Risale-i Nur

Жарқыраулар
— 3 —

"Рисалей-Н&р" жинаүҰнан

Лемалар
БідиҚззаман
Саид Н&рси
— 4 —

ЮОЖ 28

КБЖ 86.38

Б 14

Б 14 Лемалар/ Бідиуззаман Саид Н&рси. - АлматҰ, 2025. - 476 бет.

Аудмек, +лар алңасҰ
Захараддин Батай&лҰ, Жандос ҮиÇнбек
ЮОЖ 28
КБЖ 86.38
— 5 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
فَنَادٰى فِى الظُّلحْمَةُ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّ۪ى كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ينَ ٭ اِذْ نَادٰى رَبَّهُٓ اَنّ۪ى مَسَّنِىَ الضُّرُّ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرَّاحِم۪ينَ ٭ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَраңан ا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ ٭ حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ ٭ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ الْعَلِىِّ الْعَظ۪يمِ ٭ يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى ٭ يَاнӘштӘ ى اَنْتَ الْبَاق۪ى ٭ لِلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا هُدًى وَ شِفَٓاءٌ

ю[ОтҰз БӘрӘншӘ МектубтҰқ бӘрӘншӘ б+лӘмӘ: Юрңашан, ісӘресе аңшам мен ң&птан арасҰнда отҰз Қш рет оңҰлуҰ +те мақҰздҰ осҰ ңасиеттӘ с+здердӘқ ірңайсҰсҰндаүҰ жарңҰн н дҚниеҰқ бӘрнешеуӘн к+рсететӘн алтҰ Лема].

БӘрӘншӘ Лема

ХазӘретӘ şнус ибн Метта пайүамбардҰқ (а.с.) жіне АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) мӘніжатҰ еқ &лҰ мӘніжат. Сондай-аң, д&үалардҰқ ңабҰл болуҰ ҚшӘн де аса мақҰӘмдерӘр себеп. ХазӘретӘ şнустҰқ (а.с.) ійгӘлӘ ңиссасҰнҰқ мазм&нҰ: ТеқӘзге лаңтҰрҰлүан şнустҰ (а.с.) Қлкен бӘр балҰң ж&тҰп ңойҰптҰ. Алас&рүан теқӘз астҰнда, тҚннӘқ ңоŞ ңарақүҰлҰүҰнда бар ҚмӘтӘ ҚзӘлген кездеболу дан:

لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّ۪ى كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ينَ

мӘніжат-д&үасҰ, осҰндай ңиҰн жаүдайдан тез арада ң&тҰлуҰна себеп болҰптҰ.

— 6 —

Б&л мӘніжаттҰгерӘскздҰ сҰрҰ мҰнада. Діл сол жаүдайда себептердӘқ ешңандай ісерӘ жоң едӘ. ЯйткенӘ онҰ ң&тңаратҰн Ү&дӘреттӘқ ҚкӘмӘ балҰңңа да, теқӘзге де, тҚнге де, к+кке де жҚретӘн осҰ а керек-тӘ. ЯйткенӘ, теқӘз де, тҚн де, балҰң та оүан ңарсҰ бӘрӘгӘп алүан болатҰн. ОсҰ ҚшеуӘн бӘрдей баүҰндҰра алатҰн бӘреу үана онҰ ң&тңарҰп, аман-есен жаүаүа шҰүара алатҰн. ТӘптӘ бҚкӘл халҰң онҰқ к+мекшӘ, ңҰзметкерлерӘ болса да тҚк пайдӘ деболмас едӘ. Демек, себептерден ңайҰр жоң едӘ. БҚкӘл себептердӘ жаратушҰ бӘр АллаҒтан басңа ң&тңарушҰ жоң екенӘне к+зӘ ібден жеткендӘктен Тіухид н&рҰнан ЮхадиеттӘқ сҰрҰ ашҰлҰп, осҰ бӘр мӘніжат тҚндӘ де, теқӘздӘсҰнда алҰңтҰ да оүан ңҰзметшӘ ңҰлдҰ. ТіухидтӘқ н&рҰмен балҰңтҰқ ңарнҰ теқӘз астҰ кемесӘне айналдҰ. ТолңҰнҰ таудай асау теқӘз ңауӘпсӘз сайрандайтҰнӘрӘ +лалаүа айналдҰ. ЮлгӘ н&р, к+ктегӘ б&лттардҰ сейӘлтӘп, АйдҰ шамшҰраң ңҰлҰп ңойдҰ. ОнҰ ңаумалай ңоршаүан, ңауӘптӘ себептер ендӘ оүан барлҰң жаүҰнан достҰң шҰрай танҰттҰ. Сау-сілемет жаүаүа шҰңтҰ. çктин аүашҰнҰқ к+леқкесӘнде Раббани жа іҒл-иларүа куі болдҰ.

БӘз, ХазӘретӘ şнустҰқ (а.с.) алүашңҰ кҚйӘнен жҚз есе ңауӘптӘ жаүдайдамҰз. ҮиссадаүҰ тҚн бӘз ҚшӘн болашаң. Бейңам назармен болашаүҰмҰздҰ ойласаң, ХазӘретӘ şнустҰқ (а.с.) тҚнӘнен жҚз есе а жараҰ да ңауӘптӘ. БӘздӘқ теқӘзӘмӘз, мҰна сергелдеқ жер шарҰ. Б&л теқӘздӘқ ірбӘр толңҰнҰнан мҰқдаүан адам опат болҰп жаназасҰ шҰүҰп жатҰр. Демек, ХазӘретӘ şнустҰқ (а.с.) теқӘзӘнен мҰқ есе ңорңҰнҰштҰ. БӘздӘқ балҰүҰмҰз - ніпсӘмӘз. Б&л балҰң,олҰң с +мӘрӘмӘзге ңауӘп т+ндӘрӘп, ң&рдҰмүа тартуда. БӘздӘқ балҰүҰмҰз онҰқ балҰүҰнан мҰқ есе ңауӘптӘ. ЯйткенӘ, онҰқ балҰүҰ к+п болса жҚз жҰлдҰң +мӘрӘне зиÇн тигӘзер едӘ. Ал бӘздӘқ балҰүҰмҰз, миллиондаүан жҰлдҰң +мӘрӘмӘздӘ тас-талңан еткӘсӘ келе жалүҰ ЖаүдайҰмҰздҰқ аңиңатҰ осҰ. Олай болса, бӘз де ХазӘретӘ şнус (а.с.)-үа ерӘп, себептерге шҰрмалҰп ңалүан ой-пӘкӘрӘмӘздӘ тҚзетӘп, бҚкӘл себептердӘ жаратушҰ РаббҰмҰзүа бет б&рҰп,

لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْи сҚннَ اِنّ۪ى كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ينَ

деуӘмӘз керек.

— 7 —

БейңамдҰң пен адасудҰқ кесӘрӘнен бӘзге ңарсҰ бӘрӘгӘп алүан болашаң пен дҚниенӘқ жіне ніпсӘнӘқ зиÇндарҰнан болашаңтҰ імӘрӘне толҰң баүҰндҰра алатҰңтаймҰиеге ҚкӘмӘ жҚретӘн, ніпсӘмӘздӘ ң&рҰңтап басңара алатҰн Ү&дӘрет ңана ң&тңара алатҰндҰүҰн толҰң тҚсӘнуӘмӘз керек. Жер мен К+ктӘ ЖаратушҰ АллаҒтан басңа, жҚрегӘмӘздӘқ тҚбӘндегӘ еқ нізӘк, еқ жасҰрҰн сҰрҰмҰздҰ бӘлетҰқ нҚкҰреттӘ жарату арңҰлҰ болашаүҰмҰздҰ жарҰң ңҰлатҰн, дҚниенӘқ т&қүиҰңңа батҰрар жҚз мҰқ асау толңҰнҰнан ң&тңаратҰн ңандай себеп бар? Жоң! БӘр АллаҒтан басңа ешкӘм де, ешңашан ОнҰқ р& Рисалмен ңалауҰнсҰз істе к+мектесе алмайдҰ, ң&тңара алмайдҰ.

Жаүдай осҰлай. ЮлгӘ мӘніжаттҰқ нітижесӘнде балҰң, ХазӘретӘ şнус (а.с.) ҚшӘн су астҰ к+лӘгӘне, теқӘз баңисазира далаүа айналҰп, тҚн айлҰ жарҰң бейне алдҰ. Олай болса, бӘз де осҰ мӘніжаттҰқ сҰрҰмен

لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّ۪ى كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ينَ
деуӘмӘз керек. لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ с+йЛемаларңҰлҰ болашаүҰмҰзүа, سُبْحَانَكَ - с+зӘмен дҚниÇмҰзүа, اِنّ۪ى كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ينَ - с+йлемӘ арңҰлҰ ніпсӘмӘзге АллаҒтҰқ мейӘрӘм назарҰн аударуҰмҰз керек. Сонда үанрӘ алшнҰқ н&рҰ, Ү&раннҰқ сіулесӘ арңҰлҰ болашаүҰмҰз жарңҰн болҰп, тҚннӘқ ңарақүҰлҰүҰ Қрей мен ңорңҰнҰш туүҰзбайдҰ. КерӘсӘнше, ҚйреншӘктӘ, ңауӘпсӘз жаүдайүа айналадҰ. ЮрдайҰм +лӘм мен +мӘр алмасҰп, үасажап бмен жҰлдардҰқ толңҰнҰна сансҰз жаназалардҰ мӘнгӘзӘп алҰп, ң&рдҰмүа кетӘп бара жатңан жер бетӘнде Ү&ран ХакимнӘқ &стаханасҰнда жасалүан рухани кеме тірӘздес Ислам аңиңаттарҰнҰқ ӘшӘне кӘрӘп, ілгӘ теқӘзде серуен ң&рҰп, сау-сіл топтааүаүа шҰүҰп, +мӘрдегӘ +з мӘндетӘмӘздӘ атңарүан боламҰз. Сол теқӘздӘқ толңҰндарҰнҰқ шайңалҰсҰ мен тербелӘстерӘ б+тенсӘп, Қрей туүҰзбай, керӘсӘнше бейне кадрлар тірӘздӘ тамаша к+рӘнӘстердӘ жақартҰп үибратңа толҰ оңиүалар &сҰнҰп, ңҰзҰң ой жҚَّ الْе себеп боладҰ. К+қӘлдӘ к+терӘп, шаттҰң сҰйлайдҰ. Хикметке толҰ Ү&раннҰқ сҰрларҰ мен тірбиесӘ арңҰлҰ ніпсӘмӘз ң&рҰңталүан кезде ніпсӘмӘз бӘзге мӘне алмайдҰ. КерӘсӘнше, ол бӘз мӘнетӘн к+лӘкке айналадҰ. МіқгӘ сӘлер,а жетуӘмӘзге себепшӘ боладҰ.
— 8 —

ҮорҰтҰндҰ: Адам баласҰ жаратҰлҰсҰ жаүҰнан барлҰң нірсемен байланҰсҰп жатңандҰңтан, безгек ауруҰнан жанҰ ңиналатҰнҰ секӘлдӘ, зӘлзала апаттардан да, ңиÇмет ңайҰм алдҰндаүҰ Қлкен зӘлзаладан да жанҰ ңзӘ болҰ. К+зге к+рӘнбейтӘн микробтан ңорңҰп, ңауӘптенетӘнӘ секӘлдӘ, алҰп ң&йрҰңтҰ ж&лдҰздан да ңорңадҰ. й ӘшӘн, отбасҰн жаңсҰ к+ргенӘндей, ба бараҚниенӘ де жаңсҰ к+редӘ. АуласҰндаүҰ кӘшкентай баңшасҰн жаңсҰ к+ргенӘндей міқгӘ ж&маңтҰ ң&штарлана ақсап жаңсҰ к+редӘ. Олай болса, осҰндай болмҰсңа ие адам баласҰнҰқ ТабҰнушҰсҰ, РаббҰ, СҰйҰнар Ү&дӘретӘету.

#арушҰсҰ, маңсат-межесӘ бҚкӘл жаратҰлҰс атаулҰнҰ басңарҰп т&рүан молекулаларүа да планеталарүа да імӘрӘ жҚрӘп т&рүан бӘр ң&дӘрет иесӘ болуҰ керек. Ендеше адам ірңашан ХазӘретӘ şнус (а.с.) секӘлдӘ

لَٓا اِلٰهَ اِҒ">деуاَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّ۪ى كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ينَ

деуге м&ңтаж.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
* * * * *

#9далар ӘншӘ Лема

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اِذْ نَادٰى رَبَّهُٓ اَنّ۪ى مَسَّنِىَ الضُّرُّ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرَّاحِم۪ينَ
СабҰрлҰлҰүҰмен ійгӘлӘ ХазӘретӘ ЮŞб АлейҒиссаламнҰқ тіжӘрибеден +ткен осҰ мӘніжатҰнҰқ ісерӘ зор.

Алаереметз АллаҒңа мӘніжат ңҰлүанҰмҰзда осҰ аÇттҰ пайдалана отҰрҰп:

رَبِّ اِنّ۪ى مَسَّنِىَ الضُّرُّ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرَّاحِم۪ينَ

деуӘмӘз керек.

ХазӘретӘ ЮŞб АлейҒиссаламнҰқ мішҒн, ÇүнсасҰнҰқ ңҰсңаша мазм&нҰ мҰнадай:

Т&ла бойҰн жара басҰп кеткенӘне бӘраз уаңҰт +тсе де, сол аурудҰқ орасан зор ңайҰр-сауабҰн ойлап, аса сабҰрлҰ тҚрде шҰдаүан екен. Содан, жарасҰндаүҰ ң&рттар жҚрегӘй к+рдӘлӘне шапңан кезде: ЗӘкӘр ететӘн тӘлӘ мен АлланҰ танҰп бӘлу орнҰ болүан жҚрегӘне тиӘскендӘктен жан тҰнҰштҰүҰ ҚшӘн емес, ң&лшҰлҰң ете алмай ңалатҰн болдҰм-ау! - деген оймен: "О, АллаҒ! Ү&рттар тӘлмен айтатҰн зӘкӘрӘме, жҚрекпен жасайтҰнбептерлҰүҰма кедергӘ туүҰзуда. Мен зиÇнүа &шҰрадҰм!" - деп, жалбарҰна мӘніжат ңҰлүан екен. АллаҒ Таүала сол риÇсҰз да адал ірӘ шҰнайҰ мӘніжатҰн тақүажайҰп тҚрде ңабелӘк дптҰ. КӘніратсҰз денсаулҰң берӘп, мол мейӘрӘмӘне б+лептӘ. ОсҰүан ңатҰстҰ б&л Лемада бес т&жҰрҰм баÇндалмаң.

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ: ХазӘретӘ дӘредӘейҒиссаламнҰқ сҰртңҰ, тін жарасҰ болса, бӘздӘқ ӘшкӘ, рухани жараларҰмҰз бар. Егер, сҰртҰмҰздҰ Әшке, ӘшӘмӘздӘ сҰртңа айналдҰрса, ХазӘретӘ ЮŞбтен ілдеңайда ауҰр жаралҰ, науңас болҰп шҰүарҰмҰз анҰң. ЯйткенӘттӘ. Үүан ірбӘр кҚнімӘз, ойҰмҰзүа келген ірбӘр шҚбі, жҚрегӘмӘз бен

— 10 —

рухҰмҰзүа жара саладҰ. ХазӘретӘ ЮŞб АлейҒиссаламнҰқ жарасҰ ңҰсңа үана дҚниелӘк +мӘрӘне ес, к+т+ндӘрсе, бӘздӘқ рухани жараларҰмҰз баңи +мӘрӘмӘзге ңатер тудҰруда.

Демек, ХазӘретӘ ЮŞб АлейҒиссаламүа ңараүанда бӘз ілгӘндей мӘніжат мҚфтидмҰқ есе м&ңтажбҰз. ХазӘретӘ ЮŞб алейҒиссаламнҰқ жарасҰна Қймелеген ң&рттар жҚрегӘ мен тӘлӘн заңҰмдаса, бӘз жасаүан кҚні-жарадан пайда болүан уісуіса, кҚмін мен шҚбіларю(Ү&дай саңтасҰн)>жҚрегӘмӘздӘқ ӘшӘне енӘп имЖАУАП.ашҰрадҰ. ИманнҰқ тӘлмішӘ болүан тӘлдӘқ рухани ліззатҰн жойҰп, зӘкӘрден жерӘтӘп, оүан жолатпай жӘбередӘ.

Рас, кҚні Әстеген сайҰн жҚрек ңарайҰп, иман н&рҰ с+нгенге дейӘн ңаСондҰң жӘбередӘ. ЮрбӘр кҚнінӘқ ӘшӘнде кҚпӘрлӘкке апаратҰн жол бар. М&ндайда дереу тіубі-истиүфар етӘп, жараланүан жердӘ дереу тазарту ңажет. Юйтпесе, ол кҚні ң&рт емес, рухани жҰланүа айналҰп жҚректӘ шаүадҰ.

МҰсалҰ, &Çтңа ңалдҰратҰн. СахиҚнінӘ жасҰрҰн жасаүан адам басңалар бӘлӘп ңоÇр деп &Çлүан кезде перӘштелер мен руханилердӘқ бар болуҰ оүан ауҰр тиедӘ. ОлардҰқ болмҰсҰн жоңңа шҰүарүҰсҰ келӘп, сҰлтау ҚкӘмӘ т&радҰ. Сондай-аң, ЖіҒаннам азабҰна лайҰң ауҰр кҚні жасаүан адам ЖіҒаннам ңаупӘн естӘгенде тіубі-истиүфар етпесе, ЖіҒаннамнҰқ болмаүанҰн ңалайдҰ. КӘшкене бӘр сҰлтау, жій бӘр шҚбіүа бола ЖіҒаннамдҰ жоңңа шҰүарудан тайсалмайдҰ. Сондай-а +зӘнеӘгӘрӘм бастҰүҰнҰқ болмашҰ бӘр нірсеге бола айтңан ескертуӘне +кпелеп ңалатҰн адамнҰқ, парҰз намазҰн оңҰмай, ң&лшҰлҰң мӘндетӘн Юзіл мен Юбід,ю(морңҰтук)>С&лтанҰнҰқ ңанша рет б&йҰрүан імӘрӘн орҰндамауҰ, атңармауҰ жалңаулҰң етуӘ жанҰн кҚйзелӘске салҰп, мазасҰн аладҰ. КҚйзелген соқ "ң&лшҰлҰң болмаүа бар нй!" деп тӘлейдӘ.ОсҰ тӘлектен Ү&дайүа ңарсҰ рухани тҚрде жауласу, жоңңа шҰүару деген ой туадҰ. ЖҚрекке АллаҒтҰқ бар екенӘ туралҰ шҚбі, шек келсе болдҰ, ол б&үан наңтҰ ділел сиÇңтҰ к+рӘнедӘ. Соүан жармасуүа тҰрҰсадҰ. ЕндӘ онҰқ алдҰнда реттелуӘп, тереқ ң&рдҰм пайда боладҰ. Ү&лшҰлҰң мӘндет атңарүанда аз үана ңиҰндҰң болатҰнҰ рас, алайда ілгӘ бейбаң АллаҒтҰ жоңңа шҰүарамҰн деп, ілгӘ ңиҰндҰңтан миллион есе ауҰр рухани кҚйзелӘске душар болатҰнҰн ақүармайдҰ. ШҰбҰннҰқ шаүаүидамңашҰп, жҰланнҰқ шаүуҰн ңабҰл аладҰ.

ТаүҰсҰн таүҰ... ОсҰ Қш мҰсал арңҰлҰ: بَلْ رَانَ عَلٰى قُلُوبِهِمْ сҰрҰ ашҰла тҚседӘ.
— 11 —

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ: ТаүдҰрдҰқ сҰрларҰн баÇндайтҰн "ЖиҰрма алтҰншҰ С+зде"жолҰм баласҰ ауруүа шалдҰңңанда немесе ңандай да бӘр ңиҰн жаүдайүа душар болүанда шаүҰмдануүа хаңҰсҰ жоң екендӘгӘ Қш жаңтҰ тҚсӘндӘрӘлген. БӘрӘншӘден. АллаҒ Таүала адам баласҰна кигӘзген дене аттҰ "к+йлектӘ" +з +нерӘмен сан ң&бҰлтадҰ. Шқ шҰқҰасалүан болмҰс к+йлегӘн &зартадҰ, ңҰсңартадҰ, орнҰн ауҰстҰрадҰ, +згертедӘ. ОсҰлайша, сан алуан есӘмдерӘн шаүҰлҰстҰрҰп к+рсетедӘ. Міселен, АллаҒтҰқ "Шіфи" есӘмӘ ауру арңҰлҰ к+рӘнедӘ. "Різзаң" есӘмӘ де аштҰң арңҰлҰ к+рӘнедӘ.

ТаүҰсҰн таүҰ. مَاлар емلْمُلْكِ يَتَصَرَّفُ ف۪ى مُلْكِه۪ كَيْفَ يَشَٓاءُ

ЕКӨНШӨДЕН: ЯмӘр, ңиҰншҰлҰңтар, аурулар арңҰлҰ шҰқдалҰп, тазарадҰ. КемелденӘп кҚшейедӘ, дамҰп жемӘс бередӘ. ОсҰлайша +з мӘндетӘн атңарадҰ. БӘрңалҰптҰ, мамҰң т+сектегӘдей раханда үо, наүҰз ӘзгӘлӘк болүан бар болуүа, болмҰсңа емес, жамандҰңтҰқ наүҰз +зӘ болүан жоңңа тін. Соүан &ласадҰ.

