Өйткені, Ислам бауырластығының ішінде мыңдаған бауырластық бар, мәңгілік әлемде және барзах әлемінде сол бауырластық жалғаса береді. Сондықтан, ұлттық бауырластық қаншалықты қуатты болса да, Исламның бір бөлшегі ғана бола алады. Әйтпесе, Исламның орнына ұлтшылдықты әкелу қамалдың тастарын, қамалдың ішіндегі алмас қазынасының орнына қойып, алмастарды сыртқа тастағандай ақымақтық, қылмыс.
Ей, Құранға мойынсұнған Осы Отанның перзенттері! Алты жүз жыл емес, расында Аббасилер заманынан бері, яғни, мың жылдан бері Құран Хакимнің ту ұстаушысы ретінде бүкіл жиһанға қарсы майдан ашып, Құранды жарияладыңдар. лтшылдықтарыңды Құранға және Исламиятқа қамал еттіңдер! Бүкіл әлемді ауыздарыңа қаратып, сұмдық шабуылдарды тойтардыңдар, сөйтіп:
аятының тамаша бір растаушысы болдыңдар. Енді, Еуропаның және еуропашыл мұнапықтардың айлаларына ұйып, осы аяттың алдындағы сөздің растаушысы болудан тартынуларың және қорқуларың керек.
Мән беретін бір жағдай: Түрік халқы, мұсылман халықтарының ішінде ең көбі бола тұра, дүниенің төрт бұрышындағы Түріктер - түгел мұсылман. Өзге халықтар секілді мұсылман және мұсылман емес болып бөлінбеген. Қай жерде Түрік қауымы болса - мұсылман. Мұсылмандықтан шыққан немесе Исламды қабылдамаған түріктер, түріктігін де жоғалтып алған (мадиярлар секілді). Ал басқа жақтарда өте аз ұлттардың өзінде мұсылман және мұсылман еместер бар.
Ей, Түрік бауырым! Әсіресе, сен мұқият бол! Сенің ұлтың Исламмен бірігіп кеткен. Одан ажырау мүмкін емес. Ажырасаң құрисың! Сенің тарихтағы бүкіл мақтаныштарың, Ислам дәптеріне тіркелген. Ол мақтаныштар, жер бетіндегі еш бір күшпен өшіріле алмайтынына қарамастан, сен шәйтандардың азғыруымен, айлаларымен сол мақтаныштарды жүрегіңнен өшірме!..
Бесінші Мәселе: Азияда оянған көптеген қауымдар ұлтшылдық пікіріне жабысып, Еуропаны қаз-қалпында үлгі тұтып, тіпті көптеген қастерлі нәрселерді сол ұлтшылдық жолда пида етуде. Алайда, әр бір
ұлттың құндылық болмысы өзіндік бір киімді талап етеді. Матасы бірдей болғанның өзінде де, пішімі бөлек-бөлек болуы қажет. Бір қарт молдаға, танго билейтін бір әйелдің киімін кигізуге болмайды. Көзді жұмып алып, қайталай беру масқара қылады.
Өйткені: Біріншіден: Еуропа-дүкен, казарма болса, Азия егіс алқабы, мешіт іспетті. Дүкенші би билеуге бара береді, ал егінші оған бара алмайды. Сондай-ақ, қазармамен мешіт бірдей бола алмайды.
Сондай-ақ, көпшілік Пайғамбарлардың Азиядан шығуы, философтардың басым көпшілігі Еуропадан келуі тағдырдың бір белгісі. Азия қауымдарын оятатын, өркендететін дін мен руханият. Фәлсафа дін мен руханиятқа жәрдем етуі керек, орнын баспауы тиіс.
Екіншіден: Исламды, Христиан дінімен салыстырып, Еуропа секілді дінге селқос қарау - өте үлкен қателік. Біріншіден Еуропа, өз дініне берік, Вилсон, Лойд Джордж, Венизелос секілді Еуропалық тұлғалардың поптар секілді өз діндеріне берік болуы олардың өз дініне ие екендіктеріне, тіпті бір жақтан фанат екендіктеріне куәлік етеді.
Үшіншіден: Исламиятты Христиан дінімен салыстыру үйлесімсіз нәрселерді салыстыру болады, мұндай салыстырулар - қате. Өйткені, Европа дініне берік кезде өркендеген жоқ. Діндарлықты тастағаннан кейін өркендеді.
Сондай-ақ, дін олардың арасында үш жүз жылдық ішкі соғысты тудырды. Зорлықшыл залымдардың қолындағы дін қара халықты, кедейлерді және ойшылдарды езгіге салу құралы болғандықтан, олардың барлығында уақытша болса да дінге қарсы жиіркеніш пайда болған еді. Ал Исламиятта тарих куә, бір реткіден басқа ішкі соғыс болмаған. Сондай-ақ, қай кезде мұсылмандар дінге шындап берілген болса, сол кезде жоғарғы өркениетке қол жеткізген. Бұған дәлел, Еуропаның ең үлкен стазы - Андалус Ислам Мемлекеті. Және қай кезде Ислам Жамағаты дінге селқостық танытқан болса, сол кезде қиын жағдайларға ұрынып, құлдырап отырған.
Сондай-ақ, Ислам зекеттің міндеттілігі мен өсімқорлыққа тыйым салу сынды мыңдаған мейірімділік қағидалары арқылы кедейлер мен қара халықты қамқорлығына алуы:
секілді аяттармен ақыл мен ғылымды куәгер етіп, ескертулер жасауы
және ғалымдарға қамқор болуы жағымен, Ислам үнемі кедейлер мен ғалымдардың қамалы, панасы бола білді. Сондықтан да, Исламға ренжуге еш бір себеп жоқ. Исламның, Христиандық пен өзге діндерден айырмашылық хикметі мынада:
Исламның негізі - шынайы Таухид. Сыртқы себептерге шынайы мән бермейді, жаратушылық, дәреже жөнінен де олар маңызды емес. Христиандық болса "әке, ұл" пікірін қабыл еткендіктен, себептердің маңызын арттырып жібереді. Мен мендікті тоқтатпайды. Былайынша айтқанда, Иләһи Рубубиеттің бір көрінісін құрметтілеріне, әулиелеріне тәуелдеп береді.
Сөйтіп,
аятының растаушысы болған. Сондықтан да, Христиан патшалар яғни, ең биік мәртебедегілер тәкәппарлықтары мен менмендіктерін сақтай отырып (Американың бұрыңғы басшысы Вилсон секілді) әсіре діншіл бола білді. Нағыз Таухид діні болған Исламдағы дүниелік жақтан жоғарғы мәртебедегілер я менмендік пен тәкәппарлықтарын тастайды, я болмаса діндарлығы біршама әлсірейді. Сондықтан да олардың бір бөлігі дінге селқос қарайды, тіпті дінсіз болады.
Алтыншы Мәселе: Әсіре ұлтшыл және нәсілшілдерге айтарымыз:
Біріншіден: Мына дүние, соның ішінде осы өлкеміз, баяғыдан бері көптеген көшіп-қонулар мен өзгерістерге ұшыраумен қатар Ислами үкіметтің орталығы осы жерде орналасқаннан кейін, өзге қауымдардан да көптеген адамдар тұрақтап қалған. Ендеше, Ләух-ул-Махфуз ашылғанда ғана кімнің қай ұлттан екені белгілі болады. Олай болса, патриоттық әрекеттерін нәсілшілдік пікіріне негіздеу - мағынасыз әрі өте зиян. Сондықтан, ұлтшылдардың және нәсілшілдердің дінге өте селқос қарайтын бір басшысы мәжбүр былай деген: "Тілі, діні бір болса, ұлты бір". Олай болса, нағыз нәсілшілдік емес, тіл, дін және ортақ отан назарға алынады. Егер үшеуі бір болса, негізінде мықты бір ұлт қалыптасады. Егер біреуі кем болса да, бәрібір бір ұлт болып саналады.
Екіншіден: Қасиетті Ислам ұлтының бұл отанның перзенттеріне, қоғамдық өміріне тигізген жүздеген пайдаларынан екеуін мысал ретінде баяндаймыз:
Біріншісі: Осы Ислами Мемлекет, өзі отыз миллион бола тұра, бүкіл Еуропаның алып мемлекеттеріне қарсы өз болмысын қорғай білген еді. Бұл елдің әскеріндегі ерлік Құран нұрынан келген мына пікір еді: "Мен - өлсем шәһидпін, өлтірсем ғазимін" деп, кәміл құштарлықпен, сүйіспеншілікпен өлімді күліп тұрып қарсы алған. Осылайша Еуропаны әрдайым дірілдеткен еді. Дүниеде осындай таза көңілді сарбаздардың рухында мұндай асқақ жанкештілікке себеп болатындай өзге бір нәрсе көрсете алар біреу бар ма? Мұнан басқа қандай патриоттық сезім оның орнын баса алады, өмірін де, бүкіл дүниесін де сол жолда пида еттіре алады?..
Екіншісі: Еуропаның әждаһалары (үлкен мемлекеттері) қай кезде осы Ислами мемлекетке бір соққы берген болса, сол сәт, үш жүз елу миллион мұсылманды қоса жылатқан, зарлатқан еді. Сонда барып әлгі отарлаушылар, қолын тартқан... қолын көтеріп, тұрып түсірген. Осы бір ешқашан азаймайтын рухани және тұрақты күш қуаттың орнын өзге қандай күш-қуат баса алады? Осындай орасан зор, рухани демеуші күш-қуатты, ұлтшылдық пен өзімшіл патриоттық сезімдермен ренжітуге болмайды.
Жетінші Мәселе: Кесірлі ұлтшылдар мен әсіре патриот сымақтарға айтарымыз: егер өз ұлтыңызды шын сүйсеңіз, оларға жаныңыз ашыса, онда олардың басым көпшілігіне жанашырлық болып саналатындай ізгі сезімді ұстаныңыз. Әйтпесе, басым көпшілігіне қаталдық жасап, жанашырлыққа мұқтаж емес, ат төбеліндей топтың уақытша салтанаты мен тамаша тіршіліктеріне қызмет ету, тіпті де, патриоттық емес. Өйткені, болымсыз нәсілшілдік пікірімен жасалатын патриоттық әрекеттің, сол ұлттың шамамен сегізден екеуіне ғана уақытша пайдасы тиуі мүмкін. Лайық болмағандар ғана сондай жасанды патриоттардың қамқорлығына бөленеді. Әлгі сегіздің алтауы, я қарт, я науқас, я бейнет шегуші, я бала-шаға, я өте әлсіз, я шынайы түрде ақыретті ойлайтын тақуалар... бұлар дүниелік тіршіліктен гөрі, өздері бет бұрған ақыреттік өміріне қатысты нұр, жұбаныш, жанашырлық сұрайды және қамқоршы қолдарға мұқтаж күйде болады. Бұлардың осы үміттерін үзуге, жұбаныштарын жоюға қандай ұлтжандылық жол береді? Жо-жоқ! Мұндай жағдайда, қайдағы ұлтқа жанашырлық, қайдағы ұлт жолындағы жанкештілік!
Аллаһтың мейірімінен үміт үзілмейді. Өйткені, Жаратушы Хақ мың жылдан бері Құранның қызметінде болған және соның туын ұстауға тағайындаған осы отанның айбынды әскері мен алып жамағатын, уақытша қателіктері үшін, Иншаллаһ, сорын қайнатпас. Сол нұрды қайта жарқыратып, қайтадан өз міндетін атқаруына мүмкіндік берер...
ТӨРТІНШІ ТАҚЫРЫП
[ЕСКЕРТУ: Жиырма Алтыншы Хаттың Төрт Тақырыбының бір-біріне байланысы жоқ еді. Осы Төртінші Тақырыптың "Он Мәселесінің" де бір-бірімен байланысы жоқ. Сондықтан, байланыс іздеудің қажеті жоқ. Қалай келген болса, солай жазылды. Маңызды бір шәкіртіне жазған хаттың бір бөлімі. Сол шәкіртінің бес-алты сұрағына берілген жауаптар.]
Біріншісі
Бауырым, мен қазір ол санның хикметін білмеймін. Әйтсе де мынаны айтамын: Құран Хакимнің сөйлемдері бір мағынамен ғана шектеулі емес. Расында ол адамзаттың барлық сыныптарына арналғандықтан, әрбір сыныпқа қатысты күллі мағынаны қамтиды. Баяндалған мағыналар сол күлли қағидалардың бөлшектері секілді. Әр тәпсірші, әрбір ғалым, сол тұтастың бір бөлшегін айтады. Я өзі көрген ақиқатты, я дәлелін, я болмаса өз ұстанымына сүйене отырып, сонан бір мағынаны таңдайды. Міне, осындай бір топ, сол санға сәйкес бір мағына тапқан болуы керек.
Мәселен: Әулиелердің аса мән беріп, зікірлерінде үнемі қайталайтын
сөйлемінде, ужуб шеңбері мен мүмкіндік шеңберіндегі Рубубиет теңізі мен құлшылық теңізінен бастап, сонау дүние мен ақырет теңіздеріне, сонау ғайб әлемі мен көзге көрініп тұрған әлемінің теңіздеріне, сонау шығыс пен батыс, солтүстік пен оңтүстіктегі мұхиттарға сонау Рум Теңізі мен Парсы теңізіне, сонау Ақ теңіз бен Қара теңіз және Бұғазына (маржан деген балық сол жерден шығады), сонау Ақ теңіз бен Қызыл теңізге және Суэц каналына, сонау тұшы және тұзды сулар теңіздеріне, сонау топырақ қабатының астындағы тұщы әрі бөлік-бөлік су теңіздерге, сонау Ніл, Тигр және Ефрат секілді үлкен өзендер деп аталатын кішкентай тұщы теңіздер мен олардың ағып барып құятын
үлкен тұзды теңіздеріне дейінгі аралықтағы мағына бөлшектері бар. Аятта осылардың барлығы да көзделген және мақсат етілген болуы мүмкін және оның негізгі және ауыспалы мағыналары бар.
Міне, осы секілді
өте көп ақиқаттарды қамтиды.
Әһли-кәшиф және әһли-ақиқат, кәшифтеріне қарай әртүрлі баяндайды.
Үшіншіден: Расул Әкрам алейһиссәлату Уәссәлам былай деген:
Құран Хакимде Хазреті Юсуф Алейһиссәлам:
деген.
Иә, өз нәпсісін жақсы көріп, нәпсісіне арқа сүйеуші адам бақытсыз. Ал, өз нәпсісінің айыбын көре білген адам бақытты. Ендеше сен, бақыттысың. Бірақ нәпсі әммара, кейде бас көтеріп, қарсыласады немесе саябырсып, жай табады. Алайда, қарулары мен құралдарын жүйкеге (нерв) тастап кетеді. Ал жүйке мен сезімдер ол міндетті өмірдің соңына дейін атқарады. Нәпсі әммара әлдеқашан өлгенімен, оның әсері көріне береді. Көптеген асфия, әулиелер болған, нәпсілері жай тауып, басылса да нәпсі әммарадан шағымданған. Көңілдері өте таза әрі нұрлы бола тұра, оның кеселдерінен зар еңіреген. Міне, бұл адамдардағы, нәпсі әммара емес, расында нәпсі әммараның сезімдерде қалған қызметтері. Ал кесел дегендері тікелей көңілдің кеселі емес, расында ол, қияли кесел.
Құрметті бауырым, сені мазалап жатқан нәпсің мен көңіліңнің кеселі емес, расында, ол пенде болған соң күрестің тоқтамай жалғаса беруі үшін және дами түсуге себеп болатын жоғарыда айтқанымыздай сезімдерге берілген ерекше жағдай.
Екінші мәселе
Бұрынғы Имам сұраған "Үш Мәселесінің" түсіндірмесі, толық жауабы Рисале-и Нұрда бар. Қорыта келе, әзірге айтар жауабымыз былай:
Бірінші сұрағы: Мұхиддин Араби, Фахраддин Разиге жазған хатында: «Аллаһты білу, бар екенін білуден басқа» деген. "Бұны қалай түсінуге болады? Мақсат не?" деп сұрайды.
Біріншіден: Оған өзің оқып берген Жиырма Екінші Сөздің кіріспесінде, нағыз таухид пен сырттай таухидтің айырмашылығына қатысты тәмсіл сол мақсатқа ишара етеді. Отыз Екінші Сөздің Екінші және Үшінші Мәртебелері мен Мақсаттары сол мақсатты ашып түсіндіреді.
Екіншіден: Усул-уд-дин имамдары мен кәлам ілімінің ғалымдарының ақидаға және Ужиб-ул-Ужуд пен Аллаһтың бір екендігіне қатысты баянаттары, Мұхиддин Арабиді қанағаттандырмағандықтан, кәлам ілімінің имамдарының бірі болған Фахраддин Разиге солай деген.
Иә, кәлам ілімінің Аллаһ туралы түсіндірмелері, адамның әрдайым Аллаһтың құзырында екенін толық сезіндірмейді. Құранның үлгісімен түсіндіргенде ғана толық болады. Иншааллаһ Рисале-и Нұрдың әрбір бөлімі жеке-жеке түрде Құран-ы Муғжиз-ул-Баянның нұрлы даңғылында электр лампасы болу қызметін атқаруда.
Ал Құран Хакимнен алынған мағрифат болса, тұрақты құзырды берумен қатар, ғаламды жоққа шығармайды және оны мүлдем ұмыт қалдырмайды. Расында, ғаламның иесі бар екенін түсіндіріп, Жаратушы Хақтың атынан қызмет еттіреді. Осылайша әрбір нәрсе Аллаһты таныстыруға айна болады.
Сади Ширази айтқандай:
Әр бір нәрседен Жаратушы Хақтың мағрифатына қарай бір терезе ашады.
Кейбір Сөздерде кәлам ілімінің жолы мен Құраннан алынған ақиқат даңғылының айырмашылығына қатысты мынадай бір теңеу айтқанбыз: Мәселен, ауыз су жеткізу үшін кейбіреулер ұзақ жерден, таулардың астынан су құбырын қазып, су тартады. Біреулер болса, кез-келген жерден құдық қазады да су шығарып алады. Бірінші жол өте қиын, тығырыққа тіреледі, кейде тоқтап қалады. Ал кез-келген жерден құдықтар қазып су шығаруға машықтанғандар, суды қиындықсыз табады. Сол секілді, Кәлам ілімінің ғалымдары себептерді, әлемнің шегіне дейін апарып, олардың бұлай жалғаса беруі мен тоқтаусыз айнала беруінің қисынсыз екенін дәлелдеу арқылы ғана тоқтатып, Уажиб-Ул-Ужудтың бар екенін сол арқылы дәлелдейді. Ақиқатқа ұзақ жол жүріп барып жетеді. Ал, Құран Хакимнің ақиқат даңғылы кез-келген жерден су табады, шығарады. Әрбір аяттың әрқайсысы Мұсаның Асасы секілді, қай жерге тисе, тіршілік суын сол жерден атқылатады.
қағидасын бүкіл нәрсеге оқытады, сондай-ақ, иман, тек ілім арқылы ғана болмайды, иманда басқа да көптеген сезімдердің үлестері бар, мәселен, асқазанға түскен тағам әр түрлі сезімдерге, әр түрлі ағзаларға үлестіріледі, ілім арқылы ақыл асқазанына енген имани мәселелерден өз дәрежелеріне қарай рух, көңіл, құпия сезімдер, нәпсі және басқа сезімдер өздеріне сай үлестерін алады, егер олардың үлестері болмаса, кемшін қалады. Міне, Мухиддин Араби Фахреддин Разиге осы жағдайды ескертуде.
Үшінші мәселе
аятының
аятымен үйлесім жөні қандай?
Жауап: Бұл туралы Он Бірінші Сөзде және Жиырма Үшінші Сөзде, және де Жиырма Төртінші сөздің Бесінші Бұтағының Екінші Жемісінде түсіндірмелер бар. Солардың түйіні мынау:
Жаратушы Хақ, шексіз құдіретімен жалғыз бір нәрседен көп нәрселерді жаратады, көп міндеттерді атқартады, бір бетке мың кітап жазады. Сол сияқты, адамды көптеген жаратылыстардың орнын басарлық жан-жақты етіп жаратқан. Яғни, хайуанаттың бүкіл түрлерінің алуан түрлі дәрежелеріндей, бір ғана адамның қаншама қабілеттері мен сезімдеріне шектеу қоймаған, табиғи тосқауыл қоймаған, бәрін еркін қалдырған. Өзге хайуанаттың қабілеттері мен сезімдері шектеулі, табиғи бір тосқауыл бар. Ал адамның әрбір қабілеті, шексіздікке қарай қозғалып бара жатқандай, соңсыздыққа, шексіздікке қарай кете береді. Өйткені адам Жаратушының Бүкіл көркем есімдерінің соңсыз көріністерінің айнасы. Аллаһ оның қабілеттеріне шексіз мүмкіндіктер берген.
Сондай-ақ, адам (хайуанатқа қарағанда, керісінше) - өмірге қажетті нәрселерді білмейді. Оларды өмір бойы үйренуге мәжбүр. Шексіз нәрселерге мұқтаж, асыра айтсақ өте надан. Хайуан болса, дүниеге келген кезінде ақ өте аз нәрселерге мұқтаж, әрі сол мұқтаж болған нәрселерін бір-екі айда, тіпті бір-екі күнде, кейде бір-екі сағатта бүкіл тіршілік шарттарын үйреніп алады. Құдды бір басқа әлемде жетіліп, сосын барып мына өмірге келгендей. Ал адам, бір-екі жылда ғана аяққа тұрады, он бес жыл дегенде пайда мен зиянды ажыратады. Міне, асыра айтқанда надан дегеніміз осығана ишара етеді.
Төртінші мәселе
тың хикметін сұрайсың.
Оның хикметі, көптеген Сөздерде айтылған. Бір хикметі мынау: Адамның өз тұлғасы да, жан дүниесі де жаңарып тұратындықтан, әр уақыт иманының жаңартылуына мұқтаж. Өйткені, әрбір адамның көптеген рухани тұлғасы бар. Өмір сүрген жылдарының санынша, тіпті күндерінің санынша, тіпті сағаттарының санынша бөлек бір тұлға болып саналады. Өйткені, адамның өмірі уақытқа тәуелді болғандықтан, күн сайын өзгеше бір тұлға бейнесінде болады.
Сондай-ақ, адамды нәпсі, әуестік, уайым, шайтан билеп кетеді. Иманын әлсірету үшін, көбіне көрсоқырлығын пайдаланып айла жасайды, күмән күдіктермен иман нұрын бүркемелейді. Сондай-ақ, шариғаттың сыртқы көріністеріне қайшы келетін, тіпті кейбір имамдардың назарында күпірлік болып саналатын сөздер мен әрекеттер көп. Сондықтан әрқашан, күн сайын, сағат сайын иманды жаңартып тұруға мұқтаждық бар.
Жауап: Бүкіл Сөздер және Хаттар, сол даңғылды көрсетеді. Әзірше, өзің қалаған жан-жақты дәлеліне қысқаша ишара етеміз. Ол Былайша:
Әлемдегі әрбір нәрсе, бүкіл нәрселерді Жаратушы бар екенін көрсетеді. Және дүниеде жасалып жатқан әрбір іс, бүкіл істердің атқарушысы бар екендігін көрсетеді. Және ғаламдағы әрбір жаратушылық әрекет, басқа бүкіл жаратушылық әрекеттерді, жаратушысы бар екендігін дәлелдейді. Және жаратылыстарда көрініс тауып жатқан әрбір есім, бүкіл есімдердге ишара етеді. Демек, әрбір нәрсе тікелей Уахданиеттің дәлелі және Аллаһты таныстыратын терезе. Иә! Әрбір жасалған нәрсе, әсіресе тіршілік иесі ғаламның кішірейтілген нұсқасы және әлемнің дәні. Жер шарының бір жемісі. Ендеше, сол кішірейтілген нұсқаны, сол дәнді, сол жемісті кім жасаған болса, бүкіл ғаламның да Жаратушысы сол. Өйткені, жемісті жасаушы, ағашты жасаушыдан басқа біреу бола алмайды. Олай болса әрбір іс, бүкіл істерді жасаушыны көрсететініндей, әрбір жаратылыс та, бүкіл жаратылғандарды жаратушыны көрсетеді.
Өйткені, әрбір жаратушылық әрекет, атомдардан күнге дейін, шексіз Жаратушылық заңдылығының ұшы. Демек, сол бір ғана жаратушылық әрекетінің иесі кім болса, атомдардан жұлдыздарға дейін созылып жатқан жалпы заңдылықпен бүкіл әрекеттерді атқарушы Сол болуы керек. Сонымен, бір шыбынды кім жаратқан болса, бүкіл жәндіктерді де, хайуанатты да сол жаратқан. Жерге де тіршілік берген сол. Атомдарды шыр айналдырып тұрған кім болса, бір-бірімен байланысып жатқан бүкіл әлемді қозғалысқа келтіріп, сонау күнді айналасындағы ғаламшарларымен қоса жүргізіп отырған да Сол болуы керек. Өйткені заңдылықтар бір-бірімен тізбектеліп жатыр. Әрекеттер соларға байлаулы.
Демек әрбір өнер туындысы, бүкіл туындылардың шебері бар екенін көрсетеді. Әрбір жаратушылық амал, бүкіл істердің атқарушысы бар екенін білдіреді. Сол секілді бүкіл жаратылыстарда көрініп тұрған Аллаһтың әрбір есімі, бүкіл есімдердің иесі Сол екенін және соның аттары (атақтары) екенін дәлелдейді. Өйткені бүкіл ғаламда көрініп тұрған есімдер бір-біріне кірігіп тұрған шеңберлер секілді. Және сәуледегі жеті түс секілді бір-біріне кірігіп тұр. Бір-біріне жәрдем етеді. Бір-бірінің өнер туындыларын кемелдендіріп, безендіріп тұр.
Мәселен, Мухи есімі (Тіршілік беруші) бір нәрседе көрініс тапқан шақта және тіршілік берген мезетте Хаким есімі де көрініс беріп сол тіршілік иесінің ұясы болған денесін хикметті түрде тәртіпке келтіреді. Сонымен бірге Кәрим есімі де көрініс беріп оның ұясын безендіреді. Дәл сол мезетте Рахим есімінің де көрінісі ол дененің мейрімді түрде қажеттіліктерін әзір етеді. Дәл сол уақытта Раззақ есімінің көрінісі ол тіршілік иесінің өміріне қажетті материалдық, рухани ризығын ойламаған жерден береді тағысын тағы... Демек, Мухи есімі кімдікі болса, ғаламның барлық жақтарын қамтып тұрған Хаким есімі де Соныкі және бүкіл жаратылыстарды мейрімді түрде баптаушы Рахим есімі де Соныкі және барлық тіршілік иелерін азықтандырушы Раззақ есімі де Соның есімі, соның атағы тағысын тағы...
Демек, әрбір есім, әрбір әрекет, әрбір іс Уахданиеттің дәлелі. Ғаламның парақтары мен ғасырлардың жолдарында жазылған жаратылыс деп аталатын бүкіл сөздер, жазушының қаламынан шыққан өрнектер екенінің айғағы. Олардың әр қайсысы Уахданиеттің таңбасы, Ахадиеттің мөрі.
Бесінші мәселе
Мұның жауабы ұзақ. Әзірше, мынаны ғана айтамыз:
Шаһадат кәлимасының екі сөйлемі, бір бірінен айрылмайды, бірін бірі дәлелдейді. Бір бірінің кепілі. Бірінсіз бірі бола алмайды. Пайғамбарымыз Алейһиссәлату Уәссәлам, Бүкіл пайғамбарлардың мирасқоры. Ендеше, Аллаһқа апаратын бүкіл жолдардың басында. Оның ұлы даңғалынан сырт ақиқат та, құтылу жолы да жоқ. Бүкіл мағфират иелері мен зерттеуші имамдар, Сағди Ширази секілді:
дейді.
Сондай-ақ,
деген.
Алтыншы мәселе
Үшіншіден: Шайтанмен айтысу атты Бірінші Тақырыптағы шайтанның істеріне қатысты кейбір сөздер өте қатаң болған еді. "Астағфируллаһ, астағфируллаһ" сөзімен және олай болуы мүмкін
емес тіркестерімен жұмсартқанның өзінде мен бәрібір қорқыныштан дірілдеп отырмын. Кейіннен жіберілген нұсқаларда аздаған жөндеулер бар еді. Соларды пайдаланып өзіңіздегі нұсқаны түзете алдыңыз ба? Ондағы теңеу сөздерден қажетсіз деп тапқандарыңды алып тастай аласыңдар.
Құрметті бауырым, ол тақырып өте маңызды. Өйткені, зындықтардың ұстазы - шайтан. Шайтан тойтарылмаса, оның ізіндегілер тоқтамайды. Құран Хаким кәпірлердің өрескел сөздерін теріске шығару үшін сол сөздерді айтқандықтан, маған да бір батылдық берді. Шәйтани жолдың қисынсыздығын көрсету үшін, мүлдем мүмкін емес нәрсені - шәйтани жолдағылар айтатын сондай ақымақтық сөздерді қорқа-қорқа қолданған едім. Бірақ, сол әдіспен оларды құрдымның түбіне тықсырып, алаңды Құран ақиқаттарымен бастан аяқ басып алдық. Олардың жапқан жалаларын әшкереледік. Бұл жеңіске мынадай мысал арқылы қара. Мәселен, басы көк тіреген өте биік бір мұнара және ол мұнараның түбінде жер шарының тап ортасына дейін жететін құдық қазылғанын елестетейік. Сол жерде шақырған азаны барлық халыққа естілетін бір Тұлғаның мұнара басынан бастап, сонау құдықтың түбіне дейінгі, қай жерде тұрғанын анықтау үшін екі топ таласуда. Бірінші топ айтады: "Мұнараның басында, бүкіл ғаламға азан айтуда. Өйткені, азанын естіп тұрмыз, ол азан тіпті асқақ. Расында, оны әркім сол аса биіктен көре алмауда, бірақ әркім өз дәрежесіне қарай Оны, шыққан немесе түскен кезінде бір мәртебедегі баспалдақта көреді, сондықтан Оның жоғарыға шығатынын және қай деңгейде көрінсе де, Ол - өте биік мәртебе иесі"! екенін көреді. Екінші, шәйтани, ақымақ топ болса: "Жоқ! Оның орны мұнараның басы емес, қай жерде көрінсе көрінсін, Оның орны құдықтың түбі" дейді. Бірақ еш кім оны құдықтың түбінде көрген емес, көре де алмайды. Егер шартты түрде тас секілді ауыр, еріксіз болғанда, әлбетте құдықтың түбінде болар еді, біреу көрер еді.
Осы екі қарсылас топтың талас алаңы, әлігі мұнара басынан, сонау құдықтың түбіне дейінгі ұзақ ара қашықтық Аллаһ жолындағы нұрлы жамағат, көз қарақты жандарға сол азаншы Тұлғаның мұнараның басында екенін көрсетуде. Және назарлары ол дәрежеге жетпейтіндерге дәрежелеріне қарай сол ұлы азаншыны әр баспалдақта көрсетуде. Өйткені, Ол тас секілді жансыз бір дене емес, қалаған шағында
жоғарыға шығатын, көрінетін, азан айтатын кәміл адам. Шайтанның соңынан ерген екінші топ болса: "Оның мұнара басында екенін жұрттың бәріне көрсетіңдер, олай болмаса оның орны құдықтың түбі" деп, қасарысуда. Ақымақтар Оның мұнара басынан жұрттың бәріне бірдей көрінбеу себебі баршаның назары бірдей ол жерге жете алмағандығынан екенін білмейді. Сонымен қатар, жұртты шатастыру үшін мұнараның басынан басқа барлық жерді қарап шықпақшы. Сонымен, сол екі жамағаттың таласын шешу үшін біреу шығып әлгі шайтанға еруші хизбушайтанға айтады:
"Ей, сорлы тоб! Егер ол ұлы азаншының орны құдықтың түбі болса, онда ол тас секілді өлі, жансыз, қуатсыз болуы керек. Құдықтың баспалдақтары мен мұнараның дәрежелерінде көрінген адам ол болмауы керек. Ол әлсіз, жансыз емес. Оның орны мұнараның басы. Олай болса, сендер оны құдықтың түбінен көрсетіңдер, я болмаса үндеріңді өшіріңдер. (Қай жағынан қарасаңдар да, Оны ол жерден көрсете алмайсыңдар және Ол кісі сол жерде дегенге ешкімді де сендіре алмайсыңдар). Сендер тек құдықтың түбінен көрсетсеңдер ғана жеңесіңдер. Басқа жерлердің бәрі мына берекелі жамағаттыкі, құдықтың түбінен басқа кез келген жерде Ол кісіні көрсетсе болды, жеңіс солардікі"
Міне, осы тәмсілдегі секілді шәйтанмен тартыс, Ғарштан жерге дейінгі аралықты хизбушайтанның қолынан алып, хизбушайтанды мәжбүрлі түрде тығырыққа тірейді. Ең ақылға сыйымсыз, ең қисынсыз, ең жиренішті орынды соларға қалдырады. Оларды өте тар және ешкім де кіре алмайтын бір тесікке тығып, басқа жердің бәрін Құраның пайдасына басып алады.
Егер олардан: "Құран қандай нәрсе?" деп сұраса, олар: "Жақсы, тәрбиелік мәні зор сабақтар беретін адам жазған кітап" дейді. Сол кезде оларға айтылар жауап былай: "Ендеше, ол Аллаһтың сөзі және солай қабыл етуге мәжбүрсіңдер. Өйткені, сендер ұстанымдарың бойынша "Жақсы" дей алмайсыңдар".
Егер олардан: "Пайғамбарды, қандай адам деп білесіңдер?" деп сұраса, олар: "Мінез-құлқы жақсы, өте ақылды бір адам" дейді. Сол кезде оларға былай айтылады: "Ендеше, иманға келіңдер. Өйткені, жақсы мінезді, ақылды болса, ол қалай да Расулуллаһ болғаны. Өйткені, сендердің бұл "жақсы" деген сөздерің өз шеңберлеріңе сыймайды.
станымдарың бойынша бұлай айта алмайсыңдар" Тағысын, тағы... тәмсілдегі өзге ишараларға, осы ақиқаттың басқа қырларын салыстыруға болады.
Міне, осы сырға байланысты шәйтанмен айтысқан Бірінші Тақырып, әһли иманның иманын қорғау үшін Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.а.у.) мұғжизаларын білуге және нақты дәлелдерін анықтауға мұқтаж етпейді. Елеусіз бір белгі, кішкене бір дәлел олардың имандарын құтқарады. Құдықтың түбіндегі әсфәла сафилинде емес екендігін, Пайғамбарымыздың (с.а.у.) әрбір халі, әрбір Мұхаммеди (с.а.у.) қасиеті, Пайғамбарымыздың (с.а.у.) әрбір әрекеті өз алдына бір мұғжиза болып, Оның орны биіктердің ең биігінде екендігін дәлелдейді.
Жетінші мәселе
[Бос уайымға душар болып, үмітсіздікке түскен кейбір достарыма, рухани күштерін бекіте түсетін жеті ишараның дәлелдері арқылы тек Құран қызметіне қатысты Раббани жарылқау мен Иләһи қамқорлықты баяндауға мәжбүр болдым. Мақсатым, сол сезімтал достарымды құтқару. Ол жеті ишараның төртеуі маған дос бола тұра, тек дүниелік мақсат үшін жеке басыма емес, Құранға қызметшілігім жағынан дұшпандық етулері себепті тоқпақ жеді. Қалған үшеуі шынайы дос еді, үнемі дос болып қала да береді. Бірақ, достықтың талап ететін мәрттігін уақытша көрсете алмады. Осылайша, Әһли дүниенің ілтипатына бөленіп, дүниелік мақсатқа жетпекші болды, жеке бастарының амандығын ойлады. Алайда, ол үш досым өкінішке орай сол мақсаттарына керағар түрде қатаң ескертулер алды]
Әуелде сырттай дос көрініп, кейін жауға айналғандардың.
Біріншісі: Бір бастық, әртүрлі амалдармен қанша жалынды. Оныншы Сөзден бір нұсқа сұрады, бердім. Ал ол болса, қызметінде көтерілу үшін достығымды тәрк етіп, әкімге шағым және хабар жеткізу
үшін әлгі кітапты ақпар ретінде апарып берді. Құран жолындағы қызметтің бір белгісі көрінді. Көтерілу былай тұрсын, қызметінен қуылды.
Екіншісі: Екінші бір бастық, бізге дос бола тұра, басшыларының көңілі үшін және әһли дүниенің ілтипатына бөленбек ойымен жеке басыма емес, құранға қызмет етуім жағынан менімен бәсекелесіп, жауласа бастады алайда, өз мақсатына қарама-қайшы түрде қатты таяқ жеді. Күтпеген жерден екі жарым жылға сотталды. Кейін Құранның бір қызметкерінен дұға жасауын сұраған екен. Иншаллаһ, құтылатын болар, өйткені оған дұға жасалды.
Үшіншісі: Бір мұғалім, дос боп көрінетін. Мен де оған дос ретінде қарадым. Барлаға ауысып, орналасуы үшін маған дұшпан секілді бір жағдайға көшті, сол мақсатына керағар қатты таяқ жеді. Мұғалімдіктен босап, әскерге жіберілді. Барладан алыстап кетті..
Төртіншісі: Бір мұғалім (Қари еді, әрі діндар етіп көргендігімнен), Құран қызметінде маған дос болар деген ниетпен, шын көңілден достық таныттым. Кейін ол, әһли дүниенің ілтипатына бөлену үшін, бір бастықтың бір ғана сөзі үшін бізбен екі араны суытып алды және жалтақ күйге көшті. Кейін, сол мақсатына қайшы түрде таяқ жеді. Тексерушіден өте қатаң сөгіс алды және қызметінен босатылды.
Міне, осы төрт адам осылай таяқ жегендері секілді, үш досым да шынайы достықтың талабы ретіндегі мәрттік көрсетпегені үшін шапалақ жеді деуге келмес, бірақ өзіндік бір ескерту алды. Мақсаттары керісінше болуы арқылы ескертілді.
Біріншісі: Өте ықыласты, салмақты да шынайы бір шәкіртім, қымбатты досым, үнемі Сөздерді жазатын, тарататын еді. Бір әумесер, шатақ бастық келді, тағы бір оқиға болды. Содан соң жазып жүрген Сөздерді жасырды, көшірме жұмысын да уақытша тастады... Сол арқылы әһли дүниеден зиян шекпейін, қысым көрмейін, солардың бәлесінен аман болайын деген ниет еді. Құран қызметін уақытша тоқтатып қою деген үлкен қателіктің нәтижесі ретінде, бір жыл бойы мың лира қаржы шығаратындай бір кесір алдынан шықты. Көшірме жұмыстарына қайта ниет еткен кезде, бұрынғы жағдайына қайта оралды. Әлгі даудан да құтылды. Тұрмысы нашар бола тұра, мың лира қарыздан да құтылды.
Екіншісі: Мәрт, бес жылдан бергі шынайы да батыл бір досым, әһли дүниенің және жаңадан келген бір бастықтың көңілінен шығып, ілтипатына бөлену үшін көршім бола тұра, ықтиярсыз түрде бірнеше ай бойы менімен кездеспеді. Тіпті, айтта да, рамазанда да соқпады. Алайда, мақсатына қайшы түрде, ауылда беделі түсті.
Үшіншісі: Аптада бір-екі мәрте менімен кездесіп тұратын бір қари кісі мешітке имам болыпты. Басына сәлде орап жүруі үшін маған екі ай соқпады. Тіпті, айтта да келмеді. Мақсатына қайшы түрде. Жеті-сегіз ай имамдық еткеніне қарамастан, әдетке қайшы түрде оған сәлде оратқызылмады.
Міне, мұндай оқиғалар көп. Бірақ, кейбіреулердің көңілдерін қалдырмау үшін айтпадым. Бұлар қанша жерден әлсіз ишаралар болса да, бәрі қосылып күшке айналады. Сол арқылы мынадай ой келуде, жеке басыма қатысты емес. Өйткені, өз жеке басымды ешбір жарылқауға лайық деп көрмеймін, Құран қызметі тұрғысында Иләһи жарылқау, Раббани қамқорлық аясында қызмет етуде екенімізге нақ сенімдімін.
Достарым осыны ойлауы қажет, уайымға түспеулері керек. Қызметі үшін Иләһи жарылқау болып жатса, мақтанышқа емес, шүкір етуге себеп болуы тиіс.
Сегізінші мәселе
[Жиырма Жетінші Сөздегі ижтиһадқа кедергі болар себептердің бесінші себебінің үшінші нүктесінің үшінші мысалының түсіндірмесі]
Маңызды бір сұрақ: Кейбір зерттеушілер: "Құран мен зікір сөздері өзге де тасбихтердің әрқайсысы көптеген жақтарымен адамның рухани сезімдерін нұрландырады, рухани азық береді. Олардың мағыналары білінбесе, тек сөздің өзі түсінік бермейді, жеткілікті болмайды. Сөз - киім емес пе? Өзгертілсе, әр ұлт өз тілінде сол мағыналарға сөз тапса, пайдалырақ болмай ма?" дейді.
Жауап: Құранның сөздері мен Пайғамбарымыздың тасбихтары жансыз киім емес, олар дененің тірі терісі секілді, уақыт өте келе теріге айналған. Киім өзгертіледі, алайда тері өзгертілсе, денеге зиян. Расында, намаз бен азандағы мүбәрак сөздер атау-есімдерге айналған. Ал белгілер мен атаулар өзгертілмейді. Мен өз тәжірибемнен өткерген бір халімді көп мәрте тексердім, ол халдің ақиқат екенін көрдім.
Ол жағдай мынау: Ыхлас сүресін арапа күні жүз мәрте қайталап оқитынмын. Сонан байқағаным, мендегі сезімдердің бір бөлегі азығын бірнеше мәрте алады, сонсоң тоқтайды. Енді бір бөлігі біраз уақыт мағына жағына бет бұрып үлесін алады да тоқтайды. Жүрек секілді бір бөлегі рухани мағыналар жағынан үлесін алады да, тояттып қалады, сөйтіп жалғаса береді... Бара-бара сол қайталаулардан, тек бір бөлек сезімдер қалады, олар өте кеш шаршайды, үлес алуын жалғастыра береді, мағынаға қажет қалдырмайды. Ғапылдық сезім ой-пікірге зиянын тигізгендей, оған зиян тигізе алмайды. Қанағаттандыратын сөз болған жинақы мағынамен есім-атаулары болған үйреншікті мағынасы оларға жеткілікті болады. Егер мағынаны сол шақта ойласа, зарарлы бір жалығушылық берер еді. Ондай үлес алуын жалғап кете беретін сезімдер, білімге және түсінікке мұқтаж емес, расында олар құлшылыққа, еске түсіруге құлшынысқа деген қажеттілік сезінеді. Және сол жанды тері түріндегі сөздер оларға жеткілікті және ол сөздер мағынаның да міндетін атқарады. Әсіресе, сол арабша сөздер арқылы Кәламуллаһ яғни Аллаһтың сөздері екендігі еске түсіп, үздіксіз нұр алуға негіз болады.
сөздердің, әсіресе азан мен намаздағы сөздердің бәрі белгі және есімге айналған. Белгі ретінде олардың сөздік мағынасынан гөрі, шариғаттағы мағыналарына назар аудару керек. Олай болса, оны өзгерту шариғатқа қайшы. Олай істеуге болмайды. Әрбір мүминнің білуі керек болған терең мағыналары, яғни қысқаша бір мазмұны болса, оны ең сауатсыз адам да тез үйреніп алады. Бүкіл өмірін мұсылмандар арасында өткізген және басын мыңдаған керексіз нәрселермен толтырған адамдар, мәңгілік өмірінің кілттері болған осы мүбәрак сөздердің қысқаша мағыналарын бір-екі аптада үйренбеуі қалай үзірлі болмақ?.. қалай мұсылман болмақ, бұларды қалай "ақылды адам" деуге болады. Осындай жалқаулардың көңілі үшін, сол ңұрлы бұлақтардың қорғандарын қирату ақылдың ісі емес!..
Сондай-ақ, "Сүбханаллаһ" деген адам қай ұлттан болса да, Жаратушы Хақты пәктегенін түсінеді. Міне, осыншалық дәлел жеткілікті болмай ма? Егер мағынасына өз тілі арқылы мән берер болса, ақыл тұрғысынан бір мәрте түсініп алуы мүмкін. Ал, оны күніне жүз мәрте қайталайды. Иләһи сөзді жүз мәрте қайталағанда ақылдың білімдік үлесінен басқа, сол сөздерге сіңген мазмұндар бар, ол мазмұндар көптеген нұрлардың қайнар көзі. Әсіресе, Аллаһтың сөзі болуы қасиетінен туындайтын нұрлар өте құнды...
Түйін: Діннің негізгі қорғандары болған Иләһи сөздердің орнын еш бір пендәуи сөз баса алмайды, міндеттерін атқара алмайды. Уақытша түсіндіре алса да, тұрақты, асқақ, киелі түрде түсіндіре алмайды.
Ал діни дүниетанымның қорғандары болған сөздерге келер болсақ, оларды өзгертудің қажеті жоқ. Өйткені, насихат арқылы және өзге де дәрістер мен тәлімдер және уағыздар арқылы ол қажеттіліктер қамтамасыз етіледі.
Қорытынды: Шешендігі аса жетілген араб тілінің байлығы мен Құран сөздерінің мұғжизалығын, толық аудару мүмкін емес. Тіпті, оны аудару қисынсыз дей аламын. Кімнің шүбәсі болса, Құранның мұғжизалығына қатысты жазылған Жиырма Бесінші Сөзге қарасын. Ал тәржіма деп жүрген нәрселері, өте шолақ, қасаң қалған бір мазмұн. Ондай мазмұн қайда, әрқашан өміршең аса көп тармақтарға бөлінген аяттардың шын мағыналары қайда жатыр?
Тоғызыншы мәселе
Ислам әлемінде "Әһли Сүннет уәл Жамағат" деп аталатын тура жолдағы орасан зор әһли хақ тобы, Құран мен иман ақиқаттарын, туралық шеңберінде үтір нүктесіне дейін сүннетке үйлесімді түрде сақтаған. Әулиелердің басым көпшілігі сол шеңберден шыққан. Екінші бір топ әулиелер, Әһли Сүннет уәл Жамағаттың кейбір қағидалары тысында және негіздеріне қайшы келетін бір жолда. Міне, осындай әулиелерге назар аударған кісілер екі топқа бөлінді:
Бір тобы, Әһли Сүннеттің негіздеріне қайшы болғаны үшін, олардың әулие екендігін жоққа шығарды. Тіпті, олардың бір тобын кәпір деуге дейін барды.
Екінші бір топ, олардың ізінен ерушілер, олардың әулие екендігін қабыл еткендіктен: "Хақ тек қана Әһли Сүннет уәл Жамағаттың жолына тән емес" деді. Бидғатшыл бір топ құрады. Тіпті адасуға дейін барды. Әрбір тура жолды тапқан жанның, тура жолды көрсетуші бола бермейтінін білмеді. Шейхтары жасаған қателері үшін үзірлі, өйткені транстық жағдайда. Ал, оған ергендер, үзірлі бола алмайды.
Орта жолды ұстанатын бір топ болса, ол әулиелердің әулие екендігін жоққа шығармады. Дегенмен олардың жолдары мен ұстанымдарын қабыл етпеді. Олар былай дейді: "Діни негіздерге қайшы келетін сөздері, я транстық жағдайдағы қателіктері, немесе мағынасы толық түсініксіз, астарлы теңеулер. Сол транстық жағдайда айтқан сөздері сияқты нәрселер.
Өкініштісі сол, бірінші топ, соның ішінде сырт көріністерге аса мән беретін ғалымдар, әһли Сүннеттің ұстанымын сақтау ниетімен, көптеген мықты әулиелерді жоққа шығарды, тіпті адасты деуге мәжбүр болған. Екінші топтағы тараптарлары болса, ондай шейхтарға қарсы аса жақсы көзқараста болғандықтан, хақ жолын тастап, бидғаттарға бой алдырып, тіпті адасуға дейін барған.
Міне, осы сырға қатысты ұзақ уақыт зейінімді жаулаған бір жағдай бар еді: Бір күні мен бір топ адасқандарға қарсы маңызды бір уақытта, ашу ызамен дұға еттім. Бәддұғама өте күшті рухани күш қарсы шықты. Дұғамды да кері қайтарды, мені де тыйып тастады.
Кейін байқасам, ондай адасушы топтар хаққа қайшы келетін істерінде бір рухани күштің жәрдемі арқылы арттарынан еріткен халықты алды-артына қаратпай сүйрелеп барады. Табысқа қол жеткізуде екен. Тек, зорлықпен ғана емес, расында әулиелік қуаттан келетін қалаумен бірлескендіктен, имандылардың бір тобы сол қалауға алданып, жақсы көруде, оларды өте жаман деп ойламайды екен.
Міне, осы екі сырды сезінген кезімде қатты үрейлендім, "Фәсубханаллаһ!" дедім. "Хақ жолдан өзге әулиелік болуы мүмкін бе? Әсіресе, сұмдық бір адасу қозғалысына ақиқатшылдар жақтас бола ала ма?" дедім. Кейін бір арапа күні, тамаша бір Ислами әдетке сүйеніп, Ыхлас Сүресін жүз мәрте қайталап, соның берекетімен Иләһи мейірім "Маңызды бір сауалға жауап" деген тақырыппен жазылған мәселемен бірге көңіліме бір ақиқат сыйлады. Ақиқат былай еді.
Сұлтан Мехмет Фатихтың заманынан қалған мынадай бір ақиқат әңгіме бар. Мәшһүр де мағыналы "Жибали Баба қиссасында" айтылатын әулиелер сырттай қарағанда ақылды боп көрінгенімен, негізінде мәжзуб жандар . Тағы бір бөлігі, кейде ояу әрі ақыл шеңберінде боп көрінеді, кейде ақыл мен жөн жосықтан шығып кететін халге келеді. Осы топтың бір бөлігі, адасушылар. Рухани мас күйінде көрген бір мәселені ояу халіндегіге сәйкестендіреді, қателеседі және қателескенін де білмейді. Ал мәжзубтардың бір бөлігі, Аллаһ тарапынан қорғаулы болғандықтан адасуға түспейді. Енді бір бөлегі қорғаулы емес, бидғатшыл, адасушы топтарда болулары мүмкін. Тіпті, олар кәпірлердің ішінде болу ықтималы бар.
Міне, уақытша немесе тұрақты түрде мәжзуб болған жандар рухани жақтан "мүбәрак мәжнүн" болып саналады. Өзімен өзі жүрген мәжнун есебінде болғандықтан жауапкершілік арқаламайды. Жауапкершілік алмағандықтан жауапқа да тартылмайды. Осындай жынды әулие күйінде қала беретіндіктен адасушылар мен бидғатшылдарға жақтас болады. станымдарына айтарлықтай құндылық беріп, кейбір әһли иман мен әһли хақтың сол жолға түсулеріне себеп болады.
Оныншы мәселе
[Кейбір достардың ескертуі бойынша, зияратшыларға қатысты бір қағиданың түсіндірілуі сұралған-ды. Сол үшін жазылған]
Біліп қойыңдар: Бізді зиярат етушілер я дүниелік мәселе үшін келді. Ол есік жабық. немесе ақыреттік мәселелер үшін келеді. Онда да екі есік бар: Біріншісі я, жеке басымды қасиетті санап, жоғарғы мәртебе иесі деп ойлап келеді. Ол есік те жабық. Өйткені, мен өзімді мақтамаймын, мені мақтағандарды да қоштамаймын. Өз өзімді мақтауыма жол бермеген жаратушы Хаққа мың шүкір.
Екіншісі, тек Құран Хакимнің қызметшісі болуым жөнінен, бұл есіктен кіргендерді төбеме көтере қабылдаймын. Олар да үш түрлі болады: Я, дос болады, я бауыр болады, я шәкірт болады.
Достың ерекшелігі мен шарты мынадай: Сөздерге және Құран нұрларына қатысты болған қызметімізге шынайы тараптар болуы және хақсыздыққа, бидғалар мен адасушыларға тараптар болмауы керек. Өздері де Рисалелерден пайдалануға тырысуы керек.
Бауырдың ерекшелігі мен шарты мынадай: Сөздерді жаюға шындап тырысуына қоса, бес парыз намазын өтеуі, жеті үлкен күнәні жасамауы керек.
Шәкірттің ерекшелігі мен шарты мынадай: Сөздерді өзінің меншігі секілді сезініп иелік етуі, өмірінің ең маңызды міндеті соны жазу, жаю және соған қызмет ету деп білуі керек.
Міне, осы үш топ, менің үш тұлғалық бейнеммен байланыста. Дос, менің жеке тұлғалық бейнеммен байланыста болады. Бауыр, құл ретіндегі және құлшылығым тұрғысындағы тұлғаммен байланыста болады. Ал шәкірт, Құран Хакимнің жаршысы ретіндегі және ағартушылық міндетіндегі тұлғаммен байланыста болады.
Біріншісі: Құранға қызмет тұрғысында, Құран жауһарларын менен немесе Рисалей Нұрдан дәріс ретінде қабылдау. Бір дәріс болса да.
Екіншісі: Құлшылығым тұрғысында, ақыреттік табыстарыма үлескер болады.
Үшіншісі: Иләһи дәргаһқа бәріміз бірге бет бұрып, көңіл байласып, Құран Хакимге қызмет ету жолында қол ұстасып, таупиқ және һидаят сұрауда қатар жүреді...
Егер шәкірт болса: әр таңда, үнемі есімде, кейде қиялымда да бірге болады, үлескер болады.
Егер бауыр болса: бірнеше мәрте атын атап дұға етемін, дұғам мен табысымда бірге болып, үлес алады. Кейін бүкіл бауырыммен бірге Аллаһтың рахметіне тапсырамын, Осылайша дұға кезінде "әйел және ер бауырларым" деген шағымда солардың ішінде болады. Мен білмесем де, Аллаһтың рахметі оларды біледі және көреді.
Егер дос болса және парыздарды орындайтын, үлкен күнәларды тастайтын болса; барша достар тұрғысында дұғамның ішінде болады. Осы үш сынып та, мені рухани дұғалары мен табыстарына қосулары шарт.
