңауҰннҰқ ірбӘр дінегӘнде сол ңауҰннҰқ +зегӘ жинаңталҰп, онҰқ боаүҰнастҚйӘсӘп-тоүҰсатҰндҰңтан ол діндӘ жаратңан ң&дрет ілбетте, сол ңауҰндҰ жаратңан жіне ӘлӘмӘнӘқ +зӘндӘк таразҰсҰмен, хикметӘнӘқ арнайҰ ереже-зақҰмен ілгӘ діндӘ хид-Ә уҰннан сҚзӘп, жинап заттҰң кҚйге ендӘрӘп, денеге айналдҰрүан. Жіне ілгӘ бӘр тҚйӘр ңауҰннҰқ уахид, жалүҰз бӘр үана жаратушҰсҰнан басңа ешнірснмӘн: діндӘ жасай алмайдҰ, жасауҰ мҚмкӘн емес.

Діл солайша, рахманиÇттҰқ саÇсҰнда үалам бейне бӘр аүаш, баубаңша мен жер жҚзӘ бӘр жемӘс Çки бӘр ңауҰн сиÇңтҰ, ал жандҰлар мен адамзалдҰ. Яа бӘр дін секӘлдӘ болүандҰңтан ілбетте, еқ &саң бӘр жандҰнҰқ жаратушҰсҰ, РаббҰсҰ бҚкӘл жер шарҰнҰқ, кҚллӘ үаламнҰқ ИесӘ болмаң.

СонҰмеаид Н&айша ауңҰмҰ кеқ, барлҰүҰн ңамтҰп жатңан «ФіттіхиÇт» &үҰмҰ +зӘнӘқ аңиңаттҰүҰмен кҚллӘ жаратҰлҰстҰқ жҚйелӘ бейне-суреттерӘ ңарапайҰм бӘр заттан жасалҰпап ризуҰ апанҰң тҚрде уахдеттӘ ділелдейдӘ. Діл солайша, барлҰң нірсенӘ ңамтҰп жатңан «рахманиÇт» аңиңатҰ да ілемде пайда болүан жіне дҚниÇүа ендӘ келӘп, +мӘрдӘқ есӘгӘн жақа ашңан барлҰң жандҰлардҰ, онҰқ ӘшӘнде жақа туүандардҰ керемет жрңасҰнтҚрде асҰрап, ңажеттӘлӘктерӘн ңамтамасҰз етуӘ жіне ешңайсҰсҰн &мҰтпауҰ жіне барлҰүҰна бӘр рахҰмнҰқ, барлҰң жерге бӘр сітте жіне ірбӘр жандҰнҰқ тҚрӘне

— 182 —

ҚлгерӘп, толҰң ңамтуҰ анҰң тҚрде уахдеттӘ, сондай-аң, уахдеттӘқ з зор. іхадиÇттҰ к+рсетедӘ. Рисалей-Н&р АллаҒтҰқ Хаким, Рахим есӘмдерӘнӘқ шуаүҰна б+ленгендӘктен онҰқ к+птеген жерлерӘнде осҰ рахҰмнҰқ аңиңатҰ, мін-маүҰнасҰ, сіуле-шуаңтарҰ тҚсӘндӘрӘлӘп, ділелденгендӘктен ізӘрге осҰ бӘр тамшҰ судай аңиңатпен ол теҰстҰ еишара ретӘнде ондай тереқ аңиңаттҰ ңҰсңа ңайҰрүандҰ ж+н к+рдӘк. ЖолаушҰмҰздҰқ ҚшӘншӘ мінзилде к+рген.

ШӨНШӨ АҮИҮАТ: "МҚдіббириÇт уі идаре"ю(жан-жаңтҰ басңаруҰ даулйҰмдастҰру аңиңатҰ).

çүни, орасан зор жіне тҰм жҰлдам ңозүалатҰн алҰп аспан денелерӘн, сондай-аң, жолҰндаүҰнҰ жайпап, тас-талңанҰн шҰүаратҰн себептемескӘ не жер жҚзӘн мекендеген м&ңтаж ірӘ ілжуаз жан-жануарлардҰ керемет жҚйелӘ де тіртӘппен басңару, олардҰ бӘрбӘрӘне жірдем еткӘзу жіне олар аралас-ң&ралас болса да белгӘлӘ бӘр баүҰтта жіне керемет &йҰмдастҰру, осҰлайша ілемдӘ м&нтазам мемлек. Менмремет шіҒар, жҚйелӘ сарай тірӘздӘ жарату аңиңатҰ.

МӘне, осҰндай ҚстемшӘл ірӘ мейрӘмге толҰ басңару ӘсӘнӘқ алҰп т&старҰн емес, тек к+ктем кезӘндегӘ жер жҚзӘнде болҰп жашӘ бҚклгӘ "идаренӘқ" Çүни басңару ӘсӘнӘқ бӘр үана жаүҰн, бӘр үана параүҰн Рисалей-Н&рдҰқ ОнҰншҰ С+з секӘлдӘ кӘтаптарҰнда тҚсӘндӘрӘлӘп, ділелденгендӘктенбӘтуӘ н&сңасҰн бӘр тімсӘл арңҰлҰ к+рсетуге тҰрҰсамҰз.

МҰсалҰ, тақүажайҰп ірӘ жиҒангер бӘр імӘршӘ т+рт жҚз мҰқ &лттан бӘр армиÇ ң&рап, жинаса жіне ір &лттҰқ +зӘндӘк киӘмӘн, Ғім ңаруҰн, Ғім тамаүҰн жіне тілӘмӘн, ңҰзмет елдейдӘн, атңарар мӘндетӘн, ірбӘрӘне +згеше жіне сан-алуан ңажеттӘлӘктерӘн аңаусҰз, кемшӘлӘксӘз, жақҰлҰспай, ңателеспей, діл уаңҰтҰнда, кешӘктӘрмей, шатастҰрмай жҚйелӘ тҚрде, мҚкімміл-м&нтазам тҚрде ілгӘ үажап ңолбасшҰ бӘр +зӘ басңарҰп, толҰң ңамтаүан жаетӘп т&рса, ілбетте ондай ауңҰмдҰ да аралас, кҚрделӘ де жҚйелӘ ірӘ ң&жҰнаүан к+п, бӘраң ідӘл басңарма ӘсӘне ілбетте, ілгӘ ңолбасшҰнҰқ тақүажайҰп ңабӘлетӘнен басңа ешбӘр себеп وَ اِخа алмайдҰ деп, т&жҰрҰм жасар едӘк. Егер араласса жҚйе б&зҰлҰп, тіртӘп болмас едӘ.

Діл сол сиÇңтҰ, +зӘмӘздӘқ к+збен к+рӘп жҚрген, үайби ңол Çүни бӘр ң&дрет, ірбӘСондҰңемде т+рт жҚз мҰқ тҚрден ң&ралүан &лан-үайҰр ңалҰқ іскердей тӘршӘлӘк иелерӘ дейтӘн армиÇсҰн жаратҰп, жҚйелӘ

— 183 —

тҚрде басңарҰп отҰр. ҮиÇметтӘқ ҚлгӘсӘ тірӘздес кҚз мезгӘлӘнде сол т+рт жҚз мҰқнҰқ Қш жҚз мҰқ +сӘмдӘк пен хдан ң&т тҚрӘн +лтӘрӘп, жанҰн аладҰ да жҚктелген мӘндеттерӘнен босатадҰ. Хашр мен нішрге &ңсас Çүни тарап, ҰдҰрап кеткен соқ ңайта жиналуүа &ңсас, к+ратңан &лҰ махшардҰқ Қш жҚз мҰқ мҰсалҰн - бӘрнеше кҚннӘқ ӘшӘнде - +те жҚйелӘ тіртӘппен ңайта жасап, тӘптӘ бӘр тал аүаштан т+рт кӘшкене хашр тҚрӘна &мтҰадамзат ңайта тӘрӘлетӘнӘн, атап айтсаң, аүаштҰқ +зӘн, жапҰраңтарҰн, гҚл-шешектерӘн жіне жемӘстерӘн, бҰлтҰрүҰ к+ктемдегӘден айнҰтпай к+ктеп-к+герткенӘн к+зӘмӘзге к+рсеткеннен кейӘн, ілгӘ тҚрӘнӘқ +зӘ т+рт жҚз мҰқүа жетӘп жҰүҰлатҰн СубханҰз іреÇнҰқ ірбӘр тҚрӘне, ірбӘр тобҰна, +здерӘне сай тҚрлӘ ризҰңнесӘбелерӘн, сан-алуан ңорүанҰс ң&ралдарҰн, ңару-жараңтарҰн, тҚрлӘ киӘм-кешектерӘн, б+лек-б+лек тілӘм-тір т+рт Ән, ңҰзметтен босатҰлу мезгӘлӘн іртҚрлӘ етӘп жіне +мӘрге ңажеттӘ заттарҰн жҚйелӘ тҚрде реттеп, айна ңатесӘз, шатастҰрмай, ешңайсҰсҰн &мҰтпай, кҚтпеген жерден діл уаңҰтҰнда жеткӘзӘп отн ешнірңҰлҰ +зӘнӘқ кемел рубубиÇтҰн, шексӘз ң&дретӘн, мол рахҰмҰн, +зӘнӘқ іхад уі фірд екенӘн, ң&дретӘ кҚштӘ, ерекше айбҰндҰ, мейрӘмӘ мол екенӘн ділелдей отҰрҰп дан паухид жайлҰ аÇтҰн жер жҚзӘне, ірбӘр к+ктем параүҰна таүдҰр ңаламҰмен жазуда.

БӘздӘқ кейӘпкер жолаушҰмҰз, б&л імӘр-аÇттҰқ бӘр үана к+ктемгӘ жіне бӘр үана параүҰн оңҰдҰ да +зӘ +зӘне бҰлай дедӘ: ОсҰлайша ірбӘр к+ктемде &лҰ فِىَ اн анаү&рлҰм үажайҰп мҰқдаүан хашрдҰ жаратңан жіне жазалауүа не болмаса марапаттауүа арналүан хашрдӘ Çүни барша жандҰнҰ ңайта жарататҰнҰн, сондай-аң ңиÇмет болҰп барлҰң пайүамбарларҰ арңҰлҰ мҰқнан астам уіде берген жіне ҮасиеттӘ Ү& дӘннехашр болатҰнҰн мҰқдаүан ишаралармен мегзеген, сондай-аң, мҰқүа жуҰң аÇтҰмен ашҰң тҚрде ескерткен, бӘрде ңатақ бӘрде ж&мсаң уіде берген Үадир-Ә келе , ҮаҒҒар-Ұ ЗҚлжілал АллаҒ +зӘнӘқ ілгӘндей уіделерӘн орҰндамауҰ ң&дретӘне шік келтӘртуӘ мҚмкӘн емес. Жіне"+лген соқ ңайта тӘрӘлмейдӘ">деп, мҚлдем ңисҰң ойлайтҰн пӘн бейрдӘ тозаңңа тастауҰ, жіҒаннамда кҚйдӘруӘ наүҰз ідӘлдӘк" деп ілгӘ бӘздӘқ жолаушҰ тоңтамүа келдӘ. НіпсӘсӘ де"Юмінна, ірине, ңайта тӘрӘлу рас!">деп шҰн жҚректен ң&птадҰ.

ДҚниÇ жолаушҰсҰнр ӘстеншӘ мінзилде к+рген

— 184 —
ТЯРТӨНШӨ АҮИҮАТ.>Б&л отҰз ҚшӘншӘ міртебе"РахимиÇт">пен"РіззаңиÇт">аңиңатҰ. çүни, жаппай жер жҚзӘнде жіне ӘшӘнде, ҚстӘа ңаша&рҰлҰңта, суда бҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ, ісӘресе жандҰлардҰқ онҰқ ӘшӘнде ілжуаз, онҰқ ӘшӘнде де ніресте-т+лдердӘқ ңорегӘ, заттҰң-рухани азҰңтарҰн +те мейӘрӘмдӘ тҚрде ң&рлдӘ б&Ә ңарапайҰм топҰраңтан, жансҰз ірӘ сҚйек сиÇңтҰ аүаштҰқ б&таңтарҰнан, ісӘресе азҰңтҰқ еқ кереметӘ аң сҚттӘ ңан мен ніжӘстӘқ арасҰнан шҰүарҰп жіне сҚйектей кӘшкене бӘр тҚйӘр діннен мҰқдаүан келӘ таүамдардҰ жасап ірӘ ол ризҰңтардҰ бتِ اَو бӘр уаңҰтта бірӘне ҚлестӘрӘп, ешңайсҰсҰн &мҰтпай, шатастҰрмай к+з алдҰмҰзда бӘр ң&дреттӘқ берӘп жатңанҰ туралҰ баÇндалмаң.
Иі, اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ен ажҰْقُوَّةِ الْمَت۪ينُ аÇтҰ бӘзге, жалпҰ асҰрау, ніпаңа беру, ңоректендӘру бӘр АллаҒтҰқ ңолҰнда екенӘн,
وَمَا مِنْ دَٓابَّةٍ فِى الْاَرْضِ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ ف۪ى كِتَابٍ مُب۪ينٍ
аÇلْجَم۪бҚкӘл адамзаттҰқ, жан-жануарлардҰқ азҰң-тҚлӘгӘ, ризҰңнесӘбесӘ кепӘлдӘкке алҰнүанҰн, Хаң Таүала онҰ тӘкелей +зӘ жауап беретӘнӘн бӘлдӘредӘ, сондай-аң,
وَكіне Хаنْ مِنْ دَٓابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّم۪يعُ الْعَل۪يمُ

аÇтҰ да ризҰүҰн табуүа ңауңарҰ жоң ілжуаз, кҚшсӘкметкеара пенделерӘнӘқ ризҰң-несӘбесӘн кҚтпеген жерден, тӘптӘ үайҰптан, тӘптӘ жоңтан, мҰсалүа айтар болсаң, судҰқ астҰнда +мӘр сҚретӘн тӘршӘлӘк иелерӘне жіне барлҰң т+л-нірестелерге тосҰннан жіне барлҰң жандҰларүа к+ктем сайҰн бейнда айтүайҰптан ңамтамасҰз етӘлӘп жатңанҰн, +зӘ кепӘл екенӘн к+зге ш&ңҰп т&рҰп к+рсете отҰрҰп сҰртңҰ себептерге ібден шҰрмалүан адамдарүа бҰлай деп ділелдеп, жар саладҰ: "Сендердз байлҰң-несӘбелерӘқдӘ себептер арңҰлҰ перденӘқ артҰнан Ол (АллаҒ) берӘп жатҰр!".

Сол секӘлдӘ Ү&раннҰқ к+птеген аÇттарҰ жіне ілемдегӘ оңиүаң&бҰлҰстар біршӘнен есе отҰрҰп ірбӘр тӘрӘ жандҰ бӘр үана Різзаң-Ұ ЗҚлжілал +зӘнӘқ мол рахҰмҰмен асҰрап, толҰң ңамтамасҰз жатңанҰн к+рсетедӘ.

— 185 —

Иі, белгӘлӘ маүҰнада азҰң с&райтҰн аүаштар кҚшсӘз, ілжуаз, ерӘксӘз болүандҰңтан тіуекел еткендей бӘр орҰнда т&зҰ зорүҰ ризҰң несӘбелерӘ +здерӘ жҚгӘрӘп келуӘ, ілсӘз нірестелердӘқ сҚт азҰүҰ тақүажайҰп т&лҰм-меске ң&йҰлҰп ауҰздарҰна аүҰп жатуҰ жіне олардҰқ бойҰна кҚш бӘтӘп, ерӘк-ңалауҰ жет-Ә Джустаүанда сҚттӘқ тартҰлҰп ңалуҰ, ісӘресе адам баласҰна ана мейрӘмӘн ңамңоршҰ етуӘ, бӘзге мҰнанҰ ділелдейдӘ: Адал ризҰң адамнҰқ кҚш-ңуатҰмен, ептӘлӘгӘнен табҰлмайдҰ. КерӘсӘнше, адамдҰ тіуекел еткӘзетӘн ілсӘздӘк пен шарасҰздҰңтҰқаңсҰ кҰнда келедӘ. ЖалпҰ адамдҰ зиÇнүа &шҰрататҰн "хҰрс" сезӘмӘн Çүни ашк+здӘк, ң&марлҰң сезӘмӘн ңоздҰратҰн кҚш пен ерӘк жіне ңулҰң пен аңҰлдҰлҰң кейболармеңтҰ ідебиет ңайраткерлерӘн бӘр маүҰнада тӘленшӘлӘкке дейӘн апарүанҰ ал, ақңау, зерек емес, д+рекӘлеу, ңарапайҰм адамдардҰқ тіуекелшӘл ілсӘздӘктерӘ олардҰқ мол байлҰңңа кенелуӘне себеп болүанҰ жіне

كَمْ عَالِمжауүа ِمٍ اَعْيَتْ مَذَاهِبُهُ وَ جَاهِلٍ جَاهِلٍ تَلْقَاهُ مَرْزُوقًا

с+зӘ ел аузҰнда кеқ тараүанҰ бӘзге, таүҰ да адал ризҰң адамнҰқ ерӘккҚшӘмен табҰлмайтҰнҰн, керӘсӘнше онҰқ еқбегӘн ескерӘп, ж&мҰсталпҰнҰсҰн д&үа деп ңабҰлдаүан бӘр мейӘрӘм тараоүарҰ берӘлетӘнӘн, онҰқ м&қ-м&ңтаждҰүҰн к+рӘп аÇйтҰн аса ңамңор бӘреу сҰйлайтҰнҰн к+рсетедӘ. Дегенмен, ризҰңтҰқ екӘ тҚрӘ бар.

БӘреуӘ;>ЯмӘр сҚру ҚшӘн аса ңажеттӘ, хаңиңْمَحْبри, онсҰз тӘршӘлӘк тоңтап ңалатҰн ризҰң. Б&л, Раббани кепӘлдӘкке алҰнүан, Çүни оүан АллаҒтҰқ +зӘ кепӘл. ОнҰқ жҚйелӘ тҚрде берӘлетӘнӘ тӘптӘ, бойҰмҰзүа жиналҰп ңалатҰнҰ сонша ӘшмайҰ, беде

#5а ңосалңҰ ңоректӘк заттар тҚрӘнде жинаңталүан фҰтри ризҰң еқ болмаүанда жиҰрма кҚннен астам ешнірсе жемесе де жеткӘлӘктӘ. СонҰмен +мӘр жалүаса бермек. Демек, жиҰрма Çки отҰз кҚннен б&рҰн ілгӘ денедегӘ жинанасҰн н ризҰң ңорҰ таусҰлмай сҰрт к+зге аштан +лгендер аңиңатҰнда аштҰңтан, ризҰң жетпегендӘктен емес, ол жат ідеттен Çки ібден ідеттенӘп ңалүан мҚбтелі нірсесӘн бӘрден тастаүаннан пайда болатҰн аурудан кесӘрӘнен +лңатҰстп табҰладҰ.

РизҰңтҰқ екӘншӘ тҚрӘ: йреншӘктӘ, ідет, ҰсҰрап жіне б&рҰс пайдаланудҰқ кесӘрӘнен ібден бой алдҰрҰп, даүдҰланҰп, міжбҚрлӘ "Юл-жесӘне жеткен "міжази ризҰң" Çүни жемесе де болатҰн, шарт емес, жасандҰ ризҰң. Б&л ризҰң Раббани кепӘлдӘкке алҰнбаүан. Ол АллаҒтҰқ ихсан-жарҰлңауҰна байланҰстҰ. Үаласа бередӘ, ңаламаса бермейдӘ.

186алаүа Ұ екӘншӘ ризҰң т&рүҰсҰнда, баңҰт пен рахатңа б+лейтӘн ҚнемдӘлӘк пен ңанаүат ережелерӘн саңтаүан жан жіне адал еқбектӘ белгӘлӘ маүҰнада үибадат деп бӘлӘп, онҰ тісбикетпен жасалатҰн д&үа ретӘнде ңабҰлдап, АллаҒңа шҚкӘр етӘп, Оүан ңарҰздар болҰп, ризҰң-несӘбенӘ сҰй-жарҰлңау деп, +мӘрӘн ңҰзҰңтҰ +ткӘзген адам еқ баңҰттҰ адам.

Ал, бейбаң, сорлҰ адам, баңҰтсҰздҰң пен зиÇнүа &шҰра аүза- уайҰм мен машаңаттҰқ к+зӘ болҰп саналатҰн ҰсҰрап жасап, ашк+здӘкке салҰнҰп, адал еқбектӘ тастап не болса соүан жҚгӘрӘп, жалңаулана ірӘ з&лҰмдҰң діл + сондай-аң, шаүҰмдана +мӘрӘн +кӘнӘшпен +ткӘзедӘ, білкӘм босңа +мӘр сҚредӘ.

МҰсалҰ, асңазан тамаң с&райтҰнҰ секӘлдӘ, ңалб (к+қӘл), рух, аңҰл, к+з, ң&лаң, тӘл сезӘ&рҰқүҰе Різзаң-Ұ Рахим АллаҒтан ризҰң несӘбелерӘн с&райдҰ жіне риза болҰп аладҰ да шҚкӘр етедӘ. ЮрңайсҰсҰна б+лек-б+лек, +здерӘне лайҰң, ірӘ риза боларлҰң ірӘ ңанаүаттанарлҰң ризҰңтарҰ рахҰм ңазҰнасҰнан тарту етӘледӘ. Різзаң-Ұ Рахим оларүа анаү

шмол ризҰң алсҰн деп к+з, ң&лаң, ңалб, ңиÇл, аңҰл тірӘздӘ сезӘмдердӘқ ірңайсҰсҰн +зӘнӘқ рахҰм ңазҰнасҰнҰқ есӘгӘн ашатҰн кӘлт ретӘнде жаратңан.

Міселен, к+з үаламдаүҰ жімал, ісемдӘк секӘлдӘ ңҰмбат гаміселеазҰнанҰқ кӘлтӘ болҰп табҰладҰ. Сол секӘлдӘ басңа сезӘмдердӘқ де ірбӘрӘ +зӘндӘк бӘр ілемнӘқ кӘлтӘ болҰп, пенде иман арңҰлҰ пайдаланадҰ. ЕндӘ, таңҰрҰбҰмҰзүа орн мен .

БҚкӘл ілемдӘ жаратңан Зат-Ұ Үадир-Ә Хаким АллаҒ, хаÇттҰ Çүни тӘршӘлӘктӘ ірнірсенӘқ мазм&нҰ боларлҰң +те кҚрделӘ тҚрде жаратҰп, +зӘнӘқ шексӘз киелӘ маңсаттемес, к+ркем есӘмдерӘнӘқ сіуле-шуаңтарҰн сол хаÇтта тоүҰстҰрҰп, соүан &штастҰрҰп ңойүан. Сондай-аң, хаÇтта да ризҰңтҰ +те мазм&ндҰ орталҰң, бҚкӘл ӘстердӘқ тоүҰсар торабҰмҰн. Оде жаратңан. ТӘрӘжандарүа тібет, м&ңтаждҰң берӘп, сондайаң, ризҰңңа ліззат берӘп, сол арңҰлҰ ілемнӘқ жаратҰлҰсҰндаүҰ еқ &лҰ маңсат, зор хикмет болүан ірдайҰм ауңҰмдҰ тҚрде шҚкӘр ету, риза болу, +зӘн ңарҰздар сезӘну, табҰнан +рӘзӘнде ң&лшҰлҰң еткӘзӘп, осҰлайша +зӘнӘқ рубубиÇтҰн мойҰндатҰп жіне жаңсҰ к+ргӘзгенӘне жауап бергӘзедӘ.

МҰсалҰ, ауңҰмҰ кеқ, шексӘз Раббани мемлекетке &ңсас мҰна үаламнҰқ іртарапҰн, ісӘрелүан бандҰ перӘштелермен, іруаңпен Çүни үайҰп ілемӘн рухтармен толтҰрҰп безендӘргенӘ секӘлдӘ, мҰна материалдҰң, к+зге к+рӘнетӘн шіҒадат ілемӘн ісӘресе ауа мен жердӘқ

— 187 —

іртарапҰн, ірдайҰм рух ндерӘнмен, атап айтсаң ң&стармен толтҰрҰп безӘндӘрген. Жіне тӘршӘлӘк иелерӘн ризҰңңа м&ңтаж етӘп, ризҰңңа да ліззат жаратҰп, онҰ ңозүаушҰ кҚш, ңамшҰ ретӘнаүҰнасамзаттҰ жалпҰ жан-жануарлардҰ ризҰңтҰқ соқҰнан жҚгӘртӘп ңойүан, осҰлайша жалңаулҰңтан, жатҰп-Әшер ерӘншектӘктен саңтап ірекетке, дамҰлсҰз ңозүалҰсңа келтӘруде. Б&л рубубиÇттҰқ талабҰ, ИліҒи шексӘз хикметтӘқ к+рӘнӘсӘ. Егер, м&ндк ңҰлаҒи хикмет, зор талап болмаса, аүаштардҰқ ризҰңтарҰ +здерӘ жҚгӘрӘп келетӘнӘ секӘлдӘ АллаҒ Таүала, жан-жануарлардҰқ да іу баста таүайҰндалүан үан аңнесӘбелерӘн, зіру ңажеттӘ заттарҰн еш ңиҰндҰңсҰз +здерӘ келетӘн ңҰлҰп ңоÇр едӘ.

АллаҒтҰқ Рахим уі Різзаң есӘмдерӘнӘқ жімалҰн жіне уахданиÇтдӘқ соаншама куігерлерӘ бар екенӘн толҰң к+руӘ ҚшӘн жер жҚзӘн жаппай ңамтҰп, жан-жаңтҰ к+ретӘн алҰп бӘр к+з болса, ңҰс мезгӘлӘ аÇңталар шаүҰнда ризҰңтарҰ тау ХайуаҰ т&рүан жан-жануарларүа үайби жірдем, рахмани медет, ихсан ретӘнде +сӘмдӘктердӘқ ңолҰмен, аүаштардҰқ б&таңтарҰна ӘлӘнген жіне аналардҰқ т+сӘнен рахҰмнҰқ үайби ңазҰнасҰнан +те тіттӘ де дімдӘ, сан-ақдӘгӘнҰүмет-таүамдардҰ жӘберген Різзаң-Ұ РахимнҰқ м&нша мол мейрӘмӘнӘқ сіуле-шуаңтарҰн к+рӘп, мейӘрӘмӘ неткен керемет, неткен ісем, жамал екенӘне куі болар едӘ. Сонда пенде тҚсӘнер едӘ, бӘр тҚйӘр алманҰ бӘр адамүа хаңиңи ризҰң ңҰдай мӘйӘрӘмдӘ тҚрде жӘберу ҚшӘн жҰл мезгӘлдерӘн, кҚн мен тҚндӘ ауҰстҰратҰн шексӘз ң&дрет ңажет жіне жер шарҰн сауда кемесӘ тірӘздӘ кеқӘстӘкте кездӘрӘп жҰл маусҰмдарҰнан тҚскен +нӘмдердӘ жердӘ мекендейерген ӘнӘқ м&ңтаж ңонаңтарҰна тарту ететӘн ң&дрет иесӘ болуҰ шарт. ЯйткенӘ, ол алманҰқ бойҰндаүҰ хикмет басңан м+р-тақба, ИліҒи рахҰмнҰқ белгӘсӘ, Ол бҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘне, жемӘс-жидектӘқ бірӘнде, +сӘмдӘктер мен жанжануарларда жаппай кездесндӘру ктен ілгӘ бӘр тҚйӘр алманҰқ наүҰз иесӘ, жасаушҰсҰ ілбетте, алма тектес, т&ңҰмдастарҰ болүан жер жҚзӘндегӘ бҚкӘл жемӘс жидектердӘқ жіне онҰқ бау-баңшасҰ болүан алҰп дҚниÇнҰқ жіне онҰқ +ндӘрушӘсӘ болүан تِه۪ وқ жіне онҰқ кісӘпорнҰ болүан жҰл мезгӘлдерӘнӘқ жіне онҰ жетӘлдӘрген к+ктем мен жаздҰқ иесӘ Çүни Малик-Ә ЗҚлжілалҰ, Халиң-Ұ ЗҚлжімалҰ болуҰ керек, бсе жас болуҰ мҚмкӘн емес.

Демек, бӘр тҚйӘр жемӘсте уахдеттӘқ тақбасҰ бар. ЯйткенӘ ол, +зӘнӘқ аүашҰ болүан жер шарҰнҰқ жіне онҰқ бау-баңшасҰ болүан үалам кӘтабҰнҰқ жазушҰсҰн, шебер &стасҰн бӘлдӘредӘ жіне онҰқ жалүҰзӘрӘншӘекенӘн к+рсетедӘ, сондай-аң, ілемде ңанша жемӘс болса

— 188 —

сонша уахданиÇттҰқ белгӘ-нҰшандарҰ бар. Рисалей-Н&р, Рахим жіне Хаким есӘмдерӘнӘқ айк+рсетолүандҰңтан, осҰ рахҰмшҰлҰң аңиңатҰнҰқ к+птеген н&р-сіулелерӘн, тереқ сҰрларҰн "Рисалет-Қн Н&р" кӘтапшаларҰнда баÇндап, ділелдегендӘктен оүан сӘлтеме жрак ңа&л алҰп Қлкен ңазҰнанҰ тҚгел баÇндауүа жаүдайҰм к+термегендӘктен осҰ ңҰсңа ишара, белгӘлермен меқзегенге ңанаүат еттӘк.

МӘне, бӘздӘқ жолаушҰ бҰлай дейдӘ: ЮлхамдулиллаҒ, барлҰң жерден +зӘмнӘқ ӘздегенӘм, ірбӘр нірседемҚмкӘннӘқ с&раүанҰм ЖаратушҰ ИемнӘқ «ужуб-Ұ ужудҰ" мен "уахдетӘн» Çүни с+зсӘз болмҰсҰ мен жалүҰз дара екенӘн ділелдейтӘн «отҰз Қш» аңиңатңа куі болдҰм ірӘ тҰқдадҰм. Юсалей-ңиңат кҚндей жарңҰн, ешңандай ңарақүҰлҰң ңалдҰрмайдҰ. Таудай берӘк мҰзүҰмас. ЮрбӘр аңиңат +зӘнӘқ анҰң-ңанҰүҰмен АллаҒтҰқ ужудҰна наңтҰ куілӘк етедӘ жіне барлҰң жаңтҰ ңамтуҰмен де ОнҰқ уахдетӘнда Ал тҚрде ділелдейдӘ. ИманнҰқ басңа да шарттарҰн б&лтартпас айүаңтармен ділелдеп, барлҰң аңиңаттар жиналҰп, т&тас тҚрде иманҰмҰздҰ «таңлиттен" "тахңиңңа» Çүни к+шӘрме иманҰмҰздҰ шҰнайҰндарүажеткен, ібден ңанаүаттанүан жаүдайүа шҰүарадҰ ірӘ «тахңиңтан" "илмілÇңинүа» к+тередӘ Çүни ңанаүаттанүан дірежеден аңҰлүа ңонҰмдҰ етӘп бекӘтедӘ. «ИлмілÇңин» дірежесӘнен «айнілÇңинүа», ңажейдӘ Çүни аңҰлмен тҚсӘнӘктӘ жаүдайдан к+зге к+рсеткендей наңтҰлай тҚседӘ. «АйнілÇңин» дірежесӘнен «хаңңалÇңинүа» Çүни бҚкӘл сезӘмдермен сезӘнӘп, еш кҚмінсӘз, жҚрекпен ібден сенӘп, шҰнайҰ иланүан дім. Б&л жеткӘзедӘ.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ى هَدٰينَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَٓا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓاءَتْ رُسُلُ رَبِّنамсандلْحَقِّ

СонҰмен, тереқ бӘлгӘсӘ келӘп, одан ірӘ ңҰзҰүа беретӘн жолаушҰнҰқ мҰна ҚшӘншӘ мінзилде к+рген Қлкен т+рт тереқ аңиңаттардан алүан имани н&рларүа +те ңҰсңа ишара ретӘнде бӘрӘншӘ маңамнүҰндҰңншӘ бабҰнда ҚшӘншӘ мінзилдӘқ аңиңатҰ жайлҰ бҰлай делӘнген болатҰн:

— 189 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذ۪ى دَلَّ عَلٰى وَحْدнапҰңтف۪ى وُجُوبِ وُجُودِه۪ مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ الْفَتَّاحِيَّةِ بِفَتْحِ الصُّوَرِ لِاَرْبَعِ مِاَةِ اَلْفِ نَوْعٍ مِنْ ذَوِى الْحَيҰүҰн),لْمُكَمَّلَةِ بِلَا قُصُورٍ بِشَهَادَةِ فَنِّ النَّبَاتِ وَ الْحَيَوَانِ .. وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ الرَّحْمَانِيَّةِ الْوَاиетпен الْمُنْتَظَمَةِ بِلَا نُقْصَانٍ بِالْمُشَاهَدَةِ وَ الْعَيَانِ .. وَ كَذَا مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ حَق۪يقَةِ الْاِدَارَةِ الْمُح۪يطَةِ لِجَم۪يعِ ذَوِى الْحَيَاةِ وَ الْمُنْتَظَمَةِ بِلَا خَطَاءٍ وَ لَا نُقْصَانасаүанَ كَذَا مُشَاهَدَةُ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَق۪يقَةِ الرَّح۪يمِيَّةِ وَ الْاِعَاشَةِ الشَّامِلَةِ لِكُلِّ الْمُرْتَزِق۪ينَ الْمُقَنَّنَةِ ف۪ى كُلِّ وَقْتِ الْحَاтоүҰз ِلَا سَهْوٍ وَ لَا نِسْيَانٍ ٭ جَلَّ جَلَالُ رَزَّاقِهَا الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ الْحَنَّانِ الْمَنَّانِ وَ عَمَّ نَوَالُهُ وَ شَمِلَ اِحْسَانُهُ وَ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَа" жарِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
يَا رَبِّ بِحَقِّ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ يَا اَللّٰهُ يَا رَحْمٰنُ يَا رَح۪يمُ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَлуҰменلِه۪ وَاَصْحَابِه۪ اَجْمَع۪ينَ بِعَدَدِ جَم۪يعِ حُرُوفِ رَسَائِلِ النُّورِ الْمَضْرُوبِ تِلْكَ الْحُرُوفُ ف۪ى عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ جَم۪يعِ عُمْرِن мҰңта الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ مَعَ ضَرْبِ مَجْمُوعِهَا ف۪ى ذَرَّاتِ وُجُود۪ى ف۪ى مُدَّةِ حَيَات۪ى وَاغْفِرْل۪ى وَلِمَنْ يُع۪ينُن۪ى ف۪ى نَشْرِ رَسَائِلِ النُّورِ وَكِتَابَتِهَا بِصَدَاقَةٍ بِكُلِّ صَلَاةٍ مِنْهَا وَ لِاٰبَائِنَا وَلِسَاлса ідَا وَشُيُوخِنَا وَ لِاَخَوَاتِنَا وَاِخْوَانِنَا وَلِطَلَبَةِ رِسَالَةِ النُّورِ الصَّادِق۪ينَ وَبِالْخَاصَّةِ لِمَنْ يَكْتُبُ وَيَسْتَنْسِخُ هٰذِهِ الرّдар!">ةَ بِرَحْمَتِكَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِم۪ينَ اٰم۪ينَ
وَ اٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ
— 190 —
Ескерту

Б&л рисаленӘқ жарҰңңа шҰңңан жерӘ осҰ аймаңта Рисалет-Қн Н&рдҰқ басңа рисалелерӘңҰзметмаүандҰңтан жіне б&л жазба ерӘктен тҰс жазҰлүандҰңтан АÇт-ул КҚбра сҰндҰ рисалелерде сҰрт к+зге ңайталанүан сиÇңтҰ к+рӘнетӘн С+здер, Лемалар кӘтабҰндаүҰ таңҰрҰптар кездесеен де айта кетейӘн жіне б&л кӘтапша осҰ жердегӘ шікӘрттерге ірңайсҰсҰ кӘшкене Рисале секӘлдӘ ретӘнде ңҰзмет етер, білкӘм сол ҚшӘн жаздҰрҰлүан болар.

ОсҰ шимай ңаүаздҰқ бӘрӘншӘ к+шӘрмесӘн мҚбірак бӘр кӘсӘ жазүан болатҰн. Ол тіуафуктан бейхабарнап, ең жазүан н&сңасҰнда ережеге сай нізӘк, мін-маүҰналҰ тіуафук [(Тіуафук): - +зара сійкестӘк. йлесӘмдӘлӘк. БӘр нірсенӘқ рет-ретӘмен орналасуҰ.] к+рдӘк.

Б&л н&сңанҰқ жолдарҰна ңарасаң, бастапңҰ ілиф ірпӘнӘқ санҰ 666. Б&л сан бӘздӘетӘ Имам-Ұ АлидӘқ (р.Ғ.) осҰ кӘтапңа арнайҰ таңңан айдарҰнҰқ Çүни "АÇт-Қл КҚбра" деген атҰна жифри жіне ібжіди санҰ болүан 666 санҰна ділме-діл сійкес келуӘ тегӘн емес. Б&л осҰ рисаленӘқ сол атңа лайҰң екенӘн к+рсетедӘ.

Сондай-аَ عَمّан аÇттарҰнҰқ санҰ 6666 болүандҰңтан, онҰқ т+рт міртебесӘне емес Қш міртебесӘне тіуафукҰ Çүни сійкестӘгӘ де б&л рисале Ү&рани аÇттардҰқ сіуле-шуаңтарҰ екенӘаста сӘредӘ деп, к+қӘлге тҚйдӘк.
Саид Н&рси
* * * * *
— 191 —

ОсҰ кҚндерде маүҰнауи диалогтҰ Çүни "с&раң-жауаптҰ" тҰқдадҰм. Сендерге бӘр ңҰсңаша ңорҰтҰндҰсҰн баÇндаге к+рйӘн.

БӘреу бҰлай дедӘ: Рисалей-Н&рдҰқ иман мен тіухид жайлҰ ҚстемелетӘп жаза беруӘ жіне кҚлли толҰңтҰру барүан сайҰн артҰп, к+бейӘп барадҰҰ: МенҰрсҰң деген дӘнсӘздӘ тоңтату ҚшӘн жазҰлүан рисалелердӘқ жҚзден бӘрӘ жеткӘлӘктӘ бола т&ра нелӘктен сол таңҰрҰпта м&нша ңҰзу тҚрде таүҰ ҚстемелетӘп жазҰлуда?

Б&үан жауап ретӘнде бҰлай дедӘ: Рисалей-Н&р кӘшӘгӘрӘм ңираүан бӘр жердасңа жҰн бӘр ҚйдӘ ж+ндеп жатңан жоң. Ол, жан-жаңтҰ ңирап, ңаттҰ бҚлӘнген жіне дӘн ИсламдҰ ңамтитҰн жіне кӘрпӘштерӘ таудай Қлкен ңорүанүа ж+ндеу ж&мҰстарҰн жасауда. Ол, жеке бӘр ңалбтҰ немесеейлӘ бр-ождандҰ үана тірбиелеп жатңан жоң. Ол, мҰқ жҰлдан берӘ жиналҰп, ібден бӘрӘгӘп алүан, с&мдҰң жараңат алүан к+пшӘлӘктӘқ ңалбҰн Çүни к+қӘлӘн, ниетӘн, ойпӘкӘрӘн, жалпҰ халҰңтҰқ ісӘресе мҚмин ж&рттҰқ сҚйенӘшӘ ікӘртттабҰлатҰн Ислам негӘздерӘнӘқ шайңалҰп, белгӘнҰшандарҰнҰқ азайҰп, ң&лдҰраүан заманҰнда жалпҰ халҰңтҰқ ар-ожданҰн, к+қӘлӘн ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ уі ИманнҰқ дірӘ-дірмектерӘмен емдеуге тҰрҰсуда. Юлбетте, м&ндхбат ңпҰлама уі с&мдҰң б&зүҰншҰлҰңңа жіне ауҰр жараңат-жараларүа ңарсҰ хаңңалÇңин, наңтҰ да анҰң жіне таудай зақүар, мҰзүҰмас берӘк айүаңтар мен ңаружабдҰңтар ңажет жіне мҰқ дірӘге татитҰн дірӘ-дірмектер кересол ңа МӘне, б&л заманда баÇнҰ м&үжиза ҮасиеттӘ Ү&ран КірӘмнӘқ маүҰнауи иүжазҰнан туҰндаүан Рисалей-Н&р м&ндай жауапкершӘлӘгӘ мол, мақҰздҰ мӘндеттӘ адал атңарҰп ңана ңоймай иманнҰқ шекуӘн айрежелерӘн к+рсетӘп, міртебесӘн к+терӘп, ңанатҰн жайҰп +ркендеуӘне &йҰтңҰ болуда!" деген маүҰнада &заң бӘр іқгӘме +рбӘдӘ. Мен де бастан аÇң тҰқдап шексӘз шз&лҰмдттӘм. ҮҰсңа ңайҰрдҰм.>

Саид Н&рси
— 192 —

ТоүҰзҰншҰ Шуаң

(ОнҰншҰ С+здӘқ мақҰздҰ бӘр ңосҰмшасҰ жіне лахиңасҰнҰқ бӘрӘншӘ б+лӘмӘ)

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْ ңарашَ ٭ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ ٭ يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ ٭ وَمِنْ اٰيَлгендӘ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ ٭ وَ مِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَ пін мَتَفَكَّرُونَ ٭ وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ ٭ وَ مِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَда жінَاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِه۪ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ ٭ وَ مِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَ طَمَعًا وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْي۪ى بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَٓا اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَнбасҰнَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ٭ وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ ٭ وҰқ зат مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ ٭ وَ هُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَ هُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ ٭
— 193 —

Иманна алма &шҰн к+рсететӘн осҰ аспани &лҰ аÇттҰқ сондайаң, хашрдҰ Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлудӘ ділелдейтӘн б&лтартпас айүаңтардҰқ бӘр үана айүаүҰ кӘтапа т&жҰрҰмҰ, тереқ ділелӘ осҰ «ТоүҰзҰншҰ Шуаңта» баÇндалмаң. ОрайҰ келген соқ ИліҒи керемет бӘр жірдемдӘ айта кетейӘн.

Б&дан отҰз жҰл б&рҰн ескӘ Саид, +зӘнӘқ алүаш тіпсӘрӘ «Мухакемат» аттҰ кӘтабҰнерек; үҰ бетӘне:

ЕкӘншӘ маңсат: ҮасиеттӘ Ү&ранда хашрдӘ мегзейтӘн екӘ аÇтңа тіпсӘр жасалҰп, тҚсӘндӘрӘлмек.

نَخُو بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

деп ірӘ ңарай жаза алмай тоңтап ңалүан екен. Халиң-Ұ РахимнҰқ бар екм бала+рсететӘн ңанша ділел болса жіне хашрдӘ бӘлдӘретӘн ңанша белгӘ болса РаббҰма сонша мадаң пен маңтау болсҰн, отҰз жҰлдан кейӘн сітӘ тҚсӘп жазу нісӘп болдҰ. Иі, б&дан тоүҰз Ç он жҰл б&рҰн ілгӘ екӘ аÇттҰқ бӘреуӘ болүан

فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثңасиетَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ

АллаҒтҰқ імӘрӘнӘқ жарңҰн ірӘ б&лтартпас екӘ айүаүҰ сондай-аң, тіпсӘрӘ саналатҰн ОнҰншҰ С+з бен ЖиҰрма тоүҰда &заС+здӘ тарту еттӘ. С+йтӘп о дҚниÇүа сенбейтӘн мҚнкир-кіпӘрлердӘқ аузҰна ң&м ң&йҰлүан едӘ. Эім, хашрге иманнҰқ шік келтӘрмейтӘн ілгӘ екӘ мҰңтҰ бекӘнӘсӘ саналатҰн екӘншӘ аÇттҰқ тіпсӘрӘн он рма са соқ жарҰлңап сҰйүа тарттҰ. СонҰмен осҰ тоүҰзҰншҰ Шуаң, жоүарҰда аталүан аÇттҰқ т&жҰрҰмҰн тоүҰз міртебе жіне мақҰздҰ бӘр кӘрӘспе арңҰлҰ ңҰсңаша баÇндайдҰ.

* * * * *
— 194 —

بِاسӘспе

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ: АңҰретке сену жалпҰ ңоүам ҚшӘн, адамнҰқ жеке +мӘрӘ ҚшӘн +те пайдалҰ, ол негӘзгӘ міселе жіне баңҰттҰқ к+зӘ, кемелдӘктӘқ &йҰтңҰсҰ екенӘнқгӘ дедейтӘн жҚздеген айүаңңа мҰсал ретӘнде тек т+рт т&жҰрҰм баÇндалмаң.

БӘрӘншӘсӘ; АдамзаттҰқ шамамен жартҰсҰн ң&райтҰн жас+спӘрӘм, балалар, тек жіннат &үҰмҰмен үана +здерӘне с&мдҰң, ңорңҰнҰштҰ к+рӘнген +лӘмге ңарсҰ т+теп берӘп, ілсӘз дейӘн от болмҰстарҰн саңтап рухани демеу таппаң. ОлардҰқ саүҰ сҰнүҰш, тез ісерленетӘн дірменсӘз жандарҰ ілгӘ ж&маңңа деген ҚмӘтпен, о дҚниÇүа сенӘм арңҰлҰ жій табадҰ. МҰсалҰ, жіннатңа сенетӘндӘктен бҰлай дейдӘ: "МенӘқ ӘнӘм немесе д дайҰнайтҰс болдҰ. Ол жіннаттҰқ бӘр ң&сҰна айналдҰ. Ж&маңта рахат &шҰп жҚредӘ. Ол жаң б&л жаңтан ілдеңайда керемет!".

Егер аңҰретке сенбесе ірдайҰм айналасҰнда болҰп жатңан +зӘ секӘлдӘ балалар мен Қлкен кӘсӘлердӘқ +лңаратҰгӘ нізӘк, бейшара жандардҰқ ҚрейӘн алҰп, рухани кҚшӘн сарңҰп ӘшкӘ дҚниÇсҰн астанкестеқӘн шҰүарадҰ. Тек к+зӘнен жас аүҰзҰп ңоймай рух, ңалб, аңҰл сҰндҰ кҚллӘ сезӘмдерӘн зар еқӘретӘп жҰлатар едӘ. М&ндай рухани соңңҰ баланҰ аздҰрҰп Çки бейбلْاَرْуанүа айналдҰрадҰ.

ЕкӘншӘ ділел; АдамзаттҰқ жартҰсҰ дерлӘк ңарттар. Олар тек аңҰрет бар деген ҚмӘтпен +здерӘне таÇп т&рүан ңабӘрге ңарсҰ т+теп бере аладҰ. Юбден ҚйренӘп, ңалүан +мӘрӘнӘқ таÇуда +шетӘнӘн, жарҰң дҚниÇсҰнҰқ ңарақ ңегӘзӘнҰн ойлап ңапаланүан кезде тек иманнан ж&банҰш табадҰ. ОлардҰқ тез ісер алүҰш сібидей нізӘк жандарҰна, к+қӘлшек табиүатҰна +лӘм ңаттҰ ісер етедӘ. БірӘнӘқ аÇңталатҰнҰн ойлап уайҰм мен ңайүҰ, ҚмӘтсӘздӘк пайда боладҰ. СҰмдҰ дде тек міқгӘ +мӘр бар деген сенӘм үана ң&тңарадҰ. Юйтпесе, ілгӘ мейрӘмге м&ңтаж, жанҰ тҰнҰштҰң ңалайтҰн абзал жандардҰқ жанҰ кҚйзелӘп, к+қӘлдерӘ алас&рҰп се бӘр йҰмүа тҚсерӘ анҰң. Оларүа мҰна дҚниÇ ңарақүҰ зҰндан, т&рмҰс-тӘршӘлӘк ауҰр азап болар едӘ.

шӘншӘ ділел; ҮоүамдҰң +мӘрде Қлкен р+л ойнайтҰн ңҰзу ңандҰ жастар. ОлардҰқ тулап т&рүан асау сезӘмдерӘн, асҰра сӘлтейтӘн ніпсӘ мен іуестӘгӘн збе, б&ң жасаудан, б&зҰп-ңиратудан тҰÇтҰн, ңоүамнҰқ бӘрңалҰптҰ дамуҰн ңамтамасҰз ететӘн тек жіҒаннамнҰқ азабҰна сенӘп, онҰ естен шҰүармау. Егер, жастар тозаңтан ңорҰңпаса:

— 195 —

ңарҰздхҚкмҚ лил-үалиб!">зақҰ орнап Çүни кӘм кҚштӘ сонӘкӘ д&рҰс ңаүидасҰмен жастар іуестӘкке салҰнҰп бейшара ілсӘздер мен ілжуаз байү&старүа ңҰсҰм жасап ңоүамнҰқ шҰрңҰ б&зҰладҰсшҰ богершӘлӘк сезӘм аÇңңа тапталҰп хайуани тҚсӘнӘк ңалҰптасадҰ.

Т+ртӘншӘ ділел:>Адамзат ілемӘнде, жалпҰ т&рмҰста орталҰң, &йҰтңҰ саналатҰн жіне дҚниÇ т&Ұқ соқан баңҰт ошаүҰ, +зӘндӘк ж&маң ірӘ жанүа пана болар, ол отбасҰ. ЮркӘмнӘқ отбасҰ онҰқ шаүҰн дҚниÇсҰ. ОтбасҰнҰқ тҰнҰс-тӘршӘлӘгӘ, шаттҰүҰ болса +зара адал ң&рмет, бӘр-бӘрӘне мейаналҰңжанкештӘлӘк, сҰйластҰң арңҰлҰ жҚзеге аспаң. М&ндай адал ң&рмет пен шҰнайҰ мейӘрӘм тек +зара міқгӘ серӘктестӘк, ірдайҰм бӘрге боламҰз, шексӘз уаңҰтңа созҰлатҰн отбасҰлҰң ңарҰм-ңатҰнас, міқгӘлӘк деген &үҰм ңалҰптӘсӘ жоана жҚзеге аспаң. МҰсалҰ:"МҰна ж&байҰм о дҚниÇда да міқгӘ серӘгӘм. Діл ңазӘр ңартайҰп, к+ркӘ тайүанҰмен оңасҰ жоң. ЯйткенӘ, онҰқ ңайта баÇндтҰн міқгӘ баңи с&лулҰүҰ бар. М&ндай міқгӘ бӘрге болатҰн ж&байҰма ңандай да болсҰн жанкештӘлӘк, ңамңорлҰң жасауүа дайҰнмҰн!">деп ңартайҰп к+ркӘ тайүан ійелӘне с&лу хор ңҰзҰ секӘлдӘ махаббатпен, мейрӘмдене ңарап, ңамңорлҰң жасайдҰ. Юَا ف۪ي, ңҰп-ңҰсңа бӘр-екӘ саүат секӘлдӘ уаңҰтша ж&байҰлҰңтан кейӘн міқгӘге ңоштасумен тҰнатҰн уаңҰтша серӘктӘк ілбетте жасандҰ, баÇнсҰз болҰп, хайуан секӘлдӘ +з жҰнҰсҰнан болүан соқ, іншейӘн сҰ болмаң, жасандҰ ң&рметпен шектелер едӘ. Хайуанүа тін басңа сезӘмдер мен пайдалар к+зделӘп ілгӘ +зара ң&рмет, мейӘрӘм азайҰп дҚниÇлҰң жіннат тозаңңа айналуҰ ібден мҚмкӘн.
МӘне, аңҰретке иманнҰқаңтан ген пайда-нітижелерӘнӘқ бӘр б+лӘгӘ үана баÇндалдҰ. ОнҰқ адам +мӘрӘне, ңоүамүа тӘкелей ңатҰстҰ екенӘ жіне онҰқ да жҚздеген жаңтарҰн аталүан т+рт мҰсалүа салҰстҰрсаң, хашр нанҰмҰ Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлуге сену адамарҰ даӘктӘқ &лҰ аңиңатҰ жіне аса ңажеттӘ ірӘ аңиңат екенӘ айдан анҰң міселе. Ол, ңалайша адамнҰқ ңарнҰнҰқ ашҰүуҰ таүамнҰқ бар екенӘн к+рсетедӘ. Сол секӘлдӘ, б&л міселе де аңиңат. Егер, осҰ хашрбҰлдастҰнҰқ нітижелерӘ адам +мӘрӘнӘқ ереже-зақдарҰнан тҰс ңалҰп т&рмҰста саңталмаса, адамгершӘлӘк дейтӘн ңасиеттӘ &үҰм ң&нҰн жоүалтҰп, адамдар ңасиеттен ж&рдай болҰп, ңоүам азҰп-тозҰп кер ң&рҰҮоүам +мӘрӘн зерттеп, онҰ ңалай басңару жіне мӘнез-ң&лҰңтҰ тҚзету саласҰнда жҚрген ңоүам ңайраткерлерӘ мен саÇсаткерлер, психологтарүа айтарҰм, осҰ міселенӘ немен шешедӘ екен? Б&л дерттӘ емдейтӘн басңалай шарасҰ баثَمَرَ#196

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ: ХашрдӘқ хаң екенӘн ділелдейтӘн сансҰз айүаңтардҰқ бӘреуӘ ңҰсңаша баÇндалмаң. Б&л айүаң иман негӘздерӘн ңамтитҰн мазм&ндҰ айүаң.

ХазӘретӘ М&хаммед алейҒиссалату уіссаламнҰқ пайүаміл ңазенӘн ділелдейтӘн м&үжизалар мен барлҰң айүаңтар жаппай хашрдӘқ рас екенӘн ділелдейдӘ. СебебӘ, ОнҰқ +мӘр бойүҰ даулап, алдҰна ңойүан маңсат-мҚддесӘ «уахданиÇт» міселесӘ болса, оданілемде хашр Çүни АллаҒ жалүҰз екендӘгӘ мен +лген соқ ңайта тӘрӘлмек хаң екендӘгӘ.

Эім, барлҰң пайүамбарлардҰқ рас екенӘн ділелдеген кҚллӘ м&үжйесӘз мен аңиңаттар аталүан міселенӘ растап, куілӘк етедӘ. Эім, وَ بِرُسُلِه۪ю(уі би-русулиҒи)>кҚллӘ пайүамбарларүа иман еттӘм, деген шіҒадаттҰ растап бекӘтӘп وَ كُتُبِه۪ю(уі кутубиҒи)>Çүни барлҰң кӘтаптарүа сенемӘн дейтӘн шіҒадат сезӘмд аңиңаттҰ растап куілӘк етедӘ. ЯйткенӘ, іу баста ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ хаң КіламуллаҒ екенӘн ділелдейтӘн бҚкӘл м&үжизалар бӘрлесӘп хашрдӘқ аңиңат екенӘне, онҰқ жҚзеге асатҰнҰна куілӘк етӘп ділелдейдӘ. ЯйткенӘ, Ү&раннҰқ Қштен бӘр б+лӘгүзалар жайлҰ жіне онҰқ к+птеген ңҰсңа сҚрелерӘнӘқ бас жаңтарҰнда хашр туралҰ +те ңуаттҰ аңиңаттар баÇндаладҰ. Ү&ран кейде ишарамен, кейде ашҰң тҚрде мҰқдаүан аÇтҰмен аңҰреттӘқБатай&т екенӘн хабар бередӘ. АңҰлүа ңонҰмдҰ тҚрде ділелдейдӘ, к+зге ш&ңҰп т&рҰп к+рсетедӘ. МҰсалҰ:
اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ ٭ يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ اِنَّ زَلْزَбастайلسَّاعَةِ شَىْءٌ عَظ۪يمٌ ٭ اِذَا زُلْزِلَتِ الْاَرْضُ زِلْزَالَهَا ٭ اِذَا السَّمَٓاءُ انْفَطَرَتْ ٭ اِذَا السَّمَٓاءُ انْشَقَّتْ ٭ عَمَّ يَتَسиншаллُونَ ٭ هَلْ اَتٰيكَ حَد۪يثُ الْغَاشِيَةِ

секӘлдӘ отҰз-ңҰрҰң сҚрелердӘқ бастарҰнда наңтҰ тҚрде хашр аңиңатҰ үаламдаүҰ еқ Қлкен міселе, уіжӘп бӘр аңиңат екенӘн бӘлдӘредӘ жіне басңа аÇттар сол аңиңаттҰқ тҚрлӘ ділелдерӘн баÇндап к+қӘлдегӘ кҚдӘкт+ртӘнҰп, к+з жеткӘзедӘ. АпҰрм-ай, бӘр үана аÇттҰқ бӘр үана ишарасҰ к+з алдҰмҰзда үҰлҰми жақалҰңтардҰқ ашҰлуҰна себеп болҰп, ӘлӘм мен техниканҰқ жетӘстӘктерӘн мегзеп отҰрүбарлҰңдай ңасиеттӘ кӘтаптҰқ мҰқдаүан шіҒадаттарҰ, к+терген міселелерӘ кҚндей анҰң та ңанҰң хашр міселесӘнӘқ рас екенӘн к+рсетӘп т&рүанда онҰқ бекер, жалүан

— 197 —

болуҰ, апҰрм-ай, тал тҚсте КҚндӘ жоңңа шҰүару немесе үаламнҰқ бар е тҚрде сенбеу секӘлдӘ аңҰмаңтҰң емес пе?! ЖалпҰ аңҰреттӘқ болмауҰ істе мҚмкӘн бе? АңҰретке сенбеу барҰп т&рүан ессӘздӘк.

Тарихта с&лтан патшалардҰқ бӘр с+зӘ Çки бӘр ишарасҰ бекер болмауҰ ҚшӘн кейде ңалҰқ іскер жан бн хадижан алҰсҰп ңҰрүҰн соүҰсңанҰ мілӘм. АпҰр-ай, абҰройҰ мен мерейӘ Қстем, патшалардҰқ ПатшасҰ АллаҒтҰқ мҰқдаүан с+здерӘ мен уіделерӘ, ңатақ ескертулерӘ жалүан болҰп, бекер болуҰ ешбӘр т&рүҰдан мҚмкӘн бе?! Айт اَلتّт-с+здерӘ +тӘрӘк болуҰ онҰқ асңаң абҰройҰна жараса ма? АпҰрмай, он Қш үасҰрда еш ҚзӘлӘссӘз сансҰз жандарүа, аңҰлдарүа, ңалбк+қӘлдерге, ніпсӘлерге хаң пен аңиңатңа сай ҚкӘмӘн жҚргӘзӘп, тірбиелемаңсатүан, ідӘл басңарушҰ, маүҰнауи С&лтан ПатшанҰқ бӘр үана ишаратҰ м&ндай аңиңаттҰ ділелдеуге толҰң жеткӘлӘктӘ бола т&ра жіне ол туралҰ мҰқдаүан баÇн-тҚсӘнӘктеме жасап хашрдӘқ аңиңат екенӘн к+рсетӘп, ділелдеп т&рүанда, оүан сенбейолсаң рсоңҰр надан аңҰмаңтарүа тозаң отҰ дауа болмас па? НаүҰз ідӘлдӘктӘқ +зӘ емес пе?

Сондай-аң, ірңайсҰсҰ +з заманҰнда халңҰна жол к+рсетӘп, басңарҰп келген аспани параңтар мен киелӘ кӘтаптар да болашаң пен +ткен шаңңа ҚкӘмӘ жҚретӘ келгееттӘ Ү&раннҰқ ңайта-ңайта баÇндап, егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘрген хашр аңиңатҰн +з заманҰна сай наңтҰ тҚрде хабарлап ңҰсңа-н&сңа, астарлҰ тҚрде баÇндап, ңуаттҰ ділелдеген. МӘне, б&л да ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ к+терген олаушҰсӘн жанжаңтҰ растайтҰн ділел.

ОрайҰ келген соқ МӘніжат рисалесӘнӘқ соқҰнда: اِيمَانٌ بِالْيَوْمِ الْاَخِرِ Çүни аңҰретке иман шартҰна иманнҰқ басңа да шарттарҰ куілӘк ететӘнӘ, ісӘресе"русбаста н "кутуб">Çүни пайүамбарлар мен кӘтаптарүа иман шартҰнҰқ куілӘгӘ мӘніжат тҚрӘнде баÇндалҰп +те ңуаттҰ да мазм&ндҰ жіне еш кҚмінсӘз хашрдҰ ділелдейтӘн айүаңтҰ діл сол ңалпҰнда жазҰп отлҰңтҰ МӘніжатта бҰлай делӘнген болатҰн:

Уа, Рабб-Ұ РахимҰм! ПайүамбарҰмҰз Расул-Ә ЮкрімнӘқ тілӘмӘнен жіне хикметке толҰ Ү&раннҰқ дірӘсӘнен тҚсӘнгенӘм; Юу баста Ү&ран мен Расул-Ә Юкрім болҰп, барлҰң киеҰмсҰз аптар мен пайүамбарлар, мҰна дҚниÇда жалпҰ барлҰң жаңта ҚлгӘ-мҰсалдарҰ к+рӘнӘп жатңан СенӘқ жімал мен жалал есӘмдерӘқнӘқ «тіжіллилерӘ» Çүни шаүҰлҰссіулелерӘ ілдеңайда жарңҰн тҚрде о дҚниÇда, міқгӘ ілемде жалүасҰн табатҰнҰна жіне мҰна залҰмілемде рахҰмҰқнҰқ сіуле-шуаңтарҰ,

— 198 —

Егер, иманүа ңарсекӘлдӘасатҰн бӘр кіпӘр міселенӘ ңиҰндатҰп, +зӘнӘқ болҰмсҰз к+зңарасҰн ңорүап бҰлай десе: «Сендер айтҰп жҚрген нірсе жоң, мен онҰ ділелдеп беремӘн!» десе, м&ндай кҚпӘрлӘк белгӘлӘ бӘр маүҰнада ңате ӘлӘм, б&рҰс ҚкӘмубубиÇаналадҰ. Егер: «Мен б&л айтңандарҰқдҰ ңабҰлдамаймҰн, сенбеймӘн!» десе, м&ндай кіпӘрлӘк оқай ірӘ ол надандҰң, ол бӘр ңарарсҰздҰң боп саналадҰ. СонҰмен кҚпӘрлӘк екӘ тҚрлӘ боладҰ.

БӘреуӘ: Ислам аңиңаттарҰна мҚлдем ҚстӘрт ңарап малҰп ңмейдӘ. ЯзӘне тін ңалҰптасңан ңате бӘр тҚсӘнӘгӘ бар. СонҰ үана мойҰндайдҰ. Б&рҰстҰ ңабҰлдап алүан, ендӘ одан бастартпайдҰ, б&л залҰм бӘр к+зңарас. М&ндай кҚпӘрлӘк бӘздӘқ таңҰрҰбҰмҰздан тҰс. ОлардҰқ бӘзбен шаруасҰ жоң, бӘздӘқ де олармен.

ен сезсӘ: Иман аңиңаттарҰна ңарсҰ шҰүҰп дауласадҰ. М&ндай пӘкӘрдегӘлер екӘ топңа б+лӘнедӘ:

БӘреуӘ: ШҰндҰңтҰ ңабҰлдамайтҰндар. Ділелдесеқ де мойҰндамайтҰндар. Б&л надандҰң ірӘ ңарарсҰздҰң. М&ндай кіпӘрлӘк оқай. Б&л да бӘздӘқ таңҰрҰбҰмҰзданрамҰ і ЕкӘншӘсӘ: Жоң екенӘн ңабҰлдап, б&рҰс екенӘн жҚрекпен бекӘтедӘ. КҚпӘрлӘктӘқ б&л тҚрӘ ҚкӘм, ідейӘлеп берӘлген ңарар, солай екенӘне илану болүандҰңтан м&нҰсҰн ділелдеуге міжбҚр. ЖалпҰ жоңңа шҰүар есӘмдбеу екӘге б+лӘнедӘ.

БӘреуӘ: белгӘлӘ бӘр жерге ңатҰстҰ. Оүан +з жаүҰнан ңарап, жоң ңа шҰүарадҰ. М&ндай жоңңа шҰүарудҰ +зӘнше ділелдеуге болар, бӘраң б&л да таңҰрҰбҰмҰздан тҰс.

ЕкӘншӘсӘ: БҚкӘл ілеммен ңатҰстҰ, жалпҰ дҚниÇүа, уаңҰтӘ;

Ұретке байланҰстҰ киелӘ имани, жалпҰүа ортаң кҚлли міселелердӘ жоңңа шҰүару. МӘне, кҚпӘрлӘктӘқ м&ндай тҚрӘ -бӘрӘншӘ міселеде баÇндалүанҰндай - ешбӘр т&рүҰдан ділелденбейдӘ, ділелдеу мҚмкӘн емес. Ол ҚшӘн رَبِّ ілемдӘ ңамтитҰн, аңҰреттӘ к+ретӘн, шексӘз уаңҰттҰқ іртарапҰн ӘшӘне алатҰн ауңҰмҰ кеқ назар ңажет. Сонда үана м&ндай кҚпӘрлӘк ділелденбек.

ЕкӘншӘ ңауӘптӘ жійт жіне одан ң&тҰлудҰқ жолҰ: Б&л да екӘ міселеден т&радҰ.

БӘрӘншӘсӘ: Міселе шеку тек ңҰмдҰ да тереқ &лҰң болүандҰңтан үапҰлдҰңтан немесе кҚніүа батудан немесе материÇүа ібден

— 198 —

ҚлгӘ-мҰсалдарҰ к+рӘнген жарҰлңау-сҰйлҰңтарҰқ анаү&рлҰм анҰң тҚрде саүадат ілемӘнде к+рӘнӘс тауҰп міқгӘ болатҰнҰна жіне мҰна дҚниÇлҰң ңҰсңа +мӘрде олардҰ к+рӘп тамашлайҰң , сҚйсӘнӘп тақдана жаңсҰ к+рӘп ҰнтҰң болүандар ібіди ілем о дҚниеде де бӘрге болатҰнҰн бӘрауҰздан хабарлап, куілӘк етӘп, ділелдеп жатҰр.

ЖҚздеген наңтҰ м&үжизаларҰ мен анҰң ңан аÇтпас ділелдерӘне сҚйенӘп, іу баста Расул-Ә Юкрім жіне ҮасиеттӘ Ү&ран болҰп бҚкӘл н&рлҰ жандар Çүни пайүамбарлар, сондай-аң, бҚкӘл н&рлҰ жҚрек иелерӘ іулиелер, сонҰмен ңатар аңҰл-ойларҰ &шңҰр"сҰддҰңтар">бірӘ-біаид Н&ауҰздан СенӘқ +зӘқ тҚсӘрген аспани параңтарда, киелӘ кӘтаптарда к+п мірте ңайталап айтңан, мҰқдаүан уіделерӘқе жіне ңатақ ескертулерӘқе сҚйене отҰрҰп, сондай-аң, ЯзӘқнӘқ"ң&дрет", "рахҰм", "инает", "хикмет", "жалал" мен "жамал">секӘлдӘ аңҰреحَدٍ اлап ететӘн киелӘ сипаттарҰқа негӘздей отҰрҰп, сондай-аң, СенӘқ жалалҰқнҰқ ҚстемдӘгӘне, рубубиÇтҰқнҰқ салтанатҰна арңа сҚйеп жіне аңҰреттӘқ бар екенӘн сезӘне жінелүан бр белгӘ-нҰшандарҰн к+ре отҰрҰп келтӘрген аңида-имандарҰна сҚйене отҰрҰп адамдарүа міқгӘ баңҰт бар екенӘн сҚйӘншӘлеп хабар беруде. Хаң деп ай тайүандар ҚшӘн жіҒаннам, ал тура жолда жҚргендер ҚшӘн жіннат б&йҰратҰнҰн хабарлап ілемге жар салуда. ЯздерӘ оүан мҰңтҰ иман етӘп, сенӘмдӘ тҚрде куілӘк етуде.

Уа, Үадир-Ә Хаким! Уа, Рахман-Ұ Рахим! Уа, Садиң-хаббатд-ил Кірим! Уа, Иззат пен Азамат, Жалал иесӘ ҮаҒҒар-Ұ ЗҚлжілал! ЮлгӘ адал достарҰқдҰ, ілгӘндей к+п уіделерӘқдӘ, м&нша киелӘ есӘмсипаттарҰқдҰ бекерге шҰүарҰп, +тӘрген-дӘуҰна Сен, істе жол бермейсӘқ! РубубиÇтҰқнҰқ салтанатҰ талап ететӘн аңҰреттӘ жаратпай ңоŞдан піксӘқ! СенӘқ сҚйӘктӘ ң&лдарҰқнҰқ жіне олар да СенӘ растап, мойҰнс&ну арңҰлҰ +здерӘн Сар жҰлдңсҰ к+ргӘзген сансҰз маңб&л ң&лдарҰқнҰқ аңҰретке ңатҰстҰ шексӘз д&үа-тӘлектерӘн керӘ ңайтарҰп, тҰқдамай ңоŞдан адасҰқ! Жіне Саүан ңарсҰ шҰүҰп, кҚпӘрлӘк е ҚқӘлӘСенӘ уідесӘн орҰндамайдҰ деп жала жапңан, осҰлайша СенӘқ "азамет" пен "кибриÇқа", "жалал иззатҰқа", асңаң абҰройҰқа шік келтӘрген, мол мейӘрӘмӘқе сенбеген адасңан кіпӘрлердӘ азаптап, олардҰқ аңҰрет жоң деген с+зӘн бекерге шҰүаратҰнҰқа кімӘл сӘқ бол. ОлардҰ растап, ң&лдарҰқа с&мдҰң з&лҰмдҰң жасалудан СенӘқ шексӘз ідӘлдӘгӘқ мен теқдесӘз жамалҰқ, соқсҰз рахҰмҰқ істе жол бермейдӘ деп бӘлемӘз.

— 199 —

БӘз жан-тінӘмӘзбен мҰнаүан иман еткенбӘз: ілгӘ жҚз мҰқдаүан елшӘлерӘқ мен сансҰз турае шуаңүҰ ділдалдарҰқ інбиÇ, асфиÇ мен іулиелер «хаңңалÇңин", "айнілÇңин", "илмілÇңин» тҚрде СенӘқ аңҰреттегӘ мол рахҰмҰқа, шексӘз жарҰлңауҰқа, міқгӘ баңҰт сҰйлайтҰнҰқа жіне к+ркем есӘмдерӘқ б&дана бҰларңҰн шаүҰлҰсатҰнҰна куілӘктерӘ хаң ірӘ аңиңат, олардҰқ мегзеген ишараларҰ д&рҰс ірӘ +те орҰндҰ, сҚйӘншӘ хабарларҰ хаң, шҰнҰмен солай болмаң. Олар бӘр ауҰздан бҚкӘл тӘптӘтҰқ б&лаүҰ, ңайнар к+зӘ "Хаң" есӘмӘқнӘқ еқ Қлкен шуаүҰ осҰ хашр аңиңатҰ Çүни +лген соқ тӘрӘлуге кімӘл сенӘп, СенӘқ імӘрӘқмен +зӘқнӘқ ң&лдарҰқа д&рҰс баүҰтта дірӘс беруде. Аңиңатңалей-НтілӘм-тірбие беруде. Уа, РаббҰм! СолардҰқ дірӘсӘ мен тілӘмӘнӘқ ң&рметӘне бӘзге жіне Рисалей-Н&р тілабаларҰна кімӘл иман, аңҰрҰ ңайҰр бере г+р! БӘздӘ олардҰқ шапаүатҰна б+ленудӘ нісӘп ете г+р! Юмин.

ҮасиеттӘенӘқ днҰқ, тӘптӘ бҚкӘл аспани кӘтаптардҰқ хаң екенӘн ділелдейтӘн айүаңтар сондай-аң, ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ тӘптӘ бҚкӘл пайүамбарлардҰқ пайүамбар екеهِ الْлелдейтӘн м&үжизаділелдер, жаппай айналҰп келгенде олардҰқ еқ Қлкен мҚддесӘ, &лҰ маңсатҰ болүан аңҰреттӘқ рас екенӘн ділелдейдӘ. Сондай-аң, Уажибул Ужуд АллаҒтҰқ болмҰсҰ мен уахдетӘне куілӘк ететӘн к+птеген ділелдер мен айүаңтар сайҰп келгенделҰңтар рубубиÇттҰқ негӘзӘ, айнасҰ болҰп табҰлатҰн басңа баңи ілем бар екенӘн, баңҰттҰ мекен болатҰнҰн ділелдейдӘ. ЯйткенӘ, т+менде дійектӘ тҚрде баÇндалүанҰндай, Зат-Ұ Уажиб-ул Ужуд Аллақ с&лтім болмҰсҰ, Ғім кҚллӘ сипаттарҰ, Ғім к+птеген есӘмдерӘ, сондай-аң,"рубубиÇт", "улухиÇт", "рахмет", "инает", "хикмет", "адалет">сҰндҰ сипаттарҰ, ИліҒи "шуҰнатҰ" мӘндеттӘ тҚрде аңҰреттӘ керек ңҰладҰ жіне баңи мекеннӘқ болуҰн табиүаетедӘ, сҰй-сиÇпат беру мен жазалау ҚшӘн "хашр-нішрдӘқ" болуҰн керек етедӘ.

Иі, ізіли уі ібіди, міқгӘ баңи АллаҒтҰқ бар екенӘ рас, олай болса ілбетте «улухиÇттҰқ салтанатҰнҰқ» негӘзӘ, &йҰтңҰсҰ болҰп табҰлатҰн аңҰрет с+зсӘз бал, еш дай-аң, мҰна үаламда жіне тӘршӘлӘк иелерӘ мен жануарлар ілемӘнде +те &лҰң, хикметке толҰ "м&тлаң рубубиÇт" Çүни толҰң басңару, шексӘз билӘк бар екенӘ к+зге к+рӘнӘп т&р. Олай б керемілбетте м&ндай рубубиÇттҰқ &лҰңтҰүҰн ң&лдҰраудан саңтайтҰн, манаүҰ хикметтӘ ібестӘктен арашалайтҰн, ілгӘ мол мейӘрӘмӘн аÇусҰз ңатҰгездӘктауҰ керататҰн міқгӘ баңи баңҰт ілемӘ орнамаң, пенделер ол жерде міз-мійрам шаттҰң +мӘр сҚрмек.

— 200 —

Сондай-аң, к+з алдҰмҰзда болҰп жатңан шексӘз жарҰлңау, сҰйсиÇпаттар, мол місбих , аса ңамңорлҰң пен рахҰмшҰлҰңтар, мҰна үайҰп пердесӘнӘқ артҰнда бӘр Зат-Ұ Рахман-Ұ РахимнҰқ бар екенӘн с+нбеген аңҰлүа, +шпеген жҚрекке к+рсетӘп т&р. Юлбетте, ілгӘ жарҰлңау мазаңтау болмауҰ ҚшӘн, сҰйлау ааусҰз,саналмауҰ ҚшӘн, жірдем етудӘ д&шпандҰң ңҰлу деп тҚсӘнбеу ҚшӘн, рахҰмшҰлҰңтҰ азаптау деп ңабҰлдамауҰ ҚшӘн, сҰй-кіде берудӘ ңиÇнатпен шатастҰрол мейӘн, осҰлайша жарҰлңаудҰ наүҰз жарҰлңау екенӘн ділелдейтӘн, нҰүметтӘ наүҰз нҰүмет ңҰлатҰн баңи ілем, міқгӘ +шпес +мӘр бар.

Сондай-аң, к+ктем кезӘнде жер жҚзӘндей бӘр параңңа, алаңандай б&л Қерге еш ңатесӘз жҚз мҰқ кӘтаптҰ аралас-ң&ралас жазатҰн бӘр ң&дрет ңаламҰ к+з алдҰмҰзда еш тҰнбастан ңҰзу ж&мҰс жасап жатңанҰ белгӘлӘ. Ол ңдҰқ ешқ иесӘ жҚз мҰқ мірте бҰлай деп уіде берген: «МҰна тар жердегӘ аралас-ң&ралас жазҰлүан к+ктем аттҰ кӘтаптан ілдеңайда оқай, ауңҰмҰ кеқ бӘр жерге керемет ірӘ еш бӘтпейт&үҰн бӘр кӘтап жазамҰн жіне онҰ сенлҰүҰп оңҰтамҰн!" деп +зӘнӘқ бҚкӘл б&йрҰң-пірмендерӘнде ол кӘтап туралҰ айтадҰ. Юлбетте ірӘ с+зсӘз солай, ол кӘтаптҰқ асҰлҰ, тҚп н&сңасҰ жазҰлүан жіне "хашр мен нішр» арңҰлҰ толҰңтҰрҰлмаң жіне кҚллӘ пенделердӘқ амал діптерлерӘ сол ж, к+з Әркелмек.

Сондай-аң, мҰна жер шарҰ к+птеген маң&лҰңтарүа бесӘк жіне ірдайҰм ң&бҰлҰп отҰратҰн тҚрлӘ тӘршӘлӘк иелерӘ мен жанжануарлардҰқ т&раүҰ, фабрикасҰ, кр анҰң, махшарҰ болуҰ жаүҰменен үаламнҰқ +зегӘ Çүни орталҰүҰ, нітижесӘ жіне жаратҰлуҰна себеп болатҰндай дірежеде Қлкен мақҰзүа ие. СондҰңтан датап РисҰ кӘшкентай бола т&ра алҰп аспанмен теқ

келӘп аспани кӘтаптарда ірдайҰм: رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِю(Раббуссіміуати уіл ард)>деп айтҰладҰ.

Жіне осҰ жер шарҰнҰқ іртарапҰн билеп т+стейтӘн, к+птеген жаратҰлҰсңа билӘкреқ үазӘп басңаратҰн, тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘн баүҰндҰрҰп +зӘнӘқ айналасҰна жинатңҰзүан жіне к+птеген жаратҰлҰстҰ +зӘнӘқ ңалауҰна ңарай, м&ңтаждҰүҰна орай керемет реттеп, паш етӘп, олардҰқ сан-алуан тҚрлерӘн жӘпке тӘзгендегӘ + орҰн-орҰна орналастҰрҰп безендӘргенӘ сонша, тек адамзат пен жҰндардҰқ үана назарҰн емес, тӘптӘ аспан т&рүҰндарҰнҰқ, үаламнҰқ назарҰн, ңратҰлҰӘн аударҰп, тӘптӘ үалам ИесӘнӘқ истихсан назарҰн

— 201 —
аудару арңҰлҰ +те мақҰзҰ-міртебесӘ артҰп, жоүарҰ баүа алүан, жіне осҰ ңасиетӘ ҚшӘнінкир"ілемнӘқ жаратҰлҰс хикметӘ, мақҰздҰ нітижесӘ, ң&ндҰ жемӘсӘ, жердӘқ халифасҰ болүан, м&нҰсҰн пінмен, үҰлҰммен, ңабӘлет-+нерӘмен к+рсеткен жіне дҚниÇлҰң т&рүҰдан ЖаратңаннҰқ м%< КӘр +нерӘн тамаша к+ркем тҚрде жарнамалап, реттегенӘ ҚшӘн ңанша бас к+терӘп, кҚпӘрлӘк ңҰлса даүҰ дҚниÇда +мӘр сҚрӘп, азап-жазасҰ кейӘнге ңалүан жіне осҰндай атңарүан ңҰзметӘ ҚшӘн м&рша берӘлӘп табҰсңа жеткен АДАМЗАТ дейтӘн пенделерӘ اَشْه СонҰмен, м&ндай адамзат, табиүатҰ тҰм ілсӘз, бейшара ірӘ м&ңтаж +те паңҰр, м&қ-м&ңтажҰ к+п-аң, уайҰм-ңайүҰсҰ бастан асадҰ. Солай бола т&ра, +зӘнӘқ кҚш-ңуатҰнан, ерӘк-ңалауҰнан тҰс алҰп жер шарҰн соүанрүа &ш не керектӘқ бірӘ бар, тҚрлӘ таүамнҰқ ңоймасҰ, &намдҰ б&йҰмдар толҰ дҚкен секӘлдӘ жаратңан ң&дретӘ шексӘз, хикметӘ тереқ, мейӘрӘмӘ мол бӘр басңарушҰ бӘреу бар. Ол адамздӘ немірбӘр ӘсӘн ңадаүалап, баңҰлап отҰр жіне ңамтамасҰз етӘп, не с&раса берӘп т&р. ОсҰндай үажап бӘр ЖаратушҰнҰқ бар екенӘ рас. Ол адам баласҰн жаңсҰ к+редӘ ірӘ +зӘн жаңсҰ к+ргӘзедӘ Ғім міқгӘ баңи ілемдерӘ бар ірا الْخ ірбӘр ӘсӘ ідӘлеттӘ, +зӘ тҰм ідӘл. Ол барлҰң нірсенӘ хикметпен ӘстейдӘ. Сондай-аң, мҰна ңҰсңа, баÇнсҰз дҚниÇүа, мҰна келте адамзат +мӘрӘне, мҰна +ткӘншӘ піни жер жҚзӘне ілгӘ Юзіли ХікимнӘқ &лҰң салтанатҰ, &лҰ патшалҰүҰ, сірмтӘрӘ, ӘмдӘгӘ сҰймайдҰ, дҚниÇ тар келетӘнӘ рас. Жіне адамзат ілемӘнде дҚниÇнҰқ тіртӘбӘн б&затҰн келеқсӘз оңиүалар орҰн алуда. ЮлгӘ ідӘлет пен жҚйе-тіртӘпке жат, ЖаратңаннҰқ жімалҰна ҚйлеспейтӘн жаүҰмсҰ ШҰүҰсеттер, з&лҰмдҰңтар жіне ңамңоршҰүа ңайҰрҰмсҰздҰңтар, ңиÇнат-опасҰздҰңтар, кіпӘрлӘк пен жоңңа шҰүару, сенбеу секӘлдӘ терӘс ңҰлҰңтар жасалҰп, бӘраң Т&тңн тартпастан б&л дҚниеде ңатҰгез залҰмдар рахат +мӘр сҚрӘп, ал байү&с бейшаралар ңайүҰрҰп, +кӘнӘшпен +мӘрден +туде. Юлбетте, бҚкӘл ілемде ӘздерӘ байңалатҰн "м&тлаң ИліҒи ідӘлдӘк" м&ндай келеқсӘздӘкке р&ңсат бермейтӘнӘ анҰң, َلِ اِқ ңайта тӘрӘлмей ілгӘ ңанӘшер залҰм мен зар еқӘреген бейшаралар топҰраңңа к+мӘлӘп екеуӘ бӘрдей жата беруӘне істе жол бермейдӘ.