ШӨНШӨДЕН: Б&л дҚние-сҰнаң алақҰ, ңҰзмет ететӘн жер. Ліззатңа бататҰн, аңҰ мен сҰй алатҰн жер емес. ҮҰзмет ететӘн, ң&лшҰлҰң ететӘн орҰда ійей болса, ауҰрҰп ңалу, ңиҰншҰлҰң шегу - дӘни т&рүҰдан болмаса, ірӘ сабҰр саңтай алса - ңҰзмет етуге, ң&лшҰлҰң етуге еш кедергӘсӘ жоң, ңайта маүҰнасҰн ңуаттап, кемелдӘкке жетелейдӘ. БӘр саүаттҰң ң&лшҰлҰңтҰ, бӘр кҚндӘкалүҰсҰатңа айналдҰруүа себеп болатҰндҰңтан, шаүҰмдану емес, шҚкӘр ету керек.

Ү&лшҰлҰң екӘ тҚрлӘ боладҰ. БӘрӘншӘсӘ тӘкелей маүҰнадаүҰ, белгӘлӘ ң&лшҰлҰңтар. ЕкӘншӘсӘ, ауруүа шалдҰүҰп, ңиҰн жаүдайүа тап болүан адам + АллаҒілсӘз, бейшара екенӘн ақүарҰп РаббҰ-РахимҰна риÇсҰз жалбарҰнҰп, шҰнайҰ ң&лшҰлҰң етедӘ. М&ндай ң&лшҰлҰң пен үибадатта екӘ жҚздӘлӘк болмайдҰ. Егер сабҰр саңй дейдңиҰндҰңтҰқ сауабҰн ойласа, ірӘ шҚкӘр етсе, онда ірбӘр саүат ҚшӘн бӘр кҚндӘк ң&лшҰлҰңтҰқ сауабҰ жазҰладҰ. ҮҰсңа +мӘрӘ &заң +мӘрге айналадҰ. ТӘптӘ, кейде бӘр минутҰ бӘр кҚндӘк ң&лшҰлҰңтҰқ сауабҰн жаздҰрадҰ.

Мухажир ХафҰз АасҰл тейтӘн аңҰреттӘк бауҰрҰмнҰқ ауҰр науңас екенӘн ойлап, уайҰмдап жҚргенӘмде, жҚрегӘме "ОнҰ ң&ттҰңтап ңой". "ОнҰқ ірбӘр минутҰ бӘр кҚндӘк үибадат болҰп саналуда" деген ескерту жеттӘ. ШҰнҰмен де ол сабҰр саңтап, шҚкӘр етуде едӘ.

#12َاوَزْӨНШӨ Т ЖұРұМ.>БӘр-екӘ с+зде айтҰп +ткенӘмӘздей, +ткен +мӘрӘн саралаүан ірбӘр адам "аҒ!" &рҰп, ауҰр кҚрсӘнедӘ, не болмаса "ЮлхамдулиллаҒ" деп, үажайҰоладҰ. ОнҰ кҚрсӘндӘрген нірсе, ліззатҰ мол кҚндердӘқ аÇңталуҰ жіне ңоштасудан пайда болатҰн рухани +кӘнӘштер. ЯйткенӘ, ліззаттҰқ аÇңталуҰ +кӘнӘш. Кейде +ткӘншӘ бӘр ліззат шексӘз +кӘнӘшке саладҰ. Еске алу сол +кӘ тіртӘ&лүайтҰп, адамдҰ ңайүҰ-м&қүа салҰп ңоÇдҰ. Ал, бастан кешӘрген уаңҰтша ңайүҰлардҰқ аÇңталуҰ рухани тҚрде ліззат берӘп, "ЮлхамдулиллаҒ" дегӘзедӘ. Б&л адам табиүатҰнда бар, шҰнд. СонҰмен ңатар, ңиҰншҰлҰңтардҰқ нітижесӘнде сауап жиналатҰнҰн, сол ҚшӘн аңҰретте сҰй-сҰÇпат берӘлетӘнӘн жіне +мӘр сол ңиҰншҰлҰңтар арңҰлҰ &зара тҚсетӘнӘн ойласа, сабҰр ету бҰлай т&рсҰн шҚкӘр ететӘн боладна жатاَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى كُلِّ حَالٍ سِوَى الْكُفْرِ وَ الضَّلَالِ

деуӘне тура келедӘ. ХалҰң арасҰнда мішҒҚр болүан "ҮайүҰлҰ кҚндер &заңңа созҰладҰ" деген с, бӘр . Иі, ңиҰн да ңайүҰлҰ сіттер &заң боладҰ. Алайда к+пшӘлӘктӘқ ойлаүанҰндай жандҰ кҚйзелтетӘндӘктен емес, &заң +мӘр сҚргендей нітиже беретӘндӘктен &заң боладҰ.

ТЯРТӨНШӨ нірсе М. ЖиҰрма бӘрӘншӘ с+здӘқ бӘрӘншӘ маңамҰнда баÇндалүанҰндай, адам баласҰ АллаҒ берген сабҰрдҰқ ңуатҰн уайҰмүа салҰнҰп, анда-м&нда ж&мсап, тауҰсҰп алмасуӘ ңискелген ңиҰншҰлҰңңа т+теп бере аладҰ. Алайда адамдар уайҰмүа берӘлгендӘктен немесе үапҰлдҰңтҰқ кесӘрӘнен немесе фіни дҚниенӘ міқгӘ деп ойлайтҰндҰңтан, сабҰрдҰқ кҚшӘн +ткен шаң пен болашаңң жандап, діл ңазӘргӘ басҰна тҚскен ауҰртпалҰңңа шҰдамҰ жетпей, шаүҰмдана бастайдҰ. Ү&дай саңтасҰн, бейне бӘр АллаҒ ТаүаланҰқ ҚстӘнен адамдарүа шаүк+редӘңандай боладҰ. АңҰмаңтҰң жасап, орҰнсҰз арҰзданҰп, сабҰрсҰздҰң етедӘ.

НегӘзӘнде, ңандай да бӘр ңиҰндҰңтҰқ кҚйзелӘсӘ тҚбӘ бӘр бӘтетӘнӘн, рахатҰ мен сауабҰ ңалатҰнҰн ойласа шаүҰмданудҰқ орнҰна шҰн жҚректен шҚкӘршӘлӘк етер едӘ. Оүан абҰржҰмай,Ұп к+б сҚйсӘнер едӘ. УаңҰтша +мӘр ңиҰншҰлҰңтар арңҰлҰ баңи да баңҰттҰ +мӘрге айналадҰ. БӘр кездегӘ ңайүҰлардҰ уайҰмдап, сабҰрсҰздану аңҰмаңтҰң. Ал, ертеқгӘ кҚн ілӘ келген жоң. КелешектегӘ аурулар мен ңиҰншҰлҰңтардҰ ңазӘбер демдап, сабҰрсҰздҰң танҰту, шаүҰмдану аңҰлдҰнҰқ ӘсӘ емес. "Ертеқ, арүҰ кҚнӘ аш ңаламҰн-ау немесе

— 13 —

ш+лдеймӘн-ау" деп бӘрер кҚннӘқ тамаүҰн ашңараңтанҰп бҚгӘн жеу, м+лшерден тҰс су Әшу ңаншалҰңтҰ аңҰмаңтҰң , +зӘм болашаңта болуҰ Ұңтимал ңиҰншҰлҰңтар мен аурудҰ діл ңазӘр уайҰмдап таүатсҰздану, шҰдамсҰздҰң к+рсету, +зӘне-+зӘ наңаңтан-наңаң з&лҰмдҰң жасау секӘлдӘ, есӘ д&рҰс адамнҰқ ӘсӘ емес. Ондай адам +зӘнӘқ жанашҰрлҰң пен ңамңорлҰңңа лайҰң еместӘгӘн ңате едӘ.

ҮорҰта айтңанда, шҚкӘр ету нҰүметтӘ арттҰрадҰ, ал шаүҰмдану уайҰм-ңайүҰнҰ к+бейтедӘ. ИліҒи мейӘрӘмнен ң&р ңалдҰрадҰ. БӘрӘншӘ дҚниежҚзӘлӘк соүҰстҰқ алүашңҰ жҰлдарҰнда êрзурумдаүҰ бӘр дмаүандуҰр науңастанҰп, к+қӘлӘн с&рауүа бардҰм. МенӘ к+рӘп: "БасҰмдҰ жастҰңңа ңойҰп, &йҰңтай алмаүалҰ Қш айдан астҰ" деп аÇнҰштҰ жаүдайҰн айтҰп шаүҰмдандҰ. С+зӘ жанҰма ңаттҰ баттҰ. БӘ руханаүан мҰнадай ой келдӘ де оүан: "БауҰрҰм, +ткен жҚз кҚнӘқ ңазӘр ңуанҰштҰ кҚндерге айналдҰ. Ол кҚндердӘ ойлап шаүҰмданба, ңайта шҚкӘр ет! Болашаң ілӘ алда. СенӘ жаратңан Рахман-ур РахимнҰқ мейӘҰқ к+б сен, ж&дҰрҰң тимей жҰлама, жоңтҰ бар санап ңорҰңпа! ОсҰ сіттӘ ойла! СендегӘ сабҰр бҚгӘнӘқе толҰң жетедӘ. Есалақ ңолбасшҰ сиÇңтҰ болма! Ол не ӘстедӘ дейсӘқ үой? Д&шпан іскзӘнӘқ сол ңанатҰ ңаруҰн тастап берӘлӘп, онҰқ оқ ңанатҰна жақа кҚш болҰп ңосҰла т&ра, сол ңанаттаүҰ д&шпан іскерӘнӘқ оқ ңанатҰ ізӘрге шабуҰл жасамаүан болса да ілгӘ ңолбасшҰ орталҰң негӘзгҰсҰн еӘ оқүа, солүа аттандҰрҰп, орталҰң кҚштӘ ібден ілсӘретӘп жӘбередӘ. Сол кезде жау іскерӘ аз үана кҚшпен орталҰңңа лап ңойҰп, тас-талңан еткен. ДостҰм, сен де сол сиболдҰ.олма! Бар кҚшӘқдӘ осҰ сітке жина! АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘн, аңҰреттегӘ сҰйҰн ойла! Фіни, ңҰсңа +мӘрӘқнӘқ баÇндҰ, міқгӘлӘк +мӘрге айналҰп жатңанҰн ойла! ШаүҰмданудҰқ орнҰна шҰнайҰ шҚкӘр ет!" дедӘм. Сонда, ол тереқ тҰнҰс алҰп: «ЮлхамдулиллабӘр серҰм-ай, ауруҰм он есе жеқӘлдеп ңалдҰ үой!» деген-дӘ.

БЕСӨНШӨ Т ЖұРұМ. Б&л т&жҰрҰм Қш міселеден т&радҰ.

БӘрӘншӘ міселе. ҮайүҰнҰқ да, апаттҰқ да еқ ауҰрҰ дӘнге ңауӘптӘсӘ. ДӘни апаттан ірдайҰм Ү&дайүа сҰйҰнҰп, сол ҚшӘн ңайүҰруадамда. Ал, дӘни емес ңайүҰлар мен ңиҰншҰлҰңтар негӘзӘнде ңайүҰ емес. ОлардҰқ кейбӘреуӘ РахманнҰқ ескертулерӘ үана.

Міселен, ңойшҰ бӘреудӘқ ңорасҰна Çки егӘнге тҚскен ңойларҰн ңайтару ҚшӘн тас лаңттайтҰпңойлар онҰқ зиÇндҰ Әстен саңтандҰру ҚшӘн жасалүан ескерту екенӘн сезӘп, ризашҰлҰңпен керӘ ңайтадҰ. Сол сиÇңтҰ +мӘрде адам баласҰна сҰрттай ңараүанда жаүҰмсҰз

— 14 —

к+рӘнетӘн к+птеген оңиүалар бар. Олар ИліҒи ескертулер, н&сңаулар немесе кҚнінӘқкелӘ бҰ Ç болмаса бейңамдҰңтан саңтап, адами ілсӘздӘк пен бейшаралҰңтҰ жіне кӘмнӘқ алдҰнда т&рүанҰн сездӘредӘ. Ауру ңайүҰратҰн нірсе емес. КерӘсӘнше ол Рабблүан стипат немесе кҚнідан тазару. Хадисте баÇндалүанҰндай: "ПӘсӘп т&рүан жемӘс аүашҰн сӘлкӘгенде жемӘстер ңалай т+гӘлсе, безгектен дӘрӘлдепүамбарҰраүан кезде де кҚнілар діл солай т+гӘледӘ" - дейдӘ.

ХазӘретӘ ЮŞб АлейҒиссалам мӘніжат еткенде жанҰнҰқ рахатҰн ойлап д&үа етпеген. Ол тӘлӘмен айтатҰн зӘкӘрӘне, жҚрекпен атңаратҰн ң&лшҰлҰүҰна кедергӘ болүан соқ, ң&лшҰлҰң етуҰқ диŞтҰнда шипа с&раүан. БӘз, АллаҒңа мӘніжат еткен кезде бӘрӘншӘ кезекте кҚнілардан пайда болүан рухани жараларҰмҰздҰқ шипасҰн тӘлеуӘмӘз керек. Ү&лшҰлҰң ету ңиҰндап кеткенде үанатҰқ +зулҰң тӘлеп, жалбарҰнуүа боладҰ. БӘраң, наразҰлҰң бӘлдӘргендей немесе шаүҰмданүандай тҚрде емес, АллаҒтан кешӘрӘм с&рап шҰнайҰ тҚрде к+мек тӘлтитҰн барҰнуҰмҰз ңажет. Юу баста АллаҒтҰқ РубубиетӘн, билӘгӘн мойҰндап разҰ болүан екенбӘз, олай болса сол ИліҒи билӘк тарапҰнан келген жарлҰңтарүа ризашҰлҰң танҰту керек. ТаүдҰрҰмҰздадӘ, боірселердӘқ орҰн алуҰна шаүҰмдану - АллаҒтҰқ билӘгӘ мен жарлҰүҰна наразҰлҰң бӘлдӘру, РаңҰмҰна шік келтӘру. ТаүдҰрүа разҰ болмаүан адам мақдайҰн тасңа &радҰ, басҰ жарҰладҰ. ИліҒи раңҰмшҰлҰңтан кҚмінданүан пенде, раңҰмшҰлҰңтан маң кетӘпаладҰ. Кеткен есемдӘ ңайтарамҰн деп, сҰнүан ңолдҰ сӘлтеу, сҰнҰңтҰ асңҰндҰрҰп жӘберетӘнӘ сиÇңтҰ, ңайүҰүа душар болүан адам таүдҰрүа наразҰ болҰп шаүҰмданса ңайн еркеа еселене тҚспек.

ЕкӘншӘ міселе. МатериалдҰң ңиҰншҰлҰңтардҰ ҚлкейтӘп к+рген сайҰн, &лүаÇ тҚседӘ. К+п мін бермесеқ азайҰп ңаладҰ. МҰсалу, +з де бӘр ой мазаласа, онҰ уайҰмдаүан сайҰн Қдей тҚседӘ. Егер мін бермесеқ &мҰтҰлҰп, ңаладҰ. Саүан шабуҰл жасаүан аралардан саңтанамҰн деп ңарсҰлассақ одан бете де, бнап, шабуҰлдай тҚседӘ. Ал, ңозүалмай тҰнҰш т&рсақ ж+нӘне кетедӘ. Діл сол сиÇңтҰ материалдҰң ңиҰншҰлҰңтар уайҰмдаүан сайҰн &лүаÇ тҚседӘ. УайҰмнҰқ кесӘрӘнен жҚрекке орнҰүадҰ. Рухани ауруүа шалдҰңтҰрадҰ. УайҰмүа арңа сҚйеп н бӘр-жалүаса бередӘ. ТаүдҰрүа риза болу жіне тіуекел ету арңҰлҰ уайҰмдҰ жеқсеқ, ілгӘ материалдҰң ңиҰншҰлҰң та, тамҰрҰ шабҰлүан аүаштай ңурап, жоүалҰ елу адӘ. Б&л аңиңаттҰ б&рҰн бҰлай суреттеген едӘм:

— 15 —

ҮайдаүҰ бӘр ңайүҰнҰ айтҰп ей, бейшара, жҰлама!

АщҰ жасҰқ азайүанмен, м&қ азаймас сӘрі да.

Үайдан келдӘ мҰна ңайолүандӘренген бар үалам,

ТҚсӘндӘқ бе ей, аңҰмаң, иманҰ бҚр жармаүан?

Б&л дҚние ңарақ ңалар тҚсӘнбесеқ б&л сҰрдҰ

СенӘ сҰйсҰз ңалдҰрмайдҰ, тапсақ егер ол тҰлсҰмдҰ.

ЖасҰқдҰ тللّٰهُіуекел" де, сенӘкӘ бӘр жій кҚмін,

Ал ілемнӘқ белӘ ҚзӘлӘп кететӘндей ңайүҰдан.

"Сіл шарпҰүан ҰзүарҰма селт ете ме б&л адам?"

деп сҰнаүан Ү&дӘреттӘ танҰдҰқ ба ей, жҰлаүан!

Тани тҚссеқ, ңасӘрет пен азаÇдҰрӘздӘ,қ да,

Ал ендеше ң&лшҰлҰң ңҰп белӘқдӘ бу, ңайүҰрма!

(Ялеқге еркӘн аударма жасаүан. Н&рлҰбек Самат&лҰ)

БӘреумен ерегӘсӘп, ашуланҰп т&рүанда оүан кҚлӘмсӘреп, жҰлҰ шҰрай танҰту, кейде ашу-ҰзанҰ жойҰп,ймайдҰҰңңа бастайдҰ. ЯмӘрдегӘ ңиҰншҰлҰңтарүа тіуекел ете отҰрҰп ңарсҰ шҰүу да осҰүан &ңсайдҰ.

шӘншӘ міселе. Юр заманнҰқ +зӘндӘк ҚкӘмӘ бар. МҰна бейңамдҰң жайлаүан заманда ңайүҰнҰқ да +қӘ +згерген. Кейде, бізбӘр жандардҰқ ңайүҰ деп жҚргендерӘкенӘ, ҰүҰнда ңайүҰ емес, керӘсӘнше АллаҒтҰқ жарҰлңауҰ. Ауруүа шалдҰңңан кейбӘр жандардҰ шарттҰ тҚрде баңҰттҰ деуге боладҰ.ю(Егер ауруҰ дӘнӘне зиÇн тигӘзбесе)>СондҰңтан, менде ауру-сҰрңау, ңиҰншҰлҰңтар туралҰ терӘс пӘкӘр жоң.теген с жандарүа соншалҰңтҰ аÇнҰшпен ңарамаймҰн. Неге десеқӘз, байңап отҰрсам, науңас жастардҰқ к+пшӘлӘгӘ, ң&рдастарҰна ңараүанда дӘни мӘндетӘне жауапкершӘлӘкпен ңарап, аңҰретӘн ойлайтҰн болүан. Демек, ола билӘгбҰсңан дерт ңайүҰ емес, ңайта ИліҒи нҰүмет, АллаҒтҰқ сҰйҰ. АуруҰ білкӘм фіни, дҚниелӘк ңҰсңа +мӘрде жанҰн ңинап жҚрген шҰүар, алайда оүан міңауӘп ӘрӘ ҚшӘн пайдасҰ тиŞде, тӘптӘ онҰқ үибадатҰ болар. Егер денсаулҰүҰ тҚзелсе жастҰңтҰқ мастҰүҰмен заманнҰқ азүҰн аүҰмҰна ӘлесӘп, науңас кезӘндегӘ кҚйӘн саңтай алмас па едӘ?! АзүҰндҰң жолүа тҚсуӘ де мҚмкӘн үой.

— 15 —

шӘншӘ Лема

, істе Лема к+қӘл толңҰп отҰрҰп, бӘршама сезӘмге берӘлӘп жазҰлүан. СезӘм мен к+қӘл бойдҰ билегенде аңҰл мен ойдҰқ еркӘне баүҰнбайтҰндҰңтан жіне оларүа жҚгӘнбейтӘндӘктеінсӘз Лема, аңҰлдҰқ ңаүидаларҰмен +лшенбегенӘ ж+н.]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

аÇтҰнҰқ маүҰнасҰн жеткӘзетӘн

يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى ٭ يَا بَاق۪ى اَنْتَ Ғ! АпҰق۪ى

Б&л екӘ с+йлем, мақҰздҰ екӘ аңиңаттҰ тҚсӘндӘредӘ. СондҰңтан, НаңшибендӘ тариңатҰнҰқ к+семдерӘнӘқ бӘр б+лӘгӘ осҰ екӘ с+йлем арңҰлҰ +здерӘне арнайҰ д&үалар жинаүҰн жасап, ңҰсңаша хатҰм ретӘнде &стануда. ЖоүарҰдаүҰ &лҰ аÇттҰқ маүҰлүандҰосҰ екӘ с+йлем жеткӘзетӘндӘктен, бӘз осҰ екӘ с+йлемдегӘ аса мақҰздҰ екӘ аңиңаттҰқ бӘрнеше т&жҰрҰмҰн баÇндаймҰз.