ЖИЫРМА ЖЕТІНШІ МЕКТУБ
[Бұл хат Рисалей Нұр авторының шәкірттеріне жазған ақиқатқа толы және өте мәнді, керемет хаттары мен Рисалей Нұр шәкірттерінің өз ұстаздарына және бір-біріне жазған және Рисалей Нұрды оқу барысында алған әсерлерін түсіндіретін хаттар еді. Осы жинақтың үш-төртеуіндей көлемді болғандықтан бұл жинаққа енгізілмеді. Жеке-жеке түрде Барла, Қастамону, Әмирдағы Қосымшалары деген атпен жарияланды]
ЖИЫРМА СЕГІЗІНШІ МЕКТУБ
Бірінші Рисале атанған Бірінші мәселе
Екіншіден: Үш жыл бұрын менімен кездескеннен кейін, үш күн өткен соң, неге ондай түс көргенің белгілі болған түсіңнің жоруын енді сұрап отырсың. Қазір сол тамаша, берекелі, сүйіншілі, уақыттың өзі мағынасын ашып берген түске қатысты былай десем бола ма?
Бауырым, сенімен бірге нағыз ақиқат дәрістерін талқылауға үйренгенбіз. Қиял араласып кете беретін түстерді ақиқат алаңында зерттеу, зерттеудің қағидаларына толық үйлеспейді. йқыдағы кішкене құбылыс арқылы өлімнің інісі болған ұйқыға қатысты ақиқаттарды ғылыми заңдылықтарға сүйене отырып, Алты Ақиқат Тұжырым
түрінде Құран аяттары ишара еткен жақтарын негізге ала отырып баяндаймыз. Жетіншісінде, сенің түсіңе қысқаша, жору жасалады.
Біріншісі: Юсуф Сүресінің маңызды бір бөлімі, Юсуф (а.с.)-ның түсі. Сондай-ақ
аяты секілді көптеген аяттар түс арқылы астарлы түрде маңызды ақиқаттардың жеткізілетінін көрсетеді.
Екіншісі: Құран ашып, жорамал айтуды және түске арқа сүйеуді тура жолдағылар құптамайды. Өйткені, Құран Хаким кәпірлерге қайта-қайта қатаң соққы беруде. Кітап ашқан кезде, кәпірге қатысты қатаң сөздер шықса, адамның көңілін астан-кестең етеді, үмітсіздікке түсіреді. Сондай-ақ, түс негізінде жақсылық бола тұра, кей кезде шындыққа қайшы келетін бейнеде көрінетіндіктен жамандық деп қаралады, үмітсіздікке түсіреді, жаман ой береді. Көптеген түстердің көрінісі үрейлі, зиянды, лас болғанымен жоруы мен мағынасы өте жақсы болады. Түстің көрінісі мен мағынасының шындықпен байланысын әркім таба алмағандықтан босқа алаңдайды, уайымдайды, қайғырады.
Міне, тек осы үшін де, тура жолдағылар мен Имам Раббани секілді мен де о баста
дедім.
Үшіншісі: Сахих хадис бойынша, пайғамбарлықтың қырықтан бір бөлігі ұйқыдағы ақиқат түстері арқылы білдірілгені белгілі. Демек, аян берілетін шыншыл түстер ақиқат және пайғамбарлық міндетке де қатысы бар. Бұл Үшінші Мәселе, өте маңызды, ұзақ әңгіме және пайғамбарлықпен байланысты, терең мағыналы болғандықтан, басқа уақытқа қалдырамыз, әзірше, ол есікті ашпаймыз.
Үшінші түрі - аян берілетін ақиқат түс. Адамның болмысындағы Раббани жарылқаулардың материалдық әлемге байланған және сол әлемде жүрген сезімдердің жабылуы мен өз істерін тоқтатуы арқылы ғайып әлемімен байланыс орнатуы, саңылау ашуы. Сол саңылау арқылы жүзеге асуға дайындалып жатқан құбылыстарға қарайды және Левһул Махфуздың көріністері мен Тағдыр жазбаларының үлгілерінің біріне кезігеді, кейбір шындық оқиғаларды көреді. Қиял сол оқиғаларды иемденеді, бейне береді. Бұл жағдайлардың түрі де, дәрежелері де көп. Кейде дәл көрінгеніндей болып шығады, кейде жұқа перденің артынан бұлдырап көрінеді, кейде қалың пердемен жабылып қалады.
Хадис шәрифте: Расул Әкрам Алейһиссәлату Уәссәламның уахи келер алдында көрген түстері таңның атуы секілді анық, тура шығатын.
Бесіншісі: Ақиқатқа сай түс, алдын ала сезудің жетіле түсуі. Алдын ала сезу болса, барлық адамда да азды-көпті бар. Тіпті, хайуандарда да бар. Бір кездері мен осы алдын ала сезу сезімін сыртқы және ішкі белгілі сезімдерге қосып, адамда және хайуандардағы "есту" мен "көру" секілді "саиқа (итермелеуші)" және "шаиқа (тартушы)" атты тағы екі сезімді іліми түрде тапқан едім. Дінсіздер мен дінсіз философтар, бұл беймәлім сезімдерді "инстинкт" дейді. Астағфируллаһ, инстинкт емес, расында ол өзіндік бір "фытри илһам", адамдар мен хайуанатты Иләһи жазымышқа итермелейді. Мәселен, мысықтар көзі ауырып, көрмей қалғанда, сол Жазымыштың итермелеуі арқылы көзіне дәрі болатын шөпті тауып, көзіне жағады да жазылып кетеді.
Сондай-ақ жер бетінің санитарлары саналатын және жабайы аңдардың өліктерін тазалауға міндеттелген құзғын секілді жыртқыш құстарға, бір күндік жерде бір өлексенің жатқаны, сол жазмыштың итермелеуімен және алдын ала сезудің илһамымен және Иләһи саиқамен білдіріледі, адаспай барып тауып алады.
Сондай-ақ, дүниеге жаңа келген бір бал арасы өзі бір күндік қана бола тұра, бір күндік жерге ұшып кетеді, ауада ізін жоғалтпай ұшып, сол жазымыштың итермелеуі және сол илһам арқылы кері қайтады, ұясын дәл табады. Тіпті, көп қайталанатын бір жағдай бар. Біреу жайлы айтылып жатқан сәтте кенет есік ашылады да, ойламаған жерден дәл сол адам келеді. Күрдше мақалдардың бірінде:
Яғни: "Қасқыр жайлы айта бастасаң, таяғыңды дайында, қасқыр келеді!" дейді. Демек, алдын ала сезу арқылы яки Раббани латифа бойынша әлгі адамның келетінін сезеді. Алайда, оны ақыл қамти алмаса да, еріксіз түрде сол жайлы айтуға итермелейді. Әулиелер мұндайдың кәрамат секілді келетінін айтады. Тіпті, бір уақыттарда менің өзімде де осындай сезімдер күшті болушы еді. Бұл жағдайды жүйелі түрге айналдырғым келді, бірақ жөн көрмедім және жасай алмадым. Әйтсе де салихтерде, әсіресе, әулиелерде алдын ала сезу қабілеті кемелденеді, кәрамат секілді нәтижелерін көрсетеді.
Жалпы, қарапайым адамдардың да өзіндік бір әулиелік жағдайға жету мүмкіндігі бар. Яғни ақиқатқа сай түстер арқылы ғайыпты және болашақ нәрселерді көреді. йқы - қарапайым адамдарды ақиқатқа сай түс көру кезінде әулиелік мәртебеге шығарса, жалпы адамдар үшін өте тамаша Раббани фильмді тамашалайтын жағдай. Алайда, жақсы мінезді адам жақсы ойлайды. Жақсы ойлаған адам жақсы көріністер көреді. Жаман мінезді адам, жаман ойлағандықтан жаман көріністер көреді. Сондай-ақ кімге де болса, материялық әлемнен, ғайып әлеміне қаратылған терезе. Кедергілермен шектеулі және фәни адамдар үшін шетсіз-шексіз алаң және мәңгіліктің бір көрінісі болған өткен шақ пен болашақ осы шақ секілді көрінетін тамашалау орыны. Сондай-ақ, тіршілік тауқыметінің астында езілген, машақат шеккен рух иелерінің демалыс орыны.
Міне осындай сырларға байланысты Құран Хаким:
секілді аяттар арқылы ұйқының мәнісі, маңыздылығы жайлы мағыналы дәріс береді.
Алтыншысы және ең маңыздысы: Ақиқатқа сай түс, мен үшін хаққаляқин дәрежесіндегі ақиқат және көптеген тәжірибелерім бойынша Иләһи жазмыштың бүкіл нәрсені қамтитынына нақты дәлел болады. Ондай түстер, бірнеше жыл ішінде сондай бір дәрежеге жетті. Ертең басыма келетін ең кішкене оқиғалар мен ең елеусіз істер, тіпті ең қарапайым әнгіме жазулы екендігі және әлі болмай тұрып-ақ, дайындалып қойғандығы, түнде соларды солай көруім тіліммен емес, көзіммен оқығандай анық еді. Бір емес, жүз емес, тіпті мың мәрте, түнде еш ойламаған жерден көрген кейбір адамдарым немесе айтқан мәселелерім, ертеңіне аз ғана жорулар арқылы дәл солай болып
шығады. Демек, ең кішкене құбылыстар жүзеге аспай тұрып-ақ тіркеуге алынып, жазылып қойылған. Демек кездейсоқтық деген нәрсе жоқ, құбылыстар еш жүйесіз өз-өзінен болмайды.
Жетіншісі: Сенің сүйіншілі, әдемі түсіңнің жоруы Құран үшін де, біз үшін де өте жақсы. Уақыттың өзі жорып берді және айтып та жатыр. Біздің жоруымызға қажеттілік қалдырмады. Жоруы да жақсы шыққан еді. Сен мұқият мән берсең түсінерсің. Тек бір-екі жеріне ишара етеміз яғни бір ақиқатты айта кетеміз. Сенің түсіңдегі оқиғалар, сол ақиқаттың көріністері. Бұл былай:
Әлгі өте ауқымды алаң - Ислам әлемі. Алаңның шетіндегі мешіт - Ыспарта уәлаяты. Айналасы лай балшықты су - қазіргі заманның сауықшылдық, жалқаулық және бидғатшылдық ұйығы. Сенің аман-есен былғанбай, тездетіп мешітке жетуің - бәрінен бұрын Құранның нұрына бөленіп, көңіліңді бұзбай сау қалғандығыңа ишара. Мешіттегі кішкене жамағат болса - Хаққи, Хулуси, Сабри, Сулейман, Руштү, Бекир, Мустафа, Али, Зуһдү, Лутфи, Хусрау, Рефет секілді "Рисалей Нұрды" жазуға жанын салып жүргендер. Кішкене мінбер болса - Барла сынды кішкене бір ауыл. Жарқын дауыс болса - Рисалей Нұрдағы күш және олардың жылдам жайылуына ишара. Бірінші саптағы саған арналған орын болса - Абдуррахманнан саған босап қалған орын. Әлгі жамағат сымсыз байланыс құралдарының қондырғылары қызметін атқаруда. Бүкіл дүниеге дәріс тыңдатуға тырысулары - Иншааллаһ кейін толық көрініс табатын болады. Әзірше, олар кішкене дәндер болғанымен, болашақта Иләһи таупиқ арқылы әрқайсысы жеке-жеке ағашқа айналады, әр қайсысы сымсыз телеграф орталықтары секілді болады. Және сәлделі жас жігіт - Хулусимен иық тіресіп, тіпті одан да асып түсетін біреу. Рисалелерді жайып, таратушы шәкірттердің ішіне кіруге даяр жас азамат. Кейбіреулері ойымда тұр, бірақ кесімді түрде тұжырым жасай алмаймын. Ол жас жігіт, әулиелік күшпен байқалатын бір адам. Өзге жақтарын сен менің орныма жорып көр.
Сендей достармен ұзақ сұхбаттасудың өзі жағымды әрі көңілге хош болғандықтан осы бір қысқа мәселеде ұзақ сөйледім, бәлкім ысрап та еткен шығармын. Әйтсе де, ұйқыға қатысты болған Құран аяттарының өзіндік бір тәпсіріне ишара ету ниетімен бастағаным үшін, иншаллаһ бұл ысрап кешірілер, ысрапқа да жатпайтын шығар...
Екінші Мәселе аталған Екінші Рисале
[Хазреті Мұса Алейһиссәлам, Хазреті Әзірейіл Алейһиссәламның көзіне жұдырық сілтеген (жалғасы бар)... деген мазмұндағы Хадиске байланысты туындаған, мән беруге тұрарлық тартысты тыю және шешімін айту үшін жазылған.]
Эгридирде болған бір іліми тартыс жайлы естідім. Ондай тартыстар, әсіресе, қазіргі кезде қателік болып саналады. Ондай тартыстың болғанын естімеген едім. Менен де сұрады. Сенімді бір кітапта, Имам Бұхари да, Имам Мүслім де мақұлдағандығына белгі болып табылатын
ишаратымен белгіленген бір хадис көрсетті, "Хадис пе, жоқ па?" деп сұрады.
Мен де былай дедім: "Мұндай сенімді бір кітапта, екі Шейхтің Хадис екендігіне қатысты бірдей тұжырымдарын көрсетіп отырған адамға сену керек, демек бұл хадис. Алайда, хадистің Құран аяттары секілді кейбір астарлары бар, тек таңдаулы ғалымдар ғана олардың мағыналарын таба алады. Бұл хадистің сыртқы мағынасының өзі терең, мағыналы хадистердің астарлы бөлімінен болу ықтималы бар", дедім. Егер тартысқа себеп боларын білсем, олай қысқаша емес, Былай жауап беретін едім:
Біріншіден: Мұндай мәселелерді пікірталас етудің бірінші шарты ынсаппен, хақты табу ниетімен, асықпай, жөн білетіндердің ортасында, бұрыс ой туындатпай әңгіме еткен жөн. Ол әңгіменің ақиқат үшін болғандығына дәлел мынау. Егер ақиқат қарсылас жақта болса, мұңаймауы керек, қайта қуануы қажет. Өйткені, білмейтін нәрсесін үйренді. Егер өзінікі дұрыс болса, онда жаңа бір нәрсе үйренбеген күйі қалады, әйтпесе, мақтаншақтыққа түсу ықтималы бар.
Екіншіден: Пікір таластың себебі хадис болса, хадистің мәртебелері мен мағнасы уахи болған хадистердің дәрежелерін және Пайғамбарымыздың (с.а.у.) сөз саптау жағдайын білу керек. Қарапайым халық арасында түсінілуі қиын хадистерді пікірталас ету, өз артықшылығын көрсету ретінде адвокат секілді өз сөзін дұрыс етіп көрсету және менмендігін ақиқат пен ынсаптан артық көріп, дәлелдер іздеу дұрыс емес. Мұндай мәселелер қозғалып, пікірталасқа себеп
болса, бейшара қарапайым халықтың зейініне кері әсерін тигізеді. Өйткені, мұндай астарлы хадистерді ақылына сыйғыза алмағандықтан егер теріске шығарса, сұмдық бір есікті ашқан болады, яғни кішкене ақылына сыймаған нақты хадистерді де теріске шығаруға жол ашады. Егер хадистің сыртқы мазмұнын ұстанып, сол күйінде қабылдап жаятын болса, адасушылардың қарсылығына ұшырап, "сандырақ" деп айтуларына жол ашады. Енді, осы астарлы хадиске мән беріп, орынсыз жерде назар аударылған болса, әлбетте шүбәларды тойтаратын ақиқатты баяндау қажет. Бұл хадис нақты болсын, болмасын, бәрібір, ол ақиқатты айтуымыз керек.
Сонымен, рисалелердегі Жиырма Төртінші Сөздің Үшінші Бұтағында Он Екі Асыл арқылы және Төртінші Бұтағында, сондай-ақ Он Тоғызыншы Хаттың уахидің жіктелуіне қатысты кіріспесіндегі егжей-тегжейлі түсіндірмені жеткілікті деп біліп, бұл жерде сол ақиқаттың қорытындысына ишара етеміз.
Бұл былай: Періштелер, адам сияқты бір бейнемен шектеулі емес, жеке тұлға бола тұра, жалпы есебінде. Хазреті Әзрейіл Алейһиссәлам жан алуға міндетті періштелердің бақылаушысы.
«Әрбір өліктің рухын Хазреті Әзрейіл алейһиссәлам тікелей өзі ала ма? Әлде көмекшілері ала ма?»
Бірінші ұстаным: Әзірейіл Алейһиссәлам барлығының рухын өзі алады. Бір іс екіншісіне кедергі болмайды, өйткені ол нұрани. Нұрлы бір нәрсе, сансыз айналар арқылы сансыз жерлерде тікелей өзі бола алады және шағылысып көрінеді. Нұрлы заттың шағылысқан бейнесінде сол нұрлы заттың өзі де бар, оның дәл өзі болып саналады, одан өзге нәрсе емес. Күннің айналардағы шағылысы күннің жарығы мен қызуын көрсететіні секілді. Періште сынды руханилердің де, мисал әлемінің бөлек-бөлек айналарындағы бейнесі олардың дәл өздері болып табылады, олардың нақ қасиеттерін көрсетеді. Бірақ айналардың қабілеттеріне қарай көрінетін болады. Мәселен, Хазреті Жәбрейіл алейһиссәлам, Дихия бейнесінде сахабалардың арасында көрінген мезетте, мыңдаған жерлерде басқа бейнелерде және Арш Ағзамның алдында, шығыстан батысқа дейінгі кең, тамаша қанаттарымен сәжде етуде еді. Бүкіл жерде, сол жерлердің қабілетіне қарай шағылыстары көрінеді екен, бір мезгілде мыңдаған жерде бола алады екен.
Сонымен бұл ұстаным бойынша рухты алу кезінде, адамның айнасына шағылысқан өлім періштесінің адами, шағын бейнесі Хазреті Мұса Алейһиссәлам сынды табанды да айбынды бір тұлғаның соққысына ұшырауы және сол мисали өлім періштесінің киімі тәріздес бейнесінен көзінің шығарылуы - қисынсыз да, ақылға қайшы да емес.
Екінші ұстаным: Хазреті Жәбрейіл, Микаил, Әзірейіл сынды үлкен періштелер жалпы бақылаушы есебінде. Олардың өз тобынан өздеріне ұқсайтын кішкене көмекшілері бар. Ол көмекшілер де жаратылыстардың түрлеріне қарай бөлек-бөлек болады.
Салихтердің {Сілтеме*: Біздің жақта "Сейда" лақабымен әйгілі болған бір үлкен әулиенің жан тәсілім шағында, әулиелердің рухтарын алуға уәкіл етілген өлім періштесі келген екен. Сейда дауысын шығарып, "Мен ғылым жолындағыларды қатты жақсы көремін, рухымды солардың рухын алуға уәкіл етілген ерекше тайпа алсыншы!" деп Аллаһқа жалбарыныпты. Жанында отырғандар бұл оқиғаға куә болған екен.} рухтарын алатындар басқа, күнәһарлардың рухтарын алатындар бір бөлек...
аяты мынаған ишара етеді:
"Рухтарды алатындар тайпа-тайпа". Бұл ұстаным бойынша, Хазреті Мұса алейһиссәлам, нақ Хазреті Әзірейіл Алейһиссәламға емес, расында Азрейілдің бір көмекшісінің мисали денесіне өзінің болмысындағы айбыны мен мінезіндегі батылдығы арқылы және Хақ Тағаланың алдындағы наздарлығына сүйеніп, жұдырық сілтеуі ақылға өте қонымды.
{ Сілтеме**: Тіпті, біздің елде өмір сүрген өте батыл бір адам жан тәсілім етер кезінде, өлім періштесін көріп, "Менің жанымды төсекте алмақсың ба"? деп орнынан тұрып, атына мініпті. Қолына қылышын алып, періштеге қарсы майдан ашыпты. Ат үстінде батырларша опат болған екен дейді.}
Үшінші ұстаным: Жиырма тоғызыншы Сөздің Төртінші негізінде баяндалғандай және Хадис шәрифтердің куәлік етуі бойынша: "Кейбір періштелердің қырық мың басы бар. Әрбір басында қырық мың тілі бар. Демек сексен мың көзі де бар. Әрбір тілінде қырық мың тасбихат бар". Періштелер көзге көрініп тұрған әлемдегі нәрселердің әрбір түріне уәкіл болатын болса, ал, рухтар әлемінде солардың тасбихаттарын бейнелейтін болады. Әлбетте солай болулары керек. Өйткені, жер шары жаратылыс. Хақ Тағаланы тасбих етеді. Олай болса оның басы қырық мың емес, тіпті жүз мыңнан да көп болуы керек,
өйткені әрбір жанды түрдің жүз мыңдаған тіл есебіндегі тұлғалары бар. Тағысын тағы... Демек, жер шарына уәкілдік ететін періштенің қырық мың, тіпті жүз мыңдаған басы болуы керек. Әрбір басында жүз мыңдаған тіл болуы керек. Осылай жалғаса береді...
Сонымен бұл ұстаным бойынша, Хазреті Әзрейіл Алейһиссәламның, әр бір тұлғаға қатысты бір бейнесі, көзі бар. Хазреті Мұса Алейһиссәламның Хазреті Әзірейіл Алейһиссәламға жұдырық сілтеуі, Астағфируллаһ, Әзрейіл Алейһиссәламның шынайы мәнісіне және нағыз бейнесіне емес. Менсінбеушілікпен де емес. Қабыл етпеу де емес, негізінде пайғамбарлық міндеттің әрі қарай да жалғаса беруін және баяндылығын қалағандықтан өз ажалын бақылаушы және қызметіне тосқауыл болғысы келген бір көзге соққы сілтеген, сілтейді де !..
Үшінші Мәселе атанған Үшінші Рисале
[Бұл мәселе, бүкіл бауырларымының ортақ жағдайлары арқылы да, тілдерімен де сұрап жүрген сұрақтарына арнайы және көпшілікке айта бермейтін жауап.]
Сұрақ: Сені зиярат етуге келгендердің бәріне: "Менің жеке басымнан жебеушілік күтпеңіз және жеке тұлғамды қасиетті деп танымаңыз. Мен мақам-мәртебе иесі емеспін. Қарапайым бір сарбаздың маршалдың бұйрықтарын жеткізуі секілді, мен де рухани маршалдық мәртебенің бұйрықтарын жеткізудемін. Кедей адамның өте құнды алмастар мен жәуһарлар дүкенінің жаршысы болғаны сияқты, мен де киелі Құран дүкенінің жаршысымын" дейсің. Ал бірақ ақылымыз ілімге мұқтаж болғанындай, рухымыз да нұр сұрайды. Тағысын тағы... Көп жақтан, көп нәрселерді қалаймыз Сені қажетімізге жарайтын адам деп ойлап, саған зияратқа келудеміз. Бізге ғалымнан гөрі медет беруші әулие керек, кемел жан қажет. Егер жағдай шынында да өзің айтқандай болса, зияратқа бекер келгеніміз бе?".
Жауап: Мына "Бес Тұжырымды" тыңдаңдар, зияраттарың босқа ма, жоқ әлде пайдалы ма, сосын барып ойланыңдар. Сол кезде қарар берерсіңдер.
Бірінші тұжырым: Мәселен, бір падишаһтың қарапайым бір қызметшісі, бейшара бір сарбазы падишаһтың атынан қолбасшыларға, әкімдерге патшаның сыйлықтары мен марапаттарын жеткізіп берсе, оларды борыштар қылады. Егер қолбасшылар мен маршалдар: "Неге мына елеусіз сарбазға мән беріп, қолынан сыйлықтар алып жатырмыз?" дейтін болса, онысы ессіздік болады. Егер әлгі сарбаз да, міндетінен тыс кезде, маршалға тік тұрмай, өзін одан жоғары санаса, ол да ессіздік болады. Егер сол қолбасшылардың біреуі алғыс білдіру үшін кішіпейілдік танытып, әлгі сарбаздың шағын үйіне қонаққа баратын болса, бұл жағдайды білетін падишаһ қара наннан басқа түгі жоқ сарбаз ұятты болып қалмасын деп, патшалық асханадан, адал қызметшісінің құрметті қонағына арнайы ас табақ жібереді.
Дәл осы секілді, Құран Хакимнің адал бір қызметкері, қаншалықты қарапайым болса бола берсін, Құранның атынан ең үлкен адамдарға бұйрықтарын тартынбай жеткізе алады және ең бай рухтыларға да жалынып, жасқанбай, қайта мақтанышпен көңілі шат күйде Құранның қымбат алмастарын сата алады. Олар қаншалықты жоғарғы мәртебелі болса да, әлгі қарапайым Құран қызметшісіне міндетін атқару барысында үлкендік жасай алмайды. Әрі ол қызметкер де, олардың өзіне бас ұрып келулерін, өзінің көкірек керуіне себеп ете алмайды. Егер ондай киелі Құран қазынасының тұтынушылары арасынан кейбіреулері, әлгі бейшара қызметкерге әулие деп қарайтын болса, және оны жоғары мәртебеде тұр деп білсе, әлбетте, ол қызметкерін ұятқа қалдырмау үшін Иләһи ерекше қазынадан сол қызметкердің хабары да, араласуыда болмай-ақ, оған медет беруі және желеп-жебеп мәртебелі етуі - Құран ақиқаттарының киелі мейірімінен...
Екінші тұжырым: Екінші Мың Жылдықтың Мужадиді Имам Раббани Ахмед Фаруқи р.а. «Иман ақиқаттарынан бір ғана мәселенің ашылуы және жан-жақты түсінілуі, мен үшін мыңдаған кәраматтардан артық. Әрі бүкіл тариқаттардың мақсаты мен нәтижесі - иман ақиқаттарының ашылуы мен жан-жақты түсінілуі» деген екен. Енді, осындай тариқат қаһарманы осылай тұжырымдаған болса, әлбетте, иман ақиқаттарын жан-жақты, кәміл түрде түсінікті етіп баяндаған және Құранның сырларын шашыраған Рисалей Нұр, әулиелер ұмтылған нәтижелерге қол жеткіздіре алады.
шықты.
Бір ғажабы дәл сол кезде мен Ислами Хикметтер Орталығының мүшесі едім. Өзімше мұсылмандардың жараларын емдеуге тырысқан бір дәрігер едім. Ал шындығында, ең ауыр науқас өзім болатынмын. Науқас жан әуелі өзін емдеуі керек, сонан кейін өзге науқастарға қарауы керек қой.
Хазреті Шейх маған былай деді: "Сен өзің науқассың, өзіңе емші ізде!" Мен: "Сен емшім бол!" -дедім. Өзімді оның тыңдаушысы деп санап, ол кітапты маған арнап сөйлеп жатқандай оқыдым, алайда кітабы өте қатаң еді. Менмендігімді аяусыз соққылауда болатын. Нәпсіме адам төзгісіз бір ота жасады. Шыдай алмадым, жартысына дейін өзімді оның тыңдаушысы етіп оқыдым, бітіруге төзімім жетпеді. Ол кітапты сөреге қойдым. Дегенмен кейін, шипалы отадан туындайтын ауырсынулар кетті де, рахаттанып қалдым. Сол бірінші ұстазымның кітабын кейін толық оқып шықтым және көп пайдасы тиді. Оның зікірі мен мінәжатын тыңдадым, өте пайдалы рухани нәр алдым.
Кейін, Имам Раббанидің Мектубат кітабын көріп, қолыма алдым. Таза ниетпен аштым. Ғажабы сол, бүкіл Мектубатында тек екі жерде "Бәдиүззаман" сөзі бар. Сол екі хат маған бірден ашылды. Сол хаттардың басында "Мирза Бәдиүззаманға Хат" дегенды көрдім. Әкемнің аты Мирза. болғандықтан "Фәсубханаллаһ!" дедім, бұл маған айтып жатыр. Ол кезде Бұрынғы Саидтің бір лақабы "Бәдиүззаман" болатын. Ал һижраның үш жүзінші жылындағы Бәдиүззаман Һамаданиден басқа ондай лақаб атпен мәшһүр болған адамдарды білмеуші едім. Алайда, Имамның заманында да сондай бір адам болған екен де, әлгі екі хатты соған жазыпты. Ол кісінің халі, менің халіме ұқсайды екен. Әлгі екі хатты өз дертіме дауа деп білдім. Имам сол хаттарында және де басқа көптеген хаттарында қайта-қайта былай өсиет етеді: "Қыблаңды Таухид қыл!" яғни: "Біреуді ғана ұстаз тұт, соның артынан ер, басқалармен шұғылданба!". Осы ең маңызды өсиеті, менің қабілетім мен рухани ахуалыма үйлеспеді. "Мынаның артынан кетейін бе, жоқ әлде келесінің бе, болмаса келесі біреудің соңынан ерейін бе?" деп сан рет ойладым. Тығырыққа тірелдім. Әрқайсысының әр түрлі тартымды қасиеттері бар еді. Тек біреуіне қанағат ете алмадым. Тығырыққа тірелген кезімде, Хақ Тағаланың мейірімімен көңіліме "Бұл әртүрлі жолдардың басы және бұл жылғалардың көзі, мына ғаламшарлардың күні - Құран Хаким, нағыз қыбланы таухид қылу сол болады. Ендеше, ең үлкен мүршид, ең киелі ұстаз да Сол" деген ой келді. Соған жабыстым. Кемшіліктері көп және аясы тар қабілеттерім әлбетте лайықты түрде сол шынайы мүршидтің тіршілік суы іспетті фәйізін еміп ала алмай жатыр. Дегенмен көкірек көзі ашық жандардың өз дәрежелеріне қарай сол фәйізді, сол
абылхаят суын, тағы да сол Құранның фәйізі арқылы көрсете аламыз. Демек, Құраннан жеткен ол Сөздер мен Нұрлар, тек ақылға тән іліми мәселелер емес, расында олар көңілге, рухқа тікелей байланысты имани мәселелер. Сондай-ақ олар өте жоғары, аса құнды мағрифат-ы Иләһие есебінде.
Төртінші тұжырым: Сахабалардың, Табиғиндер мен Тәба Табиғиндердің арасынан ең жоғарғы әулиелік мәртебелерге көтерілген жандар Құранның нәрінен бүкіл сезімдерінің үлестерін алған. Сондай-ақ, Құран олар үшін толық жеткілікті мүршид болған. Құран Хаким, әрқашан ақиқаттарды жеткізуімен қатар, лы әулиеліктің фәйізі де сонда.
Сырт көріністердің арғы жағындағы ақиқатқа өтудің екі жолы бар.
Біріншісі: Тариқатқа кіріп, сәйр-сүлік арқылы әр түрлі мәртебелерден асып барып, ақиқатқа жету.
Екіншісі: Тариқат жолына соқпай-ақ, тікелей Иләһи жарылқау арқылы ақиқатқа жету. Сахабалар мен Табиғиндерге тән болған жоғарғы және қысқа жол осы. Демек, Құран ақиқаттарынан түскен нұрлар және сол нұрларға тәржіман болған Сөздер, сол ерекшеліктерге ие бола алады және соларға ие.
Бесінші тұжырым: Сөздердің ақиқат сабақтарын беріп қана қоймай, мүршид міндетін де атқаратынын шағын бес мысал арқылы көрсетеміз.
Бірінші мысал: Өзім, он емес, жүз емес, мыңдаған мәрте тәжірибелерім арқылы көз жеткізгенмін: Сөздер және Құраннан келген нұрлар, ақылыма дәріс бергені іспетті, көңіліме де имани халді орнықтырады, рухыма да иман қуатын береді. Тағысын тағы... Тіпті, дүниелік істерімде, кәрамат иесі бір шейхтің мүриді шейхінен қажетіне қатысты медет күтетіні сияқты, мен де Құран Хакимнің кәраматты сырларынан сондай медет күткен кезімде, өзім үміт етпеген, ойламаған жерден қалауым орындалды. Солардың екі кішкене мысалы:
Біріншісі: Он Алтыншы Хатта егжей-тегжейі айтылып өткен, Сүлейман деген қонағым келгенде, қарағай ағашының басында үлкен бір нанның таңғажайып түрде ілініп тұруы еді. Екі күн бойы екеуміз сол ғайби сыйды жедік.
Екінші мысал: Осы күндерде орын алған шағын ғана бір мәселені айтып берейін. Бір адамның көңіліне күдік беретіндей сөздер айтқаным таң намазының алдында ғана есіме түсті. Әттең сол адамды көрсем, көңіліндегі күдікті кетірсем, дедім. Дәл сол мезетте Ниске жіберген біраз кітабым да маған қажет еді, шіркін сол кітаптар қолыма тисе ғой, дедім. Таң намазынан кейін жалғыз отыр едім. Бір кезде есікке қарасам, дәл сол адам, қолында кітаптар бар, ішке кірді. Оған: "Сенің қолыңдағы не?" дедім. "Білмеймін, есіктің алдында біреу маған Нистен келді деп берді, мен де сізге алып келдім" деді. "Фәсубханаллаһ!" дедім, мұндай уақытта бұл адамның үйінен шығып келуі және мына кітаптың Нистен келуі, кездейсоқтыққа еш ұқсамайды. Осындай бір адамға мынадай кітапты дәл сол мезетте қолына беріп, маған жіберуші, әлбетте Құран Хакимнің жебеуі ғой, "Әлхамдулиллаһ" дедім, менің ең кішкене, ең елеусіз, көңілімнің жасырын, қалауын білетін біреу, әлбетте маған мейірім етеді, маған қамқор болады, ендеше дүниенің қызықтарын бес тиынға да алмаймын дедім.
Екінші мысал: Ағамның ұлы, марқұм Абдуррахман, сегіз жылдан бері менен айырылып, дүние ісімен жүрсе де, маған деген ниеті өте жақсы еді. Ол менде жоқ, қолымнан да келмейтін желеп-жебеуді менен тілеп, медет күтуде еді. Құран Хакимнің медеті көмекке жетті. Хаширге қатысты Оныншы Сөзді қайтыс боларынан үш ай бұрын қолына жеткізді. Ол Сөз, оны рухани кірлерінен және бос әурешіліктерден тазалаумен қатар, кәдімгідей әулие мәртебесіне шығарғандай. Опат боларының алдында жазған хатында үш анық керемет көрсеткен болатын.
Олар, Жиырма Жетінші Хатта бар, сол жерден оқуға болады.
Үшінші мысал: Бурдурлық Хасан Әпенді атты көңілі ояу, сергек ақыреттік бауырым әрі шәкіртім бар еді. Мен жайлы шектен тыс жақсы көзқараста болғандықтан ол бейшара үлкен бір әулиеден жебеушілік күткендей, менен медет күтетін. Аяқ астынан, қажеті жоқ болса да, Отыз Екінші Сөзді Бурдурдың ауылдарындағы біреуге талқылауға бердім. Кейін Хасан Әпенді есіме түсті де: "Бурдурға бара қалсаң Хасан Әпендіге бер, бес-алты күн оқысын" дедім. Әлгі адам тікелей Хасан әпендіге апарып беріпті. Кейін есептесек, сол кезде Хасан Әпендінің ажалына отыз-қырық күн қалған екен. Қатты шөлдеген бір адамның кәусар бұлақ секілді тәтті суға кезіккенде, бас алмай жұтатыны сияқты ол да Отыз Екінші Сөзге жабысыпты, қайта-қайта, тоқтаусыз оқи-оқи, әсіресе Үшінші Бөлімдегі "Махаббатуллаһ тақырыбынан" дертіне
толығымен дауа тауыпты. Құтб ағзамнан күткен фәйзін содан тауыпты. Сап-сау күйінде мешітке барып, намаз оқып, сол жерде рухын Рахманға тәслім етіпті. (Рахметуллаһ алейһ)
Төртінші мысал: Хулуси Бейдің Жиырма Жетінші Хатта айтқандары куә Ең танымал және ең әсерлі тариқат саналатын Нақшибенди тариқатының рухани нәрі мен нұрынан да артық нұрды ол Құран сырларының тәржіманы болған нұрлы Сөздерден тапқан еді.
Бесінші мысал: Бауырым Абдулмәжид, ағамның ұлы Абдуррахманның (Рахматуллаһи алейһ) өлімі мен басқа да жағдайлардан туындаған күйзелісті халде еді. Менің қолымнан келмейтін рухани жебеу мен медет күтуде болатын. Мен онымен хабарласып жүрген жоқ едім. Аяқ астынан маңызды бірнеше Сөзді оған жібердім. Ол да оқығаннан кейін: "Әлхамдулиллаһ құтылдым! Бұл Сөздердің әрқайсысы маған мүршид болды. Рас, бір мүршидтен айрылдым, есесіне көптеген мүршид таптым, жаным жай тапты" деп хат жазды. Байқасам, расында Абдулмәжид жақсы бір ұстанымға келіп, алдыңғы жағдайынан құтылыпты.
Осы "Бес Мысал" секілді көптеген мысалдар бар. Құран Хакимнің сырларынан рухани дәрілер алынса, әсіресе тікелей қажеттілікке байланысты және рухани жараларына дауа ретінде алынған ол рухани дауалар мен Иман ілімдері өз мұқтаждығын анық сезінгендерге және шын ықласпен пайдаланғандарға жеткілікті шипа болады. Оларды сатушы және көрсетуші дәріханашы мен делдал қандай жағдайда болмасын, қарапайым болсын, кедей болсын, бай болсын, қызметкер болсын мейлі, бір бірінен көп айырмашылығы жоқ. Иә, Күн тұрғанда шырақтың жарығын пайдаланудың қажеті жоқ. Жарық іздегендерге Күнді көрсетудемін. Ендеше менен шырақ жарығын сұрау мағынасыз, қажеті жоқ. (Оның үстіне ол менде жоқ). Қайта олар маған дұға ету арқылы, тіпті желеп-жебеу арқылы көмектесулері керек. Менің олардан көмек алуыма және медет сұрауыма хақым бар. Олар, нұрлардан алған фәйізге қанағат етулері керек.
Ақыреттік бауырларым, Еңбекқор Хусрев Әпенді мен Рефет Бей!
Сөздер атты Құранның нұрларындағы үш Құрани кәраматты сезетін едік. Сендер де, қайрат құлшыныстарың арқылы төртіншісін қостыңдар. Біз білетін үшеудің,
Біріншісі: Кітап жазылып жатқандағы әдеттен тыс оңайлық пен жылдамдық. Тіпті, бес бөліктен тұратын Он Тоғызыншы Хат, екі-үш күнде, күн сайын үш-төрт сағат жазылуы арқылы (барлығы он екі сағат ішінде) басқа кітаптарға қарамай-ақ тауда, бауда жазылып бітті. Отызыншы Сөз, науқастанып қалуыма қарамастан бес-алты сағатта жазылды. Жиырма Сегізінші Сөз атанған Жәннат тақырыбы бір екі сағатта, Сулейманның Сайдағы бақшасында жазылды. Тауфиқ, Сулейман үшеуіміз бұл жылдамдыққа қайран қалдық. Осылай жалғастыра беруге болады. Жазылуындағы Құрани кәраматтар секілді...
Екіншіден: Көшіріліп, көбейтілуінде де әдеттен тыс жеңілдік, құлшыныс болды, жалықтырмады. Бүгінгі таңда рухтарды да, ақылды да жалықтырып жіберетін көптеген себептердің қақ ортасындағы бұл Сөздер бірден көп жерлерде кәміл құштарлықпен жазыла бастады. Маңызды істер шығып жатса да, Рисалелердің жазылуы бірінші кезекте тұр.
Үшінші Құрани Кәрамат: Бұлардың оқылуы да жалықтырмайды. Әсіресе, мұқтаждық сезілсе, оқыған сайын құлшыныс пайда болады.
Міне, Сендер де төртінші Құрани Кәраматты дәлелдедіңдер. Хусрев секілді өзін жалқау санайтын және бес жылдан бері Сөздерді ести тұра, жазуға шынымен жалқауланған бауырымыздың бір айда он төрт кітапты өте әдемі және мұқият түрде жазуы, шүбәсіз Құран сырларының кәраматы. Әсіресе, Отыз Үшінші Хат атанған Отыз Үш Терезенің маңыздылығын толық бағалағаны сондай, өте мұқият және әдемі жазылған. Иә, ол рисале "Мағрифатуллаһ" және "Иман-ы Биллаһ" үшін ең күшті, ең жарқын рисале. Тек, бас жағындағы терезелер өте қысқа жазылған. Бірақ барған сайын ашыла түседі, одан сайын жарқырайды. Негізі өзге жазбаларға қарағанда, көптеген Сөздердің бас жағы жинақы басталады да, барған сайын кеңейеді, нұрлана түседі.
Төртінші Рисале атанған Төртінші Мәселе
[Бауырларымның бейқам жүрмеуіне септігі тиер бір оқиғаға қатысты қойылған сұрақтың жауабы]
Қымбатты Бауырларым!
Сіздің мешітіңізге жұма күні түнде келген қонақты сылтау етіп, себепсіз түрде басқыншылық жасалыпты. Бұл оқиғаның мәнісі не? Неліктен сізге тиісуде? Деп сұрадыңыздар.
Жауап: "Төрт Тұжырымды" мәжбүрлі түрде Бұрынғы Саидтің тілімен баяндаймын. Бәлки достарымның сергек болуына септігі тиер, сендер де жауаптарыңды аларсыңдар.
Бірінші тұжырым: Ол оқиғаның мәнісі заңға қайшы түрде, өз білгенін істеу, дінсіздік әрекет. Жұма түнінде көңілімізді алаңдату, жамағатты қобалжыту, мені қонақтармен кездестірмеу үшін жасалған шәйтани айла-шарғы және мұнапықтық шабуыл. Қайран қаларлық нәрсе мынау болды, сол түннің алдындағы бейсенбі күні, дем алып қайту үшін бір жаққа кеткенмін. Қайтар жолда екі жыланды бір-біріне жалғағандай ұзын бір қарасұр жылан сол тарапымнан келді де, жанымдағы жолдасым екеуіміздің арамыздан өтті. Жолдасым "Мына жыланнан қорқып кеткен" екен деп,
- Көрдің бе? дедім.
- "Нені?" деді.
- "Әлгі қорқынышты жыланды!" дедім.
- "Жоқ, көрмедім...көріп те тұрғам жоқ" деді.
"Фәсубханаллаһ!" дедім. "Осындай үлкен жылан екеуіміздің ортамыздан өткенде қалай көрмедің?".
Ол кезде ойыма еш нәрсе келмеген еді. Бірақ, кейін көңіліме оралды: "Бұл, маған мұқият бол деген белгі екен!" Түнде көріп жүрген жыландар тобынан ғой деп ойлаған едім. Яғни, түнде қиянат жасау ниетімен келген қызметкерді жылан бейнесінде көретінмін. Тіпті, бір мәрте бастыққа: "Жаман ниетпен келген кезіңде сені жылан бейнесінде көремін, байқа!" деген едім. Негізі оның алдындағыларды көбіне солай
көретінмін. Демек, мына ашық түрде көрінген жылан, бұл жолғы қиянаттары тек ниетте қалмайды, іс жүзінде бір басқыншылық болады деген ишара болған секілді.
Бұл жолғы басқыншылық, сырттай қарағанда елеусіз оқиға сияқты етіп көрсеткілері келсе де, ұждансыз бір мұғалімнің ынталандыруымен және соның араласуымен әлгі бастықтың берген бұйрығы екен. Мешіттің ішінде, дәл намаз тасбихаты үстінде, "Сол жердегі қонақтарды алып келіңдер!" деп жандармаларға бұйрық беріпті. Мақсат - мені ашуландыру. Бұрынғы Саидтің мінезімен, мынадай заңға қайшы әрекеттерге қарсы қимыл жасайды деп күткен еді. Бірақ, ол сорлы біле алмады. Саидтің тілінде Құранның шеберханасынан шыққан алмас қылыш тұрғанда, қолындағы кеспелтекпен қорғанбайды ғой. Ол қылышты осылай қолданады. Дегенмен, жандармалардың ақылдары бар екен. Ешбір үкімет намазда, мешітте, діни міндет бітпей тұрып килікпейтіндіктен намаз бен тасбихат аяқталғанға дейін күтті. Бастық бұған ашуланып, "Жандармалар мені тыңдамай жатыр" деп, олардың артынан көмекшісін жіберіпті.
Алайда, Хақ Тағала мені ондай жыландармен алысуға мәжбүр етпеді. Достарыма да айтар кеңесім мынау: Мәжбүр қалмасаңдар бұлармен байланыспаңдар. "Ақымаққа берілетін жауап - үндемеу" дегендей, өздеріңді төменсітіп, олармен сөйлеспеңдер! Бірақ, мына жайға мән беріңдер, жыртқыш аңға қарсы өзін әлсіз етіп көрсету, оны шабуыл жасауға ынталандыратыны секілді, жыртқыш ұждансыздарға жалпақтау арқылы әлсіздік көрсету, оларды басқыншылық жасауға итермелейді. Олай болса, сергек болуларың керек, достардың селқостықтары мен бейқамдықтарын пасықтар пайдаланып кетпесін.
Екінші тұжырым:
аятының бұйрығымен: Зұлымдыққа құрал және жақтас болғанды ғана емес, тіпті сәл-пәл ыңғай танытқанның өзін қатаң түрде ескертеді. Өйткені, күпірге ризашылық білдіру - күпір болатыны секілді, зұлымдыққа ризашылық білдіру де зұлымдық.
Бір кемел жан, кәміл түрде, осы аяттың көптеген жәуһарларының біреуін былай бейнелеген екен:
Залымдардың жәрдемшісі одан өткен жауыздар
Бейне, аңшыға қызмет еткен қанды ауыз тазылар!
Иә, кейбіреулері жыландай болады. Бәз біреулері иттік етеді... Сондай қасиетті түнде, құрметті қонақтардың дұға жасауы кезінде тыңшылық жасап, құдды біз бір қылмыс жасап жатқандай жеткізіп барған және басқыншылық жасаған адам, әлбетте жоғарыдағы шумақтың мазмұнына лайық қой.
Үшінші Тұжырым:
Сұрақ: Құран Хакимнің нұры арқылы ең бірбеткей қырсық дінсіздерді жөнге салып, жол көрсету жолында Құранның жебеуіне арқа сүйейді екенсің, іс жүзінде де солай жасап жатыр екенсің, ендеше, неге өзіңнің жаныңда жүрген бұл басқыншыларды шақырып алып, иршад етпейсің?
Жауап: Шариғат Негіздерінің маңызды қағидаларынан бірі:
Яғни: «Зиян шегетінін біле тұра, соған разы болғандарға жанашырлық көрсетіп, жақтауға болмайды». Ақиқатында Құран Хакимнің қуатына сүйене отырып айтарым: «Өте арсыз болмау және жылан секілді дінсіздік уын шашудан ләззат алмау шартымен, ең қырсық дінсізді, бірнеше сағат ішінде көзін жеткізбесем де, бетін қайтаруға әзірмін». Бірақ, арсыздығы асқынған біреу, біле тұра, дінін дүниеге сатар және біле тұра, ақиқат алмастарын лас, зиянды шиша сынықтарына айырбастайтындай дәрежедегі мұнапыққа, адам суретіндегі жыландарға ақиқаттарды айту ақиқаттың өзіне құрметсіздік болады.
мақалы сынды болады.
Өйткені, бұл істерді жасаушылар қаншама рет Рисалей Нұрдан ақиқаттарды естіген еді. Біле тұра, арсыздардың алдында бұл ақиқаттарды құнсыз еткілері келеді. Ондайлар, жылан секілді уын төгуден ләззат алады.
Төртінші тұжырым: Жеті жылдан бергі маған қарсы жасалған әрекеттер заңғы қайшы, өзім білемдік. Өйткені, жер аударылғандардың және тұтқындардың, зындандағылардың құқықтары белгілі. Заң бойынша олардың жақындарымен кездесулеріне, қарым-қатынастарына тыйым салынбайды. Қай елде де құлшылық, ғибадат құқы қорғаулы. Мен секілділер қалаларда жақындарымен, достарымен бірге қала алды. Қарым-қатынастан да, хабарласудан да, жүріп-тұрудан да тыйылған жоқ. Маған тыйым салынды. Тіпті мешіттегі құлшылығыма
басқыншылық жасалды. Шәфи мәсхабы бойынша тасбихатта таухид кәлимасын қайталап оқу сүннет екендігіне қарамастан мені олай жасамауға мәжбүрледі. Тіпті, Бурдурға жер аударылған Шебаб деген сауатсыз бір адам анасымен бірге демалуға осында келіпті. Жерлес болған соң, ол менің жаныма келді. Сол сәтте үш қарулы жандарма мешіттен шығуын талап етті. Әлгі қызметкер заңға қайшы жасаған қателігін жабуға тырысып: "Ғафу етерсіз! Ренжімеңіз, міндетім солай" депті. Кейін, "Бара бер" деп рұқсат беріпті.
Бұл оқиғаға өзге әрекеттерін қоссақ, түсінікті болатыны: Маған қарсы өз беттерінше әрекет жасау үшін жыландарды, иттерді абалатып қойған. Мен де олармен алысып, өзімді төмендетпеймін. Ол зиянкестердің кесірлерін тойтаруды Хақ Тағалаға тапсырамын. Жер аударылуға себеп болған оқиғаны шығарғандар, қазір өз ауылдарында жүр. Күш-қуаттары бар рубасылары. Бәрі де елге қайтты. Менің бастарын жалмағыр дүниемен байланысым жоқ екеніне қарамастан менімен бірге тағы екі кісіні елден ерек қалдырды. Дегенмен, олардың біреуі бір жерге муфти болып тағайындалыпты, өз өлкесінен басқа барлық жаққа, тіпті Анкараға да бара алады. Екіншісі Ыстамбулда, қырық мың жерлесінің арасында, кез-келген кісімен кездесе алатын жағдайда. Бұл екеуі мен секілді жалғыз емес, үлкен әулеттері бар. Ал менің жалғыз өзімді бір ауылға тықты. Жиырма минуттық жердегі екінші ауылға алты жылда екі мәрте ғана бара алдым. Сол ауылға баруыма және бірнеше күн демалуыма рұқсат бермей, зұлымдық жасауда. Демек, менің еншіме тиген заң - заңсыздық. Бұл жердегі қызметкерлер үкіметтің беделін, жеке бастың араздығы жолында қолдануда.
Дегенмен, Әрхамуррахиминге жүз мың шүкір етемін және нығметті паш ету үшін айтамын. Олардың бүкіл қысымдары мен езгілері Құран нұрларын жарқыратушы қайрат пен жігер отына отын болып, сол отты лаулатуда. Сол қысымдарды көрген қайраттың қызыуымен жайыла түскен Құран нұрлары Барлаға ғана емес, осы уәлаятты, тіпті мемлекеттің басым бөлігін медресе жасады. Олар мені бір ауылда қамаулы деп ойлайды. Керісінше, Барла дәріс күрсісіне, Испарта сынды үлкен жерлер медресеге айналды.
Бесінші Рисале атанған бесінші мәселе
Баяндауы Мұғжиза болған Құранда:
деген аяттар көп қайталанады. Олар, Халиқы-Рахманның құлдарынан сұрайтын ең маңызды талабы шүкір екенін көрсетеді. Қасиетті Құранда шүкір етуге аса мән беріп шүкіршілік қылуға шақырады. Шүкір етпеу, берілген нығметтерді жоққа шығару екендігін білдіріп, Рахман сүресінде:
әмірімен қаһарын шашып, отыз бір рет қатаң және қорқыныш бер ескерту жасайды. Шүкір етпеудің сенбеу, жоққа шығару екенін айтады.
Иә, хикметке толы Құран жаратылыстың нәтижесі шүкір екенін білдірсе, мына алып Құран тәріздес әлем де жаратылыстың маңызды нәтижесі шүкір екендігін көрсетеді. Өйткені, әлемге зер салып қарасақ, оның құрылысы шүкірмен тоғысып, шүкірмен нәтижеленеді. Бүкіл нәрсе белгілі бір мағынада шүкірмен ұштасып жатыр. Бейне бір мына жаратылыс ағашының ең маңызды жемісі Шүкір. Сондай-ақ, әлем атты фабриканың шығарар өнімінің де ең сапалысы Шүкір екенін көреміз. Себебі, жаратылысты бір шеңбер тәрізді десек, дәл ортасында тіршілік жаратылған. Болмыс атаулы тіршілікпен тығыз байланысты, соның игілігі үшін қажеттіліктерін өндіріп, соған қызмет етеді. Демек, әлемді жаратқан Аллаһ, оның ішіндегі тіршілікті таңдаған. Сосын тіршілік иелерін, жан-жануарларды бір шеңбер түрінде жаратып, оның ортасына
адамды қойған. Бейне бір тіршілік иелерінен талап етілген мақсаттар адамға кеп тіреліп, сонымен байланысып жатқандай, күллі тіршілік иелері адамзаттың айналасына шоғырланып, оған қызметші болып, бас иеді. Адамзат оларға үстемдік етеді. Демек, Халиқ-ы Зүлджәлал тіршілік иелерінің ішінен адамды таңдаған, оған ерік-иқтияр берген.
Енді адамзат әлеміне қарасақ, тіпті жануарлар әлемі де бір шеңбер құрайды. Шеңбердің нақ ортасында рызық орналасқан. Барлық адамдарды, тіпті жануарларды да рызыққа құмар қылып, бәрін рызыққа қызметші һәм тәуелді етіп қойған. Оларға үкім жүргізетін - рызық. Аллаһ тағала рызықты ауқымы кең, мол қазына қылып, ішін шексіз нығметтермен толтырған. Тіпті рызықтың сан-алуан түрлерінің тек бір ғана түрін тану үшін тілге дәм айыру қабілетін беріп, неше түрлі тағам болса, сонша нүкте, сонша таразы орнатқан. Демек, рызықтың ішінде әлемдегі ең ғажайып, өте бай және керемет ақиқат бар.
Әр нәрсе рызықтың айналасына жиналып, онымен тығыз байланысты дедік. Сол секілді рызықтың өзі де барлық түрлерімен рухани немесе заттық жағымен, хал-жағдаймен яки тілмен болсын, қай жағынан да шүкір арқылы болып, шүкірдің арқасында бар, шүкір еткізеді, шүкірді көрсетеді. Себебі рызыққа деген тәбет-зауықтың өзі фытри шүкір, яғни қоспасыз, таза шүкірдің бір түрі. Ләззат алу мен рахатқа бату да парқына бармай жасалатын шүкіршілік. Мұндай шүкіршілік хайуандарға тән. Олар осылай шүкір етеді. Тек адам баласы ғана адасушылық пен күпірліктің кесірінен әлгі фытри, табиғи шүкірдің өңін өзгертеді де шүкірден ширкке түседі яғни Аллаһқа серік қосады.