Сондай-аң, үаламнҰқ ИесӘ үаламнан дҚниÇнҰ, дҚниÇдан адамзаттҰ тақдап оүан +те жоүарҰ міртҰ ңасилкен мақҰз берген. АдамзаттҰқ да ӘшӘнен +зӘнӘқ рубубиÇтҰнҰқ маңсатҰна сійкес ірекет ететӘн, иман келтӘрӘп, адал болуҰмен +зӘн РаббҰсҰна жаңсҰ к+ргӘзҰп ңалүҰз адамдардҰ, пайүамбарлар мен іулие-асфиÇнҰ тақдап олардҰ +зӘне дос

— 202 —

ңҰлҰп с+йлескен жіне м&үжизалармен, сіттӘлӘктермен сҰйүа б+леген сондай-аң, оларүа ңарсӘ, басан дӘн д&шпандарҰн табиүи апаттармен, аспани азаптармен жазалаүан жіне осҰ сҚйкӘмдӘ достарҰнҰқ ӘшӘнен, олардҰқ имамҰ, маңтанҰшҰ М&хаммед алейҒиссалату уіссаламдҰ тақдап, жер шарҰнҰқ кенӘ, Ұ б+лӘгӘн, адамзаттҰқ бестен бӘрӘн үасҰрлар бойҰ ОнҰқ н&рҰмен н&рландҰрүан, бейне бӘр үалам Сол ҚшӘн жаратҰлүандай барлҰң маңсат-мҚдде Ол кӘсӘмен, ОнҰқ дӘнберӘлгҮ&ранҰмен кӘндӘктесӘп, жарҰңңа шҰңңанҰ рас.

МӘне осҰндай, аса ңҰмбат ірӘ миллиондаүан жҰл жасауүа лайҰң зор еқбегӘнӘқ аңҰсҰн алуүа тиӘстӘ ірӘ лайҰң бола т&ра, тҰм ауҰр азап пен кҚреске толҰ алпҰсоүҰстҰл үана ңҰсңа ү&мҰр кешкенӘ мілӘм. АпҰрм-ай, б&лай Әз-тҚзсӘз, бірӘ бекерге болуҰ аңҰлүа сҰÇ ма?! Ол кӘсӘ +зӘ сиÇңтҰ достарҰмен бӘрге ңайта тӘрӘлмей мҚлдем жоүалҰп кетуӘ мҚмкӘн бе!? Ол ңазӘрдӘтҰрҰлҰде рухҰмен тӘрӘ болмауҰ, ОнҰқ (с.а.у.) міқгӘ жоң болҰп кетуӘ істе мҚмкӘн бе? ОлардҰқ ңайта денесӘмен тӘрӘлмеуӘ, міқгӘ ң&рҰп жоң болҰп кеебе, ҚҚз мҰқ мірте мҚмкӘн емес, істе олай болмайдҰ! Иі, кҚллӘ үалам жіне ілемнӘқ аңиңатҰ ОнҰқ ңайта тӘрӘлӘп, міқгӘ +мӘр сҚруӘн үаламнҰқ ИесӘнен +тӘне с&райдҰ...

Сондай-аң, ЖетӘншӘ Шуаң деп аталүан"АÇт-ул КҚбра">рисалесӘндтозаңтрӘ таудай зақүар ірӘ ңуаттҰ отҰз Қш айүаңпен ділелденгенӘндей, мҰна үалам бӘр ңолдан шҰңңан, БӘреу жаратңан, СонҰқ мҚлкӘ. Ол ИліҒи кемелдӘкебесӘнҰтңҰсҰ боп саналатҰн "уахдет" пен "іхадиÇттҰ" ап-анҰң тҚрде к+рсетедӘ. Сол уахдет пен іхадиÇттҰқ саÇсҰнда бҚкӘл ілем Зат-Ұ Уахид бӘр АллаҒтҰқ іскерӘ, баүҰнҰштҰ ңҰне, ирсӘ екенӘ анҰңталадҰ. Жіне аңҰреттӘқ жҚзеге асуҰмен АллаҒтҰқ кемелдӘгӘ н&ңсандҰңтан, м&тлаң ідӘлдӘгӘ мазаң ңҰлүандай ңатҰгездӘктен, тереқ хикметӘ тҰм т+мен ібестӘктен жіне шңҰретткеқ мейӘрӘмӘ аÇусҰз азаптаудан, ң&дретӘнӘқ абҰройҰ бейшара ілсӘздӘктен ажҰрап, хаң екенӘ анҰңталҰп, мерейӘ Қстем болмаң. Юлбетте, мӘндеттӘ тҚрде осҰ аталүан АллаҒңа иман шаرِّ مَ жҚздеген т&жҰрҰмдарҰнҰқ тек осҰ алтҰ тарауҰнҰқ талабҰна сай ңиÇмет ңайҰм болмаң, "хашр мен нішр" жҚзеге аспаң, жазалау не жарҰлңау орнҰ ашҰлмаң. Сонда үана жер шарҰ атабар екақҰз бен мінӘске ие болмаң, сонда үана адамнҰқ ң&ндҰлҰүҰ, ңадӘр-ңасиетӘ анҰңталмаң. Сонда үана, жер мен к+ктӘқ, адамзаттҰқ жаратушҰсҰ, РаббҰсҰ МутасаррҰф-Ұَسْب۪ى АллаҒтҰқ аталмҰш ідӘлдӘгӘ, хикметӘ, рахҰмҰ, салтанатҰ +з орнҰн табадҰ жіне ол баңи АллаҒтҰқ аталмҰш наүҰз достарҰ, +зӘне ҰнтҰң
— 203 —

ң&лдарҰ міқгӘ жоң болудан ң&тҰладҰ, сонда үана ілгӘ достаралійҒиқ абзалҰ, еқ ңҰмбаттҰсҰ +зӘнӘқ кҚллӘ ілемдӘ риза ңҰлүан киелӘ ңҰзметӘнӘқ аңҰсҰн толҰң алатҰн боладҰ. Жіне Сірміди С&лтан АллаҒтҰқ кемелдӘгӘ н&ңсандҰңтан, кемшӘлӘктен пік екенӘ к+рӘнӘп, ң&дретӘне ешңандай шік едӘ. й, мерейӘ шексӘз Қстем болмаң.

СонҰмен АллаҒтҰқ бар екенӘ рас, ол анҰң міселе, олай болса ілбетте аңҰрет бар. Үалайша, аталмҰш иманнҰқ Қш шартҰ +зӘнӘқ барлҰң ділелдерӘмен аңҰреттӘ ділелдедӘ, солайша

وَ йҰмүа ئِكَتِه۪ وَ بِالْقَدَرِ خَيْرِه۪ وَ شَرِّه۪ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰى деген иманнҰқ екӘ шартҰ да хашрдӘқ болуҰн талап етӘп, ңуаттҰ тҚрде баңи ілемге куілӘкке етӘп, наңтҰ ділелдейдӘ. ЯйткенӘ перӘштелердӘ.

ЕҰсҰ мен олардҰқ ң&лшҰлҰң-мӘндеттерӘн к+рсететӘн барлҰң ділелдер жіне олармен к+рӘсу, жолҰүу, с+йлесу секӘлдӘ оңиүалар айналҰп келгенде рухтар ілемӘ мен үайҰп ілемӘнӘқ, баңи аңҰрет ілемӘнӘқ бар екенӘн, болашаңта ол жҰн мен перӘштелерге тол, халңп безендӘрӘлетӘнӘн, жіннат-жіҒаннам ашҰлатҰнҰн бӘлдӘредӘ. ЯйткенӘ, перӘштелер ол ілемдӘ АллаҒтҰқ імӘрӘмен к+ре аладҰ жіне к+рген ірӘ ӘшӘн аралаүан. ХазӘретӘ ЖібрайҰл сҰндҰ м&ңаррабин &лҰң перӘштелер адамдармен к+рӘсӘп, о дҚниÇнҰқ бар екеб&лтарл жерде кезгендерӘн бӘрауҰздан хабарлаүан. ЯзӘмӘз к+збен к+рмеген Америка ң&рлҰүҰн ол жаңтан келгендердӘқ айтңанҰна сенӘп наңтҰ белгенӘмӘз секӘлдҰқ шік анҰң тҚрде перӘштелердӘқ хабарҰна сҚйенӘп баңи ілемнӘқ, аңҰрет дҚниÇсҰнҰқ, жіннат пен жіҒаннамнҰқ болмҰсҰна соншалҰңтҰ наңтҰ иман келтӘру керек, иман келтӘрдӘк.

ЖиҰрма алтҰншҰ С+з «ТаүдҰр» рисалесӘнде таүнӘқ ң&иман шартҰн ділелдейтӘн барлҰң айүаңтар сайҰп келгенде хашрүа, амал діптерлердӘқ жайҰп салҰнатҰнҰна, таразҰнҰқ ң&рҰлатҰнҰна ишара ңҰладҰ. ЯйткенӘ, ірнірсенӘқ м&ңап, оүаҰ Çүни таүдҰрҰ, м+лшерӘ жазулҰ екенӘне куімӘз Çүни ірнірсе мизанмен, белгӘлӘ бӘр м+лшерде, таразҰмен тартңандай +лшемдӘ жіне ірбӘр жан иесӘнӘқ +мӘрбаÇнҰ жадҰнда саңталуҰ, дін-СираджерӘнде басңа да таспаларда жазҰлуҰ, ірбӘр жандҰнҰқ, ісӘресе адамдардҰқ амал діптерлерӘ +зӘндӘк орҰндарда саңталҰп, тӘркелуӘ; ілбетте м&ндай ауңҰмдҰ тӘркеу, таүдҰр, хикметке, саулар, м&ңиÇт тӘзӘм, жазҰп саңтау тек "Махкем-Кубра" ҚшӘн, Çүни жалпҰүа ортаң Қлкен сот болҰп, сонҰқ нітижесӘнде міқгӘ сҰй-сиÇпат немесе міқгӘ жаза болу ҚшӘн жаӘшӘндежатҰр. Олай болмаса ілгӘ ауңҰмдҰ, жӘтӘ ңадаүалау, м&ңиÇт тӘркеу,

— 204 —

болүан оңиүалардҰ саңтау тҚкке жарамсҰз болҰп, бос іурешӘлӘк, пайдасҰз Әс болар едӘ. Б&л ірине хикмет пежоүарҰатңа мҚлдем кераүар. Егер хашр болмаса таүдҰр ңаламҰмен жазҰлүан мҰна үалам кӘтап +зӘнӘқ анҰң маүҰнасҰн жойҰп, ң&ндҰлҰүҰн жоүалтар едӘ. Б&лай болрдҰқ Қне мҚмкӘн емес. Б&үан сену мҰна ілемнӘқ болмҰсҰн жоңңа шҰүару секӘлдӘ ңисҰнсҰз, сандҰраң.

СонҰмен ИманнҰқ бес шартҰ +зӘнӘқ барлҰң ділел-айүаңтарҰме, к+з мен нішрдӘқ болатҰнҰн, онҰқ хаң екенӘн, аңҰрет ілемӘ рас екенӘн ділелдеп, бӘр маүҰнада талап етедӘ. МӘне, хашр Çүни +лген соқ тӘрӘлу аңиҰнауи қ &лҰңтҰүҰна сійкес осҰндай б&лтартпас мҰңтҰ негӘздер мен наңтҰ ділелдер болүандҰңтан ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ Қштен бӘрӘ дерлӘк хашр мен аңҰрет жайлҰ с+з ңозүайдҰ. ОнҰ бҚкӘл аңиңаттарҰна Әргетас ретӘнде пайдаланҰп, басңа міселелердانُدِ н негӘздеп, ірнірсенӘ соүан ікеп тӘреп, с+зӘн соүан ңарай +рбӘтедӘ.
(КӘрӘспе тімам болдҰ)
— 205 —

Он бӘрӘншӘ Шуаң

(Б Л ЖАЗБА ДЕНИЗЛИ ҮАЛАСұНДА АБАҮТұДА ЖАЗұЛҺАН, СОНұҢ ЖЕМӨСӨ ДЕУГЕ БОЛАДұ)

Б&л, дӘннен безгендер мен рӘне жерге ңарсҰ Рисалей-Н&рдҰқ +зӘн аңтап с+йлеген с+зӘ. Жіне осҰ ңамалуҰмҰздаүҰ аңталу ң&жатҰмҰз да осҰ. ЯйткенӘ, басңа нірсемен ш&үҰлданбай, тек осҰ кӘтапңа бар кҚшӘмӘздӘ ж&мсап жатҰрмҰз. ЖоүарҰَقَامَҰлүанҰндай б&л кӘтап Денизли абаңтҰсҰнҰқ жемӘсӘ ірӘ одан бӘр естелӘк. Б&л кӘтапша екӘ ж&мада жазҰлүан-дҰ.
Саид Н&рси
— 206 —
Миуа рисалесӘ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
فَلَبِثَ فِى السِّجْنِ بِضْعَ سِن۪ينَ

МҰна аÇрӘсӘп,абарлаүанҰндай жіне онҰқ сҰрҰна сҚйене отҰрҰп, şсҚф пайүамбар (үалійҒиссалам) абаңтҰүа ңамалүандардҰқ пӘрӘ жіне абаңтҰнҰ белгӘлӘ бӘр маүҰнада şсҚфтӘқ медресесӘ деп атауүа боладҰ. Сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ шікӘрттерӘ осҰмен екӘншӘ мірте үан беп болҰп осҰ медресеге тҚсӘп жатҰр. Олай болса, мӘндеттӘ тҚрде Рисалей-Н&рдҰқ абаңтҰмен ңатҰстҰ жіне айңҰндап берген кейбӘр міселелерӘнӘқ ңҰсңаша т&жҰрҰмҰн осҰбар беелеу маңсатта ашҰлүан дірӘсханада оңу жіне оңҰту ңажет. С+йтӘп, б&л жерден жаңсҰлап тірбиеленӘп шҰүуҰмҰз керек. ЕндӘ, сол т&жҰрҰмдардҰқ бес-алтауҰн баÇндап берейӘн.

БӘрӘншӘ міселе

Т+ртӘншӘ С+зақ нітӘндӘрӘлген болатҰн, Жаратңан ИемӘз кҚн сайҰн бӘзге жиҰрма т+рт саүат +мӘр дейтӘн байлҰң сҰйлап, сол арңҰлҰ екӘ +мӘрге ңажеттӘ нірселер алҰп, екӘ дҚниенӘқ ңамҰн жасауҰмҰз ңажет. БӘ ешкӘма ңҰп-ңҰсңа дҚниелӘк +мӘрге жиҰрма Қш саүаттҰ ж&мсап, бес парҰз намазүа жеткӘлӘктӘ бӘр саүатҰн &заң ірӘ баÇндҰ аңҰреттӘк +мӘрге ж&мсамасаң, аңҰлүа терӘс ірекет, Қе атңаателӘк жасаүан болҰп саналамҰз. Жіне сол ңатенӘқ жазасҰ ретӘнде к+қӘл ңобалжҰп, рухани кҚйзелӘске тҚсемӘз. Рухани мазасҰздҰңтҰқ кесӘрӘнен мӘнез-ң&лҰң б&зҰлҰп, ҚмӘтсӘз ірӘ селңос +мӘр кешемӘз. Тірбие алмаң бҰлай даүан,, нітиже керӘсӘнше боладҰ. Б&л ңаншалҰңтҰ зиÇн екенӘ белгӘлӘ.

— 207 —

Егер бӘр саүаттҰ бес парҰз намазүа арнасаң, мҰна абаңтҰдаүҰ шеккенабҰладкезеқнӘқ ірбӘр саүатҰ кейде бӘр кҚн үибадат саналҰп, піни бӘр саүатҰ міқгӘ баңи саүаттарүа айналадҰ жіне ілгӘндей рухани мазасҰздҰң пен ҚмӘша басҚйден ң&тҰлҰп к+қӘл тҰнҰштҰң табадҰ. Сондай-аң, ңамалуүа себеп болүан ңателӘктердӘқ кешӘрӘлуӘне себеп болҰп, Ғім ңамаудаүҰ маңсат орҰндалҰп тірбиеленӘп шҰүамҰз. МӘне, б&л +те тиӘмдӘ емтихан ірӘ сабаң ірӘ +зӘ секӘлдӘ тауңӘқ">баартңан бауҰрларҰмен достасу, бӘрӘн-бӘрӘ ж&бату, жанүа жайлҰ тіттӘ с&хбат саналмаң.

Т+ртӘншӘ С+зде айтҰлүанҰндай, мҰқ адам ңатҰсҰп жатңан, мҰқ лира &тҰсҰ бар ң&мар ойҰнүа, жиҰрма т+рт лирасҰнҰқ бес-он лирасҰн беру а, бірӘтаусҰлмайтҰн, +те ң&ндҰ ңазҰна &тңҰзатҰн бӘр билетке жиҰрма т+рттен бӘр лирасҰн бермеу аңҰлүа ңона ма? ЯйткенӘ, ілгӘ дҚниелӘк ойҰннан мҰқ лира &ту мҚмкӘндӘгӘ мҰқнан бӘр үана Ұңтимал үана, себебӘ мҰқ ҚмӘткер тттҰң бр. Ал, аңҰреттӘк "адамзат таүдҰрҰ" дейтӘн ойҰннан аңҰрҰ ңайҰрлҰ болүан имандҰлар ҚшӘн &ту мҚмкӘндӘгӘ мҰқнан тоүҰз жҚз тоңсан тоүҰз Ұңт АллаҒМ&нҰ, бӘзге жҚз жиҰрма т+рт мҰқ інбиÇ жіне олардҰқ хабарларҰн к+збен к+рӘп, растаүан сансҰз іулие-асфиÇлар хабарлауда.

Міселе осҰндай анҰң бола т&ра, бӘрӘншӘ ойҰнүа ңатҰсҰп, екӘншӘсӘнен ңашуимал. пайдасҰз да ңисҰнсҰз ірӘ оүаш ірекет екенӘн +здерӘқ аңҰлүа салҰқдар.

Б&л міселеге абаңтҰнҰқ бастҰңтарҰ мен баңҰлаушҰларҰ, кҚзетшӘлер, тӘптӘ билӘк басҰндаүҰлар, тіртӘп саңшҰларҰ, е сендӘздӘк органдарҰ бей-жай ңалмай, Рисалей-Н&рдҰқ м&ндай дірӘстерӘне дін риза болуларҰ керек. ЯйткенӘ, мҰқдаүан дӘндар Ғім ірдайҰм тозаңтҰ есӘне алатҰн имандҰ адамдардҰ басңару, он шаңтҰ намазсҰз, имансҰз, тек дҚниелӘк тҚрм, ілбеана ңорңатҰн жіне харам мен халалдҰ айҰрҰп жатпайтҰн, азүҰндҰңңа салҰнүан адамдармен ж&мҰс Әстеуден ілдеңайда жеқӘл екенӘ +мӘрде к+птебӘр харжӘрибелермен расталүан.

* * * * *
— 208 —

ЕкӘншӘ міселенӘқ ңорҰтҰндҰсҰ

Рисалей-Н&рдҰқ «Жастар шҰраүҰ» аттҰ кӘтабҰ жан-жаңтҰ тҚсӘндӘргенӘндей, +лодан данҰң ірӘ к+зге к+рӘнӘп т&рүан аңиңат екенӘ сонша, бҚгӘннӘқ тҚнӘ немесе кҚздӘқ аңҰрҰ ңҰс болатҰнҰ секӘлдӘ +лӘм хаң. Үалайша мҰна тҚрме ірдайҰм жазасҰн +теп, босап шҰүатҰндарүа арналүан уаңҰтша мекен жай болса, сол секӘлдӘ мҰна жер жҚзӘ даүҰ е жҚзд келӘп, асҰүҰс кететӘндерге арналүан жол бойҰндаүҰ ңҰсңа мерзӘмдӘк керуенсарай Әспеттес. ЮрбӘр ңала т&рүҰндарҰн жҚз мірте ңабӘрге апарҰп т+гӘп т&ратҰн +қ болм ілбетте, +мӘрден де артҰң талаптӘлегӘ бар. МӘне, осҰ +зектӘ аңиңаттҰқ ж&мбаң шешӘмӘн Рисалей-Н&р тауҰп, шешӘп берген. ҮҰсңаша т&жҰрҰмҰ бҰлай:

ЯлӘмнӘқ +лмейтӘнӘ анҰң жіне ңабӘрдӘқ ауҰзҰ да жабҰлатҰн тҚрӘ жоң. Олай болса, ажал діне іржендеттӘқ ңолҰнан жіне жалүҰз адамдҰң ңапасңа &ңсас ңабӘр зҰнданҰнан ң&тҰлудҰқ шарасҰн табу адамзаттҰқ еқ бастҰ міселесӘ ірӘ еқ Қлкен уайҰмҰ болмаң. Иі, ол міселенӘқ шешӘмӘ бар жіне Рисалей-Н&р Ү&раннҰқ н&рҰшелерӘҰқ шарасҰн тауҰп, басңаларүа да анҰң-ңанҰң ділелдеген болатҰн.

ОнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ:

ЯлӘм, Ç міқгӘге жоң болу. Ол - адамнҰқ +зӘн Ғім сҚйӘктӘлерӘн, туматуҰсңандарҰн жоң ңҰлатҰн дар аүңа баүкӘлдӘ. Не болмаса +лӘм, +зге баңи ілемге бастайтҰн, егер имандҰ болса міқгӘ баңҰтңа б+лейтӘн ң&рметтӘ демалҰсңа шҰүу, піни мӘндеттен босау болҰп табҰладҰ.

Ал, ңабӘр болса, ол бӘр тастҚнек, жалүҰз адамдҰң зҰндан, тҚбӘ жоң тереқ ң&дҰң немесе ген боҚние зҰнданҰнан шҰүарҰп баңи, жарҰң бау-баңшаүа апаратҰн есӘк. Б&л аңиңаттҰ "Жастар шҰраүҰнда" бӘр мҰсалмен ділелдеген болатҰнбҰз.

Міселеа немеа абаңтҰнҰқ алдҰнда дарүа асу ҚшӘн дараүаштар ң&рҰлүан дейӘк. Дараүаштар сҚйенген жардҰқ арүҰ жаүҰнда +те Қлкен, дҚние жҚзӘлӘк ң&мар ойҰнҰнҰқ бӘр б+лӘмшесӘ бар. БӘздӘ Çүни, осҰ жерде отҰрүан бес жҚз кӘсӘнӘ ешбӘрӘн ңалдҰрмай ірӘ дӘк етң&тҰлу мҚмкӘн емес, жеке-жеке манаүҰ алақүа шаңҰрүалҰ т&р. «Кел! ЯлӘм жазасҰна кесӘлдӘқ, дараүашҰна шҰң!» Çки «т&тңҰнсҰқ, жалүҰз +зӘқ міқгӘ ңамау, мӘне ңаүазҰ!» немесе «СҚйарҰ шеМиллион алтҰн &татҰн билет шҰңтҰ, баүҰқ бар екен!» деген хабарландҰрулар

— 209 —

іртарапта жҚрӘп жатҰр. Ж&рт бӘр-бӘрлеп ілгӘ дараүашҰна ңарай бет алуда. рде биеуӘнӘқ асҰлҰп жатңанҰн, ал баз бӘреулердӘқ ілгӘ дараүашҰн пайдаланҰп арүҰ жаүҰндаүҰ &тҰстҰ алуүа +тӘп кеткендерӘн к+збен к+ргендей анҰң. М&нҰ бӘзге сол жердӘқ жауаптҰ ӘрӘ т&лүаларҰ мен ңҰзметкерлерӘ наңтҰ тҚрде хабарлап жатҰр. М&нҰ наеқ ңаррде сенӘп, бӘлӘп т&рүанда абаңтҰүа екӘ топ келдӘ. БӘреуӘнӘқ ңолдарҰнда гитара, араң-шарап жіне тіттӘ де алдамшҰ халуа. БӘзге жегӘзгӘсӘ келедӘ. Алайда, ол нірселер улҰ, адам шайтандарҰ ӘшӘне у ңосңан. Ал,ажайҰпӘ топ болса ңолдарҰнда тірбиелӘк мінӘсӘ бар жазбажазулар, халал таүамдар мен тіттӘ сусҰндар. М&нҰ кіде ретӘнде &сҰнҰп бӘр ауҰздан, еш кр астҰз наңтҰ бҰлай дейдӘ:

"Егер ілгӘ бӘрӘншӘ топтҰқ сендердӘ сҰнау ҚшӘн ікелген кіделерӘн алҰп жесеқдер, мҰна к+з алдарҰқдаүҰ дараүашҰна басңалардҰқ асҰлүандарҰ секӘлдӘ сендер де дарірӘ деласҰқдар. Ал, егер осҰ елдӘқ імӘршӘсӘнӘқ б&йрҰүҰмен бӘз ікелген кіде-сҰйлҰңтардҰ ілгӘ харам нірселердӘқ орнҰна ңабҰл алҰп, тірбиенаманҰқ ӘшӘндегӘ д&үа-жазбалардҰ оңҰсақдар, дарүа асжасалү ң&тҰласҰқдар да &тҰс алақҰна +тӘп АллаҒ жарҰлңап ірбӘрӘқе миллион алтҰн &тҰс билетӘ б&йҰратҰнҰна к+збен к+ргендей анҰң сенӘқдер. Егер манаүҰ харам, кҚміндӘ де улҰ тіттӘ таүамдардҰ жесеқдер, дарүа асҰласҰқдар жіне дараүашҰна لَةَ اде ол удҰқ азабҰн тартасҰқдар. М&нҰ ңолҰмҰздаүҰ б&йрҰңнамалар мен бӘз, бӘр ауҰздан наңтҰ хабарлап отҰрмҰз!".
СонҰмен, осҰ тімсӘлдегӘдей, +зӘмӘз кҚнде к+рӘп жҚрген ажал дейтӘн дар аүли, ал арүҰ жаүҰнда "адамзаттҰқ таүдҰрҰ" аттҰ лотереÇсҰнда иман келтӘрӘп, мойҰнс&нүандарүа - ірине, аңҰрҰ ңайҰрлҰ болу шартҰмен - міқгӘ ңазҰнанҰқ билетӘ б&йҰратҰнҰ, ал аӘн к+рңңа тҚсӘп, харам жасап, пасҰң кҚй кешкен имансҰзсҰздар ҚшӘн - егер, тіубе етпеген болса - Ç міқгӘге жойҰлую(аңҰретке сенбейтӘндерге)>немесе міқгӘ баңи сорлап, ңарақүҰ ңиссаса жалүҰз +зӘ ңамалатҰнҰю(аңҰретке сене т&ра азүҰн жолда жҚргендерге),>осҰндай аÇусҰз ауҰр азап шегетӘндерӘн, б&л мӘндеттӘ тҚрде болатҰнҰн еқ бӘр ак+птеген м&үжиза к+рсеткен жҚз жиҰрма т+рт мҰқ пайүамбар хабар берген жіне олардҰқ хабарларҰн к+збен к+рӘп, ңолҰмен &стаүандай жҚз жиҰрма т+рт миллионнан астам لَاٰيлерю(ңаддісаллаҒҚ ісрарҚҒҚм)>анҰң та ңанҰң растаүан, сондай-аң,
— 210 —

ілгӘ аталүан адамзаттҰқ асҰлдарҰ болҰп табҰлатҰн екӘ топтҰқ хабарларҰн аңҰлүа ңонҰмдҰ, үҰлҰми тҚрде бебӘ, тпас ділелдермен миллиардтан астам тереқ зерттеушӘ ү&ламалар, муджтахиттер {(СӘлтеме): Сол зерттеушӘлердӘқ бӘреуӘ Рисалей-Н&р болҰп табҰладҰ. ЖиҰрма жҰлдан астӘндеттңҰрсҰң философтар мен бӘрбеткей дӘнсӘздердӘқ аузҰна ң&м ң&йҰп, ҚнӘн +шӘрӘп келедӘ. Үалаүан адам оңи аладҰ, ешкӘм ңарсҰ уіж айта алмайдҰ, ел арасҰнда кеқ тарауда.} жіне &станүан жолдарҰна берӘк, таңуа адамдар бӘр ауҰздан ділелдеп, бекӘтүа сҚйасҰнда, олар адамзаттҰқ кҚн к+семдерӘ, жарңҰраүан ж&лдҰздарҰ. ОсҰ аталүан Қш Қлкен жамаүаттҰқ жіне аңиңатшҰл Қш топтҰқ Çүни алдамайтҰн, алдан зорҰн жандардҰқ айтңан хабарларҰн тҰқдамай, олардҰқ к+рсеткен міқгӘ баңҰтңа бастайтҰн сара жолҰна тҚспегендердӘқ жаүдайҰ ңиҰн да ңауӘптӘ. Олар, ңауӘптӘлӘгӘ жҚзде тоңсан тоүҰз Ұңтимал ңатерге басҰн тӘккен болҰп саналадҰ. М&ндай ңауӘптӘаүҰттадҰ тӘптӘ бӘр үана адам хабарлаүан болса, оүан ң&лаң аспай сол жолдҰ тақдаүан адамнҰқ кҚйӘ ірине бҰлай болмаң:

ЕкӘ жол жатҰр. Б&л туралҰ сансҰз хабаршҰлар наңтҰ хабар берген, бӘреуӘ ңҰсңӘн: "СжеқӘл жіне жҚзде жҚз Ұңтимал жіннатңа апарадҰ, міқгӘ баңҰтңа б+лейдӘ. Ал екӘншӘсӘ болса ңауӘптӘ, тҰм &заң, дауҰл соңпаңңа толҰ Ғім жҚзден тоңсан тоүҰз Ұңтимал тозаңи. МӘне, ілгӘ тиӘмдӘ жолдҰ тастап міқгӘ баңи соүауҰн Ұн екӘншӘ жолдҰ тақдаүанүа не деуге боладҰ? ДҚниеде екӘ жолдҰқ бӘреуӘ ңҰсңа болса да ол жайлҰ бӘр адамнҰқ ірӘ жалүан болуҰ мҚмкӘн бӘр үана хабарҰна бола ңауӘптӘлӘгӘ жҚз дң, н&рүана жіне бӘр-аң ай ңамалуҰ мҚмкӘн бола т&ра ілӘгӘ ңҰсңа жолдҰ тастап еш пайдасҰ болмаса да тек ңауӘпсӘздӘгӘ ҚшӘн &заң жолдҰ тақдайдҰ. Ал аңҰреттӘк міселеде осҰлай саңтанбаса, онҰ аңҰлдҰ кӘсӘ деп айтуүа бола мӘл кім +те ңорңҰнҰштҰ, алҰстан ңарасҰ к+рӘнӘп, бас салуүа келе жатңан діу айдаҒарүа мін бермей, шҰбҰн-шӘркейден ңорңҰп, саңтанҰп жҚрген есалақүа &ңсайдҰ. ОнҰ аңҰлҰнан алжасңан, жҚрегӘн ңара басңан, рухҰ мен адамгершӘлӘгӘнен айҰрҰлүан деуге боімалдҰ МӘне, жаүдай осҰлай. Олай болса бӘз, ңапастаүҰлар мҰна абаңтҰ дейтӘн біледен кегӘмӘздӘ толҰң алу ҚшӘн ілгӘ екӘншӘ мҚбірак топтҰқ ікелген сҰй-кідесӘн ңабҰл алуҰмҰз кереӘру тіайша, бӘр мин+ттӘк кек алудҰқ ліззатҰ немесе бӘр-екӘ саүаттҰң пасҰң ліззаттҰқ кесӘрӘнен білеге &шҰрап, екӘ-Қш жҰлүа Çки бес, он бес жҰлүа бас бостандкӘ ікӘдан айҰрҰлҰп тҚрмеде отҰрмҰз. ЯмӘрдӘқ шҰрңҰ

— 211 —
кетӘп, дҚниемӘз зҰнданүа айналдҰ емес пе? Ендеше бӘз, осҰ білеге ерегӘсӘп бӘр-екӘ саүаттҰң абаңтҰ мерзӘмӘн бӘр-екӘ кҚн үибадатңа жіне екӘ-Қш жҰл жазамҰздҰ ілгӘ мҚбірак топтҰқ сҰйлҰн бес-арңҰлҰ жиҰрма-отҰз жҰл баңи жарңҰн +мӘрге айналдҰрҰп, он-жиҰрма жҰл жаза +теудӘ миллиондаүан тозаңи ңапастан ң&тҰлуүа себеп ңҰлҰп, піни дҚниемӘз ңарақ ңалүан болса да есесӘне баңи, о дҚниемӘз гҚл-гҚл жайнауҰ ҚшӘн б&л біледен кегӘَا اللсолай алуҰмҰз керек. ТҚрменӘ тірбиеханаүа айналдҰрҰп, отанҰмҰзүа, халңҰмҰзүа пайдалҰ ірӘ сенӘмдӘ аңтайтҰн азамат болуүа тҰрҰсуҰмҰз керек. Жіне абаңтҰ ңҰзметкерлерӘ мен басшҰларҰ ойлаүандай тҚрмеде отҰрүандар ңанҰпезерҰ.

з, есерсоң, баукеспе, азүҰн, отанүа, ңоүамүа зиÇнкес адамдар емес, керӘсӘнше берекелӘ дірӘсханада дірӘс алҰп, тірбиеленӘп жҚрген тілабалар екенӘн бӘлӘп, маңтан т&тҰп Ү&дайүа шҚкӘр етсӘн.

* * * * *

#212нҒ)>+зӘншӘ міселе

Жастар ШҰраүҰнда баÇндалүан үибратңа толҰ бӘр оңиүанҰқ +зегӘ бҰлай болатҰн:

БӘр кҚнӘ ЕскӘшіҒир тҚрмесӘнӘнӘқ терезесӘнен мемлекеттӘк мейнадан тойлап жатңандарүа ңарап отҰрдҰм. ҮарсҰ алдҰмҰзда орта мектептӘқ бойжеткен ңҰздарҰ аулада міз-майрам, би билеп жҚргенӘн к+рдӘм. Кенет, маүҰнауи теледидар секӘлдӘ олардҰқ елу жҰлдан кейӘа ол зүдайларҰ к+рсетӘлдӘ. ЮлгӘ елу-алпҰс ңҰздардҰқ ңҰрҰң-елуӘ ңабӘрде топҰраңңа айналҰп азап шегӘп жатңанҰн, ңалүан он шаңтҰсҰ жетпӘс-сексен жасҰнда ібден ңартайҰпеп айтрӘн іжӘм басңан ірӘ жас кезӘнде ар-намҰсҰн саңтамаүандҰңтан сҚйедӘ деп ойлаүан назарлардан жиӘркенӘш к+ргенӘн анҰң к+рдӘм. ОлардҰқ м&ндай аÇнҰштҰ халдерӘне жҰлап жӘбердӘм. АбаңтҰдаүҰ достарҰм жҰ, ашҰлмдҰ естӘп, ңасҰма келӘп себебӘн с&радҰ. Мен оларүа: «Бара т&рҰқдаршҰ! МенӘқ жеке ңалүҰм келӘп т&р!» дедӘм.

Рас, к+ргенӘм аңиңат, ңиÇл емес. МҰна жаз мезгӘлӘ кҚзге айналҰп аңҰрҰнда ңҰс болатҰнҰ аңҰредӘ жаз мезгӘлӘндей жастҰң шаңтҰқ да аңҰрҰ ңарттҰң дейтӘн кҚзге айналҰп аңҰрҰ ңабӘр мен берзах ңҰсҰ болмаң. Яткен тарихтҰқ елу жҰл б&рҰқүҰ оңиүаларҰн ңазӘрде теледидар арңҰлҰ к+рсетӘлӘп жатңанҰ секӘлдӘ елу жҰлдан кейӘнгӘ болашаңтҰ к+рсрҰнан мҚмкӘндӘк болса мҰна адасңандар мен азүҰндарүа, +здерӘнӘқ алпҰс жҰлдан кейӘн неге &шҰрайтҰндарҰн к+рсетсе, ңазӘргӘ Әстеп жҚрген харам, кҚні ӘстерӘне, бос кҚлкӘлерӘне жиӘркенӘп, +кӘне жҰлар едӘ.тейдӘ.н осҰ аңиңаттармен ш&үҰлданҰп отҰрүанҰмда азүҰндҰң пен адасудҰ ңоздҰрҰп, отңа май ң&йҰп отҰрүан маүҰнауи т&лүа, адам шайтанҰ секӘлдӘ бӘреу алдҰмалӘмнӘқк+лденеқ т&ра ңалҰп бҰлай дедӘ:

«БӘзде шаруақ болмасҰн! БӘз +мӘрдӘқ тҚрлӘ ңҰзҰңтарҰн, небӘр зауҰң, ліззаттарҰн татҰп, басңаларүа да таттҰрүҰмҰз келедӘ!» дедӘ.

МенӘқ оүан бҰламен олп бердӘм:

Сен, ліззат ҚшӘн, ңҰзҰң к+ремӘн деп +лӘмдӘ &мҰтҰп, адасушҰлҰң пен азүҰн жолда жҚрсӘқ. Олай болса, мҰнанҰ жаңсҰлап бӘлӘп ал! Ү&дайдан безӘп адасңан кезӘқде +ткен шаң мҚлдем жойҰлҰп ңайтҰп келмес ң&рдҰмүа кмсап жболҰп к+рӘнедӘ. ӨшӘ толҰ жаназа,

— 213 —
ңорңҰнҰштҰ мазарлҰң бейнеде. Адам болүан соқ, м&ндайда басҰқ ауҰрҰп, егер бар болса немесе +лӘп ңалмаүан болса жҚрегӘқ сҰздап ілгӘ шелҰп ңаоштасулардҰ, сансҰз достардан міқгӘге айҰрҰлҰсулардҰ уайҰмдап ңайүҰрасҰқ. Б&л сенӘқ масайрап алҰп жатңан бӘр сіттӘк ліззатҰқнҰқ шҰрңҰн б&задҰ. ЕндӘ, келешек болсَ خَمْсҰз к+зңараста ол да ңарақүҰ, тҰп-тҰйпҰл, +лӘ ірӘ ңорңҰнҰштҰ болҰп к+рӘнедӘ. Ол жаңтан келетӘн &рпаңтҰқ да бейшара бастарҰ "ажал" дейтӘн баскесердӘқ ңҰлаша то шабҰлҰп к+здерӘ жойҰлатҰндҰңтан ірдайҰм имансҰз басҰқ білеге ңалҰп, уайҰмдайсҰқ. СебебӘ сенде аңҰл бар. ОсҰлайша, азүҰндҰңтан алүан бӘр сіттӘкңатҰстттҰқ шҰрңҰ б&зҰладҰ.

Егер адасудан бас тартҰп, азүҰндҰңтан тҰйҰлҰп наүҰз иманүа келӘп, тура жолүа тҚссеқ ілгӘ +ткен шаң, жҰм-жҰлас жоң ңҰлатҰн мазарлдамуҰнс, наңтҰ тҚрде бар ірӘ наүҰз болашаң кеткенӘн, ол бӘр н&рлҰ ілем, іруаңтар болса болашаңта міқгӘ баңҰт сарайларҰна кӘру ҚшӘн кезекке т&рүанҰн к+ресӘқ. Юрине, б&л иманнҰқ н&рҰмен жҚзеге асн, халл жаңтан уайҰм емес, ңайта иманнҰқ ңуатҰна ңарай жіннаттҰқ белгӘлӘ бӘр маүҰнадаүҰ ліззатҰн б& дҚниеде де татуүа боладҰ деген с+з. Ал, келешек болса, ол да ңарақүҰ, ңорңҰнҰштҰ ілем емес, ірбӘр к+ктемдӘ ҰрҰсңа толҰ дастархандай жаратңан ше аÇтпеейрӘмдӘ, аса жомарт, Рахман-Ұ Рахим-Ә ЗҚлжілал уіл ИкрамнҰқ дайҰндаүан ңонаңасҰ бейнесӘнде к+рӘнӘп, бӘз де сол міқгӘ баңҰт сарайларҰна бара жатҰрмҰз, деген сенӘм пайда болҰп, иманнҰқ к+зӘмен ңараүанда м&нҰ іркӘм дірежесӘне ңарай сезӘнӘп Ү&ран ілемнӘқ ліззатҰмен зауҰңтана аладҰ.

Демек, наүҰз ліззат, уайҰмсҰз рахат тек иманда жіне иман арңҰлҰ болмаң.

ИманнҰқ б&л дҚниедегӘ мол пайдасҰ мен ңҰруар жемӘстерӘнен таңҰрҰбҰмҰзүа орай, тек бӘр үанауҰменасҰ мен ліззатҰн мҰна тімсӘл арңҰлҰ баÇндап берейӘн. Б&л Жастар шҰраүҰ кӘтабҰнҰқ сӘлтемесӘнде жазҰлүан болатҰн.

МҰсалҰүа, сенӘқ ңаттҰ жаңсҰ к+ретӘн жалүҰз балақ жантісӘлӘм жаүдайҰнда жатҰр. Сен де ңайүҰдан ңан ж&тҰп, міқгӘге к+з жаз ж&мсаатҰндай ңайүҰрҰп т&рүанҰқда кенет ХазӘретӘ ХҰзҰр немесе ХакӘм Л&ңман сҰңҰлдҰ бӘр дірӘгер келдӘ де, бӘр дірумен ӘшкӘзӘп, жанҰқдай жаңсҰ к+ретӘн, сҚйкӘмдӘ балақ к+зӘн ашҰп, +лӘмнен аман ңалдҰ. Б&үан сенӘқ ңуанҰшҰқда шек болмайтҰнҰн белгӘлӘ.

مْ كَث МӘне, ілгӘ балаүа &ңсас сенӘқ сҚйӘктӘлерӘқ, бауҰрларҰқ, миллиондаүан игӘ жандар +ткен шаң мазарлҰүҰнда - сенӘқ ойҰқша -шӘрӘп, мҚлдем жоң боладҰ-ау дегенде кенет, иман аңиңатҰ ХікӘм Л&ңман секӘлдӘ Қлг"МухиілгӘ Қлкен мазарлҰңңа ңалб терезесӘ арңҰлҰ н&рҰн шашадҰ. Сонда ілгӘ іруаңтар жаппай тӘрӘлӘп: "БӘз +лгенӘмӘз жоң. Сендермен таүҰ да кездесемӘз, міқгӘ бӘрге боламҰз!" дегенӘ ңиÇлҰқда жанданатҰндҰңтаӘне солге шаттҰң сҰйлап, ңалбтҰ ңуанҰшңа б+лейдӘ. Демек, иман аңиңатҰ бейне бӘр дінек секӘлдӘ. Егер +сӘп-+нсе іркӘмге +зӘндӘк жіннат сҰйлап, саÇбаүҰна айналадҰ.

ЮлгӘ ңҰрсҰң:

«Еқ болмаса хайнішир &ңсап +мӘрдӘ ңҰзҰңтҰ, рахат +ткӘзу ҚшӘн харам ліззатпен к+қӘл к+теремӘз. М&ндай кҚрделӘ міселелермен ш&үҰлданбай +мӘр сҚремӘз!» дедӘ. Оүан бҰлай дедӘм:

Хайуанүа &ңсап сӘронүан ат +мӘр сҚре алмайсҰқ. ЯйткенӘ хайуанүа +ткен шаң, болашаң деген нірсе жоң. Яткенге +кӘнбейд, келешектӘ де уайҰмдап мазаланбайдҰ. ЛіззаттҰ дер кезӘнде толҰүҰмен алҰп Жаратңан ИесӘне шҚкӘр етедірӘ китӘ, соŞ ҚшӘн жатңҰзҰлүан мал ештеқе сезбейдӘ. Тек, пҰшаң тиген сітте сезгендей боладҰ бӘраң ол сезӘмдӘ де АллаҒ жоң ңҰлҰп жӘбередӘ де еш нірсе сезбейдӘ. Демек, АллаҒтҰқ рахҰмҰ оларүа үайҰптҰ жауҰп бӘлдӘрмейر۪ينَ үан. Б&л ісӘресе, бейкҚні мал-тҚлӘкте айңҰн к+рӘнедӘ.

Сен болсақ уа, Адам! АңҰлҰқ болүандҰңтан +ткен шаң пен болашаңтҰ ойлайсҰқ, хайуан сиÇңтҰ саүан үайҰп нап жаекеуӘ де аÇн, мазақдҰ аладҰ. ЯткеннӘқ +кӘнӘштерӘ, ңайүҰлҰ ңоштасулар мен болашаңтҰқ уайҰмҰ сенӘқ діл ңазӘргӘ уаңҰтша ліззатҰқдҰ б&зҰп, тас-талңан етедӘ. Ліззат алуүа келгенде хайуаннан т+менсӘқ.

Бар, оŞңат! Олай болса Ç аңҰлҰқдҰ алҰп тастап хайуан бол! МҰна біледен ң&тҰл! Не болмаса иманүа кел, есӘқдӘ жи! Ү&рандҰ тҰқда! С+йтӘп, б& дҚниенӘқ +зӘнде хайуаннан жҚз есе артҰң наүҰз ліззаттҰқ жҚргетатҰп, рахатңа бат!" деп онҰқ ҚнӘн +шӘрдӘм.

ТаүҰ да ілгӘ ңҰрсҰң:

«ТҰм болмаса шет елдӘк, үайрҰ м&слим дӘнсӘздерге &ңсап +мӘр сҚрермӘз!» дедӘ.

секӘлжауап ретӘнде бҰлай дедӘм:

"ЕвропалҰң дӘнсӘздер сҰңҰлдҰ бола алмайсҰқ. ЯйткенӘ, олар бӘр пайүамбарүа сенбесе басңасҰн ңабҰлдауҰ мҚмкӘн. ЕшбӘр пайүамбарүа сенбесе де АллаҒңа сенуӘ мҚмкӘн. Егер те м&ңа маң&рҰм

— 215 —

болса, кемелдӘкке &йҰтңҰ болар кейбӘр ңасиеттерӘ саңталҰп ңалар. Ал, м&сҰлман баласҰ еқ соқүҰ жіне міртебесӘ жоүарҰ, дӘнӘ мен шаңҰруҰ жалпҰүа ортаң аңҰрзаман пайүамбарҰ М&хаммед үалійҒиссалатҚ лаудҰқамдҰ жоңңа шҰүарҰп, онҰқ сара жолҰнан тайса, ешбӘр пайүамбарүа тӘптӘ АллаҒңа да сенбейдӘ. СебебӘ, бҚкӘл ПайүамбарлардҰ, Жаратңан ИесӘн, кемелдӘк атаулҰнҰ С &йҰмдӘ арңҰлҰ танҰүан. ОнсҰз ӘзгӘ ңасиеттерӘн жоүалтҰп ібден б&зҰладҰ. СондҰңтан, б&рҰннан берӘ басңа дӘн +кӘлдерӘ Ислам дӘнӘн ңабҰлдап, м&сҰлман болуда. БӘраң, ешбӘр еқ ң&ан шҰнайҰ ÇҒуди, таза христиан, Ç міжісу болүан емес. Ондайлар адами ңасиетӘн жоүалтҰп, отанҰна, халңҰна зиÇнкес атанадҰ!" деп ділелдеп бердӘм. ЮлгӘ Ү&дайдан безген бӘрбеткейдӘқ амалҰ таусҰлҰп, айтарүа с+зӘ табҰлмай тайҰпарҰ бе, білкӘм ЖіҒаннамүа кеткен шҰүар.

Уа, мҰна şсҚф медресесӘнде менӘқ дірӘс бауҰрларҰм! Б&л аңиңат. М&нҰ Рисалей-Н&р наңтҰ айүаңтармен жиҰрма рдҰқ м астам уаңҰттан берӘ ділелдеп келедӘ. ДӘнсӘз к+птеген ңҰрсҰңтардҰқ тікаппарлҰң саүҰн сҰндҰрҰп иман айтңҰзҰп, тіубасҰна келтӘруде. Олай болса бӘз, Ғім дҚниемӘзге, Ғім болашаүҰмҰзүа, Ғім аңҰретм іпке Ғім отанҰмҰзүа, Ғім халңҰмҰзүа пайдалҰ ірӘ оқай ірӘ саламаттҰ иман мен истиңаметтӘ (тура баүҰттҰ) &станҰп уаңҰтҰмҰздҰ босңа +ткӘзбей, ңиÇлүа берӘлмей Ү&раннан жаттаүан сҚрелердӘ оңҰп Çки маүҰнасҰн бӘлетӘндерÇүни драп жіне ңазаүа ңалүан парҰз намаздардҰ +теп жіне бӘр-бӘрӘмӘздӘқ жаңсҰ мӘнез-ң&лҰңтарҰмҰздан ҚлгӘ алҰп, мҰна абаңтҰнҰ тамаша гҚл-к+шет +сӘретӘн бау-баңшаүа айналдҰрайҰң, ӘзгӘ ама арңасасайҰң. ҮҰлмескерлердӘ баңҰлаушҰ тҚрме ңҰзметкерлерӘн жіҒаннамдаүҰ зібани азап перӘштелерӘ секӘлдӘ емес, керӘсӘнше şсҚф ПайүамбардҰқ медресесӘнде жіннатңа адам дайҰндайтҰн, олардҰқ тірбиешӘсӘ секӘлдӘ мӘндет жҚкат бер ңҰзметкер, ірңайсҰсҰ тура баүҰттаүҰ &стаз, мейрӘмдӘ жетекшӘ, ңамңоршҰ болуҰна жаүдай жасайҰң.

* * * * *
— 216 —

Т+ртӘншӘ міселе

ТаүҰ сол Жастар шҰраүҰнда баÇндалүан болатҰн;

БӘрде маүан к+мектесӘп жҚрген бауҰрлаӘп, ңиндай бӘр сауал ңойдҰ: "ДҚниенӘқ астан-кестенӘн шҰүарүан жіне ИсламнҰқ таүдҰрҰмен ңатҰсҰ бар мҰна аласапҰран екӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰс басталүанҰна елу кҚн болдҰ,э(ңазӘр, 1946-жҰл, жетӘ жҰлдан астҰ) мін Ұна жамҚлдем назар аудармадҰқҰз, с&рамадҰқҰз. Алайда, кейбӘр дӘндар жіне үалҰмдар жамаүаттҰ, мешӘттӘ тастап радионҰқ басҰнда отҰр. АпҰрм-ай, б&л оңиүаданӘ БаңидҰ бӘр оңиүа болҰп жатҰр ма, ілде соүҰс жійӘмен алақдаудҰқ зиÇнҰ бар ма?".>Жауап ретӘнде бҰлай дедӘм:

ЯмӘр ңҰмбат байлҰң, бӘраң +те аз. Ал, атңарҰла к+рӘпр +те к+п! БӘрӘн-бӘрӘ ңоршап жатңан шеқберлерге &ңсас, ір адамнҰқ жҚрек, асңазан дейтӘн тар шеқберӘнен бастап, денесӘ, отбасҰ, т&ратҰн ауданҰ, ңаласҰ, елӘ дейтӘн Қлкен шеқберӘне, арҰ болудажер шарҰ мен адамзат шеқберӘне, сонау бҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘ мен ілем дейтӘн бӘрбӘрӘнӘқ ӘшӘне орналасңан шеқберлер бар. ЮрбӘр шеқберде іркӘмнӘқ атңарар +едӘ. О мӘндетӘ боладҰ. Дегенмен, еқ тар шеқберде +те Қлкен ірӘ мақҰзҰ зор жіне ірдайҰм баңҰлап отҰрҰлуҰ тиӘс +зектӘ міселе, уаңҰт кҚттӘрмейтӘн мӘндет боладҰ. Ал, еқ Қлкен шеқберде еқ кӘшкентай ірӘ уаңҰтша жібӘрда-санда ңараса болатҰн &саң міселелер, салҰстҰрмалҰ тҚрде аса мақҰздҰ емес мӘндеттер боладҰ. Демек, тар шеқберде Қлкен, ал Қлкен шеқберде кӘшкентай, &саң мӘндеттер боладҰ. БӘраң, Қлкен шеқбер ңҰзҰңтҰрҰп +зӘне тартҰп, үҰ н&ре шеқбердегӘ +те мақҰздҰ, аса ңажеттӘ мӘндеттӘ &мҰтңҰзҰп, адамдҰ бос нірселермен ш&үҰлдандҰрҰп ңоÇдҰ. ЯмӘр дейтӘн ңҰмбат байлҰңтҰ тҚкке т&рүҰсҰз нірселерге ж&мсатҰп заÇ етедӘ. Кейде, осҰ соүҰстҰ ңаттҰ алақдап, олардҰқ жасаүане, б&лдҰңтарҰн хош к+рӘп, жауҰздҰүҰна ортаң боладҰ.

С&раңтҰқ бӘрӘншӘ тарауҰна жауап: Иі, б&л дҚние жҚзӘлӘк соүҰстан ілдеңайда мақҰздҰ жіне жер жҚзӘне ҚстемдӘк не ңарн анаү&рлҰм Қлкен дау іркӘмнӘқ басҰнда бар. ЮсӘресе, м&сҰлманнҰқ алдҰнда +те Қлкен міселе, дау-дамай ашҰлҰп отҰрүанҰ соншалҰң,

— 217 —

ол міселенӘ шешу ҚшӘн іркӘмнӘқ жеке байлҰүҰ АлманиÇ, АнглиÇ елдерӘнӘқ ңорҰндай к+п болса, ілгӘ даудҰ &тҰÇт-ул шу ҚшӘн еш ойланбастан бере салар едӘ.

Ол неүҰлүан дау дейсӘз үой. ЮрбӘр адамүа имандҰ болу шартҰмен мҰна жер шарҰндай Қлкен бау-баңша, зіулӘм баңҰт сарайлдайҰ бр кеқ ңожалҰңңа ие болу немесе айҰрҰлҰп ңалу міселесӘ туҰп т&р. Б&л туралҰ кӘм айттҰ десеқӘз, адамзаттҰқ бетке т&тар жҚз мҰқдаүан інбиÇ, кҚн к+семдерӘ жіне ж+н сӘлтеушӘ іулие-данҰшпан, даналар. Олар неге сҚйенӘп айттҰ десеқӘзретӘ шмнҰқ ИесӘ АллаҒтҰқ мҰқдаүан уідесӘне сҚйене отҰрҰп, тӘптӘ кейбӘрӘ к+здерӘмен к+рген. Егер, иман ң&жатҰ д&рҰс болмаса, ілгӘндей зор мал-мҚлӘктен айҰрҰлҰп ңаларҰ с+зсӘз.

ҮазӘргӘ тақда, материализм ӘндетӘнӘқ кÇси +мен к+бӘсӘ б&йҰрүалҰ т&рүан сол жіннаттан айҰрҰлҰп ңалуда. ТӘптӘ, бӘр «іҒл-Ә кішф уі ңубур» іулие, +лген ңҰрҰң кӘсӘнӘқ жалүҰз бӘреуӘ үана имандҰ кетӘп табҰсңа жеткен, ңалүандарҰ айҰрҰлҰп ңалүандарҰнарҰнҰқтӘ. АпҰрмай, олардҰқ айҰрҰлҰп ңалүан міқгӘ ж&маңтҰқ орнҰна дҚниенӘқ уаңҰтша баң-діулетӘн берсе ілгӘ міқгӘ +кӘнӘштӘқ орнҰн толтҰрар ма екен?

МӘне, аса мақҰздҰ даулҰ міселенӘ &тҰмдҰ етӘп шешӘп беретӘн ңҰзметтердӘ жіне жҚз адамнҰқ тотен жиа тиӘмдӘ де табҰстҰ берудӘқ ілгӘ атңарҰлуҰ тиӘс мӘндеттерӘн тастап, б&л дҚниеде міқгӘ ңалатҰндай бос нірселермен ш&үҰлдануҰн аңҰлсҰздҰң деп бӘлетӘндӘктен бӘз, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ ірңайсҰмҰздҰқ аңҰлҰмҰз тасҰп, дҰқ ҚшӘн болҰп кетсек те онҰ тек осҰ міқгӘлӘк Әске осҰ мақҰздҰ ңҰзметке ж&мсауҰмҰз керек деп шештӘк, солай екенӘне к+зӘмӘз ібден жеттӘ.

Уа, тҚрменӘқ ауҰртпалҰелӘ дерге тартҰп жҚрген жақа достарҰм! Сендер, б&рҰқүҰ бауҰрлар секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰ ілӘ к+рген жоңсҰқдар. Мен олардҰ жіне олар секӘлдӘ мҰқда тіртӘкӘрттердӘ куі ретӘнде мҰнанҰ айтҰп ділелдеймӘн Ғім ділелдеген болатҰнмҰн: ЮлгӘ Қлкен даудҰ жҚзде тоңсан арҰзданушҰүа &тҰмдҰ етӘп шешӘп берген жіне жиҰрма жҰлдҰқ здҰрад жиҰрма мҰқ адамүа даудҰқ тиӘмдӘ шешӘмӘ, ң&жатҰ, аңталу куілӘгӘ боп саналатҰн кімӘл иманүа ңол жеткӘзген жіне ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ болҰп табҰлатҰн жіне б&дҰқ наннҰқ н+мӘрӘ бӘрӘншӘ аңтаушҰсҰ (адвокат)

— 218 —
Рисалей-Н&р тіпсӘрӘ. М&нҰ мен толҰң сенӘммен айта аламҰн. Он сегӘз жҰл болдҰ, менӘқ д&шпандарҰм, дӘнге жау кіпӘрлер мен материалистер маүан ңарсҰт&ратҰ с&мдҰң айла жасап ҚкӘметтӘқ кейбӘр беделдӘ т&лүаларҰн алдап, айдап салҰп, к+зӘмӘздӘ жоŞ ҚшӘн осҰ сиÇңтҰ тҚрмеге ңанша рет жауҰп, зҰнданүа тастаса да РисалейН&рдҰқ болаттай берӘк ңорүанҰ саналатҰн жҚз отҰз кӘтапшасҰнҰқ тек екӘ-ҚшеуӘне үажаүдайсе алдҰ. Демек, кӘмге адвокат керек болса Рисалей-Н&рдан мҰңтап &стасҰн. ҮорҰңпақҰздар! Рисалей-Н&рүа тҰйҰм сала алмайдҰ. Мемлекет басҰнда отҰрүан азаматтардҰқ ңолдарҰнда мақҰздҰ рисалелер - екӘ-ҚшӘ үа اَلسّн тҰс - емӘн еркӘн кезӘп жҚр. ИншаллаҒ, тҚрмелердӘ толҰңңандҰ тҚзету, тірбиелеу орнҰ жасау ҚшӘн баңҰттҰ тҚрме бастҰңтарҰ мен баңҰлаушҰлар осҰ н&р кӘтапшаларҰн абаңтҰда отҰрүандарүа нан мен су секӘлдӘ &сҰнатҰн боладҰ.
َ عَلٰ* *
— 219 —

БесӘншӘ міселе

Жастар шҰраүҰ тҚсӘндӘргендей, жастҰң шаң +тедӘ де кетедӘ, оүан шҚбі жоң. ЖаздҰқ кҚзге, кҚздӘқ ңҰсңа айналатҰнҰ, кҚндӘз аңшамүа, сосҰн тҚн болатҰнҰ секӘлдӘ анҰң жастҰар да ңарттҰңңа, аңҰрҰ +лӘммен аÇңталадҰ. Егер, осҰ +ткӘншӘ, піни жастҰңтҰ ар-намҰспен, истиңаметпен Çүни д&рҰс баүҰтта +ткӘзсе, сол арңҰлҰ міқгӘ баңи жастҰңңа ие болатҰнҰн аспани кӘтаптар тҚгел хабарлап, жҚрекке міқгӘ ңуанҰш сҰйлауда.

Егер, азҰнда б жолда +ткӘзсе, ңалайша ашу ңҰсҰп, бӘр мин+тте адам +лтӘрсе, миллиондаүан мин+т абаңтҰнҰқ азабҰн тартадҰ, сол сиÇңтҰ жастҰңтҰқ буҰмен харам ліззат, орҰнсҰз к+қӘл к+теру ңабӘр азабҰн, аңҰреттегӘ жазасҰн жіне бӘтӘп ңалүандаүҰ +үана епен ңайүҰсҰн, кҚні мен салар уайҰмҰн, дҚниелӘк жауапкершӘлӘгӘн айтпаүаннҰқ +зӘнде діл сол алүан ліззаттан ілдеңайда уайҰм мен ңайүҰүа салатҰнҰн аңҰлҰ бар ірбӘр жас мойҰндайдҰ,стаүҰ жӘрибелермен расталүан аңиңат.

Міселен, харамүа ң&марлҰң жандҰ азапңа саладҰ. СебебӘ, ңҰзүанҰш араласҰп кҚйдӘредӘ. Эім, ңоштасудҰқ +кӘнӘшӘ, сондай-аң, ңанаүаттанарлҰң жауап ала, сосҰ сҰңҰлдҰ уайҰмҰ таүҰ бар. ОсҰ себептерден ілгӘ азүантай ліззат у ңосҰлүан балүа айналадҰ. Жіне жастҰң шаңтҰ б&рҰсңа пайдаланудҰқ кесӘрӘнен науңастанҰп ауруханаүа тҚседӘ жіне бойдаүол секңайраттҰ ңайда ж&мсарҰн бӘлмегендӘктен тҚрмеге ңамаладҰ жіне жҚрек пен рухтҰқ аштҰүҰнан жіне мӘндетӘн атңармаүандҰңтан мазасҰ кетӘп аңҰрҰнда ӘшӘмдӘкке ҚйӘр болҰпр">тіпндҰңңа салҰнатҰнҰн немесе +лӘм ң&шатҰнҰн бӘлгӘқ келсе ауруханаүа, тҚрмеге, сҰрахана мен мазарлҰңңа барҰп с&ра! Юлбетте, к+птеген жастар жастҰңтҰқ буҰмен жасаүахалҰңтс ірекеттерӘ мен харам ліззаттарҰнҰқ жазасҰн тартҰп, +кӘне жҰлап жатңанҰна куі боласҰқ. Егер, тура жолдҰ &станҰп, баүҰтҰнан таймай шариүатңа сай +мӘр сҚрсе, жЖаратңшаң АллаҒтҰқ ңҰмбат сҰйҰ жіне игӘ амал жасауүа оқтайлҰ кезеқ, сауап жинауүа таптҰрмайтҰн мҚмкӘндӘк болҰп, аңҰретте міқгӘ баңи жарңҰн жастҰңңа айналатүжизал баста Ү&ран жіне басңа да аспани кӘтаптар бекӘткен аңиңат. Олар бӘр ауҰздан сҚйӘншӘлеп ңуанҰштҰ хабар беруде.

— 220 —

Б&л аңиңат. ОнҰқ ҚстӘне АллаҒтҰқ халал шеқберӘ кеқ, к+қӘлдӘ к+ншӘтуге толҰң жеткӘлӘктӘ. Эім, харам шеқбердегӘ бӘр саүаттҰң йлесӘм кейде бӘр жҰл, кейде он жҰл ңамауүа алҰп сазайҰн тартңҰзатҰнҰ белгӘлӘ. Юлбетте, жастҰң шаңтҰ нҰүмет деп бӘлӘп, оүан шҚкӘр ретӘнде м&ндай баүа жетпес ң&ндҰ сҰйлҰңтҰ ар-намҰс жолҰнда,орҰта жолда, д&рҰс пайдалану мӘндет, тӘптӘ, шарт.

* * * * *
— 221 —

АлтҰншҰ міселе

Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген жерӘнде баÇндалҰп, б&лтартпас айүаңтармен ділелденген АллаҒңа итісбихртҰнҰқ ауңҰмҰ кеқ, жанжаңтҰ мҰқдаүан айүаңтарҰнҰқ бӘр үана айүаүҰна ңҰсңаша ишара.

Үастамону ңаласҰнда мектеп оңушҰларҰ: «БӘзге Жаратңан ИемӘздӘ танҰстҰрҰқҰзшҰ! М&үалӘмдер АллаҒ туралҰ айтпайдҰ!» дедӘ.

Мен оларүа: «СендердӘқ оңпердесңан піндерӘқнӘқ ірңайсҰсҰ ірдайҰм +з тӘлӘмен АллаҒ туралҰ айтҰп, ОнҰ танҰстҰруда. Сендер м&үалӘмнӘқ орнҰна солардҰ тҰқдақдар!»

Міселен, керемет бӘр дірӘхана. ЮрбӘр ң&тҰдаүамбарлшеммен тӘрӘ ірӘ үажайҰп ңоймалжҰқ дірӘ салҰнүан. С+з жоң, б&л бӘзге аса бӘлӘктӘ химиÇ маманҰ, дана дірӘ жасаушҰнҰ к+рсетедӘ! Сол сиÇңтҰ жер асңанлкен бӘр дірӘхана. Онда тӘршӘлӘк ететӘн т+рт жҚз мҰқ тҚрлӘ +сӘмдӘк пен жануарлар бейне бӘр дірӘ салҰнүан ң&тҰ тірӘздес немесе ірбӘрӘ тӘрӘ ңоймалжҰқ дірмектер секӘлдӘ. Б&л дірӘханадан үанда рҰ дірӘханасҰ ңаншалҰңтҰ Қлкен болса, сендер оңитҰн медицина ӘлӘмӘ де Жер шарҰндай ауңҰмдҰ тҚрде дірӘ дірмек жасаушҰ Хаким-Ә ЗҚлжілал АллаҒтҰ тӘптӘ соңҰрларүа да к+рсетедӘ.

Немесе, тақүажайҰп бӘр фабрика. Ол тӘгӘн к діреасҰ маталардҰқ мҰқдаүан тҚрӘн ңарапайҰм бӘр шикӘзаттан +ндӘредӘ. Б&л бӘзге фабриканҰқ шебер ңожайҰнҰ, бесаспап &стасҰ бар жіне онҰқ хикмет иесӘ дана екенӘн анҰң бӘлд& дҚни Сол сиÇңтҰ «Жер шарҰ» дейтӘн жҚз мҰқдаүан басҰ бар, ір басҰнда жҚз мҰқдаүан керемет фабрика орнатҰлүан жҰлжҰмалҰ Раббани фабрикаүа ңарайҰң. Б&л, адамдар салү-басңарикадан ңаншалҰңтҰ Қлкен ірӘ керемет болса, сендердӘқ оңҰп жатңан механика пінӘ де соү&рлҰм «Жер шарҰ» фабрикасҰнҰқ Шебер ИесӘ бар екенӘн анҰң бӘлдӘредӘ ірӘ танҰстҰрадҰ.

йта тӘ бӘр мҰсал. Яте керемет, іртарапҰнан сан-алуан тҚрлӘ азҰңтҚлӘк келӘп жатңан, ӘшӘ небӘр затңа толҰ ңойма, бӘр дҚкен. Ол мӘндеттӘ тҚрде +зӘнӘқ бӘр иесӘ, +те бай ңожайҰнҰ, баңҰлаушҰсҰ бар екенӘн бӘлдӘредӘ. Сол сиÇңтҰ Жер шарҰ, бӘ з&лҰма жиҰрма т+рт мҰқ жҰлдҰң жолдҰ жҚйелӘ тҚрде жҚрӘп +тедӘ. ЖҚз мҰқдаүан м&ңтаждардҰ

— 222 —
ҚстӘне тиеп алҰп саÇхат барҰсҰнда жҰл мезгӘлдеоӘне соүҰп, к+ктемде мҰқдаүан ризҰңтардҰ толтҰрҰп аладҰ а болу бойҰ жеп азҰүҰ таусҰлүан бейшара жандарүа жеткӘзӘп, бейне бӘр үажап жҚк к+лӘгӘ, Рахмани азҰң ңоймасҰ, Субхани кеме, іртҚрлӘ ңажеттӘ заттар мен консервӘ ң&тҰларҰн таситҰн жҚк мішинасҰ, Раббани дҚкен Çүни мҰнарлататкідӘмгӘ ңоймадан ңаншалҰңтҰ Қлкен ірӘ керемет болса, оңҰп жатңан немесе келешекте оңитҰн таүам +неркісӘп саласҰ Жер шарҰ ңоймасҰнҰқ ИесӘн, ЖаратушҰсҰн, басңарушҰ Ү&дӘреттӘ соү&рлҰм анҰң ірӘ наңтҰ тҚрде бар екенӘн бӘлдӘредӘ, танҰстҰَاةِ اсҚйсӘндӘредӘ.
ТаүҰ бӘр мҰсал. Т+рт жҚз мҰқ &лттан ң&ралүан, ір &лттҰқ тамаүҰ басңа, ңолданатҰн ңаруҰ басңа, киетӘн киӘмӘ басңа, тілӘм-тірбиесӘ, демалҰсңа шҰүу мерзӘмӘ баْتَظَمсңа. ОсҰншама к+п іскердӘ тақүажайҰп бӘр ңолбасшҰсҰ жалүҰз +зӘ басңарадҰ. ЮлгӘ сан-алуан &лтңа +зӘндӘк тамаңтарҰн, ңару-жараңтарҰн, киӘм-кешектерӘн, ң&ралсаймандарҰн &мҰтммен батастҰрмай дер кезӘнде, ҰқүайлҰ тҚрде ҚлгертӘп берӘп т&рса, ілгӘ үажап іскер мен іскери б+лӘмше ілгӘ керемет ңолбасшҰнҰ шҚбісӘз анҰң тҚрде к+рсетӘп, үажаптҰүҰна тақдандҰра сҚйсӘндӘрмей ме? Діл осҰ іскери бйлесу ге &ңсас жер жҚзӘнде ір к+ктем сайҰн жақадан ңару-жараңпен жабдҰңталүан, жақа бӘр Субхани іскерӘ секӘлдӘ +сӘмдӘктер мен жануарлар ілемӘ, сан-алуан &лттраса оалүан іскердей т+рт жҚз мҰқ тҚрден т&радҰ. ОлардҰқ сҰртңҰ киӘм-пӘшӘндерӘ, азҰң-тҚлӘк, ңару-жараң, тілӘм-тірбие мен демалҰсңа шҰүу мерзӘмдерӘ іртҚрлӘ болүанҰмен +те жҚйелӘ, м&, жарҰіртӘптӘ, ешбӘрӘ &мҰт ңалмай, шатастҰрҰлмай бӘр үана лҰ ңолбасшҰ тарапҰнан ңажеттӘлӘктерӘ +телӘп, ңамтамасҰз етӘлӘп жатҰр. МӘне, Жер шарҰндаүҰ "К+ктем" аттҰ іскери б+лн-дінеоүарҰда аталүан іскери б+лӘмшеден ңаншалҰңтҰ ауңҰмдҰ, зор, керемет болса, сендердӘқ келешекте оңитҰн іскери дайҰндҰң сабаүҰ &ңҰптҰ, аңҰлдҰ балаларүа Жер шарҰнҰқ Хаким РаббҰсҰ, басңарушҰ лҰ ңолбасшҰ АллаҒтҰқ слион жм анҰң ірӘ тақүаларлҰң ірӘ маңтауүа т&рарлҰң екендӘгӘн бӘлдӘредӘ. ШҚкӘр етуге, онҰ мадаңтауүа лайҰң екенӘн к+рсетӘп, сҚйсӘндӘредӘ.

Міселен, үажайҰп бӘр ңала. стӘнде миллиондаүан Êлектр шбезендр орнҰнда т&рмай жҰлжҰп отҰрадҰ. ОлардҰқ жанар майларҰ да тоң к+здерӘ де таусҰлар емес. М&ндай үажап Êлектр шамдар, +зӘн

— 223 —
жасап, басңарҰп отҰрүан, Êлектр станциÇсҰн салүан,وبِيَّмаймен ңамтамасҰз етӘп отҰрүан тақүажайҰп шеберге, аса керемет ң&дӘреттӘ үалҰмүа риза боласҰқ. ОнҰқ +нерӘне тінтӘ болҰп, ңошеметтеп, ӘсӘне сҚйсӘне: "ЖарайсҰқ!" деп айңайлаүҰқ келедӘ.

Діл сол сиÇңтҰ мҰна «Юлем» аттҰ ңалада, "ДҚнп т&рүйтӘн сарайдҰқ ҚстӘ аспанда шам тірӘздес жалт-ж&лт еткен ж&лдҰздар, астрономиÇнҰқ айтуҰнша, Жер шарҰнан мҰқ есе Қлкен, зеқбӘрек оүҰнан жетпӘс есе жҰлдам ңоеуӘ ти да істе жҚйенӘ б&збай, бӘр-бӘрӘне ңаңтҰүҰспай, с+нӘп те ңалмай, ңуатҰ кемӘмей жанҰп т&р. Сендер келешекте оңитҰн астрономиÇнҰқ айтңанҰна сҚйенетӘн болсаң, Жер шарҰнан миллион есе Қлкен жіне миллион жҰлдан астам б&рҰн лҰң, млүан Рахмани ңонаң Қйде ірӘ шам ірӘ ошаң ңҰзметӘн атңарҰп т&рүан КҚннӘқ бӘр тіулӘк бойҰ жанҰп т&руҰ ҚшӘн жер жҚзӘнӘқ теқӘзӘндей жанармай, тауларҰндай к+мӘр немесе мҰқдаүан Жер нӘқ соқ к+лемӘндей отҰн керек екен. М&нҰ жіне осҰ сиÇңтҰ алҰп ж&лдҰздардҰ шексӘз ң&дӘретӘмен жанармайсҰз, к+мӘрсӘз жандҰрҰп, с+ндӘрмей т&рүан жіне ірңайсҰн +те жҰлдам ірӘ бӘр-бӘрӘне соүҰашҰ сей ИліҒи ң&дӘрет пен билӘк жасап жатңанҰн к+зӘмӘзбен к+рӘп жҚрмӘз. Юлем аттҰ мҰна зіулӘм ңаланҰқ, дҚние дейтӘн Қлкен сарайдҰқ Êлектр шамдарҰ жіне онҰ басңару ӘстерӘ ңаншалҰңтҰ зор ірӘ керемет, +те тамаша болса, сендер оң к+рсеемесе келешекте оңитҰн физика пінӘ алҰп дҚниенӘқ С&лтанҰн, МҚніууирӘн, МудеббирӘн, ШеберӘн аспандаүҰ н&р шашңан ж&лдҰздардҰ куі ретӘнде к+рсетӘп, танҰстҰрадҰ. Тісбих еткӘзӘп, ң&рметпен сҚйсӘндӘредӘ, ИесӘне ң& +лгенң оÇтадҰ.

Міселен, бӘр кӘтап. ОнҰқ жазу жолҰна &саң ңаламмен бӘр кӘтап жазҰлүан. ЮрбӘр с+зӘне ҚшкӘр ңаламмен Ү&раннҰқ бӘр сҚресӘ жазҰлүан. Б&л үажап кӘтаптҰқ бӘрӘн-бӘрӘ ңуаттайтҰн таңҰрҰптарҰ авторҰнҰн асңан шебер, ң&дӘреттӘ екенӘн к+рсетезүҰндҰндай кӘтап, мӘндеттӘ тҚрде, +зӘнӘқ жазушҰсҰ, ң&растҰрушҰсҰ +те +нерлӘ ірӘ ерекше ңасиеттӘ екенӘн анҰң бӘлдӘредӘ, танҰстҰрадҰ. «МашаллаҒ, БірекелдӘ!» дегӘзӘп, жоүарҰ баүалатадҰ.

Діл сол сиÇңтҰ мҰна дӘ. М& аттҰ &лҰ кӘтаптҰқ бӘр үана параүҰ жер жҚзӘнӘқ бӘр үана жолҰ болҰп табҰлатҰн к+ктемде Қш жҚз мҰқ тҚрлӘ +сӘмдӘк пен жан-жануардҰ, барлҰүҰн бӘрге, аралас-ң&ралас, бӘрбӘрӘне шатастҰрмай, ңатесӘз, еӘретӘ лҰспай, ауҰстҰрҰп жӘбермей, керемет ірӘ тҰÇнаңтҰ тҚрде +сӘп +ндӘредӘ. Кейде "Аүаш" дейтӘн бӘр

— 224 —

с+зге бӘр +леқдӘ сҰйүҰзҰп, дін дейтӘн бӘр нҚктеге бӘр кӘтаптҰқ толҰң мазм&нҰн жазҰп ңоÇдҰ. М&ндай ңе онҰ тӘ ңаламнҰқ к+з алдҰмҰзда үажайҰп жазу жазҰп жатңанҰн к+збен к+рӘп жҚрмӘз. М&ндай шексӘз ідемӘ, ірбӘр с+зӘ хикметке толҰ мҰна алҰп Ү&ранүа &ңсас Ү&ран, аталүан мҰсалдан ңаншалҰңтҰ ҚлкесалҰп керемет болса, сендердӘқ оңҰүан философиÇ пінӘ мен мектептерде ҚйретӘлӘп жатңан оңу мен жазу ӘлӘмӘ осҰ т&рүҰдан мҰна "ілем" кӘта бҰнҰқ жазушҰс Ұн, суретшӘсӘн +нерӘмен бӘрге кермедӘм.анҰстҰрадҰ, «АллаҒу Юкбар» с+зӘмен жариÇ етедӘ, «СҚбханаллаҒ» с+зӘмен тҚсӘндӘредӘ, «ЮлхамдҚлиллаҒ» с+зӘмен мадаңтатадҰ.

МӘне, ірбӘр ӘлӘм +з саласҰнда, жҚздеген піӘл бҚкрңайсҰсҰ +здерӘнӘқ ауңҰмдҰ +лшемӘмен, +зӘндӘк айнасҰмен, дҚрбӘ тірӘздӘ к+здерӘмен, үибраттҰ назарҰмен мҰна ілемнӘқ Хаким-Ә ЗҚлжілал АллаҒтҰ есӘм-сипаттарҰмен бӘрге танҰстҰрадҰ. ЮлемдегӘ зақүар да жарңҰн УахуданҰнтӘқ ділелӘ болҰп табҰлатҰн аңиңаттардҰ бӘзге &үҰндҰру ҚшӘн, Ү&ран-Ұ М&үжиз-Қл БаÇн бӘрнеше мірте, ісӘресе:

رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ ٭ خَلَقَ السَّم бӘр с وَالْاَرْضَ

деген аÇттарҰмен ірдайҰм Жаратңан ИемӘздӘ танҰстҰрҰп отҰрадҰ!" деп, ілгӘ сауалүа жауап бердӘм. ОңушҰлар дін риза болҰп, маң&лдап: «РаббҰмҰзүа шексӘз шҚкӘр! ТолҰң ңанаүаттанарлҰң, наүҰз аңиңат жауап алдҰң. АллаҒ сӘзге "БӘз олсҰн!» дедӘ. Мен с+зӘмдӘ бҰлай тҚйӘндедӘм:

Адам сан-алуан ңайүҰ жеп ңамҰүатҰн, сан-алуан ліззат алҰп шаттанатҰн тақүажайҰп тӘрӘ бӘр мішине. ЯзӘ +те ілсӘз бола т&ра, заттҰң ірӘ рухани д&шпандарҰ к+п. ТҰм паңҰр болҰқ бас, к+зге к+рӘнетӘн-к+рӘнбейтӘн, белгӘлӘ-белгӘсӘз сансҰз ңажеттӘлӘктерӘ к+п. ЮрӘ ңоштасу мен аÇңталудҰқ соңңҰларҰн ірдайҰм жейтӘн бейшара бӘреу. МӘне, осҰндай кҚйдегӘ м&қлҰң жан, иман етӘп, ң&лшҰлҰң ңҰлҰп ілгарҰн тПадишах-Ұ ЗҚлжілал АллаҒңа мойҰнс&нҰп, імӘрӘне ң&лдҰң &рса жіне ОнҰ барлҰң д&шпандарҰнан саңтайтҰн пана, арңа сҚйер тӘренӘш ірӘ ңажеттӘлӘктерӘн ңамтамасҰз ететӘн ңамңоршҰ деп ңарүа аңа, іркӘм +зӘнӘқ ңожайҰнҰнҰқ абҰ-ройҰмен, атаң-дақңҰмен масаттанатҰнҰ сиÇңтҰ, ол да осҰлайша иманҰ арңҰлҰ Үадир, Рахим бӘр АллаҒтҰ танҰп, онҰқ ңол астҰна кӘрӘп, ңамңорлҰүҰна б+ленсе, аттҰ дҰң етӘп ңҰзмет етсе, сондай-аң +зӘне с&ңтанҰп т&рүан

— 225 —

ңорңҰнҰштҰ ажалдҰқ, +зӘн жоң ңҰлатҰн б&йрҰң емес керӘсӘнше +мӘрлӘк мӘндетӘнен босату жарлҰүҰ екенӘн &үҰнса ңаншалҰңтҰ ңуанҰп, шҚкӘр етӘп шаттанарҰн, шексӘз ед үілар болатҰнҰн, ңаншалҰңтҰ маңтанарҰн +здерӘқ ойлап к+рӘқдер!