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ.>يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى алүашңҰда хирургиÇлҰң операциÇ секӘлдӘ жҚректӘқ АллаҒтан басңа нірселермен байланҰ ФатҰрӘп тастайдҰ.

Ол бҰлай, Адам баласҰ, кҚрделӘ жаратҰлҰсҰ арңҰлҰ мақайҰндаүҰлардҰқ басҰм б+лӘгӘмен байланҰста. АдамнҰқ +н бойҰна шексӘз бӘр сҚйӘспеншӘлӘк ңабӘлетӘ дарҰтҰлүан. СондҰңтан, адам ба болд болмҰс атаулҰүа деген махаббат бар. КҚллӘ ілемдӘ +з ҚйӘндей, міқгӘлӘк ЖіннаттҰ +з баңшасҰндай сҚйедӘ. БӘраң, соншама махаббатҰн оÇтңан мақайҰндаүҰ нірселердӘқ бірӘ баÇнсҰз, тоңтаусҰз кетӘп барадҰ. Үоштасудан ірдаламҰз.ап шегедӘ. ОнҰқ шексӘз махаббатҰ, шексӘз рухани азапңа себеп боладҰ. Б&л азаптҰ тартуүа онҰқ +зӘ себепкер, Çүни +зӘ кӘнілӘ. ЯйткенӘ, жҚрегӘндегӘ шексӘз тҚкӘрбат сезӘмӘ шексӘз Жамал-Ұ БаңидҰ жаңсҰ к+ру ҚшӘн берӘлген-дӘ. Адам махаббатҰн терӘс пайдаланҰп, фіни дҚниеге сарп етӘп ңателеседӘ. ҮателӘгӘнӘқ жазасҰн, ңоштасудҰқ азабҰ арңҰлҰ тартадҰ.

— 16 —
СОҢұ

АллаҒ ТаүадертӘннӘқ шексӘз ң&дӘретӘ мен мейӘрӘмӘн танҰту ҚшӘн адам бойҰна шексӘз ілсӘздӘк пен паңҰрлҰң орнатңан. Сондай-аң, есӘмдерӘнӘқ сансҰз наңҰштарҰн к+рсету ҚшӘемесе м баласҰн жан-жаңтҰ сезетӘн жіне жан-жаңтан ліззат алатҰн мішине тірӘздӘ жаратңан. ОсҰ денемішинеде ірңайсҰсҰнҰқ ңайүҰсҰ мен ліззатҰ басңа, атңарар мӘндетӘ мен аңҰ-сҰйҰ іртҚрлӘ жҚздеген сезӘм-мҚшелер, ң&рал-жабдҰңтарҰ бар. АлҰп адам тірӘзүан кеемде к+рӘнӘс тауҰп т&рүан ИліҒи есӘмдердӘқ барлҰүҰ ілемнӘқ шаүҰн ҚлгӘсӘ болүан адам бойҰнда да кездеседӘ. ДенсаулҰң, амандҰң, ліззат сиÇңтҰ нҰүметтер ілгӘ адам-мішиненӘқ к+птеген тетӘктерӘн Әске ңосҰп, мӘндетӘн атңаруүа итермелейдӘ лу, ілм бейне бӘр шҚкӘр +ндӘретӘн «фабрикаүа» айналадҰ. Сол сиÇңтҰ, ңайүҰ мен ңиҰншҰлҰңтар, дерт пен кҚйзелӘстер сҰндҰ басңа да ңоздҰрүҰш кҚштер арңҰлҰ, ілгӘ мішиненӘқ басңа да тетӘктерӘ ӘскеүарушҰадҰ. Адам бойҰндаүҰ ілсӘздӘк, бейшаралҰң жіне паңҰрлҰң сиÇңтҰ сезӘмдер оÇнадҰ. Тек тӘл үана емес, науңас жаннҰқ ірбӘр мҚшесӘне тӘл бӘткендей жан жаңтан жалбарҰнҰп, жірдем с&раүан наүҰзіндӘрӘҚйӘне енедӘ. Адам баласҰ ілгӘ «аңаулардҰқ» саÇсҰнда мҰқдаүан тҚрлӘ тҚстӘ ңаламнан ң&ралүан жҰлжҰмалҰ жазу ңаламҰна &ңсап, +мӘр аттҰ аң параңңа немесе «Ліух-и мисалүа» +зӘнӘқ таүдҰрҰн жанӘқ екАллаҒтҰқ есӘмдерӘнӘқ жаршҰсҰ, Субхани керемет "ңасида" Çүни АллаҒтҰ дірӘптеп жазҰлүан жҰр-дастан болҰп, +зӘнӘқ жаратҰлҰсҰна тін мӘндетӘн атңарадҰ.

— 18 —
МӘне, осҰ ңҚр екеӘн мойҰндап, фіни сҚйӘктӘлерӘнен бас тартҰп, фіни нірселер онҰ тастап кетпей т&рҰп, б&л +зӘ олардан сҰрт айналуҰ арңҰлҰ Махбуб-и Баңиүа деген махаббаттҰ бӘлдӘретӘн бӘрӘншӘ يкелей ق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى с+йлем: "Баңи-Ұ Хаңиңи жалүҰз сенсӘқ. БасңанҰқ бірӘ фіни.
Юлбетте фіни нірселер міқгӘлӘк, махаббатңа, шексӘз үашҰң болуүа жіне міқгӘлӘк ҚшӘн жаратҰлүан жҚректен орҰн алуүа лайҰң емес, арзҰмайдҰ" деген маүҰнанҰ бӘлдӘрйдӘ. Семек, айналамҰздаүҰнҰқ бірӘ фіни, +ткӘншӘ, менӘ тастап кетедӘ екен, олар менӘ тастап кетпей т&рүанда يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى деп мен олардаздҰрадтартайҰн. ЖалүҰз Сен үана баңисҰқ жіне Сен міқгӘ болүандҰңтан жаратҰлҰстар да бар болҰп т&рүанҰна сенемӘн. Олай болса, олардҰ Сен ҚшӘн үана жаңҰүҰна уге боладҰ. Юйтпесе, жҚректӘқ ңалауҰна лайҰң емес".

Сонда үана жҚрек сансҰз сҚйӘктӘлерӘнен бас тартадҰ. ОлардҰқ сҰртңҰ с&лулҰңтарҰ уаңҰтша, жалүан екенӘн к+рсет. ЖҚрек байланҰсҰн ҚзедӘ. Егер Қзбесе, жаңсҰ к+ргендерӘ ңанша болса сонша рухани жаралар пайда боладҰ.

يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى дейтӘн екӘншӘ с+йлем, ілгӘ сансҰз жараларүа дірӘ Ғім ем боладҰ. çүни, يَا بَاق۪ى "СенткенӘ,Ұқ, олай болса барлҰң нірсенӘқ орнҰн жабасҰқ. Сен - барсҰқ, олай болса барлҰң нірсе тҚгел".

ЖаратҰлҰстҰ сҚŞге себеп болүан ісемдӘктер, жаңсҰлҰңтар мен кемелдӘктер Баңи-Ұ-ХаңиңидҰқ ісемдӘгӘ мен жаңсҰлҰүҰнҰқ Ән з жемелдӘгӘнӘқ к+птеген перделерден +тӘп келген белгӘ-нҰшандарҰ, к+мескӘ к+леқкелерӘ, тӘптӘ Юсма-и ХҚснанҰқ шаүҰлҰстарҰнҰқ кӘшкентай &шңҰнҰнҰқ бӘр б+лшегӘ үана.

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ.>АдамкӘшкенҰнҰқ жаратҰлҰсҰнда міқгӘлӘкке деген аса үаламат ң&штарлҰң бар. ТӘптӘ, ірбӘр сҚйген нірсесӘн міқгӘ деп ойлайдҰ, +з ңиÇлҰнда солай шарҰңтайдҰ. СосҰн жаңсҰ кلَا تُ Ал, онҰмен ңоштасар сіттӘ ойлаүанда немесе соүан к+зӘ жеткенде жанҰ кҚйзелӘп зар илейдӘ. Үоштасулардан туҰндайтҰн барлҰң жҰлап-сҰңтау, сол міқгӘлӘкке деген ң&штарлҰңтан туҰндайтҰн кеқ дӘстӘқ белгӘсӘ. Егер адам баласҰнҰқ ойҰнда міқгӘлӘк ңиÇлҰ болмаса, сҚйе де алмайдҰ. ТӘптӘ бҰлай деуге боладҰ:
— 19 —
"Баңи ілемнӘқ, міқгӘ ж&маңَا عَلратҰлуҰнҰқ бӘр себебӘ - осҰ адам бойҰндаүҰ баңилҰңңа деген үаламат ҰнтҰзарлҰңтан пайда болүан аса кҚштӘ міқгӘлӘкке ң&штарлҰң пен баңилҰңтҰ тӘлейтӘн &л сҰрлҰсҰ мен жалпҰүа ортаң д&үасҰ, с&ранҰсҰ болса керек. Баңи-Ұ ЗҚлджелал сол кҚштӘ де ҰнталҰ ңалаудҰ, осҰ бӘр ісерӘ кҚштӘ, жалпҰүа ортаң д&үа-тӘлектӘ ңабҰл алҰп, фіни адамдар ҚшӘн баңи ілемдӘ жаратңан".

тижесӘ-Ұ КірӘм, Халиң-Ұ Рахим кӘшкене асңазаннҰқ ңалауҰ мен ңажеттӘлӘгӘн жіне уаңҰтша тӘршӘлӘгӘ ҚшӘн хал тӘлӘмен жасаүан д&үасҰн ңабҰл алҰп, дҚниеде к+птеген дімдӘ таүамдардҰ жараттҰ. ОнҰ ңамтамасҰз еттӘ. Солай бола т&ра, ада безенсҰнҰқ жаратҰлҰсҰна тін ңажеттӘлӘктерӘнен туҰндайтҰн м&ңтаждҰүҰн, ҚнемӘ жалүаса беретӘн ңалау-с&ранҰсҰн, шҰнайҰ-хал тӘлӘмен жасаүан баңилҰңңа деген +те ісерлӘ д&үасҰн міқгӘалмауҰ істе мҚмкӘн бе? Жоң! ҮабҰл алмауҰ істе мҚмкӘн емес. Ол хикметӘ мен ідӘлдӘгӘне жіне мейӘрӘмӘ мен ң&дӘретӘне мҚлдем кереүар ң&бҰлҰс. Адам міқгӘметӘмдүашҰң. Ендеше бҚкӘл кемелдӘгӘ, ліззатҰ міқгӘлӘкке байланҰстҰ. Ал, міқгӘлӘк Баңи-Ұ ЗҚлджелалүа үана тін. БаңидҰқ есӘмдерӘ де міқгӘлӘк. БаңидҰқ айналарҰ да міқгӘлӘкк

ОнедӘ. МіқгӘлӘктен +з ҚлесӘн аладҰ. Юлбетте, адам жанҰна еқ керектӘ Әс, еқ мақҰздҰ мӘндет; сол Баңимен байланҰс ң&ру жіне онҰқ есӘмдерӘне жабҰсу. ЯйткенӘ Баңи жолҰна ж&мсалүан ірбӘр нірсе ілгӘ Әкке б+ленедӘ.

МӘне, ілгӘ екӘншӘ يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى с+йлемӘ осҰ аңиңаттҰ тҚсӘндӘредӘ. Адам баласҰнҰқ сансҰз рухани жараларҰн емдеуӘ сал! рге, бойҰндаүҰ міқгӘлӘкке деген жойңҰн ң&штарлҰңтҰ ңанаүаттандҰрадҰ.

ШӨНШӨ Т ЖұРұМ: Б&л дҚниеде болмҰс атаулҰнҰқ жойҰлуҰ мен аÇңта"Юр пауаңҰттҰқ ісерӘ іртҚрлӘ. ЖаратҰлҰс бӘрӘнбӘрӘ ңоршаүан ңабат-ңабат шеқберлер сиÇңтҰ бӘрӘнӘқ ӘшӘнде бӘрӘ бола т&ра, аÇңталуҰ жаүҰнан іртҚрлӘ де +зӘқ . СҰрттай ңараүанда саүаттҰқ секунтҰн санайтҰн шеқберӘ, минут пен саүаттҰ жіне кҚндердӘ санайтҰн шеқберлерӘне &ңсайдҰ, жҰлдамдҰңтарҰ іртҚрлӘ. Сол сиÇңтҰ адамнҰқ денесӘнӘқ, жанҰнҰқ, жҚрегӘнӘқ, рухҰнҰқ шеқберлерӘ бӘр-бӘрӘнен +згеше. МҰсалҰ,Ә мол

Әқ т&раңтҰлҰүҰ, онҰқ тӘрлӘгӘ, болмҰсҰ - бӘр кҚн, тӘптӘ саүат. ОнҰқ +ткен шаүҰ, болашаүҰ жоң немесе +лӘ. Ал, жҚректӘқ осҰ кҚннен бӘрнеше кҚн б&рҰнүҰ,

— 20 —

бӘрнеше кҚн кейӘнгӘ уаңҰтңа дейӘнгӘ болмҰс шеқберӘ мен тӘрлӘк тҰнҰсҰ бар. Ал, ре ңажеосҰ кҚннен бастап жҰлдар б&рҰнүҰ жіне жҰлдар кейӘнгӘнӘ ңамтитҰн шеқберӘ, Çүни, тӘрлӘгӘ мен болмҰсҰ бар.

МӘне, осҰ ңабӘлетке байланҰстҰ жҚрек пен рухтҰқ тӘрлӘгӘне &йҰтңҰ болүан Марифет-Ә ИлаҒиею(Алла бар ену)>жіне Мухаббет-Ә Раббание жіне Убудиет-Ә Субханиею(АллаҒңа ң&лшҰлҰң ету),>Марзиат-Ұ Рахманиею(АллаҒтҰ риза ңҰлу)>жаүҰмен б&л дҚниедегӘ жалүан тӘршӘлӘк, міқгӘ +мӘрдӘ ңамтидҰ жіне нітижесӘнде міқгӘ +мӘрге айналадҰ. Баңи-Ұ ХаңиңидҰ сҚŞ, يمُ

#1ну, ОнҰқ ризашҰлҰүҰ жолҰнда +ткен бӘр секунд бӘр жҰлмен пара-пар. Егер ОнҰқ жолҰна ж&мсалмаса, бӘр жҰл бӘр секундтай-аң. ТӘптӘ, онҰқ жолҰнда +ткен бӘр секунд, +лӘмсӘз к+птеген жҰлдарү тек с-пар. Ал, бейңамдардҰқ дҚниелӘк жҚз жҰлҰ бӘр секундтай үана. ХалҰң аузҰнда мҰнадай с+з бар:

سِنَةُ الْفِرَاقِ سَنَةٌ وَ سَنَةُ الْوِصَالِ سِنَةٌ

Çүни: "ҮоштасудҰқ бӘр секундҰ бӘр жҰлдай &заң. Ал, ңауҰшудҰқ бӘр жҰлҰ бӘр секундтай ңҰсңа". Мен ірӘ опзге мҚлдем кераүар тҚрге бҰлай деймӘн: "ҮауҰшу, Çүни Баңи-Ұ ЗҚлджілалдҰқ ризалҰүҰ аÇсҰнда, АллаҒ ҚшӘн бӘр секундтҰң ңауҰшу - бӘр жҰлдҰң емес, тӘп РахимқгӘлӘк ңауҰшуүа жол ашадҰ".

БейңамдҰң пен азүҰндҰң жолҰнда ңоштасудҰқ бӘр жҰлҰ емес, тӘптӘ мҰқ жҰлҰ бӘр секунд секӘлдӘ. Ол с+зден де ійгӘлӘ:

اَرْضُ الْفَلَاتِ مَعَрет ңаعْدَاءِ فِنْجَانٌ سَمُّ الْخِيَاطِ مَعَ الْاَحْبَابِ مَيْدَانٌ

с+зӘ осҰ айтңанҰмҰздҰ растай тҚседӘ. ЮуелгӘ с+здӘқ маүҰнасҰ мҰнау: Фіни жаратҰлҰстҰқ ңауҰшуҰ ңалай да фіни, ңаншалҰңтҰ &заң болса да бірӘбӘр ңҰсңа. БӘр жҰлҰ бӘбауҰрмнд секӘлдӘ +тедӘ, ңасӘреттӘ бӘр ңиÇл мен +кӘнӘштӘ бӘр тҚс сиÇңтҰ. МіқгӘлӘктӘ ңалаүан адам жҚрегӘ бӘр жҰл ңауҰшудан бӘр секундтай үана рахат ліззат ала аладҰ. Ал, ңоштасудҰқ бӘр секундҰ бӘр жҰл емүан. Үптеген жҰлдарүа пара-пар. ЯйткенӘ, ңоштасудҰқ алақҰ кеқ.

ШҰндҰүҰнда бӘр секунд ңоштасудҰқ +зӘ, міқгӘлӘктӘ ңалаүан жҚрекке к+п жҰлдардай ңаÇу тҚсӘредӘ. ЯйткенӘ, шексӘз ңоштасулардҰ еске тҚсӘредӘ. Мат

{(СӘлн шектелетӘн жіне баÇнсҰз, дҚниÇуи махаббат ңҰлатҰндар ҚшӘн бҚкӘл +ткен шаң пен болашаң ңоштасуүа толҰ. Б&л міселеге байланҰстҰ айтарҰмҰз:

— 21 —

"Ей, адамдар! астарн, ңҰсңа, пайдасҰз +мӘрлерӘқдӘ баңи, &заң, жемӘстӘ еткӘлерӘқ келе ме? Юрине келедӘ. АдамшҰлҰңтҰқ талабҰ сол. Олай болса, Баңи-Ұ ХаңиңидӘқ жолҰна&руҰ кқдар. ЯйткенӘ, Баңиүа баүҰшталүан нірсе міқгӘлӘктӘқ берекетӘне б+ленедӘ. Үалай болүанда да, ір адам &заң +мӘр сҚрудӘ армандайдҰ. Рас, адам міқгӘлӘкке ң&штар. Ал, жалүа &үа адӘ міқгӘлӘк +мӘрге айналдҰрудҰқ амалҰ бар. МаүҰналҰ да &заң +мӘрге айналдҰруүа боладҰ. Юлбетте, адамгершӘлӘктен айрҰлҰп ңалмаүан адам, сонҰқ амалҰн ӘздестӘрӘп, сонҰ Әске асҰруүа тҰрҰсадҰ, соүан ірекет етедӘ".

Ол шара мҰнау. АллаҒ ҚшӘн Әстеқген келлаҒ ҚшӘн кездесӘқдер, АллаҒ ҚшӘн еқбек етӘқдер. «ЛиллаҒ, ЛивежҒиллаҒ, ЛиеджлиллаҒ» АллаҒ ризалҰүҰ аÇсҰнда ірекет етӘқдер! Сол кезде +мӘрдӘқ ірбӘр минутҰ бӘр жҰлүа пара-пар боладҰ.

Б&л аңиңаттҰқ мҰсалҰ ҮадӘӘнӘп, . ОнҰқ сексен жҰлдан да асҰп кететӘнӘн, мҰқ айүа татитҰнҰн Ү&ран айтуда. Сондай-аң, б&л аңиңаттҰ растайтҰн іулиелер мен аңиңат жолҰндаүҰлардҰқ арасҰнда кеқ тараүан аз уаңҰтңа к+п уаңҰт сиÇтҰойҰндат-Ұ заман сҰрҰ". К+п жҰлдардҰ керек ңҰлатҰн бӘраң, бӘрнеше минутта орҰндалүан Миүраж уаңиүасҰ да б&л аңиңаттҰ ділелдеп, Әс жҚзӘнде к+рсетӘп бередӘ. МиүраждҰқ бӘрнеше саүатҰ мҰқдаүан жҰлдардҰ ңамтҰрдай &заң. ЯйткенӘ, Ол Миүраж ж ілемд міқгӘлӘк ілемӘне аÇң бастҰ. МіқгӘлӘк ілемӘнӘқ бӘрнеше минутҰ мҰна +мӘрдӘқ мҰқдаүан жҰлҰн ңамтидҰ. Юулиелер арасҰнда к+птеп кездесетӘн "Баст-Ұ замамен д&иүаларҰ осҰ аңиңатңа негӘзделген. КейбӘр іулиелер бӘр минутта бӘр кҚндӘк Әс атңарүан. КейбӘреулерӘ бӘр саүатта бӘр жҰлдҰң ж&мҰс жасаүан. КейбӘреуӘ бӘр минутта Ү&рандҰ толҰң оңҰп шҰңңанк+қӘлӘиуаÇт етӘледӘ. М&ндай аңиңатшҰл, шҰншҰл кӘсӘлер бӘле т&ра +тӘрӘк айтуҰ мҚмкӘн емес. ХабарлардҰқ соншалҰңтҰ к+птӘгӘ "Баст-Ұ заман"

{(СӘлтеме):

قَالَ قَٓائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا артңанنَا يَوْمًا اَوْ بَعْضَ يَوْمٍ

аÇтҰ мен

وَلَبِثُوا ف۪ى كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِن۪ينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا

аÇтҰ "Тайи-Ұ замандҰ" бӘлдӘредӘ.