Сондай-ақ, нығметтің рызық болатын түрін алар болсақ, олардың өте әсем түрі мен тамаша пішіндері, жұпар иістері мен тіл үйірер дәмдері бар. Міне, бұлар шүкір етуге шақыратын себептер. Ол тіршілік иелерін құлшындырып, ынтасын арттырады, жақсы көргізіп, құрмет еткізеді. Бұл да рухани шүкір ету болып саналады. Саналы жандардың назарын өзіне аударып қызықтырады. Нығметтерді қадірлеу сезімін оятады. Осылайша я хал-жағдайымен я іс-әрекетімен шүкірге ынталандырады, шүкір еткізеді. Шүкірдің ішіндегі аса құнды, тәтті ләззат пен рахаттың дәмін татқызады. Яғни мына тәтті рызық пен нығметте, өзінің сырт қарағанда қысқа және өткінші ләззатынан басқа, мәңгі бітпейтін шынайы ләззат пен пәк рахат бар яғни, ол - Рахмани ілтипат. Оған тек шүкір ету арқылы жетуге болады. Яғни, рақымға толы қазыналардың
жомарт иесі Аллаһ тағаланың өте тәтті, баға жетпес ілтипатын еске салып, бұл дүниенің өзінде Жәннаттың ләззатын рухани түрде татқызады. Міне, рызық шүкір арқылы осындай құнды да мол қазына бола тұра, шүкір етпеудің кесірінен өте төмендеп, мән-мағынасын жояды.
"Алтыншы Сөзде" баяндалғандай: Тілдің дәм айыру қабілеті, Аллаһтың атымен яғни рухани шүкір міндетін атқара отырып рызықты алған кезде, Иләһи рақымға толы, аса бай асханалардың шүкір етуші тексеруші, қадірлі бақылаушы деген жоғары мәртебеге ие болады.
Егер нәпсі атымен яғни рызық берушіні ойламай, шүкірсіз түрде рызықты пайдаланса, тілдегі дәм айыру қабілеті әлгіндей жоғары дәрежелі, қадірлі бақылаушы мәртебесінен түсіп, асқазан фабрикасының қарауылы, қарын атты қораның күзетшісі деңгейіне құлдырап кетеді. Рызықтың қызметшісі болған тілдің шүкір етпеуі арқылы құлдырап кеткені секілді, рызықтың да мәнісі жоғалады, басқа қызметшілер де дәл солай азып-тозып кетеді. Өте жоғарғы мәртебесінен ең төменгі деңгейге түседі. Әлемді Жаратушының хикметіне қайшы әрекет еткен болады.
Шүкіршіліктің өлшемі: қанағат қылу, үнемді пайдалану және ризашылық.
Шүкірсіздіктің өлшемі: ашкөздік, шашып-төгу және құрметтемеу. Арам, адал деп талғамай жей беру.
Иә, ашкөздік деген Аллаһқа шүкір етпеу ғана емес, ол адамды құр қалдыратын, қор қылатын жаман нәрсе. Тіпті, топтасып тіршілік ететін мүбарак құмырысқа, бейне бір ашкөздіктің кесірінен аяқтың астында қалып, жаншылап жатады. Өйткені, бір түйір бидай оның бір жылдық азығы бола тұра, қанағат дегенді білмей, қолынан келсе, мыңдаған дәнді ұясына тасып алуға бар. Ал, мүбарак бал арасы болса, қанағатшыл болғандықтан төбемізде ұшып жүр. Қанағат еткендіктен жинаған балын Аллаһтың әмірімен адамдарға береді.
Иә, Зат-ы Ақдестің, яғни Аллаһтың өзіндік аты және ең ұлы есімі болған Лафзуллаһтан кейінгі аты Рахман есімі рызықпен байланысты. Ал, оған тек рызыққа шүкір ету арқылы жетуге болады. Һәм Рахманның бір мағынасы "Реззақ" (ризықтандырушы).
Шүкірдің түрі көп. Олардың ішіндегі ең ауқымдысы және барлығын қамтитын мазмұндысы Намаз.
Һәм, шүкірдің ішінде таза иман бар және ол нағыз тәухидті білдіреді. Өйткені бір түйір алманы жеп "Әлхамдүлиллаһ" деген адам: "Бұл алма, тікелей құдірет қолы берген сыйлық. Рақымға толы қазынадан тікелей келген" деп, солай сенетіндіктен барлық нәрсені - (үлкенді-кішілі) бір Аллаһтың құдірет қолына тапсырады. Сондай-ақ, бүкіл нәрседен рақымның сәулесін көреді. Шүкір ету арқылы өзінің толық иманын және нағыз тәухид нанымын білдіреді.
Ғапыл адамның астамшылықтың кесірінен қаншалықты зиян шегетінін бір мысал арқылы баяндап берейін.
Мәселен, біреу тәтті бір нығметті жеп, оған шүкір етсе, әлгі желінген нығмет шүкір арқылы нұрға һәм ақыретте Жәннаттың бір миуасына айналады. Ләззатын алған кезде, бұл Аллаһтың ілтипаты, соның белгісі екенін ойласа өзін керемет сезініп, мәңгі бақи жалғасатын рахатқа бөленеді. Осындай рухани негіз-түйіндер мен нәрселерді жоғары мәртебелерге жөнелтеді. Ал заттық жақтары қалдық болып, қабықтары болса, яғни міндетін атқарған керексіз заттары, бос нәрселер болса бастапқы қалпына айналады.
Егер шүкір етпесе, ондай өткінші ләззат тез аяқталатындықтан өкініш пен қайғыға салады және өзі де қоқым-соқымға айналады. Алмастай қымбат нығмет көмірге айналды. Ал шүкір арқылы әлгі уақытша рызықтар мәңгі бақи жеміс береді. Шүкір етілмеген нығмет, керемет күйінен ұсқынсыз түрге енеді. Өйткені ол, ғапыл, дүмбілез адамның ойынша рызықтың пайдасы өткінші ләззаттан соң бос, түкке жарамайтын нәрсе.
Иә, рызықтың адамды өзіне ғашық қылатын жағы бар. Ол шүкір арқылы көрінеді. Әйтпесе, ғапыл, дүмбілез адамдар мен адасқандардың рызыққа деген құмарлықтары жай бір хайуандық. Осылай салыстырып қарасаң, әһл-и далалет (адасқандар) мен бейқамдардың қаншалықты зиян шегіп жүргенін түсінесің.
Тіршілік атаулының ішіндегі рызыққа аса мұқтажы адам баласы. Аллаһ Тағала адамзатты өзінің барлық есімдерін көрсететін ауқымы кең айна, рахымға толы қазынасындағы сансыз сыйлықтарды өлшеп, таразылап тартатын құралдарға ие, Құдіретінің мұғжизасы, бүкіл көркем есімдерінің көріністерін, шеберлігінің, құпия сырларын пайымдап сараптай алатын жер жәһанның халифасы түрінде жаратқан. Сондықтан ол сансыз қажеттіліктерге, заттық және рухани
азықтың көптеген түріне мұқтаж. Адамды осындай күрделі де бай жаратылысына байланысты ең жоғарғы дәрежеге көтеретін яғни ахсән-і тақуимге шығаратын бірден-бір себеп, шүкір. Шүкір етпесе әсфәл-і сафилинге түседі, яғни дәрежесі әбден төмендейді, әрі үлкен зұлымдық жасаған болады.
Сонымен, мәртебесі биік, дәрежесі жоғары жол, Аллаһқа құлшылық ету және Оның сүйіспеншілігіне бөлену жолы. Ал, оның төрт негізінің ең бастысы шүкір ету. Ол төрт негізді былай суреттеген екен:
"Дер тариқ-ы аджз-і мендий лазым амед чар чиз;
Аджз-ы Мутлақ, Фақр-ы Мутлақ, Шәуқ-і Мутлақ, Шүкр-ү-Мутлақ, ей, азиз!"
Яғни: Уа, ғазиз достым! Мен ұстанған "әлсіздік" атты жолда жүру үшін, төрт негізді ұстанған жөн.
Олар: Мүлдем әлсіздік, әбден пақырлық, қатты құлшыныс, шексіз шүкіршілік.
Алтыншы Рисале атанған Алтыншы Мәселе
Османлыша Мектубат Жинағында жарияланғандықтан мұнда жазылмады.
Жетінші Рисале атанған Жетінші Мәселе
Бұл мәселе "Жеті Ишарадан" тұрады.
Әуелі нығметті жариялау болып саналатын Аллаһтың жәрдемінің бірнеше сырын түсіндіретін "Жеті Себепті" баяндаймыз.
Бірінші себеп: Бірінші Дүние Жүзілік Соғыстан бұрын немесе соның бастапқы кездерінде түсімде бір анық оқиға көрдім: Арарат Тауы деп аталатын мәшһүр Ағры Тауының етегінде екем. Бірден ол тау сұмдық бір түрде жарылды. Таудай бөлшектерді дүниенің әр тарапына шашты.
Осындай сұмдық жағдайда жан-жағыма қарасам, марқұм анам жанымда екен: "Анашым, қорықпа! Бұл Аллаһтың әмірі. Ол Рахим және Хаким" дедім.
Осындай жағдайда ерекше бір адам маған әмір еткендей: "Құранның мұғжизалығын баян ет!" деді. Ояндым, түсінгенім мынау болды: Алапат үлкен оқиғалар болады. Сол алапаттан кейін үлкен қоғамдық өзгеріс болады. Сол үлкен өзгерістен кейін, Құранның айналасындағы қорғандар қирайды. Құран енді, тікелей өзін-өзі қорғайтын болады. Құранға шабуыл жасалады. Сол кезде Оның мұғжизалығы құрыштай болат сауытқа айналады. Сол мұғжизалардың бірінің, сол кезде ортаға шығуына, шамамнан тыс болса да, мен секілді бір адам тағайындалады және тағайындалғанымды да түсіндім.
Сонымен, Құранның мұғжизалығы Рисалей Нұр арқылы баяндалды. Олай болса, Соның тамшылары мен берекеттері секілді болған қызметіміздегі Аллаһтың жәрдемін айту да, сол мұғжизаларға қосалқы демеу, ендеше оларды айту керек.
Екінші себеп: Құран Хаким - мүршидіміз, ұстазымыз, имамымыз, жол басшымыз. Ол өзі өзін дәріптеуде. Ендеше біз де Одан сабақ алып, Оның тәпсірін мадақтаймыз.
Үшінші себеп: Кішіпейілділіктен емес, бәлкім, Сөздер жайлы бір ақиқатты баян ету үшін былай деймін: Сөздердегі ақиқаттар мен кемелдік менікі емес, Құрандікі және олар Құраннан шығуда. Тіпті, Оныншы Сөздің өзі жүздеген Құран аяттарынан сүзілген нұрлы тамшылар. Өзге рисалелердің барлығы да сондай. Солай деп біледі екем, мен пәнимін, пенде ретінде бұл дүниеден кететінім анық. Әлбетте ондай бақи қалатын бір нәрсе, ондай кітап маған байланбаса керек әрі байланбауы тиіс. Сондай-ақ, дінсіздердің өз істеріне кедергі болатын кітапты жеңу мақсатында оның иесін жамандап, кітапқа зиян тигізетін әдеті бар, әлбетте Құран көгінің жұлдыздарына байланған рисалелер, мен секілді қарсылықтарға ұшырап, сынға ілігіп, құлап қала беретін әлсіз тірекке байланбауы керек. Сондай-ақ, адамдардың әдеттегі түсінігі бойынша бір кітаптағы ерекшеліктерді сол кітаптың қайнар көзі деп саналған жазушының жеке жағдайларынан іздейді. Олай болса, ол Құрани ақиқаттарды мен секілді бір кембағалдан шығып жатыр деп, тіпті олардың онда бірін иеленуім үлкен хақсыздық болатындықтан ол рисалелер менің меншігім емес, Құранның меншігі. Құранның ерекше тамшыларынан нәр алғандығын ашып айтуға мәжбүрмін. Иә, тәп-тәтті жүзім шоқтарының қасиетін оның құрғақ сабақтарынан іздемейді! Мен де сондай бір кеуіп қалған сабақтаймын.
Төртінші себеп: Кейде өте кішіпейілдік те нығметті елемеуге ұшыратады. Кейде нығметті жариялап білдіру де жеке мақтаныш болады. Екеуі де зиян. Бұның жалғыз шарасы сол, нығметті елемеу де, мақтаныш та болмауы керек. Әсемдіктер мен кемелдіктерді паш етіп, бірақ оны өзіне меншіктемей, Муним-і Хақиқидің нығметі екенін көрсету керек. Мәселен, қымбат тастармен безендірілген, мақтануға тұратын киімді біреу саған кигізсе және сол арқылы өте құлпырып
көрінсең, сонда халық саған: "Машаллаһ, сен құлпырып кетіпсің!" десе. Егер сен кішіпейілденіп: "Мүлдем олай емес! Бұл не тәйірі, қайдағы құлпырғандық?" десең, ол кезде нығметті елемеу болады. Ал қымбат киімді саған кигізген шеберге қатысты құрметсіздік болып шығады. Егер мақтанып: "Иә мен өте көріктімін, мендей сұлу қайда бар, мендей біреуді көрсетіңдерші қане!" десең, ол кезде асыра мақтаныш болады.
Мақтаныштан, елемеушіліктен құтылу үшін: "Иә мен құлпырып кеттім, алайда, әдемілендіріп тұрған киім ғой, ендеше бұл әсемдіктер менікі емес, сол киімді маған кигізгендікі" деу керек.
Сол сияқты, мен де даусым жетсе, бүкіл жер шарына жар салып: "Рисалей Нұр керемет, ақиқат, бірақ менікі емес, Құран Хакимнің ақиқаттарының сәулелері, соның шұғылалары!" деймін.
Қағидасы бойынша айтарым:
Яғни: «Құранның мұғжизалық ақиқаттарын мен көркемдей алмадым, әдемі көрсете алмадым, қайта Құранның көркем ақиқаттары, менің сөздерімді көркем етті, асқақтатты» Шындық осы, олай болса Құран ақиқаттарының көркемдігі атынан, "Рисалей Нұр" деп аталған айналардың көркемдіктерін және сол айнаға түсіп тұрған Иләһи көмектерді паш ету құптарлық жағдай, нығметтерді паш ету болып саналады.
Бесінші себеп: Баяғыда бір әулиеден естіп едім, ол адам да бұрынғы әулиелердің ғайби ишараларынан шығарыпты. Өзі де көз жеткізіпті: "Шығыс жақтан бір нұр шығады, бидғалар қараңғылығын ыдырататын болады" деген. Мен сондай нұрдың шығуына өте ынтызар болдым. Бірақ, гүлдер көктемде шығады. Ондай қасиетті гүлдерге орын әзірлеу керек. Түсінгенім мынау, бұл қызметімізбен сол нұрлы заттарға орын дайындауда екенбіз. Сонымен, ол бізге тиісті емес екен, ендеше "Рисалей Нұр" атты нұрларға тиісті Иләһи жәрдемді баяндауымыз, жеке мақтаныш пен өркөкіректікке себеп болмайды, қайта ол шүкір айтуға және нығметті жария етуге себеп болады.
Алтыншы себеп: "Рисалей Нұрдың" жазылуы арқылы Құранға деген қызметімізге берілген шұғыл марапат пен құлшынысқа себеп болған Раббани инаяттар - табыс. Табысты паш етуге болады. Табыстан асып түссе, Иләһи сый болады. Иләһи сыйдың паш етілуі рухани шүкір болады. Одан әрмен асса, біздің еркіміз араласпаған Құрани керемет болғаны. Біз тек соған бөленушіміз. Мұндай қалаусыз, хабарсыз келген бір кереметтің паш етілуі де зиянсыз. Егер кәдімгі кереметтердің жоғарысына шыға қалса, онда Құранның рухани шешендігінің сәулелері болғаны. Осылайша, иғжаз шешендігі айқындалады. Әлбетте, иғжазға жәрдем еткеннің де айқындауы иғжаз болғаны, ешқандай мақтаныш пен астамшылыққа себеп болмайды, қайта хамд және шүкірге себеп болады.
Жетінші себеп: Ақиқатқа бойлап, ақиқатты ақиқат деп танып білетіндей адамзаттың жүзден сексені зеріттеушілер емес қой. Расында, олар ақиқаттарды сырт көрінісі мен жақсы пиғылдарына қарай, сөздері сенімді адамдардан есту, соларға еру арқылы қабылдайды. Тіпті, нақты ақиқатты елеусіз бір адамнан естісе, онша мән бермейді, ал маңызсыз бір мәселені, танымал бір адам айтса, маңызды деп ойлайды. Міне, осыған байланысты мендей бір әлсіз, елеусіз бейшараның қолындағы имани және Құрани ақиқаттардың маңызын, көпшілік адамдардың көзқарасы тұрғысында төмен түсірмеу үшін, былай деп жар салуға мәжбүрмін: "Ықтиярымыз, хабарымыз болмаса да, біреу бізге қызмет еткізуде, біз білмесек те, бізді маңызды істерге жұмсауда". Дәлеліміз мынау: Санамыз бен еркімізден тыс жағдайда жарылқауларға бөленіп, оңайлықтар тууда. Ендеше, ол жәрдем-инаяттарды дауыстап жар салуға мәжбүрміз.
Сонымен, жоғарыдағы «Жеті Себепке» сүйене отырып, бірнеше Раббани көмек-инаяттарға ишара етеміз.
Бірінші ишара: Жиырма Сегізінші Хаттың Сегізінші Мәселесінің Бірінші Тұжырымында баяндалған "сәйкестік" мәселесі. Сонымен, Муғжизат-ы Ахмедие Бөлімінің, Үшінші Ишаратынан бастап, сонау Он Сегізінші Ишаратына дейін көшіріліп жазылған алпыс бетте көшіруші әдейі жасамаса да, тіпті олай етуді ойламаса да, екі беттен өзге бүкіл беттерде керемет үйлесіммен, екі жүзден астам "Расул Әкрам Алейһиссәлату Уәссәлам" сөзі бір-біріне дәлме-дәл келіп тұр. Кімде кім екі бетке ынсаппенен қараса, мұның мүлде
кездейсоқтық еместігін растайды. Ал кездейсоқтық, әрі кетсе бір бетте, өзара ұқсас сөздер көп болса, жартылай сәйкес келуі мүмкін, онда да бір-екі бетте ғана түгелдей сәйкес келуі мүмкін. Ендеше, бүкіл беттерде "Расул Әкрам Алейһиссәлату Уәссәлам" сөзі екеу емес, үшеу емес, төртеу емес, сан мәрте бір өлшеммен үсті-үстіне үйлесіп, дәл келуі, әлбетте, кездейсоқ болуы мүмкін емес. Сондай-ақ, бір-бірінен хабарсыз сегіз көшірмеші бұза алмаған сәйкестік, бұл жерде ғайби ишара бар екенін көрсетеді. Шешен әдебиетшілердің кітаптарында, шешендік сөз саптаудың дәрежелері болғанымен, Құран Хакимдегі шешендік, мұғжиза дәрежесінде, шешендікте оған жету ешкімнің де қолынан келмейтіні секілді, Пайғамбарлық мұғжизалардың айнасы болған Он Тоғызыншы Хат пен Құрани мұғжизалардың тәржіманы болған Жиырма Бесінші Сөз, және Құранның өзіндік бір тәпсірі болған Рисале-и Нұрдағы сәйкестік, барлық кітаптардан жоғары, даралық дәрежесін көрсетеді. Бұдан мынаны түсінуге болады: Құрани және Ахмеди мұғжизалардың өзіндік бір кәраматы сол айналарда көрінуде, шағылысуда.
Екінші ишара: Құран қызметіне қатысты Раббани инаяттардың екіншісі мынандай: Хақ Тағала мен секілді қаламсыз, жартылай сауатсыз, елден жырақ, қарым-қатынасқа тиым салынған адамға қуатты да шыншыл, қайсар да адал... қолдарындағы қаламдары алмас қылыш секілді болған жанкешті достарды көмекші етіп сыйлады. Әлсіз иығыма өте ауыр келетін Құрани міндеттерді, осындай жанкешті достарымның иығына артты. Осылайша, кеңшілігінің жарылқауы арқылы жүгімді жеңілдетті. Бұл берекелі жамағат, (Хулусидің айтуы бойынша) "сымсыз телеграф торабтары", (Сабридың айтуынша) "Нұр фабрикаларының тоғын өндіретін станция" секілді. Өз ерекшеліктері мен осындай асыл қасиеттеріне қоса (тағы да Сабридың айтуынша) ғайби сәйкестік жағдайында құлшыныс пен жанкештілікте, қайсарлық пен адалдықта бір біріне өнеге болды. Құранның сырлары мен Иманның нұрларын жан жаққа жаюлары, барлық жерге жеткізулері, дәл мынадай уақытта (яғни әріптер өзгерген, баспахана жоқ, жұрттың иман нұрына мұқтаж кезінде) кедергі болатын және құлшынысты бұзатын көп себептер бола тұра, бұлардың кәміл қайратпен іркілмей кіріскен бұл қызметтері расында Құрани керемет, анық Иләһи инаят. Иә, әулиеліктің кереметі болатыны сияқты, таза ниеттің де кереметі бар.
Шын көңілмен берілудің де кереметі бар. Әсіресе, Аллаһ жолындағы бауырластықтың аясында достардың шынайы ынтымағының көп кереметтері болады. Тіпті, осындай бір жамағаттың рухани тұлғасы кәміл әулие саналып, инаятқа бөленеді.
Міне, ей бауырларым! Ей, Құран қызметіндегі достарым! Бір қамалды алған әскери бөлімнің командиріне бүкіл бедел мен барлық олжаны беру қандай әділетсіздік, қателік болса, рухани тұлғаңыздың күшімен және қаламдарыңызбен қол жеткізген жеңістегі Аллаһтың жарылқауын мендей бір бейшараға тели алмайсыңдар! Әлбетте, мұндай бір берекелі жамағатта ғайби сәйкестіктерден де артық бір тылсым ишара бар. Мұны мен өз көзіммен көрудемін, бірақ оны әркімге және жұрттың бәріне көрсете алмаймын ғой.
Үшінші ишара: Рисалей Нұр кітапшаларының Иман мен Құранның маңызды ақиқаттарын тоңмойын дінсізге де анық түрде дәлелдеуі ғайби ишара, Иләһи инаят. Өйткені, Иман мен Құран ақиқаттарында сондай тылсым сырлар бар. Оларды түсіну жолында атақты ойшыл Ибн Сина өз әлсіздігін мойындаған еді: "Ақыл бұған жол таба алмас!" деген болатын. Оныншы Сөз рисалесі, сондай дана адам жете алмаған ақиқаттарды қарапайым халыққа да, балаға да түсіндіріп берді.
Мәселен, жазмыш сыры мен адамның өзіндік кішкентай ерік-қалау мәселесінің шешімін атақты Сағд Тафтазани сынды бір ғұлама әйгілі "Мұқаддамати Исна Ашер" атты түсіндірме кітабында қырық-елу бетте зорға жеткізген еді. Ал, оны тек қана оқымыстыларға арнаған болатын. Дәл сол мәселені Жиырма Алтыншы Сөздің Екінші бөлімінің екі бетінде толығымен және көпшілікке түсінікті етіп айтып өткен. Бұл Иләһи жарылқау емегенде не?
Сондай-ақ, бүкіл ақылдарды таңданыста қалдырған және ешбір философия шешімін таппаған, әлемнің жаратылыс сыры мен ғаламның тылсымы атанған және лы Құранның мұғжизалығымен айқындалған сол аса қиын тылсым, таңғаларлық жұмбақ, Жиырма Төртінші хат пен Жиырма тоғызыншы Сөздің соңындағы рәмізді нүктеде және Отызыншы Сөздегі атомдардың құбылысына қатысты алты хикметте шешілген болатын. Ғаламдағы таңғажайып қозғалыстардың тылсымын және ғаламның жаратылысы мен нәтижесінің жұмбағын шешіп, атомдардың құбылысындағы әрекеттің хикмет сырын жайып салған еді. Ол кітаптар жарыққа шыққан, қарап көруге болады.
Және де, Ахадиет сыры мен серігі жоқ Рубубиет бірлігін және Аллаһтың бізге өте жақындығын, біздің Одан ұзақ екендігіміз жайлы таңғаларлық ақиқаттарды Он алтыншы Сөз бен Отыз екінші Сөз толық түсіндірген. Иләһи құдіретке салғанда атомдар мен планеталар бірдей екендігін және қайта тірілу болатын лы Хаширде бүкіл рух иелерінің тірілуі, бір ғана нәрсе тірілгендей Жаратушының құдіретіне оңай екендігі және Аллаһтан басқа күштің ғаламның жаратылысына араласуы мүмкін еместігі, ондай ойдың ақылға сыйымсыз екендігін кәміл түсіндірген Жиырмасыншы Хаттағы
кәлимасының баянында және Үш тәмсілді қамтитын соның Қосымшасында Уахдат сыры ашылған болатын.
Және де, Иман мен Құран ақиқаттарының соншалықты ауқымы кең, оны ең жоғарғы адами түсінік қамти алмауына қарамастан, мен секілді зейіні нашарлаған, жағдайы төмен, қарайтын кітабы да жоқ, шимай жазумен қиналып жазатын адам арқылы сол ақиқаттардың басым көпшілігінің терең сырларының көрініс табуы, тікелей Құран Хакимнің рухани мұғжизалық ісі. Раббани инаяттың бір көрінісі және өте күшті ғайби ишара.
Төртінші ишара: Елу, алпыс рисаленің (Қазір жүз отыз) ихсан-сый етілгені сонша, мен секілді ойы таяз, шабытқа еретін, тәптіштеп тексеруге уақыт таба алмайтын бір адам былай тұрсын, тіпті өте ақылды зертеушілерден жиылған бір топтың да қайрат-жігерімен жасалмайтын нәрсенің жазылуы, тікелей Иләһи инаят екендігін көрсетеді. Өйткені, бүкіл рисалелердегі барлық терең ақиқаттар, тәмсілдер арқылы жеткізіліп, ілімі жоқ сауатсыздарға да дәріс беруде. Ал енді, ол ақиқаттардың көбін үлкен ғалымдар "түсіндіруге келмейді" деп, сауатсыздар былай тұрсын, тіпті ғалымдарға түсіндіре алмаушы еді. Сөйтіп, ең ұзақ ақиқаттарды мүлдем жақындатып, сауатсыз бір адамға сабақ берердей бір деңгейде, мен секілді түрікшесі нашар, сөздерінің көбі түсініксіз және бұрыннан бері қарапайым нәрселерді де қиындатып жіберетін адам ретінде аты шыққан және бұрынғы кітаптары сол жағымсыз атағын растайтын бір адамның, осындай таңғаларлық шешендікпен жеңіл баяндауы, әлбетте, еш шүбәсіз инаяттың белгісі. Ал бұлар оның өз өнері болуы мүмкін емес. Құран Кәрімнің рухани мұғжизаларының бір көрінісі және Құрани тәмсілдердің шағылысы.
Бесінші ишара: Рисалелер қанша көп таралса да, ең үлкен ғалымнан бастап, сонау ең сауатсыз адамға дейінгі және аса тақуа әулиеден бастап, сонау ең қыңыр, дінсіз философқа дейінгі әртүрлі деңгейдегі адамдар бұл рисалелерді көріп, оқып тіпті, бір тобы шапалақтарын жегеннің өзінде, сынап мінемеулері және әркім өз дәрежесіне қарай пайдасын көрулері, тікелей Раббани инаят және Құрани керемет. Сондай-ақ, көптеген зерттеулер мен тексерулер нәтижесінде ғана жазылатын мұндай шығармалар әдеттен тыс жылдамдықпен ой-пікірді шатастыратын қиын-қыстау уақытта жазылуы да инаят ісі. Раббани кәде-сый.
Иә, бауырларымның көпшілігі жанымдағы достарым мен көшірушілер біледі, Он тоғызыншы Хаттың бес бөлгі бірнеше күн ішінде, күніне екі үш сағат және бас-аяғы он екі сағатта ешбір кітап бетін ашпастан жазылды. Тіпті, ең маңызды бір бөлігі, сол бөлімдегі Расул Әкрем Алейһиссалату Уасалам сөзінен пайғамбарлықтың мөрін анық көрсетіп тұрған Төртінші бөлігі үш-төрт сағатта тау ішінде, жаңбырдың астында жадымнан жазылды. Отызыншы Сөз секілді маңызды әрі өте нәзік мәселелер қаралған рисале, алты сағаттың ішінде бақ ішінде жазылған. Жиырма Сегізінші Сөз Сүлайманның бақшасында, әрі кетсе екі сағат ішінде жазылды. Көптеген рисалелер осындай жағдайда жазылды. Менің бұрыннан бері қиналған немесе тығырыққа тірелген кезімде ең ашық ақиқаттарды өзім жеткізе алмайтынымды, тіпті, біле алмайтынымды жақын достарым білді. Әсіресе, ондай жағдайға ауру-сырқауым қосылса, одан сайын мені дәрістен, жазудан тыя түсетініне қарамастан, ең маңызды Сөздер мен рисалелер қатты қиналған және ауру кезімде өте шұғыл түрде жазылуы тікелей Иләһи инаят, Раббани сый, Құрани керемет болмағанда не!?
Қандай кітап болмасын, мұндай Иләһи және Имани ақиқаттар жайлы айтқан кезде, қалай болғанда да кейбір мәселелері, кейбір адамдарға зиян беретін болғандықтан бар мәселе әркімге айтыла бермеген. Ал, бұл рисалелердің осы уақытқа дейін ешкімге (көпшіліктен сұрадым) кері әсері, теріс қылық, зейінін бұзу секілді зиян бермеуі тікелей бір ғайби ишара, Раббани инаят екендігі анық нәрсе.
Алтыншы ишара: Қазір мынаған көзім анық жетіп отыр. Өмірімнің басым бөлігін өз қалауыммен, мүмкіншілігіммен, саналы түрдегі өз билігіммен өткізбеген екенмін. Өмірімнің арнасы Құран
Хакимге қызмет ететін рисалелермен нәтижеленетін неше түрлі иірімдерден өтіпті. Ғылым жолындағы бүкіл өмірім осыған дайындық болған сияқты. Сөздер арқылы ортаға шыққан Құранның мұғжизалары соның нәтижесі болған екен. Тіпті, осы жеті жылдан бергі елден жырақ айдалуым, себепсізден себепсіз жырақтағы бір ауылда жалғыз өмір кешуім бұрыннан бері үйреніскен қоғамдық өмірдің қағидаларынан жиіркеніп, оларды тәрк етуім Құран қызметін шынайы ықыласпен, таза ниетпен атқаруым үшін болғанына күмәнім қалмады. Тіпті маған қаншама рет жасалған қыспақтардың, қинаулардың, зұлымдықтардың артында зейінімді Құранның сырларына ғана бұру, басқа нәрселерге мойын бұрғызбау сынды көмек қолының тұрғаны күмәнсіз. Тіпті, бұрындары кітап оқып, оларды талқылауға құштар болып тұратын рухым ондай істен мүлдем бас тартты. Мұндай жалғыздықта, жұбаныш пен байыз табуға себеп болатын кітап оқуды маған тәрк еткізген, тек Құран аяттарының маған нағыз ұстаз болуы үшін екендігін ұқтым.
Сондай-ақ, жазылған еңбектер, рисалелер (басым көпшілігі) сырттан ешбір себеп болмаса да рухымнан туындаған қажетілікке байланысты кенеттен, бірден болатын. Кейін, кейбір достарыма көрсеткен кезімде, "Қазіргі заманның жараларына дауа" дейтін. Бұл рисалелер жан жаққа жайылғаннан кейін барып, көптеген достарымның жағдайларынан түсінікті болды, дәл сол уақыттағы қажеттілікке сәйкес дертке шипа дәрі болған екен. Міне, өз қалауым мен санамнан тыс жоғарыдағы айтылған жағдайлар мен өмірімдегі құбылыстар, әртүрлі ілімдерді әдеттен тыс тәпіштеп зерттеуім, осындай киелі нәтиже беруі үшін болғандығына, өте күшті Иләһи инаят, Раббани жарылқау екендігіне шүбәм қалмады.
Жетінші ишара: Бұл қызметтегі бес алты жыл ішінде, артық айтқандығым емес, жүздеген Иләһи сый, Раббани көмек пен Құран кереметтерін өз көзімізбен көрдік. Бір бөлігіне Он алтыншы Хатта ишарат еттік. Бір бөлігін Жиырма алтыншы Хаттың Төртінші тақырыбының мәселелерінде, бір бөлігін Жиырма сегізінші Хаттың Үшінші мәселесінде баяндап өттік. Менің жақын достарым оны біледі. Әрдайым жанымдағы досым Сүлейман Әпенді көбін біледі. Әсіресе, Сөздердің және рисалелердің жайылуы мен тексеріп түзетуінде, орын-орынына қойылуында және алғашқы жазылуы мен
түзетіліп жазылуында күткенімізден де артық кереметтей қолайлылық туындады. Құран кереметі екеніне күмәніміз қалмады. Мұндай мысалдар жүздеп кездеседі.
Сонымен қатар, күнкөріс жағынан да мейіріммен рызықтан-дырылудамыз, көңіліміздің сәл ғана қалауын қанағаттандыру үшін бізді бұл қызметке жұмсап отырған инаят Иесі күткенімізден де артығын беріп, жарылқап жатқандығын көрсетті. Тағысын, тағы... Міне, бұл жағдай аса қуатты ғайби ишара, яғни, біз бұл қызметке жұмсалудамыз. Ризашылығы шеңберінде және инаят аясында бізге Құран қызметі жасаттырылуда.
Жеке қойылған бір сұраққа жауап
[Осы инаят сыры бұрынырақта жеке жазылған еді. Он төртінші Сөздің соңына тіркелген болатын. Қалай екенін қайдам, көшірмешілердің көбі ұмытып кетіп, жазылмай қалған еді. Демек, лайықты орны осы жер болса керек, сол үшін жасырын қалыпты.]
"Неліктен сенің Құраннан жазған Сөздеріңде жиі ұшырасатын қуат пен әсер, басқа тәпсіршілер мен ғалымдардың сөздерінде сирек кездеседі? Кейде бір жолда бір беттің, бір бетте бір кітаптың әсерін беруінің сыры не?" - деп сұрапсың.
Жауап: (Тамаша жауап) Ондай бедел, Құранның мұғжизалығына тиісті болғандықтан маған қатысы жоқ. Сондықтан тартынбастан айтарым, солай екені рас. Өйткені: Жазылған Сөздер суреттеу емес,
растау. Тәсілім емес, иман. Таным емес, куәлік ету, көз жеткізу. Еліктеу емес, зерттеу. Жақтасу емес, ұғыну. Сопылық емес, ақиқат. Дауласу емес, дәлел. Бұл сырдың хикметі мынау: Бұрынғы уақытта иман негіздері мызғымастай мығым және шабуылдардан аман еді, тәсілім күшті еді. Ішкі ұсақ мәселелерде ғалымдардың түсіндірулері дәлелсіз болса да оңай қабылданатын еді. Бірақ, бүгінгі таңда ғалымсымақтар туындатқан адасушылықтың қолы діни негіздер мен тіректерге жармасқандықтан әрбір дертке лайықты емді ихсан етуші Хаким-і Рахим болған Зат-ы Зүлжәлал, Құран Кәримнің ең ашық мұғжизасына мазһар болған тәмсілдерінің бір сәулесін, әлсіздігім мен пақырлығыма және мұқтаждығыма мейірім түрінде Құран қызметіне қатысты жазуларыма сыйға тартты. Сонымен, Аллаһқа хамд етемін, тәмсіл сырының дүрбісі арқылы ең ұзақ ақиқаттар өте жақыннан көрсетілді. Ең шашыраңқы мәселелер үйлесімін тауып бірікті. Және де, тәмсіл сырының баспалдағы арқылы ең биік ақиқаттарға оңай қол жеткізілді. Және де, тәмсіл сырының терезесі арқылы, ғайби ақиқаттарға көз жеткізіп, Ислами негіздерге көзбен көргендей имани яқин сенім қалыптасты. Ақылмен қоса, қияли, тіпті нәпсілік құмарлық та берілуге мәжбүр болды. Шайтан да өз қаруын тастауға мәжбүр болды.
Қорытынды: Жазбаларымда қанша әсемдіктермен әсерлілік болса, олардың бәрі тек қана Құрани тәмсілдердің сәулелерінен тарап жатыр. Менің үлесім, тек аса мұқтаждығым мен тілек тілеуім және өте әлсіздігім мен жалбарынуым. Дерт менікі, Дауа Құрандікі.
Жетінші мәселенің соңы
[Иләһи көмек түрінде жеткен сегіз ғайби ишараларға қатысты, немесе көкейге келуі мүмкін күмәндарды тойтару және өте үлкен Иләһи көмек сырын жеткізуге байланысты жазылды]
Бұл Қосымша тарау «Төрт түйіннен» тұрады:
Бірінші түйін: Жиырма Сегізінші Хаттың Жетінші мәселесіндегі жеті-сегіз жалпы және рухани Иләһи инаяттан сезінген ғайби ишараларды "Сегізінші Инаят" атанған "сәйкестіктер" жайлы айтқан кезде, сол ишараларды байқағанымызды алға тартқан едік. Тағы да соны алға тартамыз: Бұл жеті-сегіз жалпылама инаяттардың
қуаттылығы мен нақтылығы сонша, әрқайсысының өзі сол ғайби ишараларды дәлелдейді. Тіпті, бірнешеуі әлсіз болып көрінсе, тіпті теріске шығарылса да, ол ғайби ишаралардың нақтылығына кедергі келтірмейді. Ол сегіз инаятты жоққа шығара алмаған адам, ол ишараларды да жоққа шығара алмайды. Алайда, адамдардың деңгейі бір қалыпты болмағандықтан және қарапайым дәрежедегілер көбіне көзіне сенетіндіктен, сол сегіз инаяттың ішіндегі ең қуаттысы емес, бәлкім ең анығы сәйкестік болғандықтан (негізі басқалары бұдан да қуатты, бірақ бұл жалпыға ортақ болғандықтан) оған деген шүбәларды тойтару мақсатында салыстыра отырып бір ақиқатты баяндауға мәжбүр болдым. Көзге анық көрініп тұрған инаяттар жайлы былай дегенбіз: Жазған рисалелерімізде Құран сөзі мен Ардақты Расуллалаһ сөзінде сәйкестік көрінгені сонша, құдды бір әдейі жасалғандай тәртіп пен үйлесімнің болуы кездейсоқ емес екендігіне шүбә қалдырмайды. Бұл әдейі жасау мен солай болуын алдын-ала қалау дегеннің өзінде біздің тарапымыздан болмағандығына дәлеліміз, біз оны араға үш төрт жыл салып барып білгендігімізде.
Ендеше бұлай болуын әдейі қалап тұрған ғайби күш.
Құран мен Пайғамбарымыз (с.а.у.) ның мұғжизаларын нақтылай түсу үшін осы сөзді таңғажайып түрде сәйкестендірген. Бұл екі сөздің берекеті Құран мен Пайғамбарымыздың (с.а.у.) мұғжизалығының мөр таңбасы болумен қатар, басқа сөздердің басым көпшілігіндегі сәйкестікке нәр беріп тұр. Бірақ олар бір бетке ғана тән.
Бұл екі сөз бір-екі рисаленің басынан соңына дейін, ал басқа рисалелерде нақты байқалып тұр. Талай рет қайталағанымыздай бұл сәйкестік басқа да кітаптарда көп кездеседі. Бірақ, ғаиби күштің арнайы осындай болуын қалауы мұншалықты байқалмайды. Бұл айтқандарымызды теріске шығару мүмкін емес болса да, сырт көзге теріске шығарғандай болып көрінудің бір-екі жолы бар.
Біріншісі: Сендер келісіп алып әдейі солай сәйкестендіргенсіңдер. Мұндай нәрсені әдейілеп жасау оңай ғой деуі мүмкін. Бұған қарсы айтарымыз: Бір дауға екі шыншыл куәгер жеткілікті. Ал, бұл жерде арнайы мақсат та, қалау да болған жоқ. Екі-үш жылдан кейін барып байқадық. Бұған жүздеген шыншыл куәгерлер куә. Осыған байланысты бір нәрсе айта кетейін: Бұл мұғжизалық керемет Құран Хакімнің шешендігіндегі мұғжизалары секілді емес. Өйткені, ол дәрежеге
пенденің мүмкіндігі жете алмайды. Мына керемет мұғжизалар адамның қолынан келмейді. Құдіреті жетпейді. Араласса жасандылығы көрініп тұрады.
{ Сілтеме Он тоғызыншы Хаттың Он сегізінші ишараттындағы бір нұсқада бір бетте тоғыз "Құран" сөзі сәйкестікпен тұрған күйінде бір-біріне сызық жүргізу арқылы жалғағанда "Мұхаммед" сөзі шықты. Сол беттің екінші жағында сегіз "Құран" сөзінің бір-бірімен сәйкесінше үйлесуі нәтижесінде "Аллаһ" сөзі шықты. Сәйкестіктерде мұндай ерекше нәрселер көп. Осы сәйкестіктерді көзімізбен көрдік.
Сүлайман, Ғалиб, Бекир, Тауфих, Саид}
Үшінші түйін: Ерекше ишара мен жалпы ишараға байланысты Рубубиет пен Рахманиеттің нәзік бір сырына ишара етеміз. Бір бауырымның әдемі сөзі бар, сол сөзін осы мәселеге арқау етемін. Бұл әңгіме былай: Бір күні оған әдемі бір сәйкестікті көрсеттім. Ол: "Әдемі! Негізінде бүкіл ақиқаттар әдемі. Дегенмен бұл сөздердегі сәйкестік пен табыстылық тіпті тамаша" - деді. Мен де былай дедім: "Иә, әр нәрсенің я ақиқаты әдемі, я тікелей өзі әдемі. Я, болмаса нәтижесі әдемі". Бұл әдеміліктер Рубубиет пен мейірімнің ауқымдылығына, сол есімдердің жалпы көрінісіне қарайды. Айтқаныңдай бұл көріністегі ғайби ишара өте тамаша. Өйткені, мұнда ерекше мейірім, ерекше Рубубиет айқын көрініс тауып тұр". Осыны бір мысал арқылы ақылға жеткізіп берейік: Бір патшаның жалпыға қаратылған билігі мен заңы аясындағы ауқымды жанашырлығы, қол астындағы бүкіл тұлғаларға қатысты болады. Әрбір тұлға тікелей ол патшаның билігінде болып, илтипатына бөленеді. Ол жалпы жағдайда тұлғалардың көптеген жеке байланыстары да бар. Ал екінші жағы патшаның ерекше жарылқауы мен айырықша бұйрығы арқылы жалпыға ортақ заңнан тыс жеке бір тұлғаға жарылқау жасайды, ілтипат етеді, бұйрық береді.
Міне, осы мысал секілді, Зат-ы Уажиб-ул Ужуд, Халиқ-ы Хаким, Рахим Жаратушының жалпы Рубубиеті мен ауқымды рахметі тұрғысынан келгенде әрбір нәрсенің өз үлесі бар. Әрбір нәрсенің Онымен байланыста өз үлесі бар. Құдірет қалауы мен ауқымды ілімі арқылы әрбір нәрсені басқаруы, әрбір нәрсенің ең нәзік істеріне араласуы Оның шексіз Рубубиет билігін көрсетеді. Әрбір нәрсе, әрбір жағдайда Оған мұқтаж. Оның ілімі мен хикметі арқылы істер атқарылады, тәртіпке келтіріледі. Ол Рубубиеттің басқару аясынан табиғат жасырын қала алмайды, бүкіл жаратылыстың да Одан тыс қалуға мұршасы жоқ. Және де, ол нәзік хикметтің өлшем шеңберіндегі
істерге араласатындай кездейсоқтықтың да хақысы жоқ. Рисалелерде жиырма шақты жерде кесімді дәлелдермен кездейсоқтық деген түсінік пен табиғатшылдықты мүлдем теріске шығарғанбыз. Сөйтіп, ондай дінсіздік пиғылдарын Құран қылышымен шауып өлтіргенбіз, ондай түсініктің мүлде мүмкін еместігін көрсеткенбіз. Алайда Аллаһты ұмытып, Рубубиеттегі сыртқы себептер аясында қалып қойған адасқандардың көзқарасы бойынша хикметі мен себебі білінбейтін істерге кездейсоқтық деген ат таңылған. Хикметтерін түсіне алмай кейбір Иләһи істердегі заңдылықтарды (табиғат деген перденің артына жасырған) көре алмаған, сөйтіп табиғатқа бас ұрған.
Екіншісі, ерекше Рубубиеті, хас ілтипаты мен Рахмани демеуі. Бұл жалпы заңдардың ауырлығына төзе алмаған тұлғалардың жәрдеміне Рахман-ур Рахим есімдері көмекке келеді. Ерекше жәрдем көрсетеді, ол ауыртпалықтан құтқарады. Сол үшін әрбір тіршілік иесі, әсіресе адам, кез келген сәтте Одан жәрдем ала алады.
Міне, бұл ерекше Рубубиеттегі жарылқаулар, дінсіздер солай ойлады екен деп, кездейсоқтықтардың артында жасырын қала алмайды, табиғатқа тапсырылмайды.
Осы сырға байланысты: "Құран мен Мұхаммедтің (с.а.у.) мұғжизаларындағы" ғайби ишараларды ерекше бір ишара ретінде қабылдағанбыз және солай сенгенбіз. Және аса ерекше жарылқау екендігіне көз жеткізгенбіз. Қасарысқан қырсықтардың көзінше біздерге жасалған ерекше көмек екендігіне көз жеткізгенбіз. Мұны тек, Аллаһ үшін жарияладық. Қате жасаған болсақ, Аллаһ кешірсін, амин!
(Сөздердің таза қағаздарға жазылуында аса күшті еңбек сіңірген мұғалім Ахмед Ғалиб пен марқұм мыңбасы Асымның өлеңдері аударылмағанын ескертеміз. Аудармашылар).
Сегізінші Мәселе атанған Сегізінші Рисале
Бірінші түйін: Иләһи көмек аясында Құран қызметіне жұмсалып жатқанымызға қатысты көптеген ғайби ишараларды сезіндік және кейбіреулерін көрсеттік. Енді, сол ишаралардың жаңа бір парасы мынау: Сөздердің көпшілігінде ғайби сәйкестік бар.
{ Сілтеме: Ал, сәйкестік болса, ынтымаққа ишара, ал ынтымақ бірліктің белгісі, Уахдеттің нышаны. Ал, Уахдет Таухидтті көрсетеді, Таухид болса, Құранның төрт негізінің ең маңыздысы.}
Мысалға, "Расул Әкрам" сөзі мен "Алейһиссалату Уәссалам" тіркесінде және қасиетті "Құран" сөзінде, өзіндік бір мұғжизаның шағылысып тұрғандығына ишара бар. Ғайби ишара қанша жерден жасырын әрі көмескі болса да, қызметтің қабыл болғандығына және мәселелердің ақиқат екендігіне дәлел болатындықтан, меніңше өте маңызды. Бұл менің тәкаппарлығымды сындырады және тек қана тәржімашы екенімді кесімді түрде көрсетті. Менің ешқандай да мақтанатын жөнім жоқ. Тек шүкір етуге себеп болар нәрселерді ғана көрсетуде. Барлық табыс Құранға тиесілі. Құранның мұғжизасы болғандықтан оған біз араласа алмаймыз. Бұл жағдай қызметте жалқаулық танытқандарды құлшындыра түседі. Рисалелердің хақ екендігіне көз жеткіздіреді. Бізге де бір Иләһи көмек, бұл нығметтерді жариялау ақылы нығметке шүкір ету және көз алдындағыдан басқаны көрмейтін қырсықтардың үнін өшіру болып тұр. Олай болса, әлбетте көрсетілуі, паш етілуі керек, иншаллаһ, еш зияны жоқ.
Сонымен, бұл ғайби ишаралардың біреуі мынау: Хақ Тағала Аса мейірімі мен жарылқауы арқылы Құран мен Иманға қызмет етумен шұғылданып жүрген біздерді құлшындыру және көңілімізді орнықтыру үшін Раббани сый, Иләһи жарылқау ретінде қызметіміздің қабыл болғандығына белгі және жазғанымыз ақиқат екендігіне ғайби ишара түрінде бүкіл рисалелерімізде, әсіресе, Мұғжизат-ы Ахмедие, Құранның мұғжизалары рисалелерінде ғайби сәйкестіктерді нәсіп қылған еді. Яғни, бір бетте бірдей сөздерді бір біріне сәйкестікпен
беттестірді. Мұнда, бір ғайби қалаумен тәртіпке келтірілгендігіне ғайби ишара берілуде. "Ықтиярыңызға және түйсігіңізге арқа сүйемеңіз. Ықтиярыңыздың хабары болмаса да, түйсігіңіз жетпесе де, ғажайып үйлесімді иірімдер мен жүйелер жасалуда..." Әсіресе, Мұғжизат-ы Ахмедие рисалесінде Расул Әкрам сөзі мен салауат сөздері айна секілді сол ғайби сәйкестік ишараларын анық көрсетуде. Енді, жаза бастаған тәжірибесіз көшірмешінің жазуындағы бес бетін есепке алмағанда, қалған екі жүзден астам салауат шәрифтер бір-біріне дәлме-дәл келіп тұр.
Мұндай сәйкестік, тек бір ғана сәйкестікке себеп бола алатын кездейсоқтықтың ісі емес. Жазуға шебер емес, тек мағынаға ғана назарын тігіп, бір екі сағатта отыз-қырық беттік жазбаны өте жылдам жеткізуші, өзі жазбай біреуге жаздырып отырған мендей бір бейшараның ойына да кіріп шыққан жоқ.
келіп тұр. Сондай-ақ бұл бетте тоғыз "Иман" сөзі бар. Бәрі де сәйкес келіп тұр. Тек біреуі ғана көшірушінің үзіліс жасап барып, қайта бастауына байланысты сәл ауытқыған. Әрі осы көз алдымыздағы бетте екі "махбиб" бар; Бірі үшінші жолда, бірі он бесінші жолда дәлме-дәл өлшем мен бір-біріне қарайды. Солардың арасында төрт жерде кездесетін "Ашқ" сөзі де бір-бірімен сәйкесіп тұр. Қалған ғаиби сәйкестіктері осылармен салыстырып кете беруге болады.
Қандай көшіруші болсын, жазбалары қалай көп болмасын бәрібір сондай ғаиби сәйкестіктер бар. Мұның кездейсоқтық немесе көшірушінің әдейі істеген нәрсесі еместігіне күмән қалмады. Ал, кейбір жазу үлгілерінде мұндай сәйкестіктер өте көп. Демек, бұл рисалелердің өзіндік жазу үлгісі болғаны. Кейбіреулер соған жақын шығады. Таңқаларлығы сол, тәжірибелі көшірушілерге қарағанда, жаңа бастағандардың жазуында сәйкестіктер көбірек. Бұдан мынаны түсінуге болады. Құранның бір тәпсірі болған Рисалей Нұрдағы мұндай өнер, тамаша үлгілер, Құран ақиқаттарының керемет жүйелілігіне ғана жарасатын Құран Кәрімнің өз мәнері, өз стилі. Бұл біреудің ақылымен өз бетінше кесіп-пішуіне келмейді. Мүмкін, сол ақиқаттардың пішіні осылай болып, ғайби бір қол сол керемет пішіндерге жарасымды етіп кесіп-пішеді, кигізеді. Біз тек аудармашы қызметшілерміз.
Төртінші түйін: Бес алты сұрақты қамтыған бірінші сұрағыңда: "Махшар алаңында қайта тіріліп тұрған кезде, адамдардың жалаңаш тұруы қалай болады? Достарымызбен жүздесу үшін және шапағатшы ету үшін Ардақты Пайғамбарымызды (с.а.у.) қалай табамыз? Соншама көп адамдармен бір Кісінің жүздесуі мүмкін бе? Жәннаттықтар мен Жәһаннамдықтардың киімі қандай болады? Бізге кім жол көрсетеді?" дейсің...
Жауап: Бұл сұрақтың толық жауабы хадис кітаптарында бар. Бұл жерде өз ұстанымызбен түсіндіру тәсіліміз бойынша бұл мәселелердің бірнеше қырын айтып өтеміз.
Біріншіден: Махшар алаңы, жер шарының бір жылда айналып шығатын шеңберінде екендігі және қазіргі кезде де жер шары рухани өнімдерін сол алаңның мұрағаттарына жіберіп жатқаны жайлы жазғанбыз. Яғни, жер шары бір жылдық орбитасында шеңбер сызып, сол шеңбердің өнімдерімен хашир алаңының жасалуына арқау болатындығы және жер шары деп аталатын осы Раббани кеменің
өзінің дәл ортасындағы кіші жәһаннамның отын Үлкен Жаһаннамға төгетіні және өз тұрғындарын да махшар алаңына апарып тастайтыны баяндалған болатын.
Екіншіден: Оныншы және Жиырма Тоғызыншы Сөздер бастаған көптеген рисалелерде хаширдың және хашир алаңының болмысы өте анық түрде суреттелген, дәлелденген болатын.
Үшіншіден: Жүздесу тақырыбы, Он алтыншы Сөзде, Отыз бірінші және Отыз екінші Сөзде нақты дәлелденген. Яғни, бір адам өзінің нұрлы болуы сырымен бір мезетте мыңдаған жерлерде болып, милиондаған адамдармен жүздесе алады.
Төртіншіден: Хақ Тағала, адамнан өзге бүкіл рух иелеріне өзіндік бір үйлесімді киім кигізгеніндей, махшар алаңында жасанды киімдері болмаса да, өзіндік бір киім кигізуі Хаким есімінің талабы. Дүниеде жасанды киімнің хикметі тек сән үшін, суық пен ыстықтан қорғауға және әурет жерлерін жасыруға ғана емес, расында оның маңызды бір хикметі адамның өзге жаратылыстарға ықпалы мен байланысына және басшылығына ишара, соның нышаны болса керек. Әйтпесе, оңай әрі арзан табиғи киім кигізе алар еді. Егер әлгі хикмет болмайтын болса, әр түрлі шүберектерді үстіне орап киген адам, саналы хайуанаттың назарында, олармен салыстырғанда масқара болып, олардың күлкісін келтірер еді. Ал, Махшар алаңында ол хикмет, ондай байланыс жоқ. Ондай ишара нышанның да қажеті жоқ.