ЮлгӘ мектеп оңушҰларҰна айтңанҰмдҰ абаңтҰда отҰрүандарүа да ңайталап бҰлай дедӘм: «ОнҰ танҰп, мойҰнс&нүан адам, зҰнданда жҮ&ран а баңҰттҰ. ОнҰ &мҰтңан адам, ісем сарайда т&рҰп жатса да сорлҰ, бейбаң!»

БаÇүҰда РаббҰсҰн танҰүан баңҰттҰ жан, дарүа асҰлар сітте залҰм бейбаңтарү белгӘй деген екен: "НегӘзӘнде к+зӘ жойҰлүалҰ т&рүан мен емес, сендерсӘқдер! БірӘқнӘқ міқгӘге жойҰлатҰндарҰқа кімӘл сенетӘндӘктен ңазӘрден-аң сендерден +шӘмдӘ алҰп т&рмҰн...

لَا اِلٰهَ اِلَّا соншаُ‌ЛЮ ИЛЮЭЮ ИЛЛАЛЛАЭ...!">деп кҚлӘмсӘрей жан тапсҰрүан екен.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمратҰлаَك۪يمُ
* * * * *
— 226 —

ЖетӘншӘ міселе

(Денизли ңаласҰнҰқ тҚрмесӘнде бӘр ж&ма ӘшӘнде жазҰлүан міселе, Çүни ж&ма кҚнӘнӘқ жемӘсӘ)

بِسْمِ олҰп тِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَمَٓا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ ٭ مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ ٭ فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كбойҰншيُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ

БӘрде Үастамону ңаласҰнда «БӘзге ЖартіухидИемӘздӘ танҰстҰрҰқҰз» деп +тӘнген мектеп оңушҰларҰна, осҰнҰқ алдҰндаүҰ «АлтҰншҰ Міселеде» піндердӘқ тӘлӘмен берӘлген дірӘстӘ «Денизли» тҚрмесӘнде менӘмен жолҰүа алатҰн кӘсӘлер оңҰп, имандарҰ кҚшейӘп аңҰретке ңҰзҰүушҰлҰң оÇнҰп: «лӘп, паңҰрет жайлҰ айтҰп берӘқӘз. Б&дан бҰлай ніпсӘ мен заманауи шайтандарүа алданҰп, м&ндай ңапасңа ңамалудан аман жҚрейӘк!» дедӘ. С+йтӘп, Денизли тҚрмесӘндегӘ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ сондай-аң, АлтҰншҰ МіселенӘ оңҰүандардҰқ с&ркенӘн йҰнша аңҰретке иманнҰқ ңорҰтҰндҰсҰн баÇндауүа тура келдӘ. Мен де Рисалей-Н&рдан алҰп ңҰсңаша бҰлай дедӘм:

Үалайша бӘз, алтҰншҰ Міселеде ЖаратушҰ ИемӘздӘ жерден, асп.

Эс&раүанда олар піндердӘқ тӘлӘмен Айдай анҰң тҚрде ЖаратңандҰ жаңсҰлап танҰстҰрдҰ. Ендеше, сол РаббҰмҰздан, сосҰн ПайүамбарҰмҰздан, Ү&ранҰмҰздан, содан соқ басңа да пайүамбарлар мен киелӘ кӘтаптардан, одан кейӘн перӘштелерден, үаламнан аҒтҰқ мжайлҰ с&райҰң.

ЮуелӘ аңҰрет жайлҰ АллаҒтан с&райҰң. Ол, +зӘнӘқ жӘберген пайүамбарларҰ арңҰлҰ жіне пірмен-аÇттарҰмен, бҚкӘл есӘмсипаттарҰмен бҰлай дейдӘ: "Иі, аңҰрет бар. СендердӘ сол жаңңа

— 227 —

алҰп барамҰн!". "ОнҰншҰ С+з" рисалесӘнде Олдату жарңҰн б&лтартпас аңиңаттармен АллаҒтҰқ кейбӘр есӘм-сипаттарҰнҰқ аңҰретпен ңатҰстҰ т&старҰн тҚсӘндӘрӘп ділелдеген болатҰн. ҮазӘр сол тҚсерӘп, меге сенӘп ңҰсңа ишаралармен жауап беремӘз.

Иі, дҚниеде +зӘне баүҰнҰп, мойҰнс&нүандарүа сҰй-сиÇпат, ал бас к+терӘп ңарсҰ шҰңңандарүа жаза бермейтӘн бӘ хабарр салтанат, билӘк болмайтҰнҰ белгӘлӘ. Олай болса, ИліҒи патшалҰң, толҰң рубубиет, мҚлтӘксӘз жаппай баүҰндҰратҰн сірміди салтанат ілбетте +зӘне иман келтӘрӘп бет б&рүанеп болен тҰүҰз байланҰсңан, мойҰнс&нҰп імӘрӘне ң&лдҰң ңҰлүан жандарүа сҰй-сиÇпатҰ немесе осҰншама абҰройҰ Қстем салтанатңа кҚпӘрлӘк ңҰлҰп, ңҰрсҰүҰ۪يمَانҰ шҰңңандарүа тӘптӘ, жоңңа шҰүарүандарүа ауҰр жаза берӘлетӘнӘ хаң. Ондай жаза мен сҰй ОнҰқ шексӘз рахҰмҰ мен жімалҰна, Ғім"иззіт">уа абҰройҰна, Ғім жалалҰна лайҰң тҚрде аланул! деп бӘздӘқ с&раүҰмҰзүа АллаҒтҰқ"Рабб-Қл Алімин" уа "С&лтан-Қд Діийан">есӘмдерӘ жауап беруде.

Эім, жер жҚзӘнде жалпҰүа ортаң рахҰм, барлҰүҰн ңамтҰп жатңан ңамңорлҰң Ғім молшҰлҰң, жомаррҰң-плар екенӘ анҰң байңаладҰ, онҰ к+збен к+рӘп те жҚрмӘз. Міселен, ірбӘр к+ктемде жемӘс аүаштарҰн жіннаттҰқ хор ңҰздарҰна &ңсатҰп жемӘс-жидектермен безендӘрӘп, ңолдарҰна Çүни б&таңтарҰна сан-алуан м ж&рт дҰ ӘлӘп жӘберӘп, бӘзге иӘлӘп: «Үане, алҰқҰздар, жеқӘздер!» дегӘзетӘн рахҰм үой. БӘзге улҰ жіндӘк арңҰлҰ шипалҰ да тіттӘ бал жегӘзетӘн Ғім ңолҰ жоң ң&рттҰқ ңолҰмен ж&п-ж&мсааттҰқ к жӘбектен киӘм кигӘзетӘн, сондай-аң, бар болүанҰ бӘр уҰс, кӘп-кӘшкене дін-т&ңҰмдардҰқ ӘшӘне мҰқдаүан тонна ризҰң, несӘбелерӘмӘздӘ - ң&ддҰ ол дінектер саңтҰң ң, МейӘ секӘлдӘ - бӘз ҚшӘн орналастҰрҰп саңтап ңоÇтҰн сол рахҰм мен ңамңорлҰң ңой! Олай болса, ілбетте, м&ншалҰңтҰ еркелетӘп, ризҰң несӘбесӘн берӘп отҰрүан рахҰм мен мейӘрӘм +зӘнӘқ сҚйкӘмдӘ де ңарҰздар, риза ірӘ +зӘне табҰнушҰ мҚмин-м&сҰлмандардҰ ңайтҰм жоң ңҰлҰп жӘбермейдӘ. НегӘзӘнде олардҰ б&дан да жарңҰн рахҰмҰна б+леу ҚшӘн дҚниелӘк т&рмҰстан, жҚктелген мӘндеттен босатҰп міқгӘ демалҰсңа шҰнҰқ Ұс - деп, бӘздӘқ сауалҰмҰзүа АллаҒтҰқ «Рахим» уа «Кірим» есӘмдерӘ жауап беруде. «Юл-джіннату хаңңун» дейдӘ.

Сондай-аң, жаратҰлҰста жалпҰ жер жҚзӘнде керемет хикметпен Әстер атңарҰҰзҰүҰндам аңҰлҰ жетпейтӘн дірежеде ідӘл жіне діл +лшеммен ң&бҰлҰстар болҰп жатңанҰн к+зӘмӘзбен к+рӘп жҚрмӘз. Міселен, адамнҰқ мҰқдаүан аүзаларҰндаүҰ керемет хикметтӘ алайҰң. СонҰқ бӘрӘ дінектей кӘп-кӘшкене есте саңтау ңабӘлетӘ. Ол жерге

— 228 —

адамдӘ. ЖікӘл +мӘрбаÇнҰ, к+рӘп-бӘлген, бастан кешӘрген оңиүаларҰ толҰүҰмен дерлӘк жазҰлҰп, бейне бӘр кӘтапхана секӘлдӘ, ертеқ махшар кҚнӘ пенденӘқ еаүаттҰтҰнда алдҰна жайҰлҰп салҰнатҰн амал діптерӘнӘқ шаүҰн ҚлгӘсӘ ретӘнде ірңашан есӘне тҚсӘру маңсатҰмен ірбӘр адамүа берӘлген. ОнҰқ мидҰқ бӘр б&рҰшҰна орналастҰрүанҰ шексӘз хикметтӘқ к+рӘнӘсӘ. Сондай-аң, бҚкӘл жаратҰлҰстҰқ аүзаларҰн діл +лшеммен Әне тірнҰна орналастҰрүан, сонау к+зге к+рӘнбейтӘн микробтан бастап мҚйӘзт&мсҰңңа дейӘн, шҰбҰннан сонау ңараң&сңа, бӘр үана гҚл ашатҰн +сӘмдӘктен бастап сонау миллиард, триллиард гҚл ашатҰн +сӘмдӘктерге шейӘн, жаппай бірӘне ҰсҰрапсҰз +лшеммен ретЕ ҮАТұпен тіртӘп, керемет жҚйе байңаладҰ. Яте с&лу тҚрде шебер жаратңан жіне ірбӘр тӘршӘлӘк иесӘнӘқ +мӘр сҚруӘ ҚшӘн ңажеттӘ шарттардҰ таразҰлап, +лшеп берген, Ғім жаңсҰ амалдарүа жаңсҰ нітижелеардҰқ жаман ңҰлҰңтарүа жаман нітижелер бергӘзген жіне Адам Ата заманҰнан берӘ залҰм ңауҰмдардҰ апат-білелер арңҰлҰ жазалауҰмен +зӘнӘқ бар екенӘн анҰң ақүартңан сірміди ідӘлдӘк ілбетте оүан еш шҚбі болмҚшӘн сжарҰңсҰз КҚннӘқ болмайтҰнҰ секӘлдӘ м&ндай ИліҒи шексӘз ідӘлдӘк, толассҰз хикмет аңҰретсӘз болмайдҰ. ЯйткенӘ, ажалҰ жетӘп +лген кезде залң шаң бейшара байү&с бӘрдей болҰп, еш айҰрмашҰлҰүҰ жоң, міқгӘ баңи солай кете беруӘне, ондай ідӘлетсӘздӘкке, ж+нсӘздӘкке, бассҰздҰңңа, хикметсӘздӘкке іссҰ бол берӘлмейдӘ деп ЖаратңаннҰқ «Хаким", "Хакем" жіне "Адл",>уа "Адил» есӘмдерӘ бӘздӘқ сауалҰмҰзүа толҰң жауап бередӘ.

БарлҰң тӘрӘ жандардҰқ ңолҰ жетпейтӘн, ілӘ келмейтӘн бҚкӘл ңажеттӘлӘктерӘ, белгӘлӘ бӘр маүҰнада д&үа болҰп табҰлатҰн табДіл собӘлеттерӘн, м&ңтаждҰңтарҰн сезӘнген кезде, ілгӘ +мӘрге ңажеттӘ заттарҰ оларүа +те мейӘрӘмдӘ, бірӘн естушӘ, аса ңамңор ң&дӘрет тарапҰнан берӘлӘп жатадҰен ңатеркӘмен жасалатҰн адами д&үанҰқ ісӘресе, ерекше т&лүалар мен пайүамбарлардҰқ д&үа-тӘлектерӘнӘқ оннан алтҰ-жетӘсӘ тақүажайҰп тҚрде, ідеттен тҰс ңабҰл боладҰ. Демек, дерттӘ жандардҰқ шаүҰмҰн тҰқдап, бейшара м&ңтаждаде ілг&үасҰн еститӘн, Сімиү-Ә Мужиб Çки бірӘн естушӘ бӘреу перденӘқ арүҰ жаүҰнда бар ірӘ Ол бірӘн к+рӘп отҰр. Ол, еқ &саң тӘрӘ жаннҰқ еқ кӘшкентай ңажеттӘлӘгӘн бӘледӘ, ң&пиÇ ңалауҰн естӘп, ңамңорлҰң жасайдҰ.х (пікҰн Әс жҚзӘнде ділелдеп, пендесӘн риза ңҰладҰ. Юлбетте, б&үан еш шҚбі болмауҰ керек. Олай болса жаратҰлүандардҰқ еқ жоүарҰ міртебелӘсӘ адамзаттҰқ, онҰқ да еқ мақҰздҰ, еқ ауңҰмҰ кеқ ірӘ жалпҰүа ортаң, ірӘ кҚллӘ үаламмен, АллаҒтҰқ барлҰерде, сипаттарҰмен

— 229 —
байланҰстҰ болүан міқгӘ баңи аңҰрет туралҰ д&үатӘлектерӘн ңамтҰүан, сондай-аң, адамзаттҰқ кҚн к+семдерӘ, жарҰң ж&лдҰздарҰ, к+шбасшҰсҰ болүан пайүамбарлардҰ ң жатҰн ертӘп, олардҰ да +з д&үасҰна:"Юмин, Юмин">дегӘзген, жіне ҚмметӘнӘқ ӘшӘндегӘ дӘндарларҰ кҚн сайҰн еқ азҰ бӘрнеше рет +зӘне салауат айту арңҰлҰ, ол кӘсӘнӘқ д&үасҰна таүҰ да"Юмин, Юмин!">дейт&үҰн, тӘптӘ, жараңҰлүанатаулҰ тҚгел онҰқ д&үасҰна ңосҰлҰп "О, РаббҰмҰз! ҮалауҰн бере г+р! ОнҰқ тӘлегӘ бӘздӘқ де тӘлегӘмӘз!" дейтӘн, осҰндай жауапсҰз ңалуҰ мҚмкӘн емеَظَمَةтармен жасалүан аңҰреттӘк баңи +мӘр мен міқгӘ баңҰт с&раүан М&хаммед алійҒиссалату уассаламнҰқ бӘр үана д&үасҰ - басңа себептердӘ есептемегеннӘқ +зӘнде - жіннаттҰқ жаратҰлуҰна жеткӘлӘктӘ себеп. ОнҰқ ң&дӘретӘне аңҰреттӘ жарату к+ктемдӘер, тӘу секӘлдӘ оп-оқай. Оүан ол тҚк те емес! - деп АллаҒтҰқ"МҚжиб"ю(Жауап берушӘ),"Сімиү"ю(ЕстушӘ),"Рахим"ю(Аса мейӘрӘмдӘ)>есӘмдерӘ бӘздӘқ с&раүҰмҰзүа жауап беруде.

Ғім жарҰң, анҰң тҚрде КҚндӘ к+рсететӘнӘ секӘлдӘ ж тҚсӘнӘнде, атап айтңанда маусҰмдардҰқ ауҰсуҰна назар аударар болсаң, жаппай +лу мен тӘрӘлу ң&бҰлҰсҰнан перденӘқ артҰнда жасҰрҰн бӘр басңарушҰ бар екенӘн бӘлемӘз. Ол, жер шарҰн сан ң&бҰлтҰп, +те тіртӘптӘ тҚрде бӘр бау-бң пен тӘптӘ бӘр аүаш секӘлдӘ жеқӘл ірӘ жҚйелӘ тҚрде басңарадҰ. АлҰп к+ктемдӘ бӘр тал гҚл тірӘздӘ оқай ірӘ +лшемдӘ, ісем жаратадҰ. Жер жҚзӘ параүҰна Қш жҚз мҰқ «хашир" мен ларҰнддӘқ» Çүни +лӘп ңайта тӘрӘлудӘқ сансҰз ҚлгӘ мҰсалдарҰн жазҰп к+рсетедӘ, ірӘ ол параңңа Қш жҚз мҰқ кӘтапңа татитҰн +сӘмдӘктер мен хайуанат тҚрлерӘн жайҰп саладҰ. Олар барлҰүҰ бӘрге сҰрт к+зге, а ілбетң&ралас болса да араласпай, шатасҰп жатса да шатаспай, +зара &ңсас бола т&ра ауҰсҰп кетпей, еш ңатесӘз, жақҰлмай, керемет ірӘ тіртӘппен маүҰналҰ жаратҰладҰ. ОлардҰ осҰлай керемет жем ңасжаратҰп отҰрүан ң&дӘретӘ кҚштӘ бӘр ңалам ИесӘ, осҰншама алҰп ӘстердӘ мол мейӘрӘм мен шексӘз хикметпен жаратуда. СонҰмен ңатар, алҰп үаламдҰ баспана секӘлдӘ адамзат жіне ҰндҰрҰп, безендӘрӘп, жайлҰ т+сек ңҰлҰп, адам баласҰн жер жҚзӘнӘқ халифасҰ таүайҰндап жіне оүан аспан мен жер, таудҰқ +зӘ к+теруге ңорҰңңан &лҰ аманаттҰ жҚктеп, басңа тӘрӘ жандарүа к+шбасшараласебесӘне к+терӘп, абҰройҰн Қстем ңҰлүан. Сондай-аң, Субхани ҚндеуӘне, ңасиеттӘ с+зӘне тҰқдарман ету арңҰлҰ жоүарҰ маңамүа шҰүарҰп, аспани жарлҰң-пірмендердӘқ барлҰүҰнда оүан міқгӘ баңҰттҰ, баңи +мӘрдӘ наңтҰлап уіде берген. Олай болсорнҰ-осӘз, мӘндеттӘ тҚрде +зӘнӘқ шексӘз ң&дӘретӘ толҰң жететӘн баңҰт

— 230 —

ілемӘн осҰ бӘр абҰройлҰ да жоүарҰ міртебелӘ пенделерӘне арнап сҰйүа тартатҰн боладҰ. АңҰреттӘқ ңаңпасҰ айңара ашҰлҰп хашр, ңиÇмет ңайҰм боладҰ! - деп бӘзгералас-й", "Мумит", уа "Хай" уа "ҮайŞм" уа "Үадир" уа "Алим">есӘмдерӘ ЖаратушҰдан с&раүан сауалҰмҰзүа жауап бередӘ.

Иі, ірбӘр к+ктемде аүаштар мен +сӘмдӘктердӘқ тамҰрларҰн айнҰтпай ңа БӘздӘҰнда тӘрӘлтӘп жіне хайуанат пен +сӘмдӘктер ілемӘн болса хаширдӘқ Қш жҚз мҰқ тҚрӘне мҰсал ретӘнде жарататҰн ң&дӘрет, М&хаммед пен М&са пайүамбарлардҰқю(Ұ. ЕгессалатҚ уіссалам)>ірңайсҰсҰнҰқ ҚмметӘнӘқ сҚрӘп кеткен мҰқ жҰлдҰң замандҰ ойша бетпе-бет ікелӘп ңараса хашир мен ніширдӘқ Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлудӘқ мҰқ мҰсалҰна, мҰқ ділелӘне екӘ мҰқ к+ктем {(СӘлтеме): ЯтӘп кеткен ірбӘр к+а негӘерзӘмӘ жетӘп +лӘп ңалүан, ңиÇмет ңайҰм секӘлдӘ ал одан кейӘнгӘ к+ктем болса онҰқ хашрӘ Çүни ңайта тӘрӘлген тҚрӘ секӘлдӘ.} арңҰлҰ куі боламҰз.

Жаббар адамзаттҰқ еқ мішҒҚр ӘрӘ т&лүаларҰ жҚз жиҰрма т+рт мҰқ пайүамбар бӘр ауҰздан аңҰреттегӘ міқгӘ баңҰттҰ, баңи +мӘрдӘ АллаҒ ТаүаланҰқ мҰқдаүан уіделерӘне сҚйене отҰрҰп хабарлап, онҰ м&үжизал тҰс.

растап, бекӘткен. Сондай-аң, сансҰз іулиелер +здерӘнӘқ кішиф уа кіраметтерӘмен діл сол аңиңаттҰқ рас екенӘн ңуаттаүан. Юлбетте, аңҰреттӘқ бар екенӘ аңиңат, Айдай анҰң міселе, оүан шҚбіланүа т&р. нҰқ есӘ д&рҰс емес!

Рас, бӘр үҰлҰмда Çки бӘр +нер саласҰнда бӘлӘктӘ екӘ маманнҰқ сол пін мен +нерге ңатҰстҰ ҚкӘмӘне ңарсҰ ол саламен ңатҰсндер імҰқ адамнҰқ - тӘптӘ олар +з саласҰнҰқ үалҰмҰ, бӘлӘктӘ маманҰ болса да - пӘкӘрлерӘнӘқ ңуатҰ жоң, есепке алҰнбайдҰ. Сондай-аң, бӘр нірсенӘ жоңКҚндейару, сенбеу немесе ділелдеу міселесӘнде де МҰсалҰ, Рамазан айҰнда шік кҚнӘ АйдҰқ туүанҰн к+рген екӘ адам немесе"сҚт консервасҰна &ңсайтҰн ананаَاطِرِӘн бау-баңша дҚниеде бар!">деген екӘ ділелдеушӘ адам, онҰ жоңңа шҰүарушҰ мҰқ адамнан Қстем келӘп жеқӘп шҰүадҰ. ЯйткенӘ, ділелдеушӘ бӘр тҚйӘен парастҰ немесе +сетӘн жерӘн к+рсетсе оп-оқай жеқӘп шҰүадҰ. Ал, онҰ жоңңа шҰүарҰп, сенбейтӘн адам бҚкӘл дҚниенӘ аралап, зерттеп ешбӘр жерде жоң екенӘн к+рсеткеннен кейӘн үана с+зӘн ділелдеген боладҰ. Сол с кейбӘж&маң туралҰ, баңҰт ілемӘ жайлҰ хабар берӘп, ділелдеушӘ адам тек белгӘ-нҰшандарҰн Çки бӘр үана к+рӘнӘсӘн, бӘр үана сіулесӘн к+рсетсе жетӘп жатҰр. дейдӘннатңа сенбеушӘлер бҚкӘл үаламдҰ жіне ежелден болашаңңа дейӘнгӘ замандҰ тҚгел ңамтҰп,
— 231 —

к+рсеткенде үана +зӘнӘкӘнӘқ д&рҰс екенӘн ділелдеген боладҰ. Б&л +те мақҰздҰ сҰр. Сонірсе Ү "жеке, арнайҰ бӘр жермен ңатҰстҰ емес жіне имани аңиңаттар секӘлдӘ жалпҰ ілемге ңатҰстҰ міселенӘ жоңңа шҰүару, сенбеушӘлӘкю(негӘзӘнде ңисҰнсҰз, мҚлдем мҚмкӘн емес дерӘмӘ шартҰмен)>ділелденбейдӘ!", деп зерттеушӘ ү&ламалар бӘр ауҰздан маң&лдап, онҰ бӘр ңаүида ретӘнде ңабҰлдаүан.

СонҰмен, м&ндай наңтҰ аңиңатңа байланҰстҰ мҰқдаүан аа, сан философтардҰқ дӘнге ңайшҰ пӘкӘрлерӘ имани міселеге келгенде бӘр үана пайүамбардҰқ хабарҰ жайлҰ ешбӘр кҚмін, тӘптӘ уісуісі туүҰзбауҰ керек едӘ. ЯкӘнӘшке орай жҚз жиҰрма т+рт мҰқ ділелдеушӘ +з саласҰнда маман, адал хабаршҰ абдҰңтансҰз ділелдеушӘ, зерттеушӘ бола т&ра жіне жаппай барлҰүҰ бӘр ауҰздан иман шарттарҰн ділелдеп жатңанда аңҰлҰ к+зӘнде, жҚрегӘ ңара, рухарӘп лен ж&рдай, к+қӘлӘ соңҰр бӘрнеше философтҰқ жоңңа шҰүарҰп сенбегенӘне бола иман т&рүҰсҰнда шҚбілану неткен аңҰмаңтҰң, есалақдҰң екенӘн ойла!

Ғім, анҰң тҚрде +з бойҰмҰзда, Ғім айналамҰзда жалпҰүа ортаң раңҰм, барлҰүҰн ңамтҰүан хикқ барлм ірдайҰмүҰ "инает" (жірдем) бар екенӘ к+зге к+рӘнетӘндей дірежеде анҰң. Сондай-аң, орасан зор ИліҒи рубубиеттӘқ салтанатҰн, жоүарҰ дірежеде м&ңиÇт ідӘлдӘк пен абҰройҰ Қстем ӘстердӘқ сӘн тісіулелерӘн байңап отҰрмҰз. БӘр аүаштҰқ жемӘстерӘ, гҚл шешектерӘ ңанша болса сонша сол аүаштҰ к+п хикметтерге б+леген шексӘз хикмет жіне ірбӘр адамдҰ онҰқ ңанша аүза-мҚшелерӘ, сезӘм-ңабӘлеттерӘ болса сонша жарҰлҰ т&рүҰүметке б+леген раңҰм жіне Н&х, Худ, Салих (алійҒиссалам) пайүамбарлардҰқ ңауҰмдарҰн Ад, Сімуд, жіне ПерүауҰн сҰңҰлдҰ ңасарҰсңан халҰңтҰ жермен жексен ң сезӘжіне +те &саң жіндӘктӘқ аңҰсҰн жегӘзбей, ңамңорлҰңңа алүан абҰройҰ Қстем, жірдемге ірңашан дайҰн ідӘлет, ілбетте аңҰреттӘ жаратпаң. СонҰмен ңатар

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَр к+ктَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ

аÇтҰ ңҰсңа да н&сңа тҚрде бҰлай дейдӘ:

Міселен, екӘ казармада т&рҰп жатңан тӘлалүҰш жауҰнгерлер бӘр ңолбасшҰнҰқ б&йрҰүҰмен ңаруларҰн асҰнҰп, сап тҚзеп ңҰзметке дайҰн т&ра ңаладҰ. ДмдӘ, к сиÇңтҰ, екӘ казарма Әспеттес жіне б&йрҰңтҰ орҰндауүа келгенде олардан асҰп тҚсетӘн аспан мен жер шарҰ, Юзіли С&лтан АллаҒтҰқ мойҰнс&нүҰш жауҰнгерлерӘне екӘ казарма тірӘздӘ.

— 232 —

Үашан рӘ дімл перӘштенӘқ с&рҰ ҚрленӘп ілгӘ казармаларда +лӘ кҚйде жатңандар шаңҰрҰлса, дереу дене дейтӘн киӘмдерӘн кие сала сапңа т&ра ңалатҰнҰн ділелдейтӘн ірбӘр к+ктемде, жер шарҰ казармасҰндаӘр-екендар Раүд (найзаүай) перӘштесӘнӘқ с&рҰмен діл ңиÇметтегӘ жаүдайдҰ еске тҚсӘруӘ арңҰлҰ шексӘз &лҰңтҰүҰ байңалатҰн РубубиеттӘқ салтанатҰ Çүни АллаҒтҰқ билӘк пен толҰң басңармасҰ, ілбетте, оү безге жоң, кҚмінсӘз ірӘ ОнҰншҰ С+зде ділелденгенӘндей, ілгӘ аталмҰш раңҰм мен хикмет, инает (жірдем), ідӘлет, Сірмеди салтанат аңҰрет ілемӘнӘқ жаратҰлуҰн, хашир мен рбӘр тболҰп, махшар алақҰнҰқ ашҰлуҰн керек етедӘ. Егер аңҰрет болмайтҰн болса, ілгӘ шексӘз ісем раңҰм жаүҰмсҰз мейӘрӘмсӘздӘкке жіне ілгӘ кімӘл мол хикмет +те н&ңсан ібестӘкке, пайдасҰз ҰсҰрапңа ауҰсҰп жіне ілгӘ шҰрҰн, тіттӘ инае к+қӘлащҰ ңиÇнатңа айналҰп жіне ілгӘ ділмеділ +лшемдӘ де м&ңиÇт ідӘлдӘк с&мдҰң з&лҰмдҰңңа жол берӘп жіне манаүҰ &лҰң та абҰройҰ Қстем Сірмеди салтанат ң&лдҰрап, кҚйреп тоз-тозҰ шҰүҰп, рубубиетӘне шек келӘп, н&ңсандҰңңа тҚседӘ деген с+з. Б кемелне істе мҚмкӘн емес жаүдай, оүан ешбӘр аңҰл сенбейдӘ, мҚлдем болмайдҰ, аңҰлүа сҰйҰмсҰз, тҰм ңисҰнсҰз, жалүан. СебебӘ, нізӘк, ерке, аÇулҰ аңҰл мен жҚрек секӘлдӘ ңҰмбат сезӘмдердӘ жіне міқгӘ баңҰтаттҰ дҰреттегӘ баңилҰңңа деген армандҰ бере т&ра онҰ міқгӘге жоң ңҰлу, барҰп т&рүан ңатҰгездӘк. АдамнҰқ тек миҰнҰқ +зӘн жҚздеген хикметтерге &йҰтңҰ, мол пайдаүа жарайтҰн ң&рал ңҰла т&ра адамдҰ ңайта тӘрӘлӘтпей бҚкӘл сезӘм мҚшани кҚ, мҰқдаүан пайда беретӘн ңабӘлеттерӘн +лӘмнен кейӘн жоң ңҰлу, барлҰүҰн пайдасҰз, нітижесӘз, хикметсӘз, ҰсҰрап ету ірине мҚлдем ібестӘк. Сондай-аң, мҰқдаүан уідесӘн, берген с+зӘн орҰндамай -атңан фируллаҒ - +зӘнӘқ ілсӘздӘгӘ мен надандҰүҰн к+рсетуӘ ілгӘндей &лҰң салтанатңа, кімӘл рубубиетке кераүар, м&нҰ аңҰлҰ бар іркӘм тҚсӘнуге тиӘс. ЕнередӘ.ан инает (жірдем) пен ідӘлеттӘ ңойҰп салҰстҰр!

МӘне, ЖаратушҰмҰздан с&раүан аңҰрет жайлҰ сауалҰмҰзүа"Рахман", "Адил", "Кірим", "Хаким">есӘмдерӘ аталмҰш аңиңатпе٧نڭауап берӘп Айдан анҰң тҚрде аңҰреттӘ ділهُ الْӘ. Жан-жаңтҰ ңамтҰп жатңан, ң&дӘретӘ кҚштӘ "хафизиет" Çүни барлҰң нірсе м&ңиÇт саңтау ӘсӘ ңҰзу жҚрӘп жатңанҰн к+зӘмӘзбен к+рӘп отҰрмҰз. БарлҰң тӘрӘ жтіүауҰӘс ірекетӘн, ірбӘр оңиүанҰ к+птеген к+рӘнӘстердӘ, суреттердӘ, атңарүан мӘндеттерӘнӘқ діптерлерӘн, ИліҒи есӘмдерге хал тӘлӘмен ңалай тісбих ңҰлүанҰ туралҰ амал параңтарҰн мҰсали таспаларда, дін-т&ңҰмдарда жіне Ліух-Ұ МахфуздҰқ Қлгаң, ҚлтӘндегӘ"ңува-и
— 233 —
хафҰзаларҰнда">жадҰда ісӘресе, адамзаттҰқ миҰндаүҰ к+лемӘ зор бӘраң, +зӘ кӘп-кӘшкене есӘнде жіне басңа да заттҰң, маүҰнауи таспаларда жазҰп, жастаүанҰ, м&ңиÇт тӘркеп саңтап ңоÇдҰ. СосҰн, уаңҰтҰ келгенде ілгӘ маүҰнауи жазулардҰ тҚгелдей заттҰң т&рүҰүа айналдҰрҰп к+зӘмӘзге к+рсетӘп, осҰлайша миллиондаүан мҰсалдар мен ділелдер к+рсетедӘ. ЖойңҰн тҚрде وَ اِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْейҒиссдаүҰ үажайҰп хашир аңиңатҰн ірбӘр к+ктем Çүни ң&дӘреттӘқ бӘр тал гҚлӘ тірӘздес ірбӘр к+ктем, +зӘндегӘ алҰп бӘр үана гҚл арңҰлҰ миллиардтаүан тӘлдерде ілемге жар саладҰ. Юу баста адамзат, барлҰң зат, бҚкӘл тереқ ар уаңҰтша жоң болҰп кету, ң&рҰп, Әз тҚссӘз жоүалу ҚшӘн жаратҰлмаүанҰн, олар баңилҰңңа, міқгӘлӘкке ие болу ҚшӘн тазарҰп, мақҰздҰ да соқсҰз мӘндет атңаруүа ңِ وَ اтерӘн пайдалану ҚшӘн жаратҰлүандарҰн ңуаттҰ тҚрде ділелдейдӘ.
Иі, ірбӘр к+ктемде мҰнадай к+рӘнӘске куі боламҰз: ҮиÇмет ңайҰмүа &ңсайтҰн кҚз мезгӘлӘ болүанда опат болүан +сӘмдӘк атаулҰ, махшарерӘн ИсекӘлдӘ к+ктемде ірбӘр аүаш, ірбӘр тамҰр, ірбӘр дін, барлҰң т&ңҰм وَ اِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ аÇтҰн +з тӘлӘмен оңҰп бӘр маүҰнасҰн, бӘр үана т&сҰн +ткен жҰлдарда мҰсалдарҰн к+рсету арңҰлҰ тіпсӘрлеп манаүҰ &лҰң та жойңҰн "хафизисонша иңатҰна куілӘк етедӘ. Олар:
هُوَ الْاَوَّلُ وَالْاٰخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُю(хуіл Юууілу, уіл-Ахиру, уіз-Захиру, уіл-Батину)>аÇтҰндаүҰ маүҰнасҰ тереқ, &лҰ т+рде азүат барлҰң жерде кездесетӘнӘн к+рсетӘп "хафизиеттӘ" ауңҰмдҰ тҚрде ділелдеп, хаширдӘ к+ктем секӘлдӘ оқай ірӘ анҰң екенӘн бӘзге дірӘс бередӘ.

Рас, осҰ к+ркем т+рт есӘмнӘқ сіуле, шуаңтарҰ еқ &саң, шектеулӘ емеседен бастап ауңҰмдҰ, шексӘз нірселерге дейӘн жайҰлҰп жатҰр.

Міселен, мҰна аүаштҰқ бастауҰ болҰп табҰлатҰн дінӘ АллаҒтҰқ اَلْاَوَّلُю(Юл-Юууіл)>есӘмӘне б+ленгендӘктен ол аүаштҰқ кереаттарҰүдарламасҰн, жаратҰлҰсҰна ңажеттӘ керек жараңтарҰн, тӘршӘлӘк шарттарҰн, толҰң ңамтитҰн мазм&нҰ жазҰлүан ң&тҰ болҰп табҰладҰ. Ол ХафизиеттӘқ ңаншалҰңтҰ &лҰң аңиңат екенӘне ділел.
وَالْاٰخِرُю(Уіл-Ахир)>есӘмӘнӘн шаүҰлҰстҰрамет адҰқ жемӘсӘ болса, дінектерӘ арңҰлҰ ол аүаштҰқ атңарүан мӘндеттерӘнӘқ мазм&нҰн, жасаүан амалдарҰнҰқ тӘзӘмӘн жіне б&дан кейӘнгӘ екӘншӘ тӘршӘлӘгӘнӘқ ереже-зақдарҰн ңамтҰп т&рүандӘмдӘ дол да "хафизиетке" анҰң тҚрде куілӘк етедӘ.
— 234 —
وَالظَّاهِرُю(Уіз-Захир)>есӘмӘне б+ленген манаүҰ аүаштҰқ заттҰң бейне пӘшӘнӘ болса, үажайҰп ҚйлесӘмдӘ де шебер, +те керемет ідемӘ киӘҰүан нанүан. стӘ сан-алуан наңҰш, оŞ-+рнекпен безендӘрӘлген, бейне бӘр жетпӘс тҚрлӘ хури к+йлегӘн киӘп алүандай. Ол да Ғім хафизиеттӘ сонҰмсекӘлдар шексӘз ң&дӘреттӘ, мол хикметтӘ жіне ісем мейӘрӘм шапаүаттҰ к+зге &рҰп т&рҰп к+рсетедӘ.
وَالْبَاطِنُю(Уіл-Батин)>есӘмӘне айналҰң ететӘн, аүаштҰқ ӘшӘндегӘ механизмӘ болса үажайҰп +ндӘрӘс, керемет кісӘпорҰн, кҚрдетӘнде иÇлҰң зертхана, бҚкӘл б&таң пен жемӘсӘн, жапҰраүҰна дейӘн ңорексӘз ңалдҰрмайтҰн +лшемдӘ ризҰң толҰ ңазан тірӘздӘ. Ол тек хафизиеттӘ үана емес, сонҰмен ңатар асңан ң&дӘреттӘ, орас ділел ідӘлдӘктӘ, мол мейӘрӘмдӘ, шексӘз хикметтӘ анҰң к+рсетедӘ.
Діл сол секӘлдӘ жер шарҰ да жҰлдҰң маусҰмдар жаүҰмен бӘр аүаш тірӘздӘ. Ол, АллаҒтҰқ اَلْاَوَّلُю(Юл-Юууіл)>есӘмӘнӘ тастаретӘмен кҚз мезгӘлӘнде, саңтау ҚшӘн аманат ңҰлҰп тапсҰрҰлүан барлҰң т&ңҰмдар мен дінектер жаүҰмен, одан шҰңңан +сӘмдӘктермен жасҰл-желеккаүҰ баүан к+ктем дейтӘн ң&лпҰрүан к+йлек киген кезде жер жҚзӘ миллиардтаүан тал-б&таң, жемӘс, гҚл-шешек атңан зіулӘм аүашңа &ңсап кетедӘ. БҚкӘл дін-т&ңҰмдар аүаштҚрлӘ ратҰлҰсҰна ңатҰстҰ ИліҒи імӘрлердӘқ жинаүҰ, таүдҰрдҰқ ереже-зақдарҰнҰқ тӘзӘмӘ жіне +ткен жаз мезгӘлӘнӘқ атңарүан мӘндеттерӘ жазулҰ шаүҰн амал діптерӘ, жасаүан ңҰзметтерӘнӘқ кӘтапшасҰ тірӘздӘ. МӘне, б&л ң&бттарҰннҰң тҚрде бӘр Хафиз-Ә ЗҚлжілал-Ә уіл Икрам АллаҒ +зӘнӘқ шексӘз ң&дӘретӘмен, +те ідӘлдӘгӘмен, мол хикметӘмен, кеқ рахҰмҰмен ж&мҰс жасап жатңанҰн к+рсетедӘ.

ЕндӘ, жҰл мезгӘлдерӘ жаү-б+лекүаш тірӘздӘ жер шарҰнҰқ аңҰрүҰ мезгӘлӘн алар болсаң, екӘншӘ кҚзде ілгӘ аүаштҰқ атңарүан барлҰң мӘндеттерӘн жіне ИліҒи есӘм-сипаттарүа айна болҰп жасаүан тісбихтерӘн жіне кеӘрӘм, +ктем хаширӘнде ңайта тӘрӘлетӘндердӘқ амал параңтарҰн кӘп-кӘшкене ң&тҰшалардҰқ ӘшӘне жинаңтап Хафиз-Ә

ЗҚлжілалдҰқ хикмет ңолҰна тапсҰрадҰ. С+йтӘп, هُوَ الْاٰخِرُю(Эуіл-АхирниеденмӘн сансҰз тӘлде ілемге жар саладҰ.

Ал, ол аүаштҰқ сҰртңҰ бейнесӘ болса, хаширдӘқ Қш жҚз мҰқ мҰсалдарҰ мен белгӘ-нҰшандарҰн к+рсететӘн Қш жҚз мҰқ тҚрлӘ гҚлдер ашҰп шексӘз рахманиетю(мол мейӘрӘм),>різзаңҰқ аңҰолҰң ңамтамасҰз ету),>рахимиетю(раңҰмшҰлҰң)>жіне кіримиетю(шексӘз

— 235 —
жомарттҰң)>дейтӘн дастархандардҰ жайҰп жан-жануарларүа сҰй-сиÇп бейшау арңҰлҰ АллаҒ таүаланҰқ هُوَ الظَّاهِرُю(Эуіз-Захиру)>есӘмӘн +зӘнӘқ ңанша жемӘстерӘ, гҚл-шешектерӘ, таүамдарҰ болса сонша тӘлмен зӘкӘр етӘп, маңтап-мадаңтайдҰ. АйдушӘ жің тҚрде وَ اِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ аңиңатҰн к+рсетедӘ.
Б&л зіулӘм аүаштҰқ ӘшкӘ жаүҰ болса, сансҰз керемет механизмдер мен тап-т&йнаңтай зауҰт-фабрикалардҰ м&ңҚстемдӘ жҚйелӘ тҚрде ж&мҰс ӘстетӘп т&рүан кісӘпорҰнүа, ңайнап жатңан бӘр ңазанүа &ңсайдҰ. Үазан болүанда ңандай, бӘр грамнан мҰқ батпан таүамдардҰ пӘсӘредӘ деүа асҰңтаж жандарүа ҚлестӘредӘ. Діл +лшеммен, м&ңиÇт жҚйелӘ ж&мҰс ӘстейтӘнӘ сондай азүантай кездейсоңтҰңңа істе жол бермейдӘ. АллаҒтҰқ هُوَ الْبَاطِنُ есӘмӘн жер шарҰнҰқ ӘшкӘ жаүҰмен жҚз мҰқ тӘлмен т وَ نَңҰлатҰн кейбӘр перӘштелер секӘлдӘ жҚз мҰқ тҚрде жариÇ етӘп ділелдейдӘ.

Эім, жер +зӘнӘқ жҰлдҰң мезгӘлдерӘ жаүҰмен бӘр аүаш секӘлдӘ жіне ілгӘ т+рт есӘмнӘқ саÇсҰндаңап, нзиеттӘ">к+рсетӘп сол арңҰлҰ хаширүа есӘк ашңанҰ секӘлдӘ діл сол діуӘр мен дҚние тӘршӘлӘгӘ т&рүҰсҰнан алүанда таүҰ да жемӘстерӘ аңҰреттӘк базарүа ерге тӘлетӘн м&ңиÇт, реттӘ аүашңа &ңсайдҰ. ЮлгӘ т+рт есӘмге б+ленӘп жалт-ж&лт еткен айнадай жіне аңҰретке апарар дақүҰл жол ашадҰ. Ол жолдҰқ ке бӘрӘн ңамти алмаймҰз ірӘ суреттеуге аңҰлҰмҰз жетпейдӘ. Тек, бҰлай деумен шектелемӘз;

МҰсалҰ, бӘр саүаттҰқ сек+нттӘ, мин+нттӘ, саүаттҰ, кҚндӘ санайтҰн тӘлдерӘ +зара &ңсас ірӘ бӘр-бӘрӘн ділелдейдӘ. Сек+нт тӘлӘнӘқ ңомӘздӘ Ұн к+рген адам басңа тӘлдерӘнӘқ жҚрӘп т&рүанҰна сенуге міжбҚр боладҰ. Діл сол сиÇңтҰ, аспан мен жердӘқ ЖаратушҰсҰ Халиң-Ұ ЗҚлжілалдҰқ алҰп саүатҰ тідей жа мҰна дҚниенӘқ сек+нттарҰн санайтҰн тіулӘктер, мин+ттарҰн санайтҰн жҰлдар, саүаттарҰн к+рсетететӘн үасҰрлар жіне кҚндерӘн санайтҰн діуӘрлер +зара &ңсайдҰ, бӘрӘн-бӘрӘ ділелдейдӘ. еудӘ тҚгӘнгӘ тҚннӘқ тақҰ жіне осҰ ңҰстҰқ к+ктемӘ болатҰнҰна анҰң болүанҰндай піни дҚниенӘқ де ңарақүҰ ңҰсҰнҰқ міқгӘ баңи к+ктемӘ мен жазҰ келетӘнӘнен, міқгӘ баңҰт тақҰ ататҰнҰнан сансҰз белгӘ-нҰшандҰрсҰң хабар бередӘ - деп АллаҒтҰқ "Хафиз" есӘмӘ мен هُوَ الْاَوَّلُ وَالْاٰخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ есӘмдерӘ бӘздӘқ ЖаратушҰмҰздан с&раүан хашир міселеатталаоүарҰда аталүан аңиңатпен наңтҰ жауап бередӘ.
— 236 —
К+зӘмӘзбен к+рӘп, аңҰлҰмҰзбен мҰнанҰ тҚсӘнемӘз: Адам баласҰ мҰна үалам аүашҰнҰқ еқ соқүҰ, +те мазм&ндҰ жн, кемжіне М&хаммедтӘқю(алійҒиссалату уіссалам)>аңиңатҰ жаүҰмен адамзат, үаламнҰқ асҰл дінегӘ. Һалам бейне бӘр алҰп Ү&ран десек адамзат онҰқ"аÇт-ул КҚбрасҰ">немесе исَةٍ مُзамдҰ ңамтитҰн"аÇт-ул КҚрсисӘ",>үалам сарайҰнҰқ сҰйлҰ ңонаүҰ ірӘ сол сарайдҰқ басңа т&рүҰндарҰн басңаруүа лайҰң ң&зҰрлҰ ңҰзметкерӘ жіне үалам шаҒарҰттар ор шарҰ ауданҰнҰқ бау-баңшасҰнда, егӘн алңабҰнда кӘрӘс-шҰүҰсҰна жауаптҰ, +нӘмӘн ңадаүалаушҰ, сондай-аң, жҚздеген пін мен мҰқдаүан +нер ҚйретӘлген, жҚрген жерӘ айңай-шу, жн!
баңҰлаушҰ ңҰзметкерӘ. Һалам елӘнӘқ жер шарҰ +қӘрӘнде Юзіл мен Юбід ПатшасҰ АллаҒтҰқ жӘтӘ баңҰлауҰндаүҰ тексерушӘ дейтӘн лауазҰмдҰ жоүарҰ міртебелӘ жердӘқ халифасҰ, аз-к+п бҚкӘл амалҰнан с&раңңа тартҰлатҰн биле شَىْءне аспан мен жер, таудҰқ +зӘ арңалауүа тартҰнүан &лҰ аманаттҰ мойнҰна алүан, алдҰнда екӘ үажайҰп жол жатңан, бӘреуӘмен жҚрсе тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ еқ сорлҰсетӘ екекӘншӘсӘмен кетсе еқ баңҰттҰсҰ болатҰн жіне маүҰнасҰ тереқ ң&лшҰлҰңңа мӘндеттӘ"абд-Ұ кҚлли",>Ғім үалам ИесӘнӘқ исм-Ә АүзамҰна Çүни еқаңҰл бсӘмӘне б+ленген жіне ОнҰқ бҚкӘл есӘмдерӘн ңамти алатҰн мазм&ндҰ айна, СубханнҰқ с+зӘ мен ҚндеуӘн &үатҰн ерекше т&лүа жіне жандҰлардҰқ еқ м&ңтажҰ, +те паңҰр ірӘ ілсӘз бола т&ра шексӘз арман, тӘлектерӘ бар,бӘрде ен бӘрге сансҰз д&шпандарҰ мен ҚнемӘ тиӘсӘп, аÇңтан шалатҰн жауларҰ к+п бейшара пенде, +те ңабӘлеттӘ, с+йте т&ра +мӘрдӘқ ліззатҰна келгенде еқ м&қлат-Ұ ЗіззаттарҰ +кӘнӘшке айналатҰн сорлҰ, ірӘ міқӘлӘкке ң&штар ірӘ оүан аса м&ңтаж ірӘ наүҰз лайҰң, баңилҰңтҰ, соқсҰз баңҰттҰ жанжаңтҰ шексӘз д&үаларҰмен с&райтҰн, жалҰнҰп жалбарҰнатҰн, тӘптӘ оүан бҚкӘл дҚние ңҰзҰүҰ берӘлсе онҰӘздӘкт міқгӘлӘкке деген арманҰна жетпейтӘн жіне +зӘне жаңсҰлҰң жасап жарҰлңаүан ИесӘн табҰнатҰндай ңаттҰ жаңсҰ к+ретӘн, сҚйкӘмдӘ де сҚйӘктӘ +те тақүажайҰп Сімедани Ү&дӘреттӘқ м&үжизасҰ, керемет жаратҰлҰс иесӘ жіне сезӘмдерӘ үалл онҰқ&тҰп ңоÇтҰндай жойңҰн, с&лулҰңңа ң&штар, міқгӘлӘк ҚшӘн жаратҰлүанҰна бҚкӘл сезӘм-мҚшелерӘ куілӘк ететӘн...

МӘне, осҰлай жиҰрмаүа жуҰң кҚлли аңиңаттаран, желаҒ таүаланҰқ "Хаң" есӘмӘне тіуелдӘ жіне еқ &саң тӘршӘлӘк иесӘнӘқ еқ ңарапайҰм ңажеттӘлӘгӘн к+рӘп-бӘлетӘн, не с&райтҰнҰн естӘп, Әс жҚзӘнде жауап берӘүҰ пенүан Хафиз-Ұ ЗҚлжілал АллаҒтҰқ "Хафиз"ю(саңтаушҰ)

— 237 —

есӘмӘмен ірдайҰм Әстеген амалдарҰ ілгӘ есӘмнӘқ абҰройлҰ жазушҰларҰ перӘштелер тарапҰнан жазҰлҰп отҰрүан жіне бірӘнен де бҒім анол есӘмнӘқ назарҰн +зӘне аударүан мҰна адамзат; ілбетте, оүан шҚбі жоң с+зсӘз осҰ аталүан жиҰрма аңиңаттҰқ талабҰна сай адамзат ҚшӘн бӘр хашр мен нішр, бӘр ңиÇмет ңайҰм болмаң. Хаң есӘмаптҰ аалабҰ бойҰнша адам баласҰ атңарүан ңҰзметӘнӘқ сҰйаңҰсҰн, жӘберген кемшӘлӘктерӘнӘқ жазасҰн тартатҰн боладҰ. Хафиз есӘмӘнӘқ кҚшӘмен тӘркеуге алҰнүан Қлкен-кӘшӘ ірбӘр амалҰнан есеп берӘп, с&раңңа тартҰлмаң. Баңи ілемде міқгӘ баңҰт саÇеди (сшҰлҰп, сонҰмен ңатар соқсҰз азаптайтҰн зҰнданнҰқ ңаңпаларҰ да ашҰлмаң. МҰна дҚниеде к+птеген жаратҰлҰсңа жетекшӘлӘк еткен, ӘстерӘне аралтен, зейде шҰрңҰн б&зүан ілгӘ к+шбасшҰ адам ілбетте топҰраңтҰқ астҰна кӘрӘп алҰп Әстеген ӘстерӘне жауап бермей, ңайта тӘрӘлмей мҚлде, тҰүҰлҰп жатҰп алмайдҰ.

Юйтпесе, шҰбҰннҰқ ҰзҰқҰн естӘп, онҰқ тӘршӘлӘгӘне ңажеттӘабӘлет жаүдайдҰ жасап ал, найзаүайдай кҚркӘреген баңи +мӘрге ңатҰстҰ д&үанҰ естӘмеуӘ, теқдессӘз адамдҰң ң&ңҰңтҰ таптап, жоүарҰда аталүан жиҰрма аңиңаттҰ ірӘ жер мен к+ктӘ шулатңан д&үа-тӘлектердӘ еаүашҰн жіне аталүан шексӘз ң&ңҰңтардҰ аÇң астҰ ету, б&л ірине шҰбҰннҰқ ңанатҰндай ҰсҰрапңа жол бермейтӘн хикметке ңайшҰ. Сондай-аң, ілгӘндей аңиңаттарүа негӘзделген адами ңабӘлеттердӘ жіне міқгӘлӘкке негӘзделген Әс-амалдар мен арман-маңсаى فَلَ, ңабӘлет пен +тӘнӘш-тӘлектердӘ жіне м&нҰ ңуаттайтҰн аңиңаттардҰ тҚгелдей ҰсҰрап ңҰлҰп бекерге шҰүару, б&л деген ідӘлетсӘздӘк, ж+нсӘздӘк, аңҰлүа сҰймайтҰн знҰндайң. Ондай з&лҰмдҰңңа АллаҒтҰқ"ХАҮ", "ХАФИЗ", "ХАКИМ", "ЖЮМИЛ", "РАХИМ">есӘмдерӘне куілӘк ететӘн жаратҰлҰс жаппай ңарсҰ шҰүадҰ. Б&лай болуҰ, жҚз мірте мҚмкӘн емес, мҰқ есе жалүан.

СонҰмен, бӘздӘқ ЖаратушӘ, шаүн хаширге ңатҰстҰ с&раүан сауалҰмҰзүа ОнҰқ «Хаң", "Хафиз", "Хаким", "Жамил", "Рахим» есӘмдерӘ жауап берӘп бҰлай дейдӘ: БӘздӘқ хаң ірӘ аңиңат болүанҰмҰздай жіне бӘзге куілӘк ететӘн жаратҰлҰстҰқ аңиңат болүанҰндай хашир де хаң, ол с+зсӘз Ұ ӘрӘ !"

Иі, ілӘ де жаза беруге болатҰндай едӘ, бӘраң міселе КҚндей анҰң болүан соқ осҰмен аÇңтадҰң.

МӘне, жоүарҰда келтӘрӘлген мҰсалдарүа жіне «Ғім» деп басталүан му.) саерге ңарап отҰрҰп, АллаҒ таүаланҰқ жҚз тӘптӘ, мҰқ есӘмдерӘнӘқ ілемге ңарайтҰн ірңайсҰсҰ болмҰстҰ +зӘне айна ңҰлҰп

— 238 —

шаүҰлҰстҰратҰнҰна куі боламҰз. ОнҰқ шаүҰлҰс сіулелерӘ сол есӘмдердӘқ иесӘн анҰң тҚрде к+жолдан, ділелдегенӘ секӘлдӘ хаширдӘ, аңҰреттӘ де к+рсетӘп Ғім наңтҰ ділелдейдӘ.

Эім, ЖаратушҰмҰздан с&раүан с&раүҰмҰзүа, РаббҰмҰз бҚкӘл Қндеу с+здерӘмен, тҚсӘрген кӘтаптарҰмен, +зӘнӘқ есӘм-сипаттарҰмен анҰң та ңанҰң жм" аүаердӘ, діл солай перӘштелер арңҰлҰ, олардҰқ тӘлӘмен де басңа т&рүҰдан бҰлай дейдӘ:

"Адам заманҰнан берӘ сендердӘқ руханилермен, Ғім бӘзбен кездесӘп, к+рӘскендерӘқ жайлҰ на мазасбарлар бар. Эім бӘздӘқ бар екенӘмӘзге жіне рухани болмҰстардҰқ наңтҰ екенӘне жіне ң&лшҰлҰңтарҰнҰқ хаң екенӘне белгӘлер мен ділелдер жеткӘлӘктӘ. Сондай-аң, бӘз аңҰрет ілемдедай ек кейбӘр кеқӘстӘктерде кезӘп, аралаүанҰмҰздҰ +зара сійкес тҚрде сендердӘқ басшҰларҰқмен жҚздескен кезде айттҰң ірдайҰм айтҰп та жҚрмӘз.

МӘндеттӘ тҚрде бӘз кезген баңи ірӘ ісем ілемдер жіне олардҰқ арүҰ жаүҰндаүҰ гҚлб&лтарайнаүан саÇбаңтар мен зіулӘм сарайлар, шҚбі жоң аса ңадӘрлӘ ңонаңтарҰна міқгӘ мекен болу ҚшӘн кҚтӘп т&р. М&нҰ сендерге анҰң тҚрде хабарлаймҰз!".

Эім, РаббҰмҰз бӘзге &лҰ міртебелӘ м&үалӘм, керемет &стаз, тҰқ баайтҰн, алдамайтҰн турашҰл жетекшӘ ретӘнде араб М&хаммедтӘю(алійҒиссалату уіссалам)>таүайҰндаүанҰ жіне ОнҰ еқ соқүҰ елшӘ етӘп жӘбергенӘ рас. Олай болса, б&л міселенӘ үҰл ол тірүҰда үана емес, к+збен к+ргендей, ңолмен &стаүандай анҰң тҚрде еқ бӘрӘншӘ сол &стазүа манаүҰ ЖаратушҰдан с&раүан с&раңтҰ с&рап иманҰмҰздҰ ңуаттауҰмҰз керек. СебебӘ, АллаҒ тарапҰнан ол КӘсӘнӘ (с.а.у.-Н&рдҰау боп табҰлатҰн мҰқдаүан м&үжизалар к+рсетӘп Ү&раннҰқ хаң КіламуллаҒ екенӘн ділелдедӘ. Сол сиÇңтҰ, Ү&ран да тақүажайҰп ңҰрҰңтан астам ңҰр-сҰрларҰмен ОнҰқнӘн ді&үжизасҰ болҰп ОнҰқ турашҰл ірӘ РасулуллаҒ екенӘн ділелдедӘ. ЕкеуӘ бӘрӘн-бӘрӘ ңуаттайдҰ. БӘреуӘ; шіҒадат ілемӘнӘқ Çүни мҰна к+зге к+рӘнетӘн ілемнӘқ жаршҰсҰ, онҰ рӘ шҚкойҰ ділелдедӘ, Ғім +зӘнен б&рҰнүҰ інбиÇлар, Ғім +зӘнен кейӘнгӘ іулиелер растадҰ. ЕкӘншӘсӘ; үайҰб ілемӘнӘқ Çүни к+зге к+рӘнбейтӘн ілемнӘқ жаршҰсҰ ретӘндйүаңтааүан аÇттарҰмен ділелдеген - м&нҰсҰн к+ктен тҚскен кӘтаптар мен жаратҰлҰс зақдарҰ растап бекӘтӘп отҰр - хашир аңиңатҰ Айдай анҰң, кҚндӘзгӘдей жарҰң наңтҰ міселе.

— 239 —

Иі, хашр секӘлдӘ үажайҰп, орасан зор жіне аңҰл-ойдихҰна ҰндаүҰ Қлкен міселе тек үана осҰндай тақүажайҰп екӘ &стаздҰқ дірӘс берӘп жетекшӘлӘк етуӘмен үана шешӘлӘп, тҚсӘнӘктӘ болмаң. Б&рҰқүҰ заман пҰнҰқ ңарларҰ ҚмметтерӘне Ү&ран секӘлдӘ аңҰреттӘ егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘрмеуӘнӘқ себебӘ, ол заман адамзаттҰқ бідіуи, алүашңҰ кезеқӘ, бала секӘлдӘ ендӘ аÇң басҰп келе жатңан діуӘрÇттҰқ"тҰн. БастауҰш мектептӘқ сабаүҰнда тҚсӘнӘктеме аз болатҰнҰ белгӘлӘ. СонҰмен, АллаҒ ТаүаланҰқ к+птеген есӘмдерӘ аңҰреттӘ талап ететӘнӘ рас, ілбетте ол есӘмдердӘ растайтҰн барлҰң ділелдер бӘр т&рүҰдан алүанда аңҰреттӘқ жатңанҰна да ділел боп табҰладҰ. Эім, перӘштелер мен рухтардҰқ болмҰсҰ мен ң&лшҰлҰңтарҰна куілӘк ететӘн айүаңтар, айналҰп келгенде аңҰреттӘқ болмҰсҰна да ділҰң сулҰп саналадҰ.

Эім, М&хаммед алійҒиссалату уіссаламнҰқ +мӘр бойүҰ к+терген міселесӘ, алүа ңойүан маңсат-мҚддесӘ «Уахданиет» болса, одан кейӘн аңҰрет болатҰн. Олай болса, ілб оқбаүнҰқ пайүамбар екенӘне, адал ніби екенӘне ділел болатҰн барлҰң м&үжизаларҰ мен айүаң-ділелдерӘ белгӘлӘ бӘр маүҰнада, айналҰп келгенде арежегеӘқ жҚзеге асатҰнҰна, с+зсӘз болатҰнҰна куілӘк етедӘ.

Эім, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ т+рттен бӘр б+лӘгӘ «хашр» мен аңҰрет жайлҰ екенӘ белгӘлӘ. Ү&ран мҰқдаүан аÇтҰмен онҰ ділелдеуге тҰрҰсҰп, одан хабар бередӘ. Олай болса, ілбетте Ү&раннҰірбӘр екенӘн ділелдейтӘн айүаңтар мен ділелдер айналҰп келгенде аңҰреттӘқ бар екенӘн, онҰқ с+зсӘз орнайтҰнҰн, ңиÇмет ңайҰм болатҰнҰн ділелдеп, куілӘк етедӘ. МӘне, ИманнҰқ б&л шартҰ ңаншалҰңтҰ ңпен ілда анҰң, шҚбісӘз екенӘн бӘл!

* * * * *
— 240 —

СегӘзӘншӘ міселенӘқ ңорҰтҰндҰсҰ

ЖетӘншӘ міселеде хашрдӘ к+птеген маңамдардан с&рап, ділелдемек болүанбҰз. Алайда, ЖаратушҰмҰздҰқ еүан боӘ берген жауап ңанаүаттанарлҰң ірӘ ңуаттҰ болүандҰңтан басңа с&раңтарүа ңажет ңалмадҰ, бӘз де ңҰсңа ңайҰрдҰң. ЕндӘ осҰ міселеде аңҰретдан +кн келтӘрудӘқ о дҚниелӘк Ғім б& дҚниелӘк баңҰт пен пайдаларҰн, нітижелерӘн ңҰсңаша т&жҰрҰмдап баÇндамаңпҰз. АңҰреттӘк баңҰтҰ жайлҰ ҮасиеттӘ Ү&ран толҰң тҚсӘндӘргендӘктен таүҰ тҚсӘболҰп артҰң болар. ОнҰ Ү&ранүа сӘлтеме жасасаң деймӘз, ал дҚниелӘк баңҰтҰна ңатҰстҰ пайдаларҰн баÇндаудҰ Рисалей-Н&рүа сӘлтеймӘз. ЮзӘрге ңҰсңаша үана аңҰретке иманнҰқ адамнҰқ жеке +мӘрӘне, онҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘне ңатҰстҰ жҚздеген нітижелерӘْاِعَا-т+ртеуӘн баÇндамаңпҰз.

БӘрӘншӘсӘ: Адамзат басңа жаратҰлҰс сиÇңтҰ емес, онҰ отбасҰ алақдаһңанҰ секӘлдӘ айналасҰ, дҚние алақдатадҰ. ТуүантуҰстарҰмен ңарҰм-ңатҰнаста болатҰнҰ секӘлдӘ бҚкӘл адамзатпен де қ ілгӘтҰнан байланҰстҰ. Жіне дҚниеде уаңҰтша болса да &заң +мӘр сҚргӘсӘ келетӘнӘ секӘлдӘ баңи +мӘрде міқгӘ жасаудҰ ңалайдҰ. Жіне асңазанҰ таүам с&рап ашҰңңааүдайлҰ ңамтамасҰз етуге мӘндеттӘ болүанҰ секӘлдӘ дҚниедей кеқ, тӘптӘ шексӘз дастарханнан рухани азҰң с&райтҰн аңҰл, ңалб, рух, адамгершӘлӘк дейтӘн асңазанҰн ңамтамасҰз етуге іу бастан міжбҚр, сол ҚшӘн ж&мҰс ӘстейдӘел де осҰндай толассҰз арман-тӘлектерӘн тек міқгӘ +мӘрдегӘ баңҰттан басңа ешнірсе ңанаүаттандҰрмайдҰ. ОнҰншҰ С+зде айтҰлүанҰндай, бала кезӘмде +зӘмнӘқ ңиÇл сезӘмӘмнен с&радҰм: «Саүан милқ ң&дӘҰл +мӘр жіне дҚниенӘқ билӘк-салтанатҰ керек пе? БӘраң, соқҰнда мҚлдем Әз-тҚзсӘз жоүалҰп кетесӘқ! Юлде, міқгӘ +мӘр, бӘраң ңарапайҰм ірӘ машаңатҰ к+. ҮайсҰсҰн тақдар едӘқ?» ҮиÇлҰм: «Ох! ЖіҒаннам болса да баңи болүанүа не жетсӘн!» депегӘзӘн бердӘ. Адам табиүатҰнҰқ бӘр үана ңҰзметшӘсӘ ңиÇл сезӘмӘн дҚниелӘк +мӘрдӘқ ліззатарҰ ңанаүаттандҰрмайдҰ екен. Олай болса мӘндеттӘ тҚрде табиүатҰ кҚрделӘ, сезӘмге бай адамзат міқгӘлӘкпен іу баста, кӘндӘктерадҰ. Ұз байланҰстҰ. АдамнҰқ осҰндай шексӘз арман-тӘлектерӘ бола т&ра, ңолда барҰ азүана ңалау-ерӘк, ол тҰм

— 241 —

паңҰр, ңолҰнан тҚк келмейтӘн бейшара. ЕндӘ оүан аңҰретке иман ңаншалҰңтҰ ңажеттӘ де мол ңазҰна, ол баңҰттҰқ кӘлтӘ, ліззаттҰқ б&лаүҰестӘқ т пен ңуанҰштҰқ ңайнар к+зӘ жіне дҚниенӘқ бӘтпейтӘн уайҰм-ңайүҰсҰна ңарсҰ кҚштӘ демеу, таптҰрмайтҰн ж&банҰш екенӘ айтпай-аң тҚсӘнӘктӘ. М&ндай Қлкен ңазҰна байлҰңтҰ иелену ҚшӘн дҚниелӘк +мӘрӘн пида анамене тҚк емес.

АңҰретке иманнҰқ екӘншӘ жемӘсӘ жіне жеке +мӘрӘне ңатҰстҰ бӘр пайдасҰ:

шӘншӘ міселеде тҚсӘндӘрӘлген жіне Жастар шҰраүҰндаүҰ бӘр сӘлтемеде жазҰлүан маелергеор нітиже. Юр адамнҰқ ірңашанүҰ уайҰмҰ, к+птеген достарҰ мен тумаларҰн ж&тҰп ңойүан ңорңҰнҰштҰ, суҰң, барса келмес мазар, ерте ме кеш бірӘмӘз баратҰн ңабӘр, жоң ңҰлҰп жӘберетӘн мола екенӘ белгӘлӘ. БӘр досҰ ҚшӘн жанҰн беруге ізӘрн к+қӘра адам, мҰқдаүан тӘптӘ миллиондаүан, миллиардтаүан достарҰ міқгӘге ңоштасҰп, мҚлдем жоң болатҰнҰн ойлаүанда тозаңтан бетер азап шегерӘ белгӘлӘ. ЕндӘ, аңҰретке иман келӘп пенденӘқ к+зӘн ашадҰ. Т&мшалаүан птӘқ &й ҰсҰрҰп тастап: "Үара!" дейдӘ. Пенде иманмен ңараүанда жіннаттаүҰ рахаттан хабар беретӘн рухани ліззаттҰқ дімӘн татадҰ Çүни ілгӘ достарҰ міқгӘ жоң болудан, шӘрӘп жоң болудан ң&тҰлҰп к+қӘлдӘ де н&рлҰ ілемде жҚр, м&нҰ да кҚтӘп отҰрүандарҰн к+нда соз боладҰ. Рисалей-Н&рда м&ндай нітижелер дійектӘ тҚрде тҚсӘндӘрӘлгендӘктен ңҰсңа ңайҰрдҰң.

Жеке +мӘрге ңатҰстҰ ҚшӘншӘ бӘр пайдасҰ:>АдамнҰқ басңа тӘршӘлӘк иелерӘнен жоүарҰ міртебелӘ, мерейӘ Қстем болуҰнҰқ себебӘ, онҰқ жоүаَ اِعْиеттӘлӘгӘ мен кҚрделӘ ңабӘлеттӘлӘгӘ жіне ауңҰмҰ кеқ ң&лшҰлҰң ете алатҰнҰнда ірӘ к+птеген болмҰс міртебелерӘне ие болуҰнда. Алайда, ілгӘндей адам Ғім жоң Ғім +лӘ Ғім ңарақүҰ +ткен мен болашаңтҰқ ортасҰндаүҰлҰп, ңар уаңҰтпен шектелӘп, сонҰқ +лшемӘмен ілгӘндей ңасиеттерге Çүни жанашҰрлҰң, сҚйӘспеншӘлӘк, бауҰрластҰң, адамгершӘлӘк секӘлдӘ ңасиеттерге ие боладҰ. МҰсалҰ, б&рҰн-соқдҰ к+рмеген, айҰрҰлүан соқ да к+рмейтӘн ікесӘн, бауҰрҰн, ж&байҰнжеке-жҰн, отанҰн жаңсҰ к+редӘ, ңҰзмет етедӘ. БӘраң, адал ірӘ ҰңҰластҰ болуҰ екӘ талай. МӘне, уаңҰтшалҰң &үҰмҰмен кемелдӘгӘ мен ңасиетӘ осҰлайша сарңҰлҰп азаÇ тҚседӘ. ЕндӘ, тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ, ңамңүарүҰсҰ емес, тӘптӘ еқ сорлҰсҰ секӘлдӘ тҚсӘнӘксӘз халге &шҰрап, аңҰлҰ онҰ еқ м&қлҰң, бейшара жаүдайүа тҚсӘредӘ. Сол кезде оүан аңҰретке иман к+мекке келедӘ. ҮабӘрдей тар осҰ шаңтҰ кеқейтңазӘр 2
+ткен мен болашаңтҰ ңамтитҰнтай кеқ заманүа айналдҰрадҰ. ДҚниедей кеқ тӘптӘ, ізілден ібідке созҰлҰп жататҰн &лан-үайҰр болмҰс міртебелерӘне ие боладҰ. Юкап беріқгӘ баңҰт ілемӘнде, рухтар ілемӘнде де іке деп сҰйлайдҰ. БауҰрҰна да міқгӘ жалүаса беретӘн бауҰрҰм деп ңарайдҰ. Ж&байҰна жіннатта да бӘрге болатҰн с&лу +мӘрлӘк жар деп ңарап жаңсҰ к+редӘ, ң&рметтейдӘ, жанашҰр болҰп жірдем етедӘ. ЮлгӘндей мітиӘс, кеқ ілемдегӘ +мӘр ҚшӘн адал ңҰзмет етӘп дҚниелӘк уаңҰтша т&рмҰста ренжӘспейдӘ. ұңҰласпен адал тҚрде сҰйласҰп кемелдӘгӘ, ңасиеттерӘ ілгӘндей кеқ +лшеммен - дірежесӘне ңарай - арта тҚседӘ. ДҚниелӘк т&рмҰс жаүҰнан торүайдан т+мен манаَّحْمٰде ендӘ бҚкӘл жандҰлардан жоүарҰлап, үаламнҰқ тақдаулҰсҰ, баңтиÇр ңонаүҰ, ілемнӘқ ИесӘнӘқ сҚйӘктӘсӘ жіне адал ң&лҰ деген атаңңа ие боладҰ. Б&л нітиже де РисалдӘктенда айүаңтармен тҚсӘндӘрӘлгендӘктен ңанаүат етӘп ңҰсңа ңайҰрүандҰ ж+н к+рдӘк.
АдамзаттҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘне ңатҰстҰ пайдасҰ, б&л т+ртӘншӘ пайдасҰ:
Рисалей-Н&рдҰқ ТоүҰзҰншҰ ШуаүҰнда баÇндалүан нітиже, б&л слҰстарорҰтҰндҰсҰ:

АдамзаттҰқ т+рттен бӘр б+лӘгӘн ң&райтҰн балалар, аңҰретке иман келтӘрсе адам сиÇңтҰ +мӘр сҚредӘ ірӘ адами ңасиеттерӘн саңтап ңаладҰ. Юйтпесе, ңаттҰ уайҰмүа берӘлӘп +здерӘн &йҰңтату, &мҰту ҚшӘн ойҰншҰңтармен ойжандҰлркелӘкке салҰнҰп кетедӘ. ЯйткенӘ, ірдайҰм айналасҰнда +зӘ секӘлдӘ балалардҰқ +лгенӘн естӘгенде нізӘк ойҰ жараңаттанҰп, тҚрлӘ арманүа толҰ ж&дҰрҰңтай жҚректерӘ сҰздайдҰ, дірменсӘз рухтарҰ болса ондай соңңҰүа шҰамай, май +мӘр сҚру азапңа айналҰп, аңҰл-ойҰ мазалап +мӘрдӘқ шҰрңҰ б&зҰладҰ. Ал, аңҰретке иман болса ілгӘ к+рмеуӘ ҚшӘн ойҰншҰңтармен жасҰрҰлүан уайҰмнҰқ орнҰн ңуанҰш пен шаттҰң иеленӘп, еқсесӘн к+терӘп бҰлай дейдӘ: «МенӘқ бауҰрҰм Çки достҰм +лгҰну тіс. БӘраң ол ЖіннаттҰқ ң&сҰ болҰп, бӘзден ілдеңайда рахат +мӘр сҚруде, іртараптҰ аралап жҚр!» Немесе «Анам ңайтҰс болдҰ. Алайда АллаҒтҰқ рахҰмҰна б+лендӘ. МенӘ Жіннатта таүҰрдан жшаүҰна ңҰсҰп аймалап +бедӘ. ТҚбӘнде аÇулҰ анашҰма ңауҰшамҰн!» ОсҰлайша сенӘммен адам секӘлдӘ +мӘр сҚредӘ.

Эім, адамзаттҰқ т+рттен бӘрӘн ң&райтҰн ңарттар. Олар +мӘрӘнӘқ жаңҰнда +шетӘнӘн, топҰңтан, к+мӘлетӘнӘн, ҚйреншӘктӘ дҚниенӘқ есӘгӘ жабҰлатҰнҰн жаңсҰ бӘледӘ. Олар ж&банҰштҰ тек аңҰретке иманнан табадҰ. Юйтпесе, ілгӘ ң&рметке лайҰң аталар мен аÇулҰаталүардҰқ

— 243 —

жанҰ кҚйзелӘп, к+қӘлдерӘ ң&лазҰп ңаттҰ ңиналар едӘ. ДҚние ңарақ ңалҰп ң&ддҰ зҰндан, +мӘр болса адам т+згӘсӘз азап болар едӘ. БӘраң аңҰретке иман олардҰ бҰлай деп ж&батадҰ:

«УайҰмдамақдар! СендердӘ міқгӘ жа мен пжарңҰн +мӘр кҚтӘп т&р. Жоүалтңан балаларҰқ немесе тумаларҰқмен ңуана ңайта ңауҰшатҰн боласҰқдар. Жасаүан жаңсҰлҰңтарҰқ босңа кеткен жоң, аңҰсҰн еселеп аласҰқдар!» МӘне, аңҰретке иман емес.дерӘн жайлап, ж&бататҰнҰ сонша ірбӘр ңарт жҚз есе ңартайҰп кетсе де ҚмӘтсӘздӘкке тҚсӘп ңамҰңпайдҰ.

ҮоүамнҰқ Қштен бӘрӘн ң&райтҰн жастар. БойларҰн іуестӘк билеп, сезӘмге берӘлгӘш ірӘ батҰл бӘраң, аңҰлҰн ірңашан тҰқдай бермҚмкӘн олар, аңҰретке имандҰ жоүалтса Çүни тозаңтҰқ бар екенӘн ескермесе ңоүам +мӘрӘне ңауӘп т+недӘ, ар-намҰс тапталҰп, ілсӘздерге ңиҰн боладҰ. Кейде бӘр сіттӘк ліззатңа бола баңҰттҰ отбасҰ ойран болҰп, осҰлай тҚрмسَقَمٍрт-бес жҰл азап шегедӘ. ЖҰртңҰш жануарүа &ңсап жауҰздҰң жасайдҰ.

Егер аңҰретке иман к+мекке келӘп Қлгерсе, тез есӘн жинап тоңтамүа келер едӘ. « кӘмет саңшҰларҰ менӘ ктарҰна мҚмкӘн, олардан жасҰрҰна алармҰн-ау, бӘраң жіҒаннам дейтӘн зҰнданҰ бар Падишах-Ұ ЗҚлжілал АллаҒтҰқ перӘштелерӘ менӘ к+рӘп отҰр. ҮҰлмҰстарҰмдҰ жазҰп ңоŞда. БеталдҰ жҚргӘзбейдӘ, атңарартетӘн лӘ бӘр мӘндетӘм бар, мен жолаушҰмҰн. Мен де бӘр кҚн ңартайҰп кҚш-ңуаттан таÇмҰн үой» деп, жауҰздҰң жасаүалҰ т&рүан кӘсӘлерге аÇнҰш сезӘмӘ оÇнҰп оларүа ң&рмет к+рсете бастайдҰ. Б&л маүҰна да Рисалей-Н&рда ділелдер+зӘнӘқÇндалүандҰңтан соүан сӘлтеп ңҰсңа ңайҰрдҰң.

Эім, адамзаттҰқ мақҰздҰ бӘр б+лӘгӘ ауру-сҰрңат адамдар мен жібӘр к+ргендер жіне бӘз секӘлдӘ білеге &шҰраүандар, паңҰрлар, ауҰр жазаүа кесӘлгендер. Егер ола кетедҰретке иман медет бермесе жаүдай ңиҰн. Ауру-сҰрңау ірдайҰм +лӘмдӘ еске тҚсӘрӘп бӘр мазаласа ендӘ, намҰсҰн таптаүан залҰмнан +шӘн ала алмай тоқмойҰннҰқ тікаппарлҰүҰ бӘр жаүҰнан жіне пілекеттен зардап шеккен малмҚлкӘ, опат болүан бала-шаүасҰ усаладҰ салҰп ҚмӘтӘн ҚзедӘ жіне бӘр-екӘ мин+ттӘк Çки бӘр-екӘ саүаттҰң зауҰңтҰқ кесӘрӘнен бес-он жҰл м&ндай абаңтҰ азабҰн тарту жанҰн жегӘдей жейдӘ. Ал, аңҰретке иман жанҰна медет болса тереқ тҰнҰстап рахаттанҰп ңаладҰ. АуҰр азаптар мен Қ екӘншдӘк, уайҰм мен ңайүҰ, кек алудҰқ отҰ иманнҰқ дірежесӘне ңарай с+нӘп кейде мҚлдем жоң боладҰ.

— 244 —

ТӘптӘ, мен бҰлай дер едӘм, "егер менӘқ жіне кейбӘр бауҰрларҰмнҰқ мҰна нахаңтан нахаң ңамалҰп ңиналүан кезӘмӘздемен Сетке иман жірдем етпегенде б&л жердегӘ бӘр кҚнге шҰдатпайтҰн азап, +лӘмнен бетер ісер етӘп бӘздӘ +мӘрден ңош айтҰсуүа итерер едӘ. БӘраң, Ү&дайүа шҚкӘр, +зӘмнӘқ ңайүҰммен ңоса жанҰмдай жаңсҰ к+ретнда кеҰрларҰмнҰқ ңайүҰсҰн тартсам да жіне к+зӘмнӘқ ңарасҰндай ңҰмбат мҰқдаүан Рисалей-Н&р кӘтапшаларҰмдҰ бермей, олардҰ тіркӘлеп ңинаүанда ңаттҰ +кӘнсем де жіне б&рҰн аз +кмен к+ке шҰдай алмайтҰн мӘнезӘм болса да ендӘ, сендерге ант ете отҰрҰп айтайҰн, аңҰретке иманнҰқ н&рҰ, онҰқ сҰйлайтҰн ңуатҰ маүан кҚштӘ сабҰр, т+зӘмдӘлӘк, ж&банҰш пен ңайсарлҰң сҰйладҰ. ТӘптӘ &лҰ кҚресте, Астаү дірӘсӘнде жоүарҰ баүа, мол сауап алу ҚшӘн ңуаттҰ кҚш-жӘгер сҰйладҰ. КӘтаптҰқ басҰнда айтңан болатҰнмҰн, мен +зӘмдӘ şсҚф медресесӘнде жҚргендей сезӘнемӘн. Анда-санда, ауру-сҰрңау жіне ңбала-штҰқ кӘрпиÇздҰүҰ болмаса керемет тҚрде, шҰнайҰ ҰңҰласпен дірӘстерӘме одан бетер дайҰндалар едӘм. ҮойшҰ ійтеуӘр, орайҰ келӘп таңҰрҰптан тҰс нірселер жазҰлдҰ Ә айүа б&йҰрмақҰздар.

Эім, іркӘмнӘқ шаүҰн дҚниесӘ тӘптӘ, кӘшкене жіннатҰ +з ҚйӘ, отбасҰ. Егер, аңҰретке иман Қй-ӘшӘне ісер етпесе отбасҰнҰқ мҚшелерӘ +зара мейӘрӘм мен сҚйӘспеншӘлӘгӘ дірежесӘне ңарай уайҰм мен ңайсетедӘедӘ. ЮлгӘ ж&маңтай +мӘр тозаңи т&рмҰсңа айналадҰ не болмаса +ткӘншӘ к+қӘл к+теру, арзан кҚлкӘ, азүҰндҰңңа салҰнҰп аңҰл-ойдҰ мас ңҰлҰп тҚк сезбеуге тҰрҰсадҰ. АқшҰнҰ к+рӘп, Ç ңаша алмай, Ç &ша алмай тҰүҰлүан болҰп, басҰн ң+зектӘ&ңңан тҚйе ң&сҰ секӘлдӘ бейңамдҰңңа салҰнадҰ. Солай етсе, +лӘм мен аÇңталу, ңоштасу, онҰ айналҰп +тетӘндей аңҰмаңтҰң ңҰлҰп уаңҰтша сезӘнбейдӘ. ЯзӘнше шарасҰн тапңан сҰмаң.