وَاِنَّ يَوْمًا عِنْدَ رَبِّكَ كَاَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ

аÇтӘ саң"Баст-Ұ замандҰ" бӘлдӘредӘ.}

аңиңатҰна кҚмін тудҰрмайдҰ. ОсҰ "Баст-Ұ заман" міселесӘн іркӘм

— 22 —

+зӘ байңауҰна боладҰ. Кейде адам бӘр минутте, ірген тҚсӘнде басҰнан кешкендерӘн, с+йлеген с+здерӘн, алүан ліззатҰн немесе шеккен азабҰ ҚшӘн +қӘнде бӘр кҚн, тӘптӘ, бӘрнеше кҚн керек болар едӘ.

ҮОРұТұНДұ.>Адам +ткӘншӘ сиÇңтҰ Ұна, бҰмен міқгӘлӘк ҚшӘн жаратҰлүан. МіқгӘлӘк АлланҰқ айнасҰ. Адамүа міқгӘ жемӘс беретӘн Әс атңару мӘндетӘ жҚктелген. МіқгӘлӘк АлланҰқ міқгӘ есӘмдерӘнӘқ шаүҰлҰстарҰна, маүҰна-нажіне кҰна айна боларлҰң тҚрде жаратҰлүан. Олай болса, адамнҰқ еқ бастҰ мӘндетӘ мен баңҰтҰ - бҚкӘл жан-тінӘмен, ңабӘлетӘмен сол Баңи-Ұ СермадидӘқ ризашҰлҰүҰ аÇсҰнда, ОнҰқ есӘмдерӘнӘқ мін-маүҰнасҰн тҚсӘне отҰрҰп, міқгӘлӘк жолҰнтек ңаи Аллаүа бет б&ру. ТӘлӘ يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى деген кезде, жҚрегӘ, рухҰ, аңҰлҰ, бҚкӘл сезӘмдерӘ
هُوَ الْبَاق۪ى، هُوَ الْاَزَلِىُّ الْاَبَدِىُّ، هُوَ السَّرْمَدِىُّ، هُوَ الدَّاн сезӘهُوَ الْمَطْلُوبُ، هُوَ الْمَحْبُوبُ، هُوَ الْمَقْصُودُ، هُوَ الْمَعْبُودُ

деуӘ керек:

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَ64
اَلْ نَس۪ينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا
— 23 —

Т+ртӘншӘ Лема

"Минхаж-ус Сунна" осҰ рисалеге лайҰң к+рӘндӘ.

["ИмамдҰң" міселесӘ негӘзгӘ міселе болмаса да к+п мін берӘлгендӘктен Имани міселелердӘқ ңатарҰна кӘрӘп, Кілал топҰ ДӘн ӘлӘмӘнде +зектӘ міселеге айналҰп, бӘздӘқ Ү&ранүа жіне Иманүа байланҰстҰ ңҰзметӘмӘзге ңатҰстҰ болүандҰңтан бӘршама баÇндауүа тура келдӘ].

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اНШұСұ.ِكُمْ عَز۪يزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَر۪يصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِن۪ينَ رَؤُفٌ رَح۪يمٌ ٭ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِсоқүҰ ِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ ٭ قُلْ لَٓا اَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى

ОсҰ &лҰ аÇттҰқ к+птеген тереқ аңиңаттарҰнҰқ бӘр-екеуӘ "Ек болатммен" баÇндалмаң.

БӨРӨНШӨ БЯЛӨМ

"Т+рт т&жҰрҰмнан" т&радҰ.

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату УіссілімнҰқ ҚмметӘне деген ңамен ңаүҰ мен жанашҰрлҰүҰн баÇндайдҰ. Сахих риуаÇт бойҰнша, Махшар кҚнӘ ңорңҰнҰштан ж&рттҰқ бірӘ, тӘптӘ пайүамбарлар да «ніпсӘм, ніпсӘм"ю(+з басҰмдҰ ңалай ң&тңарамҰн)>деген уаңҰтта АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз ірӘ сессалату Уіссілім "ҚмметӘм, ҚмметӘм» деп, ңаншалҰңтҰ жанашҰр, ңамңор екенӘн к+рсетедӘ. ТӘптӘ дҚниеге келген кезӘнде де анасҰ онҰқ мӘніжатҰнан «ҚмметӘм, ҚмметӘм» дегенӘн естӘген екен, ал Ұ іҒли-кішф іулиелер растап отҰр.

— 24 —

ПайүамбарҰмҰздҰқ +мӘр тарихҰ жіне баршаүа ҚлгӘ болүан ңамңор да к+ркем мӘнезӘ аса мейӘрӘмдӘ де жанашкете анӘн к+рсетедӘ. СонҰмен ңатар ҚмметӘнен шексӘз салауат с&рауҰ арңҰлҰ ҚмметӘнӘқ жан-жаңтҰ баңҰттҰ болуҰн ойлап, +зӘнӘқ асңан мейӘрӘмдӘлӘгӘн к+рсетедӘ. МӘне, м&ншалҰңтҰ мейӘрӘмдӘ де жанашҰрндес, нӘқ сҚннетӘ-сіниесӘне Çүни керемет ҚлгӘ боларлҰң амалдарҰна мойҰнс&нбау ңаншалҰңтҰ ңайҰрҰмсҰздҰң жіне арсҰздҰң екендӘгӘн таразҰла!

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ.аүҰнантҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату Уіссілім жалпҰүа ортаң, ауңҰмҰ кеқ пайүамбарлҰң мӘндетӘн атңару кезӘнде кейбӘр жеке, кӘшкене нірселерге де аса мін берӘп мейӘрӘмдӘлӘк жасаүан. СҰрттай ңараүанда ілгӘ зор мейӘрӘмдӘ ондай жген:

كӘшкене нірселерге арнауҰ пайүамбарлҰң мӘндеттӘқ аса мақҰздҰлҰүҰна ҚйлеспейдӘ. Алайда, ілгӘ кӘшкене нірсе, жалпҰүа ортаң ірӘ &лҰ пайүамбарлҰң мӘндеттӘқ &йҰтңҰсҰ боларлҰң бӘр міселенӘқ бастамасҰ, дінегӘ болүандҰңтан ол Қлкенн РаббенӘқ жан-жаңңа таралуҰна дінекерлерге аса мін берген.

МҰсалҰ, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату УіссілімнҰқ ХазӘретӘ Хасан мен ХҚсейн кӘшкентай кездерӘнде оларүа жасаүан аса ңамңорлҰүҰ, Қлкен машҰқдауӘ тек ңана немересӘ болүандҰңтан аталҰң, туҰстҰң сезӘмӘнен туүан махаббат емес. Олар пайүамбарлҰң мӘндеттӘқ &рпаңтан &рпаңңа жалүасатҰн н&рлҰ жолҰнӘндет.тамасҰ болүандҰңтан сол бӘр &лҰ шежӘренӘқ атҰнан олардҰқ уікӘлдерӘне аса мін берген. ПайүамбарҰмҰздан мирас болҰп ңалүан мақҰзҰ зор жамаүаттҰқ ңайнар к+зӘ, мазм&нҰ, уікӘлдерӘ мен ЖедҰңтан солай жасаүан.

Иі, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату Уіссілім ХазӘретӘ ХасандҰ (р.а.) аса мейӘрӘмдӘлӘгӘмен ң&шаүҰна алҰп мақдайҰнан сҚŞ арңҰлҰ ХазӘретӘ Хасаннан (р.а.) тарайтҰн н&рлҰ да ңасиеттӘ &рпаүҰ Һаус Аүзам Шах-Ұан бални сиÇңтҰ к+птеген МіҒди тірӘздӘ тура жолүа шаңҰрушҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ м&рагерлерӘне, ШариүаттҰ жеткӘзушӘлерге деген ӘлтипатҰн бӘлдӘрген. ОлардҰқ келешекте атңарар мақҰздҰ ңҰзметтерӘнндӘктембарлҰң назарҰмен к+рӘп, баүалап риза болүан. ОлардҰ ҰнталандҰру, ңолпаштау ретӘнде ХазӘретӘ ХасаннҰқ (р.а.) мақдайҰнан сҚйген.

ХазӘретӘ ХҚсейнге аса мін беруӘ мен мейӘрӘмӘ де солай. ХазӘретӘ ХҚсейннӘқ (р.а.) н&рлҰ &рпаүҰнан тарайамаларйнел Абидин, Жаүфар СадҰң сиÇңтҰ +те жоүарҰ міртебелӘ имамдар мен пайүамбарҰмҰздҰқ

— 25 —

наүҰз м&рагерлерӘ саналатҰн МіҒди сиÇңтҰ н&рлҰ жандар ҚшӘн Ислам дӘнӘ мен пайүамбарлҰң мӘндетӘ атҰнан Хае б&л ХҚсейннӘқ (р.а.) мойнҰнан сҚйген, аса мейӘрӘмдӘлӘк танҰтҰп мін берген. Иі, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) +зӘ +мӘр сҚрген баңҰт үасҰрҰнда т&рҰп, үайҰптҰ к+рер к+кӘрек к+зӘмен сонау міқгӘс шармӘрдегӘ махшардҰ тамашалаүан жіне жерде т&рҰп ЖаннаттҰ, сонау к+ктегӘ перӘштелердӘ к+рген жіне Адам заманҰнан берӘ +ткен шаң ңарақүҰлҰүҰнҰқ ңатпарларҰнда жасҰрҰнүан уа>ЖетӘ,рдҰ к+рген. ТӘптӘ Зат-Ұ ЗҚлджалалдҰқ +зӘн к+ру нісӘп болүан н&рлҰ назарҰ, болашаңңа ңанҰң парасатҰ, ілбетте, ХазӘретӘ Хасан мен ХҚсейннен (р.а.) тарап жалүасатҰн &лҰ м&рагер ң&т&бтардм Әздеасңор имамдардҰ, МіҒдилердӘ к+ре алүан жіне солар ҚшӘн немерелерӘнӘқ мақдайҰнан сҚйген. Иі, ХазӘретӘ ХасаннҰқ мақдайҰнан сҚŞӘнде Шах-Ұ ГейланидӘқ де алар Қлкен ҚлесӘ бар.

ШӨНШӨ Т ЖұРұМ.>اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الсмиллаٰى аÇтҰнҰқ к+птеген маүҰналарҰнҰқ бӘр маүҰнасҰ: "Расул АллаҒ АлейҒиссалату Уіссілім пайүамбарлҰң мӘндетӘн атңарүанҰна аңҰ с&рамайдҰ. Тек ЮҒл-и бейтӘн жаңсҰ к+рудӘ с&райдҰ".
-Б&л маүҰнаүа ңараүанда, туҰандҰүҰаүҰнан бӘр пайда к+зделген сиÇңтҰ к+рӘнедӘ. Алайда, اِنَّ اَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ اَتْقٰيكُمْ дегендей мақҰздҰлҰң &рпаң пен текте емес, АллаҒңа жаңҰндҰң жаүҰнда. ПайүамбарлҰң мӘндетӘ соүан ңарай жалүаспай ма? - деген с&раң ңойҰлса, онҰқмҚлдемҰ мҰнау:

-АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату Уіссілім үайҰп аÇн, парасаттҰ назарҰмен Ислам ілемӘнде бейне бӘр н&рлҰ аүаш тірӘздӘ м&сҰлмандардҰқ барлҰң сҰнҰбҰна кемелдӘк дірӘсӘн берӘп жол к+рнанҰ он, &стаздҰң мӘндетӘн атңаратҰн жандардҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ ЮҒли-бейттен Çүни ңҰзҰ Фатима анамҰздҰқ &рпаүҰнан тарайтҰнҰн к+рген. мметӘнӘқ ташахудтте:

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ дӘқ орٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاه۪يمَ وَ عَلٰى اٰلِ اِبْرَاه۪يمَ اِنَّكَ حَم۪يدٌ مَج۪يدٌ
— 26 —

д&үасҰ, Çүни, намазда отҰрүанда айтҰлатҰн берӘл(отбасҰ)>туралҰ д&үасҰ ңабҰл болатҰнҰн бӘлген. çүни, ИбраҒим іулетӘнен тараүан к+птеген н&рлҰ к+семдер ХазӘретӘ ИбраҒимнӘқ (а.с.) &рпаүҰнан шҰүҰп, пайүамбар болүанҰ сиÇңтҰ, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) ҚмметӘнде де ИсламнҰқ &лҰ мӘндетӘӘз ң&дҰна алҰп, ПайүамбарҰмҰздҰқ жолҰ мен сҚннетӘн ңаз-ңалпҰнда саңтаушҰ топтҰқ ңозүаушҰ кҚшӘ М&хаммедтӘқ де (с.а.у.) +з &рпаүҰнан шҰүатҰн т&лүалар екенӘн к+рген.тҰнан ебептӘ:

لَٓا اَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى

деуӘ арңҰлҰ, ҚмметӘнен ЮҒл-и бейтӘне деген сҚйӘспеншӘлӘк с&раүан. Б&л аңиңаттҰ ңуаттайтҰн бӘр риуаÇтта бҰлай делӘнген: "Се Т&рмҰ екӘ нірсе ңалдҰрамҰн, солардан айҰрҰлмасақдар адаспайсҰқдар. БӘрӘншӘсӘ - КитабуллаҒ. ЕкӘншӘсӘ - ЮҒли-бейтӘм". ЯйткенӘ СҚннет-Ә сіниенӘқ ңайнар к+зӘ, саңтаушҰсҰ жіне ңай жаүҰнан болса да жаңтаушҰсҰ болуүа мӘан ңҰз - ЮҒл-и бейт, Çүни +з &рпаүҰ.

МӘне, осҰ сҰрүа сҚйене отҰрҰп, кӘтап пен сҚннетке мойҰнс&ну керек деген с+з арңҰлҰ хадистӘқ мінӘсӘ анҰңталүандай. Демек, ПайүамбарҰмҰз ЮҒли-бейтӘм деп &рпа туралқзеген кезде, +зӘнӘқ к+ркем сҚннетӘн айтҰп отҰр. К+ркем сҚннетӘн &стамайтҰндар наүҰз ЮҒл-и бейт бола алмайдҰ. ТӘптӘ, ЮҒл-и бейтке дос та бола алмайдҰ. Сондай-аң, ЮҒл-и бейттӘқ айналасҰн жолдатӘн жинаүҰсҰ келген. ОндаүҰ маңсатҰ, уаңҰт +ткен сайҰн ЮҒл-и бейттӘқ санҰ к+бейетӘнӘн АллаҒтҰқ р&ңсатҰмен бӘлген жіне ИсламиÇттҰқ ілсӘрейтӘнӘн ақүарүан. Олай болса, Ислам ілемӘнӘқ рухани дамҰ сібийҰтңҰ ірӘ темӘрңазҰң болатҰн +те ңуаттҰ, сан жаүҰнан к+п, бӘр-бӘрӘне иҰң тӘрейтӘн жамаүат керек. АллаҒтҰқ р&ңсатҰмен осҰнҰ ойлаүан, жіне ЮҒл-и рҰп имӘқ айналасҰна ҚмметӘнӘқ топтасуҰн ңалаүан. Иі, ЮҒл-и бейт, сенӘм мен иман т&рүҰсҰнда басңалардан тҰм асҰп кетпесе де тісӘлӘм болҰп, жаңтасуүа келгенде алдҰна жан салмайдҰ. ЯйткенӘ олардҰқ тңтан +Ұнда Ислам дӘнӘне деген ң&штарлҰң бар. М&нҰ олар нісӘлдӘк жаүҰмен, туҰстҰң т&рүҰсҰнан ӘстейдӘ. Ата жолҰн &стану, атаңтҰ болмаса да, тӘптӘ б&рҰс болса да жалүаса бермек. Ал, +те атаңтҰ да ійгӘлӘ, адал, мерейӘ Қстем, бҚкӘл ата-бабасҰ сол жолда ң&лаңн жіне абҰройүа б+ленӘп, жандарҰн пида еткен аңиңатңа жаңтасу, онҰ ң&птау ңаншалҰңтҰ мҰңтҰ да берӘк ірӘ табиүи екенӘн сезген адам, жанталаса жолдҰ удҰ ңоÇ ма?

— 27 —

ЮҒли-бейт Çүни ПайүамбарҰмҰздҰқ &рпаүҰ туа бӘттӘ болмҰсҰмен Ислам дӘнӘн ңолдап, ңҰзу ңуаттаушҰлар, ір т&рүҰдан жаңтасушҰлар. СондҰңтан Ислам дӘнӘн ңуаттайтҰн жай, ңарапайҰм баÇнднӘқ +зӘн олар кҚштӘ ділел ретӘнде ңабҰлдайдҰ. ЯйткенӘ табиүатҰнан дӘн Исламүа жаң. Басңалар болса, наңтҰ ділелдерден кейӘн барҰп жаңтасадҰ.

ТЯРТӨНШӨ Т ЖұРұМ. шӘншӘ т&жҰрҰмда айтҰлүандардҰқ жалүасҰ ретӘнде, Шийттер мен ЮҒли-сҚннол аст жамаүатю(сунниттер)>арасҰндаүҰ алауҰздҰңңа себеп болҰп, тӘптӘ, иман шарттарҰна, имани міселелерге ісер ететӘндей дірежеде кеқ +рӘс алҰп кеткен араздҰңңа ңҰсңаша тоңталҰп +темӘз.

ЮҒл-и сҚннет уіл жамаүаттҰқ айтуҰ бойҰнша: ХазретӘ Алариңат.) лҰ т+рт халифанҰқ т+ртӘншӘсӘ. ХазӘретӘ СҰддҰң (р.а.) бӘрӘншӘ халифа болуүа ібден лайҰң болүандҰңтан еқ іуелгӘ халифа сол болдҰ.

Ал, ШиалардҰқ ойҰнша:дақңҰнӘрӘншӘ Халифа ХазӘретӘ Али (р.а.) болуҰ керек едӘ. Оүан ідӘлетсӘздӘк жасалдҰ. БірӘнен б&рҰн ХазӘретӘ Али (р.а.) лайҰң едӘ". КелтӘретӘн ділелдерӘнӘқ ңҰсңаша тҚйӘнӘ:

ХазӘретӘ"БӘраңр.а.) жайҰндаүҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) хадистерӘнӘқ к+птӘгӘ. ХазӘретӘ Али (р.а.) "ЮулиелердӘқ пӘрӘ" лаңабҰмен танҰлдҰ. К+пшӘлӘк іулиелер меен сҚйңаттар содан бастау аладҰ жіне ӘлӘмӘ жаүҰнан, батҰрлҰң пен ң&лшҰлҰң жаүҰнан теқдессӘз, асҰл ңасиеттерге ие. ХазӘретӘ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату УіссілімнӘқ оүан жіне осҰң бӘраүан Юли- бейтке баса назар аудардҰ. Б&л ділелдер онҰқ бӘрӘншӘ халифа болуҰ керек екенӘн к+рсетедӘ. Үай жаүҰнан болсҰн, бӘрӘншӘ халифа болу сонҰқ жолҰ едӘ, одан тартҰп алҰндҰ дейдӘ.

Жауап. ХазӘретӘ АлидӘқ (р.а.) Қш халифанҰқ уҰнда де +з ңалауҰмен мойҰндауҰ жіне жиҰрма жҰлдан астам оларүа мойҰнс&нуҰ, сондайаң, олардҰқ Шейх-ул ИсламҰ, Çүни, дӘни міселелердӘ шешетӘн ү&лама ңҰзметӘн атңаруҰ, шиалардҰқ айтңнедӘ, н жоңңа шҰүарадҰ. Сондай-аң, Қш халифанҰқ діуӘрӘндегӘ дӘн ИсламнҰқ жеткен жеқӘстерӘ, д&шпандарҰн кҚйретуӘ жіне ХазӘретӘ АлидӘқ (р.а.) халифа кезӘндегӘ оңиүалар, шиалардҰн бас ифат" туралҰ к+зңарасҰн терӘске шҰүарадҰ. Демек, іҒли-сҚннет уіл жамаүаттҰқ к+зңарасҰ д&рҰс. Егер бӘреу бҰлай десе: Шиалар Çүни шийттер екӘ тҚрлӘ.

БӘнез деӘ. Шиа-и уілайетю(іулиелӘкке к+бӘрек мін беретӘндер)

— 28 —

ЕкӘншӘсӘ. Шиа-и хилафетю(ХалифалҰң міселесӘне к+бӘрек мін беретӘндер).>ЖарайдҰ, екӘншӘ топтҰқ пӘкӘрӘне кек пен саÇсат араласңандҰңтан ж+нсӘз дейӘк. Ал, бӘраң бӘрӘншӘ топта кек пенҰ Қш ат жоң ңой. Дегенмен, Шиа-и уілайет Шиа-и хилафетпен ңосҰлҰп кеткен Çүни, тариңаттаүҰ іулиелердӘқ бӘр тобҰ ХазӘретӘ АлидӘ (р.а) абзал к+рӘп отҰр. СаÇсат жаүҰндаүҰ Шиа-и хилафеттӘқ айтн тҚрӘҰн растап отҰр.

Жауап. ХазӘретӘ Алиүа (р.а.) екӘ жаңтҰ ңарау керек.

БӘрӘншӘ. Жеке т&лүалҰң кемелдӘгӘ мен +зӘндӘк міртебесӘ жаүҰнан.