Алтыншыдан: Жәннаттықтар мен жәһаннамдықтардың киіміне келер болсақ, Жиырма сегізінші Сөзде хор қыздарының жетпіс қабат көйлек киюіне қатысты айтылған қағида мұнда да жүреді. Бұл былай: Жәннаттық болған бір адам, Жұмақтың барлық дәрежелерінің қызығын көргісі келеді. Жұмақтың әртүрлі қызықтары бар. Әр қашан да Жұмақтың барлық дәрежелерімен байланыс бар. Олай болса, Жәннаттағы әсемдіктердің үлгілерінен кішкене-кішкене алып өзіне де, хор қыздарына да кигізеді. Өзі де хор қыздары да кішкентай бір Жұмаққа айналады. Мысалға: Бір адам елдегі барлық гүлдердің бір-бір үлгісін кішкентай бақшаға егіп, үлгі жасай алады. Бір дүкенші
де дүкендегі бүкіл заттардың үлгісін алып жинақ (каталог) жасай алады. Адам өзі бағып немесе басқарып отырған жаратылыстардың жиынтығынан өзіне киім жасап, қажетіне жарата алады. Сол секілді; Жаннаттық болған бір адам әсіресе, бүкіл сезімдері мен рухани сезімдері арқылы құлшылық жасаған және Жәннаттың ләззаттарын татуға қол жеткізген болса, Аллаһтың мейірімі оның әрбір сезімін қанағаттандыратын, әрбір ағзасын рахатқа бөлейтін, Жәннаттың әрбір дәрежесін көрсететін киімді оған да, хор қыздарына да кигізеді. Бұл киімдердің бір ғана түрден тұрмайтынына мына "Хор қыздары жетпіс түрлі киім кигеннің өзінде аяқтары көрініп тұрады, жабылып қалмайды" деген мағынадағы хадис дәлел. Демек, ең үстіңгі киімнен бастап, ең астыңғысына дейінгі киімдер әр түрлі сезімдерді рахатқа бөлеп, қуантатындай дәрежелері бар. Тозақтықтар болса, бұл дүниеде көзімен, құлағымен, жүрегімен, қолымен, ақылымен яғни, бүкіл ағзаларымен күнәлар жасағандықтан, әлбетте, тозақта соған лайық азап шегеді. Кішкентай тозақ секілді болатын әр түрлі нәрселерден жасалған киім кигізіледі, әрі бұл хикметке де, әділетке де қайшы келмейді.
Бесінші түйін. Фәтрет дәуірінде (Пайғамбарымыз (с.а.у) келмей тұрғанда) Пайғамбарымыздың аталары қандай дін ұстанды? - дейсің.
Жауап: Хазіреті Ибраһимнен қалған, бірақ ғапылдық пен рухани қараңғылықтың бүркемелері астында қалып, кейбір кісілердің ұстанымдары арқылы жалғасып келе жатқан дінді ұстанғандығы жайлы риуаят бар. Хазіреті Ибраһимнен (А.С) басталып, нәтижеде Пайғамбарымызға (С.А.У) тірелетін нұрлы тізбектің мүшелері, әлбетте Хақ діннің нұрынан тыс қалмаған, күпірліктің қараңғылығына жеңілмеген еді.
Ал,
сыры бойынша ондай фәтрәт кезеңіндегілер тозақтан құтылады. Иман негіздерінен басқа қателіктерінен сұралмайды. Имам Шафи мен Имам Әшғари күпірге кірсе де, иман негіздерінен ауытқып кетсе де, тозақы болмайтынын айтады.
Өйткені, Аллаһтың бұйрықтары Пайғамбар жіберу арқылы жетеді. Сол арқылы нақтыланады. Ал, бұрыңғы Пайғамбарлардың діні уақыт өте келе көмескіленіп қалғандықтан, фәтрәт дәуіріндегілерге үкімі жүрмейді. Мойындаса сауап алады, мойындамаса азап шекпейді. Өйткені, ол дін көмескіленіп қалғандықтан үкімі жүрмейді.
Алтыншы түйін. Пайғамбарымыздың (С.А.У) аталарынан Пайғамбар шыққан ба? - дейсің.
Жауап: Хазіреті Исмаилден кейінгілері нақты айтылмаған. Пайғамбарымыздың аталары болмағанымен Халид Ибн Синан және Ханзала деген екі пайғамбар шыққан. Ал, Пайғамбарымыздың аталарынан Қаб Ибн Луейдің нақты зерттеп, дәлелді түрде айтқан атақты
сөздері мұғжизаға, пайғамбарлық аянға ұқсайды. Имам Раббани дәлелдерге де, өзінің кәшфтеріне де сене отырып, былай деген: Үндістанға көптеген пайғамбарлар келген. Бірақ, кейбіреуінің үмметтері болмаған немесе шектеулі ғана болғандықтан танымал болмай қалған. Немесе Оны ешкім Пайғамбар деп білмеген. Міне, Имамның осы негіздеріне сүйене отырып айтарымыз: Пайғамбарымыздың аталарынан да осындай пайғамбарлар шыққан болуы мүмкін.
Жетінші түйін. Пайғамбарымыздың (с.а.у.) әке-шешесі мен атасы Абдулмутталибтің имандары жайлы хабарлардың қайсысы сенімді? - дейсің.
Жауап: Бүгінгі Саид он жылдан бері Құраннан басқа кітапқа қарамайды. Маған Құран жетеді дейді. Мұндай мәселелерді зерттеп, бүкіл хадис кітаптарын ақтара отырып ең сенімдісін жазуға уақыт жоқ. Тек айтарым мынау: Пайғамбарымыздың әке-шешесі Жәннаттық жандар. Иманды жандар. Хақ Тағала өзінің ең сүйікті адамының жүрегін және жүрегіндегі перзенттік мейірімін ренжітпейді. Олай болса, олар неге Пайғамбарымызға иман ететіндей жасқа жетпеді. Неге одан ерте кетті? - дейтін болсаң...
Жауап: Хақ Тағала Арадақты Пайғамбарымыздың (с.а.у.) ата анасын өзінің кеңшілігімен Арадақты Пайғамбарымыздың (с.а.у.) перзенттік сезімін риза ету үшін оның ата-анасына ауыртпалық салмаған. Оларды ата-ана мәртебесінен рухани перзенттік мәртебесіне әкелмеу үшін оларды бақытқа бөлеген, Хабиб-і Әкрамын да риза ету Оның мейірімінің талабы. Әке шешесі мен туған атасын оған үммет етпеген. Бірақ, үмметінің ерекшелігін, артықшылығын, бақытын оларға сый етіп берген. Мысалы, үлкен бір әскери қолбасшының жүзбасы шеніндегі әкесінің баласының құзырына кіруі, бір-біріне қайшы келетін екі ұдай сезімде қалдырады ғой. Яғни, падишаһ әлгі қолбасшысына мейірім көрсетіп, әкесін оның қол астына қаратып, бағынышты етпейді.
Сегізінші түйін: "Пайғамбарымыздың көкесі Әбу Талибтің иманы жайлы жауаптардың қайсысы дұрыс?" дейсің.
ЖИЫРМА ТОҒЫЗЫНШЫ МЕКТУБ
[Жиырма тоғызыншы Хат "Тоғыз бөлімнен" тұрады. Бірінші бөлімде "Тоғыз Тұжырым" бар.]
Құрметті, абзал бауырым, Құран қызметіне шынайы ықыласпен берілген жолдасым!
Осы жолғы хатыңда менің уақытым да, жағдайым да мүмкіндік бермейтін бір мәселеге қатысты жауап сұрапсың.
Бауырым, биыл рисалелерді көшіріп жазушылар әлхамдуиллаһ жақсы көбейіпті.. Екінші рет келгендерді тексерудемін. Таңертеңнен кешке дейін тынымсыз шұғылданудамын. Өте маңызды істерім де кейінге қалуда. Бұл міндетті олардан да маңызды деп білемін. Әсіресе, Шағбан мен Рамазан айында ақылдан гөрі көңілдің алатын үлесі көп, рух шабыттанып кетеді. Мәселені басқа уақытқа қалдыра тұрып, Хақ Тағаланың мейірімімен көңілге шабыт келген кезде, саған біртіндеп жауап жазылады. Әзірше, "Үш Түйінді" жаза тұрайын.
{ Сілтеме: Кейін Тоғыз Түйін болып бітті.}
Бірінші түйін: "Құран Хакимнің сырлары білінбейді, тәпсір жазушылар оның ақиқатын түсінбеген" дейтін пікірдің екі жағы бар. Оны айтушылар да екі топқа бөлінеді.
Біріншісі: Ақиқатшылдар мен ғалымдар тобының айтуы бойынша: "Құран таусылмас қазына, әрбір жаңа ғасыр, ашық мағыналарын қабылдай отырып, толықтырушы мағыналарынан да өз үлесін алады, басқалар үшін жасырын қалған үлесіне тимейді"-дейді. Бұл Құран Хакимнің уақыт өткен сайын, одан да көп мағыналары ашыла түседі деген сөз. Әйтпесе, астағфираллаһ, алдыңғы салихтердің баяндап кеткен ашық мағыналарына шүбә келтіру емес. Керісінше, оларға иман ету керек. Олардың бәрі Құрандағы нақты мағына, тұрақты негіз
және берік іргетас
аяты бойынша оның мағынасы анық әрі түсінікті екендігін білдіреді. Иләһи сөздер бастан аяқ сол мағыналардың төңірегінде өрбиді. Соларды бекіте түседі, дәрежесін арттыра түседі. Ондағы ашық мағыналарды қабыл етпеу, астағфираллаһ Хақ Тағалаға өтірікші деп жала жабу және Хазіреті Пайғамбарымыздың (с.а.у.) түсінігін төменсіту болып шығады. Демек, ашық мағынаның бәрінің де бастау көзі Пайғамбарымыз (с.а.у.). Тіпті, Ибн Жәрир әт Табәри, Құранның бүкіл мағыналарын Пайғамбарымыз қалай жеткізген болса, соның бәрін тізбектей отырып зерттеген. Маңызы өте зор тәпсірін осылай жазып шыққан еді.
Екінші топ: Не ақылсыз дос, қас жөндеймін деп, көз шығарушы біреу. Не болмаса шайтани ақылды дұшпан, Ислами үкімдер мен имани ақиқаттарға қарсы келгісі келеді. Құран Хакимнің құрыш қамалы секілді сүрелердің ішінен өзінше жол тапқысы келеді. Ондайлар, Иман мен Құран ақиқаттарына күдік туғызу үшін сондай шайтани сөздерді таратуда.
Екінші түйін: Хақ Тағала Құранда көп нәрселермен ант етіп куәландырған. Ал Құранның мұндай анттарында көптеген сырлар бар.
Мәселен,
дағы ант, Он бірінші Сөздегі тамаша тәмсілдің негізіне ишара етеді. Ғаламды бір сарай,
шаһар бейнесінде көрсетеді және де, дағы ант арқылы Құранның мұғжизаларының киелілігін және оған ант етілетіндей құрметті дәрежеде екендігін ескертеді.
де уахиге күмән келтіртпеу үшін жұлдыздардың ағып түсуі арқылы жын шайтандардың ғайби хабарлардан тиылуларына ишара етумен қатар, жұлдыздарды кемел тәртіппен орналастыруындағы, ғаламшарларды таңғажайып түрде айналдыруындағы құдіретінің ұлылығы, хикметінің кемелдігі сол ант арқылы ескертілуде.
дағы антта, ауаның толқуы мен басқарылуындағы маңызды хикметтерді
ескерту үшін, желдерді қадағалауға тағайындалған періштелерге ант ету арқылы соларға мұқият назар аудартады да, сол арқылы кездейсоқтық деп саналатын элементтер өте нәзік хикметтер мен маңызды міндеттер атқаратынын ескертеді. Тағысын тағы...
Әрқайсысының жеке-жеке қызметі мен пайдасы бар.
Уақыт тығыз болғандықтан
антындағы көп мәселелердің біреуіне ғана тиянақты түрде ишара етеміз.
Хақ Тағала інжір және зәйтүнмен ант ету арқылы құдіретінің ұлылығы мен мейірімінің кемелдігін және үлкен нығметтерін ескертіп, әсфали саффилин жаққа бара жатқан адамның бетін бұрып, шүкір мен пікір, иман мен салих амал арқылы сонау алаи илинге дейінгі жоғарғы дәрежеге көтерілуге болатынына ишара етуде.
Нығметтердің ішінен інжір мен зәйтүннің ерекшелену себебі, бұл екі жемістің өте берекелі және де өте пайдалы болуында. Жаратылыстарында да мұқият назар тартатындай, нығмет болатындай көп нәрселердің болуында еді. Өйткені, қоғамдық тірішілік пен сауда үшін және шам жағуға қолдануы мен адамға ас болу үшін де зәйтүннің мол пайдасы болғанындай, інжірдің жаратылысы да ғажап. Зәрредей бір дәнекте, үлкен інжір ағашының бүкіл болмысы сақталып, сиып тұруы секілді таңғаларлық құдірет мұғжизасын көрсетеді. Тағамдық пайдасына, көптеген жемістерге қарағанда ұзақ уақыт сақтауға болатындығына және өзге де қасиеттеріне байланысты Иләһи нығметті ант ету арқылы еске түсіруде. Бұған қоса, адамның иманға келіп, салих амал жасауы қажет екенін, әсфали сафилинге түспеуі керектігін ескертетін сабақ беруде.
Үшінші түйін: Сүрелердің бастарындағы мұқатта әріптер Иләһи құпиялар, шифрлер. Хақ Тағала өзінің шынайы құлдарына сол арқылы ғайби ишара береді. Ол шифрдің кілті Ерекше Құлда (с.а.у.) және Соның ізбасарларында. Құран Хаким әрқашан әртүрлі қауымдарға тіл қатуда. Олай болса, әр ғасырдың әр тобының үлестерін қамтитын әртүрлі қырлары, мағыналары бар. Ал, ең мол үлес Селеф-і Салихиндікі, олар соны баяндаған болатын. Әулиелер мен зерттеушілер, рухани сәйір-сүліктерге қатысты көптеген ғайби мәмілелердің ишараттарын солардан тапқан еді. Ишарат-ул Иғжаз деп аталатын тәпсірде "Әл Бақара" сүресінің басында, Құранның шешендік мұғжизалары айтылған кезде, солардан біраз сөз қозғаған болатынбыз. Сол жерден қарауға болады.
Төртінші түйін: Құран Хакимнің толық аудармасын жасау мүмкін емес екендігін Жиырма бесінші сөз дәлелдеп берген болатын. Мұғжизалығындағы түсіндіру мәнерін аудару мүмкін емес. Бұл сырлардағы ләззат пен ақиқаттарды баяндау, түсіну, ойша қорытынды жасау өте қиын. Дегенмен жолын көрсету үшін бір-екі бағытқа ишара етеміз. Баяндауы мұғжиза болған Құран:
секілді аяттар арқылы таңғажайып түсіндіру мәнерімен түйіндей келе Аллаһтың Жаратушылық ақиқаттарын қиялға қонымды түрде жеткізеді.
Әлемнің Жаратушысы болған мына ғаламның стасы, іс барысында Күн мен Айды қандай балғамен орындарына қаққан болса, дәл сол балғамен дәл сол мезетте зәррелерді де орындарына (мәселен, жәндіктердің көзінің қарашығында) орналастырады. Аспан әлемін қандай өлшеммен, қандай мағнауи құралмен ретке келтіріп, ашып жатса, дәл сол мезетте, дәл сол тәртіппен көздің де перделерін ашады, жасайды, реттейді, орналастырады. Жаратушы мағынауи құдіреттің қандай мағынауи балғасымен жұлдыздарды көктерге қаққан болса, дәл сол мағынауи балғамен адамзаттың бетіндегі сансыз айырмашылық белгі нүктелері мен сыртқы және ішкі сезім нүктелерін де өз орнындарына нақыштап қойған" деп түсіндіреді. Демек, Жаратушы Хақ іс атқару барысында оларды көзге көрсетіп, құлаққа естірту үшін, Құран аяттарымен балғаны зәрреге ұрады. Дәл
сол аяттың екінші сөзімен, ол балғаны Күнге ұрады, дәл ортасына қаққандай асқақ мәнерменен Уахданиетті Ахадиеттің ішінде және шексіз ұлылықты шексіз сұлулық ішінде және шексіз үлкендікті шексіз жасырындылық ішінде, шексіз кеңдікті шексіз мұқияттылық ішінде, шексіз айбындылықты шексіз мейірім ішінде, шексіз ұзақтықты өте жақындық ішінде көрсетеді. Адам ақылымен мүмкін емес деп ойлайтын қарама қайшылықтардың бірігіп кетуі, солай болуы шарт, уәжіп екенін түсіндіреді, тұжырымдап көрсетеді. Міне, осылай түсіндіруі мен мәнері, ең шешен әдебиетшілердің өзін, шешендігіне сәжде еткізуде.
Мәселен:
аятымен, сондай бір асқақ мәнер арқылы Рубубиет билігіндегі айбындылықты көрсетеді. "Көктер мен жер екі бағынышты әскери казарма секілді, екі әскери орталық түрінде бір ғана әмірмен немесе бір сырнайдың белгі беруімен сол екі казарма, жоқ болу жамылғысына оранып жатқан жаратылыстар керемет алдымызға әкеледі, сол секілді жылдамдықпен әлгі әмірге бағынып, "ләббайк" деп, махшар алаңына және емтихан алаңына шығады".
Міне, Құран хашир мен қияметті асқақ мұғжизалық мәнерде түсіндіреді және сол ақиқаттағы нақты көз жеткізетін бір дәлелге былайша ишара етеді: Көз алдымызда, топырақ астына жасырынған өлі есебіндегі тұқымдар, аспан кеңістігінде жоқтық пен ауада жайылған жасырын тамшылар, қандай кәміл ұқыптылық пен жылдамдықта жиналып, әр көктем сайын сынақ пен емтихан алаңына шығады. Жерде дақылдар, аспанда тамшылар әрқашан да үлкен жиынды көз алдымызға әкеледі, сол секілді ұлы хаширде де осылай оп - оңай жиналатын болады. Осыны анық көріп тұрсақ, хаширді де жоққа шығара алмайсың. Және тағысын тағы...
Осы аяттарға қарап, өзге аяттардағы шешендіктің дәрежесін шамалай алатын боларсың. Апырмай осындай аяттардың толық тәржімасын жасау мүмкін бе?! Әлбетте, мүмкін емес! Әрі кеткенде қысқа ғана мазмұнын болмаса, аяттың әрбір сөзіне бес алты жол тәпсір жазу керек болар.
Бесінші түйін: Мәселен, "Әлхамдулиллаһ" Құранның бір сөйлемі. Грамматика және шешендік ілімінің қағидалары бойынша мұның ең қысқа мағынасы мынандай болады.
Яғни, "Әзелден әбадқа дейін қанша мақтау мен мадақ бар болса, кімнен шығып, кімге арналған болса да, Заты Уажибул Ужудқа, яғни Аллаһқа тиесілі, Сол ғана лайық". Сонымен, "қанша мақтау бар болса" сөйлемі жалпылық мағынаны білдіреді. "Кімнен келсе де" бөлімі "хамд" етістік, іс иесі айтылғандықтан мұндайда жалпылықты білдіреді. Әрі іс иесінің айтылмауы және де сол сөз арнау мәселесінде жалпылық пен баршаға қатыстылықты білдіретіндіктен "кімге болса да" бөлімін түсіндіреді. "Әзелден әбадқа дейін" бөлімі болса, етістіктен есімдікке алмасу қағидасы, тұрақтылық пен жалғастыққа дәлел болғандықтан сол мағынаны білдіреді. "Тиісті және лайық" мағынасын "лиллаһ" тағы "ләми джер" білдіреді. Өйткені, ол "ләм" меншіктеу және лайықты ету үшін. "Заты Уажибул Ужуд" бөлімі болса, ужубы ужуд, Улухиетке, яғни Заты Зүлжәлалға қатысты бір түсінік атауы болғандықтан, "Аллаһ" сөзі өзге де есімдер мен сипаттарды қамтитын Исми Ағзам болғандықтан Уажибул Ужуд атауына да дәлел болады.
Әлем тілдері ішінде "грамматикалық құрлымы" арабшаға жақын бір ғана тіл бар, ол да ешқашан араб тілінің жан жақтылығына жете алмайды. Сол жан-жақты және иғжазды тіл арқылы мұғжизалы бір түрде және әр тарапты тұтастай білетін, назарға алатын ауқымы шексіз ілім ішінде көрініс тапқан Құран сөздері, құрамалы, құбылмалы өзге тілдер арқылы зейіні тар, түйсігі келте, пікірі шатасқан, көңілі қараңғы кей адамдардың тәржіма сөздері, ол киелі сөздердің орнын қайтіп
баса алмақ? Тіпті, нақты айтамын және дәлелдеп беремін. Құранның әрбір әрпі ақиқаттар қазынасына айналады, кейде бір ғана әріп бір бет шамасындағы ақиқаттарды дәріс береді.
Алтыншы түйін: Бұл мағынаны аша түсу үшін өз басымнан өткерген нұрлы бір хал мен ақиқатты айтып өтейін:
Бір кездері көңілім
дегі көпше түрдегі "нун" ды ойлады Жекеше түрден көпше түрге ауысуының себебін іздеді. Бірден сол "нуннан" намаздағы жамағаттың артықшылығы мен сыры ашылды. Өзім намаз оқып тұрған Баязит мешітіндегі жамағатпен тығыз байланыста екендігімді, олардың әрқайсысы менің өзіндік шапағатшым екендігін әрі кітабымдағы негіздердің куәгерлері, қуаттаушылары екендігін көрдім.
Бұл жағдай кемшін құлшылығымды, сол жамағаттың үлкен де мол құлшылығына қосып, Иләһи құзырға ұсынуға батылдық берді. Бірден екінші бір көрініс ашылды. Яғни, Стамбулдың бүкіл мешіттерімен байланыс орнатты. Бүкіл қала, Баязит мешіті секілденіп кетті. Бірден олардың дұғаларынан және қолдауларынан рухани қуат алдым. Енді өзімді жер шары мешітінде, Қағбаның маңайында, шеңберлі саптардың ішінен көрдім.
дедім.
"Менің осыншама шапағатшыларым бар, менің намазда сөйлеген әрбір сөзімді қайталап жатыр, растап жатыр". Сонымен, қиялымда осындай сахна ашылды. Қасиетті Қағба михрабқа айналды.
Мен осы мүмкіндікті пайдаланып, әлгі жамағатты куәға тартып, тахиятта айтатын
деген иманның тәржімашысын мүбәрак Хажарул Әсуадқа тапсырып, аманат қылудамын деп тұрғанымда бірден тағы бір көрініс ашылды. Мен арасында тұрған жамағаттың үш шеңберге бөлінгенін көрдім:
Бірінші шеңбер: Жер бетіндегі мүминдер мен муахидиндердің (монотеистер) ұлы жамағаты.
Екінші шеңбер: Байқасам, барлық жаратылыстар ұлы намазда үлкен тасбих тартуда екен. Әрбір тайпа өздеріне тиісті салауатпен, тасбихатпен шұғылданып жатқан жамағаттың ішіндемін. "Нәрселердің міндеттері" деп аталатын, көзге көрініп тұрған қызметтер, олардың құлшылықтарының атауы екен. Осындай жағдайда "Аллаһу Әкбар" деп, аса таңданыспен басымды идім, өзіме зер салдым.
Үшінші шеңбердің ішінде, таң-тамаша қалдыратын, сырт көрінісі мен бейнесі кішкене, ақиқаты мен міндеті және саны көп, тағы бір шағын әлемді көрдім. Яғни, денемдегі атомдардан бастап, сөйтіп сыртқы сезімдеріме дейін топ-тобымен құлшылық етіп, шүкіршілік міндеттерін атқарып жатқан бір жамағатты көрдім.
Бұл шеңберде жүрген Раббани ләтифам
ды, осы жамағаттың атынан айтуда. Әуелгі екі жамғатта да тілім, осы сөзді сол екі үлкен жамағаттың атынан айтқан еді.
үндеуін, рухани тұрғыда естіп, әлгі үш жамағат та мен сияқты
деп, жауап беруде деп қиялдадым.
қағидасы бойынша, мынандай бір ақиқат көрінді.
Бүкіл әлемдердің Раббысы, адамдарды өзіне тыңдаушысы етіп, күллі жаратылыстармен сөйлесуде, Ардақты Пайғамбарымыз (с.а.у.) сол асқақ үндеуді бүкіл адамзатқа, тіпті бүкіл рух және сана иелеріне жеткізуде. Міне бүкіл өткен шақ пен болашақ осы шаққа айналды. Бүкіл адамзат бір мәжілісте, саптары әртүрлі жамағат іспетті. Ол үндеу, соларға арналып айтылуда. Сол кезде әрбір Құран аятының өте айбынды, жоғарғы дәреже екенін, өте көп және түрлі маңызды тыңдаушылары бар екенін, шексіз айбынды және ұлы Мүтекеллим-і Әзелидің Сөзі екенін және ұлы Махбубиет мәртебесінің иесі Атақты тәржіманы жеткізіп жатқан ұлы күште асқан бір шешендік, өте жарқын иғжаз нұры бар екенін көрдім. Сол кезде, бүкіл Құран былай тұрсын, әрбір сүре, әрбір аят тіпті әрбір сөзі мұғжиза екендігі көрінді.
Сол кезде, көңілге мынандай хабар келді: "Ол абдыраған ақылға былай де:
Ғаламдағы бүкіл жаратылысқа қара! Тірі болсын, өлі болсын бәрі де толық бағыныш пен тәртіп бойынша өз міндеттерін атқару арқылы құлшылық етуде. Бір бөлігі түйсіксіз, сезімсіз екеніне қарамастан, өте түйсікті секілді тәртіп сүйгіш кейіпте және құлшылық жасағандай міндет атқаруда. Демек, бір Мағбуды Билхақ, Әмір Мутлақ бар, бұларды құлшылыққа итермелеп қызмет еткізуде.
Жаратылысқа назар аудар, әсіресе, тіршілік иелеріне... әрқайсысының әр түрлі және көптеген қажеттіліктері бар. Болмысы мен тіршілігін сақтау үшін сан алуан мұқтаждықтары бар. Ең кішкенесінің өзіне қолдары да, өз күштері де жетпейді. Ал, енді осы қисапсыз мұқтаждықтары ойламаған жерден, қажет кезінде, жүйелі түрде жеткізіліп берілуде және бұл жағдай көз алдымызда болып жатыр.
Жетінші түйін: Осындай жағдайда тұрып,
деген кезімде мынаны аңғардым. Өткен шаққа өтіп кеткен адамзат керуенінің ішінен аса нұрлы да жарқын Әнбиялар, Сыддықиндер, Әулиелер, Шәһидтер, Салихтер тобын көрдім. Олар болашақтың түнектерін ыдыратып, мәңгілік жолындағы тура да ұлы даңғылда кетіп барады. Бұл сөз менің сол керуенге қосылуым үшін жол көрсетуде, тіпті қосып та жатыр. Бірден "Фәсубханаллаһ" дедім. Болашақтың
түнектерін жарық еткен және саламатты жолда кетіп бара жатқан бұл нұрлы керуенге қосылмау қандай қасірет және құрдымға кету екенін титтей де болса түйсігі бар жан түсінуі керек қой. Апырмай бидғаттар шығару арқылы, сол ұлы керуеннен ажырап қалғандар нұрды қайдан табады. Қай жолмен жүре алады.
Ардақты Пайғамбарымыз (с.а.у.):
деп бұйырған нақты бұйрығына қарсы "бұзғыншы ғалымдар" деген атқа лайық кейбір бейбақтар қандай жол тауып, қандай пәтуа беру арқылы орынсыз жерде, зиянды екенін біле тұра, Ислами нышандардың ең анықтарына қарсы келуде. Олардың өзгертілуін қалай мақұл көруде. Бұл ғалымсымақтар бір мағынаның өткінші көрінісінен туындайтын уақытша нәрселерге алданып жатыр.
Мәселен бір жануардың терісі сыпырылса немесе бір жемістің қабығы аршылса, біршама уақыт жылтырап көрінеді. Бірақ аз уақыттың ішінде әлгі жылтыр ет немесе әдемі жеміс басқа түске еніп, қарайып, бұзылып кетеді. Сол сияқты, Ислами нышандардағы Пайғамбарымыздан (с.а.у.) жеткен немесе Илаһи сөздер - жан беретін, сауап жаздыратын қабық, тері. Олар сыпырылып қалған кезде, мағыналарындағы нұр уақытша көрініс беруі мүмкін. Бірақ қабығы аршылып қалған жеміс секілді болып қалады. Аллаһпен байланыстырып тұрған қасиетті мағыналары, рухы ұшып кетеді. Қараңғы көкіректер мен топас бастарда адами қабықтары ғана қалды. Нұры кетіп, түтіні қалады.
Сегізінші түйін: Осыған қатысты бір ақиқат қағидасын айта кету қажет: "Жеке құқықтар" және өзіндік бір "Құқықуллаһ" болып саналатын "жалпының құқықтары" деп аталатын екі түрлі құқық бар. Сондай-ақ, шариғат мәселелерінде де, кейбір мәселелер, тұлғалардың жеке басына қатысты болады. Кейбіреуі жалпы бұқараға қатысты болады. Бұлар "Ислами нышандар" деп, аталады. Бұл нышандар жалпыға қатысты болғандықтан оларда жалпының үлестері болады. Жалпының ризашылығы болмаса, оларға тиісу, жалпының құқығына қол сұғу болып саналады.
Ол нышандардың ең кішкенесі (сүннеттің бір мәселесі) ең үлкен бір мәселе ретінде, маңызды болып қаралады. Тікелей, Ислам әлеміне қатысты болғанындай, сонау бақыт ғасырынан бастап
(пайғамбарымыздың с.а.у. кезеңі, ауд) осы күнге дейінгі Исламның барша ұлы тұлғалары байланған сол нұрлы шынжырларды үзуге, бұзуға және өзгертуге тырысушылар және ондайларға жақтас болушылар нендей сұмдық қателік жасауда екенін ойлансын. Зәрредей бір түйсіктері болса, бұл қылмыстары үшін жандары түршігуі керек.
Тоғызыншы түйін: Шариғат мәселелерінің бір бөлігін "Тағаббуди" деп атайды, бұлар ақылдың таразысына тәуелді емес. Бұйрық болған соң орындалады. Атқарылуына себеп - бұйрық.
Бір бөлігі, "Мақул ул мағына" деп аталады. Яғни, бір хикметі, игілігі бар. Сондықтан таңдау соған түседі. Бірақ, бұл себеп емес. Өйткені, бұған негіз болған, Иләһи әмір мен тыйым.
Шариғаттың тағаббуди бөлігін, хикметтер өзгерте алмайды, тағаббудилік жағы басым келеді, тисуге болмайды. Жүз мың игілік келсе де, оны өзгерте алмайды. Сондай-ақ, шариғаттың пайдасы тек, белгілі игіліктер деуге болмайды және олай деп білу қате. Негізінде ол игіліктер көптеген хикметтердің бір ғана пайдасы бола алады. Мәселен, біреу, "Азанның хикметі мұсылмандарды намазға шақыру, ендеше мылтық ату да жеткілікті ғой" десе. Азанның мыңдаған игіліктерінің ішіндегі біреуі ғана екенін әлгі, мылтық атуға болады, деп отырған диуана білмей тұр. Мылтық дауысы сол бір ғана күшті атқарса, адамзат атынан я, болмаса сол қала тұрғындары атынан, ғаламның жаратылуының ұлы нәтижесі және адамзаттың жаратылуының нәтижесі болған Таухидті жар салуға және Аллаһтың Рубубиетіне деген құлшылықты жариялауға құрал болған азанның орнын ол мылтық дауысы қалай толтыра алады.
Қорытынды: Жаһаннам қажетсіз емес, "жаһаннам жасасын!" дегізетін көптеген істер бар. Жаннат та арзан емес, қымбат баға сұрайды.
Екінші рисале атанған екінші бөлім
Бірінші бөлімнің соңында Ислам нышандары жайлы бір шама айтылды. Сол нышандардың ішіндегі ең жарқыны болған Қасиетті рамазанның химеттері жайлы айтылады.
Екінші бөлімде Қасиетті Рамазанның көптеген хикметтерінен тоғыз хикметі "Тоғыз тұжырым" арқылы баяндалмақ.
БІРІНШІ Т ЖЫРЫМ: Рамазан айында ораза ұстау - Исламның бес шартының алғашқыларына жатады. Сондай-ақ Исламның ұлы нышандарынің бірі.
Міне Рамазанда ораза ұстаудың сансыз хикметтері бар. Атап айтқанда, ораза ұстау, бүкіл әлем Аллаһ Тағаланың әміріне бағынышты екенін білдіреді және ораза, адамның тұрмыс-тіршілігіне, мінез-құлқына оң әсер ететін тәрбиелік мәнісі зор. Сондай-ақ, ол пенденің Құдай берген нығыметтерге шүкір етуіне түрткі болатын. Міне, оразаның осындай маңызы зор көптеген хикметтері бар.
Оразаның, бүкіл әлем Аллаһ Тағаланың құдірет қолында, әміріне бағынынышты екенін көрсететін көптеген хикметтерінің бірі:
Аллаһ, Жер бетін нығметке толы дастарқан тәрізді жаратқан. Оған сан-алуан нығмет түрлерін
түрінде яғни санап тауыса алмайтындай берекелі әрі таңғажайып түрде жаратып, өзінің толық үстемдігін, рақымы мол екенін ап-ашық түрде көрсетуде. Алайда, адамдар бейқамдыққа салынып, әртүрлі себептерді сылтау қылып ақиқатқа жете алмай, тіпті кейде Жаратқан Иесін ұмытып кетіп жатады.
Ал, ораза айында мұсылмандар жаппай бейне бір сап түзеген әскер сықылды, бүкіл әлемнің иесі бір Аллаһтың қонақтарындай, кешқұрым: "Қане, астан алып, ішіп-жеңдер!" деген әмірін күтеді. Осылайша аса қамқор, шексіз мейірімді Аллаһқа ауқымды да терең мағыналы және тәртіпті түрде құлшылық қылып, тағзым етеді. Апыр-ай, осындай ұлы құлшылықтан, осындай асқақ абыройдан құр қалған адамдар "адам" деуге лайық па?
ЕКІНШІ Т ЖЫРЫМ: Жаратушының бергендеріне шүкір етуге қасиетті Рамазан айының нендей қатысы бар, соған тоқталайық. Мәселен, "Бірінші Сөзде" айтылғандай, Патша Ағзамның асханасынан әкелінген тағамдардың өзіндік бағасы болады. Оларды көтеріп әкелген қызметшілерге тиесілі ақысын беріп, ал әкелінген құнды нығметтерді бағаламай, сол нығметтерді әдейі жіберіп отырған Патшаны елемеу, танымау барып тұрған ақымақтық емес пе? Дәл сол секілді Аллаһ тағала, жер жүзін адамзат үшін сан-алуан нығметтермен толтырып жайнатып қойған. Ол нығметтердің ақысына шүкір етуімізді сұрайды. Сыртқы себептер жай көзге әлгі нығметтердің иесі болып көрінгенімен, олар тасмалдаушылар. Сол тасмалдаушыларға баға беріп, оларға борышты боламыз. Тіпті лайық болмаса да оларға артық құрмет қыламыз рахмет айтамыз. Себептерге қарағанда Аллаһ Тағалаға сол берген нығметтері үшін шүкір етуге әлдеқайда лайық. Оған шүкір ету - нығметтерді тікелей Одан деп білу, сосын берілген нығметтердің қадірін білу, сосын өзіміздің соған қатты мұқтаж екенінімізді сезіну арқылы болады.
Міне, осы жағынан алғанда Рамазан айындағы ораза, шынайы да пәк, өте мәнді әрі жалпы түрде шүкір етудің кілті. Өйткені, аштық көрмеген адамдардың басым көпшілігі кейде қыруар нығметтердің қадірін біле бермейді. Бір үзім қатқан нан тоқ адамға, әсіресе бай болса, құнсыз көрінеді. Алайда, ауызашарда әлгі қатқан бір үзім нан мұсылман үшін Аллаһтың жарылқауы, аса құнды нығметі екеніне оның тілі де куәлік етеді. Бай-патшадан бастап пақыр кедейге дейінгі барша халықтың Рамазан айында нығметтердің қадіріне жетіп, ой жүгіртіп, шүкіршілік етулеріне мүмкіндік туады. Сондай-ақ, күндіз ішіп-жеуге тыйым салынғандықтан "бұл нығметтердің иесі мен емес, ішіп-жеу еркі де менің қолымда емес. Демек басқаның мүлкі, соның сыйлығы, соның әмірін күтіп отырмын" деп, нығметтің қадірін біліп, рухани
түрде шүкіршілік етеді. Осындай ораза - көптеген сырларымен бірге адам баласының басты міндеті болған Құдайға шүкір етудің кілтіне айналады.
ҮШІНШІ Т ЖЫРЫМ: Ораза ұстаудың қоғамдық өмірге қатысты көптеген хикметтерінің бір хикметі.
Адамдар әл-ауқаты жағынан әртүрлі жаратылған. Сондықтан Аллаһ осы кереғарлыққа байланысты. Тағала ауқаттылардың кедей-кепшіктерге көмектесіп қарайласуға шақырады. Алайда, ауқатты-бай кісілердің кедей-кепшіктердің қиын жағдайын ораза ұстамай толық сезінуі мүмкін емес. Егер ораза болмаса аштық пен кедейліктің қаншалықты қиын әрі ауыр екенін, кедейлердің мейірімге қаншалықты мұқтаж екенін аңғармайтын неше түрлі тоңмойын, нәпсіқұмар байлар шығар еді. Ораза, осы тұрғыдан алғанда адамдар арасындағы бір-біріне деген мейірімділік пен шынайы түрде шүкір етудің негізі.
Әркім, қандай да бір жағынан өзінен төмен, пақыр адамды таба алады. Оған жаны ашуы тиіс. Егер адам өмірінде бір рет болсын аш қалып көрмеген болса, өзара жаны ашып жәрдем ету міндетін орындай алмас еді. Орындаса да өз дәрежесінде болмайды. Себебі, ондай ауыр жағдайды басынан өткермеген ғой.
ТӨРТІНШІ Т ЖЫРЫМ: Рамазан айындағы оразаның нәпсіні тәрбиелеуге қатысты көптеген хикметтерінің бір хикметі.
Нәпсі, ерік пен бостандықты қалап өзін би сезінеді. Тіпті, үстемдік жасап, өз бетінше жүріп-тұрғысы келеді. Бұл оның табиғатында бар. Сансыз нығметтердің арқасында тәрбиеленіп жатқанын қаперіне алғысы келмейді. Әсіресе, бұл дүниеде мал-мүлкі мен бақ-дәулеті тасып тұрса, оның үстіне немқұрайлы жан болса, Құдайдың берген нығметтерін ұрлап, тіпті тартып алғандай хайуанша жұта береді. Ал, Рамазан айында байдың да, кедейдің де нәпсісі өзінің қожайын емес, малай, ерікті емес, құл екенін, бұйрық болмаса өте қарапайым істің өзін атқара алмайтынын, тіпті қолын суға да соза алмайтынын аңғарып, әлгі ойша үстемдігі мен қияли билігі тас-талқан болады. Құл екендігін мойындап, өзінің негізгі міндеті болған шүкір етуге кіріседі.
БЕСІНШІ Т ЖЫРЫМ: Рамазан айындағы ораза, адамның мінез-құлқын жақсартатынына және бет-алды жүріс-тұрыстан тыятынына байланысты көптеген хикметтерінің бірі:
Нәпсі мен бейқамдықтың кесірінен адам өзінің кім екенін ұмытып кетеді. Өзінің тым әлсіз, өте пақыр екенін және кемшіліктері көп екенін көрмейді, көргісі де келмейді. Әрі қаншалықты бейшара, фәни, өмірде түрлі қиыншылықтарға душар болатынын, тез бұзылатын ет пен сүйектен тұратынын ойламайды. Болмысы болаттан жаратылып, мәңгі жасайтындай дүниеге ашкөздене құнығады. Бұ дүниеге жан-тәнімен беріліп кетеді. Қызығы мен пайдасы мол нәрселерге байланып қалады. Өзіне аса қамқор, жан-жақты қамтамасыз етіп отырған Жаратқан Иесін ұмытып кетеді. Өмірдің мақсатын, нәтижесін әрі ақыреттегі өмірін ойламай нашар мінездің құрсауынан шыға алмай қалады.
Ал, Рамазанның оразасы болса, шектен шыққан бейқамдар мен аса тәкаппарларға дейін өздерінің тым әлсіз, өте бейшара әрі пақыр екендігін сездіреді. Ашыққан соң, өзінің мұқтаждығын аңғарып, әлсіз тәнінің қаншалықты нәзік екендігін ұғады. Өзінің мол мейірімге, қамқорлыққа қаншалықты мұқтаж екенін түсінеді. Нәпсі перғауындық ойдан арылып, менмендікті тастап, әлсіз әрі пақыр екенін мойындап, Аллаһтың алдында жалбарыну керектігін сезінеді. Шүкіршілік ету арқылы Аллаһтың мейрімділік атты есігін жалбарына қағатын болады. Егер әрине, бейқамдықтан жүрегі қарайып кетпесе.
АЛТЫНШЫ Т ЖЫРЫМ: Рамазан айы Қасиетті Құранның түсу кезеңдерінің ең маңыздысы болғандығына байланысты көптеген хикметтердің бір хикметі.
Құран Кәрім Рамазан айында түсе бастаған. Олай болса мұсылман, сол бір көктен түскен Аллаһ сөзін құрметтеп дайындық жасауы керек. Қасиетті Рамазан айында бір мезгілге нәпсінің қажеттіліктерінен және қарапайым күйбең тірліктен қол үзгені абзал. Сонда, бейне бір ішіп-жеуді доғару арқылы періштедей күй кешеді. Құран Кәрімді жаңа түсіп жатқандай құлшына оқып, ықыласпен тыңдайды. Аллаһтың сөздерін нақ түсіп жатқанда тыңдап отырғандай, тіпті сол қасиетті сөздерді Расулуллаһ, Мұхаммед Пайғамбарымыздан (с.а.у.) немесе Хәзіреті Жәбрәйілден тыңдап отырғандай тіпті Мүтекеллим-і Әзәлиден яғни Аллаһ Тағаланың өзінен тыңдап отырғандай керемет күй кешеді. Сондай-ақ, өзі жеткізуші ретінде басқаларға тыңдатып, қолынан келгенінше Құранның түсу хикметтерін іс жүзінде көрсетуге тырысады. Иә, Ислам әлемі Рамазан айында бейне бір ұлы мешітке айналады. Мешіт болғанда қандай десеңізші! Миллиондаған қарилар сол зәулім
мешіттің ішінде Құранды, яғни Аллаһтың сөзін оқып жер жаһанға жар салып жатады. Әрбір Рамазан айы:
аятын жарқын түрде көрсетіп, Рамазан - Құран айы екенін паш етеді. Әлгі ұлы жамағаттың кейбіреуі әлгі қариларды тебірене тыңдаса, кейбіреуі өз бетімен оқуда. Осындай керемет бейнедегі ұлы мешіттің ішінде жүріп азғын нәпсінің жетегінен шыға алмай ішіп-жеп, манағы әсем де керемет күйден тыс қалу қандай оғаш қылық десеңізші! Бұл әлгі мешіттегі жамағаттың рухани жиіркенішін туғызатын әрекет емес пе? Қасиетті Рамазан айында ораза ұстамағандар да бүкіл Ислам әлемінің рухани жиіркенішін туғызатын жағымсыз түрде көрінеді.
ЖЕТІНШІ Т ЖЫРЫМ: Рамазан айынның оразасы дүниеде ақыреттің егінін егіп ақыреттік сауда жасауға келген адамзаттың тапқан табысы қатысты көптеген хикметтерінің бірі:
Рамазан айында салих амалға бір сауап емес, мың сауап жазылады. Хадиске сүйенер болсақ, Құран Кәрімнің әрбір әрпі басқа уақытта оқылғанда он сауап, он игілік және он түйір Жәннат жемісі бұйыратын болса ал, Қасиетті Рамазанда әрбір әрпі үшін он емес мың, ал "Аят-ул Күрси" секілді аяттардың әрбір әрпіне мыңдаған сауап жазылады. Рамазандағы жұма күндерінде одан да көп сауапқа қол жетеді. "Қадір" түнінде жасалған бір игілік отыз мың игілік жасағанмен пара-пар.
Иә, Рамазанда әрбір әрпі отыз мың бақи жеміс беретін Қасиетті Құран, Жәннатта жайқалған нұрлы Туба ағашы тәрізді, мүминдерге өзінің миллиондаған бақи жемістерін ұсынады.
Кел, мына қасиетті, мәңгі пайдалы саудаға назар аудар. Бұл әріптердің қадірін білмей жүрген жандар қаншалықты зиян шегіп, ұтылып жүргенін түсін.
Қасиетті Рамазан айы ақыреттік сауданың берекелі базары немесе жемісін ақыретте беретін өте құнарлы егістігі. Сауапты амалдардың өсіп-өнуіне оңтайлы кезең яғни көктемнің сәуір айы секілді немесе Құдіреті күшті Аллаһтың алдында адамзаттың жасаған құлшылықтары сап түзеп жүріп өтетін мерекелік шеру, ғажайып мейрам. Сондықтан ол кезде нәпсінің ішіп-жеу сияқты п: мды бейқам қалдыратын, жануарға тән қажетіліктері мен мағынасыз, әуесқойлық нәрселермен шұғылданбағаны жөн. Сол үшін рамазан айында ораза ұстау мұсылман баласына парыз. Уақытша болса да хайуандықтан арылып, періштелік
мәртебеге көтеріліп немесе дүниелік шаруаларды қоя тұрып ақырет саудасына кіріскен тақуа кісі немесе денесі болғандықтан көрініс тапқан рух тәрізді болып, ұстаған оразасы арқылы белгілі бір мағынада Самедиетке айна яғни еш нәрсеге мұқтаж емес бір Аллаһқа айналық қызметін атқарады.
Қасиетті Рамазан айы мына баянсыз дүниенің қысқа өмірін баянды етіп, мәңгілік өмірге қол жеткізеді. Бір ғана Рамазан айы сексен жылдық өмірдің жемісін бере алады. Құранда Қадір түнінің мың айдан да қайырлы екенін баяндайды. Бұл сыр жоғарыда айтылған мәселеге нақты дәлел болады.
Мәселен, бір патша билігі тұсында жыл сайын өзінің таққа отырған күнін атап өтеді немесе салтанатына жарасар кейбір күндерді мереке деп жариялайды. Сол күні қол астындағы адамдарға жалпыға ортақ заңның сыртында өз атынан арнайы сыйлық беріп, еркін түрде қабылдап, өзіндік ілтипат жасап, соған лайық, сенімді адамдарды ерекше құрметке бөлейді. Сол сияқты, он сегіз мың ғаламның Патшасы - бастауы мен соңы жоқ Аллаһ, бүкіл әлемге мейірім шапағатын төккен, өзінің ұлы әмірі болып табылатын Қасиетті Құранды берекелі Рамазан айында түсіре бастаған. Рамазан - ерекше мейрам. Рамазанның Раббани көрме, рухани мәжіліс болып саналуы өте хикметті. Рамазан айы ұлы мейрам. Олай болса, пенделер кейбір қарапайым және хайуанға тән тірліктерден аулақ болуы үшін ораза ұстау бұйырылған. Ораза өз дәрежесінде, кемелді болуы үшін тек асқазанға ғана емес, көз, құлақ, жүрек, қиял, тіл, ақыл секілді сезім мүшелеріне де өзіндік ораза тұтқызған абзал. Оларды әр түрлі күнә істерден және пайдасыз нәрселерден аулақ ұстап, әрқайсысын Аллаһ жолында қолданған тиімді.
Мысалға, тілді өтірік, ғайбат, бос сөздерден тыйып, оған да ораза ұстату. Оны, Құран Кәрімді оқуға, Аллаһты зікір етуге, Жаратушымызды дәріптеп мадақ сөздерін айтуға, салауат пен истиғфар етуге қолдану. Көзді харам нәрселерден аулақ ұстау, яғни шариғатта қарауға тыйым салынған жерлерге емес, ғибратқа, тәлім алатын нәрселерге пайдалану. Құлақты жаман сөздерден аулақ ұстап, Хақ сөзі - Құранды тыңдауға қолдану. Міне, осылайша қалған мүшелерге де өздеріне тән оразаларын тұтқызу керек. Онсыз да асқазан, ең бас фабрика болғандықтан ораза арқылы оған үзіліс берілсе, қалған "кіші кәсіпорындарды" бағындыру оңайға түседі.
СЕГІЗІНШІ Т ЖЫРЫМ: Қасиетті Рамазанның жеке басқа, тұрмысқа қатысты көптеген пайдалары мен хикметтерінің бір хикметі:
Ораза ұстау денсаулыққа аса қажет, өте пайдалы, ол заттық және рухани сақтандырушы. Сондай-ақ, медициналық тұрғыдан алғанда "диета" тәрізді. Расында нәпсі ішіп-жеу тұрғысында қалай болса солай әрекет етіп, жегені адал ма, арам ба айырмай әр нәрсені аузына тыға берсе, бұл медицина тұрғысынан тек тәніне ғана емес рухани өміріне де қауіпті әрі зиянды. Ондай нәпсінің жүрек пен рухқа мойынсұнуы қиынға соғады. Тәкаппарлығы артып, тізгінді қолына алады. Сосын адам нәпсіге мінудің орнына нәпсі оған мініп алады.
Ал, Қасиетті Рамазанда ораза тұту арқылы диета сақтап, өзін-өзі тежеуге, қанағат етуге машықтанады. Сөйтіп адам бұйрық тыңдауды үйренеді. Бейшара асқазанның қорытуына мұрша бермей, үсті-үстіне жей беруден пайда болатын аурулардан сақтанады. Әлгіндей бұйрыққа бағынудың нәтижесінде адал нәрсенің өзін жемей, аузын бекітеді. Енді харам нәрселерден аулақ тұруға, ақыл мен шариғаттың әмірлерін тыңдауға бейімделеді. Рухани өмірін аман сақтап қалуға.
Сондай-ақ, адамдар аштыққа жиі ұшырайды. Осындай жағдайларға шыдап, сабыр сақтауды үйреніп, өзін-өзі тәрбиелеуі үшін аштыққа машығуы керек-ақ. Міне, Рамазан айындағы ораза он бес сағат, сәресі ішпеген болса, жиырма төрт сағат аш жүру, сабыр сақтау, төзімділік, шынығу, шыңдалу деген сөз. Демек, адамзаттың қайғы-қасіретін арттыратын сабырсыздық пен шыдамсыздықтың бірден-бір емі, таптырмас шипасы - Ораза ұстау.
Асқазан фабрикасына көптеген қызметшілер жұмыс істейді. Көптеген ағзалар онымен байланысты. Егер, бір ай күндіз дем алдырмаса, онда нәпсі, манағы фабрикадағы қызметшілер мен ағзаларға өздеріне тән құлшылықтарын ұмытқызып жібереді де оларды өзіне қаратып, үстемдік ете бастайды. Адам бойындағы нәзік ағзаларды манағы фабрикадан шыққан күл-қоқыс кірлетіп ластайды. Нәпсі олардың назарларын өзіне аударып, жауапты әрі маңызды міндеттерін уақытша ұмытқызады. Сондықтан, баяғыдан бері әулиелер өздерін кемелдендіру үшін өзін-өзі тәрбиелеуге, яғни аз ішіп, аз жеуге дағдыланған.
Ал, Қасиетті Рамазандағы ораза саясында әлгі фабриканың қызметшілері тек сол үшін жаратылмағандарын аңғарады. Қасиетті Рамазанда басқа да ағзалар әлгі фабриканың аса маңызды емес,
бір сәттік ләззат алу жұмысын тастап, оның орнына періштелік, мерзімі ұзақ рухани ләззат алып, назарын маңызды істерге аударады. Сондықтан да Рамазан айында мүминдер қабілетіне қарай әртүрлі нұрға, берекетке, рухани қуаныш пен рахатқа бөленіп, кемелдене түседі. Бұл қасиетті айда, оразаның арқасында жүрек, рух және ақыл секілді адами сезімдер дамып мәртебесі биіктей түседі. Асқазанның жылап-сықтағанына қарамастан керісінше олар мәз-майрам күй кешеді.
ТОҒЫЗЫНШЫ Т ЖЫРЫМ: Қасиетті Рамазан айының оразасы нәпсіні билеп төстеу ойынан бас тартқызып өзінің әлсіз екенін көрсетіп, құлдық міндетін еске салатын көптеген хикметтердің бір хикметі:
Нәпсі Жаратушы Раббысын танығысы келмейді. Перғауын сықылды өзінше билік құрғысы келеді. Қанша азап шексе де райынан қайтпайды. Алайда, аш қалған сәтте райынан тез қайтады екен. Міне, Қасиетті Рамазан айындағы ораза нәпсінің перғауындық белгісі бар тұсынан оңдырмай соққы беріп, сағын сындырады. Өзінің әлсіз, бейшара, мүлдем пақыр екендігін мойындатып, құл екенін көрсетеді.
Киелі Хадисте былай делінген: "Бірде Аллаһ Тағала нәпсіге: "Мен кіммін, сен кімсің?" деген екен, нәпсі: "Мен менмін, сен сенсің" депті. Азаптап, тозаққа салған деседі. Қайтадан сұраса, тағы да: "әнә әнә, әнтә әнтә" яғни "Мен менмін, сен сенсің" деп қанша азаптаса да, көкірек керіп қайтпапты. Содан соң, оны аштықпен азаптапты, яғни аш қалдырған екен. Сөйтіп: "Мән әнә, уа ма әнтә?" деп сұраса, сонда ғана нәпсі:
Яғни: "Сен менің рақымы мол Раббымсың, мен сенің бейшара құлыңмын" деген екен.