пай ж&алүа, ардаңтҰ ана, жанҰндай жаңсҰ к+ретӘн баласҰн ірдайҰмүҰ ңауӘп-ңатерде к+ргенде жанҰн ңоÇрүа жер таппайдҰ. Сол секӘлдӘ ікесӘнӘқ немесе бауҰрҰнҰқ басҰна т+нген білелерден олардҰ ң&тңара алмаүан балалар, ірдайҰмман аңҰп, ңорңаң боп +седӘ. ОсҰлайша, мҰна аласапҰран фіни +мӘрде сҰрт к+зге баңҰттҰ отбасҰнҰқ баүҰ тайҰп шҰрңҰ б&зҰладҰ. ОнҰқ ҚстӘне ңҰсңа мерзӘмдӘк уаңҰтӘлеттӘланҰс адал, толҰң ҰңҰластҰ болмайдҰ. Язара сҰйластҰң пен махаббатңа шік келӘп араларҰ суҰй бастайдҰ. МӘнезң&лҰң нашарлап, тӘптӘ мҚлдем жойҰлҰп кетуӘ Ұңтимал.

Ал ендӘ, отбасҰ мҚңҰ! Яз аңҰретке иман келтӘрген болса, шақҰраңтарҰ н&рүа б+ленӘп +зара ңарҰм-ңатҰнас, туҰстҰң пен

— 246 —

и ліззе, аңҰретке иманнҰқ мҰқдаүан пайдаларҰнан бес-алтауҰна үана ишара етӘп, сӘлтеме жасадҰң. Басңа т&старҰн +зӘқ салҰстҰр. ЕкӘ дҚниенӘқ, екӘ +мӘрдӘқ баңҰт к+зӘ тек иман екенӘн тҚсӘн!

Рисалей-Н&рда атап айтсаң ЖиҰрма сегӘзӘнш барлҰе жіне басңа рисалелерӘмде хашрдӘқ денемен болатҰнҰ Çүни денемӘз ңайта жаратҰлатҰнҰ жайлҰ жіне ол туралҰ шақ-тозақ секӘлдӘ кҚдӘктердӘ сҰпҰрҰп жоң ңҰлатҰн ңуаттҰ жауаптарҰна сӘлтеп ңазӘр ңҰсңа ишарамен шектелемӘз. БҰлайша:

Аллада Ү&р+ркем есӘмдерӘн шаүҰлҰстҰратҰн еқ ауңҰмдҰ айна ңайда десеқӘздер ол дене. ЮлемнӘқ жаратҰлҰсҰндаүҰ ИліҒи маңсаттардҰқ еқ &лҰсҰ, еқ ауңҰмдҰсамдард ңҰзу орталҰүҰ сол денеден табҰладҰ. Раббани жарҰлңаулардҰқ еқ к+п тҚрӘ, сан-алуанҰ сол дене арңҰлҰ болмаң. АдамзаттҰқ м&ңтаждҰң сезӘнӘп Жаратңанүа д&үа етуӘн, шҚкӘр етуӘн ңамтитҰн санҰ к+п мазм&ндар таүҰ сол денеге тӘкелей байланҰстҰ. МаүҰнаҰүҰ онен руханиÇт ілемӘнӘқ алуан тҚрлӘ дінектерӘ таүҰ сол тінге орналасңан. ОсҰ секӘлдӘ жҚздеген кҚлли аңиңаттар тінде, денеде тоүҰсатҰндҰңтан Халиң-Ұ Хаким АллаҒ жер жҚзӘнде денелердӘқ санҰн к+бейту ҚшӘн жіне тердӘ н аңиңаттарүа айна болу ҚшӘн ңҰзу тҚрде, тҰм жҰлдам жойңҰн тҚрде топ-топ бӘрӘнен соқ бӘрӘн болмҰсңа дене кигӘзӘп мҰна к+рме тірӘздӘ дҚниеге жӘберӘп жатҰр. АңҰрҰнда демалҰсңаңарақүҰп орнҰна басңасҰн жӘбередӘ. ОсҰлайша, бӘр тҰнбастан "ілем" аттҰ +ндӘрӘс орнҰ ңҰзу ж&мҰс Әстеуде. Дене дейтӘн +нӘмдӘ тоңҰп жер бетӘн аңҰретке, жіннатңа к+шет дайҰндайтҰн мекен, бау-баңшаүа айналдҰрүан. ТӘптӘ, адам денесӘндегӘ асңазандҰ ңүҰ теқтандҰру ҚшӘн онҰқ хал тӘлӘмен жасаүан д&үа-тӘлегӘне аса мін берӘп тҰқдап, ңабҰл алҰп Әс жҚзӘнде ңамтамасҰз ету ҚшӘн, дҚниеде сан-алуан таүамдардҰ керемет шебер ізат о дӘ етӘп жаратуҰ, баүа жетпес ң&ндҰ нҰүметтердӘ денеге бола дайҰндауҰ бекерге емес. Б&л бӘзге анҰң тҚрде аңҰрет ілемӘнде жіннаттҰқ еқ к+п ірӘ сан-алуан ліззаттарҰ мен ңҰзҰңтарҰ денемен ңатан ң&ркенӘн, сондай-аң міқгӘ баңҰттҰқ мақҰздҰ жіне іркӘмнӘқ ңалауҰ жіне ҚйренӘп ңалүан ҰрҰс-нҰүметӘ дене арңҰлҰ болатҰнҰн наңтҰ тҚрде к+рсетедӘ.

АпҰрм-ай, мҰна ңарапайҰм асңазаннҰқ хал тӘлӘмен тӘршӘлӘгӘ болуҰ&раүан д&үасҰн ңабҰл алҰп, тақүажайҰп шексӘз таүамдармен онҰ риза ңҰлүан жіне ірдайҰм ідейӘлеп Әс жҚзӘнде жауап беретӘн Үадир-Ұ Рахим, Алим-Ұ Кірим АллаҒ, үаламнҰқ мақҰзҰ зор

— 247 —

нітижесбарлҰү шарҰнҰқ халифасҰ, +зӘнӘқ сҚйӘктӘсӘ, ірӘ ОнҰ сҚŞшӘсӘ болҰп табҰлатҰн адамзаттҰқ аса м&ңтаж ірӘ ірңашан ақсайтҰн арманҰ, ҚйренӘп ңалүан ірӘ табиүатҰ талап ететӘн тін ліззаттарҰнҰқ бшӘ С+земде ңайта берӘлуӘн с&раүан сансҰз д&үа-тӘлектерӘнӘқ ңабҰл болмауҰ, денемен ңайта тӘрӘлу арңҰлҰ ңайтҰп берӘлмеуӘ істе мҚмкӘн бе!?. ЕшбӘр т&рүҰда м&ндай жаүҰмсҰздҰңңа жол бере ма?! Юрине, бермейдӘ! Б&т&лүаснӘқ, шҰбҰннҰқ ҰзҰқҰн естӘп кҚннӘқ кҚркӘрегенӘн естӘмеу секӘлдӘ немесе ңатардаүҰ бӘр жауҰнгердӘқ ңажеттӘлӘгӘне аса мін берӘп орҰндап, ал ңалҰқ іскерге мҚлдем мін бермеу сҰңҰлдҰ жҚз есе ңисҰнсҰз жаүдай, ірӘраларҰн емес!

Иі,

وَ ف۪يهَا مَا تَشْتَه۪يهِ الْاَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْاَعْيُنُ

аÇтҰнҰқ ашҰң б&лтартпас хабарҰнда, "жіннатта адам +зӘ ібден ҚйренӘп ңалүан жіне ден ңат ҚлгӘсӘн к+рӘп дімӘн татңан тін ліззаттарҰн лайҰңтҰ тҚрде к+рӘп, зауҰң алатҰн боладҰ", дейдӘ. К+з, ң&лаң, тӘл секӘлдӘ аүзалардҰқ жасаүан шҰнайҰ шҚкӘрлерӘ мен +зӘндӘк ң&лшҰлҰңтарҰнҰқ сҰйаңҰсҰ ретӘнде сол аес бӘрүа лайҰң дене тҚрӘнде ліззаттар берӘлетӘн боладҰ. ҮасиеттӘ Ү&ран тін ліззаттарҰ жайлҰ анҰң баÇндаүанҰ сонша басңаша жору, ап-ашҰң маүҰкезде ңабҰлдамау мҚмкӘн емес.

МӘне, аңҰретке иманнҰқ пайдаларҰ мен нітижелерӘне ңҰсңаша шолу жасадҰң. Үалайша, адамда асңазаннҰқ болуҰ жіне онҰқ асңа дегене ірдаждҰүҰ таүамнҰқ бар екенӘн наңтҰ ділелдейдӘ. Діл солайша, адамнҰқ аңиңатҰ, онҰқ кемелдӘгӘ жіне табиүи ңажеттӘктерӘ де сондай-аң, міқгӘлан фҰтеген арман-тӘлектерӘ жіне жоүарҰда аталүан аңҰретке иманнҰқ нітижелерӘ мен пайдаларҰн талап ететӘн аңиңаттар анҰң ірӘ наңтҰ тҚрде аңҰреттӘқ, жіннаттҰқ жіне денеге ңатҰстҰ баңи +мӘрде міқгӘ ліззаттар болатҰнҰн ділелдеп куілӘҰл екеӘ.

Сондай-аң, үаламнҰқ кемелдӘгӘ, керемет жаратҰлҰс зақдарҰ ірӘ адамзаттҰқ аталүан аңиңаттарҰмен тҰүҰз байланҰстҰ кҚллӘ аңиңаттарҰ жаппай да ңат ілемӘнӘқ болатҰнҰна, онҰқ хаң екенӘне, хашр Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлу рас екенӘне, жіннат пен жіҒаннам жҚзеге асатҰнҰна куілӘк етедӘ, растайдҰ. Б&лар Рисалей-Н&р кӘтапшае отана ісӘресе ОнҰншҰ С+зде, ЖиҰрма сегӘзӘншӘ С+зде, ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ С+з жіне ТоүҰзҰншҰ Шуаң сондай-аң, МӘніжат рисалесӘнде б&лтартпас айүаңтармен ешңандай шҚбі ңалмайтҰндай етӘп ділелдептелед. ТаңҰрҰбҰмҰздҰ соларүа сӘлтеп б&л &заң міселенӘ ңҰсңа ңайҰрудҰ ж+н к+рдӘк.

— 248 —

ЖіҒаннам туралҰ Ү&раннҰқ аÇттарҰ керемет тҚсӘнӘктӘ баÇндаүандҰңтан таүҰ ол туралҰ айтудҰқ ңажетӘ жоң. Тек, бӘр-киелӘ лмашҰ шҚбінӘ жоң ңҰлатҰн екӘ-Қш т&жҰрҰмдҰ - егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘрменӘ Рисалей-Н&рүа сӘлтеп - +те ңҰсңа ңорҰтҰндҰсҰн баÇндаймҰз.

БӘрӘншӘ Т&жҰрҰм:>ЖіҒаннамнҰқ бар екенӘ жоүарҰда аталүан иман жемӘстерӘнَّةِ

#заттарҰн ңорңҰту арңҰлҰ жоймайдҰ. СебебӘ, Раббани раңҰм тозаңтан ңорҰңңан кӘсӘге: "Маүан тіуба есӘгӘмен кӘр! Сонда, Қрей билемейдӘ. Үайта, жіннаттҰқ ліззатҰн толҰң сезӘнӘп рахаттанасҰқ. Эім, сенӘқ жіне аңҰсҰ желӘнген шексӘз

БӘленушӘлердӘқ +шӘ алҰнатҰнҰн ойла! Егер, сен адасҰп ңисҰң жолдан шҰүа алмай жҚрсеқ, бірӘбӘр сен ҚшӘн жіҒаннамнҰқ болмҰсҰ мҚлдем жоң болҰп кетуден абзал. Ол, кіпӘрлерге белгӘлӘ бӘр маүҰнада мейӘрӘм боп табҰладҰ. ЯйткенӘ, айҰ ңолптӘ баласҰ бар хайуан да жаңҰндарҰнҰқ, жаңсҰ к+ргендерӘнӘқ Çки баласҰнҰқ рахаттанүанҰнан, баңҰттҰ болуҰнан ліззат алҰп, рахаттанадҰ. Б&л т&рүҰдан +зӘн баңҰттҰ сезӘнедӘ. Олай болса, уа дӘннен безген пенде! Сен адасҰп жлайҰң болсақ Ç міқгӘге жоң боласҰқ, Ç болмаса жіҒаннамүа барасҰқ. Яте жаман нірсе болҰп табҰлатҰн жоң болу деген с+з, сенӘқ бҚкӘл сҚйӘктӘлерӘқнӘқ жіне ңуанҰшҰқа ортаң барлҰң болҰқтуҰстарҰқнҰқ жіне &рпаүҰқнҰқ жаппай сенӘмен бӘрге жоң болҰп, міқгӘге жойҰлҰп кетуӘн ңабҰлдау, солай болатҰнҰна сену деген с+з. Б&л, жіҒаннамнан бетер азап. СенӘқ жанҰқдҰ жегӘдей жеп, рухҰқдҰ азаптап, ңасиеттен ж&рдай ңҰладҰ. ЯйткенӘ, жіҒаннаасҰнҰқаса жіннат та болмайдҰ. БарлҰүҰ сенӘқ имансҰз назарҰқда жаппай жоң болҰп, ң&рдҰмүа кетедӘ. Б&үан сену тҰмауҰр. АйталҰң, сен жіҒаннамүа баратҰн болдҰқ, ійтеуӘр жоң болҰп кетпей б &лҰ Па ңалсақ, сенӘқ жаңҰндарҰқ, тума-туҰс, бауҰрларҰқ Ç жіннатта баңҰттҰ +мӘр сҚредӘ Ç болмаса жоң болҰп кетпей бӘр маүҰнада мейӘрӘмге б+ленедӘ. Демек, сенӘқАлайда болүанда да жіҒаннамнҰқ бар болуҰн ңалауҰқ керек-тӘ. ЯйткенӘ, жіҒаннамүа ңарсҰ болу, мҚлдем жоң болудҰ ңалау деген с+з. Б&л ірине, ілгӘндей ңҰруар досжарандарҰқнҰқ баңҰттҰ болуҰн ңа үажап оларүа не болса ол болсҰн дегендей ңолҰн бӘр-аң сӘлтеу деген.

Иі, жіҒаннам деген наүҰз жаңсҰлҰң болҰп табҰлатҰн болмҰс ілемӘндегӘ Хаким-Ә ЗҚлжілал АллаҒтҰқ хикмет пен ідӘлдӘгӘн к+рсететӘн +т жемӘсҰнҰштҰ «Жалал» есӘмӘ шаүҰлҰсатҰн мекен. Ол зҰндан ңҰзметӘн атңаруҰмен ңатар басңа да к+птеген мӘндеттерӘ

— 249 —

жіне онҰқ бӘз бӘле бермейтӘн к+птеген хикметтерӘ мен баңи ілемге ңатҰстҰ атңарар ңҰзметтерӘ бар жіне "зібани"н ауҰлталатҰн санҰ к+п тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ жалалдҰ мекен-жайларҰ.

ЕкӘншӘ Т&жҰрҰм: ЖіҒаннамнҰқ болмҰсҰ, онҰқ ауҰр азабҰ АллаҒтҰқ шексӘз рахҰмҰна, наүҰз ідӘлдӘгӘне, ҰсҰрапсҰз діл +лшемдӘ хикметӘне ешңандайрге уаарлҰүҰ жоң. Үайта рахҰм, ідӘлдӘк пен хикмет онҰқ болүанҰн ңалайдҰ. ЯйткенӘ, ңалайша мҰқдаүан жазҰңсҰз жаннҰқ аңҰсҰн жеген бӘр залҰмдҰ жазаүа тарту жінемас. Дра жҚздеген малдҰ +лӘмшӘ ңҰлүан бӘр жҰртңҰштҰ +лтӘру Ғім ідӘлдӘк Ғім ілгӘ жібӘр к+ргендерге жасалүан мейӘрӘм боп табҰладҰ. Ал, ондай залҰм, ңанӘшердӘ кешӘру, еркӘне ңоÇ беру орҰнсҰз жасалүан мейӘрӘм ірӘ зібӘр к+ал тҚсҚздеген бейшараларүа жасалүан з&лҰмдҰң болар едӘ.

Діл сол сиÇңтҰ жіҒаннам зҰнданҰна ңамалүан наүҰз кіпӘр, +зӘнӘқ имансҰздҰүҰмен Ғім ИліҒи есӘмдердламдҰ а шҰүару арңҰлҰ бас к+терген боп саналадҰ Ғім ол есӘмдерге куілӘк ететӘн болмҰстҰқ куілӘктерӘн бекерге шҰүаруҰмен ң&ңҰүҰн таптаүан боладҰ Ғім жаратҰлҰстҰқ ілгӘ есӘмдердӘ піктеп, &лҰңтап жасаүан мақҰздҰ мӘндеттерӘне сенбей аңҰсҰн жеген боладҰ,дай ауаламнҰқ жаратҰлҰс маңсатҰ, бар болуҰнҰқ бӘрден-бӘр себебӘ жіне болмҰсҰн жалүастҰруүа негӘз болҰп отҰрүан "ИліҒи рубубиет", +зӘн паш еткенде жауап ретӘнде ң&лшҰлҰңпен мойҰнс&ну, н&р-сіулелерӘн шаүҰлҰстҰратҰн айна болу сеедӘ:

мақҰздҰ мӘндеттӘ жоңңа шҰүарҰп, сенбеу арңҰлҰ аңҰларҰн жеу болҰп есептеледӘ. Сол ҚшӘн ауҰр ңҰлмҰс, Қлкен жауҰздҰң, кешӘрӘлмес кҚні. Ол туралҰ аÇт та ңаҒарҰн шашҰп бҰлай дейдӘ: اِنَّ اللّٰهَ لَا يَغْفِرُ اَنْ يُشْرَكَ بِه۪

М&ндайҰп, шҰан залҰмдҰ жіҒаннамүа тастамау орҰнсҰз мейӘрӘмдӘлӘк Ғім аңҰсҰ желӘнген сансҰз жібӘрленушӘ, даугер бейшараларүа жасалүан жауҰздҰң болҰп табҰладҰ.

МӘне, осҰндай даугерлер жіҒаннамнҰқ болмҰсҰн талап ететӘнӘ секӘлдӘ АллаҒтҰқ"жалалдҰ абҰ ң&тңа "кімӘл &лҰңтҰүҰ">да тозаңтҰ ңатақ талап етедӘ. Иі, халҰңтҰқ ң&ңҰүҰна ңол с&ңңан бӘр есалақ, сол жердӘқ абҰройҰ Қстем ікӘмӘне ңарсҰ бҰлай десе:"Маүан тҚк Әстей алмайсҰқ, ңолҰқнجُوبِ се ңамап к+ршӘ!">Юлбетте, ол ңалада абаңтҰ болмаса да ілгӘ ідепсӘз есерсоңңа арнап ңапас салдҰрадҰ да ңамап тастайдҰ. Діл сол секӘлдӘ, иманнан ж&рдай кіпӘр
— 250 —

кҚпӘрлӘгӘмен АллаҒтҰқ жалалдҰ абҰройҰна шек келтӘредӘ, онҰелгӘлӘн ң&дретӘн жоңңа шҰүарҰп шектен шҰүадҰ, кімӘл рубубиетӘне сенбес ңҰрсҰүадҰ. Юлбетте, жіҒаннамнҰқ к+птеген мӘндеттерӘ мен себептерӘн, болмҰс хикметтерӘн санамаүаннҰқ +зӘнде манаүҰдай кіпӘрлер ҚшӘн жіҒармеудӘ жарату, ондай опасҰздардҰ ӘшӘне ңамау ИліҒи абҰрой мен жілалдҰқ талабҰ.

Эім, кҚпӘрлӘктӘк +зӘ де жіҒаннамнҰқ бар екенӘн бӘлдӘредӘ. Иі, иманнҰқ мін-маүҰнасҰ егер денеге айналҰп, бӘр бейнеге енсе, +зӘндӘк ліззаттарҰмен белгӘлӘ бӘр мамдерӘн жіннатңа айналуҰ үажап емес. ОсҰ т&рүҰдан алүанда жіннаттан жасҰрҰн хабар бередӘ. Діл сол сиÇңтҰ, кҚпӘрлӘк ісӘресе наүҰз имансҰздҰң, ӘрӘт топтау, дӘннен безудӘқ мін-маүҰнасҰ уайҰм-ңайүҰүа, ңарақүҰлҰң пен рухани азапңа толҰ. Егер денеге айналса ілгӘ дӘннен безген кіпӘрге +зӘндӘк тозаң болуҰ үажап емес. ОсҰ т&рүҰдан алүанда астарлҰ тҚрде наүҰз, шҰнайҰ Қлкен Ә сипаан хабар бередӘ. Б&л да б&лтартпас ділелдермен РисалейН&рда баÇндалүан-дҰ. МҰна к+шет +сӘретӘн дҚние егӘнжайҰндаүҰ кӘшӘгӘрӘм аңиңаттар аңҰретте +сӘп-+недӘ дейтӘн болсаң ілгӘ улҰ дінек сонау жемӘсӘ ащҰ "заңңу, ешбӘшҰн еске тҚсӘредӘ. «Мен онҰқ +зегӘмӘн. МенӘ жҚрегӘне еккен залҰмдарүа обал-аң! ТозаңтаүҰ "заңңум" аүашҰнҰқ шаүҰн ҚлгӘсӘ, менӘқ жемӘсӘм!» деп т&рүандай.

ЖалпҰ кҚпӘрлӘк, сансҰз ң&ңҰңтардҰ таптау, с&мдҰң аңҰ жеу болҰп саналадҰ. Олай болса ілбе ділелҰр ңҰлмҰс жіне жазасҰ с&мдҰң зор болмаң. Иі, адам +лтӘру бӘр минуттҰң ңҰлмҰс болүанҰмен он-бес жҰл ңапас жазасҰню(сегӘз миллион минут)>тартңҰзадҰ. М&нҰ адамзат ң&ңҰүҰ, іп береоргандарҰ ңабҰл к+рген. ЕндӘ, бӘр кҚпӘр мҰқ адам +лтӘрумен пара-пар, ауҰр ңҰлмҰс дейтӘн болсаң бӘр минуттҰң наүҰз кіпӘрлӘк ілгӘ ідӘлет зақҰ бойҰнша сегӘз миллиардңа жуҰң минут азап шегудӘ кереай болдҰ. ЕндӘ, бӘр жҰл кіпӘрлӘк ҚшӘн екӘ триллион сегӘз жҚз сескен миллиардңа жаңҰн азап шегуге лайҰң екен, олай болса خَالِد۪ينَ ف۪يهَٓا اَبَدًا аÇтҰнҰқ дегенӘндей міқгӘ рҰ мензап шегедӘ деген с+з. ТаүҰсҰн таүҰ...

ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ жіннат пен жіҒаннам туралҰ керемет баÇнҰ жіне Ү&раннҰқ тіпсӘрӘ жіне одан бастау алүан Рисалей-Н&р, жіннат пен жіҒаннамнҰқ бар екенӘ жайлҰ наңтҰ ділелдкесӘлдүҰ Қстеме тҚсӘнӘктеме жасауүа ңажеттӘлӘк ңалдҰрмаүан.

وَيَتَفَكَّرُونَ ف۪ى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًا
— 251 —
سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّاҰнмҰн.َبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ اِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا ٭ اِنَّهَا سَٓاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا

секӘлдӘ к+птеген аÇттардҰқ жіне іу баста АрдаңтҰ Расул-Ұ Юкрем (ңажет ) сондай-аң бҚкӘл пайүамбарлар, аңиңатшҰлдар ірдайҰм д&үасҰнда жиӘ-жиӘ:

اَجِرْنَا مِنَ النَّارِ ٭ نَجِّنَا مِنَ النَّارِ ٭ خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ
деп айтуларҰ жіне уахимен расталүан, лер кҚ к+рӘнген жіне бар екенӘ наңтҰ ілгӘ жіҒаннамнан"бӘздӘ саңтай г+р!">дегендерӘне ңараүанда адамзаттҰқ еқ бастҰ міселесӘ жіҒаннамнан ң&тҰлу болҰп отҰр. ЮлемдегӘ еқ мақҰздҰ, سِعَةِ Қлкен міселе, &лҰ аңиңат жіҒаннам болүанҰ үой, парасаттҰ ӘрӘ т&лүалар, іулие-асфиÇлар оүан куі болҰп, кейбӘреулер онҰқ белгӘ-нҰшандарҰн, &шңҰндарҰн к+рӘп тҰм ңорңҰнҰштҰ болүандҰңтан зіресӘ ңалмай ңорңҰп жҰлаүан екен."БӘздӘтабҰласаңтай г+р!">деп жалҰнҰп жалбарҰнүан екен.

Рас, ілемде жамандҰң пен жаңсҰлҰң, жарҰң пен ңарақүҰлҰң, жҰлу мен суҰң, жаүҰмдҰ-жаүҰмсҰз, адасу мен тура жол ңарамаңарсҰ келӘп, араласҰп сапҰрҰлҰсҰп жаҰтҰндҰ к+птеген хикметсҰрларҰ бар. ЯйткенӘ, жамандҰң болмаса жаңсҰлҰңтҰқ ңадӘрӘ болмайдҰ. Азап болмаса, рахаттҰқ не екенӘн бӘлмес едӘк. ҮарақүҰсҰз жарҰңтҰқ мінзӘме жң. СуҰң болүан соқ жҰлудҰқ дірежелерӘ анҰң. ЖаүҰмсҰздҰң арңҰлҰ жаүҰмдҰ нірселердӘқ, ісемдӘктӘқ бӘр аңиңатҰ бӘрнеше аңиңат болҰп, мҰқдаүан ісемдӘктӘқ тҚрлерӘ пайда болүан. ЖіҒаннамсҰз жіннаттҰқ к+птеген ісем с&лулҰңтар жасҰрҰн ңалар едӘ. ттардҰбарлҰң зат бӘр жаүҰнан алүанда ңарама-ңайшҰ нірсесӘмен бӘлӘнедӘ, бӘр үана аңиңатҰ к+бейӘп к+птеген аңиңаттар нітиже бередӘ.

МҰна сапҰрҰлҰсңан дҚние фіни ілемнен баңи ілемге зҰмҰрап, аүҰпапҰндаүанҰ рас. Олай болса ілбетте жаңсҰлҰң, ліззат, жарҰң, ісемдӘк, иман секӘлдӘ жаүҰмдҰ нірселер жіннатңа ңарай ал, жамандҰң, біле, уайҰм, ңарақүҰлҰң, жаүҰмсҰздҰдай, тимансҰздҰң секӘлдӘ зиÇндҰ нірселер жіҒаннамүа ңарай аүҰп барадҰ деп толҰң айта аламҰз. ОсҰлайша, тҰнбай шайңалҰп аүҰп жатңан ілемнӘқ арналарҰ аңҰрҰнда ілгӘ екӘ іуӘзге ңударҰп, тоңтамаң. Керемет, ерекше сҰрлҰ жиҰрма тоүҰзҰншҰ С+здӘқ соқҰндаүҰ ишаралҰ, астарлҰ маүҰнаүа бай т&жҰрҰмдарда б&л таңҰрҰп бӘршама ңозүалүан болатҰн, сол ҚшӘн ңҰсңа ңайҰрдҰң.

— 252 —
Уа, şсҚф медресесӘнде менӘқ дірӘс бауҰрларҰм! ЮлгӘ, міқгӘге мол пудан ң&тҰлудҰқ тиӘмдӘ жолҰ мҰна дҚниелӘк ңапастҰ пайдаланҰп, кҚні жасауүа мҚмкӘндӘк бермейтӘн осҰ абаңтҰ кҚндерӘнде б&рҰқүҰ жасаүан кҚнілар сҰддҰуба етӘп, парҰздардҰ орҰндап, осҰлайша жаза +теудӘқ ірбӘр саүатҰн бӘр кҚн үибадатңа пара-пар етӘп, анау міқгӘ ңапастан аман ңалуҰмҰзүа себеп ңҰлҰп, с+йтӘп н&рлҰ жіннатңа кӘруге зор мҚмкӘндӘк деп бӘлейӘк. Б&л мҚмкӘндӘктӘ пайдалансӘлер саң дҚниеде ңиналүанҰмҰз аздай аңҰретте де сорлап, ауҰр азапңа тҚсемӘз. خَسِرَ الدُّنْيَا وَ الْاٰخِرَةَ аÇтҰ бӘз туралҰ болҰп жҚрмесӘн.

ОсҰ жерӘне келгенде Ү&рбан айт басталдҰ.

ҮасиеттӘ Ү&ран: اлӘгӘн,ُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ деген тікбир с+здерӘмен адамзаттҰқ бестен бӘр б+лӘгӘне Çүни Қш жҚз елу миллион адамүа"АллаҒу Юкбар">деп айтңҰзҰп алҰп жер шарҰ +зӘне тін зон, ңалспен اَللّٰهُ اَكْبَرُ киелӘ с+зӘн +зӘнӘқ серӘктерӘ үаламшарларүа естӘртӘп жатңандай жиҰрма мҰқнан астам ңажҰлардҰқ Арафат тауҰнда жіне айтта барлҰүҰ бӘрге ңосҰлҰп бӘрيَاءِ : اَللّٰهُ اَكْبَرُ"АллаҒу Юкбар!">деуӘ, б&дан мҰқ Қш жҚз жҰл б&рҰн ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰз +зӘнӘқ жаңҰн дос-жарандарҰмен бӘрге айтңан жіаңиңатге б&йҰрүан"АллаҒу Юкбар">с+зӘнӘқ белгӘлӘ бӘр маүҰнада жақүҰрүан дауҰсҰ ретӘнде ИліҒи рубубиетке رَبُّ الْاَرْضِ وَ رَبُّ الْعَالَم۪ينкӘшкен аспан мен жердӘқ РаббҰсҰ деген ИліҒи зор билӘкке ауңҰмдҰ, кҚлли ң&лшҰлҰңпен жауап беру болҰп табҰладҰ. МенӘқ б&үан ңиÇлҰммен, сезӘмдерӘм лентазӘм ібден жеттӘ.
СосҰн"апҰрм-ай, б&л киелӘ с+здӘқ бӘздӘқ міселемӘзбен байланҰсҰ бар ма?">деп ойландҰм. Кенет мҰнандай бӘр ой келдӘ: Юу баста осҰ с+з лаҒтҰқ басңа да "баңиÇт-Ұ салихат" Çүни لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُю(Лі иліҒі иллаллаҒ),>‌اَلْحَمْدُ لِلّٰهِю(ЮлхамдулиллаҒ),>سُبْحَانَ اللّٰهِю(СубханаллаҒ)>секӘлдӘ к+птеген шариүи с+здерңарай Ұ Çки жалңҰ тҚрде міселемӘзге ңатҰсҰ бар, м&нҰқ шҰндҰң екенӘне, жҚзеге асатҰнҰна ишара етедӘ.
МҰсалҰүа; اَللّٰهُ اَكْبَرُ с+зӘнӘқ бӘр м мҚлдеҰ, АллаҒ ТаүаланҰқ ң&дретӘ мен ӘлӘмӘ бірӘнен Қстем. ОнҰқ ӘлӘм шеқберӘнен ешнірсе тҰс ңала алмайдҰ. Ү&дреттӘ басңаруҰнан ешкӘм ңаша алмайдҰ, істе ң&тҰлу мҚмкӘн емес. СенӘқ ңаттҰ ңорҰңңан нірсеқнен ол ілдеңайда
— 253 —

&лҰң. азабҰ хашрдӘ жарату, бӘздӘ жоң болудан саңтап ңалу, міқгӘ баңҰтңа б+леу онҰқ ң&дретӘне тҚк емес. Ол бірӘнен алҰп. Тақүалүан, аңҰлҰқа сҰймай ңинам менне нірсенӘ болсҰ Ол (АллаҒ) одан да шексӘз Қлкен.

Иі, مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ аÇтҰнҰқ ашҰң тҚрде дегенӘндей адамзаттҰқ хашрӘ Çүни +лген соқ тӘрӘлуӘ бӘр адамнҰқ ңайта тӘрӘлуӘ секӘлдӘ ң&дретӘне оқайан тҚрҰңтан болар пенде, бӘр Қлкен білеге &шҰраүанда немесе алдҰна биӘк маңсат ңойүандар:"АллаҒ Юкбар! АллаҒ &лҰң!">деп +зӘн ж&батадҰ. ОнҰ +зӘне ңуат к+зӘ, сҚйенӘш ңҰладҰ.
ТоүҰзҰншҰ С+зде осҰ киелӘ с+зӘ, екӘ серӘгӘмен жіне бҚкӘл үибадаттҰқ мазм&нҰ болҰп табҰлатҰн намаздҰқ дінегӘ, +зегӘ екенӘ жіне намаз ӘшӘнде жіне соқҰнда тісбихатта жиӘ айтҰлҰп маүҰнасҰ ңубрайҰлдҰ Çүни سُبْحَانَ اللّٰهِ ٭ ‌‌اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ٭ اَللّٰهُ اَكْبَرُ с+здерӘ Қш Қлкен аңиңаттарүа ишара ірӘ жауап екенӘ, сондай-аң адамдҰ тақүалдҰратҰн &лҰңтҰңтан немесе дін ризашҰлҰңтан, тіттӘ ліззаттардатса дндайтҰн с&раңтарүа ңуаттҰ жауап екенӘ баÇндалүан болатҰн. СонҰмен ңатар он алтҰншҰ С+здӘқ соқҰнда тҚсӘндӘрӘлгенӘндей, ңалайша бӘр жауҰнгер басңа уаңҰттарда ңолҰ жетпейтӘн немесе +зӘнен бӘр сатҰ жоүарҰ командирӘ арңҰлҰ үана к+рӘсе алатҰн лауазжазасҰас ңолбасшҰнҰ немесе падишахтҰ ерекше кҚндерӘ к+рӘп, алдҰна шҰүа аладҰ.
Діл сол секӘлдӘ, іркӘм ңажҰлҰңта шамасҰна ңарай іулие секӘлдӘ АллаҒтиӘскеанҰ رَبُّ الْاَرَضِ وَ رَبُّ الْعَالَم۪ينَ атҰмен Çүни аспан мен жердӘқ РаббҰсҰ атҰмен танидҰ. ЖҚрегӘне кибриÇ міртебелерӘ Çүни &лҰңтҰңтҰқ дірежелерӘ ашҰлүан сайҰн жанҰ жадҰрап, рухҰ биӘктеп, тақүалҰстан а т+ртс&раңтарүа сол اَللّٰهُ اَكْبَرُ с+зӘн ңайталаүанда бірӘне жауап тауҰп, жанҰ жай табадҰ. Эім он ҚшӘншӘ ЛеманҰқ соқҰнда тҚсӘндӘрӘлгенӘндей, шайтаннҰқ СонҰмебауҰнан саңтап, тамҰрҰна балта шабатҰн жауап та осҰ اَللّٰهُ اَكْبَرُ с+зӘ. Б&л бӘздӘқ аңҰрет жайлҰ с&раңтарҰмҰзүа да ңуаттҰ ірӘ ңҰсңа-н&сңа жауап болмаң. ЕндӘ ‌اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ с+зӘ де аңҰреттӘ еске салҰп, хашрдӘқ болуҰн талапсҰру Ә. Ол бӘзге бҰлай дейдӘ:"АңҰрет болмаса маүҰнам жоң. СебебӘ, ізілден ібідке дейӘнгӘ Çүни ежелден келешекке дейӘнгӘ
— 254 —

жіне кӘм, кӘмге арнап айтса да бҚкӘл мадаң пен шаүа кӘллаҒ Таүалаүа үана тиесӘлӘ, Сол үана лайҰң! БарлҰң нҰүметтердӘқ б&лаүҰ, нҰүметтӘ нҰүмет ңҰлатҰн жіне кҚллӘ сана иелерӘн жоң болудҰқ уайҰм ңайүҰсҰнан ң&тт, ілбн нірсе тек ңана міқгӘ баңҰт, ібіди саүадат болҰп табҰладҰ. МенӘқ ілгӘ ауңҰмдҰ, кҚлли маүҰнама тек баңи +мӘр, міқгӘ баңҰт үана жауап болҰп, ңанаүаттандҰрадҰ".

Рас, ірбӘр мҚмин намаздан кейӘн кҚнде шариүат нтектӘа еқ азҰ жҚз елуден аса ‌اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ‌اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ айтуҰ жіне маүҰнасҰ ізіл мен ібедтӘ Çүни ауңҰмдҰ тҚрде шексӘз мадаң пен шҚкӘрдӘ ңамтуҰ тек үана міқгӘ баңҰт пفِى الнаттҰқ ш&үҰл берӘлетӘн +темӘ, сол сіттегӘ т+лемӘ, баүасҰ болмаң. Ол с+з, дҚниенӘқ уаңҰтша ірӘ піни, уайҰм аралас нҰүметтерӘмен шектелмейдӘ, тек соүан арналүан емес. ДемердҰқ мрдҰқ міқгӘ нҰүметтерге себеп болатҰнҰ т&рсҰна айтҰладҰ, шҚкӘрдӘ бӘлдӘредӘ.
سُبْحَانَ اللّٰهِю(СубханаллаҒ)>киелӘ с+зӘ, АллаҒ ТаүаланҰ ширктен, кемшӘлӘктен, н&ңсандҰңтан, з&лҰмдл осҰ ілсӘздӘктен, мейрӘмсӘздӘктен, м&ңтаждҰңтан, алдаудан ңҰсңасҰ +зӘнӘқ"кемел", "жамал", "жалал">сипаттарҰна ңайшҰ бҚкӘл н&ңсандҰң атаулҰдан пік, ада маүҰнасҰн бӘлдӘрӘп осҰ т&рүҰдан міқгӘ баңҰттҰ меқзепңаддасй-аң, &лҰ салтанатҰнҰқ"жалал", "жамал">ірӘ кемелдӘгӘне &йҰтңҰ болатҰн аңҰрет ілемӘн, ол жаңтаүҰ жіннаттҰ еске тҚсӘрӘп, ишара ңҰладҰ. Юйтпесе, жоүарҰда ділелденгенӘ секӘлдӘ міқгӘ баңҰт болмаса ИліҒи салатанатңа, онҰқ кемелдӘгӘне, жалал мн баүаал сипаттарҰна, рахҰмҰна н&ңсандҰң болҰп Қстем мерейӘне шік келедӘ.
МӘне, осҰ аталүан Қш с+з секӘлдӘ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ жіне بِسْمِ اللّٰهِжіне басңа да мҚбарак с+здердӘқ к діре иман негӘздерӘнӘқ +зегӘ, мазм&нҰ, т&жҰрҰмҰ Ғім Иман мен Ү&ран аңиңаттарҰнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ жіне манаүҰ ҚшеуӘ намаздҰқ дінегӘ, сонҰмен ңатар Ү&раннҰқ дінегӘ сӘлтеейбӘр жарңҰн сҚрелердӘқ басҰнда т&рүан жаң&т секӘлдӘ жалт-ж&лт етуӘ сондай-аң, маүҰналарҰ тісбихатта келген Рисалей-Н&рдҰқ да ңайнар б&лаүҰ, негӘзӘ жіне аңиңаттарҰнҰқ дінектерӘ болҰп таларҰ Ұ.

Сондай-аң, ңатар, «Ахмеди іулиелӘк" пен "М&хаммеди убудиет» жаүҰмен Çүни ПайүамбарҰмҰздҰқю(алійҒиссалатҚ уіссалам)>ауңҰмҰ кеқ ң&лшҰлҰүҰ т&рүҰсҰнан алүанда зӘкӘр алңасҰнда, намаздан кейӘн

— 255 —
айтҰрнаймҰтісбихатта М&хаммед (с.а.у.) салүан сара жолдҰқ ережешарттарҰ, д&үа-уирдтерӘ болҰп саналадҰ. ОнҰ жҚз миллионнан астам мҚминдер намаз уаңҰтҰнда орасан зор зӘкӘр міжӘлӘсӘнде отҰрҰп ңолдарҰна тісбих سُبْحَانَ اللّٰهِю(СубханаллаҒ)>عَ قَطотҰз Қш рет, ‌اَلْحَمْدُ لِلّٰهِю(ЮлхамдулиллаҒ)>с+зӘн отҰз Қш рет, اَللّٰهُ اَكْبَرُю(АллаҒу ікбар)>с+зӘн отҰз Қш рет ңайталайдҰ.

МӘне, осҰндай ауңҰмр, олазӘкӘр алңасҰнда жоүарҰда аталүанҰндай Ғім Ү&раннҰқ Ғім ИманнҰқ Ғім намаздҰқ +зегӘ, дін-дінегӘ саналатҰн осҰ ңасиеттӘ, берекелӘ Қш с+здӘ намаздан кей-аң, Ұз Қш рет ңайталау ңаншалҰңтҰ мақҰздҰ, сауабҰ мол екенӘ ілбетте, тҚсӘнӘктӘ болар. ОсҰ рисаленӘқ басҰндаүҰ БӘрӘншӘ Міселе намаз туралҰ тамаша бӘр дірӘс боліфіккҚталҰп едӘ, ойламаүан жерден ерӘксӘз тҚрде соқүҰ жаүҰ да намаз тісбихатҰ жайлҰ мақҰздҰ бӘр дірӘс болҰп шҰңтҰ.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى اِنْعَامِه۪
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ йталаү الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
* * * * *
— 256 —

ТоүҰзҰншҰ міселе

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اٰمَنَ الرَّسُولُ بِمَٓا اُنْزِلَ اِلَيْهِ مِنْ رَبِّه۪ وَالْمُؤْمӘн ңос كُلٌّ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَمَلٰٓئِكَتِه۪ وَكُتُبِه۪ وَرُسُلِه۪ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ اَحَدٍ مِنْ رُسُلِه۪ ... اِلٰى اٰخِرِ الْاٰيَة

Илі ахир-Ұ аÇт...

ОсҰ ңасиеттӘ де &лҰң аÇттҰқ ауңҰмдҰ да حِدَةٍбӘр т&жҰрҰмҰн баÇндауүа +те мақҰздҰ маүҰнауи бӘр с&раң жіне орасан зор ИліҒи нҰүметке б+ленуден пайда болатҰн бӘр хал себеп болдҰ. БҰлайша:

"НелӘктен иман аңиңаңауӘпсан бӘреуӘн жоңңа шҰүарүан адам кіпӘр боладҰ жіне онҰ ңабҰлдамаүан м&сҰлман емес? Алайда, АллаҒңа, АңҰретке иман КҚндей жарҰң н&р шашҰп ондай ңарақүҰ кҚпӘрлӘктӘ жойҰп жӘберуӘ керек ңой? Эім, екӘ нен ИманнҰқ бӘр аңиңатҰн не бӘр шартҰна сенбеген адам дӘннен безген имансҰз боладҰ, ал мойҰндамаүандар ДӘн Исламнан шҰүадҰ? БӘраң олар, имрде ірбасңа шарттарҰна сенедӘ үой. Ондай иман адамдҰ наүҰз кіпӘр болудан ң&тңаруҰ керек едӘ үой?" деген сауал ңойҰлдҰ.

ЖауабҰ: Иман - алтҰ шарттан ң&ралүан «уахдани» аңиңат. ОнҰ бкемелдару мҚмкӘн емес. Ол - т&тас нірсе, б+лӘнбедӘ. Кеқ ауңҰмдҰ, шексӘз істе б+лӘнбейдӘ. ЯйткенӘ иманнҰқ ірбӘр шартҰ +зӘн ділелдейтӘн айүаңтарҰ арңҰлҰ басңа шарттардҰ да ділелдейдӘ, бӘр-бӘрӘне ңуат берӘп +зара б&лтенде е ділел боп табҰладҰ. Олай болса бҚкӘл шарттардҰ толҰң ділелдерӘмен бӘрге бекерге шҰүара алмайтҰн ңарсҰ пӘкӘр, аңиңатҰнда бӘр тҚйӘр шарттҰ тӘптӘ, иманнҰқ бӘр аңиңатҰн жҰң емеҰүара алмайдҰ. БӘраң кейде, «ңабҰлдамау» дейтӘн перденӘ жамҰлҰп, ңҰрсҰүҰп сенбеуӘ мҚмкӘн. Ол да барабара иман шарттарҰн толҰүҰмен жоңңа шҰүаруүа апарҰп наүҰз кіпӘр ңҰлҰп адами ң&ндҰлҰңтан айҰрадҰ. Ол басңа міселе. С+йтӘп, рухҰмен Ғім үаң ремен жіҒаннамүа тура бет аладҰ. СонҰмен ңазӘр бӘз, ңҰсңа ишаралармен жіне Миуа РисалесӘнде хашрдӘ ділелдеген кезде басңа да иман шарттарҰн ділелдейтӘн ңортҰндҰларҰ секӘлдӘ осҰ т&ста +зектӘ пӘкӘрлермен, ңҰсңа т&жҰрҰмдармен - АлларҰнҰласа - осҰ маүҰнасҰ тереқ т&жҰрҰмдҰ алтҰ тоңтаммен баÇндамаңпҰз.

— 257 —

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. Иман-Ұ БиллаҒ Çүни АллаҒңа иман +зӘнӘқ айүаң-ділелдерӘмен имади бобасңа шарттарҰн, міселен аңҰретке имандҰ нҰңтап бекӘтедӘ.

Иі, мҰна үаламдҰ бӘр сарай, бӘр шаҒар, бӘр мемлекет секӘлдӘ бҚкӘл ңажеттӘлӘктерӘмен бӘрге толҰң басңарҰп, астҰң Ұн +лшеммен, жҚйелӘ тҚрде реттеп шҰр айналдҰрҰп отҰрүан сондай-аң, хикметпен +згертӘп, зіррелердӘ, ж&лдҰздар мен шҰбҰндардҰ ірңайсҰсҰн жекежеке жаппай жабдҰңтап, ңозүалҰсңа келтӘрӘп отҰрүан ҚлесӘзӘнӘқ імӘр, ңалауҰмен ірдайҰм іскери жаттҰүу секӘлдӘ оларүа тілӘмтірбие берӘп, белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктеп ірекетке ендӘрген сондай-аң, +зӘне мойҰнс&ндр ірпӘ&лшҰлҰң еткӘзген жіне барлҰүҰн ресми шеруге шҰүарүандай саÇхат еткӘзген Юзіли уі Баңи РубубиеттӘқ, жаппай басңару салтанатҰнҰқ, Юбіди уі Даими УлухиеттӘқ міқгӘ баңи мекенӘ, ірдайҰмүҰ орталҰүҰ, Сірміди мекен-а? Ол,ңҰрет т&раүҰнҰқ болмауҰ істе мҚмкӘн бе? ЕшбӘр аңҰл м&нҰ ңабҰлдай ма!? ОнҰ мҚмкӘн деп аңҰлҰ бар ешкӘм айта алмас! Юсте мҚмкӘн емес! Демек, АллаҒ ТаүаланҰқ РубубиетӘнӘқ салтанатҰ - ЖетӘншӘ Міселеде баÇндалүанҰндай - ОнҰқ к+птегетҚсӘндем есӘмдерӘ жіне бар екенӘн ділелейтӘн айүаңтардҰқ барлҰүҰ аңҰреттӘқ хаң екенӘн растап ірӘ талап етедӘ. МӘне, Иман шарттарҰ ісӘресе, осҰ шартҰнҰқ сҚйенер дай-аң +те мҰңтҰ екенӘн ойла, бӘлӘп ңой, к+збен к+ргендей иман ет!

Эім, ңалайша Иман-Ұ БиллаҒтҰ аңҰретсӘз ойлау мҚмкӘн емес, сол сиÇңтҰ - ОнҰншҰ С+зде ңҰсңа ишаралармен баÇндалүанҰндай - +зӘнӘқ УлүарадҰ мен МаүбудиетӘн Çүни ЖаратушҰ екенӘн, барлҰүҰ бӘр +зӘне баүҰнатҰнҰн к+рсету ҚшӘн үаламдҰ бейне бӘр алҰп Сімедани кӘтап, ірбӘр бетӘ бӘр кӘтапңа татитҰндай, ірбӘр жолҰ бӘр параңңа паран тҚсӘреқ маүҰналҰ Қлкен СҚбхани Ү&ран секӘлдӘ. ОнҰқ тікуани аÇтҰ, ірбӘр с+зӘ, тӘптӘ ірбӘр нҚктесӘ, ірбӘр ірпӘ жеке-жеке м&үжиза.

Эім ӘшӘ аÇтңа толҰ, сан-алуан наңҰштармен безендӘрӘлген Рахмани зіулӘм мешӘт тірӘздӘ. Юр б&рҰшірңайсӘр жамаүат +зӘне тін табиүи ң&лшҰлҰңтарҰмен ш&үҰлданадҰ. МӘне, үаламдҰ осҰндай керемет жаратңан, табҰнуүа лайҰң Маүбуд-Ұ бил Хаң АллаҒтҰқ осҰндай &лҰ КӘтабҰнҰқ маүҰнасҰн ашҰп дірӘс беретӘн &стаздардҰ жӘбермеуӘ, осҰ Сімедани Ү&раннҰқ аÇттркӘндӘіпсӘрлеп беретӘн елшӘлердӘ жолдамауҰ Ғім сол алҰп мешӘтте тҚрлӘ ң&лшҰлҰң етушӘлерге имамдардҰ таүайҰндамауҰ істе мҚмкӘн бе? Ол &стаздар мен тіпсӘршӘлерге, имамдарүа +зӘнӘқ б&йрҰң-імӘрӘ жазҰлүан кӘтабҰн тҚсӘрмеуу боп Ән бе? Жоң істе, мҚмкӘн емес!

— 258 —

Эім, рахҰмҰнҰқ жімалҰн, ңамңорлҰүҰнҰқ кереметтӘгӘн, рубубиетӘнӘқ кемелдӘгӘн саналҰ жандарүа к+рсету ҚшӘн жіне оларүа мадаң айтңҰзҰп шҚкӘр еткӘзу ҚшӘн мҰна үаламдҰатҰн, ректӘқ бірӘ бар, бейне бӘр бай дастархан, ңҰзҰңтҰ к+рме, к+қӘлдӘ серуенжай тҚрӘнде жаратҰп ӘшӘн сан-алуан дімдӘ нҰүметтер мен үажайҰп +нерге толтҰрүан. ЕндӘ үаламдҰ осҰндай керемет иÇттҰлжаратңан РахҰмдҰ Сани, аса жомарт шебер АллаҒтҰқ ілгӘ саналҰ ңонаңтармен с+йлеспеуӘ жіне оларүа берӘлген нҰүметтерге елшӘлер арңҰлҰ шҚкӘршӘлӘк мӘндетӘн атңару терӘнӘӘгӘн, сондай-аң жасалүан ңамңорлҰң пен к+рсетӘлген рахҰмүа ң&лшҰлҰң ңҰзметӘн +теу ңажеттӘгӘн ҚйретпеуӘ мҚмкӘн бе, онҰ аңҰл ңабҰлдай ңоÇр ма? Юсте, мҚмкӘн емес.

Эім, +зӘқ ойлашҰ, +те шебер ірӘ +нерӘн +те жаңсҰ к+редӘ ірӘ онҰ ж&рттҰқ &натңанҰенжӘмейдҰ. ТӘптӘ, ол тӘлдӘқ небӘр дім сезгӘш ңабӘлеттерӘн де ескередӘ. ҮҰсңасҰ +зӘнӘқ +нерӘнӘқ жоүарҰ баүалануҰн, ж&рттҰқ сҚйсӘнуӘн, риза болуҰн ңалайдҰ жіне +нерӘнӘқ ірбӘр туҰндҰсҰмен +зӘн танҰстҰрүҰсҰ, жаңсҰ к+рӘнгӘсӘ келедӘ. Эім беңпау жмаүҰнада +зӘнӘқ маүҰнауи жімалҰн к+рсетудӘ ңалаүандҰңтан мҰна үаламдҰ үажап +нерӘмен безендӘрӘп ң&лпҰртҰп ңойүан. ОсҰлай бола т&ра Ол АллаҒ, ілемдегӘ жандҰлардҰқ еқ жоүактемдеежелӘсӘ боп табҰлатҰн адамзатпен, онҰқ ӘшӘнде &лҰң т&лүалардҰқ кейбӘрӘмен с+йлесӘп олардҰ елшӘ таүайҰндап адамзатңа жӘбермеуӘ мҚмкӘн бе? ЮлгӘ үажап к+ркем +нерӘн елеусӘз, еш баүалаүашҰн жіне к+ркем есӘмдерӘн еш ңошаметсӘз жіне +зӘн танҰстҰрҰп жаңсҰ к+ргӘзу ӘстерӘне жауапсҰз ңалуҰна істе жол бере ме? Жо-жоң олай болуҰ істе да кін емес!

Эім, барлҰң жандҰлардҰқ тӘршӘлӘк ҚшӘн жасаүан д&үаларҰн, тӘптӘ, хал тӘлӘмен с&раүан болса да бҚкӘл +тӘнӘш-тӘлектерӘн діл уаңҰтҰнда +з ңалауҰмен ңамңорлҰң жасап, мол мейрӘмге б+леп жарҰллуҰ тарүан, осҰлайша Әспен де хал-жаүдаймен де анҰң-ңанҰң с+йлейтӘн МҚтікіллим-Ә Алим АллаҒ, +зӘқ ойлашҰ, +те &саң жандҰлармен Әс жҚзӘнде жіне хал тӘлӘмен де с+йлесӘп, дертӘн тҰқдап дірмен берӘп, ңажеттӘлӘгӘн ңамтамасҰз етӘп, жай-жапсардҰ ҰүҰ, сбӘле т&рса, кҚллӘ үаламнҰқ тақдаулҰ жемӘсӘ, жердӘқ халифасҰ, к+птеген жаратҰлҰсңа жетекшӘлӘк ететӘн адамдармен жіне олардҰқ рухани басшҰларҰмен к+рӘспеуӘ мҚмкӘн бе? Олармен жеке-жеке &дӘретӘнде Ғім хал тӘлӘмен с+йлескенӘ секӘлдӘ адамзаттҰқ ӘрӘ т&лүаларҰмен с+з арңҰлҰ, кіламҰмен с+йлеспеуӘ, оларүа +з імӘрӘн, параңтар мен кӘтаптардҰ тҚсӘрмеуӘ істе мҚмкӘн нҰқ бал аңҰлүа сҰÇ ма? Юрине олай етуӘ істе

— 259 —

мҚмкӘн емес. Демек, иман-Ұ БиллаҒ анҰң тҚрде +зӘнӘқ шексӘз діледерӘмен Çүни пайүамбарларүа жіне киелӘ кӘтаптарүа имандҰ ділелдейдӘ.

БҚкӘл +нерӘмен +зӘн танҰстҰрҰп, жаңсҰ к+рҰ тармжатңан ірӘ +зӘне шҚкӘр етудӘ Әс жҚзӘнде Ғім хал-ахуалмен болсҰн талап ететӘн ЖаратушҰүа жауап ретӘнде ілемдӘ ійгӘлӘ Ү&ран аңиңаттарҰмен шулатңан жінуаттҰ абҰройҰ асңаң шебер ЗҚлжілал Алла+ңа кімӘл сенӘп, +згелердӘ де сендӘрген, танҰп, танҰстҰрүан, шҚкӘр етӘп, шҚкӘр еткӘзген жіне سُبْحَانَ اللّٰهِ ٭ ‌‌اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ٭ اَللّٰهُ اَكْبَرُю(СубханаллаҒ, ЮлхімдулилліҒ, АллаҒу Юкбар) Çүни рӘмен аспан ілемӘ еститӘндей зор дауҰспен жер шарҰн тӘлге келтӘрген жіне теқӘз бен ң&рҰлҰңтҰ аÇңңа тӘк т&рүҰзүандай мҰқ Қш жҚз жҰл бойҰ адамзаттҰқ сан жаүҰнан бестен бӘр б+ӘтабҰ сапа мен адами ңасиет жаүҰнан жартҰсҰн +зӘне баурап, ерӘтӘп-елӘтӘп ікеткен ілгӘ ЖаратушҰнҰқ рубубиетӘнӘқ алдҰнда ауңҰмдҰ тҚрдегӘ ң&лшҰлҰң арңҰлҰ жауап берген, сондайан келлаҒтҰқ маңсат-м&ратҰн Ү&ран сҚрелерӘмен ілемге жар салҰп жеткӘзген, ірбӘр үасҰрүа тҚсӘнӘктӘ етӘп бар даусҰмен дірӘс берген, делдал ңҰзметӘн атңарүан жіне адамзаттҰқ наң ңадӘр-ңасиетӘн бӘлдӘрӘп, абҰройҰн к+терген жіне ңантте біндетӘ бар, не ӘстеуӘ керектӘгӘн Қйреткен жіне +зӘн мҰқдаүан м&үжизаларҰмен растатңан М&хаммед үілейҒиссалату уіссаламнҰқ бҚкӘл ілем ИеейдӘ. аҒтҰқ тақдаулҰ пендесӘ, ерекше елшӘсӘ, міртебесӘ жоүарҰ пайүамбарҰ болмауҰ істе мҚмкӘн бе!? Юрине жоң, жҚз мҰқ мірте мҚмкӘн емес!
Демек,н - жоَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ"ішҒіду іл-ліиліҒі иллаллаҒ">аңиңатҰ +зӘнӘқ барлҰң ділелдерӘмен اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ"ішҒіду інні М&хаммад расулуллаҒ">аңиҚз бетрастап, ңуаттайдҰ.

ТаүҰ да мҚмкӘн бе, мҰна үаламнҰқ ИесӘ жаратңандарҰна жҚз мҰқ тӘл берӘп +зара с+йлескӘзӘп жіне олардҰқ с+здерӘн естӘп, бӘлӘп бӘраң +зӘ с+йлемейдӘ. Жоң ірине!

— 260 —

Эім, ілемалас&рзӘнӘқ киелӘ маңсатҰн кӘтап тҚсӘру арңҰлҰ бӘлдӘрмеуӘ істе мҚмкӘн бе? ТҰлсҰмҰ тереқ сҰрлардҰ ашҰп, «ЖаратҰлҰс ңайдан келӘп, ңайда барадҰ, не ҚшӘн б&лай топ-топ болҰп келӘп, азүана аÇлдаңатҰнда кетедӘ?» деген мінӘсӘ тереқ мҚшкӘл бӘраң мақҰздҰ с&раңтарүа толҰң ңанаүаттанарлҰң жауап беретӘн Ү&рандай ңасиеттӘ кӘтап тҚсӘрмеуӘ мҚмкӘн бе?! Жоң, істе мҚмкӘн емес!

Эім, он Қш үасҰрдҰ н&рүа б+леген же жінеүат сайҰн жҚз миллион тӘлде аса ң&рметпен оңҰлҰп жатңан жіне миллиондаүан ңари-хафҰздардҰқ миҰна ң&ндҰлҰүҰн саңтай отҰрҰп жазҰлатҰн жіне адамзаттҰқ сапа т&рүҰсҰнан жартҰсҰнан к+бӘн ідӘл зақҰмен басңарҰп келе жатңан, ніпсӘ, рух, ңалб, п к+рек+қӘл секӘлдӘ сезӘмдердӘ тірбиелеп, тазартҰп тілӘм берген, сондай-аң, Рисалей-Н&рда тақүажайҰп ңҰрҰң сҰрҰ баÇндалүан жіне ңҰрҰң тҚрлӘ адамү он Қшң тҚрлӘ м&үжизалҰүҰн к+рсететӘнӘ Он тоүҰзҰншҰ Міктуб аттҰ кӘтапшада айтҰлүан, сондай-аң, М&хаммед үілейҒиссалату уіссалам мҰқ м&үжизасҰмен ОнҰқ бӘр м&үжизасҰ болҰп табҰлатҰн, осҰлайша +зӘнӘқ хаң кіламуллаҒ Çүни АллаҒтҰқ саүан).енӘ наңтҰ діледенген ҮасиеттӘ Ү&ран КірӘм ілбетте, МҚтікіллим-Ә Юзіли, Сани-Ұ Сірміди АллаҒтҰқ с+зӘ, ОнҰқ б&йрҰүҰ, імӘрнамасҰ болмаң. Олай болмауҰ ешбӘр т&рүҰдан мҚмкӘн емес!

Демек, АллаҒңа иман +зӘнӘқ барлҰң ділел, аӘ жалпрҰмен Ү&раннҰқ кіламуллаҒ екенӘн ділелдейдӘ.

Эім, жер жҚзӘн ірдайҰм тӘрӘ жандармен толтҰрҰп, бӘрде босатҰп т&рүан жіне +зӘн танҰстҰру ірӘ жаратңандарҰна +зӘне ң&лшҰлҰң еткӘзу, піктеу ҚшӘн мҰна дҚниемӘздӘ Ұлудан жандармен безендӘрӘп ңойүан С&лтан-Ұ ЗҚлжілал АллаҒ, аспан мен ж&лдҰздардҰ ешкӘм т&рмайтҰн бос Çүни оүан лайҰң т&рүҰндардҰ жаратпауҰ ірӘ олардҰ сонау аспани зіулӘм сарайларүа ңонҰстандҰрмауҰ мҚмкӘн бе?! ірӘ мй алҰп ілемӘн ЯзӘнӘқ РубубиетӘнӘқ салтанатҰна ңҰзметшӘ ірӘ мойҰнс&нүҰш ірӘ елшӘ ірӘ жаңҰн дос, ірӘ баңҰлаушҰ ірӘ тамашалаушҰ ірӘ ң&лдҰң &ратҰн үабит ірӘ баүҰнҰштҰ халҰң болҰп табҰлатҰн перӘштелердӘ жаратпай кдҰқ айӘ бос ңалдҰруҰ мҚмкӘн бе?! Юлбетте, перӘштелер ңанша болса сонша мірте мҚмкӘн емес!

Ғім, үаламдҰ керемет кӘтапңа &ңсатҰп үажап тҚрде жаратңан жіне ірбӘр аүаштҰқ +мӘрбаÇнҰн, ж жарңҰ амалдарҰн толҰүҰмен онҰқ кӘп-кӘшкене дінӘнӘқ ӘшӘне жазҰп ңойүан жіне ірбӘр +сӘмдӘк пен гҚлшешектӘқ дҚниде атңарүан мӘндеттерӘн толҰң тҚрде т&ңҰмдарҰна м&ңиÇт жазҰп ңоÇтҰн жіне ірбӘр саналҰ жаннҰқ +мӘр баÇндарҰн ешбӘелерӘнлдҰрмай тҰрнаңтай ес-жадҰсҰна керемет м&ңиÇт саңтайтҰн жіне +зӘнӘқ иелӘгӘнде болҰп жатңан кез келген амал мен барлҰң оңиүалардҰ жаппай іртҚрлӘ жолдармен саңтап, тӘркеп ңоÇтҰн жіне рубубиетӘнӘқ мақҰздҰÇүни "Ә боп табҰлатҰн "ідӘлет", "хикмет", "раңҰм" секӘлдӘ аңиңаттардҰқ ашҰлҰп толҰүҰмен ортаүа шҰүуҰ ҚшӘн ауңҰмдҰ жіннат пен жіҒаннамдҰ, сҰрат к+пӘрӘ мен діу

— 261 —

таразҰнҰ жаратңан ХікӘм-Ә Хаким, Алим-Ұ Рахим АллаҒ, +зӘқ ойлашҰ адамдардҰқ ада ір ңатҰстҰ Әс-амалдарҰн жазбауҰ, жазүҰзбауҰ жіне жазаүа тарту Ç сҰй-сиÇпатңа б+леу ҚшӘн Әс-ңимҰлдарҰн тӘркемеуӘ сондай-аң, жамандҰң пен жаңсҰлҰңтарҰн таүдҰр таспаларҰна тӘзӘп ңоймауҰ мҚмкӘн бе? Жоң, олай болуҰ мҚмкӘн емес! Ліух-р адамузда ңанша ірӘп болса сонша мірте мҚмкӘн емес!

Демек, Иман-Ұ БиллаҒ аңиңатҰ +зӘнӘқ ділелдерӘмен перӘштелерге иманнҰқ да таүдҰрүа иманнҰқ да аңиңаттарҰн анҰң тҚрдес, ңарп ділелдейдӘ. К+ктегӘ КҚн кҚндӘздӘ ал, кҚндӘз КҚндӘ к+рсеткенӘ секӘлдӘ иманнҰқ шарттарҰ да бӘрӘн-бӘрӘ ділелдеп, ңуаттайдҰ.

ЕКӨНШӨ Т Жұقًا مِу баста Ү&ран КірӘм мен аспаннан тҚскен барлҰң сімауи кӘтаптар мен параңтар жіне бӘрӘншӘсӘ болҰп М&хаммед үалійҒиссалату уіссалам мен барлҰң пайүамбарлар к+терген +зектӘ міселелерӘ осҰ аталүасӘз, ҒалтҰ иман негӘздерӘн ңуаттап сонҰқ т+қӘрегӘнде +рбидӘ. ЮрдайҰм сол таңҰрҰпта дірӘс берӘлӘп, солардҰ ділелдеуге тҰрҰсадҰ. ОлардҰқ турашҰл, пайүамбар екенӘне ділел болатҰн бҚклуан наңтар ілгӘ негӘздерге негӘзделӘп, соүан тӘкелей байланҰстҰ, ірӘ сол негӘздердӘ бекӘте тҚседӘ. Ол негӘздер манаүҰ иман-Ұ БиллаҒ пен иман-Ұ Бил- ахирет жіне иманнҰқ басңа шарттарҰ. Демек, иманнҰқ алтҰ шартҰ бӘр-бӘрӘнен ажҰрауҰ мҚмкӘн тҚрде ЮрңайсҰсҰ бӘр-бӘрӘн толҰүҰмен ділелдеп, талап етедӘ. Ол алтауҰ бӘр т&тас ірӘ ауңҰмҰ кеқ арна, істе б+лӘнбейдӘ, ажҰрату мҚмкӘн емес. Ол бейне бӘр тамҰрҰ жоүарҰда +зӘ т+мен салбҰрап т&ратҰн жіннаттаүҰ Туба аүашҰ тірӘздӘ. ЮрбӘр б&там&сҰлмбӘр жемӘсӘ, ірбӘр жапҰраүҰ ілгӘ алҰп аүаштҰқ еш ңурамайтҰн міқгӘ баңи тҰнҰс-тӘршӘлӘгӘнен бастау алҰп, содан нір аладҰ. ОнҰқ к+зге к+рӘнӘп т&рүан ңуаттҰ, анҰң тӘрӘ б&л ң жоңңа шҰүара алмаүан адам аүаштҰқ бӘр тҚйӘр жапҰраүҰнҰқ да тӘрӘ екенӘн жоңңа шҰүара алмайдҰ. Егер жоңңа шҰүарса ілгӘ аүаш +зӘнӘқ бҚкӘл б&таңтарҰмен, жемӘстерӘмеҰн к+рҰраңтарҰмен ілгӘ аңҰмаңңа ңарсҰ шҰүҰп +тӘрӘгӘн бетӘне басадҰ. Діл сол секӘлдӘ иман да алтҰ шартҰмен сондай ңуаттҰ.

ОсҰ таңҰрҰптҰ бастарда алтҰ «т&жҰрҰм» жіне ірбӘр т&жҰрҰм бес тараудан, осҰлай иман шарттарҰн отҰз алтҰ т&жҰрҰ бҚкӘлаÇндауүа ниет еткен болатҰнмҰн. Жіне еқ басҰндаүҰ мақҰздҰ с&раңңа жан-жаңтҰ жауап берсем деген ойҰм болүан. БӘраң, кейбӘр кедергӘлер мҚмкӘндӘк бермей ңолдҰ бапай, ш МенӘқ ойҰмша бӘрӘншӘ т&жҰрҰм жеткӘлӘктӘ болүандҰңтан одан ірӘ тҚйсӘгӘ мол жандарүа ңажеттӘлӘк ңалмаүан секӘлдӘ. СонҰмен, м&сҰлман адам иманнҰқ бӘр

— 262 —

аңиңатҰна сенбей жоңңалдатҰрса наүҰз кіпӘр боладҰ. СебебӘ, басңа дӘндер ңҰсңа ңайҰрүан негӘзгӘ міселелердӘ хаң дӘн Ислам толҰң тҚрде, егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘрген. ИманнҰқ негӘздерӘ +зара шҰнжҰрмен матаса байланүан. М&хаммҰ Хай-ейҒиссалату уіссаламдҰ ңабҰлдамай, сенбеген м&сҰлман АллаҒтҰ даю(сипаттарҰмен)>ңабҰлдамайдҰ, аңҰретке сенбейдӘ деген с+з. Ендеше М&сҰлманнҰқ иманҰ ңуаттҰ, б&лтартпас шексӘз айүаңтарүа сҚйенетӘнӘ сондай, сенбеуӘне ешңандай сҰлтау, ңандай да. Адамебеп жоң. Бейне бӘр аңҰлҰ ңабҰлдауүа міжбҚр секӘлдӘ анҰң міселе.

ШӨНШӨ Т ЖұРұМ. БӘрде «ЮлхамдҚлиллаҒ» дедӘм. М&нҰқ шексӘз ауңҰмдҰ, тереқ маүҰнасҰна теқ келер бӘр нҰүмет ӘздедӘм. Кенет мҰна с+з ойҰма келдӘ:

اَلْحَمْدُ لِلّٰнемесеَى الْا۪يمَانِ بِاللّٰهِ وَعَلٰى وَحْدَانِيَّتِه۪ وَعَلٰى وُجُوبِ وُجُودِه۪ وَعَلٰى صِفَاتِه۪ وَاَسْمَائِه۪ حَمْدًا بِعَدَدِ تَجَلِّيَاتِ اَسْمَائِه۪ مِنَ الْاَزм +мӘрلَى الْاَبَدِ

Үарасам +те ҚйлесӘп т&р. БҰлайша: ................

* * * * *
— 263 —

ОнҰншҰ Міселе

(ЮмирдаүҰ ңаласҰнҰқ бӘр гҚлӘ)

Ү&ран аÇттарҰнҰқ ңайталануҰн сҰнап, ңарсҰлҰң бӘлдӘргендерге ңуаттҰ нан жо

Азиз, адал бауҰрларҰм!

Иі, б&л міселе мҚшкӘл жаүдайда жазҰлүандҰңтан білкӘм тҚсӘну ңиҰн болар. БӘраң, тҚсӘну ңиҰн кҚрделӘ с+йлемдердӘқ астарҰнда +те ңҰмбат, үажап сҰрлар жатңанҰн наңтҰ бӘлдӘм. ЯкӘнӘшке орай, тҚс бӘрмӘеруге шамам жетпейдӘ. Дегенмен, сҰрт к+зге с+з тӘркестерӘ тҚсӘнӘксӘз к+рӘнгенӘмен Ү&ранүа ңатҰстҰ болүандҰңтан "тіфіккҚри үибадат" Çүни пӘкӘрмен жасалатҰн ң&лшҰлҰң, жалт-ж&лт еткен киелӘ жаң&т жіуҒардҰқ ң&тҰсҰ десе боладҰ. СондҰңтаاللّٰهҰң сҰрт киӘмӘне емес, ӘшӘндегӘ алмас-жауҒарүа ңарақҰздар! Егер лайҰң болса ОнҰншҰ Міселе деп атақдар, болмаса сендердӘқ хаттарҰқ сиÇңтҰ бӘр хат деп ңабҰлдарсҰқдар.

Ұ тас- м&нҰ ауҰр науңас ірӘ мҚшкӘл жаүдайда, азҰңсҰз, бӘр-екӘ кҚнде Рамазанда міжбҚр тҚрде ңҰсңа-н&сңа тҚрде ірбӘр с+йлемӘне к+птеген аңиңаттар&сңасҰҚрлӘ айүаңтардҰ сҰйүҰзҰп жаздҰм. АйҰпңа б&йҰрмақдар!

{(СӘлтеме): Б&л, Денизли тҚрмесӘнӘқ жемӘсӘне ОнҰншҰ міселе ретӘнде ЮмирдаүҰ ңаласҰнҰқ жіне осҰ ңасиеттӘ РамазаннҰқ н&рлҰ шаүҰн бӘр гҚл-шешегӘ болсҰн. Ү&ран аÇттарҰнҰқ ңайталануҰнҰқ бӘр хкӘнӘш сҰрҰн баÇндайдҰ. С+йтӘп адасңандардҰқ сасҰң ірӘ улҰ негӘзсӘз ойларҰн терӘске шҰүарадҰ.}

Азиз, адал БауҰрларҰм!

ҮасиеттӘ Рамазан айҰнда ҮасиеттӘ Ү&ран-Ұ М&үжиз-ул-БаÇндҰ оңҰп отҰрүанҰмда - БӘрӘатҰлуҰүада Рисалей-Н&рүа ишараларҰ баÇн етӘлген жерде - отҰз Қш аÇттҰқ ңайсҰ бӘрӘ келсе, сол аÇттҰқ параүҰ мен бетӘ жіне ңиссасҰ да Рисалей-Н&рүа, онҚкӘл жӘрттерӘне - ңиссадан Қлес алу тҚрӘнде - бӘр шама сійкес ірӘ ңатҰстҰ боп шҰүадҰ. ЮсӘресе, "Н&р" сҚресӘндегӘ Н&р аÇттарҰ онүа жуҰң белгӘнҰшандарҰмен Рисалей-Н&рмен ңатҰстҰ екендӘгӘ, сондай-аң +зӘнен кейӘнгӘ з&лҰмат жайлҰ аÇттӘп, к+ онҰқ ңас жауларҰна ділме-діл сійкес келӘп, ңатҰстҰлҰүҰ байңаладҰ. ТӘптӘ ашҰңтан-ашҰң хабар бередӘ десе де боладҰ. Бейне бӘр сол маңамнҰқ арнасҰ кеқейӘп жаппай барлҰүҰн ңамтҰп жатңандай ілгӘ жи армиң ӘшӘнде жалңҰ тҚрде осҰ үасҰрда онҰқ бӘр т&лүасҰ ретӘнде Рисалей-Н&р жіне онҰқ шікӘрттерӘ екенӘ байңаладҰ.

— 264 —

Иі, Ү&раннҰқ ҚндеуӘ, онҰқ биӘк міртебесӘ ірӘ жалпҰүа ортаң болҰп барлҰүҰн ңамтитҰнҰ с+з

Ол еқ бӘрӘншӘ МҚтікіллим-Ә Юзіли АллаҒтҰқ жалпҰүа ортаң «рубубиетӘ» дейтӘн &лҰң та ауҰмҰ шексӘз жоүарҰ міртебесӘнен бастау аладҰ. Эім, барша адамзаттҰқ - тӘптӘ бҚкӘл ілемнӘқ -п, солн сол с+здӘ ңабҰл етушӘ ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) биӘк міртебесӘнен сондай-аң, барша адамзаттҰқ бҚкӘл замандардаүҰ тура жолүа тҚсушӘлердӘқ кеқ алақҰн, дҚние мен аңҰреттӘқ, жер мен к+ктердӘқ, ізіл мен ібідтӘқ жіне бҚкӘл ілемдӘ ЖадӘ.

#1нҰқ билӘгӘ мен бҚкӘл жаратҰлҰстҰ игеруге ңатҰстҰ ИліҒи зақдардҰқ жан-жаңтҰ шексӘз баÇнҰнҰқ дірежесӘн ңамтҰп кеқдӘгӘ мен &лҰңтҰүҰ жаүҰнан с+з ңозүайдҰ. ОсҰлайшау ж&мҰүҰ биӘктеп, +зӘнӘқ тақүажайҰп жіне жан-жаңтҰ жаппай барлҰүҰн толҰң ңамтитҰнҰн к+рсетедӘ. Ү&ран дірӘстерӘн тҰқдаушҰлардҰқ к+пшӘлӘгӘ ңарапайҰм: Теле халҰң. ОлардҰқ ӘшӘнде де деқгейӘ т+мен топтар. ОлардҰқ ой-тҚсӘнӘктерӘн назардан тҰс ңалдҰрмай жаппай жарҰлңайтҰн сҰртңҰ жіне жій міртебесӘнӘқ +зӘ еқ жоүарҰ дірежедегӘ зерек дана-данҰшпандардҰ кераүҰң ңанаүаттандҰрадҰ. Бейне бӘр ңиссадан бӘр Қлес немесе тарихи хикаÇдан бӘр б+лӘк берӘп ңана ңоймай, жалпҰ ереженӘқ бӘр &шҰ ретӘнде ір үасҰрдаүҰ ір деқгеӘ оданадамдардҰқ деқгейӘне ңарай с+йлеп, осҰлайша жақа тҚсӘп жатңандай ісер ңалдҰрадҰ. ЮсӘресе к+п рет ңайталанатҰн اَلظَّالِم۪ينَ اَلظَّالِم۪ينَ дейтӘн ңорңҰта айттҰ тҚсз&лҰмдҰңтардҰқ жазасҰ ретӘнде аспаннан, жерден келетӘн табиүи апаттардҰ ескертӘп осҰ үасҰрдаүҰ с&мдҰң з&лҰмдҰңтарүа тарихта Ад, Самуд, ПералданбңауҰмдарҰнҰқ бастарҰна келген азаптардҰ ескерту арңҰлҰ назар аудартадҰ. Жіне бейкҚні имандҰларүа ИбраҒим мен М&саю(АлійҒимассалам)>сҰндҰ пайбен сулардҰ есендӘкке ңалай ңауҰшңандарҰн айтҰп ж&банҰш сҰйлайдҰ.

Рас, бейңам, дӘнсӘз назармен ңараүанда ңорңҰнҰштҰ, ҚрейлӘ жіне барлҰң нірсенӘқ к+зӘн жоÇтҰн, +те ңаруми жжіне барса келмес мазарлҰң боп к+рӘнетӘн +ткен шаң, б&рҰнүҰ замандар, +лӘп-+шкен діуӘрлер, жоүалүан үасҰрлар; мӘне б&лар негӘзӘнде ірңайсҰсҰ үибратңа толҰ тӘрӘ паүметте, бастан-аÇң жандҰ үажап ілем екенӘн жіне шҰнҰмен де бар жіне бӘзбен байланҰстҰ Раббани ілемдер тҚрӘнде +ткен шаң, тарих киноленталар, сахҰналар тірӘздӘ бӘресе бӘздӘ сол замандарүа, бӘресе ол замандардҰ бӘсҚйӘктлдҰмҰзүа ікелӘп, ір үасҰрүа, ір ңауҰмүа к+рсетӘп осҰлайша керемет дірӘс беретӘн ҮасиеттӘ Ү&ран

— 265 —

+те шешен тҚрде дӘнсӘздӘк назардаүҰ меқӘреу, жансҰз,н +зӘмӘксӘз, +лӘ, Қлкен Қрейхана тірӘздес дҚниенӘ, айрҰлҰсуүа толҰ, жоүалуүа бет алҰп бара жатңан мҰна ілемдӘ Сімадани кӘтап, Рахмани шіҒар, Раббани +нер к+рмесӘ ретӘнде к+рсетедӘ. ЮлгӘ +лӘ, жансҰздÇн жосандандҰрҰп, ірңайсҰсҰнҰқ белгӘлӘ бӘр мӘндетӘ бар ңҰзметкерлер бейнесӘнде бӘрбӘрӘмен с+йлестӘрӘп, бӘр-бӘрӘнӘқ жірдемӘне жҚгӘртӘп, адамзат пен жҰн жіне перӘштелерге наүҰСондайлҰ, ңҰзҰңтҰ да зауҰңтҰ хикмет дірӘсӘн бередӘ. МӘне осҰндай ҮасиеттӘ Ү&ран-Ұ Азиймуш-шан Ү&раннҰқ ілбетте, ірбӘр ірпӘнде он кейде жҚз, кейде мҰқ жіне мҰқдаүаүни "Ап жазҰлуҰ жіне бҚкӘл жҰн мен адам жиналса онҰқ теқӘн таба алмауҰ жіне аÇттар бҚкӘл адамзатпен жіне ілеммен орҰндҰ с+йлесуӘ жіне ірңашан миллиондаүан ңарилардҰқ к+кейлерӘне ліззатпен жазҰлуҰ жіне к+п ңайталанса, ңайта-ңайденӘқ лса еш зерӘктӘрмеуӘ жіне бӘр-бӘрӘне &ңсас к+птеген жерлерӘ мен с+йлемдерӘ бола т&ра балалардҰқ нізӘк, ңарапайҰм миларҰна тез ңонҰп жеқӘл жатталуҰ жіне науңастарүа, аз с+зден мазасҰзданатҰн хіл ҚстӘнде жатңан найладҰ.рдҰқ ң&лаүҰна зімзам суҰндай хош естӘлуӘ; мӘне, б&л +зӘнше киелӘ ерекшелӘк. Сондай-аң, екӘ дҚниенӘқ де баңҰтҰн шікӘрттерӘне &сҰнуҰ ірӘ тіржӘмешӘ КӘсӘнӘқ (а.с.м) ңарапайҰмдҰлҰң міртебесӘн толҰң саңтай отҰрҰп мізӘлӘк к, жасандҰлҰң, риÇ секӘлдӘ ешбӘр нірсеге жол бермей аңңан судай +зӘндӘк сарҰнмен; осҰлайша +зӘнӘқ тӘкелей к+ктен келгенӘн жіне - адамзаттҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ болүа к+рсерапайҰм халҰңтҰқ ңарапайҰм тҚсӘнӘктерӘмен санаса отҰрҰп с+з саптауҰ; с+йтӘп халҰңтҰ жарҰлңау хикметӘмен к+бӘнесе аспан мен жер туралҰ оңҰлуҰ оқай, ашҰң ірӘ тҚсӘнӘктӘ параңтардҰ ашҰп, белгӘлӘ ірӘ ҚйреншӘктӘ нірселердӘқ астҰнамақҰздреттӘқ тақүажайҰп сҰрларҰ мен маүҰнасҰ тереқ хикмет жазуларҰн дірӘс беру арңҰлҰ тура жолүа тартуҰ +зӘнше бӘр үажап ңасиет, теқдесӘз м&үжиза.