ЕкӘншӘ. Ал-и бейттӘқӘн; Аңи т&лүасҰнҰқ уікӘлӘ ретӘнде.

Ал-и БейттӘқ рухани т&лүасҰ болса, Расул АллаҒ АлейҒиссалату УіссілімнҰқ мін-маүҰнасҰн к+рсетедӘ.

МӘне, бӘрӘншӘ жаүҰнан алүанда аңиңатңа к+зӘ жеткендер бӘр ауҰздан, ХазӘретӘ АлидӘқ +зӘ (р.а.) бас болҰп, ХазӘ ӘстегбубікӘр мен ХазӘретӘ ОмардҰ (р.а.) ж+н санап, еқ алдҰмен олардҰ &сҰнадҰ. ОлардҰқ дӘн Исламүа жасаүан ңҰзметӘ жіне АллаҒңа жаңҰндҰүҰ жаүҰнан міртебелерӘ ілдеңайда жоүарҰ дн кейӘалайдҰ.

ЕкӘншӘ жаүҰнан ХазӘретӘ Али (р.а.) ЮҒл-и бейттӘқ рухани т&лүасҰнҰқ уікӘлӘ. Али-бейттӘқ рухани т&лүасҰ болса, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) мін-маүҰнасҰнҰқ, онҰқ аңиңатҰнӘндӘктӘлӘ болуҰ жаүҰнан ешкӘммен салҰстҰруүа келмейдӘ.

ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) ХазӘретӘ Али (р.а.) жайҰнда к+п мадаңтаүан хадистерӘ осҰ екӘншӘ жаүҰна ңатҰстҰ. Б&л аңиңаттҰ ділелдейтӘн наңтҰ риуаÇт бар. Расул-Ұ Юкрім АлейҒиссалату Уіссілім: ран ңҰйүамбардҰқ &рпаүҰ +зӘнен тараүан. МенӘқ &рпаүҰм, АлидӘқ (р.а.) &рпаүҰ" деп б&йҰрүан. ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) басңа Халифаларүа ңараүанда ілдеңайда жоүарҰ баүалап, маңтайтҰн хадисте руханеқӘнен жайҰлуҰнҰқ себебӘ, Юмауилер мен ХариджилердӘқ оүан жазҰңсҰз тиӘсӘп, кемсӘтулерӘне ңарсҰ іҒл-и сҚннет уіл жамаүат ол кӘсӘ туралҰ риуаÇттҰ к+п тараттҰ. Басңа халифалар ондай мӘнеуге, кемсӘтуге к+п &шҰралу шешҰңтан, олардҰ маңтайтҰн хадистердӘқ жайҰлуҰна аса м&ңтаждҰң болмадҰ.

Сондай-аң, болашаңта ХазӘретӘ АлидӘқ (р.а.) ңайүҰлҰ оңиүаларүа, +зара ӘшкӘ бҚлӘктерге куі болатҰнҰн пайүамбарлҰң назармен к+рӘп,арҰқҰзетӘ АлидӘ (р.а.) ҚмӘтсӘздӘктен, ал ҚмметтӘ ол туралҰ жаман ойдан ң&тңару ҚшӘн مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِىٌّ مَوْلَاهُ сиÇңтҰ мақҰздҰ хн "Басрмен АлидӘ (р.а.) ж&батҰп, ҚмметӘне тура жолдҰ к+рсеткен.
— 29 —

ХазӘретӘ Алиге (р.а.) Шиа-и уілайеттӘқ шектен тҰс сҚйӘспеншӘлӘгӘ жіне тариңат жаүҰнан а&л дҚнн аса жоүарҰ баүалауҰ, ірине олардҰ Шиа-и хилафет сиÇңтҰ жауаптҰ ете ңоймас. СебебӘ, іулиелер +з жолдарҰнҰқ талабҰна сай жол к+рсетушӘлерӘне, пӘрлерӘне махаббер менңарайдҰ. АсҰра сӘлтеу - сҚйӘспеншӘлӘктӘқ ідетӘ. СҚйӘктӘсӘн +з міртебесӘнен жоүарҰ к+ргӘсӘ келедӘ жіне к+редӘ де. МахаббатҰн асҰра сӘлтеу ЮҒл-и хал ҚшӘн кешӘрӘмдӘ бтаб-Ұ ҚмкӘн. БӘраң, олар басңа халифалар туралҰ жаман ойламай, д&шпандҰң сезӘмнен аулаң болуҰ керек. Ислам ңаүидаларҰна ңайшҰ келмеу шартҰмен кешӘрӘлуӘ мҚмкӘн.

Ал, шиа-и хилафеттӘқ саÇси маңсатҰ б жҚзӘнҰңтан кек пен д&шпандҰңтан арҰла алмай отҰр. КемшӘлӘктерӘн мойҰндамаүандҰңтан кешӘрӘлу мҚмкӘншӘлӘктерӘнен де айҰрҰлуда. ТӘптӘ Иран &лтшҰлдарҰ ХаателӘг ОмардҰқ (р.а.) семсерӘнен соңңҰ жегендӘктен لَا لِحُبِّ عَلِىٍّ بَلْ لِبُغْضِ عُمَرَ деп, ХазӘретӘ Омардан (р.а.) +ш алу саÇсатҰн ХазӘретӘ Алиге деген сҚйӘспеншӘлӘкпманатткемелейдӘ. СонҰмен ңатар, Амр Ибн-ул АстҰқ ХазӘретӘ Алиге (р.а.) ңарсҰ шҰүуҰ жіне Омар Ибн СадтҰқ ХазӘретӘ ХҚсейнге (р.а.) ңарсҰ бас к+терӘп, соүҰлуге б шиалардҰқ Омар есӘмӘне ңарсҰ ашу-ҰзасҰн оÇтңан. Шиа-и уілайеттӘқ ЮҒл-и сҚннет уіл жамаүатңа ренжитӘн ретӘ жоң. ЯйткенӘ, іҒл-и сҚннет ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) кемсӘтпейдӘ, керӘсӘнше +те жаңсҰ к+редӘ. БӘраңтушҰсҰ бойҰнша ңауӘптӘ саналатҰн шектен тҰс махаббаттан саңтанҰп, асҰра сӘлтеуден аулаң т&радҰ. ПайүамбарҰмҰздҰқ ХазӘретӘ АлидӘқ (р.а.) жаңтастарҰн маңтауларҰ ЮҒл-и сҚннетк, жасастҰ. ЯйткенӘ, ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) шҰн сҚйетӘндер - ЮҒл-и Ғаң, Çүни ЮҒл-и сҚннет уіл жамаүат.

ХазӘретӘ Иса АлейҒиссаламүа деген шектен тҰс махаббаттҰқ христиандар ҚшӘн ңаҰп жатболүанҰ белгӘлӘ. Сол сиÇңтҰ ХазӘретӘ Алиге (р.а.) деген шектен тҰс махаббаттҰқ ңауӘптӘ екендӘгӘ сахих хадисте анҰң тҚсӘндӘрӘлген.

Егер Шиа-и уілайет: "ХазӘретӘ АлидӘқ (р.а.) жоүарҰ онҰменӘгӘн ңабҰлдаүаннан кейӘн, ХазӘретӘ СҰддҰңтҰ (р.а.) одан артҰң к+ру аңҰлүа сҰйҰмсҰз" - десе, онҰқ жауабҰ: ХазӘретӘ СҰддҰң-Ұ Юкбар мен Фаруң-Ұ АүзамнҰқ (р.а.), Çүни ХазӘретӘ ЮбубікӘр мен ОмардҰқ (р.а.) жеке т&лүалҰң кемелдӘктератсҰздйүамбарлҰң мӘндеттӘ жалүастҰру жаүҰмен халифалҰң кезеқдерӘндегӘ кемелдӘктерӘн таразҰнҰқ бӘр

— 30 —

жаүҰна ал, ХазӘретӘ АлидӘқ (р.а.) жекеандҰ ңлҰң тақүажайҰп кемелдӘгӘ мен халифалҰң діуӘрӘндегӘ міжбҚр болүан ӘшкӘ, +зара ңайүҰлҰ ңаңтҰүҰстар мен сҰнүа &шҰраүан +зара соүҰстарҰн таразҰнҰқ екӘншӘ жаүҰна ңойҰлса, ілбетте, ХазӘрет СҰддҰңтҰқ (р.а.)тан ң&е ФаруңтҰқ (р.а.) немесе ЗиннурейннӘқ (р.а.) жаүҰ ауҰр басатҰнҰн ЮҒл-и сҚннет уіл жамаүат к+рген, сондҰңтан жоүарҰ баүалаүан.

"Он ЕкӘншӘ" жіне "ЖиҰрма Т+ртӘншӘ" с+здерде діжол мҰгенӘндей: ПайүамбарлҰңтҰқ дірежесӘ іулиелӘкке ңараүанда +те жоүарҰ. СондҰңтан ПайүамбарлҰңтҰқ кӘшкентай бӘр &шңҰнҰ іулиелӘктӘқ Қлкен сіулесӘнен ілдеңайда абзал.п жҚр.&рүҰдан алҰп ңарасаң, ХазӘретӘ СҰддҰң-Ұ Юкбар (р.а.) мен Фаруң-Ұ Аүзамүа (р.а.) пайүамбарҰмҰздҰқ мӘндетӘн жалүастҰру, онҰқ ҚкӘмдерӘн орнҰңтҰру жолҰнда АллаҒ тарапҰнан мол табҰп жетӘен Қлес берӘлгендӘгӘ, халифа кезӘндегӘ жетӘстӘктерӘ ЮҒл-и сҚннет уіл жамаүат ҚшӘн ділел болҰп отҰр. ХазӘретӘ АлидӘқ (р.а.) жеке т&лүалҰң кемелдӘгӘ, оларүа ПайүамбарлҰңтан ңалүан мол Қлестен асҰп з. БӘрлмаүан. ЮрӘ ХазӘретӘ Али (р.а.) ХазӘретӘ ЮбубікӘр мен Омар (р.а.) халифа кезеқӘнде Шейхул- ИсламдҰң ңҰзмет атңарүан жіне олардҰ ң&рметтеген.

АпҰрҰм-ай, ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) жаңсҰ к+рӘп ң&рметтеген ЮҒл-лүан шет уіл жамаүат, ХазӘретӘ АлидӘқ (р.а.) жаңсҰ к+рӘп, аса ң&рметтеген халифаларҰн ңалайша жаңсҰ к+рӘп, ң&рметтемесӘн?

Б&л аңиңаттҰ бӘр мҰсалмен тҚсӘндӘрейӘк. МҰсалҰ, +те бай бӘр адамнан м&раүа ңалүан байлҰңтқ аÇсҰаларҰнҰқ бӘреуӘне жиҰрма батпан кҚмӘс пен т+рт батпан алтҰн берӘледӘ. ЕкӘншӘсӘне бес батпан кҚмӘс пен бес батпан алтҰн берӘледӘ. шӘншӘ баласҰна Қш бат м&ндамӘс пен бес батпан алтҰн берӘледӘ. СоқүҰ екеуӘ санҰ жаүҰнан аз алүанҰмен, ң&нҰ жаүҰнан артҰң аладҰ.

МӘне, осҰ мҰсал сиÇңтҰ ХазӘретӘ ЮбубікӘр мен ОмардҰқ (р.а.) ПайүамбарлҰңтан м&рагерлӘгӘ, Ислам ҚкӘмдерӘнӘқ негӘзӘн орнатудан, Çүни АҰ.

жаңҰндҰң дейтӘн алтҰннан алүан ҚлесӘнӘқ аз үана артҰңшҰлҰүҰ - жеке т&лүалҰң кемелдӘк пен іулиелӘк гауҒарларҰнан шҰңңан жіне іулиелӘк кемелдӘкпен АллаҒңа жаңҰндау дейтӘн кҚмӘстен басҰм тҚседӘ. СалҰстҰрүан кездБ&л жоекӘ жаңтҰ ескере отҰрҰп ңарау керек. Юйтпесе жеке батҰрлҰүҰ мен ӘлӘмӘ жіне іулиелӘгӘ жаүҰнан бӘр-бӘрӘмен салҰстҰрҰлса, аңиңаттҰқ бейнесӘ +згередӘ.

— 31 —
ХазӘреж+ндеудӘқ (р.а.) бойҰнан к+рӘнетӘн Юл-и бейттӘқ рухани т&лүасҰ мен сол рухани т&лүада толҰң м&ра тҚрӘнде ңалдҰрҰлүан М&хаммедтӘқ (с.а.у.) аңиңатҰ жаүҰнан салҰосҰ айа болмайдҰ. ЯйткенӘ ол жерде ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату УіссілімнҰқ тереқ сҰрҰ жатҰр. Ал, шиа-и хилафеттӘқ, ЮҒл-и сҚннет уіл жамаүаттҰқ алдҰнда &Çлудан басңаүа хаңҰ жоң. ЯйткенӘ,سَيِّد ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) ңаттҰ жаңсҰ к+ремӘз дей т&ра онҰ кемсӘтуде. Олар ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) жаман мӘнездӘ етӘп к+рсетедӘ. ЯйткенӘ, олар бҰлай дейдӘ: "ХазӘретӘ СҰддҰң пен ХазӘретӘ Омар (р.а.ңа к+зӘз болса да, ХазӘретӘ Али (р.а.) олармен бӘрге жҚрген. ОлардҰқ тӘлӘмен айтңанда "таңие" ңҰлүан, Çүни олардан ңорңҰп амалсҰздан ңҰзмет еткен. АпҰрҰм-а да жандай Ислам ңаҒарманҰ, "АллаҒтҰқ арҰстанҰ" атаүҰна ие болүан жіне шҰншҰлдарүа ҚлгӘ, жетекшӘ болүан жандҰ екӘжҚздӘ, ңорңаң жіне &натпаүан адамдарҰна жаүҰм. СондҰп, жиҰрма жҰлдан астам шарасҰз бӘрге жҚрӘп, ідӘлетсӘздӘкке к+не берген деу оүан деген сҚйӘспеншӘлӘк емес. Ондай махаббаттҰ ХазӘретӘ Али (р.а.) ңабашҰ кҚйдҰ".

Ал, сҚнниттердӘқ тҚсӘнӘгӘ ешбӘр жаңтан ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) кемсӘтпейдӘ. Жаман мӘнездӘ деп кӘніламайдҰ. ОсҰндай үажайҰп бӘр батҰрүа ңоренӘ, іп жала жаппайдҰ. Олар бҰлай дейдӘ: "Егер ХазӘретӘ Али (р.а.) ХазӘретӘ ЮбубікӘр мен ОмардҰ (р.а.) мойҰндамаса, оларүа бӘр минут та мойҰнс&нбас едӘ. Демек, олардҰ д&рҰс дб&л беңан жіне жоүарҰ санаүандҰңтан, кҚш-ңайратҰ мен батҰрлҰүҰн ідӘлдӘк жолҰна арнаүан".

ҮОРұТұНДұ. Кез келген нірсенӘқ шамадан тҰс асҰра сӘлтенуӘ немесе жетпей, н&ңсан ңалуҰ жаңсҰ емес. Ек, ҰнтсҰ ортасҰн &стану. ЮҒл-и сҚннет уіл жамаүат сонҰ тақдаүан. БӘраң, +кӘнӘшке орай, ЮҒл-и сҚннет уіл жамаүат атҰн жамҰлүан ваххабилӘк жіне хариджилӘк пӘкӘрдӘ жаңтап, саÇсатпен сҰрңаттанүан тоа тартазӘретӘ АлидӘ (р.а.) сҰнап, "саÇсаттҰ бӘлмегендӘктен басңара алмадҰ" дейдӘ.

МӘне, осҰ орҰнсҰз мӘн таңңандарүа Шииттер ренжидӘ. Алайда, ЮҒл-и сҚннеттӘқ ңаүидаларҰ мен &станҰмҰ б&л пӘкӘрге мҚлдем ңайшҰ. ХариджилемҚлдемдӘнсӘздер айтатҰн м&ндай пӘкӘрге ерегӘсӘп ЮҒл-и сҚннеттӘ кӘналауүа болмайдҰ. КерӘсӘнше ЮҒл-и сҚннет ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) Шииттерден де артҰң ңолдайдҰ. БҚкӘл х&тбаларҰнда, д&үаларҰнда ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) мадаңӘлетӘнайҰң тҚрде дірӘптейдӘ.

— 32 —

ЮсӘресе, іҒл-и сҚннет уіл жамаүат жолҰндаүҰ іулиелер мен асфиÇлар ОнҰ жол к+рсетушӘ, іулиелӘктӘқ бастауҰ деп бӘледӘ.

Шиалар +здерӘнӘқ жіне іҒл-и сҚннеттӘқ д&шпанҰ болүан хариджилер мен дӘнсӘздерден сҰрт аиенӘ ү, ЮҒл-и хаң сҚнниттермен араздаспауҰ керек. ТӘптӘ шиалардҰқ бӘр тобҰ ЮҒл-и сҚннетке ңҰрсҰүҰп сҚннеттӘ тастап отҰр.

ЖарайдҰ б&л міселе туралҰ к+п айттҰң. ЯйткенӘ үалҰмдар арасҰнда к+п тартҰс туүҰзүан-дҰ.

Уа, тура жолдаүҰларҰна сҚннет уіл жамаүат! Уа, Юл-и бейткею(ПайүамбарҰмҰздҰқ &рпаүҰна)>сҚйӘспеншӘлӘктӘ +здерӘне жол ңҰлҰп &станүан Шииттер! ТездетӘп осҰ бӘр маүҰнасҰз да аңиңатсҰз, орҰнсҰз, зиÇндҰ тартҰстҰ доүарҰқдар. Юйтпесе, ңазӘр ңарңҰндҰ ж&мҰс Әстеп жатңан азу بَاق۪сӘздӘк аүҰмҰ бӘрӘқе-бӘрӘқдӘ ңарсҰ ң&рал ретӘнде ңолданадҰ да, бӘреуӘқдӘ ң&ртңан соқ, ол ң&ралдҰқ да к+зӘн жоң ңҰладҰ. Сендер іҒл-и тіухип, міқ бӘр АллаҒңа сенетӘндӘктен араларҰқда бауҰрмалдҰң пен бӘрӘгудӘ б&йҰратҰн жҚздеген ңуаттҰ да киелӘ байланҰстар бар екенӘн &мҰтпақдар! АрақҰзүа ӘрӘткӘ салар болмашҰ міселелердӘ тастаүан ж+н.
* * * * *
ЕкӘншӘ б+лӘм> б+тенْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ

аÇтҰнҰқ екӘншӘ аңиңатҰна байланҰстҰ болмаң.

{(СӘлтеме): Б&л екӘншӘ б+лӘм Он бӘрӘншӘ лема болҰп жарҰңң ңаншаҰ.}

— 33 —

БесӘншӘ Лема

{(1, 2): ХазӘретӘ стазҰмҰз, ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ арабша ЛеманҰқ АлтҰншҰ бабҰнҰқ тҚсӘндӘрмесӘнде: "Б&л екӘ ан к+пнӘқ міртебелерӘ ӘлӘмге ңараүанда пӘкӘр ірӘ зӘкӘр болүандҰңтан арабша жазҰлдҰ" дейдӘ.

БідиҚззаманнҰқ ңҰзметшӘлерӘ}

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ б&л аÇттҰқ +те мақҰздҰ бӘр аңиңатҰн он бес міртебе арңҰлҰ баÇндадӘ екӘӘр рисале болуҰ тиӘс едӘ. Алайда, аңиңат пен ӘлӘмнен г+рӘ зӘкӘрге, ой-толүамүа ңатҰсҰ к+п болүандҰңтан ізӘрге кейӘнге ңалдҰ. РасҰнда, Он бӘрӘншӘ Лема Çүни "СҚннет баспалдаңтарҰ жіне Бидүат алҰп, Әқ емӘ" аттҰ +те мақҰздҰ рисале БесӘншӘ Лема болҰп шҰңңан-дҰ. Алайда, ол он бӘр т&жҰрҰмүа б+лӘнгендӘктен Он бӘрӘншӘ ЛеманҰқ ӘшӘне енгӘзӘлдӘ. БесӘншӘ ЛеманҰқ орнҰ осҰлайша бос ңалдҰ.

АлтҰнш الْاِ

{(1, 2): ХазӘретӘ стазҰмҰз, ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ арабша ЛеманҰқ АлтҰншҰ бабҰнҰқ тҚсӘндӘрмесӘнде: "Б&л екӘ с+йлемнӘқ міртебелерӘ ӘлӘмге ңараүанда пӘкӘр ірӘ зӘкӘр бңиналдҰңтан арабша жазҰлдҰ" дейдӘ.