Үшінші рисале атанған үшінші бөлім
[Баяндауы мұғжиза болған Құранның екі жүз түрлі мұғжизаларының ішінен көркем жазудағы сәйкестік мұғжизаларын көрсете отырып, Хафиз Османның жазу үлгісі бойынша анықталған Мудаяна аяты өлшем тұтылған беттері мен Ықылас сүресі өлшем үлгісі етілген жолдарды солай сақтай отырып, көркем жазудағы мұғжизаларын көрсететін Құран жазуға деген шынайы ниетімді, Құран қызметіндегі бауырларыма ұсынып кеңесу, олардың да пікірлерінен алу үшін және мені де ескертіп отырулары үшін осы бөлімді жаздым. Оларға сол үшін айтып отырмын. Бұл үшінші бөлім "Тоғыз мәселеден" тұрады]
Бірінші мәселе: лы Құранның қырық түрлі мұғжизасы бар екенін "Құран ғажайыптары" аталатын Жиырма бесінші сөз нақты айғақтармен дәлелдеген болатын. Кейбіреулерін жан-жақты түсіндірген. Кейбіреулерін жинақы түрде бірбеткей, қырсықтарға да көрсетіп берген еді. Құранның мұғжизалығы адамзаттың қырық түрлі дәреже деңгейдегілеріне жеке-жеке көрсетілгендігі Он тоғызыншы хаттың он сегізінші ишарасында баяндалған. Әр түрлі дәреже деңгейдегі адамдардың он түрін, олардың Құранның мұғжизаларынан алған әсерлерін дәлелдеп берген. Қалған отызын әулиелер әр түрлі ұстанымдағы жандарға, ғылымның әр саласындағыларға жеке-жеке дәлелдеп, Құранның Аллаһтың сөзі екендігіне "Илмеляқин", "Айнеляқин", "Хаққеляқин" дәрежеде шынайы имандары арқылы көз жеткізген. Демек, әрқайсысы әр түрлі жағдайда Құранның мұғжизаларын әр қырынан көрген. Ғалым бір әулие байқаған мұғжиза мен сопы әулие байқаған мұғжиза бірдей болмайды. станған жолдардың өзгеруіне қарай мұғжизалардың әсемдіктері де өзгереді. Дін негіздерін зерттеуші ғұлама мен қарапайым имамның немесе қарапайым қағидаларға пәтуа берушінің көрген мұғжизалары әр түрлі. Тағысын тағы....
Бұлардың бәрін жеке-жеке тәптіштеп, иғжази жақтарын көрсетіп беру қолымнан келмейді. Зейінім тар, бәрін қамти алмаймын. Назарым көмескі, көре алмаймын. Сондықтан тек он тобын ғана айтамын,
қалғандарына қысқаша ишара етіледі. Пайғамбарымыздың (с.а.у.) мұғжизалары жайлы рисаледе түсіндірмелі түрде айтылуы қажет бола тұра, қысқаша айтылған екі топ жайлы айта кетпекпін.
Біріншісі: Біз "Құлақты сынып" деп, атаған сауатсыз қауым, Құранды тек құлақпен тыңдайды, құлақ арқылы иғжазын түсінеді. Яғни, былай дейді: "Бұл Құран басқа кітаптарға ұқсамайды. Я, барлығынан төмен, немесе барлығынан жоғары. Барлығынан төмен деп ешкім айта алмайды, айтпаған да. Шайтан да айта алмайды. Ендеше, барлығынан жоғары!". Он Сегізінші Ишаратта осылай түйінделген . Кейін, осыны толығырақ түсіндіру үшін жазылған Жиырма Алтыншы Хаттың "Шайтанның Жолындағыларға қарсы, Құранның құжаты" деп аталатын Бірінші тақырыбы сол сыныптың иғжаздағы түсінігін суреттеп, дәлелдеп берді.
Екінші сынып: " Көзді сынып" яғни сауатсыз қауымға немесе ақылы көзіне түскен материалистер қауымына қарсы Құранның көзбен көрінетін мұғжазалық ишаралары бар екендігі, Он Сегізінші Ишарада айтылған. Бұл айтқандарымызды дәлелдеу үшін көп түсіндіру қажет бола тұра, өте шағын бірнеше бөлшектерніне ғана ишарат етілген еді. Енді түсінікті болған маңызды бір Раббани хикметке байланысты ол түсінік берілмейді. Ол хикметтін сыры да түсінікті болды және кейінге қалдырылғаны жақсы болғанына көзіміз жетті. Қазір сол сыныптың түсінуі, сезінуі үшін қырық жақты муғжизаның көзге көрінетін бір жағын көрсететін Құран жаздырдық.
Бұл үшінші бөлімнің қалған мәселелері мен Төртінші бөлім сәйкестікке қатысты болғандықтан, сәйкестіктерге қатысты. Мазмұн бөлімін жеткілікті деп біліп, бұл жерге жазбадық. Төртінші бөлімге тиісті ескерту мен үшінші нүкте жазылды.
ЕСКЕРТУ: Расул сөзіндегі ұлы сырдың баянында жүз алпыс аят жазылды.
Үшбу аяттардың қасиеті өте маңызды болумен қатар, мағына жағынан да бірін-бірі дәлелдеп толықтыратындықтан және мағыналы болғандықтан түрлі аяттарды жаттағысы немесе оқығысы келетіндерге Құрани хизб болуымен қатар, Құран сөзіндегі үлкен сырдың баянында алпыс тоғыз аяттың шешендік дәрежесі өте жоғары және тамаша
жеткізілуде. Бұны да екінші бір Құрани хизб ретінде бауырларымызға ұсынуға болады. Тек, Құран сөзі жеті Құран тізбегінде бар, екеуі тыс қалған. Ол екеуі қырағат мағынасында. "Расул" сөзіне келсек, ол сөзбен ең көп байланысты сүрелер Мұхаммед сүресі мен Фатх сүресі болғандықтан сол екі сүремен шектелдік. Олардан тыс қалған Расул сөзі әзірге енгізілмеді. Уақыт мүмкіндік берсе, мұндағы сырлар жазылатын болады, иншаллаһ.
Үшінші Түйін: Төрт Тұжырымнан тұрады:
Бірінші тұжырым: "Аллаһ" сөзі Құранда екі мың сегіз жүз алты рет айтылған. Бисмиллаһтағылармен қоса алғанда, "Рахман" сөзі жүз елу тоғыз рет, "Рахим" сөзі екі жүз жиырма, "Ғафур" сөзі алпыс бір, "Раб" сөзі сегіз жүз қырық алты, "Хаким" сөзі сексен алты, "Алим" сөзі жүз жиырма алты, "Қадир" сөзі отыз бір, "Лә Илаһа Илла һу" жиырма алты рет айтылған.
{ Сілтеме*: Құрандағы аяттардың жалпы саны алты мың алты жүз алпыс алты болуы және мына сексен тоғызыншы бетте айтылған Әсмаи Хүснаның саны алты санымен байланысты болуы маңызды бір сырға ишарат етеді}
"Аллаһ" сөзінің санында көп сырлар мен түйіндер бар. Мәселен, "Аллаһ" және "Раб" тан кейін ең көп айтылған "Рахман", "Рахим", "Ғафур" және "Хаким" сөздерімен бірге"Аллаһ" сөзі Құран аяттарының жартысына тең. "Аллаһ" сөзінің орнына қолданылған "Раб" сөзімен бірге тағы да жартысы болады. "Раб" сөзі сегіз жүз қырық алты рет айтылған, бірақ анықтап қараса, бес жүзден астамы "Аллаһ" сөзінің орнына айтылған, ал екі жүзден астамы олай емес.
"Аллаһ", "Рахман", "Рахим", "Алим" және "Лә иллаһа Илла Һу" дегі "һу" санымен бірге тағы да Құран аяттарының жартысына тең болады. Тоғыз айырмашылық, бар "Жәлал" сөзінің барлығында да көптеген сырлар бар. Әзірге осы жетер.
Екінші тұжырым: Сүрелер тұрғысында. Мұнда да көптеген сырлар бар. Арнайы жүйе мен арнайы түрде осылай болуын қалап сәйкестірілгені көрініп тұр. Бақара сүресіндегі аяттардың саны мен "Аллаһ" сөзінің саны бірдей. Төрт айырмашылық бар. "Аллаһ" сөзінің орнында төрт рет "һу" сөзі айтылады. Мәселен, "лә иллаһа илла һу" дағы "һу" секілді. Сонда толық сәйкеседі. Әл Имранда да аяттардың саны мен "Аллаһ" сөзінің саны тең келеді. Тек, "Аллаһ" сөзі екі жүз тоғыз, аят екі жүз. Айырмашылық тоғыз. Мұндай сөз көркемдігінде және шешендік өнерде азғантай айырмашылықтар зиян
бемейді. Шағын сәйкестіктер жеткілікті болады. Ниса, Маида, Әнғам сүрелерінің жиынтығындағы аяттардың саны, ондағы "Аллаһ" сөзінің санына сәйкес келеді. Аяттардың саны төрт жүз алпыс төрт, "Аллаһ" сөзінің саны төрт жүз алпыс бір. Бисмиллаһтағы "Аллаһ" сөзімен бірге толық сәйкес келеді.
Мәселен, бастағы бес сүредегі "Аллаһ" сөзінің саны Ағраф, Әнфал, Тәубе, Юнүс, Һуд сүрелеріндегі "Аллаһ" сөзінің санынан екі есе келеді. Демек, бұл соңғы бесеу, әуелгі бесеудің жартысы. Одан кейінгі Юсүф, Рағд, Ибраһим, Хижр, Нахл сүрелеріндегі "Аллаһ" сөзінің саны, сол жартының жартысы, одан кейінгі Исра, Кәһф, Мәриям, Таха, Әнбия, Хаж сүрелері әлгі жартының жартысы, одан кейін де бес-бестен өлшеммен кете береді. Кейбір аздаған артықшылықтар бар. Бұл деңгейдегі сөз өнеріне зиян бермейді. Мәселен, бір бөлігі жүз жиырма бір, бір бөлігі жүз жиырма бес, бір бөлігі жүз елу төрт, бір бөлігі жүз елу тоғыз. Зуһруф сүресінен басталған бес сүре, сол жарты, жартының жартысының жартысы болады. Нәжм сүресінен басталатын бесеуі әлгі жартының, жартысының, жартысының, жартысының жартысы. Аздаған айырмашылықтар зиян бермейді. Олардан кейінгі бестерде тек үш үштен "Аллаһ" сөзі бар. Сонымен бұл жағдай { Сілтеме. Осы бес бестен бөлуде бір сыр ашылған еді. Ешқайсымыздың хабарымыз жоқ, сол жердегі алты сүре тіркелмепті. Ықтиярымыздан тыс алтыншысы кіргеніне шүбәміз қалмады, осылайша бұл жартылардың маңызды сыры жоғалмады.)} мынаны көрсетеді: "Аллаһ" сөзінің санында кездейсоқтық жоқ, бұл сандар хикмет пен тәртіп бойынша шығып отыр.
Аллаһ сөзінің үшінші Түйіні: Беттердегі сәйкестіктерге байланысты. Бір беттегі "Аллаһ" сөзінің саны, сол беттің оң жағына және орта бетіне, кейде солдағы беттің арғы бетіне сәйкес шығатын. Мен өзімдегі Құран нұсқасынан бұл сәйкестікті тексердім. Көбіне өте әдемі өлшеммен берілген сәйкестік көрдім. Өзімдегі нұсқаға ишараттар да қойдым. Көп ретте тең келеді. Кейде жарты лай, кейде үштен бірге тең келеді. Хикметпен тәртіпті сездіретін бір жағдай бар.
Төртінші түйін: Бір беттегі сәйкестіктер. Бауырларыммен бірге үш, төрт бөлек-бөлек нұсқаларды салыстырдық. Барлығында сәйкестік барына көзіміз жетті. Тек, баспахана көшірмешілері басқа мақсаттарды көздегендіктен, біршама сәйкестік тәртібі бұзылған екен. Аздаған тәртіпке келтірілсе, бүкіл Құранда екі мың сегіз жүз алты
"Аллаһ" сөзінің санынша сәйкестіктер көрінетін болады. Мұнда бір мұғжизалық сәуле жарқырауда. Өйткені, адамзаттың миы мұндай ауқымды қамти алмайды. Ал кездейсоқтықтың қолы, бұл мағыналы, хикметті жағдайға жете алмайды.
Төртінші Түйінді біршама аша түсу үшін, жаңа бір Мұсхаф жаздырудамыз, Ол мұсхаф, ең көп сәйкестіктердің бетін, жолдарын дәл сол күйінде сақтауымен қоса, хаткерлердің мән бермеулері кесірінен тәртібі бұзылған тұстарды тәртіпке келтіріп, иншаллаһ сәйкестіктің шынайы жүйесін, көрсететін болады және көрсетілді
Бесінші Рисале атанған Бесінші Бөлім
Нұрларға толы аяттың бір нұрын Қасиетті Рамазанда рухани халде сезіндім, елесін де көрдім. Бұл былай:
мәшһүр мінәжатын бүкіл тіршілік иесі, жаратылыстар, Жанабы Хаққа дәл солай жасауда екендерін және он сегіз мың ғаламның әрқайсысының жарығы, Аллаһтың есімі екендігіне көзімді жеткізетін жүректен туған қияли оқиғаны көрдім. Ол былай:
Қауызын жаңа жарып келе жатқан раушан гүлінің бір - біріне оралған жапрақшалары секілді, мына ғаламда қабаттастыра керілген мыңдаған перде бар. Мына әлемнен бір - бірінің артында жасырынып тұрған мыңдаған әлем көрдім. Әрбір перде ашылған сайын жаңа әлемдерге куә болдым.
Ол әлемдер Нұр аятынан кейінгі:
аяты суреттегендей қорқынышты да қараңғы түнек ішінде көрінуде. Бірден Аллаһтың бір есімінің Шексіз Нұры ол жерді жарқыратып жіберді. Ақыл қай пердені ашса, қиялымда қараңғы түнек басқан жаңа әлем ашылатын. Сол жерде Аллаһтың бір есімі күндей шағылысып көрінеді де жарқын нұрымен әлгі әлемді бастан-аяқ нұрға толтырады.
Осылай жалғаса берді... Осы бір көңіл тамашасы мен қияли саяхат ұзақ жалғасты. Мысалға: Хайуанаттар әлеміне зер салған кезімде, олардың шексіз нәрселерге мұқтаж, аш, әлсіз күйде жүрулері ол әлемді маған өкініштерге толы түнек етіп көрсетті. Сол сәтте Аллаһтың Рахман есімі, Рәззақ есімінің мағынасында күндей жайнап көрінді. Ол әлемді бастан аяқ мейірім нұрына толтырды. Содан кейін хайуанаттар әлеміндегі төлдердің әлсіз жағдайлары, мұқтаж халдері, жұрттың аянышын оятып, уайымға салатын қара түнек әлем болып көрінді. Сол сәтте Рахим есімі мейірім мағынасында жарқ етті. Ол әлемді нұрға бөлегені сонша, мейірбандық пен аяныштан туындайтын көз жасын, қуаныш пен шүкірдің ләзаттынан шығатын жасқа айналдырды. Сонан соң синема экраны секілді тағы бір экран ашылды. Адамдар әлемі көрінді. Ол әлем де қараңғы да қорқынышты түнек болып көрінгені сонша, қорқыныштан жан ұшырып сұмдық - ай! - дедім. Өйткені көргендерім мынау еді.
Адамдарын мәңгі жасасам деген тілектері, армандары және бүкіл ғаламды қамти алатын қиялдары мен ой - пікірлері және мәңгілік бақыт пен Жұмақты шын пейілдерімен қалайтын қайраттары мен қабілеттері, сансыз мақсаттары мен талап - тілектеріне қарсы дәрменсіз, әлсіз жағдайда. Неше түрлі дұшпанның шабуылына нысана бола тұра, өте қысқа ғұмыр, аумалы - төкпелі өмір, тауқыметті тұрмыс кешуде. Жүрегі қан жылаған сұмдық жағдайда. Үнемі қоштасу, үнемі айырылып қалу. Парықсыз бейқамдардың назарында мәңгілік түнектің есігі болып көрінетін қабірге, мазарға бара жатыр. Сол бір қараңғы құрдымға жеке - жеке де топ - тобымен де құлап жатыр. Бұл әлемді осындай қараңғы түнек қылып көріп тұрғанымда, жүрегім де рухым да ақылым да бүкіл адами сезімдерім тіпті, денемнің бүкіл молекулалары зар еңіреп жылауға дайын еді. Бірден Жаратушы Хақтың Әділ есімі Хаким мағынасында, Рахман есімі Кәрим мағынасында, Рахим есімі Ғафур мағынасында, Баис есімі Варис мағынасында Мухи есімі Мухсин мағынасында, Раб есімі Малик мағынасында көрінді. Адамзат әлеміндегі көптеген әлемдерді нұрландырып, жарықтандырып жіберді.
Ақыреттің нұрлы әлемінен терезелер ашып, адамның әлгі қараңғы әлеміне нұр шашты. Содан кейін тағы да бір үлкен экран ашылды.Жер шары көрінді. Философияның көрсоқыр, ғылыми заңдылықтары қиялыма қорқынышты бір әлемді көрсетті. Зеңбірек оғынан жетпіс есе
жылдамдықпен зымырап, жиырма бес мың жылдық қашықтықты бір жылда айналып шығатын және кез келген уақытта бөлшек - бөлшек болып кетуге дайын, іші толы, әбден қартайған Жер Шарының үстінде, шексіз кеңістікте қаңғып жүрген адамзаттың жағдайы, маған қараңғы түнек болып көрінді. Басым айналып, көзім қарауытты. Сол сәтте Жер мен Көкті Жаратушы Хақтың Қадир, Алим, Раб, Аллаһ, Рабб-ус Самауати уәл Арз және Мусаххирул Шәмси уәл Қамар есімдері Рахмет, Азамет, Рабубиет мағынасында көрінді. Ол әлемді нұрға толтырғаны сонша, Жер шары маған өте тәртіпті, бағынышты, өте тамаша, өте ыңғайлы, сенімді, сайран салып, демалып, сауда жасау үшін жасалған саяхат кемесіндей болып көрінді.
Қорытынды: Жаратылыстар әлеміне қарап тұрған Аллаһтың мың бір есімінің әр қайсысы бір әлемді және сол әлемнің ішіндегі әлемдерді нұрландырып тұрған Күн секілді. Ахадиет сыры бойынша әр бір есімнің көрінісінен басқа да есімдердің көрністері бір шама көрінуде. Жүрек, қараңғы болып көрінген әр бір түнектің ар жағында, жеке - жеке нұр тұрғанын көргендіктен, саяхатты жалғастыра беруге құлшынды. Қиялға беріліп, көкке шыққысы келді.Сол сәтте тағы бір үлкен экран ашылды. Жүрек, аспан әлеміне кірді. Нұрға толы, жымыңдаған жұлдыздар Жер Шарынан да үлкен, одан да өткен жылдамдықпен шыр айналып жүр. Біреуі, бір минут жолдан тайса, екіншісіне соқтығысып, алапат жарылыс болады. Әлемнің зәресін ұшырып, тас-талқан етер еді. Нұр емес, от шашар еді. Жымыңдап тұрған жүзіне қарауға шошыр едім. Аспан әлеміндегі кеңістік бос, меңіреу, түсініксіз түнек болып көрінді. Келгеніме өкіндім.
Сол сәтте
ның Әсма-и Хуснасы
мағынасында көрінді. Сол мағынаның шексіз нұрынан қараңғылыққа батқан жұдыздар ұшқын алып, қанша жұлдыз болса, сонша шырақ жағылғандай аспан әлемін нұрға бөледі. Әлгі бос, меңіреу деп саналған аспан әлемі де періштелер мен руханилерге толып, жайнай түсті. Әзел, Әбед Сұлтанның сансыз әскерлерінің бір бөлігі секілді күндер мен жұлдыздар арнайы бұйрық бойынша шеру тартып жүргендей. лы
Сұлтанның айбыны мен Рубубиетінің салтанатын көрсетіп жүргенін көрдім. Бар болмысыммен, тіпті денемдегі бүкіл молекулалардың тілімен, егер менің тілімді алса, бүкіл жаратылыстардың тілімен айтқым келген
аятын солардың барлығының атынан оқып, қайта оралдым, есімді жидым.
дедім.
Алтыншы рисале атанған алтыншы бөлім
[Құран Хакимнің шәкірттері мен қызметшілеріне ескерту ретінде және алданып қалмаулары үшін жазылған.]
Бұл алтыншы бөлім адам және жын шайтандарының "Алты айласын" ИншаАллаһ іске асырмай тастайды және шабуылға шығар жолдарының алтауына тосқауыл қояды.
Бірінші айласы: Адам шайтаны жын шайтанынан сабақ алып, Құран жолында жүрген жанкешті қызметшілерді атаққұмарлық сезімі арқылы алдап, осынау киелі қызметтен, қасиетті де ұлы күрестен (жихадтан) бас тартқызғысы келеді. Адамдардың көпшілігінде "Хуббы жаһ" деп аталатын атаққұмарлық, мақтаншақтық, даңқ деп аталатын жұрт алдында көзге түсу, елдің назарын өзіне бұру, беделді болу, мансапқа жету деген арман бүкіл пенденің басында азды-көпті бар. Тіпті сол арман оның бойындағы сол сезімді, атақ-даңқ жолында өмірін де қиып жіберердей етіп қоздырады. Ақыретін ойлайтын жандарға бұл сезім өте қауіпті. Әһлі дүние үшін де алмағайып жағдай. Жаман мінездер де осыдан бастау алады. Адамның ең осал тұсы да осы. Яғни, бір адамды өзіне тарту үшін оның сол сезімдерін қоздыру арқылы жығып кетеді. Бауырларымның осы осал жағын діннен безген оңбағандар пайдаланып кете ме деп қорқамын. Осы ой мені көп мазалайды. Шын дос бола алмаған кейбір бейшара достарымды өздеріне осылай тартып кетті. Оларды рухани жақтан қауіпті жағдайда қалдырды.
{ Сілтеме: Ол бишаралар "Жүрегіміз стазбен бірге" деген оймен өздеріне қауіп төніп тұрғанын байқамайды. Ал, дінсіздік ұғымына күш қосатын солардың үгіттеріне еріп, өзі білмесе де, тыңшылық құралына айналып кету қаупі төніп тұрған адамның "Жүрегім таза, стазымның ұстанымдарын құптаймын" деуі мынадай бір мысалға ұқсайды. Біреу намаз оқып тұрғанда, жел жіберіп қояды. Дәреті бұзылады. Оған "Намазың бұзылды" деген кезде, ол "Намазым неге бұзылады екен, жүрегім таза ғой" деген екен.}
Ей, бауырларым! Құран қызметіндегі достарым! Осы атаққұмарлықты қару етуші зымиян Әһлі дүнияның тыңшыларына және адасушы дінсіздердің үгітшілеріне және шайтанның шәкірттеріне былай деңдер: Бәрінен бұрын Аллаһтың ризашылығы, Оның Рахмани ілтипаты, қабыл алуы өте жоғарғы мәртебе. Оның жанында адамдар арасында мәртебелі болу, олардың сый-сыяпаты зәрредей ғана нәрсе. Егер Аллаһтың мейірімі түссе сол жетеді. Ал, адамдардың құрметі Аллаһтың мейірімінің көрінісі, соның сәулесі болуы жағымен жақсы. Әйтпесе қызығатын нәрсе емес. Өйткені, ол қабір аузына дейін ғана, бес тиындық құны жоқ. Егер бұл "Хуббы жах" сезімі ауыздықталмаса, тоқтатыла алмаса, оның бағытын басқа жаққа бұру керек. Ол былай: ақыреттік сауап үшін, халықтың қайыр дұғасын алу ниетімен және жасалған қызмет жағымды әсер етуі үшін, төмендегі мысалға сәйкес бұл сезімнің болымды жағы болуы мүмкін. Мысалға: Аясофия мешітінің іші игі жақсылар мен кәміл де аяулы жандарға толы. Босағада, аула ішінде бірен-саран тентек балалар мен арсыз қаңғыбастар, терезеден сығалап мешіттің айналасында жүрген сауыққұмар шетелдіктер бар.
Сол кезде бір адам мешіттің ішіне кіріп, жамағаттың ортасында, тамаша дауысымен құлаққа жағымды түрде Құран оқыса, мыңдаған мұсылмандардың, игі жақсылардың назары соған ауып, қошеметке бөленеді. Көпшіліктің дұғасы арқылы сауап алады. Тек, әлгі тентек балаларға, қаңғыбас, Құдайдан безген арсыздарға, кейбір шетелдіктерге ұнамай қалады.
Егер, әлгі мешітке, сол тамаша жамағатқа басқа бір адам келіп әдепсіз түрде, нәпсіні қоздыратын өлең айтып, бақырып шақырса, секіріп билесе, әлгі тентек балаларды күлдіреді. ятсыз қаңғыбастардың нәпсісін қоздырғандықтан оларға ұнайды. Мұсылмандардың кемшіліктерін көруден ләззат алатын шетелдіктердің мысқылдап күлуіне себеп болады. Бірақ, бүкіл игі жақсылар жамағаты оған жиіркенішпен қарайды. Олардың көзіне ең төменгі дәрежедегі азғын кейпінде көрінеді. Міне, осы мысалдағы сияқты Ислам әлемі мен Азия үлкен бір мешіт. Мұндағы имандылар мен тура жолдағылар әлгі мешіттің абыройлы жамағаты.
Әлгі тентек балалар болса, баланың ақылындай ақылы жоқ ақымақтар. Қаңғыбас арсыздар болса, батысқа еліктегіш, тексіз, дінсіз тобыр. Сырттан қызықтаушы шетелдіктер болса, шетелдіктердің
пікірін таратушы журналистер. Әрбір мұсылманның, әсіресе абыройлы да кәміл жандардың осы мешітте дәрежелеріне қарай орны болады, өзіне назар аудартып, көрініп тұрады.
Егер Ислам дінінің негізгі сыры болған ықылас пен Аллаһ ризасы үшін Құран Хакім жеткізген үкімдер мен киелі ақиқаттарға сай іс-әрекет жасалса, өзінің хал жағдайымен (хал тілімен) Құран аяттарын оқыса, әрбір мұсылман айтатын
дұғасына ортақтасып, барлығымен бауыр болып, байланыста жүреді.
Тек, зиянкес жәндіктер секілді кейбір адасқандар мен баланың ақылындай ақылы жоқ ақымақтардың алдында қадірі болмайды. Егер әлгі адам даңқты ата-бабасы мен мақтан тұтар тарихын, рухани жақтан арқа сүйер сахабалардың ұлы да нұрлы даңғылын тастап, әуестікке, мақтаншақтыққа, екі жүзділікке салынып, бидғат істерге бой алдырса, бүкіл ақиқатшылдар мен имандылардың назарында ең төменгі деңгейге құлдырап кетеді.
сырына орай иманды жан қанша қарапайым, сауатсыз болса да, ақылы жетпей жатса да, ондай мақтаншақ адамды көрсе жүрегі тіксінеді, салқын қарайды, рухани түрде жиіркенеді.
Міне, атағын шығаруға, даңққа бөленуге жаны құмар адам (екінші адам) сансыз жамағаттың назарында әсфәл-і сафилинге, яғни төменгілердің ең төменгі деңгейіне түседі. Түкке тұрғысыз, сайқымазақ, алаяқ қаңғыбастардың алдында уақытша, сасық бір орынға ие болады.
сырына орай дүниеде зиян шегеді. Берзақта азап тартады. Ақыретте дұшпан, өтірікші кейбір достар табады. Бірінші жағдайдағы адам, егер "Хуббы жахты" жүрегінен аластатпаса, бірақ ықылас пен Аллаһтың ризалығын негізге ала отырып, атақ даңқын шығаруды мақсат тұтпау шартымен, бір жағынан алғанда болымды, рухани дәреже, тамаша мәртебеге қол жеткізіп, атаққұмарлық сезімін толық қанағаттандыра алады. Бұл адам азғантай ғана құнсыз бір нәрсені жоғалтқанымен оның орнына көптеген құнды нәрсе табады. Бәлкім, бірнеше улы жылан оған жоламай кетер, есесіне көптеген жақсы жаратылыстар оның жанынан табылады, солармен дос болады. Тағы да айтсақ, жабайы улы аралар
одан теріс айналса, мейірім шәрбатын жинап беруші берекелі бал аралары соған үймелейтін болады. Солардың қолынан бал жегендей тамаша достар табады. Өз дұғалары арқылы кәусар бұлақтың берекелі суын әрбір мұсылманға ішкізеді. Амал дәптеріне сауап жазылады.
Бір кездері, дүниенің жоғары лауазымына шығып алған кішкентай бір адам даңқын шығару жолында үлкен күнә жасап Ислам әлемінің алдында масқара болған кезінде, оған жоғарыдағы мысалды айтып, соққы берген едім. Қатты шайқалды, бірақ даңқ құмарлықтан құтыла алмағандықтан, ол ескертуіме ояна қоймады.
Екінші айла: Адамның ең маңызды, ең негізгі сезімдерінің бірі - қорқыныш сезімі. Зымиян залымдар адамдардағы осы қорқыныш сезімін қатты пайдаланып кетеді. Сол арқылы қорқақтарды ноқталап алады. Әһлі дүниенің жасырын қызметшілері мен дінсіздердің үгітшілері, қарапайым халықтың, әсіресе ғалымдардың осы сезімін пайдаланып отыр. Қорқытады, уайымға салады. Мысалға, жар басындағы адамды қорқыту үшін бір қу адам, әлгі уайымшылға қорқынышты болып көрінетін бір нәрсені көрсетіп, зәресін алады. Қуалап жүріп жардан құлатады, мойыны үзіледі. Сол сияқты түкке тұрғысыз нәрселер арқылы уайымға салып, өте маңызды нәрселерді тастатады. Тіпті, ол шыбыннан қашып, жыланның аузына түседі. Баяғыда (иманды болсын) құрметті бір досым қайыққа мінуден қатты қорқатын. Кешқұрым Стамбулдағы көпірге келдік. Қайыққа мінуге тура келді. Басқа көлік жоқ. Әюб Сұлтанға баруымыз керек. Мінейік деп қанша өтінсем де, қорқамын мүмкін батып кетерміз деп тұрып алды.
- Мына шығанақта шамамен неше қайық бар? дедім.
- Шамамен мың шақты.
- Бір жылда неше қайық суға кетеді?
- Біреу, екеу, кей жылдары мүлдем батпайды.
- Бір жылда неше күн бар?
- Үш жүз алпыс.
- Сені уайымға салып қорқытып тұрған батып кету ықтималы үш жүз алпыс мың ықтималдан бір ғана ықтимал. Мұндай нәрседен қорыққан адам, адам түгілі хайуан да бола алмайды.
- Апырай, енді неше жыл өмір сүрем деп ойлайсың?
- Мен қартайдым, он жылдай өмір сүруім мүмкін.
- Ажал жасырын, табан астынан келеді. Сондықтан кез-келген
уақытта өліп кетуің мүмкін. Сондықтан үш мың алты жүз күннің кез-келгенінде өліп кетуің мүмкін. Қайық сияқты үш жүз мыңнан бір ықтимал емес, үш мыңнан бір ықтимал. Бүгін де өліп қалуың мүмкін. Ендеше, қалтырап, дірілдеп өсиетіңді айта бер дедім. Есін жыйды. Қалтырап, дірілдеп, қайыққа отырды. Қайықта оған: Бауырым, Аллаһу Тағала қорқыныш сезімін өмірдің шырқын бұзу үшін емес, өмірді сақтасын деп берген. Яғни, өмірді қиындатып, уайым мен қайғыға салынсын деп бермеген. Қауіп, екі, үш - төрт ықтималдан бір, тіпті бес - алты ықтималдан бір болса, сақтанып жүру, қорқу орынды болар еді. Ал жиырма, отыз, қырық ықтималдан қорқу бос уайым, өмірді азапқа айналдыру болмақ.
Ей, бауырым! Егер дінсіздерге жағымпазданушылар сендерді қорқыту арқылы ұлы күрестен бас тартқызу үшін тиісіп жатса, оларға былай деңдер: "Біз Құранның жолындамыз.
сыры бойынша Құран қорғанының ішіндеміз.
Ол біздің айналамызды қоршап тұрған берік қорған. Мыңдаған ықтималдан біреуі арқылы мына қысқа, фәни өмірге кішкене зиян тимесін деп, мәңгі өмірімізге жүзде-жүз қауіп тигізер бір жолға өз еркімізбен түсіре алмайсыңдар.
Тағы да былай деңдер: Апырым-ай, Құран қызметінде жүрген жолдасымыз және осы қасиетті қызметте кеңесшіміз, басшымыз болған Саид Нұрсидің кесірінен біз сияқты хақ жолында дос болған, турашылдардың қайсысына зиян тиіпті, оның адал шәкірттерінен кім бәлеге ұшырапты, біз де зиян көретіндей. Олай болса зияны тиюі мүмкін деп несіне қорқамыз. Бұл бауырымыздың мыңдаған ақыреттік достары мен бауырлары бар. Жиырма-отыз жыл бұрын қоғамдық өмірге белсене араласқан кезінде де оның кесірінен біреудің зиян шеккенін естігеніміз жоқ. Ол кезде оның қолында саясат шоқпары бар еді. Қазір ол шоқпардың орнында ақиқат нұры бар.
Баяғыда "Отыз бірінші март" оқиғасында оны да айыптады. Кейбір достары жапа шекті. Бірақ кейін белгілі болғанындай кінәлі басқалар екен. Достары оның кесірінен емес, дұшпандарының кесірінен жапа шегіпті. Сол кезде де, ол көптеген достарын құтқарып алды. Сондықтан
мың емес, мыңдаған ықтималдың бір ықтималымен қорқытып, мәңгі қазынадан құр қалдырамыз деген ой сендер сияқты шайтандардың ойына келмей-ақ қойсын. Дінсіздерге жағымпазданушылардың аузына құм құйыңдар. Ондай жағымпаздарға тағы да былай деңдер.
Жүз мың ықтималдан бір ғана емес, тіпті жүз пайыз бәле басымызға келер болса, шамалы ақылы бар адам оны тастап қашпайды. Өйткені, үлкен ағасын немесе ұстазын қауіпті кезде, қысылтаяң сәтте сатып кеткендер ең бірінші болып бәлеге ұшырайтыны көптеген тәжірибелерден өткен, әрі өтуде. Әрі қатаң жазаланып, қорлық көрген. Денесі ғана өліп қоймай, рухы да қор болып, рухани күйзеліске ұшыраған. Жазалаушылардың жүрегі оларды аямайды. Өйткені олар да біледі, бұлар өзіне адал әрі қамқор ұстазын сатқандықтан өте төмен азғындар, олар мейірімге емес, қорлануға лайық.
Міне, бұл рас. Әрі тым залым, арсыз біреу, біреуді жерге жатқызып, аяғымен басын езетіндей әрекет қылса, жатқан адам, әлгі залымның табанын сүйсе, осы қорлық арқылы басынан бұрын жүрегі езіліп, денесінен бұрын рухы өледі. Басы да, ар-намысы да кетеді. Айуан, арсыз залымға әлсіздік көрсету, өзі-өзін таптатуға апарады.
Ал, егер аяқ астындағы жәбірленуші, залымның бетіне түкірсе, жүрегі мен рухын аман сақтап қалады. Денесі рухани шейіт болады.
Залымдардың арсыз, қалың бетіне түкіріңдер.
Ағылшындар Стамбулды басып алған кезде, сол елдің ең жоғарғы діни басқармасы яғни, Англикан шіркеуінің дін басы, Ислам діни басқармасынан алты сұрақ сұрады. Ол кезде мен де сол жерде қызмет атқаратынмын. Маған: "Жауап қайтар, алты сұрағына, алты жүз сөзден тұратын жауап күтіп отыр" - деді. Мен: Алты жүз сөз емес, алты сөзбен де, тіпті бір ауыз сөзбен де емес, бір түкірікпен жауап беремін. Өйткені, аяғымен алқымымызды басып тұрған елдің дінбасы, тәкаппарланып сұрақ қойып тұр. Жауап орнына бетіне түкіру керек. Түкіріңдер залымдардың ұятсыз беттеріне - деген едім.
Қазір де былай деймін: Ей, бауырларым! Англия сияқты зорлықшыл бір елдің жаулап алған кезінде, жоғарыдағыдай жауапты баспа тілімен беру, жүз пайыз қауіпті бола тұра, Құранның қамқорлығы маған жеткілікті болды. Сендерді де залымдардың жүзде бір ықтимал, түкке тұрғысыз зиянынан қорғауға Құранның қамқорлығы жетеді. Сондай-ақ, көбіңіз әскерде болдыңыздар, болмағандар әрине естіген
шығар, естімегендер болса, менен естісін. Бекіністі тастап қашқандар көп жарақат алады. Ал ең аз жарақат алатындар бекіністе табан тіреп соғысқандар.
аяты мынаған ишара қылады. Қашқандар, қашуларымен өлімге қарай жүгіреді.
Шайтанның үшінші айласы: Ашкөздікті пайдаланып көп адамды тұзаққа түсіреді. Құран Кәрімнің ашық баяндауына сүйене отырып, көптеген рисалелерде адал ризық күш-қуатқа, ерік-қалауға қарамайтынын, ол әлсіздік пен пақырлыққа байланысты екендігін бұлтартпас айғақтармен дәлелдеген болатынбыз. Бұл ақиқатты көрсететін көптеген ишараттар мен белгілер, дәлелдер бар. Мысалы, жаны бар, ризыққа мұқтаж ағаштар орнында тұрса да, ризықтары оларға жүгіріп келеді. Ал жануарлар болса, ашкөздене ризық ізіне түскендіктен ағаш сияқты керемет азықтана алмайды. Жануарлардың ішіндегі ең ақымағы балық, шамасы аз, батпақта, су ішінде өмір сүрсе де, керемет азықтануы, жалпы алғанда семіз болуы, ал маймыл, түлкі сияқты ақылды, қу әрі күшті жануарлар дұрыс азықтана алмай, арық, жүдеу болуы ризық табудың жолы, күш-қуат емес - пақырлық, әлсіздік.
Сондай-ақ адам баласының да, басқа төлдердің де тамаша тамақтануы, мейірім қазынасыан жеткен ең нәрлі тағам сүттің күтпеген жерден берілуі, олардың әлсіз, пақыр болуларынан. Ал жыртқыш аңдардың рызықтарын қиындықпен табуы - халал рызықтың себепкері қулық пен күш емес, әлсіздік пен мұқтаждық екенін көрсетеді.
Сондай-ақ әлем халықтары арасында ашкөздікпен аты шыққан Яхуди халқын алайық. Олар сияқты ризық қуған халық жоқ. Алайда қорлықпен, пақырлықпен жапа шегіп қинала күн көруде. Олардың байларының өзі кедейшілікпен өмір сүреді. Әрине риба арқылы (өсімқорлық) харам жолмен табылған мал, адал ризық болмағандықтан тақырыптан тыс. Көптеген әдебиетшілер мен ғұламалардың пақыр жағдайы, ал топастардың бай болуы, ризық табудың жолы қулық, күш еместігін, керісінше әлсіздік пен пақырлық, тәуекел мен тәсілім, яғни бір Аллаһқа тапсыру, сосын тілімен, хал-жағдайымен және іс-әрекетпен дұға қылу, сұрау екенін көрсетеді.
Міне осы ақиқатты білдіретін
аяты, бұл айтқанымызға сондай күшті әрі бұлтартпас айғақ. Бұл аятты бүкіл өсімдіктер мен жануарлар және олардың төлдері, балалары өзіне тән тілімен, тіпті ризыққа мұқтаж барлық нәрсе айтуда.
Ризықтың тағдырда жазулы екені және сыйланып жатқаны, әрі оны беретін Аллаһ екені рас. Ол Рахим және Кәрим, яғни аса мейірімді, әрі өте жомарт. Оның мейірімділігін айыптағандай, жомарттығын азсынғандай, харам жолмен, абыройын төгіп, ар-намысын, тіпті қасиетінен айырылып, сасық та берекетсіз харам дүние жинаған адам, қаншалықты орынсыз әрі ақымақтық жасағанын ойласын. Рас, Әһл-і дүние, әсіресе адасқандар, ақшасын арзанға бермейді. Өте қымбат баға сұрайды. Дүниелік бір жылдық өмірге ғана жететін ақша беріп, орнына мәңгі зияны тиетін нәрсе істетеді. Ондай адам ашкөздік жасап, адасқандардың ризашылығына бөленуге тырысады. Бірақ Аллаһтың қаһарын өзіне шақырады.
Ей, бауырларым! Егер Әһл-і дүниенің жағымпаздары және адасушылардың мунафықтары сендерді осы адамның әлсіз жағы ашкөздік арқылы ұстап алса, жоғарыда айтылған ақиқатты ойлап, мына бауырларыңды үлгі тұтыңдар. Сендерді бар күшіммен мынаған сендіргім келеді, қанағат пен үнемділік тұрмысыңызды еңбек ақыдан артық жалғастырып, ризықпен қамтамасыз етеді. Әсіресе, әлгі сендерге берілген харам-заңсыз ақша, сендерден мың есе көп баға сұрайды. Оның үстіне әрбір сағатты мәңгі қазынаның кілтіне айналдыратын Құран қызметіне кедергі болуы тіпті тоқтатып тастауы мүмкін. Ал ол ай сайын мыңдаған еңбек ақы берілсе де, орнын толтыра алмайтын шығын.
ЕСКЕРТУ: Адасушылар біздің Құран Кәрімнен алып, жайып жүрген иман және Құран ақиқаттарына қарсы тұра алмаған соң, мұнафықтық жасап, зымияндықпен алдап, қулық тұзағын құруда.
Достарымды хубб-ы жаһ, ашкөздік және қорқыту арқылы және маған жала жабу арқылы қолынан келгендерін істеп бағуда. Біз киелі қызметімізде әрдайым болымды түрде әрекет етеміз. Бірақ өкінішке орай әрбір қайырлы істе кедергілер болады, соларды тоқтату үшін бізді кейде болымсыз әрекетке
итермелейді. Сондықтан осындай арандатушылардың қулық, үгіт-насихаттарына қарсы бауырларыма үш тұжырым арқылы ескерту жасадым. Сөйтіп, жасалған шабуылдарын тойтаруға тырысып отырмын. Енді қазір ең күшті шабуыл менің жеке басыма жасалуда...
Олар былай дейді: Саидтың ұлты күрд. Неге соншалықты құрметтеп, соңына ересіңдер? Амал жоқ, қаламасам да осындай адамдардың үнін өшіру үшін шайтанның төртінші айласын Бұрынғы Саид тілімен айтып берейін.
Шайтанның төртінші айласы: Шайтанның сыбырлауына еріп және адасқандардың итермелеуімен маған қарсы үгіт жасап тиісіп жүрген, жоғары лауазымды орындарды иеленіп алған кейбір діннен безгендер, бауырларымды алдау және олардың ұлтшылдық сезімін ояту үшін былай дейді:
Сендер түріксіңдер. Машаллаһ! Түріктен шыққан неше түрлі ғұламалар мен әулиелер бар. Саид күрд. Өзге ұлттан шыққан біреумен бірігіп жұмыс істеу ұлттық сезімімізге қайшы.
Жауап: Ей, діннен безген бейбақтар! Құдайға шүкір, мен мұсылманмын. Сол қасиетті мұсылман халқымның саны үш жүз елу миллион. Осындай мәңгілік бауырларды және дұға етіп маған жәрдем ететін, күрдтердің көпшілігі соның ішінде болған үш жүз елу миллион бауырларымды жағымсыз ұлтшылдық пікір үшін пида қылу, сонымен қатар сол мүбарак бауырларымды тастап, оның орнына күрд деп аталатын және күрд ұлты саналатын бірнеше дінсіз және мазхабсыз адамдарға дос болудан Құдай сақтасын.
Ей, дінсіздер! Мажар кәпірлері және дінсіз Еуропаға еріп кеткен бірнеше түрікпен дүниелік, уақытша, пайдасыз достық құру үшін үш жүз елу миллион нұрлы да пайдалы жамағаттың бақи достығын тастауды, сен сияқты ақымақтар істейді.
Жиырма алтыншы мектубтың үшінші мәселесінде болымсыз ұлтшылдықтың не екенін, оның зияндарын дәлелдеп көрсеткендіктен сөзді соған қалдырып қазір тек сол үшінші мәселенің соңында қысқаша айтылған бір ақиқатқа шамалы түсініктеме жасайын.
Түрікшілдік атын жамылған, негізінде түрік дұшпаны ұлтшылсымақ дінсіздерге былай деймін: Ислам ұлтынан (миллетінен) болған соң мәңгілік бауырластық сезімімен түрік деп аталатын осы отанның
иманды халқымен тығыз байланыстамын және солардың қамын жеп алаңдаймын. Мың жылға жуық Құран туын әлемнің әр тарапына жеңіспен желбіреткен осы отанның халқы мен мақтана да жақтаса сүйсінемін.
Ей, өтірік ұлтшыл, алаяқ! Сенің бауырмалдығың нағыз ұлттық абыройды ұмыттыратындай жасанды әрі уақытша, өтірік. Сен мынаған жауап берші: Түрік халқы тек қана жиырма мен қырық жас аралығындағы бейқам, әуесқой жастардан ғана тұра ма? Оларға ұлтшылдар ұсынып отырған пайдалы қызмет, бейқамдығын арттыратын, мінез-құлқын бұзатын, тиым салынған харамдарға итеретін батыстың мәдениеті мен тәрбиесі ме? Қартайған шағында жылататын уақытша бос күлкілер ме? Егер ұлтжандылық дегенің осы болса, сен осындай түрікшіл, ұлтшыл болсаң мен ондай түрікшіліктен аулақпын, сен де менен аулақ тұруыңа болады.
Егер сенде титтей де ақыл мен сана, ынсап болса, төмендегі жіктеуге қара, сосын жауап бер. Түрік халқы деген бұл отанның ұл-қыздары алты топтан тұрады:
Біріншісі: Игі жақсылар мен тақуа діндарлар.
Екіншісі: Қиындыққа ұшырағандар мен ауру жандар.
Үшіншісі: Қариялар.
Төртіншісі: Балалар.
Бесіншісі: Кедейлер мен дәрменсіз пақырлар.
Алтыншысы: Жастар.
Апырым-ай, алдыңғы бесеуі түрік емес пе? Олардың ұлттық сезімнен сыбағасы жоқ па? Апырым-ай, алтыншы топты мастық ләззатқа батыру үшін қалған бес топты ренжіту, мазасын алу, үміттерін сөндіріп тас-талқан ету ұлтжандылық па? Әлде халыққа дұшпандық па? "Әлхукмулил әксер" (Үкім көпшілікке қарай беріледі) дегендей көпшілікке зияны тигендер дос емес, дұшпан.
Сенен сұрап отырмын, бірінші топ имандылар мен тақуалардың мол пайдасы батыстың бұзылған мәдениетінде ме? Әлде иман ақиқатының нұрларымен мәңгі бақытты ойлап, аса құмартқан хақ жолында жүру, көңілін жұбату ма? Сен сықылды адасқан әрі ұлтшылдығын саудалап жүргендердің жолы, тақуа, иманды жандардың рухани нұрларын сөндіріп, нағыз көңіл жұбаныштарын бұзып, өлімді мәңгіге жоқ болу, ал қабір - қайта оралмас қоштасудың есігі деп көрсетуде.
Ал, екінші топ, қиыншылыққа ұшырап жапа шеккендерге, науқастар мен өмірден түңілгендерге батыстың сасық, дінсіз, мәдени тәрбиесінен не пайда? Ол бейшаралар нұр іздейді. Қиналғандарына ақы сұрайды. Зұлымдық еткендерден кегін алғысы келеді және жақындап қалған қабірдің үрейін басқысы келеді. Сен сияқты алаяқ өтірік ат жамылған халықшылдар әлгі мейірім мен қамқорлыққа мұқтаж жапа шеккен байғұстардың жүректеріне ине шаншып, басын төпеп сабап жатыр. Қатыгездікпен үміттерін сөндіріп жатыр. Үмітсіздікке салып отыр. Осы ма ұлтжандылық? Осы ма халық қамын ойлау?
Үшінші топ халықтың үштен бірін құрайтын қариялар. Бұлар қабірге жақындап келеді, өлім таяп, дүниеден алыстап, ақыретке бет алуда. Хулагу мен Шыңғыс хан сияқты залымдардың қатыгез қанды оқиғаларын тыңдатудың оларға пайдасы тие ме? Ақыретті ұмытқызып, дүниеге батыратын нәтижесіз, рухани аздыру, бірақ аты өркениет деп аталған мына іс-әрекеттеріңнен не пайда? Ақыреттік нұр мен нағыз жұбанышты демеуді кинодан, театрдан таба ма? Әлгі бейшара қариялар өз ұлтынан құрмет күтіп тұрғанда, рухани пышақпен бауыздағандай мәңгіге құрып жоқ боласың деген ой туғызу, мейірімділік қақпасы деп үміттенген қабірді, айдаһардың апанына айналдыру, сен сонда барасың деп ойша құлағына сыбырлау ұлтжандылық болса, мұндай ұлтжандылықтан жүз мың рет "Әл иязу билләһ" Аллаһ сақтасын!
Төртінші топ, балалар. Бұлар ұлттық сезімнен мейірім, қамқорлық күтеді. Бұлар әлсіз, күшсіз, қуатсыз болған соң, мейірімді де құдіреті күшті бір Аллаһты тану арқылы жандары жадырап, рухтары көтеріледі, қабілеттері артады. Имани тәуекел, Ислами тәсілім арқылы мұсылманшылық тәрбие саясында өмірде кездесетін орасан зор мәселелерге, қиындықтарға қарсы тұра алатын болады. Сөйтіп өмірге ынтамен қарайды. Оларға онша қатысы жоқ мәдени даму дәрістері мен ынта жігерін жоятын, рухтарын сөндіретін нұрсыз, тек материалдық философия заңдарын үйреткеннен не пайда? Егер адам тек денеден ғана тұратын болса, ақылы болмаса, бәлкім осы бейкүнә балаларды уақытша жұбататын мәдени тәрбие деп жүрген, ұлттық тәрбие деп айдар таққан шетелдік дәстүрлер оларға ойыншық ретінде дүниелік пайдасы тиюі мүмкін. Алайда бұл жасөспірімдер келешекте қызу өмірге араласады. Адам болған соң кішкене ойларында биік мақсаттар тұр. Олай
болса, оларға қамқорлық жасап, тым пақыр, өте әлсіз табиғаттарына, жүректеріне Аллаһқа иман, Ақыретке иман арқылы мықты демеу, жұбаныш, сарқылмас күш-қуат беру керек. Оларға қамқорлық осылай болады. Әйтпесе, жын қаққан шешенің өз баласын бауыздағаны сияқты ұлтшылдық деген мастықпен әлгі бейшара бейкүнәларды рухани бауыздау, пышақтау болып табылады. Қарнын тойдыру үшін миы мен жүрегін алып жегізу сияқты жабайылық және зұлымдық.
Бесінші топ жарлы, жақыбайлар, әлсіз бейшаралар. Апырым-ай, қиын жағдайда өмір тауқыметін тартып жүрген пақырлардың және аласапыран өмірдің соққыларын жеп мұңайған әлсіздердің ұлтжандылықтан сыбағалары жоқ па? Бұл бейшаралардың үмітсіздігі мен уайымын арттыратын және кейбір азғын байлардың әуестігін қоздыратын және кейбір залым күштілердің атын шығаратын, бірақ кейін оларды сорлататын шетелдік тұрмыс, шектен шығу, перғауындық, бірақ мәдениет деп айдар таққан мына тірліктеріңнен не пайда? Бейшара, жарлы, жақыбайлардың жарасына ем болатын нәрсе ұлтшылдық идеядан емес, Ислам дінінің қасиетті қазынасынан шығады. Әлсіздерге қуат пен табандылық, қараңғы да кездейсоқтыққа шырмалған бейсана табиғат философиядан шықпайды. Ислами жанашырлық пен қасиетті Исламиеттен туындайды.
Алтыншы топ жастар. Жастардың жастық шағы мәңгі болатын болса, ұлтшылдықтың шарабы бәлкім уақытша пайдалы болар,. Алайда бұл жастық шақтың мастығынан қарттық келіп айыққанда қайғыға айналып, әлгі тәтті ұйқы ащы да өкінішті оянумен тынады. Әлгі шараптың құмары мен уайымы зар жылатып, тәтті ұйқының аяқталуынан пайда болған уайым, қатты өкіндіретін болады. Кейін "Қап әттеген-ай, жастық шақ та, өмір де өтті. Қабірге құр алақан баратын болдым-ау. Туһ, ақылға келіп есімді ертерек жиғанымда ғой" дейді.
Апырым-ай, бұлардың ұлттық қамқорлықтан алар ақылары, осылай уақытша көңіл көтеріп, сосын өмір бойы өкіне жылау ма? Әлде олардың дүниелік бақыттары мен өмір қызықтары сол керемет әрі тамаша жастық нығметіне шүкір ретінде ол нығметті азғындық жолға емес, керісінше тура жолға жұмсап, фәни, уақытша жастықты құлшылық арқылы мәңгіге айналдыру, әрі сол жастықтың арқасында бақыт әлемінде мәңгі жастықты ұтып алу ма? Ақылың болса сен айт!
Сонымен Түрік халқы тек алтыншы топтағы жастардан ғана тұратын болса, және жастық шақ өшпес бақи болатын болса, әрі дүниеден басқа жерге бармайтын болса, сендердің мына түрікшілдік пердесін киген батысқа еліктеу саясаттарың ұлтжандылық саналуы мүмкін. Сосын, мен сияқты дүниелік өмірге онша мән бермейтін ұлтшылдықты батыстан келген ауру деп санайтын және жастарды харам жолмен көңіл көтеруден, әуестікке салынудан тыюға тырысқан және басқа өңірде дүниеге келген адамды "Ол күрд, оған ермеңдер" деп айтуға ақыларың болар. Бірақ Түрік деген халық жоғарыда аталған алты топтан тұрады. Олай болса алтының бесеуіне зиян беріп мазасын алу, тек біреуіне ғана уақытша, дүниелік, соңы қауіпті ойын-сауықтармен мас қылу - түрік халқына достық емес, қастық.
Иә, менің ұлтым түрік емес екені рас, бірақ түріктердің тақуа діндарларына, қиыншылыққа ұшырағандарына, қарттарына, балаларына, әлсіздер мен кедей-кепшіктеріне бүкіл күш-қуатыммен, ынтаммен қамқорлық жасап, бауырмалдық етіп келдім, әлі ете бермекпін.
Алтыншы топ жастарды да дүниелік өмірлерінің шырқын бұзатын, ақыреттік өмірін тас-талқан ететін, әрі бір сағат күлдіріп орнына бір жыл жылататын харам іс-әрекеттен тиғым келеді. Тек соңғы алты-жеті жыл ғана емес, жиырма жылдан астам Құраннан дәріс алып, оның түсіндірмелерін түрік тілінде жазып, жайып жүрген кітаптарым көз алдарыңда.