ҮасиеттӘ Ү&ран +зӘнӘқ ңайталаудҰ талап ететӘн д&үа мен даүуат, зӘкӘр мен тіухид кӘн ңамекенӘн бӘлдӘре отҰрҰп ісем ірӘ тіттӘ ңайталау арңҰлҰ бӘр ңиссада б+лек-б+лек к+птеген маүҰналардҰ іртҚрлӘ топтаүҰ тҰқдаушҰларүа шебер тҚсӘндӘредӘ. ШаүҰн, сҰрт к+зге іншейӘн, ңа۪ى مَنм бӘр ң&бҰлҰстаүҰ еқ &саң, бӘзге мақҰзсҰз нірселер де мейӘрӘм назарҰнда, тіртӘппен басңару шеқберӘнде екендӘгӘн бӘлдӘредӘ. ДӘн ИсламнҰзҚл-Қ здерӘн орнҰңтҰру, шариүаттҰқ +зектӘ міселелерӘн бекӘту т&рүҰсҰнан сахабалардҰқ кӘп-кӘшкене уаңиүаларҰна аса мақҰз берӘп назарүа алуҰнда тереқ сҰр жатҰр. СебебӘ, ол жерде жалпҰүа ортаң +мӘрлӘк ережелерүаттанндай-аң,
— 266 —

іркӘмге тиесӘлӘ дӘн ИсламнҰқ, шариүаттҰқ орнҰүуҰ ҚшӘн ілгӘ кӘшкене уаңиүалар Қлкен р+л ойнайтҰн бейне бӘр дінектер сиÇңтҰ мақҰзҰ зор к+птеген жемӘстер бередӘ. ОсҰ т&рүҰдан алүанда ерекше үажап екенӘ к+рӘнедӘ.

Иі жасалттӘлӘктӘқ ңайталануҰна орай ңайталау керектӘгӘне байланҰстҰ, жиҰрма жҰл бойҰ к+птеген с&раңтарүа жауап ретӘнде б+лек-б+лек дірӘс берген жіне алҰп ілемдӘ парша-парша етрӘс ңаÇметте бет-бейнесӘн +згертӘп, дҚниенӘ т+қкерӘп орнҰна міқгӘ баңи аңҰреттӘ ң&ратҰн жіне атомдардан ж&лдҰздарүа дейӘнгӘ жаппай жіне жеке-жеке барлҰң нірсе бӘр үана Ү&дреттӘқ ңолҰнда, ОнҰқ билӘгӘнде екендӘгӘн ділелдейтӘн жіне бҚкӘл ҰмҰз к, жер мен к+ктердӘ, тӘптӘ ÊлементтердӘ ашуландҰрүан адамзаттҰқ з&лҰмдҰңтарҰна - ілемнӘқ жаратҰлу нітижесӘ жаүҰнан - ИліҒи ашу мен Раббани ңаҒардҰ к+рсететӘн сансҰз жіне ңорңҰнҰштҰ жіне &лҰ т+қкерӘс болҰп табҰлатҰн ңиÇмет-ңайҰмдҰ النَّفӘру ҚшӘн мҰқдаүан айүаңтай ңуаттҰ кейбӘр с+йлемдердӘ жіне шексӘз ділелдердӘ ңамтитҰн кейбӘр аÇттардҰ ңайталау кемшӘлӘк емес, керӘсӘнше керемет шешендӘк, теқдесӘз с+з саптау +нерӘ жіне жаүдайдҰқ талабҰна сай с+зن۪ى مِу, ол +зӘнше шешендӘк.
Міселен, +зӘ бӘр үана аÇт болҰп Ү&ранда жҚз он т+рт рет ңайталанатҰн بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ‌ю(бисмилліҒир Рахманир Рахим)>с+зӘ, Рисалей-Н&рдҰқ Он т+ртӘншӘ ЛемасҰнда баÇн етӘлгенӘндей, б&л киелӘ с+збасңартҰ Фіршке Çүни үаламдҰ жермен байланҰстҰрҰп т&рүан жіне ілемдӘ жарҰң ңҰлатҰн, сондай-аң, іркӘм оүан минут сайҰн м&ңтаж &лҰ аңиңат. Ол миллион рет ңайталанса бірӘбӘр ңажеттӘлӘк туадҰ. Тек нан сиÇңтҰ кҚн сайҰн емес. ОүанӘ ауа мен жарҰң сиÇңтҰ ір минут ңажеттӘлӘк бар.
Міселен, таүҰ: طٰسٓمٓ сҚресӘнде сегӘз рет ңайталанатҰн اِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَز۪يزُ الرَّح۪يمُ аÇтҰ, сҚреде хикаÇ етӘлген пайүамбарлардҰқ есендӘкке ңауҰшҰп біледен ң&тҰлүайланҰна жіне ңауҰмдарҰнҰқ азапңа &шҰраүанҰна ілемнӘқ жаратҰлу нітижесӘ т&рүҰсҰнан жіне жалпҰүа ортаң рубубиеттӘқ атҰнан ңарап миллиондаүан аңиңатңа татитҰн м&ндай ңуа ӘлӘмдттардҰ ңайталау, осҰлайша Раббани асңаң абҰройдҰ айңҰндап жіне сол ИліҒи абҰрой ілгӘ залҰм ңауҰмдардҰқ азабҰн сондай-аң, ИліҒи рахҰм
— 267 —
да пайүамбарлардҰқ амандҰүҰн талап ететӘнӘн дірӘс бةً مِنдӘктен мҰқдаүан мірте ңайталанса бірӘбӘр ңажеттӘлӘк туадҰ. М&ндай ңайталау үажап ірӘ &лҰң шешендӘк, керемет с+з саптау +нерӘ.
ТаүҰ да"Рахман">сҚресӘнде жиӘ ңайталанүанйнеде اَىِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ
аÇтҰ мен"Мурсалат">сҚресӘндегӘ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّب۪ينَ аÇтҰ, жҰн мен адамзаттҰқ ілемдңҰндар мен к+ктӘ ашуландҰратҰн жіне үаламнҰқ жаратҰлу нітижесӘн б&зҰп АллаҒтҰқ шексӘз &лҰң билӘгӘн мойҰндамай ерегесӘп жасаүан кҚпӘрлӘгӘн, дӘнсӘздӘгӘн, з&лҰмдҰңтарҰн жіне бҚкӘл жаратҰлҰстҰқ аңҰсҰн жеп, х&ңҰңҰна ңол с&ңңандарҰн Ұ шҰңңарүа, жер мен к+ктерге ңорңҰта айңайлаүан осҰ екӘ аÇт, осҰндай мҰқдаүан аңиңаттардҰ ңамтҰп мҰқдаүан міселедей мақҰздҰ, жалпҰүа ортаң дірӘстерӘн мҰқдаүан рет ңайталаса бірӘбӘр ңажеттӘлӘк бар ірӘ ол &лҰң та үажауап биет, керемет шешендӘктӘқ соқүҰ ҚлгӘсӘ боп табҰладҰ.

ТаүҰ бӘр мҰсал, Ү&раннҰқ наүҰз жіне белгӘлӘ бӘр маүҰнада толҰңңандҰ мӘніжатҰ, ӘшӘ сҰрүа толҰ Ү&раннӘнӘктеңан «ЖіушанҚл Кібир» аттҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ мӘніжатҰнда (с.а.у.) жҚз рет

سُبْحَانَكَ يَا لَا اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ الْاَمَانُ الْاَمَانُ خَلِّصْنَا وَ اَجِرْنَا وَ نَجِّنَндердӘ النَّارِ

с+йлемӘнӘқ ңайталануҰнда тіухид дейтӘн ілем бойҰнша еқ &лҰң аңиңат жіне жаратҰлүандардҰқ РубубиеттӘ "тісбих етуӘ"ю(піктеу), "тахмид ңҰлуҰ"ю(шҚкӘр) жіне "таңдис жасауҰ"ю(&лҰңтау) секӘлдӘ Қлкен Қш мӘндетӘнӘқ еқ мақҰздҰсҰ жіне кӘту ҚбаңҰтсҰздҰңтан ң&тҰлу сҰндҰ адамзаттҰқ +те +зектӘ міселесӘ жіне ң&лшҰлҰң, сосҰн адамзаттҰқ ілсӘздӘгӘнӘқ еқ мақҰздҰ нітижесӘ болүандҰңтан м&нҰ мҰқдаүан рет ңайталанса да аздҰң ңҰладҰ.

МӘне, Ү&ранда жиӘ ңайталанатҰн аÇҰнан тсҰ секӘлдӘ негӘздерге байланҰстҰ тӘптӘ, кейде тӘптӘ бӘр параңта жаүдайдҰқ талабҰ мен тҚсӘндӘру тісӘлӘнӘқ ңажеттӘлӘгӘне орай жіне баÇндаудҰқ шешендӘгӘ т&рүҰсҰнан жиҰрма рет ашҰң Çки жасҰрҰн тіухид аңиңаттарҰн тҚсӘндӘредӘ. ЗерӘктӘру бҰлай т&рсҰйларүаӘсӘнше ңуат берӘп ҰнталандҰра тҚседӘ. Рисалей-Н&рда Ү&рандаүҰ ңайталанудҰқ ңаншалҰңтҰ орҰндҰ жіне лайҰңтҰ ірӘ шешендӘк т&рүҰдан +те керемет екендӘгӘ ділелдермен баÇн етӘлген болалам-Қл268

Ү&ран-Ұ М&үжиз-ул БаÇннҰқ Мекке сҚрелерӘ мен Мідина сҚрелерӘ шешендӘк жаүҰнан жіне иүжаз бен ашҰп тҚсӘндӘру жіне жинаңҰлҰң жаүҰнан бӘр-бӘрӘненнҰ &Çте болуҰнҰқ сҰрҰ мен хикметӘ мҰнада: Меккеде тҰқдарман немесе ңарсҰ келушӘлердӘқ алдҰқүҰ сапҰнда Ү&райш мҚшриктерӘ мен Қммийлер Çүни сауатсҰздар болүандҰңтан, шешендӘкке сай ерекше тісӘл жіне ңҰсңа-н&сңа тҚсӘндӘру,ҚрӘсӘн ңанаүаттандҰрарлҰң иүжазбен, жинаңҰ тҚрде жіне санаүа сӘқдӘру ҚшӘн"текрар">Çүни ңайталау керек болүандҰңтан, жалпҰ Мекке сҚрелерӘ иман шарттарҰн, тіухидтҰқ міртебелерӘн +те ңуаттҰ жіне керемет ірӘ тақүажайҰп ңҰсңа-н&мани мйталап тҚсӘндӘредӘ. ЮлемнӘқ басҰ мен соқҰ туралҰ жіне АллаҒ пен АңҰрет жайлҰ міселелердӘ бӘр бетте емес, тӘптӘ бӘр аÇтта, бӘр с+йлемде, бӘр с+зде де емес кейде бӘр ірӘпте сондай-аң,"таңдим", "таүриф", "ті'хир", "тіухидт, "хазф", "зӘкӘр"ю(еске тҚсӘру)>секӘлдӘ тӘркестерде ңуаттҰ тҚрде ділелдейдӘ. Оүан тӘл +нерӘнӘқ с+зге шешен имамдарҰ тақдана тақдай ңаңңан. Рисалей-Н&р, ісӘресе Ү&раннҰқ ңҰрҰң жаңтҰ м&үжизалҰүҰн жинаңҰ тҚрде ділелдеген ҚмӘтӘа БесӘншӘ С+з">ңосҰмшаларҰмен бӘрге сондай-аң, Ү&раннҰқ &йңастҰүҰндаүҰ үажап сійкестӘктӘ керемет ділелдеген арапша Рисалей-Н&рдҰқ"Ишарат-Қл Иүжаз">тіпсӘрӘ МеккелӘк сҚрелер мен аÇттарда тақүажайҰп тісӘл, керемет жоүарҰ ідӘَاَيِّанҰлүанҰн Әс жҚзӘнде к+рсеткен.

Ал, МідиналҰң сҚрелер мен аÇттарда бӘрӘншӘ сапта тҰқдаушҰ немесе ңарсҰ шҰүушҰ АллаҒтҰ мойҰндайтҰн Çхуди жіне насара Çүни христиан сҰндҰ «іҒл-и+зсӘз,» болүандҰңтан, шешендӘк пен тірбиелеу, ж+нге салудҰқ талабҰна сай жіне деқгей мен жаүдаÇтңа байланҰстҰ ңарапайҰм, ашҰң тҚрде, егжей-тегжейлӘ тҚсӘндй ңаласӘлӘн пайдаланҰп іҒл-и кӘтапңа дӘннӘқ киелӘ негӘздерӘ мен иман шарттарҰн емес, керӘсӘнше ңайшҰлҰң туүҰзүан шариүат пен ҚкӘм-зақдарүа ңатҰстҰ жіне &саң-тҚйек міселелҰң замсондай-аң, жалпҰүа ортаң зақдардҰқ тҚпкӘ б&лаңтарҰ мен себептерӘ болүан &саң нірселердӘ баÇндау ңажет болүандҰңтан ілгӘ МідиналҰң сҚрелер мен аÇттарда к+бӘнесе ашҰңтамалар, анҰңтамалар, тҚсӘндӘрмелер жасалүан жіне ңарапайҰмздейсогӘ баÇндаулар кездеседӘ. ОсҰлайша Ү&ранүа тін теқдессӘз ідӘстеме байңаладҰ. ОсҰлай келе жатҰп бӘрден ілгӘ кӘшкене уаңиүанҰқ ӘшӘнен тҰм тереқ, мақҰзҰ зор ңорҰтҰндҰ, бӘр т&жҰрҰм, айүаң табҰладҰ. Әскерл ілгӘ шариүатңа ңатҰстҰ кӘшкене уаңиүанҰ

— 269 —

ауңҰмдҰ ңҰлатҰн жіне мойҰнс&нудҰ АллаҒңа иманмен ңамтамасҰз ететӘн тіухид с+йлемӘн, иман жіне аңҰрет жайлҰ с+здӘ зӘкӘр етедӘ. Б&л ідӘс сол маңамдҰ н*

ҰрҰп, биӘкке к+тередӘ.

Рисалей-Н&р, аÇттардҰқ соқдарҰнда жиӘ келетӘн

اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ ٭ اِنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَل۪يمٌ ٭ وَهُа ие бعَز۪يزُ الرَّح۪يمُ ٭ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ

сҰндҰ тіухид пен аңҰреттӘ тҚсӘндӘретӘн нітижелер мен ңортҰндҰларда керемет шешендӘктер, к+ркемдӘктер, ерекше ңасиеттер жіне судай аүат ңиҰн кшелӘктер, тереқ т&жҰрҰмдар жатңанҰн ЖиҰрма БесӘншӘ С+здӘқ ЕкӘншӘ Ш&үасҰнҰқ ЕкӘншӘ Н&рҰнда сол тҚйӘн-т&жҰрҰмдардҰқ к+птеген ерекшелӘктерӘ мен ңаасиеттерӘнӘқ он данасҰ баÇндалүан. ОсҰлайша м&ндай т&жҰрҰмдарда үаулард &лҰ ңасиет бар екендӘгӘн бӘр беткей ңҰрсҰңтарүа да ділелдеген.

Иі, Ү&ран осҰндай шариүаттҰқ кӘшкене міселелерӘ мен ңоүамүа ңатҰстҰ зақдардҰ баÇндай отҰрҰп кенет оңҰрманнҰқ назарҰн биӘкке, кҚлли аңиңаттарүа аударҰп, ңарапайҰм иман керемет ідӘске +згертедӘ, шариүат дірӘсӘн тіухид дірӘсӘне ауҰстҰрадҰ. ОсҰлайша Ү&раннҰқ шариүат кӘтабҰ жіне ҚкӘмдер жинаүҰ Ғім хикметке толҰ екенӘн Ғім кӘтаб-Ұ аңида уа имап, кӘзӘкӘр уа фӘкӘр уа д&үа уа даүуат кӘтабҰ екендӘгӘн к+рсетӘп, ірбӘр міртебеде к+птеген тірбиелӘк мінӘ зор ережелердӘ ҚйретедӘ. Б&л т&рүҰдан алүанда МеккелӘу кереардҰқ шешендӘк ідӘсӘ б+лек, ерекше үажап, оңҰлуҰ аңңан судай оқай.

Кейде екӘ ауҰз с+збен, міселен رَبُّ الْعَالَم۪ينَ жіне رَبُّكَ да رَبُّكَ с+зӘ арңҰлҰ ЮхадиÇттҰ жіне رَудҰқ бْعَالَم۪ينَ с+зӘмен УахидиÇттҰ бӘлдӘредӘ. ЮхадиÇт ӘшӘнде УахидиÇттҰ бӘлдӘредӘ. ТӘптӘ, бӘр с+йлемде, бӘр зірренӘ к+здӘқ ңарашҰүҰнда к+рӘп, орналастҰрүандай КҚндӘ діл солҒ онҰқн, діл сол балүамен к+ктӘқ к+з ңарашҰүҰна орналастҰрадҰ, к+к жҚзӘне к+з жасайдҰ.
Міселен: خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضَ аÇтҰнан кейӘн
يُولِجُ الَّيْلَ فِى النَّهَارِ وَ يُولِجُ النَّهَارَттӘлӘкلَّيْلِ аÇтҰ аÇңталҰсҰмен
وَ هُوَ عَل۪يمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ дейдӘ."Жер мен к+ктердӘқ үаламат алҰп жаратҰлҰсҰмен ңатар Ол, к+кейге тҚйген ойлардҰ да бӘледӘ,
— 270 —
басңарадҰ!">дейдӘ. ОсҰүан &ңсас баÇндау тісӘлӘ жаүҰмен ілгӘ ңаلٰى اٰм, оңҰмаүан адамнҰқ деқгейӘн жіне ауам халҰңтҰқ тҚсӘнӘк деқгейӘн ескере отҰрүан ңарапайҰм жіне ңҰсңа диалог осҰлайша &лҰң, тартҰмдҰ жіне жалпҰүа ортаң ірӘ тура жолүа салар тірбиелӘк мінӘ бар с+зге айналҰп шҰүа келедӘ.

Сауал: Кейде іл солҰ аңиңат атҚстӘ назарларүа к+рӘнбейдӘ жіне кей жерлерде кӘшӘгӘрӘм жіне ңарапайҰм бӘр уаңиүадан орасан зор «тіухиди т&жҰрҰмүа» немесе кҚлүи ң&малпҰлама ережеге">+ткенде арасҰндаүҰ байланҰс бӘлӘнбейдӘ. Сол ҚшӘн м&нҰ бӘр кемшӘлӘк деп ойлайдҰ.

Міселен, şсҚф АлійҒиссаламнҰқ бӘр айла жасап бауҰрҰн ңасҰна алҰп ңауҰ міселесӘндегӘ деп, тамҰрҰ тереқ Қлкен бӘр ереже туралҰ айтуҰн алсаң, сондашешендӘк жаүҰнан байланҰстҰүҰ к+рӘнбейдӘ. Б&нҰқ сҰрҰ мен хикметӘн ашҰп берсеқӘз?"

Жауап: ЮрңайсҰсҰ жеке-жеке, шаүҰн +зӘндӘк Ү&ран саналатҰн к+птеген Қрасам,іне орташа сҚрелерде, сондай-аң к+птеген параңтар мен жерлерде тек екӘ-Қш маңсат баÇндалҰп ңоймайдҰ. НегӘзӘнде, Ү&раннҰқ мін-маүҰнасҰ, онҰқ бӘр кӘтаб-Ұ зӘкӘр уа иман уа фӘкӘр, Ғім бӘр кӘтаб-Ұ шариүат уа хикмат уа иршад Çүни зӘкӘр кӘтабҰю(АллаҒайүамбе салатҰн),>Ғім иман мен пӘкӘр кӘтабҰ, Ғім шариүат пен хикметке толҰ кӘтап Ғім, тірбиелеушӘ кӘтап сҰндҰ к+птеген кӘтаптар мен небӘр дір&рүан Ә ңамти отҰрҰп АллаҒтҰқ рубубиетӘ барлҰүҰн ңамтитҰнҰн ірӘ айбҰндҰ ң&дретӘ шексӘз екенӘн баÇндайдҰ. Б&л т&рүҰдан алүанда "ілем" аттҰ алҰп кӘтаптҰқ ңҰраүатҰ Çүни оңҰлуҰ болҰп табҰлатҰн Ү&ранӘрӘп жтте ір маңамда, тӘптӘ кейде бӘр параңта к+птеген маңсаттардҰ к+здеп, «маүрифатуллаҒ", "тіухид» міртебелерӘ туралҰ дірӘс, иман аңиңаттарҰнан сабаң беретӘндӘктен - бӘр жаүҰнан - міселен сҰрт к+зге ілсӘз бӘр байланҰс арңҰлҰ басңа, тҰқ дірӘософтаҰ. ЮлгӘ ілсӘз байланҰсңа ңуаттҰ байланҰстардҰ ңосҰп жӘбередӘ. С+йтӘп, сол маңамүа +те ҰқүайлҰ маүҰна шҰүарадҰ. ШешендӘктӘқ дірежесӘ биӘктен к+рӘнедӘ.

ЕкӘншӘ бӘр сауал: Ү&ранда ашҰң кейде жасҰрҰн тҚрде жіне ишара арңҰлҰ АңҰрет туратҰн, ЖлаҒтҰқ бӘрлӘгӘ жайлҰ жіне адамзаттҰқ сҰй-сиÇпатңа б+ленуӘ немесе жаза тартҰлуҰ хаңҰнда мҰқдаүан аÇттар кездеседӘ. Олар ілгӘ таңҰрҰптардҰ ңарамайтйта ділелдеп, назарүа &сҰнадҰ жіне ірбӘр сҚреде, ірбӘр параңта, ірбӘр маңамда ол туралҰ дірӘс бередӘ. М&нҰқ хикмет-сҰрҰ не?

— 271 —
Жауап:>МҰна дҚниенӘқ жіне үаламүа ңатҰстҰ оңиірӘ н&мен тҚбегейлӘ +згерӘстер жайлҰ жіне мойнҰна Қлкен аманат жҚктелӘп жердӘқ халифасҰ атанүан адамзаттҰ баңҰтсҰздҰңңа немесе міқгӘ зор баңҰтңа б+ленуӘне себеп мақҰздҰ мӘндеттерӘнӘқ ӘшӘнде еқ мақҰздҰ, еқ барауҰнеқ +зектӘ міселелерӘн Қйрету, дірӘс беру сондай-аң, ол туралҰ небӘр кҚдӘк пен сансҰз кҚміндардҰ жоŞ ірӘ с&мдҰң ңасарҰсу мен бӘрбеткейлӘктен ңайтару, мӘне осҰ т&рүҰда ілбетте м&ндай Қлке الْعَрӘстер болатҰнҰн мойҰндату ҚшӘн жіне адамзатңа орасан зор, аса ңажеттӘ зіру міселелердӘ ңабҰлдату ҚшӘн Ү&ран КірӘм, мҰқдаүан мірте емес, білкӘм миллейтӘн ан рет ол міселелерге назар аудартса, ешңандай ҰсҰрап емес, болмайдҰ да. СондҰңтан ол жайлҰ миллиондаүан рет оңҰладҰ, жалҰңтҰрмайдҰ, ңажеттӘлӘк те таусҰлар емес. Міселен,
اِنَّ الَّذ۪ينَ اٰمَنُаүаштаَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْر۪ى مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ ٭ ... خَالِد۪ينَ ف۪يهَٓا اَبَدًا

АÇтҰнда баÇндалүан міқгӘ баңҰт туралҰ слеу сонӘқ аңиңатҰна ҚқӘлер болсаң, бейшара адамзатңа мин+т сайҰн кездесетӘн +лӘмнӘқ мінӘсӘ жайлҰ, «ол, адамдҰ Ғім дҚниесӘн тас-талңан етӘп, бҚкӘл тумалардҰ арҰнан міқгӘге ңоштасу еместӘгӘн ол, міқгӘ баңи салтанатңа ие ңҰладҰ» дегендӘктен миллиард рет ңайталанса жіне оүан ілемдей мін берӘлсе ҰсҰрап болмайдҰ, мақҰзҰн жоүалтпайдҰ.

МӘне, осҰ тектес +зектӘ де мақҰздҰ міселелердӘ дірӘс бе Хакимжіне ілемдӘ бӘр Қй, зіулӘм сарай сиÇңтҰ сан-ң&бҰлтҰп, аңҰрҰнда мҚлдем +қӘн +згертӘп жӘберетӘн орасан зор ң&бҰлҰстардҰ баÇндаүанда толҰң ңанаүаттандҰрҰп, сендӘруге, ділелдеуге тҰрҰсатҰн баÇнҰ м&үжйŞм! БсиеттӘ Ү&ран, ілбетте, ашҰң Çки астарлҰ тҚрде жіне ишараларменен мҰқдаүан рет ол міселелерге назар аударса еш те ҰсҰрап емес, білкӘм нан, дірӘ, ауа, жарҰң секӘлдӘ аса ңажеттӘ нірсе ірӘ Қлкен жарҰлңаҰмҰз жсаналадҰ.

Эім, міселен:

اِنَّ الْكَافِر۪ينَ ف۪ى نَارِ جَهَنَّمَ
29690اَلظَّالِم۪ينَ لَهُمْ عَذَابٌ اَل۪يمٌ

секӘлдӘ ңатақ ескерту жасайтҰн аÇттардҰ Ү&ран, +те ңаттҰ, ашулҰ жіне ңуаттҰ тҚрде ңарӘсӘншҰнҰқ хикмет-сҰрҰ - Рисалей-Н&рда наңтҰ ділелденгенӘндей - адамзаттҰқ кҚпӘрлӘгӘ ілемнӘқ жіне жаратҰлҰстҰқ

— 272 —

басҰм к+пшӘлӘгӘнӘқ ң&ңҰңтарҰна ңол с&үу болүандҰңтан к+ктер мен жердӘ ашне бӘзрҰп бҚкӘл болмҰстҰ ҰзаландҰрадҰ. СондҰңтан, топан су арңҰлҰ апаттармен залҰмдардҰ жазаүа тартадҰ.

اِذَٓا اُلْقُوا ف۪يهَا سَمِعُوا لَهَا شَه۪يقًا وَهِىَ تَفُورُ ٭ تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ

аÇтҰ ашҰң тҚрде ілгӘ залҰм мҚқкӘрлерге жіҒінн шҰүарңаттҰ ҰзаланатҰнҰ сонша - ашудан булҰүҰп, жарҰлҰп кете жаздайдҰ, дейдӘ. МӘне, м&ндай жауҰздҰң пен шектен шҰңңан астамшҰлҰңңа ңарсҰ адамзаттҰқ &саң болмҰсҰна, онҰқ тҚкке т&рүҰсҰз заттҰң т&рүҰсҰна ңарап емес, з&лҰмдҰүҰнҰқ ош сҰңҰзорлҰүҰ мен кіпӘрлӘк кердеқдӘгӘне ңарсҰ бҚкӘл ілемнӘқ С&лтанҰ, +зӘне баүҰнҰштҰ пенделерӘнӘқ аңҰларҰ +зӘне +те мақҰздҰ екенӘн жіне мҚқкӘр кіпӘрлердӘқ кҚпӘр уа з&лҰмдҰңтарҰ шектен шҰңңан жауҰздҰң екенӘн к+рсету ҚшӘн +зӘнӘқ хҰми т&толҰ кӘтабҰнда ңаттҰ ашулана, аса ңаталдҰңпенен ілгӘ жауҰздҰңтҰқ жіне шегетӘн жазасҰн мҰқ рет емес, білкӘм миллиондап, тӘптен миллиардтап ңайталаса, ешңандай ҰсҰрап, кемша мен олҰп саналмайдҰ. СондҰңтан, ҰңҰлҰм заманнан берӘ жҚз миллиондаүан адамдар жалҰңпастан, ҰңҰласпен ҰнтҰң тҚрде ірӘ ңажетсӘне оңуда.

Иі, кҚнде, ірңашан, іркӘмнӘқ ілемӘ кетӘп орнҰна жақа бӘр ілемнӘқ есӘгӘ ашҰладҰ. ОсҰүан байланҰстҰ ірбӘр ілемдӘр тіухан н&рландҰрҰп отҰру ңажет. Сол ҚшӘн Ұнта-ҰңҰласпен ‌لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ с+йлемӘн мҰқ рет ңайталап, ілгӘ ң&бҰлҰп, сан +згерген ілемдердӘқ ір ңайсҰсҰна жақа бӘр ‌لَикметтهَ اِلَّا اللّٰهُ‌ с+зӘн шам ретӘнде жаүҰп, ңҰруар +ткӘншӘ перделердӘ, жақарҰп жатңан ілемдердӘ ңарақүҰ ңалдҰрмау ҚшӘн жіне пенденӘқ +мӘр айнасҰна шаүҰлҰсатҰн суреттердӘ жаүҰмсҰз бейнеге ендӘрмеу ҚшӘн ірӘ ертеқ +зӘне куігерлер болатҰн ілгӘ лерменң&бҰлҰстардҰ ңарсҰ даулайтҰн куігерлерге айналдҰрмау ҚшӘн ілгӘндей ңҰлмҰс-жауҰздҰңтардҰқ жазаларҰн оңу жіне Падишах-Ұ Юзіли АллаҒтҰқ с&мдҰң, саң сҰндҰратҰн Қрей беретӘн аÇттарҰн Ү&ран оңу арңҰлҰ жоүарҰ баүалап ңадӘрتَةُالндай-аң, ніпсӘнӘқ ңҰрсҰңтҰүҰнан ң&тҰлуүа тҰрҰсу хикметӘне орай Ү&ран ілгӘндей аÇттардҰ жиӘ ңайталайдҰ. МӘне, осҰндай хикметке байланҰстҰ ңайталанатҰн Ү&раннҰқ ңатақ ескертулерӘн б М&нҰсеп ойлаудан тӘптӘ шійтаннҰқ +зӘ ңашса керек. М&ндай аÇттарүа ң&лаң аспаүан мҚқкӘр кіпӘрлерге жіҒіннам азабҰ наүҰз ідӘлет.
— 273 —

МҰсалҰ, М&са-и Муса секӘлдӘ к+птеген сҰрларҰ мен пайдаларҰ бар М&санҰқ (а.с.) та алмҰн жіне +зге інбиÇлардҰқ (а.с.) ңиссаларҰн жиӘ ңайталауҰнда тереқ сҰр жатҰр. Ү&ран, М&хаммед (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰнҰқ хаң екенӘне барша інбиÇнҰқ елшӘлӘктерӘн ділел ретӘнде к+рсетӘп, олардҰ жаппай жоңңа шҰүара алмаүан адам, ОнҰқ да жаӘлӘгӘн негӘзӘнде жоңңа шҰүара алмайдҰ секӘлдӘ хикметпен жіне іркӘм ірңашан Ү&рандҰ толҰң оңуүа мҚмкӘндӘгӘ бола бермейтӘндӘктен ірбӘр &зҰн жіне орта к+лемдегӘ сҚре кӘшк

Серан ңасиетӘне ие болүандҰңтан мақҰзҰ зор иман шарттарҰ жайлҰ баÇндайтҰн ілгӘ ңиссалардҰ жиӘ ңайталау ешңандай ҰсҰрап емес, ңайта шешендӘктӘқ талабҰ, +нер жіне М&хаммедтӘқ (с.а.у.) уаңиүасҰ адамзат тарихҰнда еқ &лҰ оңиүа, іӘмӘ іл еқ Қлкен міселесӘ екенӘн дірӘс беру боп табҰладҰ.

Иі, Ү&ранда АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа еқ жоүарүҰ міртебе беру жіне иман шарттарҰнҰқ т+ртеуӘн толҰң ңамтҰп ‌لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ‌ю(Лі иліҒі илліллаҒ)>шартҰна тҰрҰп жҰлүан ‌مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ‌ю(Мухаммід-ар РасуллаҒ)>М&хаммед пайүамбардҰқ елшӘсӘ ілемдегӘ еқ Қлкен міселе екендӘгӘн жіне М&хаммед (с.а.у.) бҚкӘл жаратҰлҰстҰқ еқ ң&рметтӘсӘ екендӘгӘн жіне ОнҰқ аңиңатҰ Çүни шексӘз м М&нҰи келбетӘ, киелӘ жоүарҰ дірежесӘ екӘ жаҒанҰқ КҚнӘ болүандҰүҰн жіне Ол КӘсӘ м&ндай жоүарҰ міртебеге лайҰң екенӘн ділелдейтӘн к+птеген айүаңтар Рисалей-Н&рда наңтҰ тҚрде баÇндалүан болатҰн. МҰқнан бӘруҰрларйтар болсаң:
اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ ережесӘ бойҰнша кҚллӘ м&сҰлмандардҰқ бҚкӘл кезеқдерде жасаүан ӘзгӘ амал, жаңсҰлҰңтарҰнҰқ бӘр б+лӘгӘ РасулуллаҒтҰқ амал діптерӘне жазҰлуҰ жіне ілемнӘқ мінмаүҰнасҰн, аңиңатҰн ікелген налаүанңҰлҰ ашҰп, н&рландҰруҰ жіне тек жҰндар мен адамдардҰ, перӘштелер мен жандҰлардҰ үана емес, бҚкӘл ілемдӘ, к+ктер пен жердӘ риза ңҰлҰп, +зӘне ңарҰздар етуӘ жіне ңабӘлет тӘлӘмен жаланп жатңан +сӘмдӘктердӘқ д&үасҰ мен ңажеттӘлӘк тӘлӘмен жасалҰп жатңан хайуанаттҰқ д&үаларҰн к+з алдҰмҰзда ңабҰл алҰп жатңан Ү&дретке миллиондаүан, тӘптӘ миллиардтаүан салих жандар кҚн сайҰн ол Т&лүаүа (с.а.а шҚбілат уа сілем айтҰп, рахҰм д&үаларҰн жаудҰрҰп, сауаптарҰн еқ бӘрӘншӘ кезекте Оүан баүҰштауҰ жіне бҚкӘл Қмміт бойҰнша оңҰлҰп жатңан Ү&раннҰқ Қш жҚз мҰқ ірпӘнӘқ ірңайсҰнан он ретӘн мҰқ сауаптан тҚсӘп аңҰреттӘк
— 274 —

жемӘс беруӘ, тек осҰ Ү&ран оңу жаүҰнан амал діптерӘне сансҰз н&рлардҰқ жазҰлуҰнан бастап, сонау маүҰнауи келбетӘ М&хаммеди аңиңат (с.а.у.) болашаңта ЖіннаттҰқ Туба аүашҰндай к+ркем болатҰнҰн Аллам-у. Б&үа, бірӘн бӘлӘушӘ АллаҒ бӘлген, к+рген жіне сол дірежесӘне ңарай Ү&ранҰнда +те &лҰң міртебе, жоүарҰ діреже берген жіне +зӘнӘқ б&йрҰң пірманҰнда ОнҰқ ӘзӘнен ерӘп сіниÇ сҚннетӘне бой &сҰну арңк, +тепаүатҰна б+лену адамнҰқ еқ бастҰ адами мӘндетӘ, мақҰздҰ міселе екенӘ анҰң. МӘне, сондҰңтан м&ндай алҰп Туба аүашҰнҰқ бӘр дінӘ болүан адами т&лүасҰ мен, шаүҰбастаүҰ адамдҰң хілдерӘне назардҰ сирек аударадҰ. Ү&раннҰқ жиӘ ңайталануҰнҰқ осҰндай мақҰзҰ зор себептерӘ болүандҰңтан аÇттардҰқ ңайталануҰ аса ңажеттӘ ірӘ мақҰздҰ ірӘ тамҰрҰ тереқ маүҰнауи м&үжиза. Б&үреқ аңрат-Ұ сілима Çүни табиүатҰ таза жандар куілӘк етедӘ. Алайда, материализмнӘқ оба ӘндетӘнен к+кӘрегӘ, ар-&жданҰ кеселге &шҰраүан болса амал нешӘк...

قَدْ يُنْكِرُ الْمَرْءُ ضَوْءَ الشَّمْسِ مِنْ رَمَدٍ ٭ وَ يُنْكِرُ الْفَمُ طَعْمَ الْمَاءِ مِنْ үни Әс

Деген ңаүида бар.

* * * * *
— 275 —
ОсҰ онҰншҰ міселеге ңорҰтҰндҰ ретӘнде екӘ сӘлтеме

БӘрӘншӘсӘ: ОсҰдан {(СӘлтеме): ОсҰ рисаленӘқ жазҰлуҰнан он екӘ жҰл б&рҰн.} он екӘ жҰл, +те с&мдҰң ірӘ39

ХакйҰн бӘр дӘнсӘз, Ү&ранүа тіржӘме жасату арңҰлҰ ңастандҰң ӘстеудӘ &йүарҰп, онҰ жҚзеге асҰрмаңшҰ боп: «Ү&ранүа тіржӘме жасалсҰн! С+йтӘп, онҰқ не екенӘн іркӘм бӘлсӘн!» çүни,, онҰ дегӘ ж+нсӘз ңайталанулардҰ іркӘм к+рсӘн. СосҰн Ү&раннҰқ +зӘ емес тіржӘмесӘ оңҰлсҰн!">деген с&мдҰң жоспар ң&рүанҰн естӘдӘм. БӘраң, Рисалей-Н&рдҰқ б&лтартпас аҰмет тарҰ кеқӘнен тарап: «Ү&раннҰқ наүҰз тіржӘмесӘ мҚмкӘн емес жіне "лисан-Ұ нахви" болүан Араб тӘлӘнде тҚскен Ү&раннҰқ ңасиеттерӘн, шешендӘгӘн, теқдкӘлдӘ нерӘ мен кҚрделӘ т&жҰрҰмдарҰн басңа тӘл саңтай алмайдҰ. Жіне ірбӘр ірпӘ оннан мҰқүа дейӘн сауап беретӘн Ү&раннҰқ тақүажайҰп, жан-жаңтҰ ауңҰмдҰ с+здерӘне адамдардҰқ ңарапайҰм, саÇз +ресӘнӘкке дармасҰ теқ келе алмайдҰ. ОнҰқ орнҰна аудармасҰ мешӘттерде оңҰлмайдҰ!» деп, Рисалей-Н&р ір тарапта жайҰлуҰмен ілгӘ с&мдҰң жоспардҰ жҚзеге асҰрмай тастадҰ. БӘраң, ілгӘ дӘнсӘзден дірӘс алүан м&напҰң екӘжҚздӘлер, таүҰ дарҰ діртанүа ерӘп - Ү&раннҰқ жарҰң КҚнӘн Қрлеп +шӘрмек болүан аңҰмаң балаларүа ң&сап елӘрӘп, тҰрҰсҰп жатңандҰңтан маүан ңҰсҰлтаÇқ ірӘ ҰқүайсҰз жаүдайда осҰ ОнҰншҰ Міселе жаздҰрҰлдҰ десе боладҰ. Басңалармен жолҰүҰп, жҚздеспегендӘктен соқүҰ жаүдайдастап ң ңанҰүҰн бӘлмеймӘн.

ҮорҰтҰндҰнҰқ екӘншӘ сӘлтемесӘ: ДенизлӘ тҚрмесӘнен босап шҰңңан соқ атаңтҰ «ШіҒир» ОтелӘнӘқ ҚстӘқгӘ ңабатҰнда отҰр едӘм. К+з алдҰмдаүҰ ісем ба, к+з йңала +скен теректер зӘкӘр алңасҰ секӘлдӘ ірбӘрӘ нізӘк ірӘ сҚйкӘмдӘ тҚрде б&таңтарҰ, жапҰраңтарҰ самал желмен теқселӘп к+з тартар бейнеде тербеле билегенде бауҰрларҰмнан ажҰрап жалүҰздҰңрӘ жімн м&қлҰ к+қӘлӘм ң&лазҰп ңоÇ бердӘ. Сол мезетте кҚз-ңҰс мезгӘлдерӘ еске тҚсӘп менӘ бӘр үапҰлдҰң бастҰ. М&ндай бейңам шаттҰңпен еркелей билеп, БӘлӘмдаүан теректерге жіне жалпҰ тӘршӘлӘк иелерӘне жанҰмнҰқ ашҰүанҰ сонша к+зӘме жас келдӘ. ЯмӘрдегӘ ідемӘлӘктердӘқ астарҰндаүҰ осҰлай ң&рҰп жоң болу,

— 276 —
хоِحِكْمдеген жаүҰмсҰз нірселердӘ ойлаүанҰмда к+зӘм ңарауҰтҰп, басҰм айналдҰ. Кенет, М&хаммеди аңиңаттҰқ (с.а.у.) ікелген н&рҰ келӘп жірдем еттӘ. ЮлгӘ ңайүҰ ңасӘрет ңуанҰштарүа айналдйңалматӘ, ол н&рдҰқ - ір кӘмге, ірбӘр іҒл-и иманүа - миллион фійзӘнен тек сол уаңҰтта менӘқ жаүдайҰмда берген к+мегӘ мен ж&банҰшҰ ҚшӘн АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз М&хаммедке (с.а.у.) +зӘмдӘ міқгӘ ңарҰздар сезӘндӘм. ЯйтиминнӘменӘқ үапҰл назарҰмда ілгӘ мҚбірак болмҰстардҰқ атңарар мӘндетӘ жоң, нітижесӘз, бос. Олар жҰлдҰқ бӘр үана мезгӘлӘнде к+рӘнӘп жоң болатҰн аңҰлү ілгӘ билегендей жарасҰмдҰ ірекеттерӘ шаттҰңтан емес керӘсӘнше мҚлдем жоүалудан, айҰрҰлҰсудан ңорңҰп, ңалтҰрап дӘрӘлдегендей, міқгӘге ң&рҰп кететӘндей кҰ секӘндӘктен, - іркӘмде болатҰнҰ сиÇңтҰ - мендегӘ міқгӘлӘкке деген үашҰңтҰң, с&лулҰңңа деген ң&штарлҰң, тӘршӘлӘкке деген жанашҰрлҰң сезӘмдерӘме ңаттҰ ісер еттӘ. ДҚние маүҰнауи тозаңңа, аңҰл азаптаушҰ ң&ралүа айналдҰ.

МӘне, осҰ сітте М&хаммедӘздӘқ иссалату уіссалімнҰқ адамзатңа ікелген сҰйҰ, н&рҰ ңарақүҰ перденӘ ашҰп аңиңаттҰ к+рсеттӘ. ЖойҰлу, жоңтҰң, ң&рдҰм, еш мӘндетӘ жоң, ібес, ңоштасу емес, кеңарҰзде ірнірсенӘқ жаратҰлу маңсатҰ мен хикметӘ теректердӘқ жапҰраңтарҰ ңанша болса сонша к+п екенӘн бӘлдӘм. Рисалей-Н&рда Қш тҚрлӘ нітижелерӘ мен мӘндеттерӘ ділелденген болатҰн.

БӘрӘншӘден: Сани-Ұ ЗҚлжілалдімӘн ӘмдерӘмен ңатҰстҰ. Міселен, шебер бӘреу үажайҰп бӘр мішине жасаса, онҰ к+ргендер: "МашаллаҒ, БарікаллаҒ!" деп, ң&ттҰңтап, ңошамет к+рсетедӘ. ЮрӘ ілгӘ мішиненӘқ +зӘ де маңс&т нітиженӘ толҰң орҰндауҰ арңҰлҰ +зӘнӘқ Ұн!

лӘмен шебер &стасҰн дірӘптеп ң&ттҰңтайдҰ. МӘне, сол сиÇңтҰ ірбӘр тӘршӘлӘк иесӘ, ірнірсе ілгӘндей мішине тірӘздӘ. ЯзӘнӘқ жаратушҰ ИесӘн маңтап мадаңтайдҰ.

ЕкӘншӘден: ТӘршӘлӘк иелерӘне, саналҰ пенделерге ңатҰстҰ. аңша, мақҰздҰ зерттеу алақҰ, талңҰлау, танҰтҰм кӘтабҰ. МаүҰналарҰн сана иелерӘнӘқ зейӘндерӘнде, суреттерӘн ес-жадҰларҰ мен мҰсали таспаларда жіне үайҰп ілема, тҰүіптерлерӘнде жазҰлҰп, болмҰста ңалҰп, соқҰнда шіҒадат ілемӘн тастап, үайб ілемӘне к+шедӘ. Демек, к+зге к+рӘнетӘн жасандҰ болмҰсҰн тастап, мҰна к+зге к+рӘнбейтӘн маүҰнауибар. Си, ӘлӘми к+птеген болмҰстарүа ие боладҰ.

— 277 —

Иі, АллаҒтҰқ бар екенӘ хаң жіне ОнҰқ ӘлӘмӘ барлҰүҰн жаппай ңамтитҰнҰ рас. Олай болса, аңиңатҰнда жоң болу, ң&рдҰм, жойҰлу, аÇңталу, мҚлдем жоүалу деген нірсе ілбетте имандҰосҰнда дҚниесӘнде жоң. Ал, кіпӘрлердӘқ дҚниесӘ +ткӘншӘ, ол жоңтҰңңа, айрҰлҰсуүа, ңоштасуүа толҰ. МӘне, б&л аңиңаттҰ халҰң ауҰзҰнда жҚрген мҰна маңал дірӘс берӘп бҰлай дейдӘ: «КӘм Аен ауҰ сенсе оүан бірӘ бар. Сенбегенге ешнірсе жоң!»

С+здӘқ тҚйӘнӘ. Иман, адамнҰқ ажалҰ жетӘп +лер кезде міқгӘге жоң болудан ң&тңаратҰнҰ секӘлдӘ адамнҰқ ӘшкӘ дҚниесӘн жоңтҰңтан, ңарақүҰлҰңтанм.

рҰп т&радҰ. Ал, кҚпӘрлӘк болса, ісӘресе наүҰз кҚпӘрлӘк болса, адамнҰқ +зӘн, онҰқ ӘшкӘ дҚниесӘн жоңтҰңңа салҰп, тозаңи ңарақүҰлҰңңа тҚсӘредӘ. ЯмстасҰ шҰрңҰн б&зҰп, ліззатҰн ащҰ уүа айналдҰрадҰ. ДҚниÇлҰң +мӘрдӘ аңҰреттӘк +мӘрден артҰң к+ретӘндердӘқ ң&лаңтарҰ шуласҰн! КелсӘн, б&үан Ç бӘр шара тапсҰн, Ç бوُجُود иманүа келсӘн! С+йтӘп, мҰна с&мдҰң ңасӘреттен ң&тҰлсҰн!...
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
Д&үаларҰқа аса м&ңтаж,
сендердӘ к+руге ҰнтҰң бауҰрҰқҰз
Саид Н&рси
* * * * *и саүа
ОнҰншҰ міселеге байланҰстҰ ХусревтӘқ &стазҰна жазүан хатҰ

Аса ңадӘрмендӘ де сҚйӘктӘ &стаз!

АллаҒ Таүалаүа шексӘз шҚкӘр, Рисалей-Н&рдҰқ керемет аңтндай-аоп табҰлатҰн «ДенизлинӘқ жемӘсӘ ОнҰншҰ Міселе» деп аталатҰн «ЮмӘрдаүҰнҰқ гҚл-шешегӘ» аттҰ хатҰқҰздҰ алдҰң. Б&л хат екӘ ай бойҰ жалүасңан біле-жаланҰ, жан азабҰн сейӘлтӘп, к+қӘлге демеу, рухңа ҒббҰм! самалҰн сҰйлайтҰн Ү&раннҰқ жалалдҰ да абҰройлҰ, рахҰмдҰ да ңамңор аÇттарҰнҰқ ңайталану сҰрҰн, онҰқ ідемӘлӘгӘн, ңажеттӘгӘн, хикметӘ мен мақҰздҰлҰүҰн тамаша тҚсӘндӘрӘп бердӘ. ШҰнҰмен де ж ңолүабаүалауүа, маңтауүа лайҰң осҰ бӘр гҚлшешектӘ ң&шҰрлана иӘскеген сайҰн рухҰмҰздҰқ Ұнта ҰңҰласҰмҰз арттҰ. ТоүҰз айлҰң ңамау азабҰнан «Миуа» рисалесӘнӘқ тоүҰз міселесӘ ңалайша ң&тҰлуҰмҰзүа Қлкен себеп болҰп,ремет қ керемет екенӘн к+рсеткенӘ секӘлдӘ «ОнҰншҰ міселе» дейтӘн гҚл-шешек те Ү&раннҰқ тақүажайҰп мазм&ндҰлҰүҰнҰқ кереметтерӘн к+рсету арңҰлҰ ңайталаудҰқ керемерттард к+рсетӘп т&р десем артҰң айтңан болмаймҰн.

ҮадӘрлӘ &стазҰм! ГҚлдӘқ ісемдӘгӘ, нізӘктӘгӘ онҰқ б&таүҰндаүҰ тӘкендӘ назардан тҰс ңалдҰрҰп, &мҰттҰрҰп жӘберетӘнӘ секӘлдӘ, осат, баҰ жӘберген н&рлҰ гҚл-шешек те бӘзге тоүҰз ай бойҰ ңамалудҰқ ңиҰншҰлҰүҰн &мҰттҰрүандай к+қӘлде ешбӘр ңаÇу ңалмадҰ. Талдап талңҰлауҰна адам тоймайтҰн, аңҰлдардҰ тақңалдҰрүан осҰ н&рлҰ да толшектӘқ ң&ндҰ ңасиеттерӘ к+п-аң. ЮсӘресе, аударма жасау арңҰлҰ Ү&рандҰ халҰң алдҰнда т+мендетпек болүан ңара ниеттӘ жауҰз арамзаларүа ңарсҰ Ү&ран аÇттарҰнҰқ ңайталануҰнҰқ мақҰздҰлҰүҰн толҰң тҚсӘндӘрген жерӘне дін риза болдҰң. Ү&раннҰқ баүа жетпҚкӘр АлҰүҰн осҰлайша ілемге паш еттӘқӘз.

ӨзӘнен ерушӘлер ір үасҰрда жан тінӘмен мойҰнс&нҰп мҰңтап &станатҰн жіне б&йрҰңтарҰн орҰндап, тҰйҰмдарҰнан саңтанатҰн, бейне бӘр жақадан тҚскендей ірдайҰм балүҰн болатҰнҰ ділелденгҰ, "ОбиеттӘ Ү&раннҰқ үасҰрлар бойҰ залҰмдарүа ңарсҰ жиӘ ңайталанатҰн ҰзүарлҰ да ңатақ ескертуӘ, сонҰмен ңатар жібӘр к+рген

— 279 —
бейшараларүа мейрӘмӘн шашҰп, ңамңорлҰүҰн ңайта-ңайта айтҰп еркелетуӘ, ісӘресе осҰ үаҰлҰңпеҰ залҰмдардҰқ тарихта болмаүан з&лҰмдҰңтарҰна ңарсҰ ң&ддҰ тозаңтан хабар беретӘн ңорңҰнҰштҰ пілекеттермен соқүҰ алтҰ-жетӘ жҰлдан берӘ тҰнбастан олардҰ зар еқӘретуӘ, ал з&лҰмдҰңңа &шҰраүан ң&лдарҰнҰқ осҰ үасҰрдаүҰ к+птеген т&лүаларҰнан іуىَّ بِста, Рисалей-Н&р талабаларҰнҰқ, расҰнда да б&л ӘлӘм талапкерлерӘ б&рҰқүҰ заман ңауҰмдарҰнҰқ пайүамбарларҰ ң&тҰлүанҰ, есендӘкке ңауҰшңанҰ секӘлдӘ олар да жалпҰ немесе жалңҰ тҚрде есендӘкке ңауҰшуҰ, ал ңарсҰластарҰнҰқ Çүни дӘнсӘздердӘқ тоМенӘқ заппен жазаланүандҰүҰн к+рсетуӘ үажап сійкестӘк.

Эім, тамаша ірӘ нізӘк сӘлтемемен аÇңталуҰ, с+йтӘп гҚл-шешектӘқ ңорҰтҰндҰлануҰ мҰна паңҰр шікӘртӘқӘз ХҚсревтӘ шексӘз ңуанҰшңа б+леп, жан тінӘмен шҚкӘр еткӘздӘ. ОсҰ ідемӘ гҚлдӘқ сҰйлаҮалайшанҰшҰ мен шаттҰүҰн +мӘрӘмде бӘрӘншӘ рет сезӘндӘм. М&нҰ жасҰра алмай іуелӘ сӘзге сосҰн бауҰрларҰма айтңан болатҰнмҰн. ЯзӘ ілсӘз, тҰм ңауңеден үбола т&ра мойнҰна +те ауҰр жҚк, мақҰздҰ мӘндет жҚктелген сӘз, сҚйӘктӘ &стаздан АллаҒ таүала міқгӘ баңи риза болсҰн!

ЖҚгӘқӘздӘ жеқӘлдетӘп ірдайҰм жҚзӘқӘз гҚл-гҚл жайнас. Б&рҰ Иі, сҚйӘктӘ &стаз! БӘз АллаҒтан, Ү&раннан, РасулуллаҒтан, РисалейН&рдан жіне Ү&раннҰқ делдалҰ сӘзден міқгӘ баңи ризамҰз. ТанҰсҰп, жаңҰн болүанҰмҰзүа істе +кӘнбеймӘз. К+қӘлӘмӘз кӘршӘксӘз аң, сӘзге ңарсҰ титтейан пайлсҰн жаман ниетӘмӘз жоң. БӘзге тек ңана АллаҒ жіне онҰқ ризашҰлҰүҰ керек. АллаҒтҰ разҰ етӘп оүан ңауҰшсаң, онҰ к+рсек деген ң&штарлҰң жҚрегӘмӘзде кҚннен кҚнге артҰп кҚшеŞде. БӘзге жамандҰң жасаүандаролүанҰпай бӘр АллаҒңа тапсҰрҰп, олардҰ кешӘру, керӘсӘнше бӘзге з&лҰмдҰң еткендердӘ де ңосҰп жалпҰүа бӘрдей жаңсҰлҰң жасау; мӘне б&л Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ жҚрегда баÇҰңтап орнҰңңан ИсламнҰқ белгӘсӘ, м&сҰлманшҰлҰң ңасиет. БӘз м&нҰ жариÇ ңҰлудҰ ңаламасаң та ілемге паш еткен АллаҒңа шексӘз шҚкӘр.

КемшӘлӘгӘ к+п шікӘретте шХҚсрев
* * * * *
— 280 —

Он бӘрӘншӘ міселе

[МиуанҰқ он бӘрӘншӘ МіселесӘнӘқ басҰнда, ңасиеттӘ иман аүашҰнҰқ сансҰз, жалпҰ-жалңҰ жемӘстерӘ туралҰ баÇндаладҰ. Атап айтса Аллакен жемӘстерӘнӘқ бӘрӘ жіннат, міқгӘ баңҰт жіне еқ тіттӘсӘ де "руетуллаҒ" Çүни ЖаратңаннҰқ дидарҰн к+ру. ИманнҰқ жемӘстерӘнӘқ жҚздеген ҚлгӘ-мҰсалдарҰ Рисалей-Н&рда баÇндалҰп, айүаңтармене айүаденгендӘктен онҰ "Сирадж-Қн Н&рүа" сӘлтеп жалпҰ негӘздерӘн емес жалңҰ ірӘ онҰқ да шаүҰн ірӘ жекеше жемӘстерӘнӘқ бӘрнешеуӘн баÇндамаңпҰз.]

БӨРЕУӨ: БӘр кҚнӘ: «Уа, РаббҰм! ЖіннамдҰ, МикайҰл, Исрафил, ЮзрейӘл перӘштелердӘқ ң&рметӘне жіне шапаүатҰна б+леп менӘ жҰн мен адамдардҰқ білесӘнен саңтай г+р!» деген маүҰнадаүҰ д&үанҰ айтңан кезӘмде ж&рттҰқ бірӘн елеқ еткӘзетӘн, тӘптӘ ңорңҰтатҰн ЮзӘрейӘ дедӘ:тҰ аталүан кезде менӘ хош, тіттӘ сезӘм билеп, ж&банҰшңа толҰ үажайҰп кҚй кештӘм. «Ү&дайүа шҚкӘр!» дедӘм. ЮзӘрейӘлдҰ шҰн жҚректен жаңсҰ к+рӘп кеттӘм.

ПерӘштелерге иманнҰқ осҰ секӘлдӘ к+птеген жемӘстерӘнен бӘреуӘне ңҰсңа ишара ҺарҰшз.

АдамнҰқ еқ ңҰмбат жіне жоүалтҰп аламҰн ба, деп ңаттҰ ңорңатҰн затҰ онҰқ жанҰ, рухҰ болҰп табҰладҰ. ОнҰ істе жоүалтпай, еш зиÇн тигӘзбей саңтайтҰн ңуаттҰ ірӘ сенӘмдӘ бӘреуге таікуінишҰнҰмен де зор ңуанҰш екенӘ белгӘлӘ, мен м&нҰ бҚкӘл болмҰсҰммен сездӘм.

ОйҰма адамдардҰқ Әс-амалҰн жазҰп отҰратҰн перӘштелер келдӘ. Үарасам діл манаүҰ жемӘс секӘлдӘ тіп-тіттӘ.

Атап айтсаң, іркӘм +зӘнӘқ тауҰп айтңан с+зӘн немехалҰмеаүан игӘ амалҰнҰқ міқгӘ болүанҰн ңалап бар ҰнтасҰмен +леқ жазадҰ Çки таспаүа тҚсӘрӘп саңтап ңоŞүа тҰрҰсадҰ. ЮсӘресе, жасаүан амалҰ жіннатта жемӘс берӘп алдҰнан шҰүатҰн болса одан бетер ҰңҰласҰ артадҰ. ЕндӘ, «Кирамин Катибин» п бӘр слерӘ адамнҰқ екӘ иҰүҰнда отҰрҰп ӘзгӘ амалдарҰн міқгӘ к+рмеде к+рсету ҚшӘн жіне иесӘне мол сауап, ірдайҰмүҰ сҰй-сиÇпат бергӘзу ҚшӘн Қзбей жазҰп отҰратҰнҰн ойлаӘ болазде үажап кҚйге тҚскенӘмдӘ айтҰп жеткӘзе алмаспҰн.

Содан, кіпӘрлердӘқ менӘ ңоүамнан аластатҰп, к+п нірседен тҰйҰм салүанҰ, онҰқ ӘшӘнде кӘтаптарҰмдҰ бермей ңинап, жоражолдастарҰммен, ңҰзмет اللّٰҰрларҰммен жолҰңтҰрмай жіне
— 281 —
к+қӘлӘмдӘ ж&бататҰн Әстерден тҰйҰп, онҰқ ҚстӘне жалүҰздҰң, б+тен жер секӘлдӘ жійттардан мазам ңашҰп, ңарақ ңалүан дҚние ң&ддҰ т+беме ң&лап келе жатңандай к+қӘлӘм ң&лазҰүан сітте перӘштеге иманнِّقَةِтеген жемӘс-пайдаларҰнан бӘр тҚйӘрӘ к+қӘлге медет бердӘ. Үоршаүан орта, дҚнием жарҰңңа б+ленӘп, перӘштелер мен руханилерге толдҰ. ЮлемӘм гҚл-гҚл жайнап к+қӘлӘм к+терӘлдӘ. Ал, бейшара адасңан кіпӘрлҰң. Б&дҚниесӘ ңарақүҰ, Қрей мен ңорңҰнҰшңа толҰ, +здерӘ Әштей ңапа болҰп, ңамҰүҰп жҚретӘндерӘн к+рдӘм.

ҮиÇлҰм осҰ жемӘстӘқ ліззатҰна шаттанүанда бҚкӘл пайүамбарларүа иманнҰқ к+птелуҰ жімӘстерӘнен осҰ тектес бӘр тҚйӘрӘнӘқ дімӘн татҰп рахатңа баттҰ. БейнебӘр сол заманүҰ пайүамбарлармен бӘрге +мӘр сҚргендей оларүа деген иманҰм, олардҰ мойҰндауҰм о замандардҰ да н&рландҰрҰп жӘбердӘ.ҰрҰм.>м ңанаттарҰн жайҰп кеқейе тҚстӘ. АңҰрзаман пайүамбарҰ РасулуллаҒтҰқ иман жайлҰ айтңан с+здерӘне к+зӘм жетӘп, олар менӘ бейне бӘр растауен кемӘнде к+рӘнӘп, шайтандар тҰм-тҰраңай ңаштҰ.

Кенет ойҰма"Хикмет-Қл Истиазе">кӘтабҰмда жауабҰ толҰң берӘлген с&раң келдӘ. С&раң м&ндай болатҰعَيَان"ИманнҰқ осҰндай тіттӘ жемӘстерӘ мен пайдаларҰ бола т&ра Ғім игӘ амалдардҰқ болҰмдҰ нітижелерӘ мен тиӘмдӘ жаңтарҰ к+п бола т&ра Ғім, бірӘнен де мейрӘмдӘ Юрхам-Қр РахимнӘқ аса ңамңор таупҰң, жірдемӘ жар бола т&ра, тура жолда жҚрген иманднатңа елӘктен дӘннен безген кіпӘрлерге к+бӘнесе жеқӘлӘп ңаладҰ? Кейде жиҰрма кіпӘр жҚз имандҰнҰ ңҰспаңңа алҰп, ңиҰн жаүдайүа &шҰратадҰ. Б&л с&раңңа толүанҰстан шайтаннҰқ тҚкке т&рүҰсҰз алдап-арбауҰна ңарсраспайннҰқ ңайта-ңайта ескертуӘ, перӘштелердӘ к+мекке жӘберуӘ жіне АллаҒтҰқ жірдемӘн &мҰтпау керектӘгӘ, онҰ ірдайҰм еске салатҰнҰ секӘлдӘ аңиңаттар ашҰла бастадҰ. Рисалей-Н&р онҰқ хикмет-сҰрҰн анҰң Ұ міртділелдеп жан-жаңтҰ тҚсӘндӘргендӘктен б&л с&раңтҰқ жауабҰн ңҰсңа ңайтарамҰз.

Иі, кейде есерсоң, аса ңауӘптӘ ірӘ жасҰрҰн келетӘн адамнҰқ бӘр Қйге +рт ңоŞ ге опанан жҚздеген адам ҚдерӘп, зіресӘ &шадҰ. ЮлгӘ ҚйдӘ жҚздеген адам кҚзетӘп, тӘптӘ мемлекетке, патшаүа шаүҰмдануүа тура келедӘ. Сонда үана ҚйдӘ аман саңтап ңаладҰ. ЯйткенӘ,ар хал болуҰ ҚшӘн бҚкӘл себептердӘқ болуҰ шарт. Ал, онҰқ ңирап жоң болуҰ ҚшӘн бӘр үана шарттҰқ болмауҰ жеткӘлӘктӘ. БӘр есалақ зіулӘм сарайдҰ бӘр тал сӘрӘқкемен +ртеп, кҚлӘн к+кке шҰүарадҰ. Діл сол секӘлднтҰң смен адам шайтандарҰ азүантай ірекетпен ңҰруар ңҰрүҰнүа &шҰратҰп,

— 282 —

ңауӘптӘ жаүдайүа тҚсӘредӘ. ЖалпҰ, жамандҰң, кҚні мен білелердӘқ негӘзӘ, +зегӘ жоңтн намаи себептердӘқ кем болуҰ, сонҰмен ңатар б&зу болҰп табҰладҰ. СҰрттай бірӘ толҰң, бірӘ жасалүан секӘлдӘ к+рӘнгенмен астарҰнда жоңтҰң пен б&зу жатҰр.

МӘне, е ілгӘн адам шайтандарҰ, жалпҰ болҰмсҰздар осҰ сҰрүа сҚйенӘп +здерӘ ілсӘз бола т&ра, зор ңуатңа ңарсҰ т+теп берӘп, хаң пен аңиңат жолҰнда жҚргендердӘ ірдайҰм АллаҒ Таүалаүа сҰйҰнуүа, ОнҰ паналауүа&рҰ артӘндӘктен Ү&ран КірӘм олардҰ саңтау ҚшӘн аÇттарҰн шоүҰрландҰрҰп ңарша боратадҰ. АллаҒтҰқ тоңсан тоүҰз есӘмӘн &сҰнҰп ілгӘ д&шпандарүа ңарсҰ табандҰлҰң танҰтуүа шаңҰрҰп, ңатақ б&йрҰңтар бередӘ.

ОсҰ жауаптҰқ ар"Ұтлаңдереу Қлкен бӘр аңиңаттҰқ &шҰ мен орасан зор міселенӘқ негӘзӘ к+рӘндӘ.

Үалайша, жіннат бҚкӘл болмҰс ілемдерӘнӘқ +нӘмдерӘн бойҰна жинаңтайдҰ, дҚниенӘқ +сӘрген т&ңҰмдарҰн міқгӘ тҚрде ірӘ ңарай дамҰтҰп к+ктеп к+гертедӘ. Сани-Ұл сиÇңтҰ, жіҒаннам да шексӘз "адем" Çүни болҰмсҰз нірселердӘқ кесӘрӘнен пайда болүан кҚналардҰ, рухани жаүҰмсҰз +нӘмдердӘ, атңарҰлмай ңалүан ӘстердӘқ болҰмсҰз нітижелерӘн к+рсету ҚшӘн ілгӘ болҰмсҰздардҰ +ртейдӘ. Ол +те ңорңҰна баÇніҒаннам +ндӘрӘсӘ басңа да ңҰзметтерӘмен ңоса болҰмдҰ ілемдӘ ластап т&рүан болҰмсҰздҰңтардан тазартадҰ. Б&л +те кҚрделӘ міселе. ЮзӘрге кӘрӘспей, Ү&дамерзӘмса кейӘн тҚсӘндӘремӘз.

ПерӘштелерге иманнҰқ жемӘсӘнен бӘреуӘ жіне МҚнкір мен НікӘрге ңатҰстҰ шаүҰн бӘр мҰсалҰ.

«Ж&рт секӘлдӘ мен де с+зсӘз барамҰн үой» деп ойша ңабӘрӘме кӘрдӘм. ҮабӘрдӘқ ӘшӘ ңарақүҰ, суҰң ірӘ тар, мен де жалүҰзбҰн. ЖалүҰндаүҰсн, тарлҰңтан ңҰсҰлҰп, ҚрейленӘп, бӘр тараптан ҚмӘтсӘздӘк зіремдӘ &шҰрдҰ. Кенет МҚнкір НікӘр дейтӘн с&раң перӘштелерӘ шҰүа келдӘ. АрамҰзда с&раң-жаатҰнҰқлдҰ. К+қӘлӘммен бӘрге ңабӘрӘм де кеқейӘп, бӘр жаңтан жарҰң, жҰлу келдӘ. Рухтар ілемӘне терезелер ашҰлдҰ. Мен ңазӘр ойша болҰп жатңан ал, келешекте Әс жҚзӘнде болатҰн б&л жаүдайүа жан тінӘммен риза болҰп, ңаттҰ ңуандҰм іхал тӘӘр еттӘм.

Араб тӘлӘ емлесӘ «сарф уі нахив» ережелерӘн ҚйренӘп жҚрген бӘр медресе шікӘртӘ кенет ңайтҰс болҰп, ңабӘрӘнде МҚнкір, НікӘр келӘп: «Мін Раббука?"ю(РаббҰқ айталадеп с&раптҰ. Сонда шікӘрт, +зӘн медреседе жҚргендей араб тӘлӘнӘқ емлесӘмен: "Мін» бастауҰш, «Раббука»

— 283 —

баÇндауҰш. Б&л оқай, маүан ңиҰндау с&раң ңойҰқҰз!" деп, ілгӘ перӘштелердӘ Ғім сол жердегӘ іруаңтардҰ Ғім сол уаңиүаүа куі болүан жҚрект кішф уіл ңубур" іулиенӘ кҚлдӘрӘптӘ жіне АллаҒтҰқ рахҰмҰн +зӘне аударҰп азаптан ң&тҰлҰптҰ, деседӘ. Сол сиÇңтҰ, Рисалей-Н&рдҰқ шіҒид ңаҒарманҰ, марң&м ХафҰз Али бауҰрҰмҰз тҚрмеде «Миуа» рисалесӘнӘ бар ҰнтасҰмен жазҰп ірӘ оңҰпсеругенде ңайтҰс болҰп ңабӘрӘнде с&раң перӘштелерӘне +зӘн соттаүҰдай сезӘнӘп Рисалей-Н&рдҰқ аңиңаттарҰмен жауап бергенӘ секӘлдӘ, мен жіне Н&р шікӘрттерӘ де Рисалей-Н&рдҰқ жарңҰн ірӘ б&лтартпасаннҰқ дерӘмен келешекте Әс жҚзӘнде, ізӘрге ойша жауап бередӘ, иншаллаҒ! ПерӘштелерге: «Д&рҰс! БірекелдӘ! МашаллаҒ!» дегӘзетӘн боладҰ.

Эім, перӘштелерге иманнҰқ б& дҚниенӘқ баңҰтҰна себеп болтҰнҰна бӘр мҰсал:

ҺҰлҰмхалдан иман, бӘзгҰн алҰп жҚрген бейкҚні бӘр бала, ңасҰнда ӘнӘсӘ ңайтҰс болҰп жҰлап т&рүан бейкҚні бӘр балаүа: " ЖҰлама! ШҚкӘр ет! СенӘқ ӘнӘқ перӘштелермен бӘрге Жіннатңа кеттӘ. Ол жер рахат, перӘштедей &шҰп барлҰң жердӘ кезӘп аралайдҰ, жаүқ мӘндӘзден жаңсҰ!" дегенде ілгӘ бала жҰлаүанҰн ңойҰп, кҚлӘмсӘрептӘ.

Мен де сол жҰлаүан бала секӘлдӘ биҰл ңҰста, ңиналҰп жҚрген кезӘмде +те ңайүҰлҰ екӘ хабар алдҰм. БӘреуӘ жоүарҰ оңу орнҰнҰқ ҚздӘк шікӘрт, жалпалей-Н&р аңиңаттарҰнҰқ жайҰлуҰна ат салҰсңан жіне бауҰрҰмнҰқ баласҰ Фуад сондай-аң, ңажҰлҰңңа барҰп тауап жасап жҚргенде опат болүан +те сауаттҰ марң&м ХанҰ۪يمَانм.

ОсҰ екӘ бауҰрҰмнҰқ +лӘмӘн естӘген кезӘмде марң&м АбдурахманнҰқ +лӘмӘ секӘлдӘ жанҰма ңаттҰ баттҰ. Сонда мен иманнҰқ н&рҰмен ілгӘ марң&м Фуад пен салиңалҰ іпкем ХарегӘсӘ ендӘ адамдардҰқ орнҰна перӘштелермен, хурилермен жҚргенӘн, дҚниенӘқ ңауӘпңатерӘнен, кҚнілардан ң&тҰлүанҰн жҚрек к+зӘмен к+рдӘм. МенӘқ уайҰм-ңайүҰм бӘр сітте ңуанҰшңа айналҰп Ғім олардҰ ҒімртҰнҰқҰқ ікесӘ бауҰрҰм АбдҚлміжидтӘ Ғім +зӘмдӘ ң&ттҰңтап, мейрӘмӘ мол АллаҒңа шҚкӘр еттӘм. М&нҰқ б&л жерге жазҰлуҰнҰқ себебӘ сол екӘ марң&мүа раңҰмшҰлҰң д&үасҰ оңҰңатҰн ген ой.

Рисалей-Н&рдаүҰ таразҰ-теқеулер мен мҰсалдар иманнҰқ б&л дҚниеде Ғім о дҚниеде міқгӘ баңҰтңа &йҰтңҰ болар жемӘстерӘн баÇндайдҰ. Ондай Қлкен ірӘ кҚлли жемӘстер адамдҰ б& дҚниеал жас4

баңҰтңа б+леп, +мӘрдӘқ рахатҰн сездӘредӘ. Сол т&рүҰдан алүанда ір мҚминнӘқ иманҰ онҰ міқгӘ баңҰтңа б+лейтӘн жіне бҚршӘк ашҰп аңҰрҰнда ж&маңңа айналатҰн дінек секӘлдӘ. МанаүҰ кҚлли ірӘ сансҰз жемӘстерӘнен бесеуӘ миүраж жемӘсӘ ретӘнде болмҰӘрӘншӘ С+здӘқ соқҰнда жіне таүҰ бес жемӘсӘ ЖиҰрма т+ртӘншӘ С+здӘқ бесӘншӘ тармаүҰнда мҰсал ретӘнде жазҰлүан болатҰн.

Иман шарттарҰнҰқ ірңайжіне ңқ жеке-жеке, к+птеген тӘптӘ сансҰз деуге болатҰн жемӘс-пайдаларҰ бар. ОлардҰқ барлҰүҰн ңосҰп жинаңтаса к+птеген жемӘстер алуүа боладҰ. Міселен, олардҰқ бӘреуӘ алҰп жіннат, бӘреуӘ міқгӘ баңҰт жінك۪يلُ:уӘ ірӘ еқ тіттӘсӘ"руіт-Ә ИліҒиÇ">Çүни АллаҒтҰқ дидарҰн к+ру деп іуел баста айтңан болатҰнбҰз. Жіне ОтҰз екӘншӘ С+здӘқ соқҰндаүҰ теқеу-мҰсалда иманнҰқ екӘ дҚниенӘқ баңҰтҰна йналдҰкейбӘр жемӘстерӘ тамаша тҚсӘндӘрӘлген болатҰн.
"Иман-Ұ бил Үадер">Çүни таүдҰрүа иманнҰқ ң&ндҰ жемӘстерӘн б&л дҚниеде де дімӘн татуүа болатҰнҰна ділел, халҰң арасҰнда кеқ тараүан مَنْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمِنَ مِنَ الْكَدَرِю(Таүдбар екенген адам уайҰм ңайүҰдан аман боладҰ!)>дейтӘн с+з бар. ТаүдҰр туралҰ рисаленӘқ соқҰнда екӘ адамнҰқ патша сарайҰнҰқ бау-баңшасҰна ңалай кӘрӘп шҰңңанҰ арңҰлҰ керемет мҰсалмен кҚлли жемӘсӘ баÇндалүан болатҰн. ТӘптӘ, менӘқ +зӘм +мӘрде ңаншамрүа ширибемен ібден к+зӘм жеткенӘ, адам таүдҰрүа сенбесе дҚниелӘк +мӘрдӘқ баңҰтҰ тҚгӘл мінӘ ңашадҰ. Мен, ңандай да бӘр білеге &шҰраүанҰмда "таүдҰрда бар екен!", деп иманмен ңараүан сітҰ тҚсленӘқ салмаүҰ азайҰп бӘр жеқӘлдеп ңалатҰнмҰн."ТаүдҰрүа сенбейтӘндер ңалай +мӘр сҚрӘп жҚр екен">деп, тақңалатҰнмҰн.

ПерӘштелерге иманнҰқ кҚлли шамҰ терӘнӘқ бӘреуӘне ЖиҰрма екӘншӘ С+здӘқ екӘншӘ б+лӘмӘнде бҰлайша ишара етӘлген болатҰн: ЮзӘрейӘл перӘште АллаҒ таүалаүа мӘніжат ретӘнде бҰлай мен онекен: Жан алу мӘндетӘн атңарарда ң&лдарҰқ маүан ренжӘп, ҚстӘмнен шаүҰм айтатҰн болдҰ!" Оүан жауап ретӘнде бҰлай делӘнген екен: "СенӘқ ате к+зӘн мӘндетӘқдӘ ауру, біле секӘлдӘ себеп-перделермен жасҰрҰп ңоÇмҰн. Ү&лдарҰм саүан емес ілгӘ себептерге наразҰ боладҰ!". ОсҰ себеп-перделер секӘлдӘ ЮзӘрейӘл алійҒиссіламнҰқ мӘндетӘ де бӘр перде. Ол орҰнсҰз шаүҰмдардҰқ АллаҒ таүердӘқ баүҰтталуҰна жол бермейдӘ. Иі, +лӘмнӘқ хикмет-пайдасҰн, онҰқ раңҰмшҰлҰң екенӘн іркӘм к+ре алмайдҰ. стӘрт ңарап наразҰлҰң

— 285 —

бӘлдӘредӘ, шаүҰм айтадҰ. СондҰңтан, осҰ тектес арҰз-шаүҰмдар аса мейрӘмдӘ Рахим-Ұ М&тлаңңа бн инаелмауҰ ҚшӘн ЮзӘрейӘл перӘште перде ңҰзметӘн атңарадҰ. Сол секӘлдӘ барлҰң перӘштелер тӘптӘ, барлҰң сҰртңҰ себептердӘқ мӘндеттерӘ ИліҒи Рубубиетке перде болҰп сҰрт к+згеҚкӘл жлӘгӘ к+рӘнбейтӘн, хикметтерӘ белгӘсӘз оңиүаларда ИліҒи ң&дӘреттӘқ абҰройҰн, піктӘгӘн, рахҰмҰнҰқ кеқдӘгӘн саңтау. НаразҰлҰң, жаман ой тумасҰн деп жіне ң&дтҰқ жа болҰмсҰз Әстермен, мейрӘмсӘз нірселермен ңатҰсҰ жоң - сҰрттай - екенӘн к+рсету. Ал, шҰнтуайтҰнда ешбӘр себептӘқ ісерӘ, ешңандай да жарату ңабӘлетӘ жоң, ңолдане Ү&ртҚк келмейтӘнӘ, барлҰүҰн бӘр АллаҒтҰқ +зӘ жасайтҰнҰ Рисалей-Н&рда сансҰз айүаңтармен ділелденген-дӘ. Жарату, жоңтан бар ету тек Оүан тін. Себептер бҚрке хаÇтңжауҰп т&рүан жай үана перделер. ПерӘштелер секӘлдӘ саналҰ маң&лҰңтардҰқ азүана ҰңтиÇрҰ, шаүҰн ңалау-еркӘ үана бар жіне олар еш нірсе жарата алмайдҰ. ОлардҰқ ңолҰнан "кісӘб" дейтӘн белгӘлӘ бӘр маүҰнада +зӘнмен бендетӘнен жіне ң&лшҰлҰүҰнан басңа ештеқе келмейдӘ.

Иі, АллаҒтҰқ Қстем абҰройҰ мен &лҰңтҰүҰ себептердӘқ перде болҰп ИліҒи пік ң&дреттӘ аңҰлінӘндезарҰнда жауҰп т&руҰн талап етедӘ. Ал, тіухид пен іхадиет болса себептердӘқ шҰнайҰ ісер ете алмайтҰнҰн, барлҰң нірсе бӘр АллаҒтҰқ ңолҰнда екенӘн бӘлдӘредӘ.

СонҰмен, перӘштелер сондай-аң, игӘ Әстерге, болмҰсңа дар, Қелген шаруаларүа пайдаланҰлатҰн сҰртңҰ себептер, +мӘрде ідемӘ жаңтарҰ к+рӘнбейтӘн, бӘлӘнбейтӘн, сҰрт к+зге жаүҰмсҰз к+рӘнген Әстерде Раббани ң&дӘреттӘ кемшӘлӘкіл сол&лҰмдҰңтан ңорүап, онҰ мадаңтауүа, тісбих ңҰлуүа себеп болатҰнҰ секӘлдӘ, жҰн мен адам шайтандарҰ сондай-аң, зиÇнкес заттардҰқ жаүҰмсҰз ірӘ жоң ңҰлуүа негӘзделген Әстерде пайдаланҰттесӘпүҰ да сол Субхани ң&дӘреттӘ з&лҰмдҰңтан, ж+нсӘз наразҰлҰңтан, шаүҰмнан ңорүаштайдҰ. СонҰмен ңатар РаббҰнҰ мадаңтап, тісбих ңҰлуүа жіне ілемдр екенмшӘлӘк атаулҰдан Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘ пік, таза екенӘн к+рсетуге ңҰзмет етедӘ. СебебӘ, кемшӘлӘктер жалпҰ болҰмсҰз ірекеттерден, жоңтан, ңабӘлетсӘздӘктен, б&зудан, мӘндеб&л ірңармаудан - б&лар жеке-жеке жоңтан, амал етпеуден, ешнірсе Әстемеуден пайда болатҰн болҰмсҰздҰңтар. М&ндай шайтани, жаүҰмсҰз перделер ілгӘ кемшӘлӘктерге к+з болҰп наразҰлҰң пен шаүҰмдбӘзге рҰндҰ тҚрде +зӘне аударадҰ. АллаҒ таүаланҰқ пік ң&дретӘн паш етӘп дірӘптеуге ңҰзмет етедӘ.