БідиҚззаманнҰқ ңҰзметшӘлерӘ}

لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ الْعَلِىِّ الْعَظ۪يمِ с+йлемӘнӘқ маүҰнасҰ к+птеген аÇттардҰқ мақҰздҰ далтасҰн аңиңаттарҰн тҚсӘндӘредӘ. ОсҰ аңиңаттардҰқ он бес - жиҰрма міртебесӘн баÇндайтҰн рисале болар едӘ. БӘраң б&л Лема да БесӘншӘ Лема секӘлдӘ +зӘм сезӘнген, к+қӘлге тҚйген, рухани саÇхат кезӘнде зӘкӘр мен пӘкӘр арңҰлҰ к+рген міртебелер жазҰлүршӘлӘган аңиңат пен ӘлӘмнен г+рӘ сезӘмге тӘкелей байланҰстҰ. СондҰңтан ӘлӘми аңиңаттарүа негӘзделген Лемаларүа кӘрмей, соқүҰ жаңтарҰна жазудҰ ж+н к+рдӘ денен * *

34#

ЖетӘншӘ Лема

"Фітх" сҚресӘнӘқ соқҰндаүҰ аÇттҰқ жетӘ тҚрлӘ үайби хабарҰ жайлҰ.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنаналҰңمَسْجِدَ الْحَرَامَ اِنْ شَٓاءَ اللّٰهُ اٰمِن۪ينَ مُحَلِّق۪ينَ رُؤُسَكُمْ وَ مُقَصِّر۪ينَ لَا تَخَافُونَ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ فَتْحًا قَر۪يبًا ٭ هُوَ الَّذ۪ٓى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَдіптерالْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدّ۪ينِ كُلِّه۪ وَ كَفٰى بِاللّٰهِ شَه۪يدًا ٭ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذ۪ينَ مَعَهُٓ اَشِدَّٓاءُ عَلмайдҰ.كُفَّارِ رُحَمَٓاءُ بَيْنَهُمْ تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوَانًا س۪يمَاهُمْ ف۪ى وُجُوهِهِمْ مِنْ اَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ وَ مَثَلُهُمْ فِى الْاِنْج۪يلِ كَزَرْعٍ اَخْر маңсаطْاَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰى عَلٰى سُوقِه۪ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغ۪يظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللّٰهُ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ اَجْرًا عَظ۪يمًا

"Фітх" сҚресӘнӘқ осетелдеÇтҰнҰқ к+птеген м&үжизалҰң ңҰрларҰ бар. БаÇндауҰ М&үжиза болүан Ү&раннҰқ он тҚрлӘ м&үжизалҰң ңҰрҰ болса, сонҰқ үайҰптан хабар беретӘн тҚрӘ осҰ Қш аÇтта жетӘ-сегӘдардҰ мен к+рӘнӘп т&р.

БӨРӨНШӨСӨ.>لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا... الخ

ю(аÇттҰқ жалүасҰ бар)

Б&л аÇт Мекке ңаласҰ азат етӘлмей т&рҰп, алдҰн ала наңтҰ хабар бередӘ. ЕкӘ жҰлдан сай іре хабарлаүанҰндай азат етӘлдӘ.

— 35 —
ЕКӨНШӨСӨ.>فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ فَتْحًا قَر۪يبًا

аÇтҰ бҰлай дейдӘ:

ХудайбиÇ келӘсӘм шартҰ, стҰн, + ңараүанда Исламүа зиÇндҰ секӘлдӘ ірӘ Ү&райҰштардҰқ бӘршама жеқӘсӘ тірӘздӘ к+рӘнгенӘмен негӘзӘнде ХудайбиÇ келӘсӘм-шартҰ Әштей Қлкен жеқӘс жіне басңа да жеқӘстердӘқ бастамасҰ жасаүҰ. ШҰнҰмен, ХудайбиÇ келӘсӘмӘнен кейӘн темӘр ңҰлҰштар уаңҰтша ңҰнабҰна салҰндҰ. Алайда, Ү&ран КірӘмнӘқ найзаүайдай алмас ңҰлҰшҰ шҰңтҰ да, жҚректер мен аңҰлдардҰ жаулап алдҰ. ОсҰ екӘ жаңтҰ бейбӘт келӘсӘм шарттҰ&рүа жнда бӘр-бӘрӘмен араласуүа, ңарҰм-ңатҰнас жасауүа мҚмкӘндӘк тудҰ. Ислам ң&ндҰлҰңтарҰ мен Ү&раннҰқ н&рҰ бӘрбеткей, +з дегенӘнен ңайтпайтҰн, басңанҰ ңабҰлдамайтҰн ңауҰмнҰқ ңҰрсҰңтҰң дейтӘн кедергӘ-ңамалдарҰн б&зҰп, +з ҚкӘмде адагӘзе бастадҰ. МҰсалҰ, соүҰс +нерӘнӘқ шеберӘ Халид Бин Уалид жіне саÇсаттҰқ кемеқгер &стазҰ, ӘрӘ т&лүа Амр Бин Ас сҰндҰ жеқӘлудӘ істе мойҰндамайтҰн жандар ХудайбиÇ келӘсӘм-шартҰнан кейӘн Ү&рани ң&дӘреттӘқ алдҰнда бас иӘп, н&рлҰ ңала Мідинаүа "Маүанз, +з ерӘктерӘмен кӘрӘп, дӘн ИсламдҰ ңабҰлдадҰ. КейӘн ХазӘретӘ Халид "СійфуллаҒ" атанҰп Çүни АллаҒтҰқ ңҰлҰшҰ болҰп Исламүа адал да зор ңҰзмет еттӘ.

МАҢұЗДұ БӨР С РАҮ. ЮлемдердӘқ Рабтек ңоллаҒтҰқ еқ сҚйӘктӘсӘ жіне ілемнӘқ маңтанҰшҰ РасулуллаҒтҰқ (с.а.у.) сахабаларҰ мҚшриктерге ңарсҰ Ухуд соүҰсҰнҰқ соқҰнда жіне Хунейн &рҰсҰнҰқ басҰнда жеқӘ ділмебуҰнҰқ хикмет-сҰрҰ не?

ЖАУАП. Ол кезде мҚшриктердӘқ ӘшӘнде кейӘн сахабалардҰқ ңатарҰна ңосҰлатҰн атаңтҰ ХазӘретӘ Халид сҰндҰ к+птеген адамдар бар болатҰн. АллаҒталабҰа олардҰқ келешекте атңаратҰн киелӘ ңҰзметтерӘ ҚшӘн ар-намҰстарҰн, беделдерӘн саңтап, ИліҒи хикмет болашаңта атңаратҰн еқбектерӘ ҚшӘн сҰйлҰңтарҰ алдҰнқ ң&даерӘлген. Демек, алдҰқүҰ сахабалар +зӘнен кейӘнгӘ сахабалардан жеқӘлӘп ңалүан. ОсҰлайша, келешектӘқ сахабаларҰ ңҰлҰштан ңорҰңңанҰнан емес, аңиңатңа деген ң&марлҰңтан ИсламдҰ ң нірсеп, болмҰстарҰндаүҰ батҰрлҰң сезӘмӘ ңаз-ңалпҰнда саңталҰп ңалдҰ.

ШӨНШӨ.>لَا تَخَافُونَ

"Сендер сенӘмдӘ тҚрде, еш ңауӘпсӘз ҮаүбанҰ тауап етесӘқдер!" дейдӘ. Алайда, ол кезде араб сахарасҰнд Егер діуи ңауҰмдардҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ д&шпан, Мекке ңаласҰнҰқ мақҰ мен

336

ң&райҰш тайпасҰнҰқ к+пшӘлӘгӘ ңаск+й, жат пиүҰлда болатҰн. Солай бола т&ра, жаңҰнда ешбӘр ңауӘп-ңатерсӘз, "ҮаүбанҰ тауап етесӘқдер!" деу арңҰлҰ бҚкӘл араб сахаррӘ ҰңҰүҰнатҰндҰүҰна, Ү&райҰштар жаппай Исламүа кӘрӘп, жалпҰ бейбӘт заман орнайтҰндҰүҰна наңтҰ куілӘк етӘп, хабар беруде. Діл солай болдҰ да.

ТЯРТӨНШӨ.

هُوَ الَّذ۪ٓى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَ د۪ينِ الْحَقңарақүُظْهِرَهُ عَلَى الدّ۪ينِ كُلِّه۪

аÇтҰ бҰлай наңтҰ хабар беруде: "РасуллуллаҒтҰқ (с.а.у.) ікелген дӘнӘ барлҰң дӘндерден Қстем боладҰ". Алайда, діл сол кездерӘ миллиондаүан +кӘлдерӘ бар христиандҰң, ÇҒудилӘк, буддизм секӘлдӘ ескӘ дӘндер жҚз миллиондҰң халңҰ бар Рим, ҮҰтай, Иран секӘлдӘ ӘрӘ елдердӘқ ресми дӘндерӘ саналҰп едӘ. ЮлӘ +зӘнӘқ шаүҰн руҰна толҰң мойҰндата ала-и РаМ&хаммедю(АлейҒиссалату уіссілім)>ікелген дӘн бҚкӘл дӘндерден басҰм тҚсӘп, барлҰң мемлекеттердӘ тӘзе бҚктӘретӘнӘнен хабар беруде. Б&л хабардҰ анҰң жіне наңтҰлап жеткӘзуде. Иі, б&л үайби хабардҰқ ра+зге, Атлант м&хитҰнан ТҰнҰң м&хитңа дейӘн Ислам аңиңатҰнҰқ таралуҰ арңҰлҰ уаңҰт ділелдеп бердӘ.

БЕСӨНШӨ.

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذ۪ينَ مَعَهُٓ اَشِدَّٓاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَٓاءُ بَيْنَهُمْ нӘқ ңоُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا... اِلٰى اٰخِرِ

(жалүасҰ бар)

Б&л аÇттҰқ басҰнда сахабалардҰқ пайүамбарлардан кейӘнгӘ ерекше ідемӘ мӘнездерӘ мен ӘзгӘ ңасиеттерӘ баÇндалҰп, еқ тақдаулҰ, жоүарҰ міртебелӘ кӘсӘлер солар болатҰндҰүҰн хабар беруменӘрӘген, аÇттҰқ ашҰң маүҰнасҰ болашаңта ірңайсҰсҰ +зӘне тін хас сипатңа ие сахабалардҰқ шҰүатҰнҰн хабарлайдҰ. Ишари маүҰнасҰ арңҰлҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у) дҚниеден озүаннан кейӘнгӘ ХулефйҰрбасшидиннӘқ халифалҰң діуӘрӘне ишара ете отҰрҰп, ірңайсҰсҰнҰқ ерекше ңасиеттерӘ жайлҰ сипаттап +тедӘ.

Міселен, وَالَّذ۪ينَ مَعَهُ деу арңҰлҰ пайүамбарүа еқ жаңҰн дос, жанашҰр, сҰрлас жіне бірӘнен б&рҰн ңайтҰс болҰп, таүҰ да Пайүамб барлҰдҰқ жанҰна бӘрӘншӘ болҰп баратҰн, ХазӘретӘ Юбу БікӘр СҰддҰңтҰ к+рсетӘп т&рса, اَشِدَّٓاءُ عَلَى الْكُفَّارِ деу арңҰлҰ,
— 37 —

болашаңта алпауҰт мемлекеттердӘ баүҰндҰрҰп, ідӘлдӘгӘ арңҰлҰ залҰмдардҰ жай отҰндай кҚйдӘрген, ңаҒарлҰ ХазӘрң, кӘшардҰ к+рсетӘп т&р.

Сондай-аң, رُحَمَٓاءُ بَيْنَهُمْ деу арңҰлҰ, болашаңта Қлкен бҚлӘкке дайҰндҰң жҚрӘп жатңанда, м&сҰлмандар арасҰнда ңан т+гӘлмеуӘ ҚшӘн +з жанҰн пида етӘп, Ү&ран оңу ҚстӘнде шейӘт болүан асңан мжаңтардӘ, жанашҰр ХазӘретӘ ОсмандҰ ишара етедӘ.
تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوَانًا

деу арңҰлҰ билӘк пен халифалҰңңа лайҰң тҚрде, ңаҒармандҰңпен кӘрӘскен жіне дҚнарүан сте ңҰзҰңпай тек, ң&лшҰлҰңңа берӘлген, +зӘ паңҰрлҰң пен ҚнемшӘлӘктӘ мҰңтҰ &станүан, ірдайҰм рукуү пен сіждеде болатҰнҰ іркӘмге аÇн ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.)айда, ңҰладҰ. ОнҰқ болашаңтаүҰ Әс-ірекетӘнен, ңаптаүан бҚлӘк-фитне кезӘнде соүҰс жҚргӘзгенӘне жауаптҰ еместӘгӘн, ниетӘ де, тӘлегӘ де АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰ К+шба екенӘнен хабар бередӘ.

АЛТұНШұ.>ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ

аÇтҰ екӘ жаңтҰ үайби хабар беруде.

БӨРӨНШӨСӨ. ХазӘретӘ Пайүамбар АлейҒисалату Уіүан еш сҰндҰ жазу-сҰзу бӘлмейтӘн адамүа үайҰп саналатҰн Тауратта сахабалардҰқ сипаттарҰ баÇндалатҰнҰ жайлҰ хабар бередӘ. Он тоүҰзҰншҰ Мектубта баÇндҰ. ОсҰндай, аңҰрзаманда келуге тиӘс пайүамбардҰқ сахабаларҰ жайлҰ Тауратта мҰнадай с+здер бар:

"КиелӘлердӘқ байраңтарҰ +здерӘмен бӘрге". çүни, ОнҰқ сахабаларҰ ң&лшҰлҰңтаүҰ таңуалҰүҰмен, дӘндарлҰүнкаменсалих, жан тазалҰүҰмен ерекше м&ңаддес Çүни "киелӘ" деп сипатталдҰ. ТаураттҰқ ңаншама тӘлге аударҰлҰп, +згергенӘне ңарамастан мҰна "Фітх" сҚресӘндегӘ

مَثَلُهُمْ ف&ндай َّوْرٰيةِ т&жҰрҰмҰн к+птеген аÇттарҰмен бекӘтӘп, анҰңтай тҚсуде.
ЕКӨНШӨСӨ.>مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ с+зӘ бҰлай дейдӘ: "Сахабалар мен табиүиндер ң&лшҰлҰңта +те еп тапірежеге жететӘнӘ сонша, рухтарҰндаүҰ н&р жҚздерӘнен байңалҰп, сіждеге к+п жҰүҰлудан пайда болүан іулиелӘк тақба ретӘндегӘ м+р, мақдайларҰнан к+рӘнедӘ". Иі, болашаң б&л жаүдайдҰ анҰң ірӘ ділме-. ҮҰсңлелдеп берген-дӘ.
— 38 —
Үаншама бҚлӘктер мен аласапҰран заман болса да кҚнӘ-тҚнӘ мҰқ ракаүат намаз оңҰүан Зейн-ел Абидин, Таус-у Иемени тірӘздӘ ң&птан намазҰнҰқ діретӘмен тақ намазҰн ңҰрҰң жҰл бойҰ оңҰүҰзметӘтеген салих жандар, ірине осҰ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ деген хабардҰ растадҰ.

ЖЕТӨНШӨ.

وَ مَثَلُهُمْ فِى الْاِنْج۪يلِ كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْاَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰдҰқ к+ى سُوقِه۪ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغ۪يظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ

с+зӘнде екӘ жаңтҰ үайби хабар бар.

БӘрӘншӘсӘ. мми Çүни жазу-сҰзу бӘлмейтӘн Пайүамбарүа бҰүҰп, м кӘтап саналатҰн ӨнжӘлдӘқ сахабалар туралҰ хабар беретӘнӘн хабарлайдҰ. Иі, ӨнжӘлде аңҰрзаман пайүамбарҰнҰқ ерекшелӘгӘ жайлҰ:

مَعَهُ قَض۪يبٌ مِنْ حَد۪يدٍ وَاُمَّتُهُ كَذٰلِكَ
сҰндҰ аÇттар бар. çүни, бҰлай дейдӘ: "ХазӘретӘ Иса (а.с.) уӘптӘ Ә ңҰлҰшсҰз емес, ңолҰна ңҰлҰш &стаүан бӘр пайүамбар келедӘ, жиҒад етуге мӘндеттӘ боладҰ жіне онҰқ сахабаларҰ да ңҰлҰштҰ ірӘ жиҒад ңҰлуүа жауаптҰ боладҰ. Ол قَض۪يبِ حَد۪يدْ иесӘ, ілемнӘқпарта сшҰсҰ боладҰ".

ЯйткенӘ ӨнжӘлдӘқ бӘр жерӘнде бҰлай дейдӘ: "БҚкӘл ілемнӘқ жетекшӘсӘ келетӘндӘктен мен кетӘп барамҰн". çүни, ілемге жетекшӘлӘк ететӘн кӘсӘ келедӘ", дес шҰбҰлай болса, ИнжӘлдӘқ б&л екӘ хабарҰнан мҰнанҰ тҚсӘнуге боладҰ: Сахабалар алүашҰнда санҰ аз ірӘ ңауңарсҰз к+рӘнедӘ. Алайда, егӘлген дін секӘлдӘ +сӘп-+нӘп, биӘктеп онҰқ ңуатңа ие болүан кезде кіпӘрлер ашу-Ұзадан жарҰлҰп кете жаздайдҰ. Сол сітте сахабалар ңҰлҰштарҰмен ңауҰмдардҰ +здерӘне баүҰндҰрҰп, ңолбасшҰларҰ РасулуллаҒ (с.а.у.) ілемге жетекшӘ екенӘн, ҚлгӘ болар к+сем екенӘн ділелдейдаүаттаан мҰна "Фітх" сҚресӘнӘқ маүҰнасҰн ділме-діл баÇндап т&рүанҰн к+руге боладҰ.

ЕКӨНШӨСӨ. Б&л с+з мҰнандай хабар беруде: ШҰнҰнда сахабалар алүашҰнда аз жіне ңауңарсҰзідинелна байланҰстҰ ХудейбиÇ келӘсӘмшартҰн ңабҰлдауүа міжбҚр болатҰн. БӘраң, аз уаңҰтта аса тақүаларлҰң жаүдайүа жетӘп, ілгӘ нірлӘ дінектер +сӘп-+нӘп, жайңала жайҰлҰп, ерекше кҚшке ие боладҰ. БҰлай айтңанда, жер жҚзӘ алңабҰнда Ү&дайдҰқт +мӘретӘмен егӘлген діндер, адамзаттҰқ сол кездегӘ үапҰлдҰңтҰқ кесӘрӘнен ілсӘз де нірсӘз, берекесӘ жоң сабаңтарҰнҰқ

— 39 —
орнҰна діндер, +те мҰңтҰ да жап-жасҰл боп жайңала ңаптап +седӘ. УаңҰт +те ңуааүидам, Қстем де алпауҰт ӘрӘ мемлекеттердӘ басҰп озадҰ. Сонда кіпӘрлер ңҰзүанҰш пен ашу Ұзадан басңа ңолдарҰнан дінеқе келмей жарҰлҰп кете жаздайдҰ. Иі, б&л үайби хабардҰ болашаңӘн ңайділ к+рсеттӘ. Б&л хабарда таүҰ бӘр астарлҰ да жасҰрҰн ишара маүҰна бар; СахабалардҰқ ңасиетӘ жайлҰ сипаттаүан кезде +те Қлкен таүҰ бӘр сҰй берӘлетӘнӘн айтудҰқ он, атаمَغْفِرَةً деуӘ, болашаңта сахабалардҰқ арасҰнда бҚлӘк шҰүҰп, сонҰқ кесӘрӘнен аүаттҰңтар орҰн алатҰндҰүҰн бӘлдӘредӘ. ЯйткенӘ, "маүфират" с+зӘ Çүни АллаҒтҰқ кешӘрӘмӘ осҰндай аүаттҰңтҰқ болатҰнҰн мегзейдӘ. МӘне сол ке тҚседхабалар ҚшӘн еқ мақҰздҰ сҰйлҰң АллаҒтҰқ кешӘрӘмӘн алу мен жазадан ң&тҰлудан артҰң сҰй болмайдҰ. مَغْفِرَةً с+зӘ де осҰ маүҰнанҰ бӘлдӘредӘ.

Олай болса, сҚренӘқ басҰндаүҰ

لِيَغْفِرَلَكَ اللّаугер ا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَاَخَّرَ

с+йлемӘмен тҰүҰз байланҰстҰ. СҚренӘқ басҰндаүҰ "лиÇүфира" с+зӘ кідӘмгӘ бӘз бӘлетӘн кҚнілардӘқ кешӘрӘмӘ емес. ЯйткенӘ, пайү ірӘ ңардҰқ исміт сипатҰ бар Çүни олар кҚні ӘстемейдӘ, бейкҚні. Б&л пайүамбарүа жарасатҰн маүҰна арңҰлҰ пайүамбарҰмҰзүа "маүфират" сҚйӘншӘлеуӘ жіне соқҰнда да сахабалардҰ да "маүфират" Çүни кешӘрӘммен сҚйӘншӘлеуӘ ілгӘ нізӘк маүҰдҰқ ңадан ірӘ ңуаттай тҚседӘ. МӘне, "Фітх" сҚресӘнӘқ соқүҰ Қш аÇтҰндаүҰ он тҚрлӘ м&үжизалҰ жаңтарҰнҰқ тек үайҰп тҚрӘнӘқ жетӘ жаүҰн баÇндадҰң. Ад

Шңалау-еркӘ мен таүдҰрүа ңатҰстҰ жазҰлүан ЖиҰрма алтҰншҰ С+здӘқ соқҰнда осҰ аңҰрүҰ аÇттҰқ ірӘптерӘндегӘ үажайҰп маүҰнаүа ишара етӘлген едӘ. ОсҰ аңҰрүҰ аÇт +з с+йлем, Ү&рарңҰлҰ сахабаларүа назар аудартҰп ңана коймай, олардҰқ болмҰстарҰн рет-ретӘмен де к+рсетӘп беруде. С+здерӘмен үана емес, ірӘптердегӘ сандҰң ерекшелӘктерӘ арңҰлҰ да БідӘр, худ, Хгде ад СҚффе, Ридванда болүан сахабалардҰқ сипаттарҰна ишара етӘп, абжад есебӘ бойҰнша да к+птеген жаүдайлардҰ баÇндайдҰ.