Иә, Аллаһқа шүкір, Құран Хакимнен алынған нұр шығармалары арқылы қарт кісілерге өте қажет нұр көрсетілуде. Бәлеге ұшырағандар мен науақастарға ауадай қажет пайдалы демеу-дәрі - Құранның қасиетті қазынасынан алынып, көрсетіліп жатыр. Қарттарды қатты мазалайтын қабір мейірімділіктің бастамасы екені, жоқ қылудың апаны еместігі, әлгі Құран нұрлары арқылы көрсетілуде. Жас балалардың нәзік көңілдеріне, көптеген бәлелер мен зиянкес нәрселерге қарсы өте күшті демеу және шексіз арман-тілектеріне тіреу боларлық ақиқаттар Құран Кәрімнен алынды, көрсетілді және іс жүзінде пайдаға жарады. Кедей кепшіктер мен әлсіздерді, бейшара пақырларды езіп, өкіндірген өмірдің ауыр жүгі Құран Кәрімнің иман ақиқаттары арқылы жеңілдетілді.
Міне, Түрік халқының осы бес тобы пайдасын көруде. Алтыншы топ жастар. Олардың жақсыларына адал бауырмыз. Ал, сен сияқты діннен безгендерімен ешқандай достығымыз жоқ. Өйткені, діннен
безгендер мен Түрік халқының мақтанышы болған Ислам дінінен шыққысы келгендерді Түрік деп санамаймыз. Оларды түрік маскасын киген шетелдік, бөгде біреу деп білеміз. Неге десең, олар жүз мың рет Түрікпіз деп жар салса да, ақиқатшыларды алдай алмайды. Өйткені істеген істері, жүріс-тұрыстары олардың сөздерін өтірікке шығарып тұр.
Ей, шетелге еліктеп, солардың сойылын соғып, өз насихаттарымен менің адал бауырларымды тартқылап жүрген Құдайдан безгендер! Бұл халыққа тигізген пайдаларың не? Бірінші топ тақуалар мен діндарлардың нұрын сөндіріп отырсыңдар. Мейірімге мұқтаж, аялауға лайық екінші топтың жараларына у сеуіп жатсыңдар. Құрметке лайық үшінші топтың сағын сындырып үмітсіздікке түсіріп отырсыңдар. Қамқорлыққа мұқтаж төртінші топтың рухани күш-қуатын сарқып, адамгершілігіне зияндарың тиюде. Жәрдемге, жұбату мен демеуге аса мұқтаж бесінші топтың үмітін, тірегін қиратып өмірді өлімнен бетер үрейлі түрде көрсетіп отырсыңдар. Ескертуге, тәрбиеге өте мұқтаж алтыншы топқа жастықтың мастығын одан әрі қоздыратын шарап ішкізудесіңдер. Бірақ ол шараптың уы өте қорқынышты, аса сұмдық қайғылы. Апырым-ай осы ма ұлтжандылық? Осы үшін қасиетті дініңді сатасыңдар ма? Түрікшілдіктен түріктерге пайда осылай бола ма? Жүз мың есе Құдай сақтасын, беті аулақ!
Ей, Мырзалар! Шындыққа келгенде жеңіліп қалсаңдар, күшке салатындарыңды білемін. Күш ақиқатта, күштінікі ақиқат деуге болмайды. Сондықтан дүниемізді отқа орасаңдар да, Құран ақиқаттары жолында пида болуға дайын мына бас, сендерге иілмейді, мынаны да айтайын:
Сендер сияқты халық алдында жағымсыз, саны жағынан шектеулі адамдар ғана емес, тіпті сендер сияқты мыңдаған адам дұшпандық жасаса да, тапжылмаймын. Мен сендерге зиянкес хайуандардан артық мән бермеймін. Өйткені маған не істей аласыңдар. Қолдарыңнан келетіні өмірімді қию, не болмаса қызметіме зиян беру. Осы екі нәрседен басқа дүниемен байланысым жоқ. Ал, ажалымның өзгермейтіні анық. Оған көзбен көргендей кәміл иманым бар. Хақ жолында ақиқат үшін өлуден қашпаймын, қайта асыға күтемін. Оның үстіне мен қартайдым. Бір жыл өмірім бар ма, жоқ па белгісіз. Күмәнді бір жыл өмірді, шейіт болып, мәңгі өмірге айналдыру мен үшін биік мақсат, үлкен арман.
Ал, қызметке келер болсақ, Құдайға шүкір, Құран мен Иман қызметі үшін Аллаһу Тағала аса мейірімімен керемет бауырлар сыйлады. Опат болсам бұл қызмет одан әрі өршіп, мен барда бір орталықтан басқарылса, мен жоқта бірнеше жерден басқарылып қызу жүрмек. Мен өліп, тілім күрмелсе, өте күшті де өткір тілдер менің орныма сөйлеп, қызметті одан әрі жалғастыра бермек. Бір түйір тұқымдық дән жер астында шіріп, көктеп өсіп-өнеді де бір түйірдің орнына жүз түйір дән міндет атқара бастайды. Сол сияқты осы қызмет жолында өлімім өмірімнен артық қызметке ұйытқы болар деген үміттемін.
Шайтанның бесінші айласы: Хақ жолдан тайғандарды жақтаушылар менмендікті пайдаланып бауырларымды менен алыстатқысы келеді. Шынымен де адамға ең қауіпті сол менмендік сезім. Ең осал жағы да сол. Оны қоздыру арқылы көптеген жаман нәрселерді істетеді.
О, бауырларым! Байқаңдар, сендерді менмендік жақтан ұрып, тұзаққа түсірмесін. Естеріңде болсын, бүгінгі таңда адасқан топ, менмендікке мініп алып, теріс бағытта, шауып жүр. Сондықтан хақ жолындағылар менмендікті тастауға міндетті. Сонда ғана хақ пен ақиқатқа қызмет ете алады. Егер менмендікті дұрыс пайдаланғанның өзінде, бәрібір әлгі адасқандарға ұқсап қалатындықтан аналар да өздері сияқты нәпсіқұмар санайды. Хаққа деген қызметке құрметсіздік болады.
Сонымен қатар бізді біріктіріп отырған Құран қызметіміз "әнә" (мен) дегенді қабылдамайды. "Наһну"ды қалайды, "мен" демеңдер "біз" деңдер дейді. Өздерің білесіңдер, мына пақыр бауырларың "мен" деп ортаға шыққан жоқ, сендерді өзіне қызметші жасап жатқан жоқ. Ол "мен" жоқпын деп өзін Құранға қызметші ретінде ұсынады. станған жолы өзін-өзі ұнатпау, өзіне жақтаспау. Пайдалануға ұсынылып отырған шығарма, жалпыға ортақ Құран Кәрімнің сәуле, ұшқындары екенін анық айғақтармен дәлелдеп беріп отыр. Ешкім тәкаппарланып менікі дей алмайды.
Ал, фарз-ы мухал (болуы мүмкін емес) айталық, мен өзім жаздым деп иеленген күннің өзінде, менің кемшіліктеріме әрі қарапайымдылығыма қарамай (бір бауырымның айтқаны сияқты "Құранның ақиқат қазынасының есігі ашылды" дегеніндей) ғалымдар мен кәміл жандарға дейін ізіме еруден тартынбаулары, әрі өзімдікі өзіме жетеді демеулері керек.
Бұдан бұрын келіп кеткен әулиелер мен ақиқатшыл ғұламалардың шығармалары бүкіл дертке шипа әрі толық жететіні рас, олар алып қазына. Бірақ кейде мынадай да болады. Кілт қазынадан әлдеқайда қымбат. Неге десеңіз, қазына жабық, құлыптаулы. Бірақ бір кілт бәрін ашады. Менің ойымша, жарыққа шыққан"Сөздер" яғни "Рисалей Нұр" кітаптарының әрқайсысы Құран ақиқаттарының бір кілті екенін, ал оны жоққа шығарғысы келіп тіл тигізгендерге өткір алмас қылыш екенін іліміне сенетін менменшіл, тәкаппар жандар да түсінген сияқты. Сол әлгі кәміл де көзі ашық және ілімді тәкаппарлар біліп қойсын, олар маған емес Құран Кәрімге шәкірт. Мен олардың ілім жолындағы жолдасымын.
Фарз-ы мухал "мен ұстазбын" деп айталық. Міне, имандылар үшін қарапайым халықтан бастап зиялы қауымға дейін пайдасы тиіп, оларды уайым мен шүбәлардан құтқаратын шара таптық. Олай болса, ғұламалар бұдан оңай бір шара тапсын я болмаса осы шараны қолданып дәріс берсін, болыссын.
"Ғұлама-и суи" деп аталатын ілімін бұрыс жолға жұмсайтындар туралы қауіпті хабар бар. Сондықтан бүгінгі таңда ғұламалар байқаулары керек. Бұлай болуы мүмкін емес болса да, менің дұшпандарым айтқандай, мен де менмендік жасап, осындай қызмет жасап жүр"екенмін делік.
Апырым-ай, дүниелік, ұлттық мақсат үшін көп адамдар менмендігін тастап перғаундай тәкаппар бір адамның айналасына адал түрде, ықыласпен жиналып, өте күшті ауызбіршілік етіп жатқан кезде, мына бауырларың менмендігін тастап Құран мен Иман ақиқаттары жолында өзінің тәкаппарлығын қойып, әлгі ұйымдардың басшылары тәрізді сендерден де менмендікті қойып, Құран ақиқатының айналасына ауызбіршілікпен жиналуды сұрауға ақысы жоқ па? Сендердің ең үлкен ғұламаларың оған "Ләббәй" демесе, жөнсіздік болмай ма?
Бауырларым! Менмендіктің арамыздағы ең қауіпті жағы қызғану, көре алмау. Егер іс тек Құдай үшін атқарылмаса, қызғаныш араласады, бұзады. Мысалға, адамның бір қолы екінші қолын қызғанбайды, көз құлақты қызғанбайды. Жүрек ақылмен бәсекелеспейді. Сол сияқты бұл жамағатымыздың бірлескен бір ғана рухани тұлғасы бар. Әркім соның мүшелері ретінде. Бір-бірімізбен бәсекелесу былай тұрсын, керісінше, бір-біріміздің қасиеттерімізді мақтаныш тұтып, масаттануымыз керек. Бұл ар-ожданның міндеті.
Тағы бір мәселе бар. Ол да өте маңызды. Өздеріңнің немесе туыстарыңыздың арасындағы мына пақыр бауырларыңа деген қызғаныш, көре алмаушылық. Бұл өте қауіпті. Құдайға шүкір, сіздерде өте күшті ғұламалар бар. Ғұламалардың кейбіреуі іліміне сеніп менмендік жасайды. Өзі инабатты, кішіпейіл болғанымен ол жағынан алғанда менменшіл, тәкаппар келеді. Онысын оңайлықпен қоя алмайды. Жүрегі, ақылы қанша болысқанымен нәпсісі әлгі ілімімен менмендік жасап, ерекшеленіп, өзін пұлдағысы келіп тұрады. Тіпті жазылған рисалелерге қарсы шыққысы келеді. Жүрегі рисалелерді сүйіп, ақылы ұнатып, өте жоғары бағалап тұрса да, нәпсісі әлгі іліми менмендікке салынып, қызғаншақтық жағымен астыртын қастандық ойлағандай Рисале-и Нұрдың қадірін түсіргісі келеді. Сөйтіп, өз пікірінің өнімі де жоғары бағаланып, Нұр рисалелері сияқты жайылуын қалайды.
Бірақ, сендерге мынаны айтуға мәжбүрмін. Мына Құран дәрісінің аясына кіргендер, қанша ғұлама, мүджтаһид (Құраннан, Хадистен үкім шығарушы) болса да, атқарар міндеті: (Иман ілімі тұрғысында) тек осы рисалелерді түсіндіру, мағыналарын ашып жеткізу немесе реттеу. Өйткені көптеген оқиғалардан мынаны түсіндік: Иман ілімі тұрғысында пәтуа беру (шариғатқа сай үкім айту) міндеті бізге жүктелген. Егер кім де кім арамызда нәпсінің іліми менмендігіне салынып, түсіндіруден басқа бір нәрсе жазса, болымсыз қасарысу немесе кемшін бір көшірме болады. Себебі Рисале-и Нұр кітапшалары Құранның тамшылары екені көптеген айғақтармен және белгілі нышандармен дәлелденген. Біз істі бөлісу арқылы әрқайсымыз бір міндет арқалап, осы өмір суының тамшыларын мұқтаж жандарға жеткізушіміз.
Шайтанның алтыншы айласы: Адам бойындағы жалқаулық, тоғышарлық, яғни рахат құмарлық және іскерлік жағын пайдаланады. Адами шайтандар мен жын шайтандар жан-жақтан тиіседі. Достарымыздың адалдығын, қайсарлығын, ер жүректігін, ықыласты ниетін, жанашыр, еңбекқор екендігін көргенде басқа жақтардан шабуыл жасайды. Ісімізді тоқта5ту, қызметімізге зиян беру үшін олардың жалқаулығын, тоғышарлығын, дайын асқа ие болу сияқты немесе жұмысқа беріліп кету жағынан келіп тиіседі. Сөйтіп, оларды осындай қулықтармен Құран қызметінен алыстатып, уақыт таба алмайтын дәрежеге апарады. Ал, кейбіреуіне дүниенің
тартымды жақтарын көрсетеді. Әуестігін оятады, қызметті ұмыттырып, бейқамдыққа салады, тағысын тағы. Айта берек, мұндай шабуылдар көп. Сөзді қысқартып, қалған жақтарын мұқият та зерек, өткір ой мен қырағы назарларыңа тапсырдық.
Ей, бауырларым! Абай болыңдар! Жүктелген міндет қасиетті, атқарар қызмет құнды да маңызды. Маңыздылығы сондай әрбір сағатымызды бір күндік ғибадатқа айналдыратындай дәрежеде қымбат. Байқаңдар, уыстарыңнан шығып кетпесін!
Құран Хакимнің өте маңызды муғжизалық сырларының біреуі ашылған жылдың тарихы, Құран сөзінің өзінен белгілі болып тұр.
Құран сөзі әбжәд есебі бойынша үш жүз елу бір болады. Мұнда екі әліп бар.Жасырын Әліп Әлфун болып оқылса, мың деген мағынаны білдіреді. Демек мың үш жүз елу бірінші жылға Құран жылы деуге болады. Өйткені Құранның тәпсірі болған Рисалей Нұрдағы сәйкестіктердің ғажайып сырлары сол жылы байқалды. Құрандағы Аллаһ сөзінің мұғжиза дейтіндей сәйкестік сырлары да сол жылы белгілі болды. Құранның жазылу үлгісіндегі муғжизаларын көрсететін жаңа бір Құран үлгісі де, сол жылы жазылды. Құранға тән алфавиттің (араб алфавиті) өзгертілуіне қарсы Құран шәкірттерінің сол алфавитті сақтап қалуға тырысу әрекеттері де, сол жылы басталды. Құранның мұғжизаларына деген қызығушылық та, сол жылы байқалды. Дәл сол жылы Құранға қатысты маңызды оқиғалар болды. Жалғаса да беретін сияқты.
{ Сілтеме: Грамматикалық заңдарға сәйкес, фейлун, фелун деп оқылады. Кетифуның кетфун болып оқылатыны секілді. Осыған орай әлифун әлфун болып оқылады. Олай болса, мың үш жүз елу бір болады.}
Алтыншы рисале атанған
[Көпшілікке арналмаған бұл қосымша, Келешек ұрпақтың бізді жек көріп, жиіркенбеулері үшін жазылды, яғни: "Тфу, сол ғасырдың боркемік адамдарына" деген кезде, бетімізге түкірік шашырмауы, немесе соны тазалап алуымыз үшін жазылды.
Еуропаның гуманизм пердесін киген жабайы басшыларының саңырау құлақтарына жетсін! Сол ождансыз қатыгездерді бізге айдап салып отырған найсап залымдардың соқыр көздеріне кірсін! Қай жағынан алсаң да, "Жасасын Жәһәннам" деуге мәжбүр еткен мына ғасырдағы арсыздықтың ең сорақысын, мәдениет санайтындардың басына тоқпақ болып тисін деп жазылған]
Бүгінгі таңда дінсіздердің жасырын шабуылдары шектен шығып кетті. Көптеген мұсылмандарға жасалып жатқан зұлымдықтардың бірі ретінде маған да тиісіті. Өзім жөндеткен мешітте бір - екі бауырыммен ғана оңаша оқып жүрген намазымызға, жасырын оқып жүрген азан мен қаметке тиісті. Бұл әрекеттер заңсыз түрде бізге қарсы арнайы жасалды. Неге Арабша азан шақырып, қамет айтасыңдар дейді.Үндемеуге сабырым қалмады. Сөйлесуге тұрмайтын ұятсыз, сорлыларға емес, ойына келгенін істейтін, елдің тағдырымен ойнап отырған перғауын - пиғыл ұйымның басшыларына айтам. Ей, бидғаттарға бой алдырғандар мен діннен тайған имансыздар! Алты сұрағыма жауап берулеріңді талап етемін.
Біріншісі: Әлемдегі Үкімет құрып, ел болып отырған кез келген қауымда, тіпті адам жегіш жабайылардың, оны қойып жыртықыш аңдардың да басқарып жүрген топ басшыларының өзіндік заңдары, қағидалары бар. Сендер қандай заңға сүйеніп, мынадай сұмдық шабуылға шығасыңдар? Заңдарыңды көрсетіңдер. Әлде сендер, ана ұятсыз қызметкерлеріңнің бейбастық қылықтарын "заң" деп бекіттіңдер ме? Жеке бастың оңаша құлшылығына қарсы қалай заң шығарасыңдар? Ондай заң шығарылмайды.
Екіншісі: Адамдар арасында,әсіресе бостандықтар ғасырында, мәдениет шеңберінде, жұрттың бәріне ортақ Ар - Ождан бостандығын жою, менсінбеу, сол арқылы адамзатты қорлау, қарсылықтарын елемеу деген астамшылықтарыңды қандай күшке арқа сүйеп жасап отырсыңдар. Өздеріңе, діннен бөлекпіз деген айдар тағып, дінге де, дінсіздікке де араласпаймыз деп жар салғандарыңмен дінсіздікке көрсоқырлықпен жабысып алып, дінге де, діндарларға да қысым жасауларың, әрине елеусіз қалмайды! Жауап бересіңдер! Не дей аласыңдар? Жиырма үкіметтің ішіндегі ең кішкенесінің қарсылығына төтеп бере алмағандарыңа қарамай, солардың бәрінің ұстанымы болған ар - ождан бостандығын күштеп жоюға тырысып жатырсыңдар.
Үшіншісі: Ар - ожданын дүниеге сатқан бір топ бұзық ғалымсымақтардың Ханафи Мәзхабының жоғарғы деңгейіне, саф тазалығына қайшы келетін қате пәтуасын мен секілді Шафиғи мәзхабындағы адамдарға қандай қағида бойынша қабылда дейсіңдер. Бұл елдегі миллиондаған Шафиғи мәзхабын ұстанушылардың барлығын Ханафи мәзхабына кіргізгеннен кейін барып, мені сол пәтуаларды қабылдауға мәжбүрлесеңдер, мұндайды сендер сияқты дінсіздердің әрекеті дер едім. Ал бұларың бейбастықтың ең сорақысы. Ондайлардың айтқанына көніп, айдағанына жүруге болмайды.
Төртіншісі: Баяғыдан бері Исламиятпен біте қайнасып, бірігіп кеткен шынайы діндар, дініне берік түріктің ұлттық болмысына мүлдем кереғар түрдегі батысқа еліктеушілікке Түрікшілдік деген айдар тағып, бүлдіріп, бидғалар шығарудасыңдар. "Түрікше қамат айт" деп мен секілді басқа ұлттың адамдарына қысым жасау қандай заңға сияды. Нағыз Түріктермен шынайы доспын, бауырмын қарым-қатынасым да жақсы. Бірақ сендер сияқты түрікшілсымақ, батысшылдармен байланысым жоқ. Өз ойларыңды неге маған тықпалайсыңдар?
Заңдарың қайсы? Егер сендер Түріктермен бірге бір отанда өмір сүріп, баяғыдан бері ұлттық болмысын да, тілін де жоғалтпай келе жатқан миллиондған Күрттің ұлттық болмысын жойып, тілін ұмыттырып жібергеннен кейін барып, біз секілді басқа ұлттың өкілдеріне әлгіндей нәрсе айтсаңдар, бір шама болса да жабайылықтың қағидаларына жанасар еді. Ал мыналарың заңсыздық, Әркімнің ойына келген нәрселеріне мойынсұнуға болмайды. Мойынсұнбаймыз.
Бесіншісі: Қандай да бір үкімет өз азаматтарынан және өз азаматымыз деп қабылдаған адамдардан, сол елдің заңдарына бағынуын талап ете алады.Бірақ өз азаматымыз деп қабылдамаған адамдардан мұны талап ете алмайды. Өйткені ол адамдар "Егер біз сендердің азаматтарың болмасақ, Сендер де біздің үкіметіміз емессіңдер" дей алады.
Сондай-ақ ешқандай үкімет екі жазаны бірден қолданбайды. Адам өлтірген қанішерді не түрмеге қамайды немесе өлім жазасына кеседі. Бас бостандығынан айыру жазасы мен өлім жазасын қатар қолдануға болмайды. Басқа бір жақтан қаңғып келген қылмыскерге де жасалмайтын нәрсені жасап, сегіз жылдан бері қамап отырсыңдар. Қанішерлерге де рақымшылық жасап жатсыңдар. Ал мені бас бостандығымнан айырып, мәдени құқымды таптап отырсыңдар. Бұл да осы Отанның перзенті ғой демедіңдер. Мына бейшара халыққа да күштеп қолданып отырған зорлықшыл заңдарыңды мен секілді сендер үшін "бөтен" адамның алдына қалай тартасыңдар. Бұл заңсыздық. Дүниежүзілік соғыста, Бас Қолбасшының өзі куә болған ерліктер мен жанқиярлылықтарды, отан үшін арпалысқан ерліктерді қылмыс деп санадыңдар. Бейшара халықтың жақсы қасиеттерін сақтап қалуға, екі дүниелік бақытына септігі тиер еңбекті, қастандық деп санадыңдар. Зиянынан басқа пайдасы жоқ, қатерлі де бейбастық, күпірлікке толы батыстық қағидаларды қабылдамаған бір адамды сегіз жыл қамадыңдар. Қазір жиырма сегіз жыл болды. Бір ғана жаза қолданылады. Жазаның орындалуын қабыл етпедім. Еріксіз жаза тарттым. Екінші бір жазаны күштеп қолдану, қандай қағидаға сыяды ?
Алтыншысы: Сендердің сенімдерің бойынша және маған қарсы жасалған әрекеттеріңе қарағанда, арамызда бітіспес қайшылық бар. Сендер діндеріңді де, о дүниелеріңді де мына жалғанның жолында пида қылдыңдар. Әрине арамыздағы қарсыластық сыры бойынша біз
де сендерге керісінше, дініміз бен ақыретіміз жолында мына дүниені әрқашанда пида етуге дайынбыз. Сендердің, зұлымдық пен жабайылық жайлаған биліктеріңнің астында қорлықпен өтетін бір - екі жылдық өмірімізді. Шәйт болып кету жолында пида ету, кәусар бұлақтан су ішкендей болады. Бірақ Құран Хәкімнің нұры мен ишарасына сүйене отырып, сендердің зәрелеріңді ұшыратын нақты хабарды жеткізейін.
Мені өлтіргеннен кейін сендерге де күн жоқ. Қаһарлы бір қол Жұмақтай санап, өліп - өшіп жақсы көрген мына дүниеден жұлып алып, мәңгілік түнекке бір-ақ лақтырады. Менен кейін сендердің Нәмрудқа айналған басшыларың арам қатады. Мен де Аллаһтың құзырында жағаларыңа жармасам. Әділетті Аллаһ оларды Әсфали - Сафилінге тастап, кегімді қайтарады!
Ей, діні мен ақыретін дүниеге сатқан бейбақтар! Өмір сүргілерің келсе, маған тиіспеңдер! Тиісер болсаңдар, кегімді еселеп қайтаратынымды біліңдер. Қорқыныштан қалтыраған күйі жүріңдер. Мен Аллаһтың мейірімінен үміт етемін. Өлімім, тірі жүргенімнен артық дінге қызмет етеді және бомбадан да жаман болып жарылып, бастарыңды талқандайды. Қорықпасаңдар тиісе беріңдер. Қолдарыңмен істегенді, мойындарыңмен көтересіңдер! Сендердің қоқан - лоқыларыңа қарсы бар болмысыммен мына аятты оқимын.
Жетінші бөлім
[Үш сұрақтың жауабы ретіндегі "Жеті ишара" Бірінші сұрақ төрт ишарадан тұрады.]
Бірінші ишара: Исламның нышандарын өзгертуге тырысып жатқандардың келтірген айғақтары мен дәлелдері, әрбір жаман істің артында тұратын сол баяғы мұсылман еместерді көрсоқырлықпен үлгі тұтудан шығып жатыр.
Олар былай дейді: "Лондондағы тура жолға түсіп, иманға келіп жатқан шетелдіктер азан, қамет секілді көптеген нәрселерді өз тілдеріне аударуда." Ислам әлемі оларға наразылық білдіріп, қарсы шығып жатқан жоқ. Олардың үндемеулеріне қарағанда, бұған шариғатта рұқсат болғаны ғой.
Жауап: Мұндай салыстырманың айырмашылығы айдан анық. Есі дұрыс біреудің мұндай салыстыруларды үлгі тұтуының ешбір жөні жоқ. Өйткені, шариғат тілінде мұсылман емес өлкеге "Дарул Харб" дейді. Ондай жерде көптеген нәрселерге рұқсат берілуі мүмкін. Мұсылман елде оларға рұқсат берілмейді. Сондай-ақ Европа елдері христиандық билік аясында. Ислами терминдер мен қасиетті сөздердің мағыналарын еске түсіріп, сездіріп тұратын орта болмағандықтан, қасиетті сөздердің орнына киелі мағыналарды білдіретін сөздерді таңдауға мәжбүр болған.
Яғни, мағыналар сөздердің орнын басқан. Жаманның жақсысын таңдау болған. Мұсылман елдегі ортаның өзі, өз болмысымен сол қасиетті сөздердің мазмұны арқылы мұсылмандарға сабақ беруде. Ислами ұрпақ жалғастығы, Ислам тарихы, бүкіл Ислами терминдер, мұсылмандардың Иман шарттарына қатысты әңгімелері сол қасиетті сөздердің мағыналарын үнемі мұсылмандардың есіне түсіріп отырады.
Тіпті, бұл елдің ғибадатханалары мен медреселерін былай қойғанда, қабірстандағы құлпытастардың әрқайсысы ескертуші, мұғалім секілді. Сол киелі мағыналарды еске салып тұр. Өзін мұсылманмын деген бір адам бұл дүниелік пайда үшін европаның елу сөзін бір күнде жаттап алады. Ал, күніне елу рет қайталанып тұратын "СұбханаллаҺ, Әлхамдулиллаһ, Лә иләһә Иллаллаһ, Аллаху Әкбар" секілді қасиетті сөздерді елу жылда үйрене алмаған біреу, хайуаннан елу есе төмен түспей ме? Ондай қасиетті сөздер мынадай хайуандар үшін тәржіма жасалмайды, өзгертілмейді. Тастауға да болмайды. Оларды өзгерту, бұзу құлпытастарды талқандаумен тең. Бұл қорлыққа шыдай алмай дөңбекшіген әруақтарды өздеріне қарсы қою болады.
Жолдан тайған дінсіздердің қармағына түскен пиғылы бұзық ғалымсымақтар: Өзге имамдар олай демесе де, Имам Ағзам "Арабша білмейтін алыс өлкелердегілердің қажет болған жағдайда Фатиханың парсыша аудармасын оқуына болады" деген. Олай болса, біз де мұқтажбыз ғой. Түрікше оқи берейік дейді.
Жауап: Имам Ағзамның бұл пәтуасына қатысты үлкен имамдардың ең мықтыларынан бастап, он екі мүджтаһид имам олай болмайтындығын айтып пәтуа берген. Исламның даңғылы сол көпшіліктің жолы. Үммет сол жолмен кетіп барады. Басқа жаққа бұра тартатындар адасушылыққа апарады.
Ал, Имам Ағзамның ол пәтуасы тар шеңберге, жекелеген адамдарға арналған. Мұны бес жақты түсіндіруге болады.
Біріншісі: Ислам орталығынан өте ұзақ елдерде тұрып жатқандарға қатысты.
Екіншісі: Шын мұқтаж болғандарға қатысты.
Төртіншісі: Фатиханы білмейтіндер намазды тастап кетпеуі үшін Фатихаға ғана байланысты айтылған.
Бесіншісі: Иманның күштілігінен туындайтын Ислами патриоттық сезіммен, қасиетті мағыналарды қарапайым халық түсінуі үшін айтқан. Ал, иманның әлсіздігінен шығатын, әсіре қырсық, ұлтшылдық ниетпен араб тілін менсінбей, бұзғыншылық пиғылмен аударма жасап (арабша) түпнұсқасын тәрк ету дінді тәрк еттіру деген сөз.
Екінші ишара: Ислами нышандарды өзгертуші әһл-і бидғат әуелі пиғылы бұзық ғалымдардан пәтуа сұрады. Олар жоғарыдағы біздің жекелеген адамдар мен жағдайларға ғана қатысты екенін бес жақты түсіндіріп берген пәтуаны ғана көрсете алды.
Екіншіден бидғатшылар шетелдік төңкерісшілерден мынадай бір сұрқия кеңес алды. Яғни, Европа католик мәзһабын жақтырмай көтерілісшілдер, төңкерісшілдер, философтар бас болып (католик мәзһабы бойынша) бидғатшылар мен бұзғыншылар болып саналатын протестанттық мәзһабын жақтап, француздардың ұлы төңкерісін пайдалана отырып, католик мәзһабын біршама ығыстырып, протестанттық мәзһабын жариялады.
Енді көрсоқырлықпен еліктей беруге әдеттенген осындағы патриотсымақтар былай дейді: Христиан дінінде осындай бір өзгеріс болды. Әуелде төңкерісшілерді діннен шыққандар деп атады да, кейіннен олардың Христиан екенін мойындады. Ендеше Исламда да осындай өзгеріс жасауға болады ғой.
Жауап: Бұл салыстырмаңның қисынсыздығы бірінші ишарадағы салыстырмаңнан да бетер. Өйткені, Христиан діні Хазреті Иса алейһиссаламнан діннің тек негіздерін ғана алды. Шариғаттың қоғамдық өмірге қатысты үкімдерін Иса алейһиссаламның шәкірттері мен рухани көсемдер қалыптастырды. Олардың көпшілігі бұрыңғы киелі кітаптардан алынды. Хазреті Иса алейһиссалам әмірші, сұлтан болмағандықтан қоғамдық өмір заңдарын қалыптастырған жоқ. Мәдени әдеп-ғұрыптар, дәстүрлер Христиандық заңдар есебінде қалды. Өзгеше бейнелер берілді. Ал, бұл бейнелер сыртқы көріністер өзгертілсе де, Иса алейһиссаламнан қалған діни негіздер сақталып қала береді. Хазреті Иса алейһиссаламды жоққа шығармайды. Ал, Ислам діні мен сол шариғаттың Иесі, бүкіл әлемнің мақтанышы Пайғамбарымыз Алейһиссалату Уассалам екі жиһанның сұлтаны болғандықтан, шығыс пен батыс, Андалус пен Үндістан (Оңтүстік Шығыс Азия) соның билігінде. Ислам дінінің негіздерін тікелей өзі көрсетті. Және діннің
ең кішкене мәселелері мен үкімдерін, тіпті ең қарапайым әдеттерін де тікелей өзі көрсетуде, бәрін өзі хабарлап бұйыруда. Демек, Исламның ең кішкентай үкімінің өзі өзгертуге болатын киім емес.
Яғни, олар өзгертілсе дін сол таза қалпы қала алмайды. Өйткені, олар діннің өзегі, негізі, ажырамас ағза, тері. Өзегінен ажыратуға келмейтіндей бітісіп, бүтін денеге айналған. Оларды өзгертем деу Ислам шариғатының Иесін жоққа шығару, мойындамау болып шығады.
Ал, мәзһабтар арасындағы айырмашылықтар, Шариғат Иесі көрсеткен теориялық заңдарды түсіндіруден туындаған "Діннің өзекті" қағидалары деп аталатын өзгертуге болмайтын қағидаларды, өзгертуге болмайды. Оларға Иждтиһад жүрмейді. Оларды өзгерткен адам діннен шығады.
қағидасына сай келеді.
Бидғатшылар дінсіздіктері мен бұзғыншылықтарын бүркемелеп, бір сылтау айтуда. Адамзат тарихындағы елеулі оқиғалардың бірі саналатын Француз революциясы кезінде поптар мен дінбасыларға және солардың тірегі болған Католик мәзһабына қарсы көтеріліп, өзгеріске ұшырады. Көпшілік сол төнкерісті мақұлдады. Содан кейін Европа қарыштап дамыды.
Жауап: Бұл салыстырмаң алдыңғылардан да алшақ. Өйткені, христиан діні әсіресе, католиктік ағым, ақсүйектер мен билеуші таптың қолында үкім жүргізудің, диктатураның құралына айналды. Ақсүйектер халықты солай биледі. Өздері "Бетімен кеткендер" деп атаған төменгі таптың көзі ашық патриоттары мен үстем таптың залымдарына қарсы бас көтерген бостандық сүйгіш ойшылдардың бастарын көтертпеуге құрал болған. Бұл мәзһабқа жұрт төрт жүз жылға ұласқан Еуропадағы толқулардың себебі, халықтың шырқын бұзушы, қоғамдық өмірдің астан-кестеңін шығарушы ретінде қаралғандықтан, оған қарсы дінсіздік атынан емес, Христиандықтың екінші бір мәзһабы атынан бас көтерілді. Ал, Мұхаммед (с.а.у.) ның діні мен Ислам шариғатына қарсы шығуға ешбір ойшылдың, төменгі тап өкілінің шағымданатын жөні жоқ.
Өйткені, бұл дін оларды ренжітпейді, қайта қамқорлығына алады. Бұған Ислам тарихы куә. Мұсылмандар арасында бір-екі оқиғадан басқа өзара діни соғыс болған емес. Католик мәзһабы болса, төрт жүз жыл бойғы ішкі аласапыран төңкерістерге себеп болып келді.
Сондай-ақ Ислам діні жоғарғы топтың емес, қарапайым халықтың қорғаны болды. Зекеттің парыз болуы мен өсімқорлықтың харам болуы байларды қанаушы емес, қамқоршы етіп қойды.
бұның айғағы.
Сондай-ақ:
аяттары секілді киелі жолдаулар арқылы адамның ақылын алға тартады, ескертеді, ақылға сал, ақылыңды пайдалан дейді. Сол арқылы ғалымдар мен даналардың мәртебесін дін атынан көтереді, бағалайды. Католиктер секілді ақылды шетке қақпайды. Ойшылдардың аузын жаппайды. Көзжұмбайлықпен ере бер демейді.
Исламның негіздері нағыз Христиандық емес, қазіргі Христиан-дықтың негіздерінен маңызды бір нүктеде айырылғандықтан, жоғарыда айтылған айырмашылықтар сияқты көп нәрселерде бөлек кетіп бара жатыр. Ол маңызды нүкте мынау: Ислам тәухид діні. Сыртқы себептер мен құралдарға мән бермейді. Менмендікті басып, ықыласпен құлшылық етуді негізге алады. Нәпсінің билігінен бастап уақытша биліктердің ешқайсысын қабылдамайды. Осы сырға байланысты жоғарғы топтан бір адам шынайы діндар болса, менмендігін тастауға мәжбүр болады. Менмендігін қоймаса діндар бола алмайды. Көптеген діни қағидаларды тәрк етеді.
Ал, қазіргі Христиандық "Құдайдың ұлы" деген сенімді қабылдағандықтан сыртқы себептерді шын әсер етуші деп біледі. Менмендіктің бетін қайтармайды, қайта Хазіреті Иса алейһиссаламның киелі уәкілі деп сол менмендікті киелілікке балайды. Сондықтан бұл дүниеге ең жоғарғы мәртебеге ие Христиан билеушілері нағыз діндар бола алады. Тіпті Американың бұрыңғы президенті Вильсон және Ағылшынның бұрыңғы премьер министрі Лойд Джордж секілді көптеген адамдар дініне мейлінше берік, бір поп құрам діндар болған. Ал, мұсылмандар арасынан ондай мәртебеге жеткендердің шынайы діндар болып қалғаны өте сирек. Өйткені, тәкаппарлық пен менмендікті қоя алмайды. Тәкаппарлық пен менмендік жүрген жерде шынайы тақуалық болмайды.
Иә, Христиан билеушілерінің дініне беріктігі мен мұсылман билеушілерінің дініне әлсіздігі маңызды бір айырмашылықты көрсетеді. Сол сияқты христиандардан шыққан философтардың дініне деген немқұрайлығы немесе дінге қарсы болуы мен мұсылмандардан шыққан ойшылдардың басым көпшілігінің өз хикметтерін Ислами негіздерге сүйеуі тағы бір маңызды айырмашылықты көрсетеді.
Сондай-ақ, зындандарға түсіп, қиыншылықтарға тап болған қарапайым христиандардың көбі діннен медет күтпейді. Бұрындары олардың көбі дінсіз болатын. Тіпті, Француз революциясын шығарып "Бетімен кеткен дінсіздер" атанған атақты төңкерісшілер, сол қаналған қара халықтан шыққан еді. Ал, мұсылмандар арасындағы қапасқа қамалғандар мен қиындық шегушілердің басым көпшілігі діннен медет күтеді және діндар болады. Міне, бұл жағдайдың өзі маңызды бір айырмашылықты көрсетеді.
Үшінші ишара: Бидғатшылар былай дейді: "Дінге жабысып қалу, бізді кері қалдырды. Бүгінгі таңда тамаша тұрмысқа, жақсы өмірге дінге көп мән бермеу арқылы қол жеткізуге болады. Европа солай жасап барып дамыды."
Жауап: Қателесесің, алданып жүрсің! Немесе сен алдап тұрсың! Өйткені, Европа өз дініне берік. Бір болгарға немесе бір ағылшын солдатына, не болмаса қарапайым Французға: "Басыңа сәлде ора, әйтпесе түрмеге қамаласың" десе, дініне беріктігі сол, "Түрмеге қамамақ түгіл, өлтіріп жіберсең де дініме, ұлтыма мұндай сатқындық жасамаймын" дейді.
Сондай-ақ мұсылмандар қай уақытта өз дініне ден қойып, бет бұрған болса, сол кезде дами түскен. Мән бермей салғырттық жасаса құлдырап кеткен. Христиандарда бұл жағдай керісінше. Бұл да ең негізгі айырмашылықтардан туындап тұр.
Оның үстіне Исламды басқа діндермен салыстыруға болмайды. Бір мұсылман, Исламнан алыстап, дінінен шықса, басқа ешбір Пайғамбарды мойындай алмайды. Тіпті, киелі, қасиетті нәрселердің ешқайсысын танымайды. Кемелденіп, дамуына септігі тиер ар-ұждан да қалмайды, қасиеттен жұрдай болады. Сондықтан Исламиятта кәпір дұшпанның да өмір сүруге құқы бар. Сырттың адамы болса, бітім жасау арқылы, іштегі біреу болса, джизие төлесе, оның қауіпсіздігі
қамтамасыз етіледі. Бірақ, мүртеттің (мұсылман болып жүріп діннен шыққан адам) өмір сүруге құқы жоқ. Өйткені, адамгершілік қасиеттен жұрдай болған неме қоғамды улайды.
Ал, Христиандықтан безген бір дінсіздің қоғамға бір пайдасы тиіп қалуы мүмкін. Кейбір киелі нәрселерді мойындауы мүмкін. Кейбір Пайғамбарларға сенуі мүмкін. Жаратушы Хақтың бар екенін мойындауы мүмкін.
Япырау! Мына бидғатшылар, шынтуайтында діннен безген дінсіздер, дінсіздіктерінен не пайда табады. Ел басқару мен елдің қауіпсіздігін ойлап жүрсе, Аллаһты танымайтын бетімен кеткен он дінсізді басқарып, бәлесімен алысу, мың діндар адамды басқарудан да қиын. Егер дамуды ойлап жүрген болса, ондай дінсіздер басқаруға кедергі келтіргендерімен қоймай дамуға да кедергі болады. Даму мен экономиканың негізі болған қауіпсіздік пен тұрақтылыққа зиян тигізеді. Анығын айтқанда, олардың жолы бұзғыншылық.
Мұндай бетімен кеткен дінсіздерден даму мен бақытты өмір күтіп жүргендер, дүниедегі ең ақымақ адамдар.
Лауазымды орынға шығып алған сондай бір ақымақ: "Біз Аллаһ, Аллаһ деп жүріп дамымай қалдық. Еуропа мылтық, зеңбірек деп жүріп дамып кетті" деген екен.
"Ақымаққа берілер жауап үндемеу" қағидасы бойынша ондайларға берілер жауап үндемеу. Алайда сол ақымақтарға ақылды бейбақтар да еріп бара жатқандықтан айтамыз: Ей, бейбақтар! Бұл дүние қонақ үй! Күн сайын отыз мың куәгер "Өлім хақ" деген үкімге өз жаназаларымен бармақ басып, куә болуда. Өлімді өлтіре аласың ба? Мына куәгерлерге сендердікі өтірік дей аласың ба? Олай дей алмайсың. Ал, өлім Аллаһ, Аллаһ деуге мәжбүр етеді. Жан алқымға келгенде Аллаһ, Аллаһ дегеннен басқа.
Қандай мылтық, қандай зеңбірек оның алдын жарық қылады. Қандай мылтық үмітсіздіктен құтқарып, үміт береді. Өлімнің бары рас. Көрден құтылу жоқ. Бұл өмір өтіп, мәңгі өмір басталады. Бір рет мылтық, зеңбірек десе, мың рет Аллаһ деу керек. Егер Аллаһ жолында болса, мылтық та Аллаһ дейді. Зеңбірек те Аллаһу Әкбар деп жар салады. Аллаһ деп жатып, Аллаһ деп тұрады.
Төртінші ишара: Бұзғыншы, бидғатшылар екі топқа бөлінеді. Бір тобы (Дін үшін, Исламға шын берілген сияқты сөйлеп) ұлтшылдық
арқылы дінді күшейту үшін: "Қурай бастаған діннің нұрлы ағашын ұлтшылдық топырағына егіп нәр бергіміз келеді" деп, дінге жақтас секілді көрінуде.
Екінші топ: лт жолында, ұлтшылдыққа, нәсілшілдікке күш беру ниетімен Исламият арқылы ұлтты күшейткіміз келеді деп бидғалар шығаруда.
Бірінші топқа айтарымыз: Ей, "адал ақымақ" атына лайық бишара бұзық пиғыл ғалымдар, не істеп жүргенін білмейтін ақымақ, надан бұзғыншылар. Тамыры ғаламның ақиқаттарына жайылып тұрған Исламияттың Туба ағашын қияли, уақытша, кері әсері мол, негізсіз, нәрсіз, зұлымдық жайлаған ұлтшылдық топырағына еге алмайсың. Оны сол жерге егуге тырысу ақымақтық, бүлдіру, бүйректен сирақ шығаруға тырысу.
Екінші топтағы ұлтшылдарға айтарымыз: Ей, есалаң отаншылсымақ! Бір ғасыр бұрын ұлтшылдық әрекеттер жасауға болар еді.
Ал, мына ғасыр ұлтшылдық ғасыры емес. Большевизм, социализм идеялары жайлап барады, ұлтшылдық идеясын жоюда. лтшылдықтың дәурені өтіп барады. Мәңгі де тұрақты Исламиет ұлтты құндылықтарының уақытша, құбылмалы нәсілшілдікпен ешбір байланысы жоқ, араласпайды. Егер араласатын болса мұсылмандарға зияны тиеді. Ана ұлтқа да пайда бермейді. Уақытша ләззат, уақытша күш берген сияқты болуы мүмкін. Соңы жақсы болмайды. Сондай-ақ түрік халқы өмірі бітіспестей болып екіге бөлінеді. лттық күш екінші жақтың күшін әлсіретіп екеуінің де еңбегі еш болады.
Таразының екі басына екі тау қойылса, бір батпандық салмақ екі жақты да ойната алады. Қалағанын көтеріп, қалағанын түсіреді.
Екінші сұрақ: Екі ишарадан тұрады.
Бірінші ишара: "Бес ишарадан" тұрады. Өте маңызды сұрақтың қысқаша жауабы.
Сұрақ: Ақырзаманда Хазреті Мәһдидің келетініне және бұзғыншылыққа ұшыраған әлемді жөнге келтіретініне қатысты көптеген нақты риуаяттар бар. Ал, қазіргі кез, жамағат дәуірі, жеке тұлғаның уақыты емес! Жеке тұлға қанша жерден дана болып кетсе де, тіпті жүз данышпанның дәрежесінде болса да, егер бір жамағаттың өкілі болмаса, белгілі бір жамағаттың рухани болмысына ие болмаса,
қарсы топтың рухани тұлғасынан жеңіліс табатын болады. Бұл дәуірде (қандай күшті әулие болса да) сондай бір топтың алапат бұзғыншылықтарын қалай жөнге келтіреді. Егер Мәһдидің бүкіл істері ғажайып болса, онда Ол бұл дүниедегі Иләһи хикметтер мен Аллаһтың заңдарына қайшы келеді. Осы Мәһди мәселесінің сырын түсінгіміз келеді.
Жауап: Жаратушы Хақ Ислам шариғатының мәңгі жалғаса беруін қамтамасыз ету үшін Өзінің аса мейірімділігімен, үммет бұзылған кезде бір түзетушіні, жаңғыртушыны немесе бір атақты халифаны не болмаса Құтыб Ағзамды, кәміл ұстазды, Мәһдилік қызмет атқарар қасиетті тұлғаларды жіберіп отырған. Олар бұзғыншылықты тоқтатып халықты жөнге келтіріп отырған. Мұхаммед (с.а.у.) нің діні бұзылмай сақталған. Осылай жалғасып келе жатқан болса ақырзамандағы ең үлкен бұзғыншылық кезінде әрине ең үлкен мүджтеһидті, ең күшті түзетушіні, өзі Хакім, өзі стаз, өзі Мәһди бір кісіні жібереді. Ол нұрлы жан да Пайғамбарымыздың (с.а.у.) ұрпағынан болады. Хақ Тағала бір минуттың ішінде жер мен көктің арасын бұлттарға толтырып, қайта ашатыны іспетті, бір секунтта теңіздегі дауылды да басады. Көктемде, бір сағаттың ішінде жаз шыққандай жайнатса, жаз ортасында қыстағыдай боран соққызады. Ислам әлемін басқан қара түнекті де Мәһдидің қолымен ашады. "Сондай уәде берген болса, әрине уәдесінде тұрады. Бұл Аллаһтың құдіретіне оп-оңай. Себептер шеңберінде де Раббани хикметтер жағынан алынса да ақылға қонымды, солай болуға лайық. Пайғамбарымыздан ондай хабар жетпеген күннің өзінде солай болуы керек еді. Солай болады да" дейді ойшылдар. Аллаһқа шүкір.
дұғасы (бүкіл үммет, барлық намаздарында күніне бес рет осы дұғаны қайталайды) ашық қабыл болғаны сол Мұхаммед Алейһиссаламның ұрпағы да Ибраһим Алейһиссаламның ұрпағы секілді бір жағдайда. Қай кезеңде қай жерде болмасын бүкіл қасиетті ұрпақтардың басында солар тұр.
{ Сілтеме: Солардың бірі Сейіт Ахмед Сүнуси, миллиондаған мүридті басқаруда. Сейіт Идрис, жүз мыңнан астам мұсылманды басқаруда. Сейіт Яхия сынды бір тұлға да жүз мың мүридтің пірі. Осылай жалғаса береді. Бұл Сейіттер қауымының арасында қазіргі қаһармандардан басқа Сейіт Абдулқадір Гейлани, Сейіт Әбулхасан Шазели, Сейіт Ахмед Бәдәуи сынды рухани қаһармандардың көшбасшылары да бар.}
Олардың көптігі сонша, бұл батырлардың жиынтығы орасан зор әскер болады. Егер бұлар материялық бейне алып, иық тірестірер болса Ислам дінін қасиетті бір ұлт болып бірігуге және оянуға дәнекер етсе, онда ешқандай әскер оларға қарсы тұра алмайды.
Міне, сол өте күшті көп әскер Мұхаммед (с.а.у.) ның ұрпағы. Хазіреті Мәһдидің ең таңдаулы әскері.
Иә, дүние жүзі тарихында Пайғамбарымыздан (с.а.у.) тараған Сейіттердей шежіре арқылы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан қасиетті де маңызды ұрпақ жоқ. Баяғыдан бері әһли ақиқат жамағаттың басында отырған кәміл жандар сол ұрпақтан. Қазір де саны миллиондардан асатын берекелі нәсіп бар. Көзі ашық, жүректері иман мен Пайғамбарымызға деген махаббатқа толы асыл текті, абыройлы жандар да солар.
Осындай лы жамағаттың бойындағы күшті толқытып оятатын ұлы оқиғалар басталуда. Әлбетте сол ғаламат күштегі асқақ жігер буырқанатын болады. Оларға Хазіреті Мәһди жетекші болып ақиқат пен хақ жолына бастайды. Бұлай болуы мына қыстан кейін көктемнің келуіндей анық. Солай болуын Аллаһтың мейірімі мен заңдылықтарынан күтеміз. Күтуге де хақымыз бар.
Екінші ишара, яғни алтыншы ишара: Хазіреті Мәһдидің нұрлы жамағаты Сүфиян ұйымының бұзғыншы бидғашыл режимін жөнге келтіреді. Пайғамбарымыздың (с.а.у.) сүннеттерін қайта жаңғыртады. Яғни, Ислам әлемінде Мұхаммед (с.а.у.) ның пайғамбарлығын жоққа шығару ниетімен Мұхаммед (с.а.у.) жеткізген шариғатты бұзуға, бұрмалауға тырысқан Сүфиян ұйымы Хазіреті Мәһди жамағатының мұғжизалы, рухани қылышымен өлтіріліп, тас-талқан болады.
Сондай-ақ Хазіреті Иса алейһиссаламның таза дінін Ислам ақиқаттарымен біріктіруге тырысқан Исауилердің патриоттар жамағаты аталатын "Мұсылман Исауилер" атына лайық бір жамағат, Хазіреті Иса алейһиссаламның басшылығымен адамзатқа Аллаһты жоққа шығару ниетімен өркениет пен адамгершілік қасиеттердің тас-талқанын шығарған. Таджал ұйымын өлтіріп, таратып жібереді. Адамзатты Аллаһты жоққа шығару пікірінен құтқарады. Бұл сыр өте терең. Басқа жерлерде біршама айтылғандықтан осы қысқаша ишараларды жеткілікті деп білеміз.
Жетінші ишара: Яғни үшінші сұрақ: Сенің Ислам жолындағы қайрат күрестерің, қорғау баяндарың бұрындары қазіргіден басқаша болатын. Европаға қарсы Исламды қорғаушы ойшылдар сияқты емессің. Бұрыңғы Саидтің ұстанымдарын неге өзгерттің. Неге Ислам жолында рухани жихад жасаушылардың әдісі бойынша әрекет етпейсің?
Жауап: Бұрыңғы Саидтың ойшыл болмысы, философия мен Европалық ғылымның кейбір қағидаларын қабыл көріп, солардың қаруларымен өздеріне қарсы күресті. Оларды біршама мойындады. Кейбір қағидаларын пайдалы ғылым ретінде қаз-қалпында қабылдады. Мұндай жағдайда Исламның нағыз құндылықтарын көрсете алмады. Былайша айтқанда, тамырлары өте тереңде жатыр деп ойлаған пікірлердің бұтақтарымен Исламды көркейтуге, нығайтуға тырысты. Бұл әрекеттермен жеңіске жете алмайтындықтан және Исламның қадірін түсіру болатындықтан бұл жолды тастады. Ислам негіздерінің тамыры тереңде жатқандығы сонша, философияның ең терең мәселелері оларға жете алмайды. Тіпті, елеусіз қалатынын іс жүзінде көрсетіп бердім. Отызыншы сөз, Жиырма төртінші хат, Жиырма тоғызыншы сөз бұл ақиқаттарды айғақтармен дәлелдеп берді. Бұрыңғы ұстаным бойынша философия өте терең, ал Ислами үкімдер сыртқы жағдайлар, оларды философияның тармақтарымен нығайтып, сақтап тұруға болады деген түсінік бар еді. Шындығында философиялық қағидалардың Ислам ақиқаттарына жете алатын шамасы жоқ!
Сегізінші бөлім аталған сегіз рәміз
"Сегіз рәміз" яғни сегіз шағын рисале. Бұл рәміздердің негізі Жифр ілімінің маңызды қағидалары мен құпия ғылымдардың кілттерінің бірі және Құранның ғаиби сырларының бір кілті болған сәйкестіктер. Келешекте өз алдына жарияланатындықтан бұл жинаққа енбеді.
ТОҒЫЗЫНШЫ БӨЛІМ
БІРІНШІ АНЫҚТАМА: "Тасаввуф", "тариқат", "әулиелік", "сәйр-сулук" деген нәрселердің киелі ақиқаттарын жариялап, сабақ беретін, түсіндіретін мыңдаған кітап жазған әһли кәшф, әһли зауқ жандардың осынша еңбектеріне қарағанда, оларда нұрлы да тәтті, рухани шаттық сыйлар қасиеттер болғаны ғой.
Бүкіл мұсылмандарға да, бізге де соны айтуда.
Бүгінгі күннің қажеттіліктеріне орай біз сол мұхиттың бірнеше тамшысының кішкене бөлшектерін көрсетіп береміз.
Сұрақ: Тариқат деген не?
Жауап: Тариқаттың түп мақсаты Аллаһты танып білу. Иман ақиқаттарының жан-жақты түсіндірілуі және Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.а.у.) ның миғражы саясында, қалб (жүрек) арқылы рухани самғаудың нәтижесінде Иман, Құран ақиқаттарын көзбен көргендей болып, көңіл шаттығына, ерекше сезімдерге бөлену. "Тариқат", "сопылық" деп аталатын асқақ имани сыр және адамның кемелденуі.