— 286 —

РасҰнда жаман, болҰмсҰз, б&зуүа негӘзделген Әстерге кҚшңуат керек емес. Азүантай Әс, кӘшкене ңуат жеткӘлӘктӘ, тӘптӘ, да ңат+з мӘндетӘн атңармаудҰқ салдарҰнан с&мдҰң б&зҰңтҰңтар мен болҰмсҰз нітижелер пайда боладҰ. Сондай кезде ілгӘ жамандҰңтҰ ӘстеушӘлер кҚштӘ боп к+рӘнедӘ. Алайда, болҰмсҰз ірекет пен жоңңа себеп бе бӘр басңа тҚк ісерӘ жоң. «КісӘб» дейтӘн нірседен басңа ңолдарҰнан еш нірсе келмейдӘ. БӘраң, жамандҰңтар болҰмсҰз Әстерден пайда болатҰндҰңтан ілгӘ жамандар расҰнда кӘқ ауд жасаүан солар, б&зушҰ да солар. ОрҰндҰ тҚрде егер саналҰ себеп болса жазасҰн да тартатҰн боладҰ.

Демек, жамандҰңңа келгенде ілгӘ жамандар жасаушерӘм хеушӘ болҰп табҰладҰ. БӘраң жаңсҰлҰңңа, игӘ амалдарүа келгенде оүан болмҰс, кҚш-ң&дӘрет керек болатҰндҰңтан себеп болүан жаңсҰлар наүҰз жасаушҰ, ӘстеушӘ, ісер етушӘ емес, бола да алмайдҰ. Олар тек ңабҰлдаушҰ, олар жалүҰз АллаҒ берген н&р-фейӘтҰп, ббҰлдайдҰ. СондҰңтан берӘлетӘн сҰй-сиÇпаттар бӘр АллаҒтҰқ мол мейрӘмӘнен, асңан фазҰлҰнан болмаң. МӘне, б&л аңиңаттҰ Ү&ран мҰна аÇтҰмен бӘлдӘредӘ:

مَٓا اَصَابَكَ مِنْ حَسр-бӘрӘفَمِنَ اللّٰهِ وَمَٓا اَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ
ҮорҰтҰндҰ.>БолмҰс бӘр ілем болҰп, жоңтҰң та шексӘз +зӘнше бӘр ілем болҰп бӘр-бӘрӘмен соңтҰүҰсҰп жіне нітижесӘнде жіннат пен жіҒаннам секӘлдӘ жемӘстер берӘп жатңанда жЮрбӘр рлҰң болмҰс ілемӘ"ЮлхамдулилліҒ, ЮлхамдулилліҒ">деп ал, жоңтҰң ілемӘ"СҚбханаллаҒ, СҚбханаллаҒ">деп жатңанда жіне жалпҰүа ортаң кҚрес зақҰ бойҰнша перӘштелер шайтандармен, жаңсҰлҰңтар жамандҰңтармен арпалҰсҰп тӘптӘ, сонау аңҰл, Әқ айналасҰндаүҰ илхамю(аÇн)>мен уісуісію(кҚдӘк)>бӘр-бӘрӘмен шайңасҰп жатңанда кенет жоүарҰда аталүан перӘштелерге иман жемӘс берӘп міселенӘ шешӘп ңарақүҰ ілемдӘ жарҰңңа б+лҰқ нҰшاَلْحَمْدُ لِلّٰهِ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ аÇтҰнҰқ к+птеген н&рҰнан бӘр н&рҰн к+рсетедӘ жіне иманнҰқ жемӘсӘ керемет тіттӘ екенӘн бӘлдӘрӘп дімӘн татңҰзадҰ.

ЕндӘ екӘншӘ кҚллию(ауңҰмҰ кеқ)>жемӘсӘне «ЖиҰрма т+ртӘншӘ олмҰсҰен "ілиф» ірпӘнӘқ кереметӘн к+рсеткен «ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ С+з» ишара етӘп +те жарңҰн тҚрде перӘштелердӘқ бар екенӘн, не ңҰзмет атңаратҰнҰн ділелдеген болатҰн.

— 287 —

р дауҰаламнҰқ ңай жаүҰна ңарасақ жалпҰ Ç жалңҰ нірселерде +зӘн танҰстҰра, жаңсҰ к+ргӘзе аса ңамңор жойңҰн &лҰң Рубубиет Çүни Ү&дай таүала барлҰүҰн бӘр +зӘ жӘтӘ басңарҰп отҰр. М&ндай билӘкнаңтҰ арма ілбетте +зӘндегӘ айбҰндҰлҰңңа, ңамңорлҰңңа, танҰстҰру ӘсӘне жауап ретӘнде шҚкӘр, піктеу маүҰнасҰнда кҚлли, ауңҰмдҰ да саналҰ бӘр ң&лшҰлҰңтҰ ÇүниаҒтҰқ удҰ, мойҰнс&нудҰ керек етедӘ, тӘптӘ шарт. М&ндай мақҰздҰ мӘндеттӘ бҚкӘл жансҰз жаратҰлҰс пен алҰп болмҰстҰқ атҰнан тек санҰ шексӘз перӘштелер үана атңара аладҰ. МанаүҰ рубубиеттӘқ мдӘ ба т&сҰн, жан-жаңтҰ атап айтсаң шҰбҰннан ж&лдҰздарүа дейӘн бҚкӘл ілемдегӘ, Әрге тасҰнан бастап сҰртҰнда болҰп жатңан хикмет толҰ жойңҰн ИліҒи Әстерге олар уікӘлдӘк ңҰладҰ Çүни перӘштелер болмаң.

МҰсалҰ, философиÇнҰқ меқӘреу зақдарҰ тҰмқ жаүднҰштҰ, ңарақүҰ тҚрде к+рсеткен жердӘқ жаратҰлҰсҰн, онҰқ табиүи жаүдайҰн осҰ имани жемӘс арңҰлҰ н&рлҰ, жанүа жайлҰ бейнеде «СіуӘр» мен «Худ» дейтӘн перӘштенаңтҰ арңаларҰнда Çүни баңҰлауҰнда екенӘн к+ресӘқ. Ж&маңтан ікелӘнген піни жер шарҰна баңи тӘрек болмаң ҚшӘн Çүни келешекте дҚниенӘқ бӘр б+лӘгӘн міқгӘ жіннатңа тапсҰрҰлатҰнҰна ишара ретӘнде «Сахрет» деп абҰрой н аңҰреттӘк бӘр зат, бӘр аңиңат жӘберӘлген деседӘ. Ол ілгӘ СіуӘр мен Хут дейтӘн перӘштелерге сҚйенӘш екен. Ол туралҰ Бін-и ИсраилдҰқ беп, ха пайүамбарларҰнан риуаÇт бар ірӘ онҰ Ибн-Ә Аббас та риуаÇт ңҰлүан. ЯкӘнӘшке орай, осҰ киелӘ маүҰна заман +те мінӘсӘн жоүалтҰп, ілгӘ тішбих Çүни теқеу ауам халҰң назарҰнда аңиңат деп ңабҰлданҰп аңҰлүа сҰйҰмсҰз тҚрдмӘ тазүан. НегӘзӘнде перӘштелер ауада емӘнеркӘн кезетӘнӘ секӘлдӘ топҰраңта, тас пен жер астҰнда да еркӘн жҚре бередӘ. Олай болса, ілбетте перӘштелер мен жер шарҰ ҚстӘне іне онт&ратҰндай заттҰң бӘр тасңа немесе балҰңңа, +гӘзге ңажеттӘлӘк жоң.

Міселен жер шарҰ, ҚстӘнде ңанша тҚр жаратҰлҰс болса сонша басҰмен жіне ол трапайҰӘқ ңанша т&лүаларҰ болса сонша тӘлӘмен жіне олардҰқ ңанша аүзаларҰ, жапҰраң пен жемӘстерӘ болса сонша тісбих ңҰлҰп зӘкӘр саладҰ. ЕндӘ, м&нуиÇт пңҰмдҰ зор, бӘраң бейсана фҰтри ң&лшҰлҰңтҰқ парңҰна барҰп, сезӘне бӘлетӘн уікӘл ретӘнде АллаҒтҰқ алдҰна &сҰну ҚшӘн ңҰрҰң мҰқ басҰ бар, ірңайсҰнда ңҰрҰң мҰікӘрт бар, ір тӘлӘ ңҰрҰң мҰқ тісбих ңҰлатҰн бӘр уікӘл перӘштенӘқ болуҰ керек ңой. Ал ол туралҰ ділме-діл аңиңат ретӘнде Мухбир-Ә СадҰң Юз-М&хаммед (с.а.у.) айтҰп кеткен.

— 288 —

Сондай-аң, үаламнҰқ мақҰздҰ ніти(МҰнауоп табҰлатҰн адамдарүа РаббҰсҰмен ңандай мімӘледе болу керектӘгӘн, талап-тӘлегӘн жеткӘзетӘн, к+рсететӘн ЖібӘрейӘл (а.с.) перӘште бар. СосҰн жануарлар ілемӘнде +те мақҰздҰ оңиүа, олардҰқ тӘрӘлӘп жан рӘ бӘржіне +лӘп ңҰзметтен босауҰ секӘлдӘ жалүҰз бӘр АллаҒтҰқ ңолҰнан келетӘн ИліҒи Әске тек уікӘл болҰп ң&лшҰлҰүҰ ретӘнде баңҰлап отҰратҰн Исрафил үалійҒиссалам мен ЮзӘрейӘл үалійҒиссалам ан фабондайаң, +мӘрде Қлкен р+л ойнайтҰн, рахҰмнҰқ мазм&ндҰ да ауңҰмҰ кеқ ірӘ ңҰмбат ризҰң секӘлдӘ АллаҒтҰқ сҰй-жарҰлңауҰн баңҰлап отҰратҰн, сонҰмен ңатар бейсана жасалүан шҚкӘрлердӘ саналҰ тҚрде жеткӘай болҰратҰн Микаил перӘште бар.

МӘне, осҰндай табиүатҰ үажап перӘштелердӘқ жіне олардҰқ болмҰстарҰн сондай-аң, рухтардҰқ баңилҰүҰн ИліҒи салтанат, рубубиет ңатақ тз мҰқ тедӘ. Неше тҚрге б+лӘнетӘн м&ндай жаратҰлҰстҰқ бар екенӘ ілемде КҚндей анҰң к+рӘнӘп т&рүан ИліҒи салтанат пен билӘктӘқ анҰңтҰүҰндай кҚмінсӘз, аңиңат. ПерӘштелерге ңатҰстҰ міселелер осҰ айтҰлүанүа салҰстҰрҰп ңаралсҰн.

ИелӘк

# шарҰнда т+рт жҚз мҰқ тҚрлӘ маң&лҰңтардҰ тӘршӘлӘк иесӘнен жаратңан, тӘптӘ +те ңарапайҰм жіне сасҰң заттардан да тӘрӘ жандардҰ мол тҚрде жаратҰп жатңан жіне іртараптҰ солар арңҰлҰ безендӘрген жіне +зӘнӘқ теқдесӘз +нерӘне олардҰқ тӘлӘмен «Машала хрисірекаллаҒ! СубханаллаҒ!» дегӘзген, сондай-аң, ілӘг жан-жануарларүа рахҰмҰн тҚсӘрӘп мол сҰйлҰңңа б+леп оларүа «ЮлхамдулиллаҒ! Юш-шҚкр-Қ Лилладе, іраҒу Юкбар!» дегӘзген Үадир-Ә ЗҚлжалал-и уіл Жамал, ілбетте, оүан еш шік жоң алҰп аспанүа лайҰң, істе ңарсҰласпайтҰн, +те мойҰнс&нүҰш, ірдайҰм ң&лшҰлҰң ететӘн т&рүҰндардҰ, руханилардҰ жаратңан. К+к аспандҰ солармен безендӘрӘп, босМейӘрӘалдҰрмаүан. ОлардҰқ кейбӘрӘ кӘп-кӘшкентай боп жақбҰр мен ңар тҚйӘршӘктерӘне мӘнӘп, ИліҒи +нер мен рахҰмшҰлҰңтҰ +з тӘлдерӘмен ңошаметтейдӘ. КейбӘрӘ жеке-жеке алҰп ж&лдҰздарүа мӘнӘп үаламдҰ шарлап, АллаҒтҰқ аүзаметӘню(&лҰңт бӘр т>үиззатҰню(Қстем абҰройҰн),>РубубиетӘнӘқ хашметӘн тамашалап «АллаҒу Юкбар! Лі иліҒі иллаллаҒ!» деп ң&лшҰлҰңтарҰн ілемге паш етедӘ.

Иі, Адам АтжайҰ аерӘ аспаннан тҚскен сімауи кӘтаптар мен дӘндер жаппай перӘштелердӘқ бар екенӘне, олар ірдайҰм ң&лшҰлҰңта болатҰнҰн бӘрлесе хабар берген. Жіне ірбӘр үасҰрда адамдардҰқ

— 289 —

перӘштелермен с+йлескендӘгӘ, етӘп н жҚздескендӘгӘ кҚмін тудҰрмайтҰндай тҚрде кеқӘнен тарап айтҰлҰп жҚр. Үалайша Америка ң&рҰлҰүҰн мекендейтӘн адамдардҰ к+збен к+рмесек те хабарүа сенӘп кҚмінданбайтҰнҰмҰз сек к+қӘлерӘштелердӘқ де бар екенӘ, олар бӘзбен байланҰста екенӘ анҰң, оүан сенӘмдӘмӘз.

СонҰмен, кел! ОсҰ екӘншӘ кҚлли жемӘске иман н&рҰмен ңарап, дімӘн тат! ЮлемдӘ ң&лпҰртҰп, онҰ &лҰ мешӘтке Çки Қлкен үибадатханаүа, Ç"үдҰрҰп жӘбергенӘн к+р! Пін мен философиÇ, жаратҰлҰстҰ с&стҰ, +лӘ, ңарақүҰ ңорңҰнҰштҰ тҚрде к+рсететӘн болса иман, нірсенӘ тӘрӘ, саналҰ, жарҰң ірӘ жҰлҰ шҰрайлҰ етӘп َكُمْ Әп міқгӘ +мӘрдӘқ ліззатҰн бӘр шама имандҰ жандарүа дірежесӘне ңарай дҚниенӘқ +зӘнде татңҰзадҰ.
ҮосҰмша.>Үалайша,"уахдет" пен "іхадиет">сҰрҰмен үа жан қ ір тарапҰнда бӘрдей ң&дӘрет, бӘрдей есӘм, бӘрдей хикмет пен бӘр +нер байңаладҰ. Б&л бӘзге жаратушҰсҰнҰқ бӘр екенӘн, бірӘн бӘр +зӘ басңарҰп т&рүанҰн, +зӘ үана жасап +зӘ үана билеп т+стейтӘнӘн, ӘстерӘ керемет, пік мен отелӘ екенӘн жалпҰ ірӘ жалңҰ тҚрде, т&тас немесе жекеше ірбӘр жаратҰлҰстҰқ хал тӘлӘмен жариÇ етӘлӘп жатҰр. Діл солайша, ір тарапта перӘштелер жаратҰп т пен маң&лҰңтҰқ хал тӘлӘмен бейсана тҚрде жасаүан тісбих-ң&лшҰлҰңтарҰн перӘштелердӘқ үибадат тӘлдерӘмен жасатҰп ңойүан. ПерӘштелер ешбӘр т&рүт болсмӘрге ңарсҰ ірекет етпейдӘ. Таза ң&лшҰлҰңтан басңа ешбӘр Әске, жаратуүа імӘрсӘз істе араласпайдҰ. ТӘптӘ, р&ңсатсҰз перӘштенӘқ шапаүатҰ да болмайдҰ. ТолҰң маүҰнада عِبَادٌ مُكْرَمُердӘ ңيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ аÇттҰқ дегенӘндей +те мойҰнс&нүҰш маң&лҰңтар.
— 290 —

СоқҰ

[Ү&раннҰқ тақүажап екенӘне ңатҰстҰ +те мақҰздҰ бӘр т&жҰрҰм. Б&л аңшам намазҰнан кейӘн ерӘксӘз тҚрде"Кел! н ишара жіне>قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِÇүни "Фалаң" сҚресӘнӘқ болашаңтан хабар беретӘн ашҰң м&үжизасҰн к+рсететӘн Қлкен аңиңатңа кӘшкене үана белгӘ]
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ٭ مِنْ شَ салатا خَلَقَ ٭ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ ٭ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِى الْعُقَدِ ٭ وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ

ОсҰ тақүажайҰп сҚренӘқ тек ишари маүҰнасҰна ңҰсңаша шолу. Б&л аÇт: «ЮлемдегӘ болмҰстҰ жоң ңҰландҰм.&зуүа баүҰтталүан пілекеттерден, адам мен жҰн шайтандарҰнан +здерӘқдӘ саңтақдар!» деп, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа жіне ҚмметӘне б&йҰрадҰ. А аңҰреӘр үасҰрдҰ ңамтитҰнҰ секӘлдӘ ишари маүҰнасҰмен мҰна с&мдҰң үасҰрҰмҰзүа анаү&рлҰм тӘптӘ, ашҰңтан ашҰң ңарап, Ү&раннҰқ ңҰзметшӘлерӘн АллаҒңа сҰйҰнуүа шаңҰрадҰ. тан ңайби м&үжизанҰ Çүни келешектен хабар беретӘн керемет аÇттҰ бес ишарамен ңҰсңаша маүҰнасҰн баÇндауүа тҰрҰсамҰз.

ЮрбӘр аÇттҰқ маүҰналарҰ +те тереқ.ҚмінсӘалүҰз ишари маүҰнасҰн ңарастҰрҰп, бес с+йлемӘнде т+рт мірте кездесетӘн شَرِّю(шерри)>с+зӘ нелӘктен ңайталанүандҰүҰн жіне маүҰна т&рүҰсҰнан тҰүҰз байланҰстҰлҰүҰн айта келе, т+рт жаңтан осҰ үасидан етарихта болмаүан т+рт мақҰзҰ зор с&мдҰң ірӘ ңауӘптӘ, рухани Ғім заттҰң білелердӘ, сондай-аң, аласапҰран т+қкерӘстер мен ңан т+гӘстердӘ діл уаңҰтҰмен бӘрге к+рсетӘп т&рҰп хабар бергенӘн ірӘ"одан саң болҰқҰнҰна деп б&йҰрүанҰн айтпаңпҰз. Юрине, б&л Ү&раннҰқ м&үжизалҰүҰна жарасатҰн тірбиелӘк мінӘсӘ зор хабар.
Міселен, сҚренӘқ басҰндаүҰ قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ с+зӘ, мҰқ Қш жҚз елу жауапемесе т+рт (1352-1354 жж) тарихҰна ібжід пен джифри есебӘ бойҰнша сійкес келӘп ашк+здӘктен, ңҰзүанҰштан пайда болүан жіне бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ салдарҰ деуге бола&рландӘншӘ
— 291 —

дҚние жҚзӘлӘк соүҰс болатҰнҰн хабар бередӘ. ЮрӘ М&хаммедтӘқ (с.а.у.) ҚмметӘне: «Б&л соүҰсңа ңатҰспақдар! РаббҰларҰқа сҰйҰнҰқдңан жаеген маүҰнанҰ бӘлдӘредӘ. ЕндӘ, рімӘздӘ маүҰнасҰ, Ү&ранүа ңҰзмет етӘп жҚрген Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне арнайҰ Әлтипат к+рсетӘп олардҰқ ЕскӘшіхир тҚрмесӘнен Çүни с&мдҰң бӘр бен жақ аман-есен ң&тҰлатҰндарҰн жіне "к+здерӘн жоŞ керек» деген ауҰр ҚкӘмнӘқ Әске аспай ңалатҰнҰн тарихҰн к+рсетӘп т&рҰп, оларүа бейне бӘр: «БӘр АллаҒңа сҰйҰнҰқдар!» дегендей рімӘздӘ маүҰна жатҰр.

Эім, мҰсалҰүа:>مِӘз.
ِّ مَا خَلَقَ с+зӘ - шіддесӘн санамаймҰз - мҰқ Қш жҚз алпҰс бӘр (1361) болҰп адам айтңҰсҰз ңатӘгез, з&лҰмдҰңңа толҰ алапат соүҰстҰқ дҚниенӘ астан-кестеқӘн шҰүарҰп кететӘнӘн Ұз к+піне Ғижри жҰл санауҰмен д+п басҰп хабар берген. Діл сол кезеқдерде бар Ұнта-жӘгерӘмен Ү&ранүа ңҰзмет етуге тҰрҰсңан Н&р шікӘрттерӘнӘқ к+зӘн жоŞ ҚшӘн жасалүан ауңҰмдҰ с&мдҰң жоспардан жіне ңайүҰлҰ да ҚрлшегӘміледен сондай-аң, Денизли тҚрмесӘнен аман-сау ң&тҰлатҰнҰна сійкес келӘп рімӘздӘ маүҰнасҰмен олардҰ да ңамтҰп:"ХалҰңтҰқ шерӘнен, біле-жаласҰнан +здерӘқдӘ саңтақдар!">дегендей ң&пиÇ хабар бередӘшӘлӘк ім, міселен:>اَلنَّفَّاثَاتِ فِى الْعُقَدِ с+йлемӘ - таүҰ да шідделердӘ санамаймҰз - мҰқ Қш жҚз жиҰрма сегӘз (1328), ал егер шіддедегӘ (лім) саналса мҰқ Қш жҚз елу сегӘз (1358) болҰп мҰна дҚниٍ عَالлӘк соүҰстҰ &йҰмдастҰрүан шетелдӘк ңанӘшер залҰмдардҰқ тоŞдҰ бӘлмейтӘн ашк+здӘк, ңҰзүанҰш дейтӘн білесӘнен сондайаң, бӘзде болүан егемендӘкке деген &мтҰлҰстҰқ Ү&ранүа пайдалҰ нітижелерӘн к+ре алмай б&зҰп, онҰқ жҚзеге а ңорңҰкендеуӘне жол бермеу маңсатта билӘк-салтанаттҰқ +згеретӘнӘн жіне Балкан жіне ИталÇн соүҰсҰ болатҰнҰнан хабар бередӘ. Сондай-аң, бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰс басталүанда +здерӘнӘқ рухани Ғім материалдҰң зҰмижҚрегӘпарларҰн саÇсаткерлердӘқ, дипломанттардҰқ аузҰмен жіне радио арңҰлҰ ж&рттҰқ ң&лаүҰна Қрлеп, олардҰ сиңҰрлап, у бергендей миларҰн ашҰтҰпнде шҚзаттҰқ таүдҰрҰмен ойнап, +здерӘнӘқ астҰртҰн жоспарларҰн жҚзеге асҰру арңҰлҰ мҰқ жҰлдҰң тарихҰ бар мідени +ркениеттӘ астан-кестеқӘн шҰүаратҰн білелердӘқ ңара б&лтҰ жайлаүан тардӘк мӘсійкес келӘп اَلنَّفَّاثَاتِ فِى الْعُقَدِ с+зӘнӘқ маүҰнасҰна діл тура келедӘ.
— 292 —
Эім, міселен, وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ с+йлемӘ - шідде мен тінуин саналмайдҰ - таүҰ да мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң жетӘкӘ жер47) діл сол жҰлҰ шетелдӘктердӘқ келӘсӘм шарттарҰна міжбҚр тҚрде к+нӘп ңол ңойҰлудҰқ кесӘрӘнен болатҰн осҰ елдегӘ алапат ңилҰ кезеқдердӘ жіне пілсіпінӘқ екпӘндӘ ҰңпалҰмен мҰна дӘндзат сеҰңта Қлкен +згерӘстер болатҰнҰн сондай-аң, діл сол тарихта мемлекеттер арасҰнда екӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ алүҰ шарттарҰ Çүни ңҰзүанҰш, баңталастҰң болатҰнҰн, аңҰрҰ соүҰсҰп тҰнатҰнҰн хабарлап, ишари мтарңанҰмен ділме-діл сійкес келуӘ, тура шҰүуҰ, ілбетте, осҰ киелӘ сҚренӘқ жарңҰн үайби хабарҰнҰқ бӘр сіулесӘ болҰп табҰладҰ.

Ескере кететӘн нӘқ + ЮрбӘр аÇттҰқ бӘрнеше маүҰнасҰ боладҰ, Эім ірбӘр маүҰна кҚлли Çүни ауңҰмҰ кеқ ір үасҰрүа ңарайтҰн жаүҰ боладҰ. БӘз айтҰп отҰрүан ишари маүҰна тек осҰ үасҰрүа ңарайтҰн жаүҰ. Эім ілгӘ кҚлли маүҰнанҰқ ӘшӘнде бӘздӘқ үасҰр бӘр Әк болҰ үана. Дегенмен, +зӘне баса назар аудартңан болуҰ керек, себебӘ діл тарихҰн к+рсетӘп т&р. Мен т+рт жҰлдан берӘ б&л соүҰстҰқ жай-жапсарҰн, не болҰп жатңанҰн, ҰмҰраүа келӘп-келмегенӘн бӘлмеймӘн, с&рталҰң а емеспӘн. СондҰңтан, б&л киелӘ сҚренӘқ ӘшӘнде таүҰ нендей үасҰрҰмҰзүа, соүҰсңа ңатҰстҰ ишари жаңтарҰ бар екен деп ҚқӘлмедӘм. Юйтпесе, б&л ңазҰнада к+птеген ң&ндҰ сҰрлар жатңанҰн Рисалей-НредӘ! кӘтапшаларҰнда, атап айтсаң «Румузат-Ұ Сімание» рисалелерӘнде баÇндалҰп Ғім ділелденгендӘктен соларүа сӘлтеп ңҰсңа ңайҰрдҰм.

Ойүа келуӘ мҚмкӘн с&раңтҰқ жауабҰ:
Осс&м арп хабарда, еқ баҰндаүҰ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ с+зӘнде, Ғім مِنْ Ғім شَرِّ с+здерӘнӘқ есепке алҰнуҰ, ал соқҰндаүҰ وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ с+йлемӘнӘқ тек үана شَرِّ с+зӘ саналҰ وَمِنْ с+зӘ саналмауҰ сондай-аң, وَمِنْ شَرِّ емӘсӘ َّاثَاتِ فِى الْعُقَدِ с+йлемӘнӘқ екеуӘ де саналмай ңалуҰнда +те нізӘк, кҚрделӘ байланҰс бар. СондҰңтан рімӘздӘ тҚрде бӘр маүҰнанҰ мегзеп отҰр. ЖалпҰ, жаратҰлүан нірселерде жамандҰңпен бӘрге жаңсҰлҰңтар да боладҰ. Ғім, барлҰң жамандҰң жаппай ңтаймҰе келе бермейдӘ. МӘне, осҰнҰ мегзеп "кейбӘрӘ" деген маүҰнанҰ бӘлдӘретӘн مِنْ (-дан, -тен) жіне
— 293 —
شَرِّ с+здерӘ саналҰп, есепке алҰнҰп отҰр. Ал, ңҰз зақдң ңҰзүанүан кезде онҰқ ӘстерӘ жаппай жамандҰң, біле боладҰ. Ол кезде "кейбӘрӘ" маүҰнасҰна ңажет жоң. Жіне اَلنَّفَّاثَاتِ فِى الْعُقَدِ с+йлемӘ, шаүҰ арңҰлҰ бҰлай дейдӘ: Үара бастарҰнҰқ пайдасҰ ҚшӘн жер жҚзӘн отңа ораүан ңара ниеттӘ, тҚйӘнге ҚрлеушӘ, сиңҰршҰ ілгӘ дипломаттардҰқ б&заңҰ с&м ӘстерӘ жаппай т&нҰп т&рүан жамандҰң. Сол ҚшӘн таүҰ شَرِّ с+зӘрманҰнет ңалмадҰ.
* * * * *
— 294 —
Б Л С РЕГЕ ҮАТұСТұ М ҺЖИЗАЛұ
Т ЖұРұМНұҢ ҮұСҮАША Т СӨНӨКТЕМЕСӨ:

Үалайша, сҚре +зӘнӘқ бес с+йлемӘнӘқ т+ртеуӘмен үасҰрҰмҰзда болүан т+рт Қлкен ңауӘптӘ +згерӘстер.

اُولілекеттерге &шҰрататҰн дауҰл соңпаңтардан ишари маүҰнада хабар берген. Діл солайда, т+рт мірте ңайта-ңайта مِنْ شَرِّ -шідде саналмайдҰ - с+зӘ арңҰлҰ Ислам ілемӘ бойҰнша алапат кҚлли зиÇн келтӘрген ШҰқүҰсхан мен ХуленӘқ штне-бҚлӘгӘн жіне Аббаситтер мемлекетӘнӘқ ң&лдҰрау үасҰрҰна т+рт мірте ишари маүҰнамен жіне джифри маңаммен н&сңап, сӘлтеме жасаүан.
Иі, шідденӘ есептемегенде شَرِّ бес жҚз (500) ал, مِنْ тоңсан (90) боладҰ. Болашаңңа тҰ жоңҰ к+птеген аÇттар Ғім б&л үасҰрүа Ғім +ткен үасҰрларүа ишара еткен. Сол т&рүҰдан алүанда болашаңтан хабар берген Имам-Ұ Алию(радиаллаҒу анҒ)>пен Һаус-Ұ Аүзамю(ңуддусу сҰррух)>да датңанҰ секӘлдӘ Ғім б&л үасҰрүа Ғім сонау +ткен үасҰрларүа ңарап хабар берген. غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ с+здерӘ б&л заманҰмҰзүа емес, анҰң тҚрде غَاسِقٍ мҰқ бӘр жҚз алпҰс бӘр (1161)сҰ Ү&рاِذَا وَقَبَ сегӘз жҚз он (810) болҰп +ткен замандардаүҰ орасан зор рухани, заттҰң пілекетердӘ меқзеп хабар бередӘ. Егер ңосҰп ңарайтҰн болсаң, Мил сіттейҰнша мҰқ тоүҰз жҚз жетпӘс бӘр (1971) шҰүадҰ. С+йтӘп сол заманда болатҰн жойңҰн біледен хабар бередӘ. ЖиҰрма жҰлдан кейӘн егер ңазӘргӘ егӘлӘп жатңан т&ңҰмдардҰқ +нӘаÇтҰнҰартҰлҰп, тірбиеленбесе мӘндеттӘ тҚрде соңңҰнҰқ тҚрӘ жаман болҰп, азабҰ ңаттҰ болмаң!
* * * * *
— 295 —
Он бӘрӘншӘ міселенӘқ тҚсӘнӘктемесӘнӘқ ңосҰмшасҰ
بِسْمِ اللّٰهِ الرӘншӘ! نِ الرَّح۪يمِ

АÇт-Қл КҚрсидӘқ ңосҰмшасҰ боп саналатҰн

لَٓا اِكْرَاهَ فِى ﴿الدّ۪ينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ﴾ مِنَ الْغَىِّ

мҰқ Қш жҚз елу (1350);

فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ

мҰқ тоүҰз жҚз жиҰрма тоүҰз ңалай) немесе (1928),

وَيُؤْمِنْ بِاللّٰهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ

тоүҰз жҚз ңҰрҰң алтҰ (946) "Рисалет-Қн Н&р" есӘмӘне сійкес келедӘ.

﴿بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى﴾

МҰқ Қш жҚз ңҰрҰң жетӘ (1347);

لَا انْفِصаүҰ тҚَهَا وَاللّٰهُ سَم۪يعٌ عَل۪يمٌ ٭ ﴿اَللّٰهُ﴾ ﴿وَلِىُّ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا﴾

егер бӘрге ңойсаң мҰқ он екӘ (1012); егер бӘрге болмаса, тоүҰз жҚз ңҰрҰң бес (945) (бӘр шідде саналмайдҰ);

يُخْرِجُهُمْ مِنَ ﴿الظُّلُمَاتِ﴾ اِلَى اِذْعرِ

мҰқ Қш жҚз жетпӘс екӘ - шіддесӘз -

وَالَّذ۪ينَ كَفَیرُٓوا اَوْلِيَٓاؤُهُمُ ﴿الطَّاغُوتُ﴾

мҰқ т+рт жҚз он жетӘ (1417)

﴿يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ اِلَى﴾ الظُّلُمَاتِ
МҰқ Қш жҚз отҰз сегӘз (1338) - шідде саналмайдҰм-Ә Аүٰٓئِكَ اَصْحَابُ النَّارِ هُمْ ف۪يهَا خَالِدُونَ

МҰқ екӘ жҚз тоңсан бес (1295) - шідде саналадҰ

Рисалет-Қн Н&рдҰқ екӘ мірте атҰна Ғім кҚрес тісӘлӘне Ғім жҚзеге асатҰнҰна жіне жазҰлҰп, пӘсӘп жетӘлетӘн заманҰна ділме-діл сійкес келӘпс ашадСонҰмен ңатар, кіпӘрлердӘқ мҰқ екӘ жҚз тоңсан Қште (1293) соүҰс отҰн т&татҰп Ислам ілемӘнӘқ н&рҰн с+ндӘруге ірекеттенген заманҰна жінеоңңа шшӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰ пайдаланҰп мҰқ Қш жҚз отҰз сегӘзде (1338) адамзаттҰ Әс жҚзӘнде н&рдан ңарақүҰлҰңңа тҚсӘру ниетӘмен жасалүан сораңҰ келаҒ ңашарттардҰқ тарихҰна ділмеділ келедӘ. Жіне аÇтта н&р мен ңарақүҰлҰң с+зӘ жиӘ кездесуӘ жіне

— 296 —

сол рухани соүҰста Ү&раннан шҰңңан бӘр Н&р имандҰларүа демеу болатҰнҰн ишари маүҰнасҰмен хабар бередӘ деп, к+кейӘме бӘрболуҰ лдӘ. Мен де жазуүа міжбҚр болдҰм. Үарасам, маүҰна жаүҰмен осҰ үасҰрмен тҰүҰз байланҰстҰ. ТӘптӘ, сійкестӘк т&сҰ мҚлдем болмаса да аÇттар ірбӘр үасҰрдҰ ңамтитҰндҰңтан ишари маүҰнасҰмен де бӘзбен с+йлес тҚсӘнүанҰна кҚмінӘм ңалмадҰ.

Иі, бӘрӘншӘден, еқ басҰнда т&рүан

لَٓا اِكْرَاهَ فِى الدّ۪ينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ

с+йлемӘ джифри уі ібжіди есеп бойҰнша мҰқ Қш жҚз елу (1350) тарихҰн меқзеп ишари маүҰнасҰмен бҰлай дейдӘ: "Ол заманда дӘндӘ дҚ рімӘз б+лӘп, дӘндегӘ міжбҚрлӘкке, шарттарүа ңарсҰ жіне дӘни кҚрестӘ ңабҰлдамайтҰн, дӘн ҚшӘн шайңасуүа ңарсҰ пӘкӘр ңалҰптасҰп "ар-&ждан бостандҰүҰ" деген желеумен тӘптӘ м&нҰ мемлекет +зӘне зақ дейӘне ңабҰлдап саÇси ңаүида, ңатақ ереже болҰп бекӘтӘледӘ. ЯкӘмет "ЗайҰрлҰ елге" айналадҰ. Оүан ңарсҰлҰң ретӘнде маүҰнауи шайңас, дӘни кҚре"ніширңиңи иман" Çүни ібден зерттелӘп, к+з жеткӘзӘлген шҰнайҰ иман ңҰлҰшҰмен жҚзеге аспаң. ЯйткенӘ, дӘннӘқ тура жол екенӘн, тілӘмтірбиесӘн, онҰқе иманен аңиңат екенӘн к+зге ш&ңҰп т&рҰп анҰң к+рсететӘн ңуаттҰ, б&лтартпас айүаңтармен айңҰндап беретӘн бӘр Н&р, Ү&раннан шҰүадҰ. ОсҰлайша +зӘнӘқ м&үжиза, үажап тҰлсҰмҰнҰқ бӘр шуаүҰн к+рсетедӘ.

Эім сонау خَالِدُونَ с+зӘне дейӘн Рисалей-Н&рдайуандаеулердӘқ б&лаүҰ ретӘнде, діл солай теқеулермен ңайта-ңайта н&р мен з&лҰматтҰ, иман мен кҚпӘрлӘктӘ ңатар баÇндау арңҰлҰ астарлҰ тҚрде бӘр маүҰнанҰ рімӘзбен хабар бередӘ. çүни, ол заманда боенӘқ ммаүҰнауи кҚрес майданҰнда Қлкен р+л ойнайтҰн, ңаҒарман, атҰ Н&р, "Рисалей-Н&р" тіпсӘрӘ. Ол, дӘндегӘ жҚздеген тҰлсҰм-сҰрлардҰ ашҰп бейне бӘр маүҰнауи ал" сҚннлҰш тірӘздӘ. ЕндӘ ол, заттҰң кідуӘлгӘ ңҰлҰшңа ңажеттӘлӘк туүҰзбайдҰ!" дейдӘ.

Иі, Ү&дайүа шҚкӘр, Рисалей-Н&р жиҰрма жҰлдан берӘ ілгӘ үайби хабардҰ растап, аÇттҰқ м&үжизалҰң бӘр сіулесӘн Әс жҚзӘнде к+рсетӘп келедӘ. МӘне, осҰ сҰрүа байланҰстҰ дӘн Исй-Н&р шікӘрттерӘ дҚниелӘк саÇсатңа, саÇси аүҰм, партиÇларүа жіне заттҰң кҚрестерге араласпайдҰ, мін бермейдӘ, +здерӘн т+мен тҚсӘрмейдӘ. ОнҰқ наүҰз, хас шікӘрттерӘ ңас д&шпан жауҰнҰ+ру) сздҰүҰна ңарсҰ бҰлай жауап бередӘ:

— 297 —

"Ей, бейбаң! Мен сенӘ міқгӘ жоң болудан ң&тңарҰп, фіни хайуандҰңтҰқ т+мен деқгейӘне тҚсӘп кетпей міқгӘ баңи адами баңҰтңа ңолҰ жетсӘн деп жҚгӘрӘп жҚрмӘолардҰ болсақ менӘ +лтӘрӘп, к+зӘмдӘ жойүҰқ келедӘ.

БӘлӘп ңой! СенӘқ б&л дҚниеде алар ліззатҰқ, к+рер ңҰзҰүҰқ +те ңҰсңа! Ал аңҰретте тартатҰнуҰп тақ мен жаза +те ауҰр ірӘ &заңңа созҰлмаң. Ал, мен ҚшӘн +лӘм ң&рметтӘ демалҰсңа шҰүу. ЖолҰмнан бҰлай т&р! СенӘмен ш&үҰлдануүа уаңҰтҰм жоң, не Әстесеқ онҰ Әсте!" деп, ілгӘа ілбе д&шпанҰна кек саңтап ашуланудҰқ орнҰна онҰ мҚсӘркеп аÇйдҰ. ЖанҰ ашҰп: «ШӘркӘн ң&тҰлса үой, аман болсҰншҰ!» деп тура жолүа тҚсӘруге тҰрҰсадҰ.

ЕкӘншӘден:>﴿وَيُؤْمِنْ بِاللّٰهِ فَقَدِ اسْتَمْмнӘқ ж﴿بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى﴾ мҰна екӘ киелӘ с+йлем маүҰна жаүҰмен таңҰрҰбҰмҰзүа тҰүҰз байланҰстҰ болуҰмен ңатар,"джифр уі ібжад">есебӘ бойҰнша, бӘрӘншӘсӘ Рисалей-Н&рдҰқ атҰнтанҰтҰншӘсӘ болса онҰқ жарҰңңа шҰүатҰнҰна, кемелӘне жетӘп Қлкен табҰстарүа б+летӘнӘне маүҰна жаүҰмен жіне джифр есебӘмен ділме-діл сійкес келӘп мҰнанҰ меқзейдӘ:

«Рисалей-Н&р б&д үасҰрда жіне +з кезеқӘнде "уруіт-Қл усңа" Çүни еш ҚзӘлм орҰндмҰңтҰ арңан, "ХаблуллаҒ". Оүан ңолҰн созҰп, мҰңтап &стаүандар ң&тҰладҰ!» деп рімӘздӘ хабар бередӘ.

шӘншӘден:>اَللّٰهُ وَلِىُّ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا с+йлемӘ Ғім н&ңсансҰмен Ғім джифр есебӘ бойҰнша Рисалей-Н&рдан рімӘздӘ тҚрде хабар бередӘ. БҰлайша...

(ОсҰ жерге келгенде перде жабҰлҰп ңалдҰ. Демек жазуүа рлҰ рубжоң. КейӘнге шегерӘлдӘ)

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
ТҚсӘнӘктеме:>Б&л т&жҰрҰмнҰқ ңалүан б+лӘгӘнӘқ ізӘрге жаздҰрҰлмауҰнҰқ себебӘ аз да болса дҚниемен, саÇоүарҰ байланҰстҰ болүандҰңтан болар. БӘзге араласуүа болмайдҰ. Иі, اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى б&л "таүуттҰ" айтҰп отҰр, онҰ меқзейдӘ...
Саид Н&рси
* * * * *
— 298 —
[Рисалей-Н&рдҰқ ңаҒарманҰ ХусревтӘқ "МиуанҰқ он бӘрӘншӘ МіселесӘей-Н&рйланҰстҰ жазүан хатҰнан ҚзӘндӘ]
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَ اِنْمِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Аса ң&рметтӘ де ңадӘрмендӘ жіне жанҰмдай жаңсҰ к+ретӘнҒи", "ктӘ &стазҰм!

Ел ҚшӘн, халҰң ҚшӘн баүа жетпес ң&ндҰлҰңтарүа толҰ "Миуа" аттҰ кӘтап +зӘнӘқ «ТоүҰз МіселесӘмен» +те ңауӘптӘ кезеқде, б&заңҰ, тентек бӘр м ӘшӘнде, азулҰ д&шпандардҰқ арасҰнда жазҰлҰп жарҰңңа шҰңтҰ. Ол тақүажайҰп тҚрде шікӘрттерӘнӘқ сотта аңталҰп аман-есен шҰүуҰна себеп болдҰ. СонҰмен ңатар онҰншҰ, он бӘрӘншӘ МіселелерӘбалардҰ атҰн атап т&рҰп Н&р шікӘрттерӘнӘқ &станүан жолҰ аңиңат екенӘн растап, ңошамет к+рсеткен екен. Сондай-аң, с+зсӘз баратҰн жерӘмӘз ңабӘрдегӘ ахуалдҰқ ңалай болатҰнҰн жіне іркӘмнӘқ зіресӘн алҰп, баңиесе бейүамдардҰ ңаттҰ ңорңҰтатҰн, ңарақүҰ да ҚрейлӘ к+рӘнген топҰраңтҰқ астҰ жҰлҰ, жарҰң ірӘ ол жерде жолҰүатҰн, с+йлесетӘн перӘштелермен с&хбаттҰ жаүҰмдҰ баÇндап, осҰлайша ңорңҰнҰштҰ ңабӘрге деген ҚрейӘмӘздӘ басҰп Егер,тҰнҰс алдҰрдҰ. ЮсӘресе, о дҚниенӘқ н&рлҰ +мӘрӘн мен секӘлдӘ к+ре алмайтҰн жандарүа жарҰүҰ жҚз мҰқдаүан жҰлдарүа жететӘндей Êлектр шамҰн тӘқӘз Ұ. Эім, «Миуа рисалесӘ» ірдайҰм иӘскеп отҰратҰн гҚл баңшасҰ секӘлдӘ. Иі, бӘз сҚйӘктӘ &стазҰмҰзүа кҚн сайҰн сабаүҰн м&үалӘмӘне тапсҰратҰн шікӘрт сиÇңтҰ ірңашан сҚйӘктӘ &стазүа айтҰп отҰрүҰмҰз келедӘ. Алайда, сҚйӘктӘ &стаз ізӘрге с+йлесуге ҚзӘлӘқ еқ тÇлаптҰ.

Уа, үазиз &стаз! Рисалей-Н&рдҰқ аңиңатҰ жіне МиуанҰқ ісемдӘгӘ сондай-аң, гҚлӘнӘқ н&р-сіулесӘ маүан ңаттҰ ісер етсе керек, ризашҰлҰүҰмнан аз да болса к+пшӘлӘктӘқ атҰнан с+з с+йлеуге батҰлдҰң пайда болдҰ. Ол мен сиÇңтҰ жанрнірсе жҚрегӘн тӘрӘлтӘп жан бергендей. ҮазӘргӘ тақда +лкемӘзде Рисалей-Н&рүа ңҰзҰүушҰлҰң оÇнҰп, с&раушҰлар к+бейӘп МиуанҰқ он бӘрӘншӘ гҚлӘн иӘскеген соқ одан бетер ңайсарлҰң, табандҰлҰң танҰтуда. ЮлемӘмӘз н&рүа толҰп, аңиңаттар ашҰлҰп ңалдҰ ірекет басталҰп кеттӘ.

ДеқгейӘ т+мен нашар шікӘртӘқӘз Хусрев
— 299 —

[Спарта ңаласҰндаүҰ барлҰң Н&р шікӘрттерӘ атҰнан РамазандҰ ң&ттҰңтап жазҰлүан жіне он Қш жеейтӘн Қзету енгӘзӘлген хат]

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَ اِنْمِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Уа, м&сҰлмандардҰқ дҚние мен аңҰретте аман-саулҰүҰн тӘлеп, сол ҚшӘн Ү&раннҰқ фійзӘмен, Рисалей-Н&рдҰқ аңиңатҰмен жіне адал шікӘрттерӘнӘқңа лайжӘгерӘмен к+зӘнен жас емес ңан аүҰзүан жан! Уа, аңҰрзаманнҰқ фитне-бҚлӘктерӘ мен аласапҰран уаңҰтҰнда ХізӘретӘ ЮŞб үалійҒиссаламнан бетер дертке душар бейшараларүа Ү&раннҰқ н&рҰн, Рисалей-Н&рдҰқ діезӘмдеӘн к+рсетӘп, шікӘрттерӘнӘқ ҰнтаҰңҰласҰн оÇтңан, Ислам ілемӘнӘқ заттҰң-рухани дерттерӘн д+п басҰп ХікӘм Л&ңпан секӘлдӘ емдеуге тҰрҰсҰп баңңан жан! Уа, мҚбарак ңолҰндаүҰ Н&р кӘтапшалпҰн сқ хаң ірӘ аңиңат екенӘн Ү&раннҰқ отҰз Қш аÇтҰмен ділелдеген жіне ХізӘретӘ Али мен Һаус-Ұ АүзамнҰқ кіріматҰмен растаүан жан!

Уа, +зӘ науңас, ңарт, ілсӘз ірӘ тҰм аÇнҰштҰ халде бола т&ра Ислам ҚшӘн банатҰқден артҰң жанҰн пида етуге дайҰн жанашҰр жіне +зӘне з&лҰмдҰң жасаүҰсҰ келгендерге Ү&раннҰқ аңиңатҰмен жіне Рисалей-Н&рдҰқ айүаңтарҰмен, Н&р шікӘрттерӘнӘқ адалдҰүҰмен мӘнде берген жіне оларүа ңайҰр д&үа тӘлеп, жаңсҰлҰң жасаүан жіне жазүан ң&ндҰ еқбектерӘнӘқ ӘшӘнен"АÇт-Қл КҚбра">кӘтабҰнҰқ бастҰрҰлуҰна байлаа ңҰлашікӘрттерӘмен бӘрге тҚрмеге тҚсӘп, сол зҰндан, ңапастардҰ Ү&раннҰқ н&рҰмен, Рисалей-Н&рдҰқ дірӘстерӘмен жіне шікӘрттерӘнӘқ ҰңҰлас, ҰнтасҰмен şсҚфтӘқ (а.с.) медресесӘне айналдҰрүан жіне онҰ дірӘсхана жасап аَللّٰهаүҰ надан кӘсӘлерге тҚгелдей Ү&ран оңудҰ ҚйретӘп, онҰ басҰнан соқҰна шейӘн оңҰтҰп хатҰм шҰүартңан жіне сондай ңиҰн кҚндерде Ү&раннҰқ тҰлсҰм ңуп жара, Рисалей-Н&рдҰқ ж&банҰш беретӘн аңиңаттарҰмен, бауҰрлардҰқ сабҰрлҰүҰмен жіне +зӘ жҚдеу Ғім ілсӘз бола т&ра баршанҰқ ауҰр жҚктерӘн арңалап, сондай-аң +зӘ жазүан"Миуа", "Мудафанаме">рисалелерӘмен жіібден аннҰқ ңасиетӘмен, Рисалей-Н&рдҰқ б&лтартпас айүаңтарҰмен жіне шікӘрттерӘнӘқ шҰнайҰ ҰңҰласҰмен Ү&дай ңалап ңамаудҰқ ң&лҰптарҰн аштҰрҰп,
— 300 —

+здерӘн аңтап бостандҰңңа шҰүуүа себеп болүан, с+йтӘп сол кҚндкелдӘке жіне Ислам ілемӘне мейрам ңҰлүан, осҰлайша шҰнҰмен Рисалей-Н&р «н&р ҚстӘне н&р» екенӘн ділелдеп онҰқ ңиÇметке дейӘн еркӘн оңҰлҰп, дербес жазҰлуҰна жол ашңан жарамҰздУа, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ киелӘ азҰүҰмен, Н&рдҰқ аңҰреттӘк нірӘмен жіне шікӘрттерӘнӘқ адал ң&лшҰлҰүҰмен б&л Н&рларүа Ислам ілемӘнӘқ ауа мен су секӘлдӘ м&ңтаж екенӘн жіне осҰ Н&рлардҰ оңҰп ірӘ жазүан кӘсӘлердн - ңанен мҰқдаүан жан ңабӘрге иманмен кететӘнӘн ділелдеген сондай-аң, +зӘне ібден берӘлген тілабаларҰн ешңашан, ешбӘр жерде &Çтңа ңалдҰрмай, жеқӘлдӘрмей желеп-жебейтӘн жіне кҚнӘ бҚгӘнгеүан Ри Ү&раннҰқ сімауи дірӘстерӘмен, Рисалей-Н&рдҰқ негӘздерӘмен ірӘ шікӘрттерӘнӘқ зеректӘгӘмен жіне МиуанҰқ онҰншҰ, он бӘрӘншӘ міселе, гҚл-шешектерӘмен бӘр-бӘрӘмӘзден айҰрҰлҰсудан пайда болүан, ңанжҰлаүан жҚрегӘмӘздӘ абҰлхаÇтпен, кіусар шазметшӘн Çүни осҰ мҚбарак «Міселелермен", "гҚл-шешектермен» жҚрегӘмӘздӘқ жарасҰн емдеп, ңуанҰшңа кенелткен жіне ж&рттҰқ ңаттҰ ңорңатҰн +лӘмнӘқ имандҰлар ҚшӘн мҚлде жоң болу еместӘгӘн, керӘсӘнше ол ң&рметтӘӘрдӘқ Ұсңа шҰүу екенӘн к+рсеткен (м&нҰ Ү&ран КірӘм анҰң уіде берген жіне ңатақ ескерткен жіне марң&м шікӘрттерӘнӘқ к+ргенӘндей «кішф-Қл ңубур» дейтӘн іулиелердӘқ дегереттеу), ол - н&р ілемӘне саÇхат екенӘн ділелдеген ал, дӘннен безген кіпӘр, екӘ жҚздӘ м&напҰңтар ҚшӘн міқгӘ з&лҰмат ң&рдҰм екенӘн баÇндаүан Үасаш тірҮ&ранмен, АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰздҰқ хадистерӘмен ділелдеген жіне сҰрттай ҚрейлӘ де ңарақүҰ ірӘ суҰң та тар ңабӘрдӘ имандҰ жандарүа жіннаттҰқ бӘр бам, ірн ж&маңңа айңара ашҰлүан есӘк екенӘн ділелдеген, ал кіпӘр мен м&напҰң, дӘнсӘздерге ол жіҒаннам ҚқгӘрӘ, ӘшӘ жҰлан мен шаÇнүа толҰ ш&қңҰр болатҰнҰн ділелдегн Ү&рае ол жерге келетӘн МҚнкер мен Нікир перӘштелерӘ болса тура жол б&йҰрҰп, аңиңаттҰ &станүандар ҚшӘн дос-жаран болатҰнҰн жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн «талабе-и улум» ңатарҰна ңосҰп ілгӘ МҚнкер мен НікирдӘқ с&раңтарҰна Рисалей-Н&рмен жауСираджетӘндӘгӘн марң&м, ңаҒарман, шіҒид ХафҰз АлидӘқ опат болуҰмен анҰңтап бӘлдӘрген жіне тӘрӘ жҚргендерӘмӘздӘ де сол сиÇңтҰ РисалейН&рмен жауап беруӘмӘздӘ АллаҒтҰқ рахҰмҰнан с&рап, жалбарҰнүан жіҚйретӘиеттӘ Ү&рандҰ жоүарҰ дірежеде +зӘне лайҰң тҚрде суреттеп, оңҰрманүа онҰқ ңҰрҰң тҚрлӘ ңҰрҰн, маүҰнауи үажайҰптҰүҰн

— 301 —

к+рсету арңҰлҰ ол бҚкӘл ілемдӘ ңамтитҰндҰүҰн, ол Кілам-Ұ Юзіли екенӘн Рисалей-Н&р тіпсӘрӘмен ділелдеген, ат бӘр сңанда «Румузат-Ұ Сімание» рисалесӘмен жіне баңҰт үасҰрҰнан берӘ ешкӘмнен ңолҰнан келмеген тісӘлде Рисалей-Н&рдҰқ ңаҒарман жазушҰсҰ Хусревке "Жаз!" деп б&йҰрүанмет Ғіан Ліух-Ұ МахфуздаүҰдай жазҰлҰп тақүажайҰптҰүҰн к+зге де к+рсеткен, осҰлайша Ү&ран АллаҒтҰқ с+зӘ екенӘн таүҰ да растаүан жіне ол Ү&ран, аспани кӘтаптардҰқ еҚш сарҰ, еқ абзалҰ екенӘн жіне бӘр "Фатиха" сҚресӘнӘқ ӘшӘнде мҰқдаүан "Фатиха", бӘр "ұңҰлас" сҚресӘнде мҰқдаүан "ұңҰлас" сҚресӘ бар екенӘн, ірӘптерӘ болса он, жҚз Çки мҰқдаүан сауап беретӘнӘн теқдесӘз тҚрде, ешкӘм естӘп, ешкӘм к+рмеген тісӘлде тҚбарлҰңген жіне ҮасиеттӘ Ү&ран мҰқ Қш жҚз жҰлдан берӘ +зӘнӘқ иүжазҰн к+рсетӘп жатңанҰн, ол +зӘнӘқ жауларҰна тойтарҰс берӘп, н&рҰн к+зге к+рсеткендей наңтҰ ділелдерӘмен ілемге атой салүанҰн, м&лдар жңҰрсҰң адамнҰқ +зӘне маң&лдатңан ЖиҰрма бесӘншӘ С+з жіне басңа еқбектерӘ арңҰлҰ ділелдеген сондай-аң, ХізӘретӘ Пайүамбар үалійҒиссалату уіссаламнҰң хаң пайүамбар, ірӘ ол жҚз жиҰрма т+рт мҰқ пірӘ баардан Қстем ірӘ олардҰқ имамҰ екенӘне байланҰстҰ мҰқдаүан м&үжизаларҰн «М&үжизат-Ұ Ахмідие» (с.а.у.) аттҰ кӘтапшасҰмен шебер ділелдеген жіне ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰ ілемдерге рахҰм тҚрӘнде жӘбергенӘн айүаңтармен баÇндаүан сӘнӘқ нҰқ (с.а.у.) Әс-ірекетӘ, хал-жаүдайҰ ілемге ҚлгӘ, толҰңңандҰ +неге, жетекшӘ екенӘн соңҰрларүа да к+рсеткен, сондайаң, Анадолу басңа да +қӘрлерде Н&рдҰқ жайҰлуҰ білңамдҰңқ алдҰн алҰп керӘ ңайтарүанҰн, ал тҰйҰм салҰнҰп ңудаланүанда білелердӘқ к+бейӘп кетуӘнӘқ сҰрҰн ашңан жіне Н&р шікӘрттерӘнӘқ +те ңиҰн шадеп, жа табандҰлҰңпен ңҰзмет етӘп, +зара тҰүҰз байланҰсу арңҰлҰ ол КӘсӘнӘқ (с.а.у) сҚннетӘне мойҰнс&ну +те пайдалҰ екенӘн жіне б& заманда бӘр сҚннеттӘ орҰндау жҚз шіҒидтӘқ сауабҰна ңол жеткӘзетӘнӘн жіне садаңа ңалайша ңаза мен біленӘқ бетӘн ңайтдагерл болса діл солай Рисалей-Н&р да ТҚркиÇнҰ ңауӘп-ңатерден, білежаладан жиҰрма жҰлдан берӘ саңтап келгенӘн анҰң тҚрде ділелдеген аса ңадӘрмендӘ стаз!

СонҰмен, мҰна Рисалей-Н&рдҰқ аңталуҰ іуелӘ сӘз, с, &саң &стазҰмҰздҰ, сосҰн бӘз секӘлдӘ кемшӘлӘгӘ к+п шікӘрттерӘқӘздӘ, сосҰн Ислам ілемӘн ңуанҰшңа б+леп мейрамнҰқ ҚстӘне мейрам

— 302 —

жасаүанҰқҰз ҚшӘн сӘздӘ шҰн жҚректен ң&ттҰп ңайтз. СонҰмен ңатар болҰп отҰрүан Рамазан мерекеқӘздӘ, ҮадӘр тҚнӘқӘздӘ де ң&ттҰ болсҰн демекпӘз! М&ндай мейрамдар к+п болҰп мерейӘқӘз Қстем бола берсӘн! БӘз секӘлдӘ кемтар пенделер кемшӘлӘктерӘн кешӘрӘлуӘн тӘлей отҰрҰмҰздаппай сӘзге сілем айтуда, ңолдарҰқҰздан сҚйӘп д&үа-тӘлектерӘқӘздӘ кҚтемӘз.

Спарта ңаласҰ жіне т+қӘрегӘндегӘ
Н&р шікӘрттерӘ
* * * *

(МенӘ асҰра баүалап, к+п маңтап жазҰлүан б&л хаттҰмтҰп, &нҰн кӘшӘпейӘлдӘлӘк танҰтҰп керӘ ңайтару, нҰүметтӘқ ңадӘрӘн бӘлмеу ірӘ барлҰң Н&р шікӘрттерӘнӘқ жаңсҰ ойларҰн сҰйламау, ал діл солай ңабҰлдау тікіппарлҰң, менмендӘк болатҰндҰңтан, барша жамаүаттҰқ атҰнан Рисалей-Н&рдҰқ ңаламгерӘ жазүан б&л а тіжӘаттҰ, ңасҰна басңа он Қш пӘкӘрлердӘ ңосҰп, бӘр жаүҰнан шҚкӘр маңсатҰнда Ғім маңтанудан Ғім тоқмойҰндҰңтан ң&тҰлу ҚшӘн сендерге бӘр н&сңасҰн жӘберӘп отҰрмҰн. М&нҰ он бӘрӘншӘ міселенӘқ соқҰна "Рисалей-Н&аңиңатпарта жіне айналасҰндаүҰ тілабаларҰнҰқ бӘр хатҰ" деп тӘркеп ңоÇрсҰқдар).

Мен осҰ хаттҰқ кейбӘр т&старҰн алҰп, ңҰсңартҰп отҰрүанҰмда бӘр к+гершӘн екӘ мірте ңасҰмҰздаүҰ терезеге келӘп ңондҰ. Өшке кӘрейӘн деп едӘңоүамдандҰ к+рӘп кӘрмедӘ. БӘрнеше минуттан кейӘн басңасҰ діл солай келдӘ де таүҰ да жазҰп отҰрүан шікӘрттӘ к+рӘп кӘрмей ңойдҰ. Мен бҰлай ойладҰм: "Б&л да алдҰқүҰ ң&стаардҰ жлдӘ сҚйӘншӘ хабар ікелген болар немесе осҰ хат секӘлдӘ бӘрнеше хат жазҰлүандҰңтан берекеге б+ленгенӘн ң&ттҰңтап келӘп т&рүан шҰүар!".

САИД Н РСИ
* * * *
— 304 —

Он соларӘ Шуаң

(Денизли ңалалҰң сотҰнда +зӘн ңорүап айтҰлүан с+здерден ҚзӘндӘ)
{(*): стаз БідиҚззаман Саид Н&рси, Денизли сотҰнда +зӘнӘқ ң&ңҰүҰн ңорап аңталүан َ الرّасҰна кейбӘр ңажеттӘ ңосҰмшалар ендӘрӘп, Афион ңаласҰнда болүан сотңа - тҰүҰз байланҰстҰ болүандҰңтан - &сҰнҰлүан мҰна Денизли уіжнамасҰнҰқ ауңҰмдҰ б+лӘг لِتَجон сотҰндаүҰ айтңан аңталу уіжнамасҰн ңосҰп, Он т+ртӘншӘ Шуаң деп айдар таүҰп жариÇлап отҰрмҰз.}
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Уа, мҰрзалар! Сендерге турасҰн айтайҰн: ОсҰ жерде отҰрүандардан бай жаліне бӘзбен Çки Рисалей-Н&рмен байланҰсҰ жоң немесе азүана байланҰсҰ бар жандардҰ санамаүанда менӘқ ңаншама адал бауҰрларҰм, аңиңат жолҰнда сапарлас шҰй ж&мсолдастарҰм бар. БӘз, Рисалей-Н&рдҰқ наңтҰ хабарҰна сҚйенӘп екӘ жердегӘ екӘ т+рт болатҰндай дірежеде анҰң к+зӘмӘздӘқ жеткенӘ, +лӘм хаң жіне ол міқгӘ жоң болу емес. Ү&ран +лӘмнӘқ мінӘсӘн ашҰп бергенӘндей бн маүан ол ң&рметтӘ демалҰсңа шҰүу. Ал бӘзге ңарсҰ шҰүҰп, тура жолдан тайүан кіпӘрлер ҚшӘн ілгӘ с+зсӘз болатҰн +лӘм, Ç міқгӘге жойҰлую(егер аңҰретке сенбни кҚшболса)>немесею(егер аңҰретке сенӘп, бӘраң азүҰндҰңңа салҰнүан болса)>міқгӘ баңи, ңарақүҰ ңапас, жалүҰз +зӘн ңамайтҰн зҰндан болмаң. АпҰрм-ай, б&л міселеден де мақҰздҰраң, мінӘсӘ зор міселе бар ма екен дҚниÇда, сӘз аушаруалар соүан ң&рал болатҰндай. Юрине, жоң, бола алмайдҰ да. Олай болса, бӘзге неге тҰнҰштҰң бермей тиӘсе бересӘқдер? БӘз еқ ауҰр жазанҰқ +зӘн н&рлҰ ілемге сапарүа жолдама деп ңабҰлдап табанднегӘздн сабҰр етемӘз. Алайда, бӘзге сенбей, адасңандардҰқ атҰнан бӘздӘ т&тңҰндаүандардҰ, сӘздердӘ осҰ міжӘлӘсте к+рӘп отҰрүанҰмҰздай анҰң тҚрде міқгӘ жоң болҰп немесе жалүҰз адамдҰң зҰнданүа ңамалатҰнҰн жіне олардҰқ +те жаңҰнда сондай ауҰр жак+п боартҰлатҰнҰн бӘлемӘз, тӘптӘ к+збен к+ргендей сенемӘз. ОлардҰ шҰнҰмен адамшҰлҰң т&рүҰдан аÇймҰз. Б&л анҰң ірӘ мақҰздҰ аңиңат. М&нҰ ділелдеуге жіне еқ ңҰрсҰң тоқмойҰн адамдарүа ділелдеуге дайсаÇси

— 304 —
МіселенӘ тҚсӘнбейтӘн, Ұзаңор, руханиÇттан ж&рдай сараптамашҰларүа емес, еқ атаңтҰ үалҰм, философтарүа да айдай анҰң ңҰлҰп ділелдеп бермесем, ңандай жаза берсеқдер де ңабҰлдаймҰн. С+зӘме ділел ретӘнде екӘ ж&мада абаңтҰда жазҰлүан жіне لَهَاй-Н&рдҰқ +зегӘ, ңорҰтҰндҰсҰ, негӘзӘ деуге болатҰн жіне Рисалей-Н&рдҰқ аңтау с+зӘ боп табҰлатҰн"Миуа">рисалесӘн &сҰнҰп отҰрмҰн. ТҚп н&сңасҰ т+те жазумен жазҰлүандҰңтан Анкара жоүарҰ сотҰна беру ҚшӘн жақа ірӘппен зор ңиҰншҰлҰңпен, бҚкӘлӘ таса, жасҰрҰн тҚрде жаздҰрҰп жатҰрмҰз. СонҰ оңҰқҰздар! БӘраң, м&ңиÇт ден ңойҰп ңарақҰздар. Егер жҚрегӘқӘзю(ніпсӘлерӘқе араласпаймҰн)>менӘқ айтңандарҰма ңанаүаттанбаса, жалүҰз адамдҰң камерада отҰрүан маүан кез-кӘмӘзгеңиÇнат, азап берсеқдер к+немӘн.

ҮорҰтҰндҰ: Сендер, Ç Рисалей-Н&рүа тиӘспей онҰ еркӘне ңоÇ берӘқдер, Ç болмаса осҰ +те ңуаттҰ б&лтартпас аңиңаттҰ ңолдарҰқнан келсе б&рҰс екенӘн ділелдеп, терӘске шҰүарҰқдар! Мен осҰ кезге дейӘн сендердӘ Ұқ к+пиÇнҰ да ойлаүанҰм жоң, ойламас та едӘм. БӘраң, менӘ міжбҚрледӘқдер. МҚмкӘн, сендерге ескерту жасау керек болүан шҰүар. Сол ҚшӘн таүдҰр бӘздӘ осҰнда алҰп келдӘ. БӘз,

مَنْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمِنَ مِنَ الْكَدَرِ дегена екен ереженӘ &станҰп кез-келген ңиҰншҰлҰңңа сабҰр саңтауүа бел буүанбҰз.
Т&тңҰн:
Саид Н&рси
* * * * *
— 305 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ
МҰексӘз !>К+птеген белгӘ-нҰшандардан к+зӘмнӘқ жеткенӘ, +кӘмет бӘзге:"дӘни сезӘмдердӘ ңоздҰрҰп ңауӘпсӘздӘкке ңатер т+ндӘредӘ">деп айҰптап тиӘсӘп жатңан жоң. НегӘзӘнде, жала жауҰп дбӘр міӘк атҰнан, бӘз +зӘмӘздӘқ иманҰмҰзүа, жалпҰ имандҰлҰңңа ңҰзметӘмӘз ҚшӘн жіне елдӘқ тҰнҰштҰүҰна еқбек еткенӘмӘз ҚшӘн тиӘсӘп жатҰр. Оүан ділел-мҰсалдар к+п. АйтрежесӘсаң, жиҰрма жҰлдҰқ ӘшӘнде РисалейН&рдҰқ жиҰрма мҰқ кӘтапшаларҰн жиҰрма мҰқ адам ңҰзҰүа оңҰп, маң&лдаүан. БӘраң, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ тарапҰнан елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&затҰн, ңауӘп т+ндӘретӘн бӘрде-бӘр оңиүн жінеаүан, ресми тӘркелмеген жіне б&рҰқүҰ сот та соқүҰ сот та таба алмаүан. Алайда, астҰртҰн ҚгӘт-насихат жҚргӘзӘлген болса жиҰрма кҚнде-аң оңиүалармен ортаүа шҰүар едӘ. Демек, олар"ар-ождан бостандҰүҰ">дейтӘн зақүа +здерӘ ңарс да жает етӘп, бҚкӘл дӘндар уаүҰзшҰларүа ңатҰстҰ, ңай жаңңа тартса созҰла беретӘн зақнҰқ жҚз алпҰс ҚшӘншӘ бабҰн сҰлтау ңҰлҰп сонҰ пайдалануда. ДӘннен безгендер кейбӘр мемлекеттӘк ңҰзметкерлердӘ لْوَك۪п, ідӘлет басңармасҰн шатастҰрҰп солар арңҰлҰ бӘздӘ аÇусҰз жаншҰп, к+зӘмӘздӘ жойүҰсҰ келедӘ. М&нҰқ аңиңат екенӘ рас, олай болса бӘз де жан айңаймен бҰлай деймӘз:
Юй, дӘнӘн дҚниÇүа сатңан, дӘнге мҚлдем сенбетҰстҰрубаңтар! ҮолдарҰқнан келгендӘ Әстеқдер! ДҚниÇ бастарҰқдҰ ж&тсҰн, ж&тадҰ! К+ресӘқдер ілӘ! Миллиондаүан батҰр пида болүан м&ндай ңасиеттӘ аңиңатңа бӘздӘқ де басҰмҰз пида болсҰн. Үандай жаза берсеқдер де, тӘптӘ +лтӘрӘп тастақдтҰн екдайҰнмҰн. ҮазӘргӘ тақда абаңтҰнҰқ сҰртҰ ӘшӘнен жҚз есе ңауӘптӘ. БӘздӘқ душар болүан м&ндай +ктемшӘл билӘктӘқ астҰнда ешбӘр бостандҰң - мейлӘ ол үҰлҰм саласҰнда не ар-ождан, не дӘн т&рүҰсҰнда болсҰен байң. СондҰңтан ар-намҰстҰ, дӘндар жіне бостандҰңтҰ ңалайтҰн жандарүа Ç +лген артҰң, Ç абаңтҰда отҰру. Одан басңа шара жоң секӘлдӘ. БӘз тек اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ деп РаббҰмҰзүа үана сенемасңа дТ&тңҰн:
Саид Н&рси
* * * * *
— 306 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Сот т+раүасҰ Али Риза мҰрза!

Ү&ңҰмдҰ ңорүау ҚшӘн +те мақҰздҰ талабҰм, бӘр +тӘнӘшӘм бар. Мен соқүҰ шҰңңан жақа ірӘптӘ танҰмаймҰн жіне жмен КҚда нашар. ЮрӘ менӘ басңа адамдармен жолҰңтҰрмайдҰ, ң&ддҰ жалүҰз адамдҰң камерада жатңандаймҰн. ТӘптӘ, айҰптау ңорҰтҰндҰсҰн он бес минуттан кейӘн ңолҰмнан тартҰп алдҰ. Менلُّ الүаушҰ, адвокат жалдауүа шамам келмейдӘ. ТӘптӘ, сӘзге &сҰнҰп отҰрүан мҰна арҰзҰмнҰқ бӘр б+лӘгӘн жасҰрҰн тҚрде жақа ірӘппен жазҰлүан бӘр н&сңасҰн ізер дегенде алдҰм. Рисалей-Н&рдҰқ белгӘлӘ бӘр маүҰнада"арҰз-таласҰнан уге болатҰн жіне &станүан жолҰмҰздҰқ негӘзӘ"Миуа">рисалесӘнӘқ бӘр н&сңасҰн бас прокурорүа жіне бӘр-екӘ н&сңасҰн астанамҰз Анкараүа жӘберу ҚшӘн к+шӘртӘп жаздҰрҰп едӘм, онҰ да н, бҰлойдҰ, ілӘ ңайтарҰп берген жоң. ЕскӘшіҒир ңаласҰнҰқ ідӘлет басңармасҰ абаңтҰүа ңол машинкасҰн кӘргӘзуге р&ңсат берӘп арҰз-шаүҰмдарҰмҰздҰ жақа ірӘппен бӘр-екӘ н&сңа к+шӘрӘп жаздҰрүан едӘк. Эім соттҰқ +зӘ ҒтҰқ Ғп жаздҰрүан болатҰн. МенӘқ сӘзден +тӘнерӘм, бӘзге бӘр ңолмашинкасҰн берӘқдер немесе бӘзге р&ңсат етӘқдер бӘз сҰрттан тарттҰрҰп алайҰң. С+йтӘп, +зӘмӘздӘқ арҰз-шаүҰмҰмҰздҰ Ғім, Рисалей-Н&рдҰқ арҰзҰ болҰп ктем мтҰн"Миуа рисалесӘн">жақа ірӘппен екӘ-Қш н&сңасҰн жаздҰрҰп ідӘлет министрлӘгӘне, Ғім комиссиÇ мҚшелерӘне, Ғім депутаттар міжӘлӘсӘне, ҚкӘмет кеқесӘне жолдайҰң. СебебӘ, а. Сен ңорҰтҰндҰсҰндаүҰ бҚкӘл міселе Рисалей-Н&р жіне Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ таңҰрҰптар. Алайда онҰ айҰптау жій бӘр міселе емес, ол мін берӘлмей шетке ҰсҰрҰп ңоÇтҰндай жеке басңа ңатҰстҰ оңиүа да емес. Б&л, халҰңңа, елӘмӘзге, ҚкӘметке ңардҰқ баршанҰ алақдататҰн, сайҰп келгенде Ислам ілемӘнӘқ назарҰн аударатҰндай дірежеде +зектӘ де Қлкен ірӘ жалпҰүа ортаң міселе.

Иі, Рисалей-Н&рүа астҰртҰн тҚрде тиӘсӘп жатңандар шетелмен байланҰсҰ бар с&рңиÇ залҰмдар. Олар отанн жҰртқ, халҰңҰмҰздҰқ орасан зор кҚш-ңуатҰ болҰп табҰлатҰн Ислам ілемӘнӘқ елӘмӘзге сҚйӘспеншӘлӘгӘн, ң&рметӘн, ҰнтҰмаң пен бауҰрластҰүҰн жоң ңҰлҰп, олардҰ бӘзден суҰтҰп, жек к+ргӘзу ҚшӘн саÇсаттҰ ң&рал

— 307 —

ңҰлҰп дӘнлаүанҰтӘ, наңтҰ кҚпӘрлӘктӘ, анҰң ң&дайсҰздҰңтҰ астҰртҰн тҚрде орнатңҰсҰ келедӘ. МӘне, с+йтӘп олар +кӘметтӘ алдатҰп, ідӘлет органдарҰн шатастҰрҰп, осҰмен екӘ рет бҰлай дейдӘ: «Ри оралаН&р жіне онҰқ шікӘрттерӘ дӘндӘ саÇсатңа пайдалануда, олар елдӘқ тҰнҰштҰүҰна ңауӘп т+ндӘредӘ!»

Уа, бейбаңтар! Рисалей-Н&рдҰқ саÇсатпен еш байланҰсҰ жоң. Дегенмен, Рисале ілгӘ пӘрлӘкке, Ү&дайсҰздҰңңа оқдҰрмай соңңҰ беретӘндӘктен кіпӘрлӘктӘқ ӘргетасҰ болүан анархиÇнҰ жіне онҰқ бет пердесӘ болүан мілӘм +ктемшӘлдӘктӘ, дн Ү&рарлҰңтҰ кҚл-талңан етедӘ, мҚлдем ңабҰлдамайдҰ. Рисалей-Н&р елдӘқ тҰнҰштҰүҰн, ңауӘпсӘздӘгӘн, егемендӘгӘн жіне ідӘлеттӘ ңамтамасҰз етедӘ. ОнҰ ділелдейтӘн к+п айүаңтан бӘрӘ осҰ +зӘн-+зӘ ңорүау боп санаБӘраң,"Миуа рисалесӘ". Б&л кӘтаптҰ жоүарүҰ үҰлҰми комиссиÇ мҚшелерӘ мен ңоүам ңайраткерлерӘ м&ңиÇт оңҰп, зерттесӘн. Егер айтңанҰм +тӘрӘк болса, мен сендердӘқ ңандай да болсҰн ауҰр жазаларҰқа, азаптарҰқа, тӘптӘ +лӘм жазасҰна ризамҰн.

на тиӘҰн

Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Т+раүа! СоттҰқ ҚкӘмӘ Қш тарауүа негӘзделген екен.

БӘрӘншӘсӘ: СаÇси &йҰм. Мен осҰндаүҰ барлҰң Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн жіне менӘ танитҰндардҰ сондай-аң, РисалейңсҰлҰң оңитҰн Çки жазатҰндардҰ куігер ретӘнде айтарҰм, нанбасақдар с&рақдар, мен ешңашан: «БӘз саÇси &йҰмбҰз Çки наңшибіндӘлӘк &йҰм ң&рамҰз!» деген емеспӘн. МенӘқ ірдайҰм айтатҰнҰм: "ЮуелӘ иманҰмҰздҰ саңтап ңалуүа тҰрҰсайҰң!".

Иі, бӘз бӘр шеқберднҰ ҚлкндемӘз. Ол шеқберде барлҰң имандҰлар, Қш жҚз миллионнан астам киелӘ Ислам жамаүатҰ, м&сҰлмандар бар. Одан б+тен таңҰрҰп ңозүалмайдҰ. Ү&растайдҰизбуллах" деп аталүан, кҚллӘ имандҰлардҰ ңамтитҰн, бауҰрластҰңңа негӘзделген жіне ҮасиеттӘ Ү&ранүа ңҰзмет ету ҚшӘн сол шеқберге кӘрдӘк. Егер, соттҰқ ҚкӘмӘ сонҰ айтңан болса жан-тінӘмӘзбен, маңтанҰшпен ңабҰлдаймҰз. Егер ан шҰү+лек маүҰна болса бӘздӘқ хабарҰмҰз жоң, басңа нірсе бӘлмеймӘз.

— 308 —

ЕкӘншӘ тарау: Сот шешӘмӘ растаүан жіне ҮастамонунҰқ тіртӘп саңшҰлреу, +рген тҚсӘнӘктемеде к+рсетӘлгендей, бӘз «істе жарҰңңа шҰңпасҰн!» деп отҰн-к+мӘрдӘқ астҰна, сандҰңңа салҰп тҰүҰп тастаүан, сондай-аң, ЕскӘшіҒар де жетң сотҰ сараптама жасап тексеруден +ткен жіне жеқӘл жазасҰ да +телген, ешкӘмге к+рсетпей жҚрген «ТісіттҚр рисалесӘ" мен "Хужумат-Ұ Ситте уі зійлӘ» аттҰ кӘтаптардҰ, онҰқ да кейбӘр с+здерӘне б&рҰс маүҰна берӘп, тоүҰз жҰл б&рҰн, жазасҰ беттен, +тӘп кеткен міселенӘ к+терӘп сол арңҰлҰ бӘзге айҰп таңңҰсҰ келедӘ.

шӘншӘ тарау: Сот шешӘмӘнӘқ бӘрнеше жерӘнде: «ЕлдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&зҰп, ңауӘп т+ндӘруӘ мҚмкӘн!» дегенб&л ониӘ ңайталанҰп мҚмкӘн нірсенӘ болүандай к+рсетуге тҰрҰсңан. Ендеше, іркӘм адам +лтӘруӘ мҚмкӘн. БолуҰ мҚмкӘн деп ж&рттҰқ бірӘне айҰп таүуүа бола ма?!

Т&тңҰн
Саид Н&рси
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Т+раүа мҰрза!

Анкара басңарарҰмен жіне елбасҰна +тӘнӘш ретӘнде жӘберӘлген уіжнама хатҰма премһер министрдӘқ мойҰндаүанҰн растайтҰн хаттҰ ңосҰп бӘрге жӘберӘп отҰрмҰн. ПрокуратуранҰқ бӘздӘ негӘзсӘз айҰптауҰна ңарсҰ наңтҰ нҰп кӘар сол хатта к+рсетӘлген. Басңа ңалалардҰқ ң&зҰрлҰ органдарҰ ашу-Ұза араластҰрҰп ат-ҚстӘ берген ңарарларҰна сҚйенген жергӘлӘктӘ сарапшҰлардҰқ да болҰмсҰз, ңисҰнсҰз к+птеген с+здерӘн мҰсал келтӘрдӘк. ОнҰнелӘктауабҰ осҰ хатта бар. Атап айтсаң, б&рҰн да сӘзге бӘлдӘргенӘмдей, ЕскӘшіҒир ңалалҰң сотҰ, менӘ зақнаманҰқ 163-бабҰмен айҰптаүҰсҰ келгенде оларүа бҰлай дегенмӘн: "РеспубликанҰқ ҚкӘдӘ ңиŞамдарҰ, екӘ жҚз депутаттҰқ ӘшӘнен 163-Ә ңол ңойҰп Ван ңаласҰнда ашпаң болүан "Дар-ул Фунун" медресеме жҚз елу мҰқ банкнот аңша аударуүа келӘскен9

ТМӘне, сол ҚкӘмет адамдарҰнҰқ маүан деген ң&рметӘ сендердӘқ маүан таүҰп отҰрүан 163-бабтаүҰ айҰптҰ жоңңа шҰүарадҰ!">СарапшҰлар с+зӘмдӘ б&рмалап: «Саид Н&рсиүа 163 депутат ңарсҰ шҰүҰпл замаңудалаүан екен!» дептӘ. МенӘ

— 309 —

айҰптаушҰлар ілгӘ сарапшҰлардҰқ негӘзсӘз айҰптауҰна сҚйенӘп бӘздӘ жауапңа тартуда. Алайда, міжӘлӘстӘқ +зӘ ңаулҰ бойҰнша жоүарҰ деқгейлӘ сарапшҰлар мен үалҰм-ү&ламаларүа тапсҰрҰлҰп РисалейН&рдҰ болу,Ұң кӘтаптарҰ зерттелӘп, нітижесӘнде бӘр ауҰздан м&ндай ңарар шҰүарүан болатҰн: "СаидтҰқ жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ жазбаларҰнда дӘни ң&ндҰлҰңтардҰ пайдаланҰп елдӘқ тҰнҰштҰүҰн б&затҰн Çки рдем

#&йҰм ң&ру немесе +кӘметке ңарсҰ шҰүу секӘлдӘ бҚлӘкшӘл ірекеттер байңалмайдҰ жіне СаидтҰқ шікӘрттерӘ +зара хабарласуҰнда ҚкӘметке ңарсҰ жаман пиүҰл, ңарсҰ топ &йҰмдастҰру немесӘр-бӘрңат ң&ру ӘстерӘ анҰңталмадҰ!">деп бӘрауҰздан ңаулҰ шҰүарүан-дҰ.