سُبْحَانَكَ لَا عِلділ діنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

Фітх сҚресӘнӘқ соқүҰ Қш аÇтҰндаүҰ ишари маүҰнасҰ арңҰлҰ берӘлген үайби хабарларүа ңатҰстҰ келесӘ аÇтта да діл сол Çндап ишари маүҰналар арңҰлҰ берӘлетӘнӘ жайлҰ баÇндаудҰ ж+н к+рдӘк.

— 40 —

ҮОСұМША

وَلَهَدَيْنَاهُمْ صِرَاطًا مُسْتَق۪يمًا ٭ وَمَنْ يُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَاُولٰٓئِكَ مَع м&ндаذ۪ينَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيّ۪نَ وَ الصِّدّ۪يق۪ينَ وَ الشُّهَدَٓاءِ وَ الصَّالِح۪ينَ وَ حَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَف۪يقًا

Б&л аÇттҰқ маүҰнасҰндаүҰ мҰқдаүан тҰлсҰмдардҰқ екеуӘне үана ишара ңҰкейбӘр

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. БаÇндауҰ м&үжиза болүан Ү&ран, маүҰнасҰ ашҰң аÇттарҰмен аңиңаттардҰ жеткӘзумен ңатар +зӘнӘқ ерекше ҚлгӘсӘмен, к+птеген тереқ маүҰналардҰ баÇндайдт-сҰрҰй болса, ірбӘр аÇттҰқ к+птеген маүҰналарҰ бар. Ү&ран КірӘм, ЖаратушҰнҰқ шексӘз ӘлӘмӘнен келгендӘктен онҰқ маүҰналарҰ таусҰлмайтҰн ңазҰна. АдамдардҰқ жеке ой-пӘкӘрлерӘ секӘлдӘ аз үана маүҰнамен шектелмейдӘ. ОсҰүан байланҰстҰлүайүа аÇттарҰн тіпсӘрлеушӘлер ңаншама маүҰналардҰ баÇндаса да, ілӘ де ашҰлмаүан талай сҰрларҰ, тереқ маүҰналарҰ бар. ЮрӘптерӘнӘқ +зӘнде ашҰң маүҰнасҰнан басңа астарлҰ, ишари ңаншама сҰрлар мен мақннет улӘмдер жатҰр.

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ.

مِنَ النَّبِيّ۪نَ وَ الصِّدّ۪يق۪ينَ وَ الشُّهَدَٓاءِ وَ الصَّالِح۪ينَ وَ حَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَف۪يقًا

Б&л аÇттҰқ ишарасҰ бойҰнша адамзат ілемӘндегӘ тура жолдаүҰлар мен Ал. ОнҰ нҰүметӘне б+ленгендердӘқ ңатарҰна пайүамбарлар тобҰ, сҰддҰңтар, шійӘттер, салих ң&лдар, табиүиндер кӘредӘ. АÇтта Ислам ілемӘндегӘ бес топтҰқ ӘшӘндегӘ еқ мақҰздҰсҰн сипаттаумен ңатар, осҰ бес топтҰқ имамдарҰнҰқ ерекшелӘкҰп, бун хабар берумен ңатар, үайби хабарлар арңҰлҰ сол топтардҰқ басшҰларҰ туралҰ да хабар бередӘ.

МӘне, مِنَ النَّبِيّ۪نَ деу арңҰлҰ ап-анҰң ХазӘретӘ ПайүамбардҰ (с.а.у.) меқзеп одамменَالصِّدّ۪يق۪ينَ деу арңҰлҰ Юбу БікӘр СҰддҰңтҰ к+рсетӘп т&р. Сондай-аң, онҰқ ПайүамбарҰмҰздан (с.а.у.) кейӘн екӘншӘ жіне ОнҰқ орнҰна бӘрӘншӘ халифа болҰп келетӘндӘгӘн жіне "СҰддҰң" есӘмӘ бҚкӘл ҚмметтӘқ оүҰсҰ дрген ерекше ңасиетӘ екендӘгӘн
— 41 —
жіне сҰддҰңтарүа к+шбасшҰ болатҰнҰн баÇндауда وَالشُّهَدَٓاءِ с+зӘ арңҰлҰ, ХазӘретӘ Омар, ХазӘретӘ ОӘ салүХазӘретӘ Али (р.а.) ҚшеуӘн ңатар айтуда. Б&л ҚшеуӘ СҰддҰңтан кейӘн халифалҰңтҰ ңолүа алатҰндҰүҰн жіне ҚшеуӘ де шійӘт болатҰнҰн үайби тҚрде, ишарамен хабар беруде. وَالصَّالِح۪ينَ с+зӘ арңҰлҰ, Суффі тобҰ, БідӘр тобҰ, Ридван тобҰ мен іуӘ ерекше топтарүа ишара етӘп, وَ حَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَف۪يقًا с+зӘмен ашҰң тҚрде олардҰқ ӘзӘнен еруге ң&лшҰндҰрадҰ, табиүиндердӘқ соларүа еруӘн абҰройлҰ да ідемӘ етӘп к+рсетедӘ. Сондай-аң ишари маүҰнасҰ арңҰлҰ, اِنَّ الْخِلَافَс жолдْد۪ى ثَلَاثُونَ سَنَةً деген хадистӘқ ҚкӘмӘн растаүан жіне алдҰқүҰ т+рт халифадан кейӘнгӘ бесӘншӘ халифа болүан жіне халифалҰң мерзӘмӘ ңҰсңа да болса +те мақҰздҰ болүан ХазӘретӘ ХасандҰ (р.а.) к+рсетедӘ.
СонҰмен:>"Фітх" сҚресӘнн ңосаүҰ аÇттарҰ т+рт халифанҰ атап ңана ңоймай, үайби ишараларҰ арңҰлҰ олардҰқ болашаңтаүҰ жаүдайларҰна да назар аудартадҰ. МӘне, Ү&раннҰқ м&үжизаларҰнҰқ бӘрӘ үайҰптан хабар беру жінБАР>-ҰтҚрдӘқ де сіуле шуаңтарҰ Ү&ран аÇттарҰнда к+п кездесетӘнӘ сонша, санап шҰүу мҚмкӘн емес. КейбӘр үалҰмдардҰқ ңҰрҰң-елу аÇтпен шектеуӘ тек бергӘ жаүҰ, ал шҰндҰүҰнда мҰқнан асадҰ. Кейде бӘр аÇтالْبَاӘнен т+рт-бес жаңтҰ үайби хабар табҰладҰ.
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل "Лиллلْحَك۪يمُ

{(СӘлтеме): БауҰрларҰм екӘ тҚсӘнӘктеме де пайдалҰ деп, екеуӘн де жазҰптҰ. БӘреуӘ де жеткӘлӘктӘ болар едӘ.}

ҮОСұМШАҺА ЕКӨНШӨ БӨР Тс&раңңТЕМЕ

ОсҰ "Фітх" сҚресӘнӘқ соқҰнда үайби ишаранҰ ңуаттайтҰн Ғім, "Фатиха" сҚресӘндегӘ "сҰрат-Ұ мустаңим +кӘлдерӘ Çүни тура жолдаүҰлар кӘмдер екенӘн Ғім, صِرَاطَ аÇтҰнҰينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ аÇтҰнда кӘмдер жайлҰ баÇндаүан, сонҰмен ңатар міқгӘ ілемге бастайтҰн &заң сапарда +те н&рлҰ, ісем де жарңҰн ірӘ ауңҰмҰ кеқ к+пшӘлӘктӘ
— 42 —

ңамтитҰн тарн табҰтоптҰ к+рсеткен жіне имандҰлар мен саналҰ жандардҰ ілгӘ топңа ерудӘ, оларүа серӘк болудҰ керемет ірӘ наңтҰ тҚрде б&йҰрүан осҰ аÇт:

فَاُولٰٓئِكَ مَعَарақүҰ۪ينَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيّ۪نَ وَ الصِّدّ۪يق۪ينَ وَ الشُّهَدَٓاءِ وَ الصَّالِح۪ينَ وَ حَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَف۪يقًا

ТаүҰ да "йда тусҚресӘнӘқ соқүҰ аÇтҰ тірӘздӘ шешендӘк ӘлӘмӘнде "маариз-ул кілам", "мҚстетбеаат-Қт тіракиб" деп аталатҰн маңс&т маүҰнасҰнан басңа ишари, еке-жемаүҰнасҰна ҚқӘлер болсаң т+рт халифаүа жіне бесӘншӘ халифа ХазӘретӘ Хасанүаю(радиаллаҒ анҒу)>ишара етӘп т&р. Һайби оңиүалардҰ бӘрнеше жаңтан меқзеп отҰр.

МҰна аÇт, ашҰң луҰна сҰ арңҰлҰ АллаҒтҰқ еқ Қлкен нҰүметӘ болүан сҰрат-ал мустаңим, Çүни тура жол нісӘп болүан інбиÇлардҰ, содан соқ сҰддҰңтардҰ, Çүни адал жандардҰ, сосҰн шіҒидтер мен салих ң&лдарсіттӘ биүин жіне мухсин пенделердӘ жеке-жеке атап к+рсетедӘ. СонҰмен ңатар Ислам ілемӘнде де сол топтардҰқ еқ озҰң, еқ абзал кӘсӘлер екендӘгӘне ишара бар. Сондай-аң, аңҰрзамаарҰмҰзамбарҰнҰқ ӘзбасарларҰ, кҚллӘ пайүамбарлар мен сҰддҰңтардҰқ жолҰн жалүастҰрушҰ сҰддҰңтар тобҰна жіне Қш шіҒид халифанҰқ шіҒадат міртебесӘмен байланҰсҰ бар шіҒидтер тобҰна, сондай-аңлерӘ бلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ

аÇтҰнҰқ мінӘсӘн к+рсеткен салихин тобҰна жіне

اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُون۪ى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ
аÇтҰнҰқ мінӘсӘн ҚлгӘ еткен сахабалардҰқ жзӘмдеррт халифанҰқ салүан жолҰмен жҚрген табиүиндердӘқ болмҰсҰна ишари тҚрде үайби хабар бергенӘндей, وَالصِّدّ۪يق۪ينَ с+зӘ арңҰлҰ да АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздан (с.а.у.) кейӘн онҰқ орнҰна отҰратҰн, халифасҰ болҰп, ҚмметӘ "СҰддҰң" деп атаүан лҰс сітӘ Юбу БікӘрдӘқ к+шбасшҰ болатҰндҰүҰнан да хабар бередӘ. وَالشُّهَدَٓاءِ с+зӘ арңҰлҰ т+рт халифанҰқ ҚшеуӘ шіҒид болатҰнҰн хабарлап, СҰддҰңтан кейӘн Қш шіҒид халифӘл б+лтҰндҰүҰн айтадҰ. ЯйткенӘ, وَالشُّهَدَٓاءِ шіҒидтер деген
— 43 —

с+з. Ал к+пше тҚрдӘқ еқ азҰ Қшеу. Демек, ХазӘретӘ Омар, ХазӘретӘ Осман, ХазӘретӘ Али (р.а.) ҚшеуӘ де СҰддҰңтан соқ ИсламиÇттҰқ бӘс айнүҰн ңолүа аладҰ жіне шіҒид боладҰ дейдӘ. Б&л оңиүа діл хабардаүҰдай болдҰ.

Сондай-аң, وَالصَّالِح۪ينَ с+зӘнӘқ бӘлдӘруӘ бойҰнша ЮҒл-Ә СҚффа деп аталүан +мӘрӘн ң&лшҰлҰңпен +ткӘзген, ТаураттҰқ маңтауҰна лайҰң болүан таңуа жандардҰқ болашаңта ллаҒңалатҰндҰүҰнан хабар бередӘ.
وَ حَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَف۪يقًا с+йлемӘ сахабаларүа ӘлӘм мен амал жаүҰнан еқ жаңҰн болатҰн табиүиндердӘқ ахуалҰнан хабар бередӘ. МіқгӘлӘк жолҰндаүҰ осҰ т+рт топтҰқ бӘр-бӘрӘмен тамаша ңарҰм-ңатҰнасҰн к+рсетуҰ. А ңатар ХазӘретӘ ХасаннҰқ (р.а.) халифалҰң кезеқӘ бӘрнеше ай үана болатҰндҰүҰн жеткӘзедӘ.
çүни, ПайүамбарҰмҰздҰқ اِنَّ الْخِلَافَةَ بَعْد۪ى ثَلَاثُونَ سَنَةً жіне
اِنَّ ابْن۪ى حَسَنٌ هٰذَا لَبِثٌْ سَيُصْلِحُ اللّٰهُ بِه۪ بَيْنَ فِئَتَيْنِ عَظ۪يمَتَيْنِ
хадистерӘндегӘ м&үжизалҰ үайби хабарлардҰ расңа шҰүарүан. çүни, м&сҰлмандардҰқ екӘ Қлкен іскера ПайүекӘ ауңҰмдҰ жамаүаттҰқ арасҰн жарастҰрүан, ӘрӘ жанжалдҰ басңан ХазӘретӘ ХасаннҰқ (р.а.) аз мерзӘмдӘк билӘгӘн соншама мақҰздҰ етӘп к+рсетӘп, халифааланҰ онҰ бесӘншӘ халифа ретӘнде айңҰндау маңсатҰнда وَ حَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَف۪يقًا с+йлемӘ арңҰлҰ онҰқ есӘмӘне "с+з арасҰндаүҰ тереқ маүҰна" деп аталатҰн шешендӘк ӘлӘмӘмен ишара еткен.

МӘне, остӘ. СобелгӘлӘ хабарлардан басңа да к+птеген сҰрлар бар. ТаңҰрҰпңа ңатҰсҰ болмаүандҰңтан ізӘрге олардҰқ сҰрҰ ашҰлмадҰ. Ү&ран ХакимнӘқ к+птеген аÇттарҰ үайҰптан хабар бередӘ. М&ндай үайҰп хабарлар Ү&ранда мҰқрнҰна здеседӘ.

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 44 —
*СоқҰ

*МҚфіссир б&л жерде сҚйӘсптаңҰрҰптҰ ңозүап, тівафук Çүни Ү&ран ірӘптерӘнӘқ +зара сійкестӘгӘне тоңталҰп, ібжід есебӘмен кҚрделӘ маүҰна шҰүарүандҰңтан +ремӘз жетпей, аттап +тудӘ ж+н к+рдӘк.

ҮҰзҰүушҰлҰң танҰтңандар тҚпн&сңасҰнан оңидҰ деп &йүарджеқӘл, СегӘзӘншӘ Лема

ОсманлҰша н&сңада басҰлүандҰңтан б&л жерге жазҰлмадҰ.

* * * * *

ТоүҰзҰншҰ Лема

ОсманлҰша н&сңада басҰлүандҰңтан б&л жерге жазҰлмадҰ.

* * * * *
— 45 —

ОнҰншҰ Лема

ТОҺұрӘм шапалаңтарҰ" рисалесӘ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُٓوءٍ تَوَدُّ لَوْ اَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُٓ اَمَدًا بَع۪يدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللّٰهُ نَفْسَهиӘспейلّٰهُ رَؤُفٌ بِالْعِبَادِ

аÇтҰнҰқ бӘр сҰрҰн Ү&ранүа ңҰзмет етӘп жҚрген достарҰмнҰқ пендешӘлӘкпен жақҰлҰп, ңателесуӘнӘқ нітижесӘнде ескертпелӘ мейӘрӘм шапалаңтарҰн баÇндау арңҰлҰ тіпсӘрлеймӘз. Ү&ран ңҰзметӘндегӘ кереметтердӘқ бӘр тӘзбҰң бӘрне осҰ киелӘ ңҰзметтӘ АллаҒтҰқ р&ңсатҰмен баңҰлап, д&үасҰмен желеп-жебеп жҚрген Һаус-АүзамнҰқ +зӘндӘк бӘр кереметӘ баÇндалмаң. М&нҰ осҰ киелӘ ңҰзметте жҚргендер #109

тарҰн саңтап, одан ірӘ табандҰлҰң танҰтсҰн деп жазҰп отҰрмҰз.

Б&л киелӘ ңҰзметтӘқ кереметӘ Қш тҚрлӘ.

БӘрӘншӘсӘ. ОсҰ ңҰзметке жаүдай жасау, &йҰмдастҰру жіне ңҰзметшӘлерӘн осҰ ңҰзметке ікеспедӘ?Ұ.

ЕкӘншӘсӘ. КедергӘлердӘ жоŞ жіне зиÇн берушӘлердӘқ жамандҰңтарҰн тойтарҰп, ондай пиүҰлдҰ адамдардҰқ жазасҰн беру.

Б&л екеуӘнӘқ оңиүаларҰ +те к+п, егер жазар болсаң &заңңа созҰладҰ.ериÇметеме): МҰсалүа, ХалҰң ПартиÇсҰ Н&р шікӘрттерӘне к+п ңиÇнат жасап, азапңа салүандҰңтан б&л дҚниÇда оқбай, +здерӘ жасаүан з&лҰмдҰңтарҰнан бетер ңиналҰп, сазайларҰн тарттҰ.}

ОлардҰ касҰ бҰ ңалдҰрҰп, еқ жеқӘл тҚрӘ ҚшӘншӘсӘнен бастаймҰз.

шӘншӘсӘ. Б&л бҰлай; Яз ңҰзметӘн ҰңҰласпен атңарҰп жҚргендер сол ңҰзметте немң&райлҰлҰң танҰтңан кезде мейӘрӘм шапалаүҰн жеп, есӘн жинайдҰ да ңҰзметӘн одан ірӘ жалүастҰра бередӘнҰқ сҚай оңиүалар жҚзден асҰп жҰүҰладҰ. БӘз тек жиҰрма оңиүанҰ баÇндаймҰз. ОнҰқ он Қш-он т+ртӘ мейӘрӘм шапалаүҰ, ңалүан алтау-жетеуӘ жібӘр шапалаүҰ.

— 46 —

аханадНШӨСӨ.>МҰна бейшара Саид. ҮҰзметте жалңаулҰүҰм &стап "ңажетӘ не!" деп, +зӘме ңатҰстҰ Әспен ш&үҰлдана бастасам болдҰ шапалаң жейтӘнмӘн. Сонда +з-+зӘме келӘп, селңостҰүҰмнҰқ сазайҰн тартңандҰүҰма к+зӘм жететӘн. ЯйткенӘ, Әне ж& маңсат менӘ селңостҰңңа итерген болса, сол ӘсӘм керӘсӘнше боп, шапалаң келӘп тиетӘн-дӘ. Басңа достарҰмнҰқ да жеген мейӘрӘм шапалаңтарҰнҰқ себебӘн байңап отҰрсам діл мен секӘлдӘ етӘ Ом Әске к+қӘл б&рүан болса, сол жаңтан шапалаң жеген. Ал, б&л оңиүанҰқ бірӘ Ү&ран ңҰзметӘнӘқ кереметӘ екенӘне шҚбі жоң.

МҰсалҰ, мен Ван ңаласҰнда Ү&раннан дірӘс берӘп жҚрген кезӘмде "Шейх Саид оңиүасҰ" деп аталүан саÇси дҚмпу болҰп, ңатақдес ілміншӘл ҚкӘмет кҚдӘктӘлердӘ баңҰлауүа алҰп жатса да, маүан ешңашан тиӘскен емес. Содан "ңажетӘ не!" деп жеке басҰмнҰқ ңамҰн ойлап, аңҰретӘм ҚшӘн Ерек тауҰндаүҰ ескӘ бӘр ҚқгӘрге орналастҰм. Діл сол кезде менӘ еш себепсӘз т&тңҰндап, жер аударҰп !".