Адам мына ғаламның жиынтық мазмұны болғандықтан адамның жүрегі мыңдаған әлемдердің рухани картасы іспетті. Адамның басындағы ми - көптеген сымсыз телеграф, телефондардың түйіскен орталығы және ғаламның өзіндік бір рухани орталығы екенін адамзаттың ғылыми жетістіктері көрсетіп отыр. Адамның өн бойындағы қалб (жүрек) те, әлемнің көптеген ақиқаттарының айнасы, дәні, дәнекері екендігін сансыз әулиелер жазған миллиондаған нұрлы кітаптар көрсетіп беруде.
Сонымен, адамның жүрегі мен миы әлгіндей орталық. Олай болса, алып ағаштың бүкіл болмысын сақтап тұрған дән. Және мәңгілік, ақыреттік ғаламат құрылғының құрал жабдықтары, тетіктері соның ішіне орналастырылған. Әрине, сол жүректі осылай жаратқан Жаратушы, оның өн бойындағы қабілеттерінің ашыла түсуін, іс атқаруын қалайды. Сондай қалау болған соң, ол жүрек те ақыл сияқты іс атқаратын болады. Жүректің жұмыс атқаруын қамтамасыз ететін ең мықты дәнекер, әулиелік дәрежелердегі зікір мен тариқат жолы арқылы Иман ақиқаттарына бет бұру.
ЕКІНШІ АНЫҚТАМА: Жүректің рухани самғауы мен рухани әрекеттердің кілттері мен дәнекері Иләһи зікір мен тәфәккүр. (Әлемге зер сала қарау, ой толғау). Мұндай зікір мен пікірдің игіліктерін санап бітіре алмайсың. Шексіз ақыреттік пайдалар мен адами кемелдіктерді айтпағанның өзінде, тек мына аумалы төкпелі бұл дүниелік тіршілікке қатысты кішкене бір пайдасы мынау: Кез келген адам тіршіліктің у-шуынан, тұрмыс тауқыметінен бір ауық құтылғысы келеді. Демалысты, жан тыныштығын іздейді. Уайымнан құтылып, көңіл көтергісі келеді. Мәдениеттің қол жеткізген ойын сауықтары он адамның бір екеуіне ғана мастық пен бейқамдыққа бой алдыру арқылы уақытша көңілін аулап, тыныш тапқызады. Ал, жүзде сексені тіршілік тауқыметін тартып, тыным таппай жан жақта жүр. Қоғамдық өмірден қол үзіп, тау таста жалғыз өмір сүріп жатқандар да бар. Қиыншылықтар мен қарттық секілді ақыретті еске салатын жағдайлар қоғамдық ойын сауықтардан мақұрым қалдырған. Бұл нәрселер оларға қызық емес. Жұбаныш бермейді.
Ондай жандардың шынайы жұбаныштары, нағыз жан рахаты, алар ләззаты зікір мен пікір арқылы жүректі іске қосу. Тау таста, оңаша жерлерде жан дүниесіне ден қойып, "Аллаһ" дейді. Жаны жай табады. Айналасындағы үрей туғызар нәрселерді бауырмал, күлімсіреген күйде көреді. "Зікір етіп жүрген Жаратушымның барлық жерде сансыз құлдары бар. Олар қорқынышты болып көрінген мына жерлерде де көп, мен жалғыз емеспін. Үрейленіп қорқудың мағынасы жоқ" деп, иманға толы жүрегі рахатқа бөленіп, өмірден толық ләззат алады. Өмірдегі бақыттың мағынасын түсініп, Аллаһқа шүкір етеді.
ҮШІНШІ АНЫҚТАМА: Әулиелік - Пайғамбарлықтың бір дәлелі. Шариғаттың растаушы бір дәлелі де Тариқат. Әулиелер
Пайғамбарлар жеткізіп жатқан Иман ақиқаттарын өзіндік бір көкірек көзімен, рухани сезімдерімен айнеляқин дәрежеде (көзбен көргендей) көреді, растайды. Бұл растаулар, Пайғамбарлық міндетті растаушы құжат болады. Шариғат үкімдерінің ақиқаттары Хақтан келген, Хақ екендігін соны пайдаланып, содан нәр алып отырған тариқаттағы кәшфтер мен рухани ләззаттар нақты дәлелдеп отыр. Әулиелік пен тариқат, Пайғамбарлық миссия мен Шариғаттың айғақтары, дәлелдері болғанындай Исламияттың кемелдік сыры, нұрларын таныстырар дәнекер.
Адамгершіліктің Исламият арқылы дамитын кені, нәр алар бұлағы.
Міне, осы ұлы сырлар осыншалықты маңызды бола тұра, кейбір адасушы топтар мұны жоққа шығаруда. Өздері мақұрым қалған ол нұрлардан, басқалардың да мақұрым қалуына себеп болуда. Одан да өкініштісі, Әһли сүннет уәл жамағаттың сырт көріністерге көп мән бергіш кейбір ғалымсымақтары және Әһли суннет уәл жамағат ішіндегі бір топ саясатшыл ғапыл адамдар, тариқатшылардан байқаған кейбір бұрыс әрекеттер мен біршама қателіктерді сылтау етіп, бұл қазынаны мүлдем жауып тастауға, тіпті, жойып жіберуге әрекет етуде. Өзіндік бір тіршілік нәрін беріп тұрған кәусар бұлақтың көзін бітеп тастауға тырысуда. Ал, ешқандай кемшіліксіз, қай жағынан болсын қайырлы бола беретін жолдар, ұстанымдар аз. Қандай да бір кемшілігі, бұрыс жақтары болады. Өйткені, әбден машықтанып, маманданбаған адамдар араласса, бұра тартып кетеді. Бірақ, Хақ Тағала ақыретте бүкіл амалдарды есепке ала отырып тартады. Жақсылықтар мен жамандықтарды тартқан кезде, Аллаһтың әділдігі көрінеді. Яғни, жақсылықтар ауыр басса, сыйлық алады. Жамандықтар ауыр басса, жазаланады. Жақсылық пен жамандықтың өлшемі санға емес, сапаға қарайды. Кейде, бір жақсылық, мың жамандықтан артық шығып, кешірілуіне себеп болады.
Демек, Аллаһтың әділдігі осындай. Ақиқат та осылай болуын қалайды. Яғни, Пайғамбарымыздың (с.а.у.) сүннеті аясындағы тариқаттың жақсылықтарының кемшіліктерінен басым болғанының дәлелі - Тариқатшылар адасушы кәпірлердің шабуылына ұшыраса да, имандарын сақтап қалуда. Тариқаттан алар шабыты мен әулиелерге деген махаббаты арқылы иманын қорғайды. Үлкен күнәларды жасап қоюы, пасық болуы мүмкін, бірақ кәпір болмайды. Оңайлықпен
діннен шығып, азғындыққа түспейді. Ешқандай күш оның "Құтып" деп сеніп, шынайы сүйіспеншілік танытып, соңынан ерген шейхтеріне деген сенімін әлсірете алмайды. Сондықтан Оларға деген сенімін үзе алмайды. Сенімі мықты болса діннен шықпайды.
Тариқатпен байланысы жоқ, жүректегі сезімдері оянбаған біреу, ақиқатшыл ғалым болса да, қазіргідей дінсіз азғындардың айлаларына қарсы тұрып, өзін қорғап қалуы өте қиын.
Тағы бір жағдай бар: Тақуалыққа жатпайтын, тіпті Исламның шеңберінен де шығып кететін, кейбір ағымдардың жөнсіз болса да, өздерін тариқатпыз дейтіндердің бұрыс әрекеттеріне бола тариқатты кінәлауға болмайды.
Тариқаттың діни, ақыреттік, рухани, маңызды да қымбат көптеген нәтижелерін былай қойғанның өзінде, мұсылмандар арасындағы киелі байланыс болған бауырластықтың дамуы мен нығаюына ең әсерлі, ең негізгі дәнекер сол тариқаттар. Сондай-ақ, кәпірлер мен христиандық саясаттың Ислам нұрын сөндіру үшін жасап жатқан сұмдық шабуылдарына қарсы тұрар маңызы зор, мызғымас үш Ислами қамалдың біреуі осы тариқат. Халифаттың орталығы болған Стамбулды бес жүз елу жыл бойы бүкіл христиан әлемінің шабуылынан қорғаған, Стамбулдағы бес жүз жерден жарқыраған тәухид нұрлары мен сол Ислам орталығындағы мұсылмандардың арқа сүйер маңызды күші - сол үлкен мешіттердің ауласындағы теккелердегі "Аллаһ, Аллаһ" дегендердің иман күші. Және Аллаһты танып білген сайын арта түсетін мұсылмандар арасындағы рухани махаббаттары мен жан тебіреністері.
Ей, ақылсыз патриотсымақтар мен өтіріктен ұлтжанды бола қалғандар! Тариқаттың қоғамдық өмірдегі осы игіліктерін жоққа шығаратындай не жамандықтары бар, айтыңдаршы.
ТӨРТІНШІ АНЫҚТАМА: Әулиелік жол, өте оңай болуымен бірге, өте мүшкіл. Өте қысқа болуымен бірге, өте ұзақ. Өте құнды болуымен бірге, өте қауіпті. Өте кең болуымен бірге, өте тар. Осы сырларға байланысты ол жолды ұстанғандар кейде батып кетеді. Кейде зиян шегеді. Кейде қиыс кетіп, басқаларды жолдан шығарады. Айталық: Тариқатта "сейр әнфуси" және "сейр афақи" деп аталатын екі ұстаным бар.
Бірінші "Әнфуси" ұстаным: нәпсіден бастайды, сыртқа қарамайды. Жүрегіне үңіледі, менмендіктен арылып, жүрегіне жол ашып, ақиқатқа
жетеді. Содан кейін барып сыртқы әлемге өтеді. Ол кезде сыртқы әлемді нұрлы етіп көреді. Тамашалауды тез тоқтатады. Өз әлемінде көрген ақиқаттарды ол жақта да үлкейтіп көреді. Хафии тариқаттардың көбі осы жолмен жүруде. Бұның да ең маңызды жері менмендіктен арылу, әуестікті тоқтату, нәпсіні өлтіру.
Екінші ұстаным. Сырттан бастайды. Осынау кең шеңбердегі Аллаһтың Есім, Сыфаттарын тамашалайды. Сонан соң өз әлеміне үңіледі. Кіші шеңберде, өз әлемінде сол нұрларды тамашалайды. Соған жеткізетін ең жақын жолды табады. Жүректің Аллаһтың айнасы екенін көреді. Іздеген мақсатына жетеді.
Бірінші ұстанымды ұстанған адамдар нәпсісін өлтіре алмаса, әуестікті қойып, менмендікті жоймаса, шүкір етуші дәрежесінен фахр (мақтаншақтық) деңгейіне түседі. Мақтангершілік, тәкаппарлыққа құлдыратады. Егер, мұндай тартымды нәрселерге масаттанып кететін болса, "Шатахат" деп аталатын транстық жағдайды сылтау етіп, өз шамасынан тыс нәрселерге кірісе бастайды. Өзі де зиян шегеді, басқаларға да зиян тигізеді. Мысалға бір төменгі шенді офицер өзіндегі командирлік сезімнің шабытымен мақтанып кетіп, өзін маршал орнына қояды. Өзінің аядай ғана бұйрық шеңберін үлкен шеңбермен шатастырады. Тағы бір мысал; Кішкентай ғана айнада көрініп тұрған Күнді, теңіз бетіне жарқырай түсіп тұрған Күннің бейнесімен шатастыру секілді. Осы мысалдарға ұқсайтын көптеген әулиелер бар. Тауыс құсының жанындағы шыбындай ғана болып көрінетін өзін, өзінен әлдеқайда жоғары дәрежеде тұрған әулиелерден артық көреді, өзінікін дұрыс санайды. Тіпті, мен мынаған куә болдым. Жүрегі ғана оянып, әулиеліктің сырларын енді ғана сезіне бастаған біреу, өзін құтыб ағзаммын деп ойлап, солай әрекет ете бастады. Мен оған былай дедім: Бауырым, патшалық биліктің бас уәзірден бастап, сонау ауыл әкіміне дейінгі әр түрлі деңгейлері болады. Сол сияқты әулиелік пен құтыптық мәртебелердің де деңгейлері, шеңберлері бар. Әрбір деңгейдің көптеген өзіндік, көлеңкелері, сұлбалары бар. Сен бас уәзір деңгейіндегі құтыптықтың ұлы көріністерін ауыл әкімі деңгейіндегі өз шеңберіңдегілермен бірдей етіп көрудесің. Алданып отырсың. Көргендерің дұрыс, бірақ тұжырымың қате. Шыбынға бір шелек су кішігірім теңіздей болып көрінеді. Ол кісі бұл әңгімеден кейін Иншаллаһ ақиқатты түсініп, әлгі қиын жағдайдан құтылды.
Мен мынадай адамдарды көп көрдім. Өздерін Мәһдимін деп ойлайды. "Мен Мәһди боламын" дейді. Бұл кісілер өтірік айтып жұртты алдап жүрген жоқ. Өздері алданып жүр. Көргендерінің бәрін ақиқат деп ойлайды. Мәселен: Иләһи есімдер сонау Ғарш Ағзамнан бастап, әрбір зәрреде көрініс беруде, заттардың ол есімдерге бөленуі де өз деңгейлерінде болады. Дәл солай да Иләһи есімдерге бөленуден туындайтын әулиелік дәрежелер де әр түрлі болады. Мұндай шатастырып алулардың ең негізгі себебі мынау: Әулиелік дәрежелердің кейбіреуінде Мәһдилік міндеттің ерекшеліктері мен Құтыб Ағзамға тиесілі жағдайлар және Хазіреті Хыдырдың да ерекше байланысы, және басқа да атақты кісілермен байланысатын дәрежелер бар. Ол дәрежелер: "Мақам-ы Хыдыр", "Мақам-ы Увеис", "Мәһдиет мақамы" деп аталады.
Міне, осы сырларға байланысты сол дәрежелерге жеткендер немесе сол дәрежелердің көлеңкесіне жақындағандар өздерін сол атақты жандармыз деп ойлайды. Өзін Хызырмын деп ойлайды немесе Мәһди екендігіне сенеді. Құтыб ағзаммын деп қиялдайды. Егер атақ сүйгіш менмендігі болмаса кінәлі болмайды. Оның өз шамасынан тыс әрекеттері транстық жағдайдағы тірлігі болып саналады. Бұл әрекеттері үшін жауап бермеуі де мүмкін. Егер атаққұмарлығы мен менмендігі жасырынып тұрған болса, онда ол менмендікке бой алдырады, шүкірді қойып, мақтангершілікке түседі. Барған сайын тәкаббарлығы арта береді. Я есі ауысып құрдымға құлайды немесе Хақ жолдан таяды. Өйткені, үлкен әулиелерді өзі сияқты көреді. Олар туралы жақсы ойлары қалмайды. Негізінде нәпсі қанша тәкаппар болса да өз кемшілігін біледі. Әлгі ұлы жандарды да өзімен салыстырып Оларға да мін тағады. Тіпті, Пайғамбарларға деген құрметі де азаяды. Мұндай жағдайға кіріптар болғандар Шариғат таразысын қолынан тастамай, діни ілімдерді зерттеуші ғұламалардың қағидаларын өлшем тұтып, Имам Ғазали, Имам Раббани сынды ақиқатшыл әулиелердің тәлімін үлгі тұтуы керек. Сондай-ақ, әрдайым нәпсісін кінәлау керек. Нәпсіні, кемшіліктер мен бишара, пақырлық шеңберінен шығармау керек. Бұл жолдардағы шатахат (транстық жағдайда өзін жоғары дәрежелерден көру) нәпсіні жақсы көруден туындайды. Өйткені, махаббаттың көзі кемшілікті көрмейді. Нәпсісін жақсы көргендіктен ақауы мол, түкке тұрғысыз әйнек сынықтары секілді нәпсісін аса құнды бриллиант
деп ойлайды. Бұлардың ішіндегі ең қауіпті қателік мынау: Жүрекке илһам (шабыт) болып білдірілген шағын мағыналарды "Аллаһтың сөзі" деп ойлап, аят санайды. Бұл әрекетімен Уахидің қасиетті де лы мәртебесіне құрметсіздік жасайды.
Бал арасы мен бүкіл хайуандарға келетін илхамдардан бастап қарапайым адамдарға және таңдаулы жандарға берілетін илхамдар, қатардағы періштелерден бастап сонау лы періштелерге берілетін бүкіл илхамдар өзіндік бір Кәламуллаһ (Аллаһтың сөздері) жетпіс мың перденің арғы жағынан жететін Раббани үндеулердің шағылыстары.
Ал, Уахи мен Кәламуллаһтың ерекше аты және оның ең жарқын, дара мысалы болған Құранның жұлдыздарына тиесілі арнайы атауы "Аят" деген атты әлгіндей илхамдарға беру өрескел қателік. Он екінші, Жиырма бесінші және Отыз бірінші сөздерде баяндалып дәлелденгеніндей, қолымыздағы бояулы айнада көрінген кішкентай, күңгірт, бүркеулі күннің бейнесі, аспандағы күнмен қаншалықты жақындығы болса, әлгіндей әңгімелерді айтып жүрген жандардың көңіліндегі илхамдардың, тікелей Кәламуллаһ болған Құран атты Күннің аяттарына жақындығы сондай-ақ. Егер, айна бетіне шағылысқан Күннің бейнесі аспандағы күндікі, "Сонымен байланысы бар" десе дұрыс айтады. Бірақ, бұл айнадағы кішкентай күндердің тартылыс күшіне жер шарын байлап қоя алмайсың.
БЕСІНШІ АНЫҚТАМА: тариқаттағы өте маңызды бір түсінік Вахдет ул Вужуд деп аталатын "Вахдет уш Шухуд". Яғни, Важибул Вужудты (Аллаһты) ғана ойлап, Онымен салыстырғанда басқа заттарды болмашы нәрселер етіп көреді. Дене, болмыс деп атауға да лайық емес деп тұжырымдайды. Қиял ғана деп біледі. Аллаһтан басқаны тәрк ету түсінігі арқылы олардың бәрін жоққа шығарады. Иләһи Есімдердің қияли айнасы ғана дейтіндей тереңдеп кетеді. Бұл түсініктің өте маңызды бір ақиқаты бар. Иман күшінің артатыны сондай ақиқаттарды хаққаляқин (қолмен ұстағандай) дәрежесінде тамашалап, Аллаһтан басқа болмыстарды түкке тұрғысыз етіп көретіні сондай олар қияли, бос нәрселер деп түсінеді. Аллаһ қана бар деу арқылы әлемді жоққа шығарады.
Бірақ, бұл түсініктің қауіпті жақтары бар. Ең біріншісі мынау: Иманның алты шарты бар. Аллаһқа иман келтіруден басқа Ақырет күніне сену сияқты шарттар бар. Бұл шарттар мүмкінаттың (Аллаһтан
басқа нәрселер) бар болуын қажет етеді. Иманның мызғымас шарттары қияли нәрселерге табан тіремейді. Сондықтан бұл жолды ұстанған адам транстық жағдайдан шығып қалыпты жағдайға келген кезде бұл түсініктерін тастауы керек, ондай түсінікпен әрекет етпеуі керек.
Сондай-ақ, жүрекке, көңілге, шабытқа тән бұл түсінікті сөзбен айтып жеткізуге ақылға қонымды етіп бейнелеуге ғылыми түрде дәлелдеуге тырспау керек. Өйткені, Кітап пен Сүннеттен бастау алатын ақыли қағидалар ғылыми заңдылықтар және Аллаһты таныстыру ілімі бұл түсінікті қабылдай алмайды. Олай болуы мүмкін емес. Сондықтан "Хулефе-и Рашидиннің" муджтехид имамдардың сахабалардың мұндай жолды ұстағандығы жайлы мәлімет жоқ. Демек, ең жоғарғы деңгей емес. Жоғары болуы мүмкін, бірақ, толық емес. Өте құнды, бірақ өте қауіпті. Ауыр жол бірақ қызығы мол. Сол қызық үшін ол жолға түскендер шыққысы келмейді. Өзімдікі дұрыс пікірі арқылы ең жоғарғы мәртебе деп ойлайды. Бұл ұстанымның негіздері мен мәнісін "Нүкте рисалесінде" және бірнеше Сөзде, сондай-ақ Мектубатта едәуір айтқандықтан солар жеткілікті деп біліп, бұл жерде сол ұстанымның аса қауіпті жағын айтамыз. Бұл ұстаным себептер шеңберінен шығып, Аллаһтан басқаны тәрк ету сыры бойынша Аллаһтан басқадан байланысын үзуші қастардың қасы ғана транстық жағдайда қол жеткізер салих ұстаным. Бұл ұстанымды себептердің ішінде тұншығып жүргендер мен дүниеге ғашықтарға және материалистік философия жолында табиғат батпағына батып жүргендерге ғылыми түрде түсіндіруге тырысу, оларды табиғат пен материяға батырып Исламның ақиқаттарынан алыстатып жібереді. Өйткені, дүниеге ғашық, себептердің шырмауына түскен бір көзқарас мына дүниенің мәңгі тұра беруін қалайды. Дүние деген сүйіктісінен айырылып қалғысы келмейді. Вахдетул Вужудты сылтау етіп дүниені мәңгілік болмыс деп ойлайды. Сүйікті дүниесін мәңгі, тұрақты деп сенгеннен кейін оны Мағбуд (Табынушы) дәрежесіне шығарады. Аллаһ сақтасын! Аллаһты жоққа шығару деген құрдымға жол ашады.
Бүгінгі таңда материалистік көзқарастың жайлап кеткені сонша барлық нәрсенің негізі материя деп біледі. Осындай бір кезеңде хас әһли Иман материяны жоққа шығарардай оларға мән бере бермегендіктен Вахдетул Вужуд ұғымын шығаратын болса, материалистер іліп әкетуі мүмкін. Біз де солай дейміз ғой дейтін болады.
Ал, шындығында дүниедегі ұстанымдардың ішінде материалистер мен табиғатперестердің ұстанымына ең қашық ұстаным Вахдетул Вужуд ұстанымы. Өйткені, Вахдетул Вужуд Аллаһтың бар екеніне иман етіп, соған ғана мән беретіндігі сонша басқа жаратылыстар мен ғаламды жоққа шығарады. Материалистер болса материя мен жаратылыстарға мән беретіні сонша Аллаһты жоққа шығаруда. Міне, ара қашықтықтары қайда жатыр.
АЛТЫНШЫ АНЫҚТАМА: Үш тоқтамнан тұрады.
Бірінші тоқтам: Әулиелік жолдардың ішіндегі ең әдемісі, ең дұрысы, ең жарқыны, ең берекелісі Пайғамбарымыздың (с.а.у.) сүннетімен жүру. Яғни, амал әрекеттерінде үнемі сүннетті естен шығармай, соған мойынұсыну, сүннетті қайталап, іс-әрекеттерінің бәрінде Шариғат үкімдерін үлгі тұту. Міне, осы бойсұну мен үлгі тұту арқылы әдеттегі қарапайым жаратылысқа тән әрекеттері құлшылыққа айналумен қатар, Сүннет пен Шариғатты естен шығармағандықтан әрбір амалы Шариғатты еске түсіріп отырады. Шариғатты еске түсіру - сол Шариғат Иесін еске түсіру болады. Оның ар жағында Жаратушы Хақты еске алу тұр. Ал, Оны ойлау, әрдайым Соның құзырында екенін еске салады. Бұл жағдай өмірдің әрбір сәтін бақытқа бөлеп, әрбір сәтін құлшылыққа айналдыруы мүмкін. Міне, осы үлкен даңғыл, әулиелік жолдардың ең үлкені болған Пайғамбарымыздың (с.а.у.) ізбасарлары болған сахабалар мен салихтардың жолы.
Екінші тоқтам: Әулиелік жолдар мен тариқат тармақтарындағы ең маңызды ұстаным ықылас. Өйткені, адам ықылас арқылы жасырын ширктерден (Аллаһқа серік қосудан) құтылады. Ықыласқа қол жеткізе алмаған жан ол жолдармен жүре алмайды. Ол жолдардың ең негізгі күштерінің бірі де махаббат. Махаббат арқылы Мағрифетуллаһқа (Аллаһты тануға) бет бұрған адамдар күмәндар мен қарсылықтарға құлақ аспайды, оңай құтылады. Мыңдаған шайтан жиналып келсе де, олардың шын сүйіктісінің кемелдігіне ишара ететін бір белгіні шығарта алмайды. Егер махаббат болмаса, нәпсісі мен шайтанның және сыртқы шайтандардың қарсылықтарынан көп қиналатын болады. Ондай жағдайда өзін құтқарып қалу үшін қас батырдың қаттылығы мен Иман күші және мұқият назар керек. Осы сырға байланысты әулиелік мәртебелердің барлығындағы Мағрифетуллаһтан (Аллаһты танып білу) туындайтын махаббат ең маңызды ұйытқы, элексир. Бірақ,
махабаттың бір қатерлі жері бар. Құлшылықтың сыры өз кемшілігін түсініп жалбарыну, махаббат бұлардан аттап назданып, еркелеп кетеді. Өлшемсіз әрекеттер жасайды. Аллаһтан басқа нәрселерді ұнатып қалған кезде бұл нәрсенің Аллаһты таныстырушы айна қызметін атқарып тұрғанына қарамай, тікелей сол заттың өзін ұнату арқылы дауа бола тұра уға айналады. Яғни, Аллаһтан басқаға махаббат қылған кезде оны Аллаһ үшін, Аллаһтың есімдерін таныстырушы айна ретінде сүюі қажет бола тұра кейде сол заттың өз кемелдігін, сұлулығын ойлап тікелей соған ынтық болады. Аллаһты да, Пайғамбарды да еске алмай-ақ, тікелей соны жақсы көріп қалуы мүмкін. Мұндай махаббат Аллаһқа деген махаббатқа жол ашпайды, кедергі болады. Аллаһты таныстырушы құрал ретінде жақсы көрсе Аллаһқа деген махаббатқа жол ашады. Соны таныстырып тұр дейді.
Үшінші тоқтам: Бұл дүние хикмет орны, қызмет орны. Сыйақы алатын жер емес. Бұл жердегі амалдар мен қызметтердің ақысы Берзахта, ақыретте. Бұл жердегі амалдар Берзах пен ақыретте жеміс береді. Бұл ақиқат, ендеше ақыреттік амалдарға қатысты нәтижелерді бұл дүниеде сұрамау керек. Бұл дүниеде беріліп жатса қуанып емес, мұңайып қабылдау керек. Өйткені, Жаннаттағы жемістер жұлынған кезде орнына басқасы келе қалатыны секілді, ақыреттік амалдардың мәңгілік жемісін бұл дүниеде өткінші түрде жеп қою ақылдың ісі емес. Бұл жағдай мәңгі жанып тұратын бір лампаны, бір минут қана жанып сөніп қалатын лампаға айырбастау сияқты. Міне, осы сырларға байланысты, әулиелер қызмет пен машаққатты, бейнет пен қиыншылықты хош көреді. Назданбайды, шағымданбайды. "Әлхамдулиллаһи, ғала кулли хал" дейді. Кәшф, кереметтерге қол жеткізіп нұрларға бөленген кезде Иләһи илтифат деп қабылдап, жасыруға тырысады. Мақтанбайды, керісінше шүкір етіп, құлшылыққа одан сайын беріле түседі. Көпшілігі ондай жағдайлардың жасырын қалуын, тоқтатылуын қалаған. Осылайша амалдарындағы ықылас бұзылмасын деген. Мұндай адамдарға жалбарынудан наздануға, шүкірен көрі мақтанышқа беріліп кетпеулері үшін жасалар ең үлкен Иләһи жарылқау сол жарылқауларды сездірмеу.
Осы ақиқаттарға байланысты әулиелік пен тариқатты қалаушылар, егер әулиеліктің кейбір үлгілері болған рухани қызықтар мен кереметтерді қалайтын болса, соларға ден қойса, оларды ұнататын
болса, онда ақыреттік бақи жемістерді пәни дүниеде, пәни түрде жеу болуымен қоса, әулиеліктің ұйытқысы болған ықыласты жоғалтып, әулиеліктен алыстап кетуіне жол ашады.
ЖЕТІНШІ АНЫҚТАМА: Төрт тұжырымнан тұрады.
Бірінші тұжырым: Шариғат - Әхадиеттің сыры мен абсолюттік Рубубиет тұрғысынан, ешқандай бөгетсіз, пердесіз, тікелей Иләһи үндеудің нәтижесі. Тариқат пен ақиқаттың ең жоғарғы мәртебелері Шариғаттың кішкене бір бөлшектері есебінде. Әрдайым соның бастамасы ретінде, соған қызмет етеді. Нәтижелері Шариғаттың нақты үкімдері. Яғни, Шариғаттың ақиқаттарына қол жеткізу жолындағы қызмет. Тариқат пен ақиқат ағымдары қызметші баспалдақтар іспетті. Бара бара ең жоғарғы мәртебеде, Шариғаттың өзегінде бар болған ақиқат мағыналар мен тариқаттың сырына айналады. Сол кезде Шариғаттың бөлщектері болып шығады. Әйтпесе, кейбір сопылар ойлағандай Шариғат сыртқы бір қабық, ақиқат оның іші және нәтижесі, түпкі мақсаты деп суреттеу дұрыс емес. Адамдар өз деңгейлеріне қарап Шариғатты әртүрлі түсінеді. Қарапайым халық Шариғаттың сырт көріністерін Шариғаттың ішкі мәнісі деп ойлайды. Шариғатты оқымысты, білімділер түсінетін мәртебесіне "Ақиқат, Тариқат" деп ат қою қате. Шариғаттың барлық деңгейлеріне қарайтын мәртебелері бар. Осы сырларға байланысты, тариқатшылар мен ақиқатшылар тереңірек кеткен сайын Шариғаттағы ақиқаттарға көбірек мән беріп, құлшыныстары мен бойсұнулары арта түседі. Пайғамбарымыздың көркем сүннеттерінің ең қарапайым түрін ең негізгі мақсат секілді көріп, соған бойсұнып, соны орындауға тырысады. Өйткені, уәһи илхамнан қаншалықты жоғары болса, уәһидің жемісі болған шариғаттың әдептері илхамның жемістері болған тариқат әдеттеріне соншалықты жоғары және маңызды. Сондықтан, тариқаттың ең маңызды өзегі сүннетке мойынсұну.
Екінші тұжырым: Тариқат пен ақиқат Шариғатқа дәнекер болуда айнымауы керек. Егер, негізгі мақсат тариқаттың өзі болатын болса, онда шариғаттың нақты үкімдері мен амалдары сондай-ақ сүннетке мойынсұну ресми түрде ғана қалады. Жүрек (көзін ) келесі жаққа бет бұрады. Яғни, намаздан көрі алқа-қотан зікір салуды көбірек ойлайды. Парыздан көрі тариқаттың қағидаларын көбірек орындауға тырысады. Үлкен күнәлардан қашудан көрі тариқаттың әдеттеріне қайшы келуден көбірек қашады.
Ал, шынына келгенде тариқат қағидалары шариғаттың нақты үкімдері болған парыздардың біреуіне де тең келе алмайды. Олардың орнын толтыра алмайды. Тариқаттың әдептері мен сопылық қағидалары парыздардағы шынайы ләззатты арттыра түсуі керек. Шынайы ләззатқа негіз болмауы керек. Яғни, текие мешіттегі намаздың ләззаты мен дұрыс оқылуына дәнекер болуы тиіс. Әйтпесе, мешіттегі намазды тездетіп ресми түрде оқи салып, нағыз ләззат пен кемелдікті текиеден табуды ойлайтын жан ақиқаттан алыстайды.
Үшінші тұжырым: Сүннет пен Шариғат үкімдерінен тыс тариқат болуы мүмкін бе? - деп сұрақ қоюда.
Жауап: Бар деуге де, жоқ деуге де болады. Бар дейміз. Өйткені, кейбір кәміл әулиелер Шариғат қылышымен шабылды. Жоқ дейміз. Өйткені, ақиқатшыл әулиелер Сади Ширазидің мына:
қағидасын бірауыздан құптаған. Яғни, Ардақты Пайғамбарымыздың (с.а.у.) даңғыл жолынан тыс және соның ізімен жүрмеген жанның нағыз ақиқат нұрына қол жеткізуі мүмкін емес. Бұл мәселенің сыры мынада. Ардақты Пайғамбарымыз (с.а.у.) Хатамул Әнбия (Ең соңғы Пайғамбар). Сондай-ақ Аллаһ бүкіл адамзатқа өз сөзін сол Кісі (с.а.у.)арқылы жеткізіп тұр. Ендеше, адамзат Оның даңғыл жолынан тыс кете алмайды. Және Соның байрағының астында болуы шарт. Сондай-ақ, транстық жағдайдағы бір адам өзінің қайшылықты әрекеттері мен сөздері үшін жауапты емес. Һәм адамда кейбір нәзік сезімдер бар, шектеуге келмейді. Сол сезім қозған кезде Шариғатқа қарсы келді деп жауапқа тартылмайды. Адамдағы ондай сезімдер шектеуге де келмей, ерікке бағынбай, тіпті ақылға да құлақ аспай кетеді. Жүректі де ақылды да тыңдамайды. Ондай сезім қозған кезде (сол уақытқа ғана тән) ол адам шариғатқа қайшы келуімен дүниелік дәрежеден түсіп қалмайды, үзірлі боп саналады. Бірақ, бір шарты бар. Шариғаттың ақиқаттары мен Иманның шарттарына қарсы шығып жоққа шығаруға, менсінбеуге, мазақ етуге болмайды. Үкімдерді орындамаса да оларды дұрыс деп мойындау керек. Әйтпесе, әлгі сезімдерге беріліп (Аллаһ сақтасын) Шариғаттың берік үкімдеріне қарсы келіп, оларды жоққа шығаруды меңзейтін жағдайда жүру, құлдыраудың белгісі.
Түйін: Шариғат шеңберінің сыртына шығып кететін тариқатшылар екі түрлі болады. Біріншісі: (Жоғарыда айтылғандай) транстық жағдайға, белгілі бір күйге бой алдырады не болмаса адамның еркі мен ықтиярын тыңдамай кететін нәзік сезімдердің жетегінде шариғат шеңберінен шығып кетеді. Бірақ, бұл шариғаттың үкімдерін жақтырмау, оларды қаламау емес. Бәлкім, ықтиярсыз жағдайда тәрк етуге мәжбүр қалады. Мұндай әулиелер бар. Кейбір атақты әулиелер де уақытша бұлардың арасында болған. Кейбір ақиқатшыл әулиелер мұндайларды тек қана Шариғат шеңберінен емес, тіпті Ислам шеңберінен шығып кетті деп үкім шығарған. Бірақ, бір шарты бар. Мұхаммед (с.а.у.) жеткізген үкімдердің ешқайсысын жоққа шығармауы керек. Оларды ойламай, қызықпай, біле алмай, білмей жүруі мүмкін. Біле тұра қабыл етпесе болмайды.
Екінші түрі. Тариқат пен ақиқаттың ләззатына беріліп, бұлардан әлдеқайда жоғары тұрған шариғи ақиқаттардың ләззатына қол жеткізе алмағандықтан , ләззаты жоқ ресми бір нәрсе деп ойлап оған селқос қарайды. Барған сайын шариғатты сыртқы бір қабық деп ойлайды. Қол жеткізген ақиқатын ең негізгі мақсат деп ойлайды. "Менің тапқаным осы, мен үшін осы жеткілікті" дейді. Шариғат үкімдеріне қайшы келетін әрекеттер жасайды. Бұлардың арасында ақылынан алжаспағандар жауапқа тартылады. Олар құрдымға кетіп барады. Тіпті, біразы шайтанға масқара болуда.
Төртінші тұжырым: Адасушылар мен бидғатшы топтардың ішінде кейбір адамдар бар. Мұсылман үмметі оларды қабыл көреді. Солар сияқты кейбір адамдар бар. Сырт қарағанда ешбір айырмашылықтары жоқ болғанымен үммет оларды қабыл көрмейді. Осыған таң қалатынмын. Мысалға: Мутезиле мазһабындағы Замахшери қиыс кеткеніне қарамай, өз көзқарасында табандап тұрған біреу болса да Әһли Сүннеттің ақиқатшылдары оның сол қарсылықтарына байланысты оны кәпір санап, сыртқа теппейді. Қайта құтқарып қалуға тырысады, Оған қарағанда әлдеқайда тәуірі Мутезиле имамы Али Хуббеин секілді кісілерді сыртқа қағып, діннен шыққан деп санауда. зақ уақыт бойы бұл сырды түсіне алмай жүрдім. Аллаһтың жарылқауымен кейін түсіндім. Замашаридің Әһли Сүннетке деген қарсылығы өзі тура санаған жолындағы ақиқатқа деген махаббаттан туындауда екен. Яғни, мәселен Аллаһты шынайы пәктеу - оның ойынша
хайуандар өз істерін өздері жаратады деген түсінік арқылы болады. Әһли Сүннеттің амалдарды жарату мәселесіндегі қағидасын қабыл етпеуі, Оның Хақ Тағаланы пәктеуге деген махаббатынан туындайды екен. Мутезиле мазһабының басқа имамдарының Әһли сүннетке қарсы келулері ақиқатқа деген махаббаттан емес. Өздерінің қысқа ақылдары Әһли Суннеттің жоғары дәрежедегі қағидаларына жете алмағандықтан. Және Әһли Суннеттің кең ауқымды заңдары олардың тар ойларына сыймағандықтан. Сол заңдарды жоққа шығаратындықтан олар да сыртқа қағылған. Осы Келам іліміндегі Мутазила өкілдерінің Әһли Сүннет уәл Жамағатқа қарсылықтары сияқты, кейбір Сүннеттен тыс тариқат өкілдерінің қарсылықтары да екі нәрседен туындайды.
Біріншісі: Замахшари секілді өз жағдайына, өз ұстанымына қатты байлануы себепті әзірге өзі ләззатын ала алмаған Шариғат әдептеріне селқостық танытады.
Екіншісі болса: Астағфируллаһ! Шариғат әдептері тариқат қағидаларымен салыстырғанда маңызсыз деп қарайды. Өйткені, тар түсініктері ондай кең ауқымды жан рахатын қамти алмайды, оның аласа орны сондай жоғары әдептерге жете алмай жүр...
СЕГІЗІНШІ АНЫҚТАМА. "Сегіз қатерді" анықтап береді.
Біріншісі: Пайғамбарымыздың көркем сүннеттеріне мойынсұнуды жолға қоя алмаған кейбір Әһли Сулук әулиелікті Пайғамбарлықтан артық қою арқылы қатерге ұрынады. Жиырма төртінші және Отыз бірінші Сөздерде Пайғамбарлықтың қаншалықты жоғары екендігі ол әулиеліктің онымен салыстырғанда қаншалықты көмескі екендігі дәлелденген болатын.
Екіншісі: Тариқатшылардың кейбір асыра сілтеуші әулиелерін Сахабалардан артық көру, тіпті Әнбия дәрежесінде көру себепті қатерге ұрынады. Он екінші және Жиырма жетінші Сөзде Сахабалар жайлы қосымшада нақты дәлелденген. Пайғамбарымызбен (с.а.у.) сұхбаттасу нәсіп болған Сахабаларға әулиелік жолмен жету мүмкін емес. Олардың Сахабалардан асып кетуі мүмкін емес. Әулиелер ешқашан да Әнбияларға жете алмайды.
Үшіншісі: Тариқаттың қағидаларын берік ұстап асыра сілтеушілер, тариқаттағы әдептері мен қағидаларын Сүннеттен артық көріп, Сүннетке қайшы әрекеттерге барады. Сүннетті орындамаса да тариқат
әдептерін тастамайды. Осылайша, Шариғи әдептерге селқостық танытып қатерге ұрынады. Көптеген Сөздерде дәлелденгеніндей Имам Ғазали, Имам Раббани сынды ақиқатшыл әһли тариқат былай дейді: Бір ғана Сүннетке бойсұну арқылы қол жеткізер сауап жеке өзіндік әдептің жүзін орындағаннан артық. Бір парыздың мың сүннеттен артық болуы сынды бір Сүннет те мың сопылық әдеттен артық.
Төртіншісі: Кейбір асыра сілтеуші сопылар Илхамды (Шабыт) уахи секілді деп ойлайды. Илхам да уахидің бір түрі деп ойлап қатерге ұрынады. Уахидің дәрежесі қаншалықты жоғары және ауқымы кең, киелі, ал илхам (шабыт) онымен салыстырғанда қаншалықты тар, көмескі екендігі Он екінші Сөзде және Құранның мұғжизалығына қатысты Жиырма бесінші Сөзде және басқа да Рисалелерде нақты дәлелденген.
Бесіншісі: Тариқат сырын түсінбеген кейбір сопылар әлсіздерді қуаттау, салғырттарды құлшындыру және көп қызмет етуден туындайтын шаршау мен машақатты жеңілдету үшін сұрамай берілген ләззаттар мен нұрларды, кереметтерді хош көріп, ынтық болуда. Оларды құлшылықтан, қызметтен, зікірден артық көріп қатерге ұрынады. Осы рисаленің Алтыншы анықтамасының үшінші нүктесінде қорыта айтылған және өзге де Сөздерде нақты дәлелденгеніндей: Бұл дүние қызмет орны, ақы алатын жер емес! Бұл жерде ақы талап еткендер, бақи тұрақты жемістерді пәни, уақытша нәрселерге айналдырумен бірге дүниенің мәңгі тұра беруін қалайды. Ынтызарлықпен берзахқа көңілі аумайды. Дүниелік өмірді ұнатардай болады. Өйткені, өзіндік бір ақыретті осы жерден табады.
Алтыншысы: Әһли ақиқатқа жатпайтын кейбір әһли сулук, әулиелік дәрежелердің көріністері мен кейбір үлгілерін кең, ауқымды, негізгі дәрежелермен шатастырып қатерге ұрынады. Жиырма төртінші Сөздің екінші бұтағында және өзге де Сөздерде нақты дәлелденгеніндей; Мысалға Күн, көптеген айналар арқылы саны артып, мыңдаған мисали күндер кәдімгі күн сияқты жарық пен қызуға ие болады. Бірақ, сол мисали күндер нағыз күнмен салыстырғанда өте әлсіз. Сол сияқты Пайғамбарлық пен ұлы әулиелік мақамдардың (орындардың) мақамдар көлеңкелері бар. Әһли сулук соларға шығып, өзін сол ұлы әулиелерден де жоғары көреді, тіпті Пайғамбарлардан да жоғары кеттім деп ойлайды, қатерге ұрынады. Ал, енді бүкіл сол айтылған қауіптерден
зиян шектеудің жолы - Иманның шарттары мен Шариғаттың негіздерін әрдайым үлгі және негіз етіп, өзінің көргендері мен жан рахатының соларға қайшы келетін тұстарын айыптау болмақ.
Жетіншісі: Рухани самғаудан (сулук) жаны рахат тауып, ләззат алатын кейбір кісілер бұл ісіне мақтанып, назданып, адамдардың өзіне мән беруін, өзіне жебеу болуын өтінуді. Шүкір етіп жалбарынудан, пендешіліктен аулақ болудан артық көріп қатерге ұрынады. Ал, негізінде ең жоғарғы мәртебе Мұхаммедті (с.а.у.) үлгі тұтып құлшылық ету. Бұл "Махбубиет" деп аталады. Ал құлшылықтың ең негізгі мәні нияз ету, шүкір ету, жалбарыну, қорқыныш пен үміт ортасында өз әлсіздігін сезіну, халықтан бас тарту арқылы кәміл ақиқатқа қол жеткізеді. Кейбір, ұлы әулиелер рухани самғау кезіндегі көпшілікке түсініксіз әңгімелер мен мақтанышқа уақытша өз ықтиярынсыз кірген. Бірақ, мұндай іске өз еркімен барғандарға еруге болмайды. Олар өздері тура жолда болғанымен басқаларды тура жолға сала алмайды. Сондықтан, оларға еруге болмайды!
Сегізінші қатер: Өзінікін ғана дұрыс көретін кейбір қызба әһли сулук ақыретте үзіп жейтін әулиелік жемістерін осы дүниеде жегісі келеді. Рухани самғау кезінде соларды қалап қатерге ұрынады.
Ал,
сынды аяттар арқылы білдірілгеніндей және көптеген Сөздерде нақты дәлелденгендей мәңгілік әлемдегі бір ғана жеміс, пәни дүниенің мың бақшасынан артық. Сондықтан, ол берекелі жемісті бұл жерде жемеу керек. Егер, сұрамай-ақ беріліп жатса шүкір ету керек. Сыйлық үшін емес құлшындыру үшін берілген Аллаһтың жарылқауы деп қабылдауы керек.
ТОҒЫЗЫНШЫ АНЫҚТАМА: Тариқаттың көптеген жемістері мен пайдаларының тек "Тоғызы" ғана қорыта айтылмақ.
Біріншісі: Мәңгілік бақыттың, мәңгілік қазыналардың кілттері мен бұлақтары және кені болған Иман ақиқаттарының сыры тура бағыттағы тариқаттар арқылы ашылып, айнеляқин дәрежесінде көрінуі.
Екіншісі: Адам деген мәшиненің орталығы, қозғаушы күші болған жүректі (көңілді) тариқат арқылы іске қосып, сол әрекетпен басқа да адами сезімдерді қозғап, өз жаратылысына сай - нағыз адам болу.
Үшіншісі: Берзах пен Ақырет әлеміне сапар шегерде тариқат тізбектерінің біріне қосылып, сол нұрлы керуенмен мәңгілік жолында
жолдас болу, сондай-ақ жалғыздықтың үрейінен құтылып, уайымдар мен күмәндардың шабуылына қарсы сол топтың бірлігіне арқа сүйеп, барлық ұстаздарын күшті дәлел, қуатты айғақ ретінде көріп, ойға келген әлгіндей бұрыс пікір, күмәндарды сол айғақтар арқылы тойтару.
Төртіншісі: Имандағы Мағрифетуллаһ (Аллаһты танып білу) және сол Мағрифетуллаһтағы Махаббаттуллаһтың (Аллаға деген махаббат) ләззатын саф тариқат арқылы түсіну және сол түсінік арқылы дүниенің шексіз үрейінен және мына ғаламдағы адамның шынайы жалғыздығынан құтылу. Екі жиһанның бақыты мен қайғысыз ләззат, үрейсіз жұбаныш, шынайы жан рахаты нағыз бақыт Иман мен Ислам ақиқаттарында екендігін көптеген Сөздерде дәлелденгенбіз. Екінші Сөзде айтылғандай Иман өз бойында Жаннаттағы Туба ағашының дәнін сақтайды. Міне, тариқаттың тәрбиесі арқылы сол дән өсіп-өнеді, өркендейді.
Бесіншісі: Шариғат ұсынып отырған нәзік ақиқаттарды тариқат арқылы Аллаһты зікір ету арқылы туындайтын көкіректің оянуы арқылы сезіну, қадірін білу... Сол кезде құлшылыққа қиналмай, керісінше құлшыныспен ғибадат жасайды.
Алтыншысы: Нағыз жан рахаты мен тыныштыққа, уайымсыз ләззат пен үрейсіз жұбанышқа шынайы себеп және дәнекер болар тәуекелге, тәслім мен риза дәрежесіне қол жеткізу.
Жетіншісі: Тариқатқа кірудің ең маңызды шарты, ең қымбат нәтижесі болған ықылас арқылы жасырын ширктен (Аллаһқа серік қосу) және рия мен жасандылық сынды нашар қылықтардан арылу.
Және тариқат амалдарының мәні болған нәпсіні тазарту арқылы нәпсісі мен менмендіктің қауіптерінен құтылу.
Сегізіншісі: Тариқат - Жүрекпен зікір ету, ақылмен ой жүгірту арқылы қол жеткізілетін Аллаһқа жақындау және әрдайым Соның алдында тұрғанын сезіну. Ізгі ниеттердің арқасында қарапайым әдеттерін ғибадатқа айналдыру. Дүниелік істерді ақыреттік амалдар есебіне өткізіп, өмір байлығын дұрыс пайдалану. Өмірінің әр сәтін мәңгілік өмірдің өнімдерін беретін дәнге айналдыру.
Тоғызыншысы: Жүрекпен рухани самғау (сулук) және рухани күрес нәтижесінде рухани даму арқылы кәміл адам болуға тырысу. Яғни, нағыз мүмін, нағыз мұсылман болу. Яғни, тек сырт көрінісі
ғана емес, шынайы Иман мен Ислам ақиқаттарына қол жеткізу. Яғни, мына ғаламда бір жағынан ғаламның уәкілі ретінде тікелей Жаратушы Хаққа құл болу және сөзін тыңдаушы болу, дос болу және айна болу және өзінің ең тамаша жаратылыс екендігін көрсете білу арқылы адам баласының періштелерден артық екенін дәлелдеу. Және Шариғаттың Иман және амал қанаттарымен жоғары дәрежелерге самғау және бұл дүниеде мәңгілік бақытқа мән беру. Тіпті, сол бақытқа қауышу.
ҚОСЫМША
[Бұл кішкене қосымшаның үлкен маңыздылығы бар. Кімге де болсын пайдалы]
Хақ Тағалаға апаратын жолдар бек көп. Барлық хақ жолдар Құраннан бастау алады. Бірақ, хақ жолдар өзара бөлінеді. Кейбіреуі басқаларға қарағанда анағұрлым қысқа, өте сенімді әрі жалпыға ортақ болып келеді. Сондай жолдардың ішінде таяз ұғымыммен Құранды пайдалана отырып салған жолым бар. Ол "әлсіздік", "пақырлық", "мейірімділік" және "терең ой-толғаныс" жолы деп аталады.
Иә, әлсіздік деген ғашықтық секілді, тіпті ол, одан да саламатты. Құлшылық арқылы Аллаһтың сүйікті құлына айналдырады. Пақырлық, ол да Аллаһтың "Рахман" есіміне қол жеткізеді. Мейірімділік, ол да ғашықтық секілді, тіпті одан да өткен сара жол, даңғыл деуге болады. Ол, пендені Аллаһтың "Рахим" есіміне табыстырады. Тәфәккүр, яғни пікірлеу, толғану, ол да ғашықтық секілді, тіпті одан да бай, әлдеқайда жарқын, анағұрлым даңғыл, кең жол. Ол, пендені Аллаһтың "Хаким" есіміне бөлейді. Бұл жолымыз "Хафи" тариқаттары секілді "ләтайф-ы ғашара" секілді он адымнан тұрмайды. Немесе "Жаһри" тариқаттары секілді "нуфус-ы сәбға" деп аталатын жеті адымға негізделмеген. Бұл жол "төрт адымнан" тұрады. Яғни төрт аттаса мақсатқа жеткізеді. Мұны "тариқат" емес "шариғат", "ақиқат" деп атаған жөн болар. Қате түсініп қалмаңыз, бұл айтылып отырған "әлсіздік", "пақырлық", "кемшілік" жақтарын пенде Хақ Тағаланың алдында көріп, мойындау деген сөз. Әйтпесе жасандылыққа салынып, оларды жұрттың алдында жайып салып, халыққа көрсету деген емес.
Бұл қысқа жолдың ереже-шарты мынау: Сүннетті мықтап ұстану, парыздарды орындау, үлкен күнәларды тәркі қылу, және аса мән берілетін нәрсе, намазды "тағдил-үл әркәнмен" оқу яғни шарттарын толық орындап, байыппен оқу, намаздың соңында тәсбихат оқу.
аяты ишара қылады.
аяты ишара қылады.
аяты ишара қылады.
аяты ишара қылады.
Бірінші адымда:
аяты ишара еткеніндей пенде нәпсісін яғни өзін ешқашан ақтамауы керек. Өйткені, пенде жаратылысынан нәпсісін жақсы көреді. Адам бәрінен бұрын, тікелей өзін жақсы көреді, басқаларды өз нәпсісіне пида етеді. Алланы мадақтауға ғана жарасар әрекет пен нәпсісін мақтайды. Құдайға жарасатын пәктеу арқылы нәпсісін кемшілік атаулыдан ада көріп, нәпсісін барынша ақтауға тырысады. Қолынан келсе кемшілігін мойындамауға тырысады. Нәпсісіне бейне құлдық ұрғандай шамадан тыс ұлықтайды.
Тіпті, табиғатында Жаратушы Иемізді пәктеп, мадақтасын, ұлықтасын деп берілген қабілеттерді нәпсісіне жұмсап
аятының сырына ұрынады. Өзін ғана көріп, өзіне ғана сеніп, өзін ғана ұнататын болады.
Міне, бұл жағдайдан нәпсіні құтқарудың жолы, арашалап қалудың тәсілі; нәпсісін ақтамау, оның кемшіліктерін көру.
деп дәріс бергеніне сәйкес, нәпсі жалпы өзін әсте ұмытқан, өзінен хабары жоқ бейқам біреу. Егер оған өлім туралы айтса оны дереу басқаға сілтейді. Аяқталуды, айырылуды көрсе де көрмегендей сыңай танытады. Жұмыс кезінде, бір қиындық, бір бейнет шықса өзін жасырып, басын бұға қалады, ал бірақ ақы алатын, ләззат берілетін
кезде өзін әсте ұмытпай, тіпті алдына жан салмай бәрінен бұрын алға ұмтылыу, жүгенсіз нәпсінің қылығы. Бұл жағдайдан нәпсіні тазартып, оны тәрбиелеу үшін осыған қарама-қайшы әрекет ету керек. Яғни, нәпсісін ұмытар кезде ұмытпау керек. Яғни ләззат алып, рахаттанарда өзін ұмытып, ал өлімде және қызмет шыққанда ұмытпау, қызметті ойлау.
аяты үйреткеніндей нәпсі әрдайым жақсылықты өзінен деп біліп мақтанады, амалдарына арқа сүйейді. Бұл адымда нәпсінің тек қана кемшіліктерін, айыптарын, бейшара әлсіз, пақыр екенін көріп, ал барлық кемелдіктер мен жақсылықтар Фатыр-ы Зүлжәлал сыйға тартқан нығметтер деп біліп, мақтанудың орнына шүкіршілік ету, өзін дәріптеудің орнына хамд етуі керек. Бұл мәртебедегі нәпсіні тазартудың жолы
аятының сырымен,кемелділік кемелсіздіктен шығатынын білу, күшті әлсіздікте байлықты пақырлықта деп білу.
Төртінші адымда:
аяты дәріс бергеніндей, нәпсі өзін емін еркін, тәуелсіз, өздігінен бармын деп біледі. Сондықтан, белгілі бір мағынада Рубубиет даулайды. Табынуға лайық Жаратушысына қарсы қастық қылғандай бас көтеруге дайын тұрады.