Сондай-аң, сарапшҰлар бҰлай деген: "Саид Н&рсидҰқ кӘтаптарҰнҰқ жҚзде тоңсанҰ шҰнайҰ ірӘ шабҰтпен жазҰлүан. Эім ӘлӘм мен аңиңатңа, дӘнге негӘзделген. Ешңандай ауҰтңу базӘндӘкйдҰ. ОлардҰқ дӘндӘ ңолдану немесе ңандай да бӘр &йҰм ң&ру, мемлекетке ңауӘп т+ндӘру ірекетӘ жоң. ШікӘрттерӘ жіне СаидтҰқ +зӘ бӘр-бӘрӘне жазүан хаттарҰ осҰ таңҰрҰп т+қӘрегӘнде. Жекеге жазҰлдӘ б&үс-он ірӘ шаүҰмданҰп, ашҰнҰп жазүан жіне үайрҰ ӘлӘми рисалелерӘнен басңа бҚкӘл кӘтаптарҰ ірбӘрӘ Ç аÇттҰқ, Ç хадистӘқ маүҰнасҰн ашҰңтайдҰ. ТаңҰрҰптарҰ дӘн, иман, АллаҒ, пайүамбар жіне аңҰретке иман жіне онҰқ маүҰнасҰн тімсӘл-мҰсалдармен тҚсӘндӘӘ де мЯзӘнӘқ үҰлҰми ойпӘкӘрлерӘ ңарттарүа, жастарүа арналүан ахлаң, мӘнез-ң&лҰң тірбиесӘ жіне +мӘрлӘк тіжӘрибеден алҰнүан үибратңа толҰ оңиүалар, пайдалҰ кеқестер. РисалелерӘ осҰ тектес таңҰрҰптардҰ ңамтидҰ. Б&лардҰқ ҚкӘметке, араласе, тіртӘптӘ б&зушҰлҰңңа ңатҰстҰ ешбӘрӘ жоң!" деп жаппай шешӘм шҰүарүан.

СонҰмен, айҰптаушҰ орган, м&ндай жоүарҰ деқгейлӘ сарапшҰлардҰқ ңорҰтҰндҰсҰмен санаспай б&рҰқүҰ, тҚсӘнӘксӘз ірӘ н&ңсан ңарарүа сҚйенӘп маүҰнасҰз тҚрде бӘздӘ айҰптауда. БолмҰстан шҰнҰмен ренжӘдӘк. Б&лай Әстеу соттҰқ саламаттҰ да ҰнсаптҰ ңазҰларҰна жараспайдҰ деп бӘлемӘз. М&нҰ тҚсӘндӘрер болсаң, тімсӘлдӘқ айҰбҰ жоң, бӘр бектабилӘкк"Сен неге намаз оңҰмайсҰқ?">дептӘ-мӘс. Сонда ілгӘ: لَا تَقْرَبُوا الصَّلٰوةَ"Ү&рандаэ(Намазүа жаңҰндамақдар!)деген аÇт бар емес пе?">дептӘ. Оүан:"Ол аÇттҰқ жалүасҰ блер Су!">Çүни وَ اَنْتُمْ سُكَارٰى деген жалүасҰ бар десе:"Мен хафҰз емеспӘн, Çүни мен Ү&рандҰ жаттап алдҰ
— 310 —

деймӘсӘқ!">дептӘ. Сол секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰқ бӘр с+йлемӘн алҰп, ол с+здӘ талдап, нітижесӘн баÇндайтҰн жалүасҰн оңҰмай бӘр мен тдӘ бӘзге ңарсҰ пайдалануда. сҰнҰп отҰрүан арҰзҰмда менӘ айҰптаүан с+здерӘнен осҰүан &ңсас отҰз-ңҰрҰң мҰсал табҰладҰ. МҰсал ретӘнде бӘреуӘн айтайҰн.

ЕскӘшіҒир ңалалҰң сотҰнда айҰптаушҰлар тарапҰнан байңамаанша блесӘп, Рисалей-Н&рдҰқ имани дірӘстерӘне: «ХалҰңтҰқ арасҰна ӘрӘткӘ салҰп, бҚлӘк шҰүаруда!» деген с+з кездеседӘ. БӘраң онҰ кейӘннен тҚзетҰ С+здисалей-Н&рдҰқ Абдріззаң дейтӘн шікӘртӘ бӘр жҰл +тӘп кеткен соқ ілгӘ сотңа бҰлай дептӘ:

"Юй, бейбаң! ҮасиеттӘ Ү&ран отҰз Қш аÇтҰмен ишара еткен жіне ХазӘретӘ Али (р.Ғ.) Қш мірте кірамат к+рсетӘп хабар берген жіне Һаус-Ұ Аүзам, аүан дійліни айтҰп кеткен, дӘни ң&ндҰлҰүҰ расталүан жіне соқүҰ жиҰрма жҰлдҰқ ӘшӘнде билӘкке еш зиÇнҰ тимеген, ешкӘмге зарарҰ жоң, керӘсӘнше ж&рттҰқ иманҰн ңуаттап, жҚрекашҰп, н&рландҰрҰп, тура жолүа салҰп, жаман мӘнез-ң&лҰңтан саңтап жҚрген Рисалей-Н&рдҰқ таүҰлҰмҰна ңалай үана дітӘқ барҰп: «ӘрӘткӘ салу, бҚлӘк шҰүару" дейсӘқ. Ү&дайдан ңорҰңпайсҰқ ба?! сҰлүалшкӘр! ТӘлӘқдӘ тартҰп с+йле!" дептӘ. ЕндӘ, +зӘқӘз ойлақҰз, б&л шікӘрттӘқ орҰндҰ айтңан с+зӘн прокуротура: "Саид Н&рси, бҚлӘк шҰүаруда!» деп айтуҰ, м&нҰ +зӘқӘз ар-ожданҰқҰзүа салҰп сараптақҰз.

АйҰптаушҰ орган ен Үасй-Н&рдҰқ ңоүамдҰң +мӘрге ңатҰстҰ дірӘстерӘн шектемек болҰп:"ДӘннӘқ орнҰ бар, онҰқ жерӘ ар-ождан. ЮркӘм дӘндӘ +зӘнше &стануҰ керек. ОнҰмен ҚкӘм шҰүарҰп, зақүа аралٍ .. وүа болмайдҰ. Б&рҰқүҰ заманда дӘндӘ зақдастҰрҰп бҚлӘк шҰңтҰ емес пе?">- дейдӘ.

Мен оларүа жауап ретӘнде дедӘм: "ДӘн тек иман келтӘрумен шектелмейдӘ. Салих амал, игӘлӘк те дӘннӘқ бӘр б+лӘгӘ. Адам +лтӘру,нен Қш &рлҰң, ң&мар ойҰн, араң-шарап секӘлдӘ ңоүам +мӘрӘн б&затҰн ауҰр ңҰлмҰс, Қлкен кҚнілардҰ тоңтату ҚшӘн тек соттап тҚрмеге ңамау немесе тіртӘп саңшҰсҰ, полициÇлармен ңорңҰту жеткӘлӘктӘ деп ойлайсҰқдар ма?! Онда, ір Қйге, егӘ кеіркӘмнӘқ басҰна ірдайҰм баңҰлаушҰ, полициÇ ңҰзметкерӘн ңоŞ керек. МҚмкӘн, сонда жҚгенсӘз ніпсӘ жамандҰңтан тҰйҰлар? Ал, Рисалей-Н&р +з оңҰеуӘн а ӘзгӘ амал мен имандҰлҰңңа баулҰп іркӘмге ірдайҰм +зӘн ңадаүалаушҰ жіне ЖіҒаннам азабҰ, АллаҒтҰқ ңаҒарҰ бар екенӘн ескерӘп жаүҰмсҰз ңҰлҰңтан саңтандҰрадҰ.

— 311 —
Эім, айҰптаушҰ орган бӘр &ндайднӘқ керемет тіуафукҰна Çүни ірӘптерӘнӘқ +зара ҚйлесӘмдӘгӘне байланҰстҰ оңҰрмандарҰ риза болҰп астҰна атҰ ж+ндерӘн жазҰп, ңол ңойса, м&нҰ:" йҰм мҚшелерӘ">деп ңисҰнсҰз ҚкӘм шҰүарҰптҰ. АпҰрм-ай, кісӘпкерлер ме кеште ңожайҰндардҰқ діптер-тӘзӘмӘ секӘлдӘ белгӘлӘ бӘр маүҰнада ңол ңойүандардҰ"&йҰм">деуге бола ма? ЕскӘшіҒир ңаласҰнда да діл осҰндай кҚдӘк с жари Оүан жауап ретӘнде:"М&үжизат-Ұ Ахмٕآе">рисалесӘндегӘ Ү&рани кіріматтҰ Çүни тіуафуктҰ к+рсеткенӘмде +здерӘ де тақңалдҰ. Егер, бӘздӘқ байланҰсҰмҰз дҚниÇуи &йҰм болса, менӘқ кесӘрӘмнен зиÇн шеккідемӘлілбетте, менен тонҰн ала ңашар едӘ. Демек, ңалайша менӘқ жіне бӘздӘқ Имам-Ұ Һазалимен рухани байланҰсҰмҰз бар ірӘ ол ҚзӘлмейтӘндей берӘк шҰнжҰр. СебебӘ ол дҚниÇлҰң емес, аңҰреттӘк байланҰс. Діл солреттӘқдӘ мҰна бійкҚні, ниетӘ аң, к+қӘлӘ таза дӘндар адамдар мен секӘлдӘ бейшара бӘр байү&спен иман дірӘсӘ ҚшӘн тҰүҰз байланҰс ң&рүан едӘ. Соүан бола, бос кҚмінмен саÇси &йҰм деп айҰптау ж+нсӘздӘк. СоқүҰ с+зӘм:
حَسْبُنَا اңиңатт وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ
Т&тңҰн, жалүҰз +зӘ ңамаулҰ: Саид Н&рси
* * * * *
Б Л БЯЛӨМ ЯТЕ МАҢұЗДұ
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

СоқүҰ с+зден ҚзӘндӘ

МҰрзалар! Т+раүа! АбайлақҰз! Рисалей-Н&рдҰ, онҰқ шікӘрттерӘн т&тңҰндау б&л тура маүҰнада кҚпракӘдӘӘ жаңтау, Ү&ран аңиңаттарҰн, Иман міселелерӘн т&тңҰндау болҰп есептеледӘ. СонҰмен ңатар, он т+рт үасҰрдан берӘ жҰл сайҰн Қш жҚз миллион адам &станатҰн жіне Қш жҚз миллиард м&сҰлмандардҰ аңиңатңа, міқгӘ баңҰтңа жетӘп ілен &лҰ дақүҰлдҰ жабуүа тҰрҰсу болҰп саналадҰ. есӘқӘзде болсҰн, б&л сол жолда жҚрген абзал жандардҰқ жиӘркенӘшӘн, наразҰлҰүҰн тудҰратҰн ірекет. ЯйткенӘ, сол жолда жҚргендер мен жҚрӘп +ткендер артҰнан ерген &рпаңңа д&үа тӘлеп, +зара жіңшасҰ,312

етӘп отҰрадҰ. МҰна берекелӘ отанҰмҰзүа бӘр пілекет келуӘне себеп болуҰ мҚмкӘн. АпҰрм-ай, ертеқ ңиÇмет кҚнӘ, лҰ Сотта ілгӘ Қш жҚз ҰрҰп, рд кӘсӘ даулап сӘздерден: "Доктор Дузи деген кӘсӘнӘқ бастан аÇң Ислам дӘнӘне тӘл тигӘзӘп, отандарҰқа ңауӘптӘ зиÇнкес кӘтаптарҰна тиӘспей, оңҰлуҰна кедергӘ болрӘп, кне сол кӘтаптҰ оңитҰндар зақдҰ тҚрде &йҰм ң&рҰп, дӘнсӘздӘктӘ, коммунизмдӘ Çки анархиÇшҰл комитет &йҰмдастҰрҰп Çки &станүан саÇсаттарҰқа ңарсҰ болҰмсҰз т&раншذُو الсҰндҰ &йҰм ң&рҰп жатңанда оларүа тиӘспедӘқдер. НелӘктен ешңандай саÇсатңа араласпаүан, жалүҰз Иман уі Ү&раннҰқ &лҰ дақүҰлҰна +здерӘн арнаүан, халңҰн, отандастарҰн міқгӘ жоң болудан, айҰ медҰң ңабӘр ңапасҰнан ң&тңару ҚшӘн тҰрҰсңан Ү&раннҰқ керемет тіпсӘрӘ Рисалей-Н&р секӘлдӘ хаң пен аңиңатңа толҰ кӘтаптҰ оңҰүандарүа, оларбарҰмҰбӘр саÇси &йҰммен байланҰсҰ болмаса да сол абзал, дӘндар жандардҰқ +зара аңҰрет ҚшӘн достҰң, бауҰрластҰүҰна тиӘсӘп, саÇси &йҰм деп жала жаптҰқдар! ОлардсҰсҰнҰнсҰз ңайдаүҰ бӘр зақмен ңудалап, ңамаүҰларҰқ келдӘ?" деп, с&раса не деп жауап берер едӘқдер? БӘз де бӘлгӘмӘз келедӘ.

СендердӘ алдап, ідӘлет басңармасҰн шатастҰрҰп, ҚкӘметтӘ халҰңңа, отанүа ңарсҰ айдап салҰп бӘзбен ш&үҰлдандҰрҰп ңойүандарқ мазмқ де д&шпанҰмҰз, олар дӘннен безгендер мен м&напҰңтар. Олар +ктемшӘл саÇсаттҰ «республика",>дӘннен безудӘ "режим, ң&рҰлҰм» деп атап, ал азүҰндҰңтҰ «мідениет» деп, ал ж&рттҰ кҚпӘрлӘкксалей-удӘ «зақнама» деп атап, сӘздердӘ алдап, ҚкӘметтӘ ңолүа тҚсӘрӘп, бӘздӘ де ңинап Ислам ң&ндҰлҰңтарҰна, онҰқ +мӘршеқ +шпес ҚкӘмдерӘн жойҰп халҰңңа ңиÇнат, отанүа опасҰздҰң жасауда.

Уа, мҰрзалар! Т+асҰн, дҰқ ӘшӘнде т+рт мірте жер сӘлкӘнӘп зӘлзілі болүанҰ рас. Ол, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне ңаттҰ шҚйлӘккен кезде, з&лҰмдҰң шектен шҰңңан кезде болуҰ тегӘн емес. Ал, тиӘсудӘ доүарҰп, т&тңҰннан босатңан кезҰнҰқ еӘндей апаттардҰқ да тоңтауҰ, мҰнанҰ меқзейдӘ: соқүҰ ңамалуҰмҰзүа байланҰстҰ болҰп жатңан табиүи апаттарүа сӘздер жауаптҰсҰздар!

Денизли ңӘмше жҰқ тҚрмесӘнде
жалүҰз +зӘ абаңтҰда жатңан, т&тңҰн
Саид Н&рси
* * * * *
— 313 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

СоқүҰ с+зден ҚзӘндӘ

МҰрзалар! ҮазӘргӘ ңоүамдҰң +мӘрдӘқ жаүдайҰн бӘле алмаүандҰңтан, бӘзге айҰп таүушҰларболҰпттңанҰна ңараүанда, бӘздӘ т&тңҰндап ңайта-ңайта кӘнілап, айҰп таүуҰна себеп: «саÇси &йҰм!» деген жала. М&ндай айҰптауүа ңарсҰ к+птеген ділелмен наңтҰ жауап берген болатҰнмҰн. ОнҰ Анкара сарапшҰларҰ жӘтӘ тексерӘп, соқҰнда ңабҰлда итерелса да м&нша шҚйлӘгӘп тиӘскендерӘне тақүалҰп отҰрүанҰмда к+кейӘме м&нд бӘр ой келдӘ:

РасҰнда, ңоүамдҰң +мӘрдӘқ ӘргетасҰ жіне адам табиүатҰ зіру, +те м&ңтаж жіне отбасҰ, іулеттен бастап, &лттҰң, Ислами жіне ңоүар-бӘрӘӘне дейӘн, еқ мақҰздҰ ірӘ ңуаттҰ байланҰс ол бауҰрластҰң, ңарҰм ңатҰнас екенӘ белгӘлӘ. ДҚниÇда жеке басҰ ңарсҰ т&ра алмайтҰн заттҰң-рухани кесел-кедергӘлерге жіне адами, Ислами мӘндеттӘ атңаруүа б+гет болатҰн себептерге т+теп беретӘнӘкӘрлеол +зара к+мек, бауҰрластҰң, ҰнтҰмаң, тату тіттӘ жамаүат болу екенӘ рас. Солай бола т&ра, ешңандай да саÇси маңсатҰ жоң, тек Хаң дӘн мен аңҰрет ҚшӘн, дҚниÇ баңҰтҰна да себашҰңтаатҰн иман мен Ү&ран дірӘсӘ ҚшӘн достасңан жіне елге ңауӘптӘ, отанүа зиÇнкес нірселерден саңтану ҚшӘн бӘр-бӘрӘмен тҰүҰз байланҰс ң&рүан Рисалеонау бшікӘрттерӘнӘқ +те тамаша, адам ңҰзҰүарлҰң, бӘр-бӘрӘн жаңсҰ к+рӘп, имани дірӘске жиналуҰна"саÇси &йҰм">деп айҰп таңңандар, ілбетте оүан лҰп, ңін жоң, тҚрӘ жаман алданүандар немесе барҰп т&рүан жауҰз, залҰм анархист, бейбаңтар. Олар адамзатңа ңауӘп т+ндӘретӘн жҰртңҰш хайуандарүа &ңсап РұМ.>Юламүа німруд секӘлдӘ д&шпан ірӘ ңоүам +мӘрӘн б&зҰп астан-кестеқӘн шҰүаратҰндар. Олар отанүа ңауӘптӘ, халҰң жауҰ. Олар Ислам шариүатҰна, дӘни ң&ндҰлҰңтарүа ңарсҰ соүҰс ашңандар немесе шет елдӘктерд وَ اَ жаулҰүҰ, олардҰқ ңуҰршаүҰ болҰп халңҰмҰздҰқ кҚре тамҰрҰн тесӘп ңанҰн соратҰн "Юл-ханнас" дейтӘн астҰртҰн ж&мҰс ӘстейтӘн дӘнсӘз сатңҰн &йҰмдар. Олар ҚкӘметтӘ алдап, ідӘлет органдарҰн шатастҰрҰп, осҰ кезге дейӘн жҰн-шайтаبِاَنّ, перүауҰндарүа, анархистерге ңарсҰ ңолданҰп келген рухани кҚш-ңуатҰмҰздҰ +зӘмӘзге, бауҰрларҰмҰзүа ңарсҰ пайдаланҰп, +з ңандастарҰмҰздҰ, отандастарҰмҰздҰ жойүҰсҰ келедӘ.
к етед: Саид Н&рси
— 314 —

МҰрзалар! ОтҰз-ңҰрҰң жҰлдан берӘ шетелдӘктермен байланҰсҰ бар жіне халҰңтҰ кҚпӘрлӘкке итерӘп, дӘннен бездӘру ҚшӘн сондайаң, сҚйӘктӘ отанҰмҰзда бҚлӘк шҰүарҰп, елге ӘрӘткӘ салу ҚшӘн, осҰндай ңаск+йейбӘр оймен Ү&ран мен Иман аңиңаттарҰна барҰнша ңастандҰң жасап жҚрген жіне іртҚрлӘ маска киӘп, астҰртҰн ж&мҰс жасап жатңан &йҰмүа жіне бӘздӘ сҰлтау ңҰлатҰн ҰнсапсҰз ірӘ асҰраазҰп, ушӘ ңҰзметкерлерге сондай-аң, соттҰқ +зӘн тақүалдҰрүан м&сҰлман кейпӘндегӘ бӘраң +зӘ дӘнсӘздӘктӘ насихаттайтҰн адамдарүа осҰ маңамда сҰрттай сӘздерге айтңан болҰп к+рӘнсем де нкӘн. Оде оларүа айтар бӘр-екӘ ауҰз с+зӘм бар. Егер р&ңсат етсеқӘздер....

ю(БӘраң келесӘ кҚнӘ аңталсҰн деген шешӘм шҰүҰп, ілгӘ ңаттҰ айтҰлатҰн с+зӘм айтҰлмай, кейӘнге ңалдҰ).

мдердӘҰз +зӘ ңамауда жатңан, т&тңҰн

Саид Н&рси
* * * * *

МақҰздҰ бӘр с&раңңа аңиңат жауап.

БӘрнеше мемлекеттӘк ӘрӘ ңҰзметкерлер менен мҰнанҰ с&радҰ: «М&стафа Кемал, сӘзге Қш жҚз лира айлҰң т+лейтӘн болҰп КҚрдистанүа жінее тари уілаÇттарүа сол кездегӘ Шейх СинусидҰқ орнҰна уікӘл-уаүҰзшҰ етӘп таүайҰндаүҰсҰ келгенде нелӘктен ңабҰлдамадҰқҰз? Егер, ңабҰлдап сол орҰнүа отҰрүанҰқҰзда к+терӘлӘстӘқ салдаайҰмүадарүа асҰлүан жҚз мҰқ адам білкӘм аман ңалҰп ң&тңарҰп ңалар едӘқӘз?»

Мен оларүа бҰлай деп жауап бердӘм: ОлардҰқ жиҰрма ірӘ кетсе отҰз жҰлдҰң дҚниÇлҰң +мӘрӘн саңтап ңалмаү+зӘ бҚармҰн, бӘраң жҚз мҰқдаүан отандастарҰмнҰқ ірңайсҰсҰна миллиондаүан жҰлдҰң аңҰреттӘк +мӘрге ңол жеткӘзуге себеп Рисалей-Н&р жарҰңңа шҰүҰп, олар жоүалтңан нірсесӘнен мҰқ есе артҰң пайда беретӘн ңҰзмет атңардҰ. Егер, ол &сҰнҰстҰ ңабҰлдаүтапңа ешнірсеге ң&рал болмайтҰн, ешкӘмге тіуелсӘз, наүҰз ҰңҰласңа негӘзделген РисалейН&р жарҰңңа шҰңпас едӘ. ТӘптӘ мен, абаңтҰда отҰрүан ңҰмбаттҰ достарҰма бҰлай дегеарҰ, аЕгер, Анкараүа жӘберӘлген Рисалей-Н&рдҰқ

— 315 —

ащҰ шҰндҰң, ауҰр с+здерӘ ҚшӘн менӘ дарүа асса, сол ҚкӘмдӘ шҰүарүан кӘсӘлер, бӘраң Рисалей-Н&рдҰ оңҰп, иманүа келӘп міқгӘ жоң болудан +здерӘн ң&тңарҰп жатса, сендер куі болҰқдар тӘн атардҰ шҰн жҚректен кештӘм.

Сотта аңталҰп шҰңңан соқ да, Денизли ңаласҰнда менӘ ақдҰп мазамдҰ алүандарүа жіне басшҰлар мен полициÇ ңҰзметкерлерӘне бҰлай дедӘм:

м Çүний-Н&рдҰқ ешкӘм жоңңа шҰүара алмайтҰн кіріматҰ болса керек; жиҰрма жҰл бойҰ маүан з&лҰмдҰң жасалҰп, жҚздеген рисалелерӘмдӘ, хаттарҰмдҰ, сондай-аң мҰқдаүан шікӘртткаранҰқ ӘзӘне тҚсӘп ңанша ақдҰса да бӘрде-бӘр жат аүҰммен, саÇси &йҰммен, не ӘшкӘ не сҰртңҰ топтармен байланҰсҰ бар екенӘн ділелдейтӘн бӘрде-бӘр ң&жат, бӘрде бӘр оңиүа тӘркеحْيَات. ТоүҰз ай бойҰ с&растҰрҰп б&үан +здерӘнӘқ де к+здерӘ жеткен едӘ. Б&л үажап уаңиүа! М&нҰ аңҰлмен, м&ңиÇ ңамданҰп жасау мҚмкӘн емес. ТӘптӘ, жій бӘр адамнҰқ бӘрнеше жҰлүҰ ң&пиÇ сҰрларҰ ортаүа шҰңса ілбетте ом есӘмңа ңалдҰратҰн, зақ алдҰнда жауапңа тартңҰзатҰн жиҰрма шаңтҰ кҚдӘк табҰлҰп ҚстӘнен Әс ңозүалар едӘ.
Иі, б&л аңиңат! Олай болса м&нҰ тақүажайҰп істе жеқӘлмейтӘн бӘр зейӘн, бӘр жоүарҰ لٰى اَасңарҰп отҰр Ç болмаса б&л АллаҒтҰқ ң&дретӘмен Ү&дайдҰқ +зӘ саңтайдҰ, дейсӘқ. Ендеше, м&ндай жоүарҰ аңҰлмен тартҰсу Қлкен ңате. Ол, халҰңңа да отанүа да зиÇндҰ. Ал, Ү&дайдҰқ +зӘ саңтайтҰн Раббани жӘн, іме б+ленгендермен ңарсҰласу перүауҰн секӘлдӘ тікаппарлардҰқ ӘсӘ.

Егер бҰлай десеқ: "СенӘ +з еркӘқе ңоÇ берӘп, еш ақдҰмай, ңадаүаламасаң дірӘс берӘп, ң&пиÇ сҰрларҰқмен ңоүамнҰқ шҰрңҰн б&зуҰқ мҚмкӘн!".

ЖауабҰм: МенӘқ жазба діраүаштҰм жаппай ҚкӘметтӘқ, ідӘлет басңармасҰнҰқ ңолҰнда. ӨшӘнен бӘр кҚндӘк болсҰн жазаүа тартатҰн кӘні табҰлмадҰ. Рисалей-Н&рдҰқ ңҰрҰң-елу н&сңа дірӘстрадҰ, алҰң арасҰна тарап м&ңиÇт ірӘ ңҰзҰүа оңҰлуда. ПайдасҰнан басңа еш зиÇнҰ жоң екенӘн б&рҰқүҰ жіне соқүҰ жақа сотта ділелденӘп, бӘрауҰздан аңтауүа шешӘм шҰүардҰ. Ал, ескӘде болүан сот, бир", Ә т&лүанҰқ абҰройҰн тҚсӘрмеу ҚшӘн жҚз отҰз рисаленӘқ ӘшӘнен бес ірӘ кетсе он с+зге тиӘсӘп, онҰ да аңҰлүа емес, сезӘмге берӘлӘп жҚз жиҰрма бауҰрҰмнҰқ тек он бесӘн Ол ң&жлтҰ ай жазаүа тарттҰ. Б&л маүан жіне Рисалей-Н&рүа босңа кҚдӘктенӘп, тиӘсудӘқ Қлкен з&лҰмдҰң

— 316 —

екенӘн к+рсетедӘ. ЮрӘ менӘқ ендӘ беретӘн жақа дірӘсӘм, жасҰрҰн сҰрҰм ңалмадҰ. Б&дан бҰлай ақдҰп, ңадаүалаудҰқ ңаадан боң. Мен осҰ кезде еркӘндӘктӘ ңаттҰ ақсап жҚрмӘн. ЖиҰрма жҰлдан берӘ бекерге, ж+нсӘз, тҚк пайдасҰ жоң ақдҰүандарҰқ жетер. СабҰрҰмдҰ тауҰстҰқдаүҰз шрттҰң меқдеп ілжуаз болүан соқ осҰ кезге дейӘн жасамаүан ңарүҰс д&үасҰн оңуҰм мҚмкӘн. "ЖібӘрленген жаннҰқ зарҰ сонау үарҰшңа жетедӘ!" деген. М&нан соқ, ілгӘ жоүарҰ маңамдҰ иеленӘп алүан залҰм бейбаңтар маүан бҰлайаббани Сен, жиҰрма жҰлдан берӘ бӘр рет болсҰн басҰқа шапкамҰздҰ кимедӘқ. ТӘптӘ б&рҰқүҰ соттҰқ, ңазӘргӘ соттҰқ алдҰнда басҰқдҰ жауҰп, мҚлдем ашпайсҰқ. НегӘзӘнде, бӘз секӘӘсӘ реӘнудӘ он жетӘ миллион адам ңабҰлдадҰ үой".

Мен бҰлай дедӘм:>"ҮателесесӘз! Он жетӘ миллион емес, жетӘ миллон да емес, тӘптӘ +з ризасҰмен, шҰн жҚректен ңабҰлдаүандардҰқ санҰ жетӘ мҰқ болар. Ондай еуропа дҰңтан маскҚнемдердӘқ сҰртңҰ пӘшӘнӘне ену ҚшӘн шариүаттан р&ңсат алҰп, зақмен ңудаланҰп киӘнгенше шариүаттҰқ таңуалҰүҰн &станҰп жетӘ миллиард халҰңтҰқ киӘмӘн киӘнгенӘм артҰң. Мен секӘлдӘ жиҰрма бес жҰлдан берӘ ңоүамдҰң +мӘрге араласпай, тіркӘ ануарл адамүа:"ҮҰрсҰүҰп т&р! БӘзбен ерегӘсӘп жҚр!">деп айту ж+нсӘздӘк. ЖарайдҰ, онҰ ңҰрсҰүу десеқдер деқдер. БӘраң оүан М&стафа КімалдҰқ +зӘ ңарсҰ шҰүҰпعُ الْта алмадҰ емес пе! ОнҰқ ңасҰнда сендер кӘмсӘқдер?! СендердӘқ б&л ірекеттерӘқ жалпҰ халҰңңа, Ғім ҚкӘметке зиÇндҰ. ТӘптӘ, менӘкӘ саÇси ңарсҰлҰң саналүаннҰқ +збасңа +здерӘқ бӘлесӘқдер, жиҰрма жҰл б&рҰн дҚниÇмен байланҰсҰ ҚзӘлген, жиҰрма жҰлдан берӘ рухани т&рүҰдан да +лӘп ңалүан бӘр адам, ңайта тӘрӘлӘп келӘп, +зӘне тҚк пайдасҰ жоң, ңайта зиÇнҰ тиетӘн саіне +зӘрге араласҰп сендермен шатҰспайдҰ! СендердӘқ одан ңорңуларҰқ аңҰмаңтҰң. Ал аңҰмаңтармен шҰнайҰ тҚрде с+йлесудӘқ +зӘ аңҰмаңтҰң саналатҰндҰңтан сендер сиÇңтҰлармен с+йлеспеймӘн де!" дедӘм. Юрине, б&л с+зӘм олардҰ лӘ ИлідҰрдҰ Ғім ҚндерӘн +шӘрдӘ. СоқүҰ с+зӘм:
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ
حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ
* * * * *
— 317 —

Б Л ЖОЛҺұ АҮТАЛУұМДА БұЛАЙ ДЕГЕН БОЛАТұНүаң ір Рисалей-Н&рдаүҰ мейӘрӘм, ар-ождан, аңиңат пен хаң, бӘздӘ саÇсатңа араласуүа Қлкен кедергӘ. ЯйткенӘ, маңс&м, бейкҚні жандар білеге &шҰрап, оларүа з&ңайда боладҰ. М&нҰ кейбӘреулер тҚсӘндӘрӘп беруӘмдӘ с&радҰ.

МҰна аласапҰран заманда залҰм мідениеттен кесӘрӘнен +зӘмшӘлдӘк, тапңа б+лӘну жіне дҚниежҚнайзаүсоүҰстан кейӘнгӘ іскери +ктемдӘк жіне адасудан пайда болүан мейӘрӘмсӘздӘк, ңатҰгездӘк к+бейӘп, шектен шҰңңан з&лҰмдҰң, диктаторлҰң етек алүанҰ сонша, хаң жолдаүҰлар +здерӘнӘқ аңҰсҰн материалдҰң т&рүҰдан ңорім "ке болса, олар да с&мдҰң з&лҰмдҰң жасаүан болҰп, жауүа жаңтастардҰ аÇмай к+птеген бейшара жандардҰ ң&рбан ңҰладҰ. ОсҰлайша +здерӘ де залҰм боладҰ, сітсӘздӘкке &шҰрайдҰ. СебебӘ, м&ндай сезек

#77ірекет еткендер бӘр-екӘ адамнҰқ ңатесӘне бола, жиҰрма-отҰз адамдҰ бӘр сҰлтаумен зиÇнүа &шҰратҰп, ңиҰн жаүдайүа &шҰратадҰ. Егер, тура жолдаүҰлар хаң пен ідӘлдӘктӘ &станамҰз деп, тек зиÇн бергендӘ үана жазалайтҰн болса, отҰз шҰүҰннҰқ к+збен жалүҰз бӘреудӘ жазалап нітижеде жеқӘлӘске &шҰрайдҰ. Егер, "маүан не Әстесе сонҰ ӘстеймӘн!" деген з&лҰмдҰң ңаүидасҰмен ірекет етсе онда тураӘрлӘктүҰ хаң иелерӘ бола т&ра бӘр-екӘ адамнҰқ ңатесӘне бола, жиҰрма-отҰз бейшаранҰ жазаласа ол кезде хаң атҰмен, Ү&дай ҚшӘн Қлкен з&лҰмдҰң жасаүан боладҰ. МӘне, Ү&раннҰқ імӘрӘмен жіне онҰқ ңатақ ескертуӘне байлан БҚкӘлӘз саÇсаттан мҚлдем ңол ҚзӘп, билӘкке араласудан аулаң т&ратҰнҰмҰз содан. М&нҰқ бастҰ себебӘ де наүҰз хикметӘ осҰ. Юйтпесе, хаңтан алүан кҚш-ңуатҰмҰзбен аңҰмҰздҰ алу ҚшллаҒтҰүанар болсаң кҚшӘмӘз толҰң жеткӘлӘктӘ. ОнҰқ ҚстӘне, дҚниеде ірнірсе уаңҰтша, фіни ірӘ +лӘм тоңтап, ңабӘрдӘқ есӘгӘ жабҰлар емес жіне +ткӘншӘ ңиҰншҰлҰңтардҰқ соқҰ ИліҒи рахҰмүа айналатҰнҰ рас. Олай болсаҒам">(те, бӘз сабҰр саңтап, АллаҒңа шҚкӘр етӘп, Оүан тіуекел етемӘз. БӘздӘ міжбҚрлеп, зиÇнүа &шҰратҰп, тҰнҰштҰүҰмҰздҰ б&зу ірине Ұнсапңа, ідӘлдӘккежоүарҰшҰлдҰңңа, елге ңҰзметке, &лтжандҰлҰңңа ңайшҰ, мҚлдем кераүар.

— 318 —

С+здӘқ тҚйӘнӘ. кӘмет басҰндаүҰлардҰқ, саÇсаткерлердӘқ, билӘктегӘлердӘқ, тіртӘп саңшҰларҰнҰқ, ідӘлет басңармасҰнҰқ бӘзге тиӘсуге ешңандайраңтарҰ жоң. ДҚниÇда ешбӘр +кӘмет д&рҰс деп айта алмайтҰн, аңҰл есӘ д&рҰс ешбӘр жан ң&птамайтҰн тура маүҰнадаүҰ кҚпӘрлӘктӘқ үана аңҰсҰ болар жіне с&м дӘнсӘздер, материалистер, ардҰқ безгендер үана шайтанүа ерӘп кейбӘр мемлекеттӘк ресми органдардаүҰ ңҰзметкерлердӘ алдатҰп, ҚрейлендӘрӘп бӘзге айдап салуда. БӘздӘқ оларүа жауабҰмҰз: М&ндай бӘрмге орҚдӘкшӘл су жҚрек ңорңаңтар тҚгӘл, бҚкӘл дҚниÇнҰ бӘзге ңарсҰ айдап салса да Ү&раннҰқ ңуатҰмен, Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘмен істе тайсалмаймҰз, ондай дӘннен безген наң кҚпӘрлӘкке бас имеймӘз!

СаиддӘ-кес
* * * * *
— 319 —

Он ҚшӘншӘ Шуаң

[ стаздҰқ шікӘрттерӘне жӘберген +те ңҰмбат ірӘ н&рлҰ хаттар жинаүҰ. Рисалей-Н&рдҰқ ңайсар табандҰлҰүҰн, кіпӘрлерге ңарсҰ тегеуӘрӘндӘ кҚресӘн осҰ шҰнайҰ хаттаҰқ мір-ңанҰң к+рсетедӘ.]

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм! Яткен ңасиеттӘ ҮадӘр тҚндерӘқдӘ жіне келе жатңан мейрамдарҰқдҰ шҰн жҚректен ң&ттҰңтаймҰн! СендердӘ Юрхамур-РахӘп ңаңқ бӘрлӘгӘне, шексӘз рахҰмҰна аманат ңҰлҰп тапсҰрдҰм.

مَنْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمِنَ مِنَ الْكَدَرِ сҰрҰ бойҰнша сендердӘ ж&батҰп, к+қӘлдерӘқдӘ аулаудҰқ ңажетӘ жоңَا بِاйлаймҰн. Оүан сендер м&ңтаж емессӘқдер. Дегенмен, وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَاِنَّكَ بِاَعْيُنِنَا وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ аÇтҰнҰқ ишари маүҰнасҰ беретӘн ж&банҰшңа толҰң куі болдҰм. Үалай десеқдер, дҚниÇнҰ &мҰтҰп, ҮасиеттӘ Рамَاهِدِ к+қӘл тҰнҰштҰмен +ткӘземӘн деп жҚргенде, ойда жоңта, тосҰннан болүан мҰна с&мдҰң оңиүа бӘр жаүҰнан мен ҚшӘн жіне Рисалей-Н&р ҚшӘн, сондай-аң, сендерге, РамазанҰмҰзүа тиӘмдӘ ірӘ +зара бауҰӘ, Рисңңа +те пайдалҰ болүанҰна жіне б&л АллаҒтҰқ жарҰлңауҰ екенӘне к+зӘм ібден жеттӘ. Маүан ңалай пайдалҰ болүанҰн жіне онҰқ к+птеген ңҰрларҰнан тек екӘ-Қшемет жотайҰн.

БӘрӘншӘден; Б&л оңиүанҰқ саÇсҰнда Рамазан айҰ ҰңҰласпен, ң&лшҰнҰспен, оÇу тҚрде жіне Қзбей АллаҒңа жалбарҰну, сҰйҰну арңҰлҰ +ттӘ. ТӘптӘ, ауҰрүанҰмдҰ &мҰтңҰзҰп, аÇнбай еқбек еткӘздӘ.

ЕкӘншӘден; Мен ідеттегӘдей биҰл да сендермен к+Әстеуш бӘрге болудҰ ақсаүан едӘм. Тек, бӘреуӘқдӘ к+ру ҚшӘн сонау Спартаүа барҰп жол азабҰн тартуүа дайҰн едӘм.

шӘншӘден; Үастамону ңаласҰнда да жолдаде, онжатңанда да, Ғім осҰ жерде болсҰн кенет ш&үҰл тҚрде барлҰң уайҰм-ңайүҰларҰм бӘрден +қӘ +згерӘп ңоÇ бередӘ. КҚтпеген жерден, ойламаүан жаүдайда АллаҒтҰқ жірдемӘ келӘп ерӘксӘзю(ҮайҰр-жаңсҰлҰң Ажіне кқ ңалауҰнда!)>дегӘзедӘ.

— 320 —
Иі, менӘқ ңашанда уайҰмҰм Рисалей-Н&р екенӘн бӘлесӘқдер. ЕндӘ онҰқ еқ үапҰл, дҚниÇлҰң т&рүҰдан жоүарҰ міртебенӘ иеленген бейңам жандарүа дейӘн м&ңиÇт оңҰлуҰна себеп болдҰ. Осқ тӘл басңа т&рүҰдан азаттҰңңа ңауҰштҰратҰн ңҰзмет жҚрӘп жатҰр. Маүан ңаттҰ ісер ететӘнӘ сендердӘқ ңиналҰстарҰқ. ЮрбӘрӘқдӘ ойлап м&қаÇтҰнҰм рас. Сол кезде Рамазан айҰ келӘп бӘр саүатҰ жҚз саүатңа пара-пар болүандҰңтаبُّ الмҰзүа келген м&ндай ңайүҰ м&қ жҚз есе сауаптҰ үибадат саналҰп бӘр ай мҰқ айүа татитҰндҰңтан сендер секӘлдӘ Рисалей-Н&рдан дірӘс алүан жіне дҚниÇнҰқ фіни екенӘн, аңҰреттӘк сауда орнҰ екенӘн бӘлген жінлса даҰң нірсесӘн иманҰна, аңҰретӘне пида ететӘн жіне şсҚфи дірӘсханадаүҰ уаңҰтша ңиҰншҰлҰңтардҰқ міқгӘ ліззат сҰйлап, мол пайдаүа б+лейтӘнӘн бӘлген ҰңҰге таңжандардҰ аÇп, +кӘнудӘқ орнҰна б&л жаүдайдҰ тиӘмдӘ пайдаланҰп, жаүҰмдҰ бейнеге ендӘ, тӘптӘ ң&ттҰңтауүа лайҰңтҰ ідемӘ жаүдайүа айналдҰ. Мен де: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى كُلِّ حَالٍ سِوَى الْكُفْرِ وَ الضَّلَالِ й ңате

Маүан ңатҰстҰ пайдаларҰ болүанҰ секӘлдӘ бӘздӘқ бауҰрластҰүҰмҰзүа ңатҰстҰ жіне Рисалей-Н&рүа, Рамазанүа жіне сендерге ңатҰстҰ сондай к+п пайдаларҰ бар. Егер, аңиңат ортаүа шҰүҰп перде ашҰлса: «Уа, РаббҰм! МҰқ да бӘр шҚкӘр! Б&л таүдіуӘрӘнжазуҰ бӘз ҚшӘн Ү&дайдҰқ жарҰлңауҰ екен!» деп, айтар едӘқдер. Оңиүаүа кӘнілӘ кӘсӘлердӘ жазүҰрмақдар! Б&л біленӘқ ауңҰмдҰ да с&мдҰң жоспарҰ б&рҰннан жасалҰп, даб&л сҰҰп ңойүан-дҰ. Дегенмен маүҰна жаүҰнан +те жеқӘл +ттӘ. ИншаллаҒ тез +тӘп кетедӘ. сҰрҰ бойҰнша +ткенге +кӘнбеқдер!

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз балкен жҰм!

СендердӘқ ңастарҰқда болудҰқ +зӘ мен ҚшӘн үанибет. СендердӘқ ңиÇл-ойларҰқмен анда-санда с+йлесӘп, ж&банҰш табамҰн. Юттеқ, ңолҰмнан келсе сендердӘқ бҚкӘл ңиналҰстарҰқдҰ ңуمَانُ ана +зӘм шегер едӘм. СендердӘқ арңаларҰқда Спарта ңаласҰн, жалпҰ сол аймаңтҰ тас-топҰраүҰмен бӘрге жаппай жаңсҰ к+ремӘн. ТӘптӘ, бҰлай деп ойлаймҰн ірӘ м&нҰ ашҰң айта аламҰн: Спарта ҚкӘметӘ мен.

Ютап, жазаүа тартса, басңа аймаңтар аңтап бостандҰңңа шҰүарар болса мен бірӘбӘр осҰ жердӘ тақдар едӘм.

— 321 —

Иі, мен +зӘмдӘ Қш т&рүҰдан СпарталҰңпҰн деп ойлаймҰн. М&нҰ ірине, тарихи деректермен ділелдей алмаймҰн. Дегенмен "Спарит" а ңалайда дҚниÇүа келген СаидтҰқ тегӘ осҰ жерден кеткенӘне к+зӘм жеттӘ. ОнҰқ ҚстӘне Спарта облҰсҰ маүан наүҰз дос-бауҰрлар сҰйладҰ. Олар ҚшӘн мен АбдҚлміжиӘнде, бдурахмандҰ үана емес тӘптӘ керек болса СаидтҰ да ірбӘрӘқе еш ойланбастан пида етуге дайҰнмҰн.

МенӘқ ойҰмша, ңазӘргӘ болҰп жатңан дҚрбелеқ дҚниÇдн бӘлдлей-Н&р шікӘрттерӘндей аңҰл-ойҰ, жҚрегӘ, жанҰ тҰнҰш адамдар кемдекем. ЯйткенӘ, олардҰқ жҚрек пен жанҰ, аңҰлҰ хаңиңи иманнҰқ н&рҰмен рухани азап шекпейдӘ. Ал, материалдҰң ңиҰншҰлҰңтар болса, Рисалей-Н&рдҰқ кештӘлӘргенӘндей олар уаңҰтша Ғім сауап жаздҰрадҰ ірӘ тҚкке т&рмайтҰн елеусӘз сондай-аң, иман ңҰзметӘнӘқ басңа алақда жайҰлуҰна себеп болатҰндҰңтан шҚкӘр етӘп, азуүа саңтау керек. Олар (шікӘрттер) хал тӘлдерӘмен бҰлай дейдӘ ірӘ ділелдеген: «Тахңиңи иман б&л дҚниÇнҰқ +зӘнде баңҰтңа б+лейдӘ!» Иі, «Уа, АллаҒ! Сен не Әстесеқ де жаңсҰлҰң екенӘне сенемӘн!» деп табанбер тҚтанҰтадҰ. М&ндай уаңҰтша ңиҰншҰлҰңтардҰ баңи рахҰмшҰлҰңңа айналдҰруүа тҰрҰсадҰ.

Аса мейрӘмдӘ, ерекше ңамңор АллаҒ м&ндай азаматтардҰқ санҰн к+бейтсӘн! ОлардҰ отанҰмҰздҰқ маңтанҰшҰ, жарңҰн. Б&л аңтҰқ кепӘлӘ ңҰлсҰн! ЯздерӘн де фірдаус жіннатҰнда міқгӘ баңҰтңа б+лесӘн, Юмин!

Саид Н&рси
* * * *

Азиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л оңиүаүа ИліҒи ңаз, ірбӘдҰрдҰқ жазуҰ деп ңараүан ж+н. АрамҰзүа жақа ңосҰлүан кейбӘр кӘсӘлердӘқ ҰңҰлас сҰрҰна ңайшҰ дҚниÇлҰң нірселердӘ Рисалей-Н&р арңҰлҰ с&рауҰ, ниет етуӘ ірине б&рҰс болүандҰңтан баүзҰ пайдакҚнем, баңталас адамдардҰқ ңҰзүанҰш анда дн оÇтҰп олардҰ бӘзге ңарсҰ шҰүардҰ деп ойлаймҰн. С+йтӘп, тҚп н&сңасҰ осҰдан жиҰрма бес жҰл б&рҰн жазҰлҰп соқүҰ сегӘз жҰлда екӘ-аң рет ңолҰма тҚскен, кейӘн ңайтадан жоүалҰп кеткен «БесӘншӘ Шуаң» рисалесӘ, бӘзден &заң бӘр жерд зина,Ұлса да ілгӘ к+ре алмаушҰлҰңпен сонҰ сҰлтау ңҰлҰп ідӘлет басңармасҰ бӘзден кҚдӘктенуде. Діл сол уаңҰтта менӘқ ойҰмша «Мифтах-ул Иман» кӘтабҰмдҰ жақа ірӘппсңа батҰру керек едӘ, бӘраң орнҰна

— 322 —

менӘқ р&ңсатҰмсҰз «АÇт-ул КҚбра» рисалесӘ бастҰрҰлҰп, бӘзге де бӘрнеше н&сңасҰн жӘберген-дӘ. ОнҰ +кӘметоп боп осҰ екӘ міселе бӘр-бӘрӘне шатасҰп кеткендӘктен бейне бӘр б&л ірекетӘмӘз мідениет зақдарҰна ңайшҰ саналатҰн «БесӘншӘ Шуаң» кӘтапшасҰн бастҰрдҰ деп кҚдӘктенӘп, дереу д&шпандарҰмҰз тҚймедейдӘ тҚйедей ңҰлҰп ңастҰң нлам дӘ бӘздӘ мҰна абаңтҰүа ңамадҰ. Дегенмен, ИліҒи таүдҰр, бӘзге пайдалҰ жаүҰмен осҰнда айдап алҰп келдӘ. Б&рҰқүҰ заманда кейбӘр кӘсӘлер +з еркӘмен ңамалҰп ніпсӘсӘн тірбиелеген болса, одан да -гҚл жҰраң ірӘ ҰңҰлас сабаүҰн беретӘн ірӘ расҰнда тҚкке т&рмайтҰн дҚниÇлҰң бос +мӘрден ңол ҚздӘру ҚшӘн б&л жолҰ таүҰ şсуфтҰқ медресесӘ мҰна абаңтҰүа шаңҰрдҰ.

ДҚниÇң&марлар ҚрейленӘп жатса оларүа айтарҰмҰз: «ЖетӘншӘ Шуаң" ÇасалатÇт-Қл КҚбра» рисалесӘ басҰнан соқҰна дейӘн имандҰлҰң туралҰ баÇндайдҰ, сендер ңателестӘқдер. Ал, +зӘмӘз де таралуҰна тҰйҰм салүан жіне тҚп Ә ҚлесҰ жиҰрма жҰл б&рҰн жазҰлүан «БесӘншӘ Шуаң» болса, ол мҚлдем басңа рисале. ОнҰ бастҰрмаң тҚгӘл бӘреуге к+рсетудӘ де ңаламайтҰнбҰз. БӘраң, ол жерде жазҰлүан нірселердӘқ бірӘ д&рҰс, ол бӘреумен еемек, п дауласҰп жатңан жоң.

* * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

МейрамдарҰқдҰ таүҰ да ң&ттҰңтай отҰрҰп, жҚздеспегенӘмӘзге ренжӘмеқӘздер. БӘз шҰндҰүҰнда ірдайҰм бӘргемӘз. Юбід жолҰнда, міқгӘлӘк сапарда да иншаллаҒ достҰүҰмҰз жалүаса бе+зӘн тИманүа ңҰзмет кезӘнде тапңан міқгӘ сауап, рухани кемелдӘк, адами ңасиет пен ңуанҰш мҰна ңазӘргӘ шеккен уаңҰтша азап пен уайҰм-ңайүҰнҰ &мҰттҰрҰп жӘбередӘ деп ойлаймҰн. Б&киелӘ үа дейӘн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘндей ңасиеттӘ ңҰзметтӘ адал атңарҰп, бӘраң аз ңиналүандар болмаүан.

Иі, жіннат арзан емес. АдамдҰ, екмҰна ддӘқ шҰрңҰн б&затҰн наүҰз кҚпӘрден ң&тңару, мҰна заманда мақҰзҰ зор мӘндет. Аздап ңиналүанүа ңарамастан ҰңҰластҰ жоүалтпай, Ұнта жӘгермен, шҚкӘр етӘп, сабҰр саңтауҰмҰз керек. БӘздӘ осҰ ңҰзметке ж&лмаса атңан ЖаратушҰ ИемӘз +те рахҰмдҰ да хикмет иесӘ. Олай болса басҰмҰзүа не келсе риза болҰп АллаҒтҰқ мейрӘмӘне, хикметӘне сенӘп, шҰдап баүуҰмҰз керек.

— 323 —
ЕржҚрек бӘр бауҰрҰмҰз "АÇт-ул КҚбра" кӘтабҰна ңатҰстҰ міселеде бҚкӘл жауапкерِّدِ فӘ +з мойнҰна алҰп, "Хизб-Ә Ү&ран" мен "Хизб-Ә Н&рдан" жіне кӘтаптҰ ңолменен жазудан тҚскен мол сауапңа, аңҰреттӘк абҰройүа +зӘнӘқ толҰң قُوقِ екенӘн ділелдептӘ. ОнҰқ б&л батҰл ірекетӘ менӘ ңаттҰ ңуантҰп, к+зӘме жас келдӘ. "ЖетӘншӘ Шуаң" деп аталатҰн "АÇт-Қл КҚбра" рисалесӘ келешекте бҚкӘл назардҰ аударҰп +зӘнӘқ басҰмдҰүҰн, жеқӘсӘн ілӘ-аң к ертеқдӘ. СондҰңтан, ілгӘ бауҰрҰмҰздҰқ уаңҰтша ңиналуҰ аңҰрҰ жаңсҰлҰңңа айналҰп +зӘнӘқ жіне отбасҰнҰқ жасаүан ңҰзметӘ еселенӘп, шҰүҰн-т+лемӘӘнілӘ,п, орнҰн толтҰрадҰ деп ойлаймҰн, иншаллаҒ. Б&дан да жарңҰн жеқӘске ңол жеткӘзедӘ, к+ресӘқдер ілӘ. Солай болуҰн АллаҒтҰқ рахҰмҰнан кҚтемӘз.
СендердӘ барлҰң д&үа-тӘлектерӘмде اَجِرْنَا وَارْحَمْنَا وَاحْفَظْنَا деп, ш+птербӘздӘ" деген маүҰнада ешбӘрӘқдӘ ңалдҰрмай к+пше тҚрде айтҰп ңосҰп отҰрамҰн. К+п дене, бӘраң рух бӘреу секӘлдӘ бірӘқдӘ бӘр адамдай к+рӘп, ортаңтасу ережесӘ бойҰнша біриÇңтҰ кер саналатҰнҰ секӘлдӘ бӘз де маүҰнауи ортаңтасудҰқ арңасҰнда рухани мекеменӘқ ж&мҰсшҰларҰ ортаң табҰстан Қлескер екенӘмӘздӘ &мҰтпайҰң. СендердӘқ ңиналүандарҰқдҰ к+рӘп сендердӘ ңаттҰ уайҰмдайтҰн, сондай-аң маүҰнауи т&лүадан медет, табандай дейшапаүат кҚтетӘн
БауҰрҰқҰз
Саид Н&рси
* * * * *

СоқүҰ оңиүа маүан ңаттҰ ісер еттӘ. Сендер ҚшӘн жанҰмдҰ пида ңҰлуүа шҰн жҚректен дайҰнмҰн. БҚгӘн сонҰқ шарасҰн ңарастҰрҰп отҰрүанҰмда «ЖілжілутиÇ» д&үасҰн оңҰдҰм. Үарасам, ол жерде ХаҰңтан Имам-Ұ Алию(радиаллаҒу анҒ): «О, АллаҒ! БӘздӘ аман саңта!» деп д&үа етӘптӘ. ИншаллаҒ, сол д&үанҰқ ң&рметӘне аман-есен б&л біледен ң&тҰласҰқдар.

Иі, ХазӘретӘ Алию(радиаллаҒу аедӘ, тӘнӘқ «ЖілжілутиÇ» ңасидасҰнда екӘ тҚрлӘ жолмен Рисалей-Н&рдан хабар бергенӘ секӘлдӘ «АÇт-ул КҚбра» рисалесӘне ишара ретӘнде:

وَ بِالْاٰيَةِ الْكُبْرٰى اَمِنّ۪ى مِنَ الْفَجَتْ дене маү&л ишарада м&ндай бӘр маүҰна жатҰр:"АÇт-Қл КҚбра">рисалесӘ себеп болҰп Н&р шікӘрттерӘне Қлкен бӘр біле келедӘ."АÇт-Қл КҚбра">рисалесӘнӘқ
— 324 —

ң&рметӘ ҚшӘн ХазӘретӘ Али: с+зӘмен сол біледен шікӘрттердӘ ң&тңара г+р, олардҰ аман ңҰл!" т ол налбарҰнадҰ. ЮлгӘ рисаленӘ жіне онҰқ ңайнар б&лаүҰн шапаүатшҰ ретӘнде атҰн атаүан. Иі, «АÇт-Қл КҚбра» рисалесӘнӘқ бастҰрҰлуҰмен болүан пілекет ілгӘ үайби ишаранҰ р ділелділме-діл солай болдҰ.

Эім, сол ңасидада Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰ кӘтаптарҰна ретретӘмен ишара етӘп келедӘ де соқҰнда бӘр параңта бҰлай дейдӘ:

وَ تِلْكَ حُرُوفُ النُّورِ فَاجْمَعْ خَوَاصَّهَا ٭ وَ حَقِّقْ مَعَان۪يهَا بِهَҰн ңуаَيْرُ تُمِّمَتْ
çүни: "МӘне, Рисалей-Н&рдҰқ ӘшӘндегӘ с+здер мен ірӘптер. БӘз оларүа ишара ңҰлдҰң. Сен сол ірӘп пен с+здердӘқ ерекшелӘктерӘн сана, сосҰн маүҰналарҰна та لِجَمаса! БарлҰң ңайҰр мен саүадат, баңҰт пен жаңсҰлҰң сол арңҰлҰ тімам боладҰ!" дейдӘ. Ол жерде"ЮрӘптердӘқ маүҰналарҰна талдау жаса!">дегенӘ, маүҰна бӘлдӘрмейтӘн ірӘптердӘ емес тас тердӘ Çүни"С+здер">аттҰ рисале болуҰ Ұңтимал.
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا
Саид Н&рси
* * * * *

Азиз, адал бген ті Ріфет мҰрза!

СенӘқ үалҰмүа жарасатҰн с&раңтарҰқ Рисалей-Н&рдҰқ"Мектубат">аттҰ кӘтаптҰқ мақҰзҰ зор тереқ аңиңаттарҰнҰқ ашҰлуҰна себеп болүандҰңтан, сенӘқ сауалдарҰқа немң&райлҰ ңала алмаймҰн. ОнҰқ ңҰсңа жауабҰ бҰ маүри ҮасиеттӘ Ү&ран ізіли, Çүни міқгӘ ң&тпа. Ол - бҚкӘл адамзатңа арнау, ң&лшҰлҰң ететӘндердӘқ барлҰң сҰнҰпҰна Қндеу екенӘ рас. Олай болса ілбеттрмек. рдҰқ сан-алуан деқгейӘне сай маүҰналарҰ жіне сол кҚлли маүҰналардҰқ да к+птеген міртебелерӘ болуҰ тиӘс. КейбӘр тіпсӘршӘлер тек жалпҰүа ортаң немесе уіжӘп немесе "мҚіккід атеизеттӘ анҰңтайтҰн маүҰнасҰн үана аладҰ. Міселен, мҰна: وَمِنَ الَّيْلِ فَسَبِّحْهُ деген аÇттан мақҰздҰ сҚннет болҰп табҰлатҰн екӘ рікаүат тіхажуд намазҰна ишара бар екенӘн, ал, اِدْبَارَ النُّجُومِ деген аÇттан "мҚіккід" сҚннет болүан тақүҰ "н безг сҚннетӘн тҚсӘнген. БӘраң, іуелгӘ аÇттҰқ маүҰнасҰ тек сол екен деу ңате, онҰқ к+птеген ишари маүҰналарҰ бар. БауҰрҰм, сенӘмен ілӘ талай с&хбат ңҰламҰз.
— 325 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Жақа бесӘн намазҰн оңҰдҰм. Тісбихат оңҰп жатңанда алүан дӘ еске алдҰм."ЮркӘм +зӘн сондай-аң, ҚйӘндегӘ бала-шаүасҰн ойлап ңиналҰп жҚр-ау!">дедӘм. Кенет мҰнадай бӘр ой келдӘ: Б&рҰқүҰ заманда аңҰретӘн дҚниÇсҰнан жо к+ркеанайтҰндар ңоүамдаүҰ лас +мӘрден ң&тҰлу ҚшӘн жіне аңҰретӘне ҰңҰласпен ңам жасау ҚшӘн ҚқгӘрлерге кӘрӘп, +зӘн ңинап, осҰлайша ніпсӘсӘн тірбиелеп, оңшау +мӘр сҚрген деседَةِ

р б& заманда болса Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ болар едӘ. Олай болса, ілбетте ңазӘргӘдей ңҰсҰл-таÇқ заманда аңҰретӘн ойлайтҰндар м&ндай тірбиге он есе м&ңтаж жіне он есе жоүарайҰп шетке ие болуүа мҚмкӘндӘк бар жіне он есе жеқӘл ірӘ рахат.

* * * *

Азиз, мҚбірак бауҰрларҰм!

К+п-к+п сілем. БӘздӘқ елде ескӘде арапа кҚнӘ ұңҰлас сҚресӘн мҰқ рет оңитҰн ідет бар едӘ. Мен, ңазӘр ін мҰнаес жҚз, сосҰн арапа кҚнӘ бес жҚз оңимҰн. ҮолҰнан келген адам бірӘн бӘр кҚнде оңидҰ. Иі, мен сендермен к+рӘсе алмайтҰнҰм жіне ірбӘрӘқмен жеке-жеке с+йлесе алмайтҰнҰм рас. Дегенмен, жиӘ-жиӘ д&үа еткен кезӘмде ірбӘрӘқмен жеке атҰн атап т&рҰп с&аратҰлҰламҰн.

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Мен, осҰ кезге дейӘн"Н&р">фабрикасҰ тобҰнҰқ ҰңҰластҰ жандарҰнан екӘ хас шікӘрт ңамаудан босап еُ الْحкте жҚр деп бӘлушӘ едӘм. ШҰнҰмен де ол топ, алтҰ-жетӘ жҰлдҰқ ӘшӘнде табҰстҰ еқбек етӘп, жҚйрӘк ңаламдарҰмен жазүан кӘтаптарҰ секӘлдӘ +здерӘнӘқ де ңҰзметтерӘ ешңашан тоңтаونَ ٭ змет етуде. ОлардҰқ орнҰна еқбек етӘп амал діптерлерӘне сауаптар жаздҰруда. ТӘптӘ,"Хизб-у Н&риÇнҰқ">жойңҰн кҚресӘ жалүасуда жіне ол мақҰздҰ жерлерге барҰп, +зӘн оңҰтуда. Демек, онҰ бастҰрүан кӘсӘлер тҰн
— 326 —

Һазиз бауҰрларҰм!

Мен бҚгӘн тақертеқ тісбихатта ХафҰз ТіуфиңтҰ ойлап жанҰм ашҰдҰ. ОсҰмен екӘ секӘлстӘнен Әс ңозүалҰп ңиналҰп жатҰр. Кенет м&ндай бӘр ой келдӘ: "ОнҰ ң&ттҰңта! Ол, +зӘне пайдасҰ жоң саңтҰң жасаймҰн деп, Рисалей-Н&рдаүҰ жоүарҰ міртебесӘнен, Қлкен ҚлесӘнен ң&р ңалуҰ мҚмкӘн едӘ. БӘраң, ңҰзметӘнӘқ киелӘлӘгӘ, &лҰл+зӘ екҰ таүҰ да осҰ зор табҰсҰ зор Қлкен Қлеске ңосҰп, мол сауапңа б+ледӘ. Азүана ірӘ уаңҰтша ңиналүанүа бола м&ндай рухани абҰрой мен табҰстан айҰрҰлмаүанҰ ж+н.

Иі, бауҰрларҰм! Бн солт +тӘп кетедӘ. Яткен соқ егер ол ніпсӘге жаүҰмдҰ, ліззат болса босңа +тӘп +кӘндӘредӘ. Ал, егер ңиҰншҰлҰң мен азаптҰ болса, дҚниÇ жаүҰнан Ғім аңҰрет жаүҰнан пайдалҰ Ғім, м&ндай киелӘ ңҰзмет ҚшӘн болса тіттӘ пайдаларҰ бар. Ол пайда ҚшӘн ілгӘнден хашршҰлҰңтар тҚк емес. АраларҰқда бӘр адамнан басңа еқ ңарт, жасҰ ҚлкенӘ жіне к+п ңиҰншҰлҰң шеккен мен шҰүармҰн. Ант етейӘн, сабҰр саңтап, шҰдап шҚкӘр етӘп келемӘн, халӘме ризамҰн. ЖалпҰ, ңиҰншҰлҰңңа сабҰр саңтап шҚкӘр ету ондаүҰ сауап ҚшӘн, аңҰреِمِ عَдҚниÇлҰң пайдасҰ ҚшӘн емес пе?!
* * * *

Азиз бауҰрларҰм!

"Миуа" рисалесӘндегӘ міселелердӘқ кемелденӘп, пӘсӘп жетӘлуӘне жол бермеген кедене отр азаŞда, иншаллаҒ, ол міселелер ңайта жалүасҰп, толҰңтҰрҰладҰ деп ойлаймҰн. Ол кедергӘлер не десеқдер, бӘреуӘ ауа-райҰнҰқ ңолайсҰз кҚрт суҰп кетуӘ. ЕкӘншӘ кедергӘ онҰқ ңуаттҰлҰүҰн бӘлген масонңҰлг+йрейленӘп ңорңуҰ Çүни оүан ңарсҰ шара ңолдануҰ. Мен, осҰ басҰмҰзүа келген ңиҰншҰлҰңңа таүдҰр жаүҰнан ңараймҰн. Сонда ңиҰншҰлҰң рахҰмшҰлҰңңа айналҰп кетедӘ. Рас, Рисалей-Н&рдҰқ "ТаүдҰр" рисалесӘнде баÇндалүаҰ жолү, ір оңиүанҰқ екӘ себебӘ боладҰ, бӘреуӘ сҰртңҰ, бӘреуӘ негӘзгӘ. СҰртңҰ себепке ңарап адамдар алданадҰ, к+бӘне ңателесӘп з&лҰмдҰң жасайдҰ.

ЕкӘншӘ негӘзгӘ себебӘ, ол аңиңат. ТаүдҰсӘздӘкн ңарай ҚкӘм бередӘ. БӘр оңиүада адамдар з&лҰмдҰң етсе де АллаҒ ідӘлдӘк жасайдҰ. МҰсалҰ, бӘреу &рлҰң Әстемесе де жала жабҰлҰп абаңтҰүа ңамаладҰ. БӘраң, онҰқ ң&пиÇ,ауапңабӘлмейтӘн ңҰлмҰсҰ болатҰн, таүдҰр соүан ңарап ңамауүа ҚкӘм бердӘ. Сол секӘлдӘ осҰ міселеде де солай. АлмаздардҰ

— 327 —

шҰнҰ-ійнектерден айҰрҰп, адал да жанкештӘ азаматтардҰ кҚдӘкшӘл, солңҰлдаң, т&раңарҰ бадан жіне ҰңҰластҰ таза жандардҰ тікаппар, менменшӘлдӘктӘ тастамаүан кӘсӘлерден ажҰрату ҚшӘн б&л емтиханүа кӘрдӘк, м&нҰқ екӘ себебӘ бар:

БӘрӘншӘсӘ; ұңҰластҰ алҰ дамҰңтҰ ауҰзбӘршӘлӘкпен дӘнге зор ңҰзмет етӘлдӘ. Юрине дҚниÇң&марларүа, саÇсатшҰлдарүа б&л жаңпадҰ. Адами з&лҰмдҰң осҰнҰ к+рдӘ де тиӘстӘ.

ЕкӘншӘден; ЮрңайсҰмҰз жеке-жеке осҰ ңабатҰңҰзметке шҰнайҰ ҰңҰласпен ҰнтҰмаң ң&рҰп соүан лайҰң болуҰмҰз керек едӘ. ЯкӘнӘшке орай олай болмадҰ, ИліҒи таүдҰр соүан ңарап жазаүа тарттҰ. ЕндӘ, ИліҒи таүдҰр +те ідӘл тҚрде бӘзге м одан ӘрӘмӘн т+гӘп отҰр. Ол не десеқдер, бӘр-бӘрӘне ҰнтҰң, ңаттҰ жаңсҰ к+ретӘн бауҰрлардҰ бӘр жерге жинадҰ. ОлардҰқ шеккен ңиҰншҰлҰңтарҰн үибадатңа, шҰүҰндарҰн садаңаүа а ҚшӘн рдҰ. Жазүан рисалелерӘне к+пшӘлӘктӘқ назарҰн аудардҰ жіне дҚниÇлҰң мал-мҚлӘк, бала-шаүа, рахаттҰқ бірӘ уаңҰтша ірӘ баÇнсҰз екенӘн, бӘр кҚнӘ бірӘн тастап ңабӘрге кӘретӘндӘктен соларүа бола аңҰретӘн б&збау керектӘгӘн жі шоңтҰдӘ сабҰрүа, т+зӘмдӘлӘкке Қйрету ҚшӘн ірӘ келешек имандҰ &рпаңңа ерлӘк т&рүҰсҰнан ҚлгӘ, тӘптӘ олардҰқ имамҰ ңҰлу секӘлдӘ, к+птеген жаңтан АллаҒтҰқ мейӘрӘмдӘлӘгӘ боп саналадҰ. Алайда, бӘр нірсе менӘ ойландҰрадҰ. Үалайша, адамнҰқ бӘр саусиÇттҰ раңат алса, к+з, аңҰл, жҚрек секӘлдӘ сезӘмдер мӘндеттерӘн тастап ілгӘ аүзамен ш&үҰлданҰп кетедӘ. Діл сол секӘлдӘ м&ншалҰңтҰ ауҰр, ңиҰндҰңңа &шҰраүан +ала, тз жараңат алүандҰңтан жҚрек пен рухтҰ +зӘне аударатҰнҰ белгӘлӘ. ТӘптӘ, дҚниÇнҰ &мҰту, тіркӘ ету керек болүан бӘр уаңҰтта ілгӘ сезӘм менӘ масондардҰқ жиналатҰн жерӘне апарҰп олардҰарҰн, п т&рҰп сҰбаүанҰм бар. АллаҒ Таүала сол үапҰлдҰң халӘмдӘ кіпӘрлермен пӘкӘри кҚрес деп ңабҰлдар деп +зӘмдӘ ж&батҰп ңоÇмҰн.

Рисалей-Н&рдҰқ аса ңадӘрмендӘ м&үалӘм шікӘртӘ ХафҰз МехметтӘқ бауҰрҰ Али Ән бӘллем жолдаүан екен, алейкумассалам. Мен оүан жіне барлҰң жерлестерӘме жіне Сауа ауҰлҰнҰқ т&рүҰндарҰна жіне +лӘ іруаңтарҰна мҰқдаүан д&үай-сілем жолдадҰм.

* * * * *
— 328 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Азиз, адал бауҰрларҰм! гершӘлндердӘқ табандҰлҰңтарҰқ мен мірттӘктерӘқ масондар мен м&напҰңтардҰқ жоспарҰн тас-талңан ңҰлдҰ.

Иі, бауҰрларҰм жасҰратҰнҰ жоң, ілгӘ дӘннен безгендер РисалейН&рдҰ, онҰқ шікӘрттерӘн тариңатпен шатастҰрдҰ бӘлем. ЮсӘресе, Ндей менди тариңатҰна &ңсатҰп оларүа жасаүан айла-ңулҰңтарҰн бӘзге де пайдаланҰп, арамҰзүа ӘрӘткӘ тастап, жамаүаттҰ таратҰп, жоң ңҰлу ойҰмен қ жауҰқүҰ шабуҰлҰн жасаүан едӘ.

Олар не ӘстедӘ дейсӘздер үой; іуелӘ жамаүаттаүҰ адамдардҰ ңорңҰтадҰ, Қрей берӘп сосҰн, &станүан жолдҰқ кемшӘлӘншӘ ан, б&рҰс жаңтарҰн к+рсетедӘ.

ЕкӘншӘден; Сол жолдҰқ белсендӘ жандардҰқ, ортасҰнда жҚрген кӘсӘлердӘқ айҰптарҰн ашҰп ж&ртңа паш етедӘ.

шӘншӘден; Материализм философиÇсҰнҰқ жіне мідениеттӘқ ніпсӘ ңіне +зр азүҰндҰңтарҰмен, бастҰ айналдҰратҰн улҰ тіттӘ ліззаттарҰмен жамаүаттҰқ шҰрңҰн б&задҰ. С+йтӘп +зара ауҰзбӘршӘлӘк пен ҰнтҰмаңтҰ азайту жіне &стаздарҰна ңиÇнат жасап онҰ т+мендету, ішкерелеу жіне &станүан жолдарҰнДемек,ен үҰлҰм арңҰлҰ, философиÇнҰқ кейбӘр зақдарҰмен терӘске шҰүару, мӘне осҰ секӘлдӘ жҰмҰсңҰ ірекеттерӘмен Наңшибінди, басңа да тариңатшҰларүа ңолданүан ңару-тісӘлмен бӘзге де шабуҰл жасадҰ. БӘраң алдандҰ. ЯйткенӘ, РиҒтҰқ кН&рдҰқ негӘзӘ, онҰқ мҰзүҰмас &станҰм-ережелерӘ бҰлай: ШҰнайҰ ҰңҰласңа ңол жеткӘзу, менмендӘктӘ тастау жіне ңиҰншҰлҰңтҰқ ӘшӘнен рахҰмшҰлҰңтҰ табу, ңайүҰдан баңи лізнҰстҰрзӘнӘп, сонҰ Әздеу жіне фіни харам ліззаттҰқ +зӘнен ащҰ +кӘнӘш пен ңайүҰнҰ к+ру жіне иманнҰқ б&л дҚниÇнҰқ +зӘнде шексӘз ліззат пен рахатңа б+лейтӘн ң&ндҰ нірсе екенӘн, сондай-аҰқнан рисалелерӘ ешбӘр философиÇнҰқ ңолҰ жетпеген маүҰналардҰ, тереқ аңиңаттардҰ дірӘс берӘп Қйрету, мӘне сондҰңтан, олардҰқ с&м жоспарларҰ жҚзеге аспай ңалдҰ, иншаллаҒ. Жіне «Рисалей-Н&рдҰ» тариңатпен салҰстҰруүа болмайдҰ, орӘ +теем басңа!" деп олардҰқ ҚнӘн +шӘредӘ.

ҮҰзҰң оңиүа: БҚгӘн тақертеқ жанҰмдаүҰ жандарма б+лмесӘнен бӘреуӘ шаңҰрадҰ. Терезеге шҰүҰп ңарасам: «БӘздӘқ есӘгӘмӘңта жагӘнен ң&лҰптанҰп ңалдҰ, аша алмай іуре болҰп жатҰрмҰз!» дейдӘ. Мен оларүа: "Б&л сендерге ишара-белгӘ! СендердӘқ кҚзетӘп, ңамап &стап отҰрүан адамдардҰқ ӘшӘнде +здерӘқ секӘлдӘ жазҰңсҰз жандар бар!".

#32есӘз +ӘптӘ б&лар, он жҰл бойҰ к+рӘспеген бауҰрҰммен бӘр минут с+йлесе ңойҰп едӘм, соүан бола маүан ңиÇнат жасап, басңа сҰлтаумен сҰртңҰ есӘгӘмӘздӘқ екӘншӘсӘн де жауҰп тастадҰ. МҰмҰздҰоларүа сонҰ ескертӘп: «СонҰқ жазасҰ ретӘнде сендердӘқ де есӘктерӘқ жабҰлҰп ңалдҰ!» дедӘм.

Саид Н&рси
* * * * *

Азиз, адал бауҰрңталүа

Сендерге кешегӘ жазүан ңҰзҰң оңиүанҰқ Қш нізӘктӘгӘн баÇндап берейӘн.

БӘрӘншӘсӘ; Болашаңта келетӘн мҚбірак жамаүаттҰқ маүҰнауи т&лүарҰ жі бӘр уікӘлӘ болатҰндҰңтан жіне сол, маүҰнауи т&лүанҰқ арңасҰнда, сонҰқ берекетӘмен деуге боладҰ жабҰң есӘк +здӘгӘнен ашҰлҰп кеткенӘ едӘ. Сондашелер ілгӘ жҚзеге асҰп ң&ралҰп ңойүан мҚбірак топтҰқ бӘр уікӘлӘ он жҰлдан соқ менӘмен жартҰ минут с+йлескенӘ ҚшӘн тиӘсӘп, менӘқ ашуҰмдҰ келтӘрдӘ. Мен ашуланҰп: "ЕсӘктерӘ жабҰлҰп ңалүҰр!" деп ңайта-ңайта айтңан болатҰнмҰн. Діл сол кҚннӘқбаүҰ аӘне - ідеттен тҰс - кҚзетшӘлердӘқ есӘгӘ +здӘгӘнен жабҰлҰп, ң&лҰптанҰп ңалдҰ. С+йтӘп екӘ саүат бойҰ іуре сарсақүа тҚстӘ.

ЕкӘншӘсӘ: Мен бӘр ңаүазүа бҰлай деп жазҰп прокурорүа жӘбердӘм: «МенӘ жалүҰз адамдҰң камераүа ңамап таретӘнд ЕшкӘммен с+йлестӘрмейдӘ. С+йлестӘрсе де мен мҰна ңалада ешкӘмдӘ танҰмаймҰн. Б&л жердӘқ ікӘмдӘгӘ...таүҰсҰн таүҰ..» ОнҰ оңҰүан айҰптаушҰ: «Ол шҰнҰмен жалүҰз адамдҰң камерадс. ОнҰ>деп с&раптҰ. ТҚрме бастҰүҰ: "Жоң!» дегесӘн, екеуӘ ілгӘ жазбама наразҰлҰң бӘлдӘрӘптӘ. Діл сол кҚнӘ, сіл ңиÇли, алҰстан туҰс бӘр кӘсӘ келӘп менӘмен жартҰ минут с+йн едӘ. болатҰн, соүан бола «ешңандай да жалүҰз емес!» деп, жалүан аңпарат берӘптӘ. Маүан жасаүан наразҰлҰңтарҰ осҰлайша ішкере болдҰ.

шӘншӘсӘ: К+ршӘ камерадаүҰ тентек бозбалалардҰқ айңайшуларҰ есӘк жаңтан менӘқ мазамдҰ алатҰн едӘ. ДегенмасңарутҰ мазаламайтҰн. Сол кҚнӘ діл сол есӘктӘ бӘр сҰлтаумен бекӘтӘп тастадҰ. БӘр жаүҰнан жаүҰмсҰз иӘс басҰмдҰ ауҰртса, бӘр жаүҰнан тентектердӘқ есӘк жап ңасдауҰстарҰ жаүҰмсҰз ісер етӘп, зиÇнҰ тиген болатҰн. Мен таүҰ да: «ЕсӘктерӘ жабҰлҰп ңалүҰр! Неге б&лай ӘстедӘ екен!» дедӘм. Діл сол кҚнӘ тақертеқ манаүҰ оңиүа болдҰ.

— 330 —

БауҰрларҰм! СендердӘқ жақа ірӘппе алмауан екӘ міселе шҰнҰмен жаңсҰ ісер еттӘ. ЕндӘ бӘрӘншӘ, екӘншӘ, ҚшӘншӘ міселелер де жазҰлса жаңсҰ болар едӘ. БӘраң, ХҚсрев, Тахири сҰндҰ ңаламҰ бӘр м жазуүа, Ү&ран ірӘптерӘне арналүан кӘсӘлердӘқ ол Әске араласуҰ ңалай боладҰ екен деп ойладҰм. Басңалар жазса д&рҰсҰраң болар едӘ.

* * * *

Һазиз бауҰрларҰм!

БӘр жҰлдан б ж+нгершама Çүни бӘр дорба макарон мен кҚрӘштӘ пайдаланҰп жҚргенмӘн. ОнҰқ зор берекетӘ болүанҰна шҚбім ңалмадҰ. ТаүҰ да пӘсӘрӘп пайдаланайҰн десем сендер маүан тамаң ӘстетпейсӘқдер. Олай болса онҰ сендерге тібірӘк ретӘнйҰм, іӘ берекелӘ кіде ретӘнде тарту еттӘм. БӘрде сол макароннҰқ тақүажайҰп берекетӘн к+рдӘм. ПӘсӘрӘп алҰп кептӘрӘп ңойүанҰмда бӘр тҚйӘрӘ бастапңҰсҰнан он есе &лүайҰп кететӘн. М&нҰ мен де, басңалар да к+рген-дӘ.

* * * *

ҺазизбӘрӘншларҰм!

Кеше тҚнде д&үа кӘтаптарҰмдҰ оңҰп отҰрүанҰмда даусҰм кезекшӘ кҚзетшӘлерге де, басңаларүа да естӘлӘп жаттҰ. М&ндай ой келдӘ: «АпҰрм-ай, б&лай дауҰстап оңу сауабҰна зиÇн келтӘрмей ме екен?» М&нҰ уайҰмдаүан кезӘмде ХҚжжатолмҰстлам, Имам-Ұ ҺазалидҰқ мішҒҚр с+зӘ есӘме тҚстӘ. Ол бҰлай деген екен: «Кейде дауҰстап жариÇ оңу Әштей, ң&пиÇ оңудан абзалҰраң!» çүни, дауҰстапҚкӘр е басңалар да пайдаланадҰ не болмаса елӘктейдӘ немесе үапҰлдҰңтан оÇнадҰ. Егер, адасҰп жҚрген, азүҰн пасҰң болса ңарсҰ алдҰнда Ислам дӘнӘнӘқ м&ндай белгӘ-нҰшанҰн к+ргенде дӘннӘқ ҚстемдӘгӘн сезӘп, с+зсӘз жаүҰмдҰ ісер етедӘ. ЮсӘресее бӘре заманда ҰңҰлас дірӘсӘн алүандарда риÇ, маңтангершӘлӘк, жасандҰлҰң болмайдҰ деп ойлаймҰн. ШарттарҰ орҰндалҰп жатса жамаүат сауабҰ артҰп, к+боңңа шк мҚмкӘн деп к+қӘлӘм орнҰна тҚстӘ.

* * * *

ЕкӘ кҚн б&рҰн соттаүҰ ҮазҰ шаңҰрҰп жатңанда, мен бауҰрларҰмдҰ ңалай аңтап аламҰн деп ойлаүан сітте Имам-Ұ ҺазалидӘқ «Хизб-Қл Маүсун» кӘтабҰн ашҰп едӘм мҰна аÇттар шҰңтҰ:

— 331 —
اِنَّ اللّٰهَ يُнӘқ жҚُ عَنِ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا ٭ يَسْعٰى نُورُهُمْ بَيْنَ اَيْد۪يهِمْ وَبِاَيْمَانِهِمْ
اَللّٰهُ حَف۪يظٌ عَلَيْهِمْ ٭ طُوبٰى لَهُمْ
М&ңиÇт ҚқӘлӘп едӘм, бӘрӘншӘ аÇт шідделерӘ саналҰп, мідделерӘ есептелмесе اٰمَنُوا с+зӘндегӘ "уау" ірпӘ нрӘн ңаде мідде болҰп - жифри мен ібжід санҰ мҰқ Қш жҚз алпҰс екӘ (1362) боладҰ -ділме-діл осҰ жҰлдҰқ тарихҰна жіне бӘздӘқ мҚмин бауҰрларҰмҰздҰ асебеп кӘрӘскен кезӘмӘзге Ғім маүҰна жаүҰмен Ғім маңам жаүҰмен сійкес келӘп т&р."ЮлхамдҚлиллаҒ">дедӘм. МенӘқ аңтап, іуре болуҰма ңажет ңалмайдҰ екен. СосҰн м&ндай бӘр ой келдӘ:"АпҰрм-ай, аңҰрҰ немен тҰнадاللّٰه!">деп ңарап едӘм:
اَللّٰهُ حَف۪يظٌ عَلَيْهِمْ ٭ طُوبٰى لَهُمْ аÇтҰндаүҰ екӘ с+з, егер тінуин саналса жифри есеп бойҰнша мҰқ Қш жҚз алпҰс екӘ боладҰ, егер бӘр мід саналмаса екӘ, ал егер саналса Қ тҚрдедҰ. Б&л, ділме-діл АллаҒтҰқ ңамңорҰна аса м&ңтаж кезӘмӘздӘқ осҰ жҰлҰна жіне келер жҰлдҰқ діл сол уаңҰтҰна сійкес келӘп, бҰлтҰрдан берӘ мемлекеттӘк жоүарүҰ орҰндарда, биӘк маңамдарда отҰрүандар бӘзге ңарсҰ дайҰндаүан с&мдҰң ң&жалпҰ,андарҰ жайлҰ жіне одан аманесен ң&тҰлатҰнҰмҰздҰ наңтҰ тҚрде хабарлап к+қӘлге ж&банҰш сҰйлайдҰ. ОсҰ оңиүада Рисалей-Н&р жеқӘске жетӘп, ҚкӘмӘн жоүарҰ органдарүа ңабҰлдататҰну ң&йҰ ңазӘргӘ мҰна уаңҰтша ңиҰндҰңтҰ уайҰмдап, ҚмӘтсӘз болуүа болмайдҰ, кҚдер ҚзбеуӘмӘз керек."АÇт-Қл КҚбра">рисалесӘ р&ңсатсҰз бастҰрҰлҰп ҚстӘмӘзден ңҰлмҰстҰң Әс ңозүалүанда ол ">ілем лайҰң ірӘ жарңҰн міртебесӘне ж&рттҰқ назар аудартуҰ жарнама ретӘнде болдҰ емес пе?!
رَبَّنَٓا اَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْلَنَا
аÇтҰн жақа үана оңҰдҰм. اِغْفِлемге ا с+йлемӘн есептеп едӘм діл мҰқ Қш жҚз алпҰс екӘ шҰңтҰ. Б&л осҰ жҰлүа сійкес келедӘ. Б&л бӘздӘ истиүфар ңҰлуүа, тіубе етуге шаңҰрадҰ жіне імӘр берӘп бҰлай дейдӘ:"Н&рларҰқ толҰ кілимҰн, Рисалей-Н&р аÇңталмай кемшӘн ңалмасҰн!">дейдӘ.
* * * * *
— 332 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Мен, осҰнҰқ алдҰндаүҰ жіне соқүҰ şсуф медрқ" он де ңаттҰ ңҰспаңңа тҚсӘп ауҰр емтихан болүан кезӘмӘзде табҰндҰ да ңайсар жіне аузҰ кҚйсе даүҰ шікӘрттӘктен бас тартпаүан жіне м&нша соңңҰларда рухани кҚшӘнен айҰрҰлм сонҰмандардҰ"іҒл-Ә аңиңат">Çүни к+зӘ ашҰң, к+кӘрегӘ оÇу жандар жоүарҰ баүалап тҚсӘнедӘ, болашаң &рпаң дін риза болҰп ңадӘрлейтӘн боладҰ. СонҰмен ңатар к+ктегӘ перӘштелер де, руханилер де риза болҰп ңошеметтеدًا وَоладҰ, деп ойлаймҰн. Дегенмен, араларҰқда науңас, осал ірӘ жаүдайҰ т+мен паңҰркедейлер болүандҰңтан материалдҰң ңҰспаң та жоң емес, баршҰлҰң. Мн манаа, ірңайсҰмҰз бӘр-бӘрӘмӘзге ж&банҰш сҰйлап, жаңсҰ мӘнезң&лҰң пен сабҰрда ҚлгӘ к+рсетӘп, +зара ауҰзбӘршӘлӘк саңтап, бӘрбӘрӘмӘздӘ еркелетӘп ңамңор болуҰмҰз керек. ДірӘстерӘмӘздӘ пҰсҰңтап, талңҰлап жіне &шңҰр ойлҰ тҰқдарман ірӘ елгезек болҰп,н мадагенӘн с&рап, осҰлайша жаңсҰ ңасиеттердӘқ бӘр-бӘрӘмӘзге ж&үуҰна жаүдай жасайҰң, иншаллаҒ. Сонда м&ндай тінге ңатҰстҰ ңиҰншҰлҰңтар кетӘп ңаладҰ, деп ойлаймҰн. ОсҰнҰ ойлаүанда, жанҰмнан да жаңсҰ к+ретӘн сендер жайлҰ ж&банҰш табамҰн.

заманиҰрма жасңа толүан Міуліна ХалидтӘқю(ңуддусу сиррух)>шапанҰн сендерге бӘр кҚнӘ жӘбермек ойҰм бар. Ол кӘсӘ маүан шапанҰн жапңанҰ секӘлдӘ мен де онҰ сол кӘсӘнӘқ атҰнан сендердпарҰ, айсҰқа тібірӘк ретӘнде кигӘзгӘм келедӘ. Үалаүан уаңҰттарҰқда сендерге жӘберемӘн.

АбаңтҰүа жақа келгенӘмде шешек ауруҰнан саңтандҰру деп маүан ине еккен болатҰн. Содан ңолҰм ӘндӘ, с ол бойҰмдҰ жайлап жатңҰзбайдҰ, дірет алуүа ңиҰндҰң туүҰзуда. АпҰрм-ай, тек менӘқ денем егуге келмей ме, ілде басңа маүҰнасҰ бар ма, онҰ бӘле алмадҰм. Б&данолса, а жҰл б&рҰн да Анкарада еккен болатҰн, сол жер ілӘ кҚнге дейӘн анда-санда сҰздап мазамдҰ аладҰ. Б&л жолүҰсҰ да солай болмасҰн деп ңорҰңтҰм, сендерде ңалай?

Саид Н&рси
* * * * *
— 333 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ИліҒи таүдҰрТ&тңҰнӘлдӘгӘ үой, бӘздӘ ДенизлинӘқ şсуф медресесӘне ікеп тапсҰрдҰ. М&нҰқ хикметӘ, Рисалей-Н&рүа, онҰқ шікӘрттерӘне барлҰң жер сондай-аң, ңамаудаүҰлар,Хожала халҰң, тӘптӘ мемлекеттӘк ңҰзметкерлер, ідӘлет басңармасҰ +те м&ңтаж болүанҰ үой. СондҰңтан, бӘз осҰ иман мӘндетӘн атңару жіне аңҰреттӘк ңҰзмет ету ҚшӘн мҰна ңиҰндау емтиханүа кӘрдӘк. Иі, бӘз келгенде жиҰрма-отҰз адамнҰқ бртаң оуӘ үана намазҰн толҰң оңитҰн болса, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен кейӘн ңҰрҰң-елу адам жаппай намазҰн толҰң оңи бастадҰ. Б&л шікӘрттердӘқ Ç халӘмен Çки ӘсӘашуланрӘлген дірӘстӘқ нітижесӘ, тірбиесӘ. Сол ҚшӘн бӘздӘқ ңиналҰсҰмҰз, шеккен азабҰмҰз тҚк те емес, тӘптӘ ңуанарлҰң жаүдай. Н&р шікӘрттерӘ ӘсірекетӘмен м&ндай дірӘс бергенӘ секӘлдӘ, жҚректерӘндегӘ ңуаттҰ аңиңи имңапасңмен де б&л жердегӘ мҚмин жандардҰ ң&тңарҰп, кіпӘрлердӘқ кҚдӘк-кҚміндарҰнан саңтап жіне ңиҰншҰлҰңңа шҰдаудҰ Қйретуде. ОлардҰқ болаттай мҰңтҰ ңорүан болуҰн АллаҒтҰқ рахҰмҰ мен инаетӘнен ҚмӘттене тӘлеймӘз.

Бде дҚнде мҰна адасңандардҰқ бӘздӘ с+йлетпей, басңалармен араластҰрмай ңоŞҰ тҚк емес, еш зиÇнҰ жоң. «Хал тӘлӘ ңал тӘлӘнен ілдеңайда ісерлӘ» Çүни хал-жаүдай олуданс+збен айтңаннан анаү&рлҰм жаңсҰ ісер етедӘ дейдӘ. ЖалпҰ абаңтҰүа ңамау тірбие ҚшӘн емес пе?! Олай болса олар халҰңтҰ жаңсҰ к+ретӘнӘ рас болса ңамауда отҰрүандардҰ Рисалей-Н&рдҰқ шікӘрттерӘмен кездестӘрсӘн. Сонда бӘр айда тӘптӘ бӘр кҚнде ңҰүҰналдҰң тірбие алҰп шҰүадҰ. ОсҰлайша ңҰлмҰскерлер халҰңңа, отанүа ірӘ +зӘне, аңҰретӘне пайдалҰ жан болҰп, тҚрмеден шҰңңанда жаңсҰ азамат болҰп ораладҰ. РисалейН&рдҰқ «Жастар шҰраүҰ» кӘтабҰ болүанда к+п пайда хаң пар едӘ. ИншаллаҒ бӘр кҚнӘ келер!..

Саид Н&рси
* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БҚгӘн, менӘқ Қлкен аүам, марң&м Молла АбдуллаҒ пен ХазӘретӘ ЗиÇддин туралҰ +здерӘқ бӘлетӘн арамҰзда болүан іқгӘменӘ еске алдҰм. СосҰн сендер хасбитҚстӘқдер. К+кейӘме м&ндай бӘр ой келдӘ: Егер үайҰп пердесӘ ашҰлса мҰна аласапҰран заманда табандҰлҰң танҰтҰп, м&ндай кҚйдӘргӘ кҚйге т+зӘмдӘ, ңажҰмайтҰн ңайраттҰ, ҰстҰң ҰңҰластҰ мҰна дӘндар, шҰнайҰ м&сҰлмандардҰқ

— 334 —

ірңайсҰсҰ іули*

بِاӘ "ң&т&б" болҰп шҰңса менӘқ оларүа деген ңазӘргӘ к+зңарасҰм, ң&рметӘм арта ңоймас. Ал егер олардҰқ ірбӘрӘ жій ңарапайҰм болҰп шҰңса да ң&рметӘм азайҰп, +згере ңоймас. ЯйткенӘ, м&ндай ңҰсҰл-таÇқ кезеқде иман ң&тңару ңҰзметӘ бірӘнддератжоүарҰ. Жеке адамдҰң артҰңшҰлҰүҰна мін берӘп, ісӘрелеп тҰм ңасиеттӘ санау мҰна аласапҰран заманда, м&ндай аумалҰ-т+кпелӘ кезеқде ң&рметке зиÇнҰ тиӘп сҰйластَ اُولҚйӘспеншӘлӘгӘ азаÇдҰ. ЮлгӘ, ң&рметтӘ адам да олардҰқ назарҰнда +зӘнӘқ міртебесӘн, беделӘн саңтау ҚшӘн жасандҰ ірекет етӘп, к+тере алмайтҰн жҚктӘ мойнҰна алуүа, ҰңҰластҰ болуүа +зӘн міжбҚр с с&лу Ә. МӘне, Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, бӘз ондай болҰмсҰз "тікіллуфтерге" Çүни ңолҰнан келмейтӘн ӘстӘ мойнҰна алҰп +зӘн-+зӘ ңинауүа міжбҚр болҰп жатңанҰмҰз жоң.
Саид Н&рси
* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Сендлай:

асиеттӘ он кҚн басталуҰна байланҰстҰ шҰн жҚректен ң&ттҰңтаймҰн. БӘздӘқ маүҰнауи серӘктестӘк Қлкен табҰстарүа жететӘнӘне д&үа етӘп, АллаҒтҰқ рахҰмҰнан ҚмӘтӘмӘберӘп БҚгӘн тҚсӘмде сендердӘқ ңастарҰқа барҰп, имам болҰп намаз оңҰтайҰн деп жатңанда оÇнҰп кеттӘм. МенӘқ тіжӘрибем бойҰнша тҚстӘ жорҰп, мінӘсӘ ашҰлар кезде "Сауа" жіне "Хома" ауҰлҰнан батҰр екӘ жӘгӘт баршақҰздҰқ атҰшҚйлӘгрҰлүан тҚстӘқ мінӘсӘн растау ҚшӘн ңасҰма келдӘ. Мен де онҰ баршақҰздҰқ атҰна ңабҰлдап, сендердӘ к+ргендей ңуанҰп ңалдҰм.

БауҰрларҰм! Б&л жаүдай жаңтастарүа да мемлңамту,к ңҰзметкерлерге де болҰмсҰз ісер етӘп, Рисалей-Н&рдан шегӘншектеуӘне, ңашуҰна себеп болүанҰ рас. БӘраң, бӘзге ңарсҰлас жандардҰқ жіне дӘндар кӘсӘлердӘқ сондай-аң, бӘздӘ тексерушӘ ақнан ңҰзметкерлердӘқ назарҰн аударҰп, ңҰзҰүушҰлҰң оÇтуда. УайҰмдамақдар! Б&л Н&рлар ілӘ-аң жарңҰлдап, н&рҰн шашатҰн боладҰ.

{(СӘлтеме): Уа, бауҰрҰм! Назар аударҰқҰз! Денизли сотҰ болүан кездееген + ел сҰрттай &стазүа ңарсҰ жіне сот н&ршҰлар +лӘм жазасҰна кесӘлсӘн деген ҚкӘм шҰүарүан-дҰ. СонҰқ +зӘнде &стаз: "УайҰмдамақдар! БауҰрларҰм, осҰ н&рлар ілӘ-аң КҚнктӘқ зрңҰрап жайҰлатҰн боладҰ!" - деген.тМӘне, б&л с+зӘ ңалай жҚзеге астҰ. Неткен к+регендӘк десейшӘ!

ШікӘрттерӘ}

* * * *
— 335 —

СабридӘқ айтңанҰндай жіне онҰқ маүҰна шҰүарҰп жорҰүанҰндай жін, бӘр " сҚресӘнӘқ меқзегенӘндей «Рисалей-Н&р Анадолу елӘнӘқ "Джуди" тауҰна тоңтаүан Н&хтҰқ кемесӘ секӘлдӘ пілекеттен аман болуҰна жіне Спарта мен Үастамону ңалаларҰнҰқ аспани, табиүи апаттарҰүҰмҰзтҰлуҰна себеп боладҰ» дептӘ. РисалейН&рүа тиӘспесӘн! Юйтпесе, т+нӘп т&рүан апаттар келетӘнӘн ескерӘп есӘн жисҰн! ОсҰ апаттан бӘраз үана б&рҰілемгес+здердӘ мен ңайталап жатҰр едӘм жіне сендерге сол хаттҰ жӘберген болатҰнмҰн. ЕндӘ мӘне, суҰт хабар келдӘ. Үастамону ңаласҰ мен жаңҰн аймаңтарда Рисалей-Н&рдҰ аза т&тңандай с&мдҰң зӘлзілі болҰптҰ. ИншаллаҒ, м&ңтаждар ңайтадан РисаҰннҰқ рүа ңауҰшар. ҮауҰшар де кҚлӘм ңаүҰп, б&рҰқүҰдай шҚкӘр етер.

Сендерге екӘ кҚн б&рҰн тапңан аса ңҰмбат табҰсҰмҰздҰ жазүан болатҰнмҰн. ХаттҰқ екӘншӘ б+лӘмӘнде "жҚздеген тӘлмен д&үа етӘп, сондай-аң тісбихатмӘнӘқ аүҰсҰн таүҰ деген едӘм. Үарасам кейбӘр с+здер н&ңсан ңалҰптҰ. Д&рҰсҰ бҰлай: "ЮрңайсҰмҰз дірежесӘне ңарай жҚздеген тӘлмен...." деп ірмен ңарай жалүаса бермек.

* * * * *

Һазиз бауҰрларҰм!

وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَс ңолдÇт та وَ الْعَصْرِ ٭ اِنَّ الْاِنْسَانَ لَف۪ى خُسْرٍ деген аÇттҰқ ишарасҰна ишара ңҰладҰ."çүни кіпӘрлердӘқ дҚниÇнҰқ астан-кестеқӘн шҰүа Үадир+здерӘ ңҰзара жасаүан ңҰрүҰн соүҰстарҰ +здерӘне тҚк пайдасҰ болмайдҰ, олар кҚллӘ зиÇнүа &шҰрайдҰ!">ишарасҰнда Рисалей-Н&рүа бӘлӘнбейтӘндей дірежеде нізӘк рімзӘ, кӘшкене белгӘ бар. Б&л аÇттҰқ меқзегенӘндей рімӘздӘ тҚрде мҰқ Қш жҚз алпҰста ÇүнРисале жҰл санау бойҰнша "биҰл м&напҰңтар мен кҚпӘрлӘктӘ ңабҰлдаүандар Рисалей-Н&рүа тиӘсетӘн боладҰ. БӘраң +здерӘ зиÇнүа &шҰрайдҰ. Н&рдҰқ тоңтап тежелуӘ білелердӘ шаңҰрадҰ!" деп, м&нда дақ +зӘн&пиÇ рімӘз-белгӘ бар деп ойлаймҰн.
Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз бауҰрларҰм!

МенӘқ ойҰмша, наүҰз жіне еқ соқүҰ аңталуҰмҰз осҰ Денизли тҚрмесӘнде жазҰлүан тҚрменӘқ жемӘсӘ деуге болатҰн "Миуа" рисалесӘ болса керек. Олет, +мтӘнӘм, бос уайҰмүа берӘлӘп, бӘзден

— 336 —

ҚрейленӘп бӘр жҰлдан берӘ бӘзге ңарсҰ ң&рүан жоспарларҰ мҰнау болатҰн: "ТариңатшҰлҰң, астҰртҰн &йҰм, сҰртңҰ аүҰмдармен байланҰс, солардҰқ ңол шоңейтӘн дӘни сезӘмдӘ пайдаланҰп онҰ саÇсатңа ң&рал ңҰлу, республика болуүа ңарсҰ ірекет, билӘктӘ ң&лату, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн алҰп, ңауӘп т+ндӘру"; мӘне осҰ секӘлдӘ негӘзӘ жоң сҰлтаулармен бӘзге тиӘ т&р. олатҰн.

Хаң Таүалаүа сансҰз шҚкӘр, олардҰқ жоспарҰн Әске асҰрмай тастадҰ. Олар ауңҰмдҰ тҚрде, жҚздеген шікӘрттердӘ т&тңҰндап, жҚздеген рисалелердӘ тексерӘп он сегӘз жҰл бойүҰ хаттар мен кӘтаптардҰ зерттеп едӘ, аңҰрҰнда иманиаламнҰрани аңиңаттардан басңа ештеқе таба алмадҰ. С&м жоспарларҰн жасҰру ҚшӘн тҚкке т&рмайтҰн болмашҰ сҰлтау-себептер Әздей бастадҰ. Дегенмен, ҚкӘметте ӘстейтӘн кейбӘр шенеулӘктердӘ алдатҰп бӘзге ңарсҰ ңойҰп, сондай с&мдҰң, астҰртҰн дӘннен безген н бҚкӘоқүҰ кезде тӘкелей кіпӘрлӘк ҚшӘн, Ү&дайдан бездӘру маңсатҰмен бӘзге ңастандҰң жасауҰ мҚмкӘн. Соүан ңарсҰ ңолҰмҰзда КҚндей жарңҰн, еш кҚмін ңалдҰрмайтҰн, таудай берӘк, мҰзүҰмас "Миуа" рисалесӘ бар. ИншаллаҒ, оларүа тегеурӘндӘ тосңауҰл болҰпе себеқ аңтаушҰмҰз болар. Б&л, олардҰқ аузҰна ң&м ң&ÇтҰн кӘтап деп ойлаймҰн.

Саид Н&рси
* * * * *

БауҰрларҰм!

Т&рҰп жатңан мекендерӘқ тар екенӘ ҰңтҰқ,Әраң к+қӘлдерӘқ кеқ болүандҰңтан мазаланатҰндай ісер ете ңоймас. Эім, бӘздӘқ жайҰмҰздан ңараүанда ілдеңайда дербес, еркӘнсӘқдер.

БӘлӘп жҚрӘқдер, бӘздӘқ негӘзгӘ ңуатҰмҰз, тӘрегӘмӘз ауҰзбӘршӘлӘк, ҰнтҰмаң. Байңақдар,ОларүаҰз кезде адам ашушақ келедӘ. БӘр-бӘрлерӘқдӘ кӘніламақдар! ТаүдҰрүа, АллаҒтҰқ б&йҰрүанҰна наразҰлҰң болҰп табҰлатҰн шаүҰмдану жіне «Олай болмаүанда б&лай болмас едӘ!» деп +зарактердеспеқдер. МенӘқ тҚсӘнгенӘм, б&лардҰқ білесӘнен ң&тҰлу мҚмкӘн емес едӘ, бӘз не Әстесек те олар бірӘбӘр тиӘсетӘн едӘ. ЕндӘ, сабҰр саңтап, шҚкӘр етӘп, болүан нірсеге болаттай бол демекшӘ, ңазаүа риза, таүдҰрүа тісӘлӘм керек. С+йтӘп, АллаҒтаейтӘн т-медет келгенше аз уаңҰтта, аз үана амалмен ңҰруар сауап жинап, игӘ амал жасаүан болуҰмҰз керек. Ол жердегӘ бауҰрларҰмҰздҰқ амансаулҰүҰна д&үа етемӘз.

Саид Н&рси
* * * *
#3ْتَمِلҺазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л дҚниÇнҰқ +мӘрӘ тез +тетӘндӘктен ірӘ +кӘндӘрӘп кететӘндӘктен, фіни, кейде бос, тҚкке т&рмайтҰн ңҰзҰңтарҰна жіне аÇңталу, ңоштасу соңпаңтарҰна кҚштӘ демеу, мҰңтҰ ж&банҰш беретӘн нірсе адал достармен жое жҰлтжҚздесу. Иі, кейде бӘр тҚйӘр досҰн бӘрекӘ саүатңа к+ру ҚшӘн жиҰрма кҚндӘк сапар шегӘп, жҚз лирасҰн ж&мсайдҰ. Ендеше, мҰна аласапҰран, доссҰз заманда аң ниеттӘ адал ңҰрҰң-елу доспен бӘр жерде бӘр-екӘ ай бойҰ бӘргн-есен жіне Ү&дай ҚшӘн с&хбат ңҰлҰп толҰңңандҰ ж&банҰш тауҰп ірӘ олардҰ ж&бату мҚмкӘндӘгӘ туҰп отҰр. Сол ҚшӘн басңа тҚскен м&ндай машаңат пен шҰүҰн ілбетте тҚк емес, мінӘсӘ жоң деп ойлаймҰн. Меа, екӘдердӘ он жҰлдан берӘ к+рмегендӘктен б&л жердегӘ бауҰрларҰмнҰқ тек бӘреуӘн к+ру ҚшӘн осҰ ңиҰншҰлҰңңа к+нер едӘм. ШаүҰм айту, таүдҰрдҰ мӘнеу, ал шҚкӘр ету болса таүдҰрүа к+ну бопжетӘ жадҰ.

* * * *
Ант етейӘн, діл ңазӘр ажалҰм келӘп +лӘп кетсем еш уайҰмдамай, рахат, алақсҰз кете беремӘн. Неге десеқӘздер, араларҰқда ңуаттҰ, табандҰ ірӘ жас к+птеген СаидтардҰ к+рӘп отҰр Çүни лар мҰна байү&с, ңарт, ауру, ілжуаз Саидтан анаү&рлҰм Рисалей-Н&рүа ие болҰп, орҰнбасар, Әзбасар болатҰнҰна сенӘмдӘмӘн. Назиф бауҰрҰмнҰқ хатҰ اِلٰهӘмдерӘ жазулҰ жіне рухани ңуат берӘп жҚретӘн жӘгӘттерге дін риза болҰп, к+қӘлӘм бӘр жасап ңалдҰ. НегӘзӘнде мен олардҰқ солай болатҰнҰн сезген едӘм. Хаң таүала оларүа сіттӘлӘк жіне басңа бауҰрларүа ҚлгӘ болуҰн нісӘп етс баүҰнин!
* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Сендер Рисалей-Н&рүа аңҰрет ҚшӘн, үибадат ниетӘмен, сауап жіне иман ҚшӘн жаңҰн болдҰқдар. Олай болса, ілбетте м&ндай ңиҰн шарттарда ірбӘр саүатҰ жиҰрма саүат үибадатңа пара-пар жіне ол жиҰаңиңатүат болса Ү&ран мен Иман ңҰзметӘнде рухани кҚреске ж&мсалүан болҰп есептелетӘндӘктен жҚз саүатңа пара-пар, ал жҚз саүат болса осҰндай ірбӘрӘ жҚз адамүа татитҰн наүҰз м&жахит, ержҚрек ңаҒарман бауҰрлармен бӘрге +ткӘзу, олармен серен ңаш достасу, олардҰ ңуаттап жіне олардан ңуат алу, сондай-аң, ж&батҰп ірӘ +зӘ ж&бану, ңол &стасҰп киелӘ ңҰзметте аÇңтҰ нҰң басҰп табандҰ

— 338 —

тҚрде кҚрестӘ жалүастҰразандҰ бӘр-бӘрӘнӘқ жаңсҰ мӘнездерӘнен пайдалану, осҰлайша «Зіхра» медресесӘне шікӘрттӘкке лайҰң болу ҚшӘн &йҰмдастҰрҰлүан емтиханда Çүни мҰна şсҚф медресесӘ деп аталатҰн абаңтҰда +зӘнӘқ несӘбесӘн, таүдҰрда бейшаүан ризҰүҰн жеу жіне с+йтӘп сауап жинау; мӘне осҰндай хикметтер ҚшӘн бӘз осҰ жерге келдӘк, оүан шҚкӘр етуӘмӘз керек. БарлҰң ңиҰншҰлҰңтарүа жоүарҰда аталүан пайдалардҰ ойлап, сабҰр саңтап, шҰдап баүуҰмҰз керек.

Саид Н&рси
* * * *
اتِه۪ٓрларҰм!

Мен, темӘрдей мҰңтҰ, болаттай берӘк СпартанҰқ жіне сол аймаңтҰқ жӘгӘттерӘ сиÇңтҰ жау жҚрек ңаҒармандарю(Хусрев, ХафҰз Али сҰндҰ)>Үастамону жаңтан да шҰүуҰн шҰн жҚректен ңалап, армандаушҰ едӘм. Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, Үастам жиҰрммаүҰ менӘқ ҚмӘтӘмдӘ толҰң аңтадҰ. БӘзге к+мекке бӘрнеше батҰр жӘгӘттер келдӘ. ЖадҰмда ірдайҰм саңтаулҰ бӘраң, аттарҰн атай алмайтҰн ңастарҰқдаүҰ бауҰрларҰма жеке-жеке сілем, аман-саулҰңтарҰна д&үа етемӘн.

* * * *

Һазиз, адал, табандҰройҰ",йсар бауҰрларҰм!

СендердӘ м&қайту немесе бӘр шара Әздеу ҚшӘн емес, тек д&үаларҰқдҰ жіне ортаң сауап ңазаннан к+птеу Қлес алуҰм ҚшӘн жіне сендердӘқ де суҰңңандҰлҰң саңтапкен. РірӘ сабҰрлҰ болуларҰқ ҚшӘн ірӘ ҰнтҰмаңбӘрлӘктерӘқ б&зҰлмай ңарай ңарңҰндҰ тҚрде жалүастҰра беру ҚшӘн бӘр халӘмдӘ баÇндап берейӘн:

Б&л жерде бӘр кҚндегӘ шеккен азабҰмдҰ ЕскӘшіҒирде бӘр айда шекпеген шҰүсе ҚкӘ С&мдҰң, ойҰ арам масондар ҰнсапсҰз бӘр масондҰ маүан айдап салҰп басҰма біле болдҰ. МаңсаттарҰ менӘ ңаттҰ ашуландҰрҰп шамадан тҰс азаптауҰна: «Жетер, ендӘ!» деп т+зӘмӘмдӘ тауҰсу. СосҰн, сонҰ сҰлтау ңҰлҰп +здерӘнӘқ золдауҰңтарҰна желеу етӘп айла-с&мдҰңтарҰн сонҰмен жасҰрүҰсҰ келедӘ. ТақүажайҰбҰ, АллаҒтҰқ жарҰлңауҰмен мен сонҰқ бірӘне шҚкӘр ірӘ сабҰр етӘп келемӘн жіне солай жалүастҰруүу: Б&лбудҰм. БӘз таүдҰрүа к+нген жандармҰз.

— 339 —
М&ндай азаптҰ оңиүаларүа: خَيْرُ الْاُمُورِ اَحْمَزُهَا сҰрҰмен к+п сауап жинау жаүҰмен о الْاٰен рухани нҰүмет деп бӘлемӘз. ОнҰқ ҚстӘне м&ндай жаүдаÇт +ткӘншӘ. ЖалпҰ дҚниÇлҰң білелердӘқ соқҰ к+бӘнесе к+қӘл хоштҰүҰмен, ңайҰрлҰ болатҰнҰ белгӘлӘ. ЮрӘ бӘздӘқ анҰң-ңанҰң, еш кҚмінсӘз к+зӘмӘз жеткенӘ мҰнау: БӘз сондай аңиңатңңонаң мҰздҰ пида етуге дайҰнбҰз, ол аңиңат КҚннен де жарҰң, ж&маң тірӘздӘ тамаша, міқгӘ баңҰт секӘлдӘ керемет. Юлбетте, бӘз м&ндай ңиҰн жаүдайларүа маңтаул уаүмасаттана шҚкӘр етӘп"маүҰнауи кҚресӘп жатҰрмҰз!">деп ешңашан шаүҰмданбауҰмҰз керек.

Һазиз бауҰрларҰм!

ЮуелӘ жіне соқүҰ айтар кеқесӘмӘз: Язара ҰнтҰмаң пен ауҰзбӘршӘлӘктӘ саңтақдар! МенмендӘк, тікаппарлҰң, баңталастҰң, бісекеден аулаң да ң&дар! СуҰңңандҰлҰң, кҚйӘп-пӘспеу сонҰмен ңатар саңтҰң керек.

Саид Н&рси
* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ПрокурордҰқ соқүҰ айҰптамасҰнан тҚсӘнлҰп ке кейбӘр министрлердӘ алдатҰп бӘзге ңарсҰ айдап салушҰ дӘннен безгендердӘқ жоспарҰ Әске аспай, жала екенӘ ішкере болдҰ. ЕндӘ, онҰсҰн жасҰру шебер Ұлтау ретӘнде бӘздӘ «астҰртҰн &йҰм» деп ңаралаүҰсҰ келедӘ. СондҰңтан болар, менӘ ешкӘммен кездестӘрмей отҰр. ОлардҰқ ойҰнша менӘмен жолҰңса дереу бӘзге жаңтасҰп кететӘндей. ТӘптӘ, Қ жемӘсҰзметкерлер де ҚркӘп аулаң жҚретӘн болҰптҰ. КейбӘрӘ бастҰңңа жаүҰну ҚшӘн маүан ңиҰндҰң туүҰзуүа тҰрҰсадҰ. Мен, +зӘмнӘқ шаүҰмнамамнҰқ соқүҰ бетӘне т+мендегӘ жазбанҰ оңҰп берейӘлӘ химм, бӘраң бӘр ой кедергӘ болдҰ.

Иі, бӘздӘқ &йҰм екенӘмӘз рас! БӘздӘқ &йҰмнҰқ мҚшелерӘ кӘм десеқдер, олардҰқ санҰ ірбӘр үасҰрда Қш жҚз миллионнан асатҰн, кҚнде бес рет сол Ұқ бол&йҰмнҰқ ережелерӘн ңатақ саңтап толҰң мойҰнс&на +здерӘнӘқ адалдҰүҰн, +мӘрӘнӘқ соқҰна шейӘн ңҰзмет ететӘнӘн ділелдейтӘн жіне деген ңасиеттӘ жарлҰңңа сай бӘр-бӘрӘне жірдем етӘп, д&үа-тӘлектерӘмеҰп, ібңан сауаптарҰн б+лӘсӘп отҰратҰн &йҰм.

— 340 —

МӘне, бӘз осҰндай киелӘ де алҰп &йҰмнҰқ мҚшесӘмӘз. БӘздӘқ +зӘндӘк мӘндетӘмӘз бар. Ол - Ү&раннҰқ имани аңиңаттарҰн т&щҰмдҰ етӘп имандҰ жандарүа жеткӘзу, тҚсӘндӘру. ОлардҰ жқ &лҰүӘмӘздӘ міқгӘ жоң болу, +мӘр баңи ңамалу дейтӘн біледен ң&тңару. Одан +зге дҚниÇлҰң, саÇси жіне ӘрӘткӘ салатҰн &йҰмдармен еш байланҰсҰмҰз жоңжіне срӘн танҰмаймҰз олай +зӘмӘздӘ т+мендетпеймӘз.

* * * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БҚгӘн тақертеқ бірӘқдӘ ойлап жанҰм ашҰдҰ. Кенет, есӘме «Дерт пен Дауа» рисалесӘ тҚсӘп к+қӘлӘм жій таптҰ.

Иі, мҰна басҰмҰзүа келген біле ңоүамдҰң атердӘқрңат тірӘздӘ. ЮлгӘ рисаледегӘ имани дауалардҰ м&нҰқ да ем-шарасҰ. ЮсӘресе, ЕрзурумдаүҰ мҚбарак науңасңа айтҰлүанҰндай, осҰ сіттен алдҰнда болүан бҚкӘл білелер мен ңиҰншҰлҰңтардҰқ уайҰмҰ кетӘп сауабҰ, жаңсҰлҰүҰ ңалдҰ, Ғім дҚниÇлҰң Ғім,ен де ттӘк Ғім имани уі Ү&рани пайдаларҰн тастап +те шҰңтҰ. Демек, +ткӘншӘ бӘр пілекет міқгӘ жіне к+птеген нҰүметтерге, жаңсҰлҰңтарүа айналдҰ деген с+з. Келешек болса ізӘрге болүан жоң. СондҰңтата оңҰезде болатҰн біле де ңазӘр жоң деген с+з. ОнҰ уайҰмдап, жоң білеге ңиналу, ірине АллаҒтҰқ рахҰмҰна шік келтӘру, таүдҰрүа к+нбеу болҰп саналадалҰп аЕкӘншӘден;>ҮазӘргӘ тақда жер жҚзӘнде адамзаттҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ Ç рухҰмен Ç тінӘмен ңиналҰп жҚргенӘ рас. БӘздӘқ душар болүан білемӘз оларүа ңараүанда +те жеқӘл ірӘ табҰстҰ.здӘқ ақ ңиҰншҰлҰңтҰқ к+қӘлге, рухңа ңатҰстҰ жаңтарҰ бар. Ол имани ліззат бередӘ, аманшҰлҰңңа, ден-саулҰңңа ңауҰштҰратҰн ліззаттарҰ бар.

шӘншӘден; МҰна аласапҰран заманда осҰлай бӘр абаңтҰүа ңамалмаүанҰмҰзда кҚдӘкшӘл тҰқшҰлар Әе барлӘ ақдҰп б&л жаүдайдан да бетер ауҰр жаүдайүа салар едӘ жіне оларүа жаүҰмпаздану, жасандҰ ірекеттер жасау секӘлдӘ білелерге &шҰрар едӘк.

Т+ртӘншӘден; М&ндай ңҰс кезӘнде Çүни Ç ж&мҰс жоң ірӘ аÇз ірӘ рухани жҚдеу кезде "Медресет-Қз ЗіхранҰқндай ксханасҰ боп саналатҰн мҰна şсуфи медреседе ет бауҰрҰнан жаңҰн, мейӘрӘмдӘ, адал дос, &стаз Çки жетекшӘ аңҰреттӘк бауҰрлар табу, олармен аз шҰүҰнүа жолҰүу, +зара танҰсҰп олардҰқ жеке ңасиеттерӘнен пайдалану жінмҰсҰмдҰраң нірселердӘқ +зара шаүҰлҰсуҰ секӘлдӘ олардҰқ н&рлҰ ерекшелӘктерӘнен, рухани кҚштерӘнен, к+терӘқкӘ к+қӘлдерӘнен, ж&банҰш беретӘн артҰңшҰлҰңтарҰнан ңуат алу;

— 341 —

мӘне осбойҰншҰдан алүанда б&л біле біле емес. Б&л жаүдай тек инаеттӘқ бет пердесӘ, ИліҒи жарҰлңау екенӘ байңаладҰ. Иі, осҰ ң&пиÇ ИліҒи жарҰлңаудҰқ бӘр шуаүҰ үой, б&л жерге тҚскен РисалейН&р шікӘрттерӘне жаппай «анда бр» деп ат ңойҰптҰ. Б&лай атаудҰқ астарҰнда нізӘк маүҰна жатҰр. Демек, б&л абаңтҰ медресеге айналүанҰ секӘлдӘ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ де ірбӘр дҚниÇз, м&үалӘм жіне басңа жердегӘ тҚрмелер де м&ндай "хожалардҰқ" саÇсҰнда иншаллаҒ ірңайсҰсҰ мектеп, медресеге айналмаң.

* * * * *
БауҰрларҰм!, жҚресҰүан &ңсас б&рҰнҰраң жазҰлүан шаүҰн хаттар кейде оңҰлса жіне "Миуа" кӘтабҰнҰқ ісӘресе, соқүҰ жаңтарҰ бӘрге талңҰланҰп отҰрса жіне Рисалей-Н&рдан МҰстҚскен міселелерге +зара пӘкӘр жҚргӘзӘп т&рса иншаллаҒ хадистегӘ "Тілаба-и улум" деген абҰройүа ие боладҰ деп ойлаймҰн. Имам Шіфи (ңуддусҰ сҰррухи) сҰңҰлдп-бӘлӘт&лүалар: "Тілаба-и улумнҰқ" &йңҰсҰ да ң&лшҰлҰң!" деп, м&ндай жандарүа к+п мін берген. ҮазӘргӘдей медресесӘз заманда, осҰндай азаптҰ жерлерде, м&ндай абҰройлҰ үаштҰ атану ҚшӘн жҚз есе ңиҰншҰлҰң болса да мойҰмау керек. خَيْرُ الْاُمُورِ اَحْمَزُهَا дегенӘндей м&ндай ңиҰншҰлҰңтардҰқ арңасҰнда сауап жинаүанҰмҰзүа дін риза болҰп жайдарҰ жҚрген ж+н. Ал, паңҰрризҰң- достарҰмҰздҰқ балашаүа, т&рмҰс жаүдайҰ болса, олар +здерӘнен ілдеңайда ауҰр білеге &шҰраүандарүа ңарауҰ керек. Сондай-аң, нҰүмет пен жаңсҰлҰңта +здерӘнен анаү&рлҰм т+мендерге ңарау керектӘгӘ Ү&раңа, аңИманнҰқ жіне Н&рдҰқ ереже-ңаүидаларҰ болүандҰңтан салҰстҰрмалҰ тҚрде жҚзде сексен адамнан ілдеңайда рахат +мӘр сҚрудемӘз. ЕшкӘмнӘқ шаүҰмдануүа хаңҰсҰ жоң ірӘ сексен есе шҚкӘр етуге мӘндеттӘ. Сондайаң, осҰ жердегӘ ризҰң-несӘбемӘздӘ жтардҰ аүдҰрда жазүан екен. АллаҒтҰқ ідӘлдӘгӘ үой, бӘздӘ осҰ жерге жинадҰ. Бала-шаүанҰ наүҰз асҰраушҰ, ризҰң берушӘ бӘр АллаҒңа аманат ңҰлҰп тапсҰрҰлдҰ. С+йтӘп, уаңҰтша от басҰна ңарау мӘндетӘнен босатҰлдҰ. Үаардан бӘр кҚнӘ ол мӘндеттен мҚлдем босатҰлатҰнҰмҰз хаң. Б&л аңиңат, олай болса حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ деп, жазүанүа к+нӘп шҚкӘр етуӘмӘз ңажет.
* * * *
— 342 —

стҰрҰпиз, адал бауҰрларҰм!

Мен сендермен жҚздесӘп, к+рӘсе алмай жҚргенӘм рас. БӘраң, сендерге жаңҰн, бӘр үимаратта болүанҰма ңуанҰштҰмҰн, Ү&дайүа шҚкӘр. Кейде ерӘксӘз тҚрде жасалуҰ نُورْшаралардҰ сендерге ескертӘп отҰрамҰн. Атап айтсам, к+ршӘ камераүа масондар бӘр суайт, +тӘрӘкшӘ ірӘ тҰқшҰ бӘр адам жӘберӘптӘ. ЖалпҰ б&зу оқай болүандҰңтан - ісӘресе, м&ндай жастардҰ - іліл

#16аүан менӘқ мазамдҰ алдҰ ірӘ осҰ жердегӘ жастардҰ б&заңҰлҰңңа ҚйреттӘ. Б&дан тҚсӘнгенӘм, сендердӘқ ңҰлмҰскерлердӘ тірбиелеп, ж+нге салҰп жҚргендерӘқдӘ бӘлӘп, ендӘ ілгӘ, дӘнненаласҰнндер кедергӘ болҰп, жолдан тайдҰруүа тҰрҰсадҰ. Олай болса сендер +те саң ірӘ мҚмкӘн болүанҰнша б&рҰннан отҰрүан жӘгӘттермен ренжӘспей, ренжӘтпеймҰна ае б+лӘнӘп жӘк-жӘк болуүа жол бермеқдер! СуҰңңандҰлҰң танҰтҰп, шҰдап баүҰқдар! Үолдан келгенше бӘздӘқ бауҰрлар +зара ҰнтҰмаңтҰ саңтап, ауҰзбӘршӘлӘктӘ кӘшӘпейӘлдӘлӘкпенӘн, ойтҰп, менмендӘктӘ тастау ңажет тӘптӘ, шарт. МенӘқ м&ндай дҚниÇлҰң Әстермен ш&үҰлдануҰм мазамдҰ алатҰнҰн бӘлесӘқдер. СендердӘқ парасаттарҰқа сенемӘн. Мен міжбҚр болмасам м&ндай нірселермен ш&үҰлданбасам деп едӘм.

Саид Н&рси
* * * лайша,БауҰрларҰм!

Не боларҰ белгӘсӘз болүандҰңтан бҚгӘн тақертеқ к+кейге келген бӘр міселенӘ баÇндауүа тура келӘп т&р. БӘздӘқ Ү&раннан алүан аңиңаттарҰмҰз КҚн секӘлдӘ айңҰн, кҚндӘзгӘдей жап-жа мен аӘ ешңандай кҚмін туүҰзбайтҰн анҰң екенӘне ділел, жиҰрма жҰлдан берӘ: «АпҰрм-ай, дӘнсӘз философтар б&үан ңарсҰ не дер екен, олардҰ б&л аңиңатңа ңарсҰ шҰүуүа итерген не нірсе екен!» д, үаласӘм мен шайтанҰм тӘмӘскӘлеп, шарң &рҰп барҰнша ӘзденӘп баңтҰ. СоқҰнда ешбӘр аңау, кем-кетӘк, бӘрде-бӘр тесӘк таба алмай іуре болдҰ. Яте сезгӘш ірӘ ӘстӘқ басҰнда, діл ортасҰнда жҚрген ніпсӘ мен шайтанҰмдҰ ңанаүаттандҰрүан аңиңат ірине, еқ ңол кезкіпӘрлердӘ де ңанаүаттандҰрадҰ деп ойлаймҰн. Олай болса, бӘздӘқ ңолҰмҰзда осҰндай мҰңтҰ ірӘ аса ң&ндҰ, бірӘнен жоүарҰ, мақҰзҰ зор, баүа жетпес ңҰмбат,нҰмен бҚкӘл дҚниÇ-мҚлӘктӘ, керек болса жанҰмҰздҰ берсек те аңҰсҰ +телмейтӘн аңиңат бар, бӘз сол ҚшӘн жҚрмӘз. Юлбетте кез-келген ңиҰншҰлҰңңа, азапңа, ңандай да д&шпанүа табандҰлҰңпен шҰдап, ңарсҰ т&руҰмҰз керек. БілкӘдҰ. Станүан немесе бӘреудӘқ

— 343 —

алдаүанҰна ерӘп бӘзге ңарсҰ шҰүатҰн кейбӘр молдалар, шейх-пӘрлер жіне сҰрт ңараүанда таңуа жандар ілӘ талай кездеседӘ. Олар тиӘскендеелгӘлӘр ауҰзбӘршӘлӘктерӘқдӘ саңтап олармен ш&үҰлданбақдар, айтҰстартҰстҰқ керегӘ жоң.

Саид Н&рси
* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘзге тиӘсӘп, байлажасалүан ауңҰмдҰ да с&мдҰң жауҰздҰңтҰқ негӘзгӘ себебӘ «БесӘншӘ Шуаң» еместӘгӘн, негӘзгӘ себебӘ "Хизб-Ә Нури" жіне «Мифтах-ул Иман", "Хужжат-ул Балиүа» екенӘн осҰ тақда маүҰнауи ескертпеден тҚсӘндӘм. СосҰн м&ңиÇт зер салҰп «ене от НуридӘ» бӘршама оңҰдҰм, сосҰн «МифтахтҰ» да ойладҰм. К+зӘмнӘқ жеткенӘ, дӘннен безгендердӘқ наүҰз кҚпӘрлӘк, ң&дайсҰздҰң &үҰмҰ осҰ екӘ +ткӘр алмас ңҰлҰштҰқ соңңҰсҰна т+т&л жере алмайтҰнҰн бӘлӘп, ңасаңана тҚрде саÇсаттҰ бӘршама жанамалап ңҰсңа баÇндайтҰн "БесӘншӘ ШуаңтҰ" сҰлтау ңҰлҰп, сонҰ себеп ңҰп к+рсеттӘ. С+йтӘп, ҚкӘметтӘ азүҰрҰп бӘзге ңарсҰ айдап салдҰ.

ЮлгӘ ескертпеден кейӘрамдҰ н м&ндай бӘр ой келдӘ: «КейбӘр ілсӘз бауҰрларҰм уаңҰтша болса да б&л ңҰзметтен бастартса, білкӘм мҰна біледен ң&тҰлар, оларүа р&ңсат берейӘн» деп ойладҰм. Кенет м&ндай ой келдӘ: "ОсҰнҰқ" іңҰт бӘзбен ңоÇн-ңолтҰң байланҰсҰп, екӘ рет ауҰр емтиханда бӘрге болҰп, к+п ңиҰншҰлҰң к+ргеннен кейӘн еш пайдасҰ жоң, тӘптӘ зиÇнҰ тиетӘн шҰн жҚрекпен бастарту д&рҰс емес. БілкӘм, олардҰ алдату ҚшӘн тек сҰрттай аулаң т&руҰна борӘне тйтпесе, +зӘне де бӘзге де Ғім мҰна киелӘ ңҰзметӘмӘзге кҚллӘ зиÇн. онҰқ тартар жазасҰ бар Çүни к+здеген маңсатҰна жете алмай нітиже керӘсӘнше боладҰ.

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Басңа жерлсҰп +рсалҰстҰрүанда еқ ңиҰнҰ, еқ суҰүҰ болүан осҰ абаңтҰнҰқ азабҰн тартңандар, ілбетте ңамалуҰна себеп болүан нірседен аулаң т&рҰп бастартңҰсҰ келетӘн шҰүар. Дегенмен, б&л оңиүанҰқ сҰртңҰ себебӘ боллбеттесалей-Н&рдҰқ ілгӘ ңиналүан жандарүа беретӘн шҰнайҰ имандҰлҰңтҰ ойласа жіне сол иман арңҰлҰ аңҰрҰ ңайҰр, жаңсҰ болатҰнҰн сондай-аң, маүҰнауи

— 344 —

серӘктестӘктӘқ арңасҰнда игӘ амалҰ жҚздеген есе артҰп мол сауапӘз ЗатболатҰнҰн, соқҰнда б&л машаңаттар рахҰмшҰлҰңңа айналатҰнҰн бӘлсе еш +кӘнбейдӘ, деп ойлаймҰн. ЕндӘ, осҰ Н&рдҰқ беретӘн екӘ зор пайдасҰнҰқ аңҰсҰстанҰқсеқӘздер, бӘреуӘ адалдҰң, екӘншӘсӘ табандҰлҰң. СондҰңтан, +ткен Әске +кӘну, бастарту Қлкен зиÇн. ШікӘрттерӘмнӘқ ӘшӘнде дҚниÇмен байланҰсҰ жоң немесе байланҰсҰ аз болүандар ҚшӘн б&л абаңтҰ ілдеңайда ңайҰрлҰ, бӘр т&рүҰдан "еркӘндӘк" деп ае діледӘм. Ал, дҚниемен тҰүҰз байланҰстҰ, жаүдайҰ да жаңсҰ кӘсӘлердӘқ шҰүҰндарҰ садаңа саналадҰ ірӘ абаңтҰда +ткен саүаттарҰ еселенӘп үибадатңа айналадҰ. СондҰңтан шаүҰмданудҰқ орнҰна шҚ:>Юр үу керек.

ЕндӘ, паңҰр жіне ілсӘздерге келер болсаң, олар абаңтҰүа ңамалмай сҰртта жҚргенде пайдасҰ жоң сауаптар жинап жіне жауапкершӘлӘгӘ бар машаңат шегер едӘ. СондҰңтан м&ндай ңайҰрлҰ, сауабҰ мол, жауапкершӘлӘгӘ жоң м&ңтажанашҰр достармен жеқӘл болатҰн машаңат, олар ҚшӘн де шҚкӘр ететӘн жаүдай.

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Үастамону ңаласҰнда емес аңуа кӘсӘ шаүҰмданүандай бҰлай дедӘ: "Мен ң&лжҰрап, азҰп барамҰн. Б&рҰқүҰ халӘм басңа едӘ. ҮазӘр тҚк ңҰзҰң емес, ешнірсеге зауңҰм жоң, н&рлардан ж&рдай болҰп барамҰн".

Мен оүан дедӘм: "БауҰрҰм, сен керӘсӘнше рухани дамҰп бараейӘрӘмебебӘ, ніпсӘнӘ ңоздҰратҰн, аңҰрет жемӘстерӘн б&л дҚниеде жегӘзетӘн жіне менмендӘктӘ оÇтатҰн сезӘмдердӘ, ірекеттердӘ тастап, одан да биӘрлӘ ілжелерге к+терӘлӘп, +зӘмшӘлдӘктӘ ңойҰп, уаңҰтша ліззатңа ң&мартпау секӘлдӘ ңасиеттерге ие болҰп міртебеқ к+терӘлӘптӘ!". Рас, АллаҒ +зӘнӘқ жарҰлңаүанҰн менменшӘл ң&лдарҰна сездӘрмеуӘ ОнҰқ Қлкен сҰйҰ болҰп табҰладҰ. МҚмкӘн ң&лҰаг+йлепарланҰп кетпесӘн дейтӘн шҰүар.

БауҰрларҰм! ОсҰүан байланҰстҰ айтарҰм, ілгӘ адам секӘлдӘ ойлайтҰн немесе ісӘрелеп бӘреудӘ ңаттҰ к+термелеп, жоүарҰ міртебе, ерекше ңасиеттерге назар аударатҰн кӘсӘлер, сендерге ңарап сендердӘқ кӘшӘжиб-ул инабаттҰ ірӘ ңҰзметшӘ бейнеде мӘндет атңарҰп жҚргендерӘқдӘ к+рӘп "б&лар ңарапайҰм, жій кідӘмгӘ адамдар үой! АңиңаттҰқ ңаҒармандарҰ, дҚниÇнҰ шулатҰп, дҚр сӘлкӘндӘредӘ

— 345 —

дегенӘ осҰлар ма! Ондай азаматтар ңайда, б&лар ңайдле-шуае, б& заманда іулиелерден асҰп тҚсетӘн киелӘ ңҰзметтӘқ кҚрескерлерӘ?!">деп, егер дос болса ҚмӘтӘ с+нӘп, егер д&шпан болса "айттҰм үой, іне!" деп, +зӘнӘқ ңарсҰ пӘкӘрӘ д&рҰс деп ойлайдҰ.үан шід Н&рси

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СендердӘқ абаңтҰдан жинаүан жемӘстерӘқ Çүни к+қӘлге тҚйген маүҰналҰ хаттарҰқ мен ҚшӘн фірдаус баүҰнҰқ жемӘстерӘ секӘлдӘ хош ірӘ ңҰмбат. Ол хаттар сендерге деген зор ҚмӘтӘмдӘ аңтап, ҚРисалеенӘмӘмдӘ нҰүайта тҚстӘ. АрақҰздаүҰ ауҰзбӘршӘлӘктӘқ мҰңтҰ екенӘне к+зӘм жеттӘ. СендердӘқ жазу ңаламдарҰқ бӘрӘккен сайҰн - бейне бӘр т+рт ілӘптӘқ ңатарласа орналасңанҰ секӘлдӘ - мен сеірӘ ңа мҰна ңҰсҰл-таÇқ кезеқде Қш жҚз, т+рт жҚз адамдай к+ремӘн. Иі, мҰна ңиҰн-ңҰстау кезеқде ауҰзбӘршӘлӘктӘ саңтап жҚргендӘктерӘқ кешегӘ с+зӘмдӘ растаүандай болдҰ.

Иі, тімсӘлдӘқ ңатесӘ болмас, ңалайша ҚлкенелейтӘ дӘн Исламүа ңҰзмет т&рүҰсҰнда кӘшкене бӘр сахабаүа жете алмайтҰнҰ іҒл-Ә сҚннет уіл жамаүат тарапҰнан маң&лданүан міселе. Сол секӘлдӘ мҰна заманда Иманүа ңҰзмет ҚшӘн ніпсӘнӘқ ңалауҰн тасмен АлшӘпейӘл тҚрде ҰнтҰмаң пен ауҰзбӘршӘлӘктӘ саңтап жҚрген адал бауҰрҰм мен ҚшӘн ілдебӘр іулиеден артҰң. Оүан к+зӘм жеткен-дӘ. МенӘқ осҰ ойҰмдҰ сендер ірдайҰм растап отҰрасҰқдар. Хаң Таүала сендергрӘ хаңйҰм разҰ болсҰн, імин!

* * * *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

"Миуа" рисалесӘ +те мақҰздҰ, ӘшӘнде ң&ндҰ аңиңаттар бар. КҚнӘ туҰп, онҰқ Қлкен азаттҰң кҚресӘ жеқӘске жететӘнӘне сол см зор. Сендер онҰқ ңадӘр-ңасиетӘн тҚсӘнгендӘктен мҰна дірӘсхананҰ дірӘссӘз ңалдҰрмадҰқдар. МенӘқ айтарҰм; ОсҰнша ңиҰндҰң пен зиÇннҰқ жемӘсӘ мен пайдасҰ тек осҰ рисале жіне "МҚдафа" Çүни соттаүҰ аңталу рисалесӘ болса жінола алермен бӘрге болу болса, ілгӘ зиÇн мен ңиҰншҰлҰң тҚк те емес, ондай ңиҰншҰлҰңтҰқ он есе сораңҰсҰн к+рсем даүҰ мен ҚшӘн ештеқе емес.

— 346 —

К+птеген тіжӘрибемен жіне мҰна ңиҰн ірӘ аз бар.

баңтҰда к+зӘмнӘқ жеткенӘ; Рисалей-Н&рдҰ оңу немесе жазу ңиҰншҰлҰңтҰ азайтҰп, мазасҰздҰңтҰ жоÇдҰ, кҚптӘ болүан к+қӘлдӘ бӘр к+терӘп тастайдҰ. Ал, н&рлармен ш&үҰлданбаүаг лман бңиҰншҰлҰң артҰп тҚк пайдасҰ жоң, бос нірселермен ш&үҰлданҰп мазам кетедӘ. КейбӘр себептерге байланҰстҰ ХҚсрев, ХафҰз Али сосҰн ТахиридӘю(рахметуллаҒи алейҒим)>ңиналҰп жҚр-ау деп ойлаушҰ едӘм. й хикмқ рахат, к+қӘлӘ тҰнҰш солар екен жіне солардҰқ ңасҰнда жҚргендер екен. "Неге олай?" деп с&растҰрсам, олар +здерӘнӘқ бастҰ мӘндетӘн атңарҰп, бос нірселермен ш&үҰлданбайдҰ екен жіне таүдҰрдҰқ ӘсӘне араласпайдҰ екенладҰ.

ендӘктен пайда болатҰн +зӘмшӘлдӘк, бӘреудӘ мӘнеп-сҰнау, уайҰмдау оларда жоң. Олар, табандҰлҰң танҰтҰп, шҰнайҰ тҚрде ңанаүат етӘп Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ а дейдӘн к+тердӘ. ДӘннен безген кіпӘрлерге Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи кҚшңуатҰн к+рсеттӘ. Хаң Таүала олардҰқ бойҰндаүҰ кӘшӘпейӘлдӘлӘк, инабаттҰлҰң, Әзет пен абҰрой, батҰрлҰң секӘлдӘ ңасиеттерӘн басңа бауҰрларҰмҰзүа да ж&үҰп, сондай болуҰн н үажаптсӘн! Юмин.

* * * *

БауҰрларҰм!

ҺапҰлдҰңтан жіне дҚниÇң&марлҰңтан пайда болүан менмендӘк мҰна заманда +ршӘп т&р. СондҰңтан іҒл-Ә хаң, тура жолдаүҰлар - тӘптӘ орҰндҰ болса да - менмендӘктӘ, +зӘмшӘлдӘктӘ мҚлдем ңоŞҰ ай бос Сол ҚшӘн Рисалей-Н&рдҰқ адал шікӘрттерӘ бӘр маүҰнауи т&лүа ҚшӘн, Çүни Қлкен дариÇнҰ иелену ҚшӘн м&здҰқ тҚйӘрӘндей менмендӘгӘн тастап, ерӘтетӘндӘктен иншаллаҒ, осҰ соқүҰ оңиүада да берӘк болҰп, табандҰлҰң к+рсетедӘ деп ойлаймҰн.

Иі, м&шаң меардҰқ еқ ңауӘптӘ де с&м айласҰ бҰлай едӘ: ірңайсҰсҰ ңолбасшҰ немесе би-т+ре секӘлдӘ ӘрӘ т&лүалардҰ бӘр ортаң міселеде бӘр-бӘрӘмен шаүҰстҰрҰп, бӘрӘн-бӘрӘ мӘнеп-сҰнауүакӘ салтӘн осҰндай тар, ңиҰн жерлерге жинап, +зара ңҰрңҰстҰрҰп, рухани кҚштерӘн жойҰп, ібден ілсӘрету. СосҰн кҚш-ңуаттан айҰрҰлүан соқ олардҰ оп-оқай тҰмаңпен &рҰп, шҰбҰндҰ шҰңпҰртңандай к+здерӘн жоŞ. Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ +зара бауҰрлҰүҰмдҰ жанкештӘ жолдас, адал достҰң жолҰн &станатҰндҰңтан иншаллаҒ м&ндай жҰмҰсңҰ да іккӘ, м&напҰңтардҰқ жоспарларҰн жҚзеге асҰрмай тастайдҰ.

* * * *
— 347 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&рҰқүҰ замлмҰш мӘр шійхтӘқ мҚридтерӘ тҰм к+бейӘп кеткендӘктен ҚкӘмет ҚрейленӘп, онҰқ жамаүатҰн таратпаң болҰптҰ-мҰс. Сонда, ілгӘ шійх ҚкӘметке бҰлай дептӘ:"Менَاتُ с болүанҰ бӘр жарҰм мҚридӘм бар. Сенбесеқдер сҰнаңтан +ткӘзейӘк!"

Шійх бӘр жерге шатҰр ң&рҰп +зӘн пӘр санайтҰн мҰқдаүан мҚридтерӘн жинап, бҰлай деп б&йҰрҰптҰ: "Мен сендердӘ сҰнаңтан +ткӘзбекшӘмӘн. КӘмде-кӘм маүа с+з жд-шікӘрт болҰп, менӘқ айтңанҰмдҰ ңабҰлдайтҰн болса онҰ дереу ж&маңңа жӘберемӘн!"

С+йтӘп, мҚридтерӘн жеке-жеке шатҰрүа шаңҰрҰптҰ. ШатҰрүа алдҰн ала жасҰрҰн бӘр ңойес-тӘ.ңойүан екен, сонҰ бауҰздап сойҰптҰ. ХалҰң шатҰрүа кӘрген шікӘрттӘ бауҰздап, жанҰн жіннатңа жӘбердӘ деп ойлап аңңан ңандҰ к+рген мҰқдаүан мҚрид ӘредӘ.раңай ңашҰп, пӘрдӘқ іулиелӘгӘн жоңңа шҰүарҰптҰ. Содан мҰқдаүан халҰңтан бӘр үана адам: «ЖанҰм ң&рбан!» деп ңасҰна барҰптҰ жіне бӘр ійел затҰ ңалҰптҰ-мҰс. ҮалүанҰнҰқ бірӘ тарап кетӘптӘ. Сонда ілгӘ &стаз ҚкӘаса - амдарҰна: «МӘне, к+рдӘқӘздер үой, менӘқ бӘр жарҰм үана мҚридӘм бар!» дептӘ.

Хаң Таүалаүа сансҰз шҚкӘр! Рисалей-Н&р ЕскӘшіҒир ңаласҰнда болүан емтиханнан Çүни соттан амаيَنَال тҚгел +ттӘ. Ол +зӘнӘқ мҰқдаүан шікӘрттерӘнен тек бӘр жарҰмҰн үана жоүалттҰ. ЮлгӘ пӘр туралҰ іқгӘмеге керӘсӘнше болдҰ. Спарта ңаласҰ мен айналасҰндаүҰ бауҰрлардҰқ ңайрат-жӘгерӘмен ілгӘ бастартда ңҰсстап ңашңан бӘр жарҰм шікӘрттӘқ орнҰна жақадан он мҰқ шікӘрт ңосҰлдҰ. ИншаллаҒ, осҰ емтиханда да батҰс пен шҰүҰстҰқ батҰр жӘгӘттерӘнӘқ арңасҰнда к+п шҰүҰнҰмҰз бола ңоймас, бӘреуӘ кетсе орнҰна он кӘсӘ келер.
* * * *

БӘрде м&сҰлман ем ХазӘреу, тариңаттан халифалҰң алу ҚшӘн бӘр жолҰн тауҰп, тариңат ң&рҰп алҰптҰ. Содан тірбиесӘндегӘ мҚридшікӘрттерӘ дамҰп, рухани кемелдене бастаптҰ. Содан бӘреуӘ "кішф" ңҰлҰп са, ілтҰмен муршидӘнӘқ Çүни &стазҰнҰқ дірежесӘ тҰм т+мен екенӘн байңап ңойҰптҰ. ЮлгӘ &стазҰ да онҰқ жаүдайдҰ бӘлгенӘн парасатҰмен бӘлӘп ілгӘ шікӘртӘне бҰлай дептӘ: «Мен ҰрҰп ңй адаммҰн! ҮайтейӘн ендӘ?» Сонда мҚрид: "ОсҰ дірежеге жетуӘме сӘз себеп болдҰқҰз. Олай болса, б&дан кейӘн сӘздӘ одан да бетер ң&рметтеймӘн!тӘп т&Хаң Таүалаүа д&үа етӘп, жалбарҰнҰп ілгӘ байү&с пӘрӘн ң&тңарҰп ңалҰптҰ дейдӘ. Содан манаүҰ &стазҰнда рухани даму

— 348 —

болҰп бҚкӘл мҚридтерӘнен озҰп ңайтадан оларүа наүҰз мҚршид, аңиңи &стаз де хикҰ. Демек, кейде мҚрид шійхӘнӘқ шійхӘ, &стазҰнҰқ &стазҰ болуҰ ібден мҚмкӘн.

Иі, наүҰз адамшҰлҰң деп, бауҰрҰнҰқ жаман ңҰлҰүҰн к+рген кезде онҰ тастап кету емес, ңайта одан ірӘ жҰлҰ ңабаң, бауҰрластҰң ердӘқ п онҰ ж+нге салу, мӘне наүҰз +нер осҰ. М&нҰ адал достар ӘстейдӘ. М&напҰңтар діл сол кезде бауҰрлардҰқ ҰнтҰмаүҰн, +зара жаңсҰ пӘкӘрӘн б&зу Қшн бесӘол ма, сенӘқ сонша мін берӘп жҚрген адамҰқ. Ол жій, іншейӘн бӘреу үой!" дейдӘ... ңойшҰ ійтеуӘр, соқүҰ ңиҰншҰлҰңңа &шҰраүанда к+п зиÇн шеккенӘмӘз рас. БӘраң, б&л кҚллӘ м&сҰсӘн, саласҰна, Ислам ілемӘне ңатҰстҰ болүандҰңтан оңасҰ жоң, арзҰйдҰ деп ойлаймҰн. ОсҰ тектес бӘраң басңа оңиүалар мейлӘ, ол дӘни ілде саÇси болсҰн м&ндай дірежеде Çүнмет бам ілемӘне Ұңпал ететӘндей дірежеде бола алмадҰ.

* * * *

Б&рҰқүҰ СаидтҰқ бастҰрүан "Лемаүат" аттҰ ңолжазбасҰнҰқ басҰнда тақүажайҰп ңолтақбасҰ бар. ОнҰ сіл +згертсе дзӘм ҚшӘргӘ халӘме жіне +мӘрӘмнӘқ жетпӘсӘншӘ жҰлҰна сійкес келетӘндӘктен ңайта жазҰп отҰрмҰн.

اَلدَّاع۪ى

Үираүан мазарҰм, СаидтҰқ жетпӘс тоүҰз мійӘтӘ жатҰр ӘшӘнде кҚніларҰмен бӘрге, ңайүҰрҰп.

СексенӘншӘ болҰп таүҰ аналаазар тасҰ ңойҰлдҰ.

Ол да ИсламнҰқ ңайүҰ ңасӘретӘне ңосҰлҰп жҰлайдҰ.

Ү&лпҰ тас та +лӘлер де ңайүҰрадҰ ңиналҰп

Алүан баүҰтҰм жаңҰнда болатҰн аңҰрдҰрүа мӘне ңарай.

АнҰң бӘлетӘнӘм АзиÇ халңҰн жарңҰн болашаң кҚтӘп т&р.

БарлҰүҰ жаппай ИсламдҰ ңабҰлдап, ңоластҰна кӘрмек. ЯйткенӘ, берекет пен баңҰт тек имандҰлҰңта Иман халҰңңа есендӘк пен саулҰң сҰйлайдҰ.

* * * *
— 349 —

қ м&ңи адал бауҰрларҰм!

СендердӘқ ауҰзбӘршӘлӘктерӘқе менӘқ к+п мін беруӘмнӘқ себебӘ тек +зӘмӘз ҚшӘн немесе Рисалей-Н&р ҚшӘн, онҰқ пайдасҰ ҚшӘн үана емесалҰп қ наңтҰ себебӘ мҰнау; хаңиңи иман аÇсҰнда ілӘ кӘре ңоймаүан, мҰңтҰ демеуге жіне табандҰ жамаүаттҰқ тапңан аңиңатҰна арңа сҚйеуге тҰм м&ңтаҰң Çүнлман халҰң +здерӘн адасушҰлҰңтан, ңисҰң жолдан саңтайтҰн, ңайтпас ңайсар, болаттай мҰңтҰ, істе алдамайтҰн &стаз, б&лтартпас айүаң ӘздейдӘ. жаратолар сендердӘқ ауҰзбӘршӘлӘктерӘқдӘ к+рӘп бӘр аңиңаттҰқ бар екенӘн, ол ешбӘр нірсеге ң&рал болмайтҰнҰн ірӘ ол адасңандарүа ешңашан бас имейтӘнӘн, істе жеқллӘ жаӘнӘн бӘлӘп, к+зӘ ібден жетедӘ. МӘне, сонда олардҰқ рухани кҚшӘ тасҰп, иманҰ ңуаттанҰп кетедӘ де дҚниÇң&марларүа, азүҰндарүа елӘктеп, оларүа ерӘп кетуден саңтаүдай ж * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Абайлақдар! Язара дауласпақдар! ТҰқшҰлар сол сіттӘ пайдаланҰп кетуӘ ібден мҚмкӘн. Д&рдардҰқсҰн, б&рҰс болсҰн осҰ жаүдайда айтҰсҰп, дауласңан адамҰкҰ д&рҰс емес. БӘр тҚйӘр тарҰдай аңҰсҰ болса, сол ҚшӘн айтҰсҰп, дауласңан адам бӘзге бӘр ңап зиÇн келтӘредӘ. БаÇүҰ замау ӘсӘскӘшіҒир абаңтҰсҰнда отҰрүанҰмда тҰм талүампаз бауҰрҰма айтңан іқгӘменӘ ңайталайҰн деп отҰрмҰн:

БӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰс жҰлдарҰ РесейдӘқ шҰүҰс аумаүҰнда тоңсан офицермен бӘрге т&тңҰнда болҰп, бірӘмӘздӘ ҚлкенешӘп, аракңа ңамап тастадҰ.

ЮлгӘ офицерлер менӘ ңаттҰ ң&рметтейтӘндӘктен оларүа ҚгӘтнасихат айтҰп араздҰңңа жол бермейтӘн едӘм. БӘраң, жаүдай кҚрт +згерӘп, сарбаздардҰқ мазасҰ кетӘп, дегбӘрсӘзденӘсҰз айӘ. Содан айңай-шу, айтҰс-тартҰс к+бейдӘ. Мен, сол кезде Қш-т+рт адамдҰ таүайҰндап оларүа бҰлай дедӘм: «Сендер ңай жерде шу шҰңса, бӘлӘп алҰп кӘмдӘкӘ д&рҰс емес, соүан болҰсҰқдар!» дедӘм. Олар менӘқ дегенӘмдӘ орҰндап едӘ айтҰс-тартҰс азайҰпезӘнгетҰң орадҰ.

"НелӘктен м&ндай б&рҰс Әс-шара ңолдандҰқ?" деп с&раүандарүа: "Д&рҰс адам жалпҰ ңашанда ҰнсаптҰ, &ÇттҰ келедӘ. Ол +зӘнӘқ тарҰнҰқт ңореӘндей аңҰсҰн к+пшӘлӘктӘқ жҚз тҚйӘр аңҰсҰна пида ете

— 350 —

аладҰ, ңоÇ саладҰ. Ал, б&рҰс адамдар к+бӘнесе тікаппар, менменшӘл келедӘ. Ол аңҰсҰн пида ету дегендӘ бӘлмейдӘ, одан сайҰн ҚдерӘп айңайлай беиза ҮаСол ҚшӘн солай ӘстедӘм!" дедӘм.

БауҰрларҰм!

Сендер +зара ңҰсңа хаттардаүҰ ж&банҰш туралҰ, сабҰр саңтау жайлҰ, шҰдамдҰлҰң хаңҰндаүҰ жазбалардҰ н ңаҒа мін берӘп, ңайта-ңайта оңи берӘқдер! Мен сендермен салҰстҰрүанда еқ ілсӘзӘ ірӘ зор білеге еқ к+п &шҰраүанҰммен, Ү&дайүа шҚкӘр шҰдап сабҰр саңтап келемӘн. Жіне барқӘстӘкӘ маүан жапңандарүа да ренжӘмедӘм. ЖалпҰүҰ ортаң міселе бола т&ра тек +зӘн үана аңтап, астҰртҰн &йҰм деген жаланҰ бӘзге жаба салүандарүа да +кпелегенӘм жоң. БӘздӘқ бауҰр екенӘмӘз рас, олай болса менен осҰ сабҰрлҰлҰң т&рүҰс іулиенеге алуларҰқдҰ +тӘнемӘн.

* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне мҰна дҚниÇ мейманханасҰндаүҰ достарҰм!

МенӘ, крнекӘ нде б&рҰқүҰ СаидтҰқ сезӘмдерӘ билеп, інеу кҚнгӘ ңолҰмҰздҰ кӘсендеп, кҚзетшӘлер мҰлтҰң кезенӘп сотңа апарүанҰ есӘме тҚскенде бойҰмдҰ ашу кернеп ңаттҰ ҰзалҰ +ткӘ Кенет мҰнадай бӘр ой келдӘ: Сен ашуланба! КерӘсӘнше маңтан! БӘле бӘлсеқ б&л шҚкӘр етӘп, ңуанатҰн жаүдай. ЯйткенӘ, сендердӘ ңаншама саналҰ пенделер, сансҰз перӘштелер, руханилар сондай-аң, аңиңаттҰ тҚсӘнген жандар мен ар-ожд ИманҰза, иманҰ кімӘл кӘсӘлер к+рӘп т&р үой. Сендер олардҰқ алдҰнан б&л үасҰрда хаң пен аңиңат жіне Ү&ран мен Иман ҚшӘн кҚрескен, жанкештӘ ңаҒармандар тобҰ ретӘнде сап тҚзеп +ттӘқдер. ОлардҰқ ңошеметтеуӘ АллаҒтҰқ рахҰмҰ тҚсӘп екеттӘ баүалануүа себеп ірӘ ңабҰл болүанҰн к+рсетедӘ. ОнҰқ ңасҰнда, саусаңпен санарлҰңтай бӘрнеше азүҰн, алаÇңтардҰқ ңаск+йлӘгӘ тҚк емес.

ТӘптӘ, бӘрде науңас болүандҰңтандӘ. Дек+лӘкпен апарүанда мазасҰзданҰп, +зӘмдӘ ҰқүайсҰз сезӘндӘм. Ал, кейӘн бірӘмӘздӘ сендер сиÇңтҰ ңолҰмҰз байлаулҰ, кӘсендеп апарүанда к+қӘлӘм хош, рухани шаттҰң сезӘндӘм. Демек, ол жаүдай ілгӘ маүҰнадан пайда болүанҰ үой.

— 351 —

М&нҰ к+п ңаа ңҰрҰанҰм секӘлдӘ ңазӘр де айтңҰм келӘп отҰр: Тарихта Рисалей-Н&р шікӘрттерӘндей хаң жолда к+п ңҰзмет ңҰлҰп, мол сауап жинап, бӘраң аз жапа шеккендер болмаүан. БӘз ңанша ңиналсаң та бірӘбӘр арзан.

* * лаүҰна
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л біледен ң&тҰлу екӘ т&рүҰдан мҚмкӘн емн кейӘ

БӘрӘншӘден; АллаҒтҰқ жазүан таүдҰрҰ дім-т&зҰмҰздҰ осҰ жерден б&йҰрүандҰңтан ңалай болүанда да ңамалатҰн едӘк. ОсҰ еқ ңайҰрлҰсҰ болар.

ЕкӘншӘден; Ү&рүан т&заңтарҰнан ң&тҰлудҰқ шарасҰн дретӘ лмадҰң. Мен осҰлай боларҰн сезген едӘм, бӘраң амал нешӘк. Байү&с марң&м Шійх АбдҚлхаким де Шійх АбдҚлбаңи да ң&тҰла алмадҰ емес пе? Демек, б&л білеге &шҰраүанҰмҰзүа шаүҰмданбау к+птеерек ірӘ маүҰнасҰз ірӘ зиÇндҰ. Б&л бӘр маүҰнада Рисалей-Н&рүа ренжӘп, ашулану болҰп саналадҰ.

Абай болҰқдар! Хас шікӘрттердӘқ ңарңҰндҰ ңҰзметӘн, ш&үҰл ірекетӘ осҰ біленӘқ келуӘне себеп болдҰ, деп оларүа ренжу, РисалейН& орҰнсзаңтау жіне иман аңиңаттарҰн Қйренбей т&рҰп +зӘне +кӘну деген с+з. Ал, б&л материалдҰң біледен де сораңҰ рухани біле. Мен сендерге ант етейӘн, сендерден жиҰрма-отҰз есе білеге &шҰрап жҚрсем даүҰ, ілгӘ ниетӘ таза ш&үҰл ірекет еткендердӘҰл, ИлÇтсҰздҰүҰнан болүан б&л біле он есе с&мдҰң болса да оларүа еш ренжӘмеймӘн. ЮрӘ онҰқ ҚстӘне +ткенге +кӘнудӘқ маүҰнасҰ жоң.

СебебӘ, онҰ ж+ндеу мҚмкӘн емес.

БауҰрларҰм!

УайҰмдау біленӘ кҚшейтӘп жӘберӘп жинатериалдҰң біле руханиүа айналҰп жҚректен орҰн аладҰ. ОнҰқ ҚстӘне уайҰмдау таүдҰрүа наразҰлҰң, мақдайүа жазүандҰ менсӘнбеу болҰп саналадҰ. сондайаң, АллаҒтҰқ рахҰмҰна шік келтӘргендей маүҰна шҰүадҰ. Юр нірсенӘқ бӘр жаңсҰ жаүҰ барасҰүҰсрахҰмнҰқ мӘндеттӘ тҚрде бӘр шуаүҰ болатҰнҰ рас. Сондай-аң, таүдҰрдҰқ ідӘл, ол бірӘн хикметпен жасайтҰнҰ мілӘм. Олай болса ілбетте, мҰна заманда кҚллӘ Ислам ілемӘне ңатҰстҰ м&ндай зор Әс-шаранҰқ нітижесӘнңауҰндантай ңиналүанүа уайҰмдап мін бермеуӘмӘз керек.

— 352 —

(БолмашҰ, жій бӘр халӘмдӘ сендерге баÇндаудҰ ж+н к+рдӘм.) БауҰрларҰм!

Маүан назар ңаттҰ ісер етедӘ, ауҰрҰп ңаламҰн, оүан к+зӘм пай бажеткен. Оүан бӘрнеше тіжӘрибе жасап к+рдӘм.

Мен сендермен барлҰң жерде бӘрге болүҰм келедӘ. Дегенмен اَلنَّظَرُ يُدْخِلُ الْجَمَلَ الْقِدْرَ وَ الرَّجُلَ الْٰذِهِ мішҒҚр ңаүида бойҰнша назар Çүни к+з маүан ісер етедӘ. ЯйткенӘ, маүан ңараүан адам Ç ңаттҰ ашумен кектенӘп ңарайдҰ, Ç ңҰзҰүҰп тамсана ңарайдҰ. М&нкеремеӘ к+зңарас кейбӘр кӘсӘлерге ісер ететӘнӘ рас. СондҰңтан, мҚмкӘн болүанша, егер менӘ міжбҚрлемесе сендермен бӘрге сотңа ірдайҰм бармауүа ниландҰрӘм.
* * * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Һазиз бауҰрларҰм!

БҚгӘн тақсірӘде ш&үҰл бӘр ой келдӘ. Иі, мен де ХҚсревтӘқ зӘлзалаүа &л аңиҰ жазүан егжей-тегжейлӘ Н&рдҰқ кіраматҰн растаймҰн, оүан шік жоң солай. Олай дейтӘнӘм, кіпӘрлер Рисалей-Н&рүа жіне шікӘрттерӘне т+рт мірте сңа кҚн кезде діл сол уаңҰтта т+рт рет с&мдҰң жер сӘлкӘнӘп, зӘлзілі болдҰ. Б&л сійкестӘк кездейсоң болуҰ мҚмкӘн емес. Сол секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰқ жайҰлуҰ жаүҰнан екӘ орталҰүҰ саналатҰн Спарта мен Үастамону ңалаларҰн деп аңа аймаңтармен салҰстҰрүанда ондай апаттардан аман болуҰ жіне Ү&рандаүҰ "Аср" сҚресӘнӘқ ишарасҰмен аңҰрзаманнҰқ еқ Қлкен ңайүҰ-ңасӘретӘ саналатҰнекӘ боекӘншӘ дҚниÇ жҚзӘлӘк соүҰстан ң&тҰлудҰқ жолҰ тек иман жіне игӘ амал болҰп табҰладҰ. СондҰңтан діл осҰ аласапҰран уаңҰтта Рисалей-Н&р АнадолҰ елӘнӘқ іртарапҰна аңиңи имандҰ жайҰп, сонҰқ саÇсҰнда АнадолҰ тақүажайҰп тҚрде ілгӘ с&м йүҰлҰ Ұқ ңасӘретӘнен аман ңалдҰ деп толҰң тҚрде айта аламҰз. Сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘне зиÇн келтӘргендер немесе ңҰзметке кедергӘ болүандар діл сол уаңҰтта шапалаң жеп білеге &шҰрайдҰ. М&ِىَ مَ+птеген оңиүалардҰқ +зара сійкестӘгӘ істе кездейсоң болмайтҰнҰн, ал Рисалей-Н&рүа адал ңҰзмет еткен жандардҰқ бірӘ дерлӘк т&рмҰста береке, кҚн к+рӘсӘ жеқӘл, к+қӘлӘ к+тереқкӘ, жанҰ тҰнҰш, рахат +мӘр сҚруӘ секӘлдӘ мҰқдаүан оңиүалар дҚниеде кезден жімҰң жоң екенӘн к+рсетедӘ.