Міне, нәпсі мына төмендегі ақиқатты терең пайымдаса ғана одан құтылады. Ақиқат мынау: Барлық нәрсе, өзі-өзімен қалар болса яғни "мағына-и исми" тұрғысында фәни, түкке тұрғысыз, тіпті жоқ, өткінші нәрсе. Ал, бірақ Жаратқан Иесіне, оның есім-сипаттарына айна болу жағымен қарағанда (мұны арапша "мағына-и харфи" дейді), және міндеткер ретінде қараса, ол көзге көрінетін, назарға ілінетін, болмысқа ие болады.
Нәпсінің бұл жағдайда тазаруы, жаманнан арылуы былай жүзеге аспақ: "Ужудында адем, адемінде ужуды бар". Яғни, ол өзін мойындап, "мен бармын" десе мүлдем жоқ болып кетеді. Басқаша айтар болсақ, ол өзінің жеке болмысына сеніп, оны бар ғып отырған Мүжид-і Хақиқисін ұмытса, өзінің болмашы жарығына сенген жарқырауық қоңыз секілді, ол да шексіз жоқтықтың, мәңгіге айырылысудың тұңиығына батып,
қараңғыда қалады. Ал, менмендігін тастап, негізінде еш екенін, өзінің түкке тұрғысыз екенін аңғарып, өзінің Жаратушы Аллаһтың айнасы, оның есімдерінің шағылысы екенін көрсе, міне сол кезде ол жалпы болмыс атаулыға ие болады және өзі де шексіз болмысқа қол жеткізеді. Өйткені, болмыс атаулы есімдерінің шағылысы, көрінісі ғана болып табылатын Зат-ы Уажиб-ул Ужудты (Аллаһ) тапқан жүрек барлық нәрсені табады.
Осы айтылған "әлсіздік", "мейірімділік", "пақырлық", "толғаныс" деп аталатын ұстаным-жолдың төрт адымы жайлы, оның мәнісін білгің келсе, ақиқатқа бастар ілім туралы, және шариғаттың мән-жайын талдап түсіндіретін, сондай-ақ, хикметке толы Құранның сырын шертетін, өзі жиырма алты Сөзде айтылған. Бұл жерде бір-екі нүктеге қысқаша ишара етеміз. Ол былай:
Иә, бұл жол әлдеқайда қысқа. Өйткені, төрт адымнан тұрады.
Нәпсі өзінің мүлдем әлсіз екенін қабылдаса дереу құдіреті күшті Хақ Тағалаға қолын созады. Алайда, ең өткір жол болған ғашықтық жолы болса, нәпсіден беті қайтқанымен жалған әдемілерді тастап, олардан бірден қол үзе алмайды. Олардың жоғалып, көзден таса болатынына көзі әбден жеткенде ғана Махбуб-ы Хақиқиді (нағыз Сүйікті Аллаһ) табады. Һәм, бұл жол өте саламатты, еш қаупі жоқ. Өйткені, бұл жолда нәпсінің рухани мастығы секілді шамасынан асып, қозушылық болмайды. Себебі, нәпсі өзінің бойында әлсіздік, пақырлық, кемшіліктен басқа ештеңе таппағандықтан шектен шықпайды. Һәм бұл жол жалпыға ортақ, үлкен даңғыл жол.
Өйткені, Құран мына әлемді жоқ деуден, ұмытқызудан аулақ болғандықтан ол да назарын негізгі мәселеге аударып, "болмыс өздері үшін қызмет жасап жүрген жоқ" деп, олар Жаратқанның атынан жұмыс істеп, Оның көркем есімдерінің айнасы болып қызмет атқарады. Олар бөленуші мағынасында" деп, оларға әріп ретінде қарау арқылы бейқамдықтан құтылып, "хузур-ы дайымиға" қолы жетеді, яғни өзін әрдайым Жаратқанның алдында екенін сезініп көңілі хош, жаны жай табады. Барлық нәрседен Хақ Тағалаға апаратын бір жол табады.
Сонымен, бұл жолдың түйіні, болмыс атаулы өз-өзіне қызмет етуде, демеу оларға "мағына-и исмимен" қарамау, олар өздері үшін, өздігінен жүр дегеннен аулақ болу.
ОТЫЗЫНШЫ ХАТ
Арабша Ишаратул Ижаз тәпсірі.
ОТЫЗ БІРІНШІ ХАТ
Отыз бір Лема.
ОТЫЗ ЕКІНШІ ХАТ
Әдейі ұйқастырмай-ақ өлеңге ұқсап жазылған Лемағат рисалесі. Оның бір аты Отыз екінші Лема. Сөздер жинағының соңғы жағына енгізілді.
ОТЫЗ ҮШІНШІ ХАТ
Аллаһты таныстырар терезелер ашқан "Отыз үш терезелі рисале" еді. Тағы бір аты "Отыз үшінші Сөз" болғандықтан Сөздер жинағына енгізілді. Бұл жинаққа енбеді.
Ғайби ишаралар жайлы
Имам Әлидың (р.а.) Рисалей-Нұр жайлы ғайби хабарының бір бөлімі болған бұл жазбаны Сикке-и Тасдиқ-ы ғайби жинағына енген "Құрандағы ишаралар" мен Хазыреті Әлидің үш кереметі және Ғаус Ағзамның кереметі атты рисалелермен бірге сарапшылардың мақтаулы сараптамаларынан өткендіктен сот иелеріне қайтарып берген еді.
Имам Әлидің (р.а.) Жәлжәлутиеде Рисалей-Нұр жайлы айтқан үш кереметінен сегіз рәмізден тұратын бір кереметінің жетінші және сегізінші рәміздерінің бір бөлімі Сикке-и Тасдиқ-ы ғайби жинағының жүз жиырма бесінші бетінен, жүз отызыншы бетіне дейінгі бөліміне енгізілген.
ЖЕТІНІШ РӘМІЗ: Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) қалайша:
деп, бірінші жазбасы арқылы Жетінші Шуақты мегзеген еді, дәл сол секілді осы жазбасымен де Тәфаккурнама әрі Тәухидпен қатысты мағрифатнама яғни пікірлеу, Аллаһты танудың үздік үлгісі Жиырма тоғызыншы арабша Леманы да меңзеп ишара еткен.
Екінші жазбасымен Исм-і Ағзам және "сәкина" деп аталған Аллаһтың мәшһүр алты есімінің ақиқатын керемет баяндап дәлелдеген, сондай-ақ, Жиырма тоғызыншы Леманың ізін ала бере жазылған Отызыншы Лема деп аталатын Аллаһтың алты есімінің тұжырымды рисалесіне:
деген сөйлем арқылы ишара еткендіктен Отыз бірінші Леманың Бірінші Шуағы ретінде және бастан соңына дейін әріптер жайлы ілім деуге болатын, Құранның мұғжизасы боп саналатын рисалені
сөзімен ишара етіп, дереу,
сөзімен де сол әріптер жайлы сыр шертетін рисаледен, кейін Әл-Аят-ул Күбра рисалесінен тұратын және Аса-и Муса деп аталатын және шынымен де Мұсаның (а.с.) таяғы тәрізді ширк пен адасудың сиқырларын тоқтатқан, Рисалей-Нұрдың әзірге ең соңғы рисалесіне "Аса-и Муса" деп айдар тағып, ишара етіп мағынауи қараңғылықтарды жоқ қылатынын мегзеп сүйіншілеп хабар беруде.
Иә,
сөзі арқылы Жетінші Шуаққа ишаралары қуатты белгілермен дәлелденгені секілді дәл сол сөз, басқа мағына арқылы расында Рисалей-Нұрдың Аят-ул Күбрасы саналатын және көптеген рисалелердің мән-мағынасын қамтитын және арабша жазылған Жиырма Тоғызыншы Лемаға осы сөз "Мүстәт би-атут тәракиб" қағидасы бойынша қатысты болып аясына алады. Олай болса, Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) бұл жазбадан осыны көріп ишара қылған деуге болады.
Һәм, басқа ишара-белгілермен Мектубаттан Лемаларға, оның ішінде ерекше түрде Лемалардың ең жарқынының сұмдық кезеңде жарыққа шығып, сол бір қараңғы күндерде қамаудан, өлім жазасынан құтылу үшін, қауіпсіздікке, сау-сәламаттыққа қауышу үшін, астарлы мағынамен Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) өзіне қауіпті жағдайда тұрған рисаленің авторының атынан өзі сөйлеп,
яғни, "О, Раббым мені сақтай гөр! Аман-сау есендікке қауыштыр!" деп дұға етуі дәл автордың ауыр кезеңіне яғни Ескішәһир қаласындағы түрмеде өлім жазасына кесілуі мүмкін кезіне немесе ұзақ мерзімге сотталу қаупі төнгенде жазылған Жиырма тоғызыншы Леманың кезеңіне теуафук етуі арқылы ол сөз астарлы түрде, ишарамен білдіріп тұрғандықтан былай деуге толық құқымыз бар: Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) да осы сөзімен әлгі мағынаны меңзеп ишара қылып отыр. Сондай-ақ Отызыншы Лема деп аталатын Алты Тұжырым болған "Әсма" рисалесін көріп,
деп, басқа ишаралардың белгі-нышандарымен, Жиырма тоғызыншы Лемадан кейін басқа да сәйкестіктер арқылы және қиын жағдайға тап болған автор, кітаптың берекетінен жұбаныш тауып, астарлы түрде Хазіреті Имам-ы Алидің (р.һ.) тілімен өзіне дұға етіп яғни
яғни, "Исм-і Ағзам болған әлгі "Әсма" рисалесінің берекетімен мені қиын-қыстаудан, қауіп-қатерден сақта! О, Раббым!" деуі дәлме-дәл әлгі рисаленің және автордың жағдайына тәуафук етуі астарлы түрде осыны білдіріп отыр және Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) болса мұны ғайыптан түрде ишара еткен деуге негіз болады.
Жалпы, Джәжәлутияның негізі уахи екені рас және іші тола сыр. Әрі ол болашақты қамтып, ғайыптан яғни келешекте болатын оқиғалардан хабар беретіні рас. Сондай-ақ, Құран назарында бұл ғасыр сұмдық ғасыр боп саналады және, Құран үшін Рисалей-Нұр мына қараңғы заманда маңызы зор оқиға және анық байқағанымдай, оған негіз болар белгі-нышандар жеткілікті. Сондай-ақ, Рисалей-Нұр Джәлжәлутияның ішінен орын алған әрі өте маңызды жерінде айтылады. Сондай-ақ, Рисалей-Нұр мен оның кітаптары сол мақамға лайық әрі өзі туралы хабар беруіне тұрарлық құнды тәпсір әрі Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) Сирадж-ун Нұр туралы ашық түрде хабар бергеннен кейін екінші кезекте, жасырын түрде Сөздерден, сосын Мектубаттан, сосын Лемалардан дәл рисалелердегі секілді бірдей тәртіппен, дәл айнытпай мәртебесіне қарай қуатты нышандармен белгі беріп, Хазіреті Алидің (р.һ.) ишара еткенін дәлелдеп тұр. Сондай-ақ, жазбаның басында
Сондай-ақ, бір мәселеге қатысты белгі-нышандар тақырып ортақ болғандықтан сол белгі-нышандар бір-бірін қуаттап, әлсіз де болса қайнар бұлағын көрсетіп бір жерге тоғысып жатады. Әлбетте, осы аталған жеті негізге сүйене отырып былай дейміз: Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) Сөздер кітабына рет-ретімен ишара еткені секілді және Мектубат кітабының кейбіріне, Лемалар кітабының маңызды бөлімдеріне ретімен хабар бергені секілді
сөйлемімен Отызыншы Леманы яғни дара рисале Лемалардың ең соңғы бөлімі "Әсма-и Ситте" рисалесін жоғары бағалап ол туралы хабар береді. Және
сөзімен де Отызыншы Лемадан кейін тұратын Құранның әріптерінің ишаралары туралы рисалені мақтап, ишарамен растап отыр.
Және
сөзімен де әзірге соңғы рисале және Тәухид пен Иманның қолында Аса-и Муса секілді таңғажайып қуат пен айғақтарға толы қалың рисалені жоғары бағалап рәмізді түрде мегзеп көрсетіп тұрғандай сөздер пайдаланған. Осыған байланысты, біз сенімді түрде былай айта аламыз: Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) Рисалей-Нұр әрі оның маңызы зор рисале кітаптары жайлы хақиқи мағына жағымен, астарлы түрде, ишари, рәмзи, имали, тәлуиһи түрде хабар берген. Ол туралы кім күмәнданса ишара етілген рисалелерге мұқият бір қарасын! Егер, ынсапты біреу болса шүбәсі қалмайды деп ойлаймын.
Бұл жерде, ерекше мән берер жағы ишари мағыналардың, межази яғни астарлы белгі-нышандардың өзара реттілігін сақтай отырып атау-есімдердің тығыз байланысты болуы.
Мысалы, жиырма тоғыз, отыз, отыз бір, отыз екі деп санап жатқанда Жиырма тоғыз, Отыз, Отыз бір, Отыз екінші сөздерге сай атаулармен сондай-ақ, әу баста Сөздер кітабының бастамасы Бірінші Сөзге дәлме-дәл "бисмилләһтың" сырымен және соңында әзірге рисалелердің соңғысынына дәл сол рисаленің мән-мағынасын көрсететін өзіне лайық жеке-жеке есім-атау беріп ишара етуі - рас құпия түрде болса да - өте тамаша әрі керемет.
Мен толық мойындаймын, мұндай мақбұл кітапты жарыққа шығаруға, ондай нұрға бөленуге мүлдем лайық емеспін. Бірақ, кіп-кішкене
және түкке тұрғысыз бір дәнектен зәулім ағаш жарату Құдайдың құдіреті, оның әдеті әрі ол Оның ұлықтығын дәлелдейді. Менің ант ете отырып айтпағым:
Рисалей-Нұрды мақтаудағы мақсатым, ол Құранның ақиқаттарын, иманның шарттарын мықтап бекітіп, дәлелдеп, әр тарапқа жайғаны үшін.
Рахымы мол Жаратушыма сансыз шүкір етемін, мені өзін ұнатпайтын адам ғып жаратқан. Нәпсімнің айып-кемшіліктерін әрдайым өзіме көрсетіп отырады. Сол жүгенсіз нәпсімді біреулерге жақсы көргізу, ұнамды болу секілді ойлар мүлдем менде жоқ. Қабірдің аузында кезегін күтіп тұрған адамның артына, пәни дүнияға қызығып, қимастықпен қарауы тым аянышты әрі ақымақтық әрі орны толмас өкініш, күллі зиян. Міне, осы ниетпен ғана иман ақиқаттарын жеткізуші Рисалей-Нұрдың дұрыс әрі хақ екеніне байланысты бір нәрсе айта кетейін:
Джәлжәлутия сөзі Ассирия тілінде "Бәди" яғни "таңғажайып" деген мағынаны білдіреді. Расында, сөздері ғажайып бәди болған Рисалей-Нұр. Джәлжәлутияның төрінен орын алып оның көптеген жерінде өзі жайлы хабар берілетіндіктен сол "Джәлжәлутия" қасидасының атауы да онымен қатысты көрінеді.
Мен, енді түсіндім, бұрыннан бері лайық болмасам да, маған тағылған "Бәдиүззаман" лақаб-аты менікі емес екен. Ол Рисалей-Нұрдың мағынауи атауы еді. Сырт көзге аудармашы, тілмашына яғни маған аманат ретінде тағылған болатын. Енді, сол аманат атау өз иесін тапты. Демек, Ассирия тілінде "бәди" мағынасын білдіретін және қасидада көп қайталанатындықтан солай аталған Джәлжәлутия есімі, астарлы түрде мынаны білдіреді: Ақырзаман орнап бидғат көбейген кезде жарыққа шығатын "Бәди-ул Баян", "Бәдиүззаман" болған Рисалей-Нұр таңғажайып кітап яғни оның сөздері де, мағынасы да ерекше бәди. Міне, атауының өзі біршама соны білдіреді. Джәлжәлутияда Рисалей-Нұр сөзі көп кездесетіндіктен солай болуы орынды деп ойлаймын.
СЕГІЗІНШІ РӘМІЗ: Бұл рәмізді баяндамас бұрын маңызды екі сұрақтың жауабын жазған жөн болар.
Бірінші сауал: Небір құнды кітаптардың арасынан Рисалей-Нұрға Құранның ишара қылуына не себеп? Сондай-ақ, Хазіреті Имам-ы Алидің (р.һ.) жоғары бағалап, мақтауына және Ғаус-ы Ағзам (қ.с.) назарына ілігіп, сүйінші сұрауына нендей себеп, не қасиеті бар? Әлгі, атақты екі ірі тұлғаның кәрамат түрде Рисалей-Нұрға мұнша мән беріп қошаметтеуінің хикметі не?
Жауабы: Өздеріңе мәлім, кейде бір минут бір сағатқа татитындай маңызды болып, тіпті бір күндей, тіпті бірнеше жылдай маңызды көрінеді. Кейде бір сағат бір жылдық тіпті өмірлік нәтиже беріп, маңызы зор болмақ. Мәселен, бір минутта шәһид болған адам бір әулиенің дәрежесіне бір сәтте қол жеткізеді. Қатты суыққа үсігіп өлген адам немесе жау шауып, қысылтаяң сәтте бір сағат күзетте тұрған әскер бір жыл ғибадат еткенмен тең. Дәл сол секілді Рисалей-Нұрға көп мән берілуінің себебі, заманының қауіптілігі және сол ғасырдың Ардақты пайғамбарымыздың (с.а.у.) шариғатына, Исламның құндылықтарына жасалған жауыздықтардың шектен шыққан сорақылығы және осы ақыр заманның фитна-бүлігінен бұрынғы заманнан бері мұсылмандар жаппай Аллаһқа сиынып қатты қорықуы әрі сол фитненің қоғамды жаппай қаумалап оты өршіген кезі болғаны үшін деп ойлаймын. Осындай аласапыран заманда мүминдердің иманын сақтап қалуы тұрғысынан Рисалей-Нұр өте маңызды рөл ойнап үлкен міндет атқарды. Сол үшін де, Қасиетті Құран қуатты түрде ол туралы ишара қылған, Хазіреті Имам-ы Али (р.һ.) үш кәраматпен сүйінші хабар берген және Ғаус-ы Ағзам (р.һ.) кәрамат көрсетіп, ол жайлы хабарлап авторын жігерлендіріп демеу берген.
Иә, бұл ғасырдың сұмдық дауылынан тақлиди иман яғни көшіріліп алынған иман шыдай алмай тіректері босап және алыстап әрі тұмшалануда. Мұндай кезеңде адастырушы топтардың ұйымдасқан шабуылына әрбір мүмин-мұсылмандар жеке өзі қарсы тұрып, төтеп беру үшін өте қуатты тахқиқи иман қажет яғни сенімі берік, әбден көз жеткізілген, көңіліне орныққан саналы түрде иманды болуы керек. Міне, Рисалей-Нұр осы қызметті өте қауіпті де қажетті кезінде әрі өте күрделі кезеңде және әркім оңай түсіне алатындай етіп Құрани ақиқаттарды, Иманның терең сырларын бұлтартпас айғақтармен ашып дәлелдеп беруде. Оның иманы кәміл, адал әрі таза шәкірттері өздері
тұратын ауыл-аймақта, аудан-қалада, иманға қызмет етіп бейнебір әрбірі жасырын "Құтұб" секілді мүминдерге рухани демеу болып өздері білінбесе де, көрінбесе де, топтасып бір жерге жиналмаса да имандары болаттай берік, діні қатты бәһадүр батырдай мүминдердің руханиятын қуаттап мұсылмандарға демеу болып үміт, сенімділік туғызуда.
Егер, қырсық біреу былай десе: Имам-ы Али (р.һ.) осы аталған барлық астарлы мағыналарды ниет етпеген болар?
Біз оған былай деп жауап береміз: Егер, Имам-ы Али (р.һ.) ниет етпеген болса да, бірақ сөз-сөйлемдері соны мегзеп білдіріп тұр. Белгі-нышандар бірігіп ишари және астарлы түрде дәлелдеп аталған мағыналарды қамтып тұр. Әрі, осы астарлы мағыналар, ишари ұғымдар хақ яғни дұрыс және ақиқатқа үйлесімді және мұндай ілтипатқа, құрметке лайық, сондай-ақ, ишари-белгілер қуатты екені рас. Әлбетте, Хазіреті Имам-ы Алидің (р.һ.) мұндай барлық ишари мағыналарды ниет ететіндей күлли яғни өте ауқымды назары болмағанның өзінде Джәлжәлутия уахи болғандықтан оның нағыз иесі Хазіреті Имам-ы Алидің (р.һ.) ұстазы Ардақты Пайғамбарымыздың (с.а.у.) назары күлли яғни ауқымды және стазының ұстазы Хақ Тағаланың ұшы-қиырсыз ілімі оларды жаппай қамтиды, қалау шеңберінен тыс қалдырмайды.
Бұл мәселеде менің жекеше нақты әрі анық тоқтамға келуімнің себебі мынау: Әбден қалжырап машақатпен Әл-аят-ул Күбраның құнды тәпсірін яғни Жетінші Шуақты жазып жатқанымды қатты қиналғаным рас. Сол үшін киелі демеуге, құлшындыруға шынымен аса мұқтаждық сезіндім. Осы кезге шейін көптеген тәжірибелермен белгілі, мұндай қиын-қыстау кездерде Иләһи инает-жәрдем, Құдайдың жарылқауы медет болып құтқаратын-ды. Осы риселені жазып бітірген уақытта дәл сол сәтте күтпеген жерден кенет осы аталған Хазіреті Имам-ы Алидің (р.һ.) кәраматы ортаға шықты. Сонда, бұл кезге дейін маған демеу болған басқа инает-жәрдемдер секілді бұл да Рабб-ы Рахимнің мейірім-қамқорлығы екеніне еш күмәнім қалмады.
Жалпы Инает яғни мұндай Иләһи жәрдем ешқашан алдатпайды, жәй әншейін болуы мүмкін емес.
Ақиқат дәнектері
[Отыз бес жыл бұрын басылған "Ақиқат дәнектері" атты рисаледен алынған қанатты сөздер]
1. Сырқат ғасырдың, дертке шалдыққан дененің, аупу ағзаның емі, Құранның әмірлеріне мойынсұну.
2. Алып та бақытсыз бір құрлықтың, даңқты болғанымен бағы жоқ бір мемлекеттің, құнды болғанымен елеусіз қалған бір қауымның емі, Ислам бірлігі.
3. Жер шары мен бүкіл жұлдыздарды, күндерді тәсбихатың тасындай шыр айналдыра алатын күшке ие болмаған біреудің Мен жаратушымын деуіне болмайды. Өйткені, кез келген нәрсе барлық нәрсемен байланысып жатыр.
4. Рух иелерін Хаширде қайта тірілту, Құдрет үшін, қыстың күні өліп қалғандай болып ұйқыға кететін шыбынды көктемде қайта жандандырудан ауыр емес. Өйткені, мәңгілік Құдрет өздігінен Құдіретті. Ол өзгермейді. Әлсіздік араласа алмайды. Кедергілер тумайды. Ол Құдіретте әр түрлі деңгей деген болмайды. Ол үш барлық нәрсе бірдей.
5. Масаның көзін кім жаратқан болса, Күнді де Сол жаратты.
6. Бүргенің асқазанын жүйеге келтірген кім болса, Күн жүйесін жүйеге келтіруші де Сол.
7. Ғаламның жаратылуы мұғжиза. Тіпті бүкіл табиғи себептер өз еріктерімен бір іс атқара алады дегеннің өзінде (олай болуы мүмкін
емес) әлгіндей мұғжизаның алдында өте әлсіз екендігін мойындап, сәждеге жығылып
дер еді.
8. Себептердің қолына шынайы әсер ете алу күші берілмеген. Аллаһтың бір және лы екендігі соны талап етеді. Алайда әлгі себептер сырт көзге Аллаһтың құдретін көрсетпей тұр.
Бұл лықтың талабы. Сондай, Құдрет сырт көзге жағымсыз істердің орындаушысы болып көрінбейді.
9. Барлық нәрселердің Құдіретпен байланысып тұрған ішкі жағы өте мөлдір, пәк, таза.
10. Өз орнына сай бір нүктені жарата алатын, шексіз құдірет керек. Өйткені мына жаратылыс атты алып кітаптың әр бір әрібінің, әсіресе тірі, жанды әр бір әрібінің, әр бір сөйлемге бағытталған бір жағы, қарайтын көзі бар.
12. Мәшһүр бір оқиға: Айттың алдында Айды іздейтін. Ешкім көре алмай тұрғанда бір қарт кісі ант-су ішіп, "Айды көрдім" деді. Ал оның көргені кірпігінен түскен бір тал ақ қыл еді. Әлгі қыл қайда? Ай қайда? Атомдардың қозғалысы қайда? Барлық жаратылыстарға пішін беруші (Құдірет) қайда?
13. Табиғат - Мысали бір баспахана. Бастырушы емес. Ол - өрнек. Өрнек салушы емес. Қабылдаушы, іс-атқарушы емес. Орындаушы құрал. Ол жүйе, жүйеге келтіруші емес. Заңдылықтар жүйесі, заңдарды қоюшы ақиқат емес.
14. Саналы болмыс болған ождандағы тебіреністер, тартымды ақиқаттың әсерімен болуда.
15. Болмыс өтірік айтпайды. Бір дәнектің өсіп жетілуге деген бейімділігі "Мен өсіп-жетілемін, бүр жарамын", дейді. Дұрыс айтады. Жұмыртқада өмірге деген бейімділік бар. "Балапан болғым келеді", дейді. Аллаһтың рұқсатымен болады да. Дұрыс айтады. Бір тостақ су ұлғаюға деген бейімділігімен "Көбірек орын алғым келді" дейді.
Қатты темір оны жоққа шығара алмайды. Сөзінің растығы сол, темірді қақ айырады. Бұл бейімділіктер жаратылыстарына орнатылған бұйрықтардың белгілері, көріністері.
16. Құмырсқаны көсемсіз, араны аталықсыз қалдырмаған мәңгілік Құдірет, әрине адамзатты Пайғамбарсыз қалдырмайды. Көзге көрініп тұрған мына әлемдегі адамдарға көрсетілген Айдың екіге бөлінуі мұғжизасы Мұхаммедттің (с.а.у.) адамдар үшін болса, миғражда мелекут әлеміндегі періштелер мен руханилерге көрсетілген лы Мұхаммеди (с.а.у.) мұғжиза еді. Пайғамбарлық әулиелігі осы анық керемет арқылы дәлелденді. Ол Нұрлы Жан (с.а.у.) Найзағай мен Айдың сәуле шашқанындай мелекут әлеміне сәуле шашты.
17. Кәлима-и шәхадаттың екі сөйлемі бірін-бірі куәландырады. Біріншісі екіншісіне лимми дәлел, яғни себептің нәтижеге дәлел болатынындай. (Оттың түтінге дәлел болатыны сияқты). Екіншісі біріншісіне Инни дәлел. Яғни туындының өнерпазға дәлел болуы (түтіннің отқа дәлел болуы сияқты.)
18. Өмір, көп нәрселерден Аллаһтың бір екендігін көрсетеді. Сондықтан бірлікке шақырады. Өмір бір нәрсені барлық нәрсеге ие қылады.
19. Рух-сыртқы бейнесі көрінбейтін заңдылық. Саналы ережелер жиынтығы. Тұрақты және үздіксіз заңдылықтар сияқты рух та бұйрық әлемінен, Аллаһтың қалаған нәрсесін жасай алуы ерекшелігіне бастау алуда. Құдірет оған сезімтал дене кигізген. Салмағы, өлшемі, тығыздығы жоқ, өте жылдам болмысты сол жауһарға қабық еткен. Дене кигізген рух ақылға қонымды заңдылықтардың бауыры. Екеуі де тұрақты және бұйырқтар әлемінен келген. Егер мәңгілік Құдірет түрлі заңдылықтарға сыртқы дене берсе рух болады. Егер рух денені шешіп тастаса, басынан сананы шығарып тастаса мәңгілік заңдылыққа айналар еді.
20. Бар нәрселер жарық арқылы көрінеді. Өмір арқылы денелердің бар екендігі білінеді. Екеуі де көрсетіп, таныстырушы.
21. Христиан діні ие жоқ болады немесе сұрыпталады, Исламияттың алдында қауқарсыз қалады. Христиандық бірнеше рет бөлінді. Протестанттыққа келді. Протестанттық та бөлінді. Тәухидке жақындады. Тағы да бөлінуге дайындалуда. Не жоқ болып, сөніп қалды не шынайы Христиандықтың негіздерін қамтып тұрған Исламды көріп, соған мойынсұнатын болады.
Міне осы ұлы сырға Хазреті Пайғамбарымыз (с.а.у.) ишара еткен. "Хазрті Иса көктен түсіп, маған үмбет болады, шариғатым бойынша амал ететін болады", деген.
22. Қарапайым халық айғақтардан гөрі мәліметтердің қайнар бұлағындағы қасиеттерге көп ереді.
23. Шариғаттың жүзден тоқсаны (ақиқат екендігі анық діни шарттар). Әр қайсысы бір бір алмас тіректер. Әр түрлі ижтихад етілген мәселелер жүзде он. Тоқсан алмас тірек он алтынның қармағына берілмейді. Кітаптар мен иждихадтар Құранға дүрбі, айна болуы керек. Көлеңке немесе өкіл болмауы керек.
24. Кез келген қабілетті тұлға өзі үшін ижтихад ете алады. Жалпылық заң шығара алмайды.
25. Бір пікірді мақұл көруге шақыру, ғұламалардың қабылдауына байланысты. Әйтпесе бидғат болады. Қабылданбайды.
26. Адам жаратылысынан сыйға бөленгендіктен ақиқатты іздейді. Кейде ақиқаттан тыс нәрсе тиеді қолына, ақиқат деп ойлап, қойнына салады. Ақиқатты іздеп жүргенде, еркінен тыс жағдайда басына адасушылық келіп тиеді. Ақиқат деп ойлап, басына киеді.
27. Құдіреттің бір бірінен өткен мөлдір, нәзік көптеген айналары бар. Судан ауаға, ауада эсирге (ең кіші элемент) эсирден мисал әлеміне, мисал әлемінен Рухтар әлеміне, тіпті заманға, пікірге өтіп түрленеді. Бір сөз ауа айнасында миллиондаған сөзге айналады. Осы көбейту сырын Құдірет қаламы ғажайып пайдаланады, (көбейтеді). Осындай шағылысу не форманы немесе сол форма арқылы мән-мағынаны ұстап тұрады. Тығыз нәрселердің бейнелері қимылдап жүрген жансыз нәрселер. Нұрлы рухтың айнадағы бейнелері бір бірімен байланысып жатқан тірі нәрселер. Дәл соның өзі болмаса да өзге емес.
28. Күн өзі әрекет етіп жүрген орбитасында сілкінсе, жемістері шашылып кетпейді. Сілкінбесе жемістері болған планеталар шашылып кетеді.
29. Пікірдің нұры жүректің сәулесімен жарқырап араласып кетпесе қараңғылық орнайды. Зұлымдық шашады. Көздің таңдай әппақ ағы, түндей қара қарашығымен бірге болмаса көре алмайтындығы секілді, ақ пікір мен жүректің қара нүктесі (көкрек көзі) бірікпесе көр-соқыр болғаны.
30. Ілім жолында жүректің қалауы болмаса, ол надандық. Қажетсіну басқа. Сену басқа.
31. Бұрыс нәрселерді жақсылап суреттеу, кіршіксіз зейіндерді адастырады.
32. Мүршид Ғалым қой сияқты болуы керек. Құс сияқты емес. Қой қозысына сүт береді. Құс балапанына құсығын береді.
33. Бір нәрсенің бар болып тұруы, барлық дене мүшелерінің түгел болуына тәуелді. Жоқ болуы бір мүшесінің жойылуына байланысты болғандықтан әлсіз адам өз күшін көрсету үшін бүлдіруге бет бұрады. Болымды әрекет етудің орнына, болымсыз әрекет етеді.
34. Даналықтың қағидалары мен Үкіметтік заңдар, Хақ заңдар мен күштік құрлымдар бірікпесе қоғамда жеміс бермейді.
35. Зұлымдық, әділдіктің қалпағын киіп алған қиянат. Қамқоршының киімін киіп алған. Жихадқа зұлымдық деген ат қойылған. Құлдыққа еркіндік деген ат қойылған!.. Қарама-қайшы нәрселер орын ауыстырып алған.
36. Пайда көздеген саясат, жыртқышпен тең.
37. Аш жыртқышқа сүйіспеншілік таныту, оның сүйіспеншілігін оятпайды, тәбетін ашады. (Тістеп алған соң) Тісі мен тырнағының ақысын қоса сұрайды.
38. Уақыт Жұмақ арзан емес, Тозақ қажетсіз емес екенін көрсетті.
39. Элита ретінде танылған ауқатты адамдардың жағдайы кішіпейілділікке себеп болуы керек еді. Тәкәпбарлық пен басынушылыққа себеп болды. Кедейлердің әлсіздігі мейріммен көмекке себеп болуы керек еді. Құлдық пен кіріптарлыққа алып барады.
40. Жақсы нәрселер жасалса элитаға меншіктеп, жамандықтар жасалса қарапайым халыққа жаба салады.
41. Мақсат болмаса немесе ұмтылып, естен шықса, зейін мен ой-пікір менмендікке айналады.
42. Барлық төңкерістер мен бұзғыншылықтардың шикізаты, барлық әдепсіздіктердің қоздырғышы және қайнар бұлағы екі-ақ сөз. Бірінші сөз: "Мен тоқ болсам, басқаның аштан өлгенінде шаруам жоқ!" Екінші сөз: "Сен жұмыс істе, еңбек ет, қызығын мен көрейін!"
Бірінші сөздің тамырын кесіп, дауа болар бір-ақ нәрсе бар. Ол, зекеттің парыз болуы.
Екінші сөздің емі, өсімқорлықтың харам болуы. Құранның әділдігі әлемнің есігіне тұрып алып, өсімқорлықтың "Сенің мұнда кіруге қақың жоқ" дейді. Адам бұл бұйрықты тыңдамады. Қатты таяқ жеді. Бұдан да ауыр таяқ жемей тұрғанда, әлгі әмірге құлақ асуы керек.
43. Мемлекеттер мен ұлттар арасындағы соғыс, таптар арасындағы соғысқа айналады. Өйткені адам құл болғысы да жалшы болғысы да келмейді.
44. Шариғатқа үйлеспейтін жолмен жүріп, өз мақсатына жеткісі келген адам, көбіне мақсаттарына қарама қайшы жағдайда жазаланады. Европаға шариғатқа үйлеспейтін жағдайда, сүйіспеншілік танытудың соңы сүйіктісінің аяусыз дұшпандығы.
45. Өткен нәрселерге, қиыншылықтарға тағдыр деп қарау керек. Келешекке күнәларға сынақ ретінде қарау керек. Жебр және Мутезиле ұстанымдары осы жерде тіл табысады.
46. Шарасы бар нәрседе әлсіздікке, шарасыз нәрседе де сабырсыздыққа жүгінуге болмайды.
47. Тән жарасы жазылар. Ислами абырой мен намыстың және ұлттық абыройдың жаралары өте ауыр болады.
48. Сондай бір заман болады: Бір ауыз сөз бүкіл әскердің соңына жетеді. Бір оқ отыз миллионның өліміне себеп болады.
{ Сілтеме*: Бір сербтің Австрияның тақ мұрагеріне атқан бір оғы, бірінші дүниежүзілік соғысты тұтатты. Отыз миллион халықтың қырылуына себеп болды.}
Сондай бір жағдай орын алады: Азғантай бір әрекет адамды жоғарғылардың ең жоғарысына шығарады. Енді бір жағдайда, кішкентай бір амал адамды, төменгілердің ең төменініне түсіреді.
49. Бір ғана шындық бәлен мың өтірікті жоққа шығарады. Бір ғана ақиқат мың қиялдан артық.
Әрбір сөзің дұрыс болу керек. Дұрыс нәрсенің бәрін айта беру де дұрыс емес.
50. Көзқарасы жақсы адам жақсы ойлайды. Жақсы ойлаған адам өмірден ләззат алады.
51. Адамға құлшыныс беретін үміт. Өлтіретін үмітсіздік.
52. Баяғыдан бері Аллаһтың әмірлерін түсіндіру, жаю және
мұсылмандардың бостандығын қорғау жолында парыз болған жиһадтың маңызын түсініп, бір тұтас Ислам Әлемін қорғау жолында өз жанын пида етуге дайын және соған өзін борыштар санайтын және Халифаттың ту ұстанушысы болған мына Ислам мемлекетінің күйреуінің орнын Ислам Әлемінің бақыты мен бостандығы ғана толтыра алады. Бұл пәлекеттер өміріміздің өзегі болған Ислам бауырластығының арта түсуін тездетті.
53. Христиандыққа қатысы жоқ мәдени игіліктерді соған еншілеу, Исламның жауы болған құлдырауды соған дос етіп көрсету, дүниенің теріс айналғаны.
54. Баға жетпес асыл алмас қанша шаң басса да, жылтыраған шыныдан артық.
55. Барлық нәрсені материядан іздеушілердің ақылары көздерінде. Ал көз рухани нәрселерді көре алмайды.
56. Мысали теңеулер ғылыми ортадан шығып, надандықтың қолына тиер болса, ақиқат ретінде қабылданады. Қисынсыздықтарға жол ашады.
57. Аллаһтың жарылқауынан артық жақсылық жасауға тырысу-жақсылық емес.
Әр нәрсенің өз орны бар.
58. Даңқ, бір адамда жоқ нәрсені де соған еншілеп береді.
59. Хадистер өмірдің кені, ақиқаттың бұлағы.
60. Хақ діннің өркен жаюы - халықтың дамуы. Діннің жалғасуы өмірдің нұры.
61. Адамзатқа мейрім төккен Құран, баршаның, олай болмаса да көпшіліктің бақытына негізделген мәдениетті қабылдай алады. Қазіргі мәдениет бес түрлі болымсыз негіздерге орнатылған.
1. Арқа сүйері қара күш. Оның ісі зорлық-зомбылық.
2. Көздегені пайда. Оның ісі басқаны зиянға ұшырату.
3. Өмірлік қағидасы күрес. Оның ісі қақтығыс.
4. Қоғамдық байланыстары, басқаны жұтып қоректенетін нәсілшілдік, болымсыз ұлтшылдық. Оның ісі соғыс.
5.Көрсетер қызметі сезімдерді қоздыру, құмар қандыру. Ондай желігулер, адамның рухани құлдырауына себеп болады.
Ал Мұхаммедттің (с.а.у.) шариғаты орнатқан, әмір еткен мәдениеттің арқа сүйер күші қара күш емес, ақиқат. Оның ісі әділдік пен теңдік. Көздегені пайда емес, рухани даму. Оның ісі сүйіспеншілік пен бір біріне демеу болу.
Қоғамдық байланысы нәсілшілік пен ұлтшылдық емес, діни бауырластық, отан сүйгіштік, әлеуметтік байланыс. Оның ісі шынайы бауырластық, татулық, сыртқы шабуылдарға қарсы қорғану. Өмірлік қағидасы күрес емес, өз ара көмек. Оның ісі бірлік пен бір біріне арқа сүйеу. Желігу емес, ақиқатқа көз жеткізу. Оның ісі адами даму, рухани кемелдік. Бізге қамқор болып тұрған Исламнан айырылма, қос қолдап жабыс. Әйтпес құрисың.
62. Жалпылық сипаттағы бәлелер, көпшіліктің қателігінен келеді. Бәле қылмыстың нәтижесі немесе сыйлықтың бастамасы.
63. Шәһид өзін тірімін деп біледі. Жаны шығар алдында қиналмағандықтан, өмірінің үзілгенін сезбейді. Бұрынғыдан да жақсы болып кетті деп біледі.
64. Құранның нағыз әділдігі, бір бейкүнә жанның өмірін, қанын бүкіл адамзаттың жолында бір болғандай, әділеттің алдында да бердей. Өзімшілдікке түскен кейбір адамдар, жанының рахатына кедергі болар барлық нәрсені, тіпті қолынан келсе бүкіл әлемді тас-талқан етіп, адамзатты жойып жіберуге бар.
65. Қорқыныш пен әлсіздік сыртқы әсерлерге күш береді.
66. Анық пайданы, зиянды нәрселердің жолына пида етуге болмайды.
67. Қазіргі Стамбул саясаты, Ислам тұмауы сияқты бір дерт.
68. Есерсоқ адамға "жақсысың, жақсысың" дей берсе жақсарып жақсы адамға "жамансың, жамансың" дей берсе жаманға айналуы сирек емес.
69. Жаудың дұшпаны жаулығын қойғанша (саған) дос. Жаудың досы достығын қойғанша (саған) жау.
70. Қырсығу мынаған апарады. Біреуге шайтан көмектесіп тұрса, ол "Періште" деп алғыс айтады. Қарсыласына періште көмектесіп тұрса. Киімін ауыстырып алған "шайтан" деп қарғыс айтады.
71.Бір дерттің дауасы, басқа бір дертке у болуы мүмкін. Бір дауа шектен шықса дерт әкелуі мүмкін.
72.
73. Жамағатта бірлік болмаса, бөлшек сандарды көбейткен сайын нәтиже азая беретіні сияқты азая береді.
{ Сілтеме: Есептік заңдар бойынша көбейту және қосу нәтижені көбейтеді. Төртті төртке көбейтсе он алты болады. Бірақ бөлшек сандарды көбейту нәтижені азайтады. Үштен бірді, үштен бірге көбейтсе тоғыздан бір болады. Сол сияқты адамдар арасында ауызбіршілік, бір бағыт, бірлік болмаса, азайып, бытырап кетеді, құнсыз болып қалады.}
74. Қабыл көрмеу, жоққа шығару болып көрінеді. Бір нәрсенің бар екендігіне дәлел табылмау қабыл көрмеуге дәлел болады. Жоққа шығару, жоқ екендігіне дәлел талап етеді. Біреуі күмән, екіншісі жоққа шығару.
75. Имани мәселелерде шүбә, бір дәлел тіпті жүз дәлел айтса да дәлеле болушыларға зиян келтіре алмайды. Өйткені мыңдаған дәлел бар.
76. Басым көпшілікке ерген жөн. Немқұрайлы әмәуилік көпшілікке ергендіктен әһли Сүннет жамағатқа кірді. Азшылықта қалған қатаң Алевиліктің бір бөлігі Рафизилікке бет бұрады.
77. Дұрыс нәрселерге бірлік ең дұрысында алауыздық тудырады. Кейде дұрыс нәрсе ең дұрыстан да дұрыс болады. Жақсылық ең жақсыдан да жақсырақ болады. Әр кім өз ұстанымына "Осы дұрыс" деуі керек. "Осы ғана дұрыс" деуіне болмайды немесе "Осы жақсы" десін. "Жақсысы осыған" демесін.
78. Жұмақ болмаса, Тозақтың азабы сезілмес еді.
79. Заман қартайған сайын Құран жасаруда. Ишара, белгілері анық көрінуде. Нұрдың от болып көрінетініндей кеде аса шешендік те асыра суреттеу болып көрінеді.
80. Ыстықтың дәрежелері суық арқылы білінеді. Сұлулықтың дәрежесі де ұсқынсыздық арқылы көрінеді. Мәңгілік Құдрет Аллаһтың өзіне тән. Солай болуы шарт. Оған әлсіздік араласа алмайды. Мәртебелер де жоқ. Ол құдіреттің алдында барлық нәрсе бірдей.
81. Күннің бейнесі теңіздің бетінде де тамшысында да бірдей көрінеді.
82. Өмір, Аллаһтың бір екендігін көрсетеді, соңы да соны көрсетеді.
83. Адамдар арсында әулиелердің, Жұмада дұғалар қабыл болар сәттің, Рамазанда Қадір Түнінің, Аллаһтың көркем есімдерінен Исм-і Ағзамның, өмірде ажалдың жасырын болуы басқа нәрселердің құнын арттырады. Мән бергіздіреді. Алда не болары белгісіз жиырма жылдық өмір, соңында не болары белгілі мың жылдық өмірден артық.
84. Бұл дүниедегі күнәлардың соңы, Ақыреттегі азаптың дәлелі.
85. Құдіреттің алдында Рызық, өмір секілді маңызды. Құдірет шығарады тағдыр кигізеді. Инаят асырайды. Өмір нәтиже ретінде көрінеді. Ризық аз аздан беріледі, ойландырады. Аштан өлу жоқ. Өйткені денеде іш май түрінде, тағы да басқа жиналып тұрған азық қоры бар. Олар таусылмай тұрып та өледі. Демек, қалыпты әдеттен ауытқудан туатын ауру өлімге себеп болады. Рызық жетіспеуден емес.
86. Жыртқыш аңдардың адал рызықтары өлекселер. Олар жер бетін тазалап тұрады әрі рызықтарын табады.
87. Бір асам тамақ қырық тиын, екіншісі он теңге ... Бұл ауызға жеткенше. Өңештен өткен соң екеуі бірдей. Тек ауызда бір секунттық айырмашылық болады. Тексеруші және қарауыл болған дәмтату сезімін еркелету үшін бірден онға аттау ысыраптың ең сорақысы.
88. Ләззатты нәрселер шақырған кезде "бұларды жеп алғам" дей салу керек. Жеп алдым деп ойлауды әдетке айналдырған адам, "Жеп алдым деп ойла" деп аталатын мешітті жеп қояр еді ғой. Ал ол жемеді.
89. Бұрын мұсылмандардың көпшілігі аш емес еді. Тоқшылықта өмір сүруге мүмкіндікттері бар еді. Қазір аш. Рахат өмір сүрер жағдай жоқ.
90. Уақытша ләззатқа емес, уақытша қиындықтарға қуану керек. Қош келдің деу керек. Уақытша ләззат әттеген-ай дегізеді. "Әттеген-ай" деу жасырын өкініштің жаршысы. Өтіп кеткен қиындықтар "Ой шіркін" дегізеді. Ол да жасырын бір ләззат пен нығыметтің жаршысы.
91. мыту да бір нығымет. Бір күннің ғана қайғысын тартқызады. Бұрынғыларды ұмыттырады.
92. Ыстықтың дәрежелері сияқты, әрбір қиыншылықтың ішінде нығыметтің де өзіндік дәрежелері бар. Одан да зор бар екенін ойлап,
кішкентайлардағы нығыметтеің дәрежелерін көріп, Аллаһқа шүкір ету керек. Әйтпесе үлкейтіп көру арқылы үрлей түссек ұлғая береді. Уайымдаған сайын қос көрінеді. Жүректегі қияли, мысали бейнесі ақиқатқа айналады. Жүрекке соққы береді.
93. Әрбір адамның қоғамға зер салатын, өзі көрінетін мәртебе деп аталатын терезесі бар. Сол терезе оның өз деңгей дәрежесінен жоғары болса, тәкәббарлықпен мойнын созады. Егер өз деңгейінен төмен болса, сол терезеден зер салу, өзі де көрінуі үшін кішіпейілділікпен иіледі. Адамдағы ұлылықтың өлшемі кішік бола білуде. Яғни кішіпейілділік. Төмендіктің өлшемі көкірек керу яғни тәкапбарлық.
94. Әлсіздің күштіге қарсы тұруы, өз намысын қорғау. Күштінің әлсізге қарсы тұруы, тәкәпбарлық. Күштінің әлсізге кішіпейілділік танытуы орынды. Әлсіздің күштінің алдында кішіпейілділік танытуы қор болу. Мұсылман бір басшының жұмыс орнында кеудесін тік ұстауы орынды. Әлсіздік танытуы қор болу. Үйінде кеуде керуі тәкәпбарлық. Өзін төмен ұстауы кішіпейілділік. Бір адам өз атынан әрекет етіп тұрса, кешірімшілдігі, кішіпейілділігі жақсы амал. Көпшіліктің атынан әрекет етіп тұрса, ондай әрекеті қиянат болады, пайдасыз іс болады. Бір адамның өз атынан шыдамдылық танытуы орынды. Мақтангершілікке бармауы керек. Халықтың атынан мақтана алады. Шыдамдылық танытуына болмайды.
95. Бір істің басында-ақ сол істі басқаға "тапсыру" жалқаулық. Қолдан келгеннің бәрін жасап, нәтижені күту-тәуекел. Еңбектің жемісі мен нәсібіне риза болу-қанағатшылдық. Ол, жұмысқа деген құлшынысты арттырады. Қолда бармен тоқтап қалу - жігерсіздік.
96. Шариғаттың әмірлеріне мойынсұну да, қарсы келу де бар. Сол сияқты жаратылысқа тән әмірлерге де мойынсұну мен қарсы келу бар. Біріншісінде, жарылқаудың да жазалаудың да көбі ақыретте болады. Екіншісінде, көбіне бұл дүниеде болады. Мысалы: Сабырдың сыйы жеңіс. Жалқаулықтың жазасы кедейлік. Еңбектің сауабы байлық. Табандылықтың сыйы табысқа жету. Тең қаралмаған қазылық, әділдікке жатпайды.
97. қсастық, өзгешеліктерге себеп болады. Түсінісу, өзара көмектің негізі. Қорлық көру-тәкіпбарлықтың бастауы. Әлсіздік - мақтаншақтылықтың шикізаты. Дәрменсіздік - қасарсудың бұлағы. Қызығушылық - ғылымның ұстазы.
98. Аллаһтың Құдіреті мұқтаждық арқылы, әсіресе, аштық арқылы адамдарды да хайуанаттарды да тежеп, жүйеге келтіріп қойған. Әлемді де астан-кестең болудан сақтап, қажеттіліктерді мәдениетке мұғалім еткен. Дамудың негіздерін орнатқан.
99. Іш пысу - азғындықтың мұғалімі. Үмітсіздік - зейіннің адасуы. Жүректің қараюы - рухтың күйзеліс бұлағы.
100.
Бауырлар арасындағы жиынға бір көрікті әйел кірсе, рия, бақталасу, жауласу деген мінсіздер оянады. Демек әйелдердің қоғамдағы белсенділігінен мәдени қоғамда жаман мінездер арта түседі.
101. Қазіргі адамзаттың жамандықтар жайлаған тентек рухында, күлімсіреп тұрған шағын өлі жандар секілді суреттердің рөлі зор.
102. Шариғатқа үйлеспейтін мүсін-не тасқа айналған зұлымдық немесе денеге айналған әуестік не бейне киген рияшылдық.
103. Исламияттың ақиқаттарына толық мойынсұнып, сол шеңберге бар болмысымен кірген адамдағы ашыла түссем деген талпыныс, кемелденуге деген талпыныс болғаны. Немқұрайлылықтың кесірінен бұл шеңберден сырт қалған адамдағы ашыла түссем деген пиғыл бүлінуге деген бет бұрысқа айналады. (Рухани) дауыл соғып, зіл зала болып жатқанда иджтихадтың есігі түгіл терезесін де жауып тастаған жөн. Шариғаттың рұқсаттарын алға тартып, немқұрайлылық танытпау керек. Мұны нақты әмірлер қатаң ескертеді.
104. Қадірсіз қолдарға тиген бейшара ақиқаттардың қадірі болмайды.
105. Жер шары жануарға ұқсайды. Тіршіліктің нышаны байқалады. Егер жұмыртқадай болып кішірейсе, өзіндік бір жануар болып қалмай ма екен. Ал бір микроб жер шарындай болып үлкейсе осы ғаламшарға ұқсап қалмай ма? Тірі болса рухы да бар. Ғалам адамдай ғана болып кішірейсе, жұлдыздар атомдардай болып қалса, ол да бір саналы жануар болып қалмай ма? Аллаһ жаратқан мұндай жануарлар көп.
106. Екі шариғат бар:
Біріншісі: Шағын ғалам түріндегі адманың әрекеттері мен хал-ахуалын жүйеге келтіретін, Аллаһтан жеткен кәдімгі хақ шариғат.
Екіншісі: Алып адам секілді ғаламның әрекетін жүйеге келтіріп, Аллаһтың басқару сипатынан бастау алып тұрған жаратылыстардың болмысына тән алып шариғат. Бұған кейде "Табиғат" деген қате айдар тағылады. Періштелер - үлкен жамағат. Бұлар - Аллаһтың басқару сипатынан бастау алатын жаратылыстардың болмысына тән шариғаттың әмірлерін орындаушылар және солардың уәкілдері.
107.
108. Метериалистік рухани түрдегі жұқпалы ауру. Адамзатты осындай сұмдық безгекке душар етті. Аллаһтың қаһарына ұшыратты. Иммунитет пен сын қабілеті күшейген сайын ол дерт те өрши түсуде.
109. Ең бақытсыз, ең қатты қиналатын адам, қолы бос адам. Өйткені жалқаулық жоққа жақын нәрсе, соның туысқаны. Еңбек бар болу, соны жандандыратын, өмірді оятушы күш.
110. Өсімқорлықтың ұясы мен қақпасы болған банктер адамзаттың ең оңбағандары болған кәпірлердің және солардың ең залымдарының, олардың да ең азғындарының пайдасына қызмет етеді. Бұл Ислам әлеміне өте зиян. Адамзаттың игілігіне мәне берілмей қалады.
Егер кәпір бітімге келмеген, шабуылын тоқтатпаған болса, кінәсіз емес, құрметтеуге болмайды.
111. Жұмадағы құтба аса қажетті (шарт) және нақты нәрселерді еске салды. Көзқарастарды (үйретпейді) айтпайды. Арабша айтылғандары да өте жоғары ақиқаттарды жеткізеді. Хадис пен аятты салыстырар болса, адамзаттың ең шешенінің сөзі де аяттың шешендігіне жете алмайтындығы, оған ұқсамайтындығы көрінеді.
Исм-і Ағзамның хаққы үшін, Қасиетті Құранның құрметі үшін, Пайғамбарымыз Алейһиссалату Уәссәләмның құрметіне, осы Мектубатты бастырушылар мен жәрдем еткендерді, Рисалей-Нұр шәкірттерін Фердаус Жәннатта мәңгі бақытты ете гөр. Әмин....
Иман және Құран қызметі жолында үнемі табысқа жеткіз... Әмин.... Амал дәптерлеріне осы Мектубат жинағының әрбір әрпіне мың сауап жаза гөр.... Әмин. Нұрлардың жайылуы жолында табандылық пен ықылас бере гөр. Әмин.
Уа, Әрхамуррахимин! Рисалей-Нұрдың бүкіл шәкірттерін екі дүниеде бақытты ете гөр... Әмин. Оларды адам және жын шайтандарынан қорға! Әмин... Мына әлсіз, бейшара Саидтың күнәларын кеше гөр! Әмин...