Ә. Бурдур ңаласҰна ікелӘп орналастҰрдҰ. Ол жерде де Ү&ран ңҰзметӘмен ш&үҰлдана бастадҰм. Ол кездерӘ жер аударҰлүандардҰ жӘтӘ баңҰлауүаلِكُ اн. КҚнде кешкӘсӘн ірңайсҰмҰздҰ жеке жеке тҚгендейтӘн, бӘраң мен, адал шікӘрттерӘммен бӘрге одан тҰс ңалҰп жҚрдӘм. Мен, бӘрдебӘр рет сол тҚгендеулерге ңатҰсҰп к+рмедӘм, баңҰлаушҰлардҰқ назарҰнан тҰс ңалатҰнмҰн. БӘрде Февзи Паша келшӘн, бзде ол жердӘқ ікӘмӘ мен туралҰ шаүҰмданса керек, Февзи Паша: "Ол кӘсӘге тиӘспеқдер! Ү&рмет к+рсетӘқдер!" дептӘ. Юрине, оүан б&л с+здӘ айтңҰзүан Ү&ран ңҰзметӘнӘқ кереметӘ үоталүанҰ бӘрде аңҰретӘмнӘқ ңамҰн жасайҰн деп Ү&ран ңҰзметӘнде жалңаулҰң танҰттҰм. ТаүҰ да шапалаң жедӘм. çүни, ол жерден таүҰ бӘр жергею(Спартаүа)>жер аударҰлдҰм. Ол жаңта да ңҰзҰмсҰз Ә ңайта жалүастҰрдҰм. Содан жиҰрма шаңтҰ кҚн +ткен соқ к+леқкесӘнен ңорңатҰн кейбӘреулер: "Б&л ірекетӘқдӘ +кӘмет жаңтҰрмауҰ мҚмкӘн. БӘраз уаңҰт саңтҰң жасап, ңоÇ т&рүаңҰлҰ +н болар" деп кеқес бердӘ. ОсҰ с+зден кейӘн таүҰ да жеке басҰмдҰ ойлап: "Ж&рт келудӘ доүарсҰн!" дедӘм. Сол-аң екен, ҚшӘншӘ рет жер аударҰлҰп Барлаүа ікелӘндӘм. Барлада жалңаулҰң танҰтҰп, немесе жеке басҰмдҰ кҚйттесем болдҰ, дереу б& дҚннда ңаана ойлаушҰ, ңара ниеттӘ, екӘжҚздӘ бӘреулер шҰүҰп тиӘсе кетедӘ. СоқүҰ сегӘз жҰлда осҰндай сексен оңиүанҰ айтуүа болар едӘ, жалҰңтҰрмау ҚшӘн ңҰсңа ңайҰрдҰм.
— 47 —

Ей, бауҰрларҰм! Мен +зӘм еткенмейӘрӘм шапалаңтар жайлҰ айттҰм. Ал сендердӘқ бастарҰқа келген сондай мейӘрӘм шапалаңтарҰ жайлҰ р&ңсат берсеқдер айтайҰн. Тек ренжӘмеқдер! РенжиҰндай болса, атҰн айтпай жалпҰлама айтайҰн.

ЕКӨНШӨСӨ. Яз ӘнӘм ірӘ еқ алүашңҰ ҰнталҰ шікӘрттерӘмнӘқ бӘрӘ - Абдулміжид. ОнҰқ Ван ңаласҰнда тіп-

Б&бӘр ҚйӘ бар едӘ. Сондай-аң +зӘне &найтҰн м&үалӘмдӘк ңҰзмет атңаратҰн. Ү&ран ңҰзметӘ ҚшӘн мақҰздҰ болүан менӘқ шекара жаңңа кетуӘм туралҰ ойҰма ол ңосҰла ңоймадҰ. ОнҰқ ойҰнша мен шекара жаңңа кетӘп ңалсам Ү&ран ңҰзметӘне саÇсат арал+редӘ.тоңҰрап ңалатҰндай к+рдӘ. ЯзӘн де Ван ңаласҰнан к+шӘрӘп жӘбередӘ деп ңорҰңтса керек. ОсҰ ойҰ ҚшӘн мейӘрӘм шапалаүҰн жедӘ. Ван ңаласҰнан к+шӘрӘлдӘ, іалмаймемӘ ҚйӘнен де айҰрҰлдҰ. Елден жҰраң Ерүани ңаласҰна к+шуге міжбҚр болдҰ.

ШӨНШӨСӨ. Ү&раннҰқ озат ңҰзметшӘсӘ Хулуси Бей, êгридир ңаласҰнан туүаниÇларҰ ңайтңан кезде, дҚниелӘк баңҰтңа ңҰзҰңтҰрар себептер к+бейӘп кетӘп аңҰреттӘк, Ү&ран ңҰзметӘне селңостҰң танҰттҰ. Атап айтсаң, к+птен беп ойламеген іке-шешесӘне ңауҰштҰ. СаүҰнүан елӘн-жерӘн к+рдӘ. Сонша саүҰнҰп барүандҰңтан дҚниÇ оүан ҰстҰң к+рӘнӘп, кҚлӘмдей ңарсҰ алдҰ. Алайда, Ү&ран ңҰзметӘнде жҚргендерден дҚниелӘк ңҰзҰңтар сҰрт айналуҰ, немесе онҰқ +зӘ дҚниелӘк ңҰзҰңтардан сҰр салмалуҰ керек. Сонда үана ШҰнайҰ ҰңҰласпен Ү&ранүа ңҰзмет ете аладҰ. ШҰнҰ керек, Хулуси бейдӘқ жҚрегӘ анау-мҰнауүа берӘле ңоймайтҰн-дҰ. БӘраң б&л жаүдай оүан бӘраз Ұңпал еҰ да, рек, дереу сонҰқ шапалаүҰн жеп, жазасҰн тарттҰ. М&напҰңтар бӘрнеше жҰл онҰқ мазасҰн алдҰ. ДҚниелӘк ліззаттардҰқ дімӘн ңашҰрттҰ. ДҚние одан, ол да дҚниеден сҰрт айналдҰ. Рухани мӘндетӘне ңайта кӘрӘстӘ.

ТЯРТӨНШарҰп, ухажир Хафиз Ахмед. Ол +зӘ айтадҰ: Иі, мен кӘнімдӘ мойҰндаймҰн. Ү&ран ңҰзметӘндегӘ аңҰрет жайлҰ к+зңарасҰмда ңателестӘм. МенӘқ ңҰзметке кедергӘ боларлҰң бӘр пӘкӘрӘм дауҰнан. ОсҰдан кейӘн, +те тіттӘ алайда ңаттҰ бӘр шапалаң жедӘм. Ол бҰлай болдҰ: стазҰмҰз бидүаттарүа {(СӘлтеме): çүни, азандҰ тҚрӘкшеге аударҰп шаңҰру секӘлдӘ Ислам шариүатҰна ңайшҰ ірекеттер.} ңарсҰ болатҰн. Ал менӘқ мешӘтӘм ол кӘсӘнӘқ отҰрүан жебазардаңҰн к+ршӘ едӘк. ҮасиеттӘ Қш ай таÇп ңалүан кез. МешӘтӘмдӘ тастап кетсем сауаптан ң&р ңаламҰн, мақайдаүҰлар да намаздарҰн тастап кетуӘ Ұңтимал. Жақа

— 48 —

тіртӘптӘ ңабҰлдамасам ж&мҰстан шҰүҰп ңаларҰм с+зсӘз. ОсҰндай себептлмейтӘайланҰстҰ, жанҰмдай жаңсҰ к+ретӘн &стазҰмнҰқ басңа бӘр жерге к+шӘп кетуӘн ңаладҰм. Ол кӘсӘ басңа бӘр жерге кетӘп ңалса Ү&ран ңҰзметӘне уаңҰтша болса да кедергӘ келетӘнӘн ойламаппҰноүан жосҰ уаңҰтта мен шапалаң жедӘм. ОнҰқ ауҰр болүанҰ сондай, Қш ай бойҰ +зӘме-+зӘм келе алмай жҚрдӘм. Алайда, АллаҒңа шҚкӘр, &стазҰмнҰқ к+қӘлӘне мҰнандай бӘр ой, маүҰнауи ескерту келӘптӘ: "Ол бӘр клҰңтҰқ ірбӘр минутҰ бӘр кҚндӘк ң&лшҰлҰңңа татитҰнҰн АллаҒтҰқ РахҰмҰнан кҚтуге боладҰ екен". ЯйткенӘ, ол ңателӘк ңастҰңтан емес, тек аңҰретӘмдӘ ойлаүандҰңтан болүан-дҰ.

БЕСӨНШӨСӨ. ХаңңҰ ЮфендӘ. ҮазӘр м&нда болмаүандҰңтааүан бсиге +кӘлдӘк еткенӘмдей оүан да +кӘлдӘк етӘп, басҰнан +ткенӘн айтайҰн. ХаңңҰ ЮфендӘ шікӘрттӘк мӘндетӘн шҰнайҰ атңарҰп жҚрген кезде ауҰлҰна мӘнезӘ ңҰршектеур ікӘм келедӘ. Ол &стазҰна да, +зӘне де бӘр кесӘр тимесӘн деп, Рисалей-Н&рдан жазүандарҰн ҚйӘне жасҰрҰп ңойҰп, н&р ңҰзметӘн уаңҰтша тоңтатадҰ. Діл сол кездкӘмге рӘм шапалаүҰн жейдӘ. МҰқ лира айҰпп&л т+лейтӘндей ӘстӘ боладҰ. БӘр жҰлдай сонҰқ ілегӘмен жҚредӘ. АңҰрҰнда ңайтҰп келӘп, Ү&ран ңҰзметӘн ірӘ ңарай жалүастҰрадҰ. Сол кезде мейӘрӘм шапалаүҰнҰқ ҚкӘмӘ де тоңтап аңталадҰ. БӘрОнҰ такӘрттерге Ү&рандҰ жақа бӘр ҚлгӘде {(СӘлтеме): Ү&рандаүҰ үажайҰп ірӘптӘк сійкестӘктер де к+рӘнетӘндей етӘп жазу.} жазу ж&мҰсҰ шҰңтҰ. ХаңңҰ ЮфендӘге де &сҰнҰлдҰ. Ү&раннҰқ бӘр парасҰн +те ідемӘ тҚрде жазҰп шҰңтҰ. Алайда кҚнк+рӘқ мақҰлесӘне байланҰстҰ +зӘн міжбҚр санап, ңосҰмша ж&мҰс ретӘнде, арҰз шаүҰм жазҰп берумен айналҰсҰптҰ. Сол кезде таүҰ бӘр мейӘрӘм шапалаүҰн жедӘ. Үалам &стайтҰн саусаүҰ сҰнҰп ңалдҰ. çүни, б&л саусаңтардҰ Ғім Ү&ран жазу Ғім арҰз жазу ж&мберӘп,ңатар ңолдануүа болмайдҰ дегендей ескерту жасалдҰ. Б+где ж&мҰс Әстеп жҚргенӘнен хабарҰмҰз болмаүандҰңтан б&л оңиүаүа тақңалүанҰмҰз бар. С+йтсек, +те пік Ү&ран ңҰзметӘн атңарҰп жҚрген м&ндай саусаң +зӘн басңа ж&мҰсңа пайдаланудҰ ңаламбасңаркен. Хулуси бейдӘ +зӘмдей к+ргендӘктен онҰқ атҰнан басҰнан +ткен оңиүалардҰ жазүан едӘм. ХаңңҰ ЮфендӘ де маүан сондай жаңҰн. Егер менӘқ жазүанҰма разҰ болмаса ңалай шапалаң жегенӘ жайлҰ +зӘ жазсҰүни Ү&АЛТұНШұСұ.>БікӘр ЮфендӘ. ҮазӘр ол да жанҰмҰзда болмаүандҰңтан Абдулміжид бауҰрҰма +кӘлдӘк еткенӘм секӘлдӘ оүан

— 49 —

да сенемӘн, ШамлҰ Хафиз бен СҚлеймен ЮфендӘнӘқ бӘлгендерӘне сҚйене отҰҰл алҰтарҰм: БікӘр ЮфендӘ ОнҰншҰ с+здӘ баспаүа берӘп, бастҰрҰп шҰүарүан едӘ.

Жақа ірӘп шҰңпай т&рҰп бастҰрҰлуҰ ҚшӘн оүан Ү&раннҰқ үажайҰптҰүҰн баÇндайтҰӘндеттма бесӘншӘ с+здӘ де жӘбердӘк. онҰншҰ с+здӘқ баспа аңҰсҰн кейӘн жӘбергенӘмӘздей онҰ да соқҰнан беремӘз деп айттҰң. БікӘр мҰрза менӘқ аңшамнҰқ аз екенӘн ойлап, баспа ң&нҰнҰқ да т+рт жҚз банкнот м+лшерӘнде болатҰнҰн есептеп, +з ңалмайдҰан т+лесе &стазҰм ренжитӘн шҰүар деген ойүа алданҰптҰ. НітижесӘнде кӘтап бастҰрҰлмай ңалдҰ. Ү&ран ңҰзметӘне Қлкен зиÇн келдӘ. Содан екӘ ай +ткенде тоүҰз жҚз лирасҰ &рҰлардҰқ ңолҰнда кеттӘ. МейӘаүан еірӘ ңаттҰлау бӘр шапалаң жедӘ. ИншаллаҒ, заÇ кеткен сол тоүҰз жҚз лира садаңа болҰп саналар.

ЖЕТӨНШӨСӨ. ШамлҰ Хафиз Тіуфиң. ОнҰқ +з, ңарсдҰ: Мен м&нҰ мойҰндаймҰн. БӘлместӘктен ңателесӘп Ү&ран ңҰзметӘне кедергӘ болдҰм. СонҰқ кесӘрӘнен екӘ мейӘрӘм шапалаүҰн жедӘм.

Б&л екӘ жаүдай діл соүан байланҰстҰ екенӘне шҚбі жоң. БӘрӘншӘсӘ, ЮлхамдулиллаҒ, АллаҒ маүан Ү&ран жазу ЮҒл-иболарлҰңтай арабша жазу ңабӘлетӘн сҰйлаүан едӘ. стазҰм еқ алдҰмен маүан Қш паранҰ жаздҰруүа басңа достарҰммен бӘрге б+лӘп бердӘ. Б&л Ү&ран жазу ңҰзметӘ менӘқ РисалелердӘ к+шӘру ж&мҰсҰма кедергӘ болдҰ. АрібетӘмазуҰ нашар басңа достарҰмнан асҰп тҚсетӘн шҰүармҰн деген маңтанҰш сезӘмӘ де жоң емес-тӘ. ТӘптӘ, стазҰм маүан жазуүа ңатҰстҰ кеқес берген кезде, "б&л ж&мҰс маүан белгӘлӘ үой, маүан ол туралҰ кеқес алудҰқ ңажетӘ жоң" деп, +рей балктендӘм. МӘне, осҰндай к+кӘректӘгӘм ҚшӘн кҚтпеген бӘр шапалаң жедӘм. Арабша жазуҰ еқ нашар бӘр досҰмаю(Хусревке)>жете алмай ңалдҰм. ЕндӘ ойласаң, б&л бӘр шапалаң екен.

ЕкӘншӘсӘ. М&нҰ +зӘм де мойҰндаймҰн. Ү&ран ңҰзме уайҰмболуҰ тиӘс ңасиет, ҰңҰлас пен адал ниеттӘ менӘқ екӘ жаүдайҰм б&затҰн. Содан ңаттҰ шапалаң жедӘм. Атап айтсам, мен б&л жерге сҰрттан келген адаммҰн. ШаүҰмданд діл сқӘздер, стазҰмнҰқ мақҰздҰ &станҰмҰ болүан ҚнемшӘлдӘк пен ңанаүатшҰлдҰң ережесӘн саңтай алмаүанҰм ҚшӘн жиӘ-жиӘ паңҰр халге &шҰрайтҰнмҰн. Маңтаншаң, тікаппар адамдармен аралас-ң&ралас болуүа міжбҚр болүандҰүҰмнунейн,лаҒ кешӘрсӘн, оларүа жаүҰмпаздану секӘлдӘ жаман ідетке де бой

— 50 —

алдҰрүанҰм бар. стазҰм да талай рет ескертӘп, с+гӘс берген-дӘ. БӘраң, +зӘм ол ідеттӘ&ңсас лмай жҚретӘнмӘн. Алайда, Ү&ран ХакимнӘқ ңҰзметӘне жат болүан м&ндай ідетӘмдӘ адам жіне жҰн-шайтандарҰ пайдаланҰп, бӘздӘқ ӘсӘмӘзге б+гет болатҰн. С+йтӘп, осҰ кемшӘлӘгӘм ҚшӘн +те ңаттҰ, (иншаллаҒ) мейӘрӘм шапаланиеге дӘм. РасҰнда, б&л шапалаң діл осҰ кемшӘлӘгӘм ҚшӘн келгенӘне шҚбі жоң. Ол шапалаң мҰнау:

Мен сегӘз жҰл бойҰ стазҰмнҰқ хатшҰсҰ, ңҰзметшӘсӘ бола т&ра сегӘз ай бойҰ Н&рлардан пайдалана алмадҰм.Ұн, пааүдайүа тақ ңалатҰнмҰн. стазҰм екеуӘмӘз: "Не болдҰ екен?" деп, б&л жаүдайдҰқ себебӘн ӘздейтӘнбӘз. ЕндӘ үана тҚсӘнгендеймӘн: Б&л Ү&ран аңиңатҰ н&рوَ عَلң. Ол істе жаүҰмпаздҰң, надандҰң дейтӘн ңарақүҰ нірселермен жанаспайдҰ. Мен надандармен араластҰм. МӘне, сол себептен б&л н&рлардҰқ аңиңаттарҰ менен алҰстап, менӘ б+тенсӘнген екен. ЕндӘ, Жаратңан Хаңтан тӘлейтӘнӘм: Б&далҰң жен ЖаратушҰ Хаң маүан осҰ ңҰзметке лайҰң ҰңҰлас сҰйласҰн, дҚниең&мар адамдарүа жалбаңтаудан саңтасҰн! стазҰмнан бастап, басңа достарҰмнҰқ да маүан дҰ, мирсауҰн тӘлеймӘн!
КемшӘлӘгӘ к+п шамлҰ,
ХАФИЗ ТЮУФИҮ

СЕГӨЗӨНШӨСӨ. Сейрани дейтӘн кӘсӘ. Б&л да Хусрев секӘлдӘ Н&рүа ң&штар шікӘртӘм болатҰн. СпартадаүҰ Ү&ран сҰрларҰн ашатҰн жіне "джифрман атӘнӘқ кӘлтӘ саналатҰн ірӘптердӘқ +зара сійкестӘгӘ жайлҰ шікӘрттерӘмнӘқ ойларҰн ж+н к+рдӘм. Одан басңалар жаппай Ұнта танҰттҰ. Ал, ол болса жалүҰз +зӘ басңа пӘкӘр мен б+тен ойда болҰп менӘқ б&л Ұ да мтан бас тартуҰмдҰ ңаладҰ. Маүан наразҰлҰң бӘлдӘрӘп, хат жаздҰ. Мен: "ОйпҰрай, б&л шікӘртӘмнен айҰрҰлҰп ңалмасам жарар едӘ..." деп уайҰмдадҰм. ПӘкүанда згертуге тҰрҰстҰм, бӘраң ортаүа басңа маүҰна килӘктӘ. Сол кезде ол мейӘрӘм шапалаүҰн жедӘ. БӘр жҰлүа тарта оңшау жерге ңамалдҰ, тҚрмеге тҚсӘп ңалдҰ.

Ұн" деЗұНШұСұ.> лкен Хафиз ЗҚхдҚ едӘ. Б&л Аүрус ңаласҰндаүҰ Н&р шікӘрттерӘне жетекшӘ болҰп жҚрген кезде ПайүамбарҰмҰздҰқ к+ркем сҚннетӘн мҰңтап &станҰп, бидүаттардан саңтанудҰ +здерӘне ереже-зақ ңҰлүан шікӘрттердӘқ жолҰн менсӘнбей ба жҰл иенӘ үана ойлайтҰн адамдардҰқ арасҰнда беделдӘ боламҰн

— 51 —

деп, шатастҰ. БӘздӘқ жолҰмҰзүа мҚлдем ңайшҰ келер ңателӘк жасадҰ. АңҰрҰнда ңаттҰ шапалаң жедӘ. ЮулетӘнӘқ абҰройҰн тҚсӘретӘн бӘр оңиүаүа душар болдҰ. Алайда, кӘ>Жер шиз ЗҚхдҚнӘқ шапалаң жеуӘнӘқ еш ретӘ жоң болса да ңайүҰлҰ жаүдай онҰ да шарпҰп +ттӘ. БілкӘм, б&л оңиүа онҰқ жҚрегӘн дҚниÇуи дерттен сауҰңтҰрҰп, Ү&ранүа толҰңтай бет б&руҰ ҚшӘн жасалүан ота болар.

ОНұӘндегӘ Хафиз Ахмедю(рахметуллаҒ)>есӘмдӘ адам. Б&л кӘсӘ екӘ Қш жҰлдан берӘ РисалелердӘқ жазҰлуҰна ҰнталҰ тҚрде ат салҰсҰп жҚретӘн-дӘ. БӘр кҚнӘ ҰнтасҰ азайдҰ да к+қӘлӘ дҚниÇүа ауа бастадҰ. НиетӘ б&л дҚбелгӘлүана ойлаушҰлардан зиÇн к+рмеу, міртебесӘн +сӘрӘп, с+зӘн тҰқдату, т&рмҰс жаүдайҰн жаңсарту болатҰн. БӘраң, сонҰқ кесӘрӘнен Ү&рани ңҰзметке зиÇн келӘп, аңҰрҰнда екӘ шапалаң жедӘ. БӘрӘншӘсӘ:н ескесҰ ауҰр бола т&ра, отбасҰна таүҰ да бес адам ңосҰлдҰ да жаүдайҰ одан бетер ңиҰндап кеттӘ. ЕкӘншӘсӘ: НамҰсңой тӘптӘ, бӘр де бӘр адамнҰқ с+зӘн басҰнан асҰрмайтҰқдама кӘсӘнӘ, азүҰн алаÇңтар +здерӘне ңалңан етӘп, абҰройдан айҰрҰлдҰ. ДостарҰнҰқ жҚзден тоңсанҰн жоүалтҰп, жҚзден тоңсан адам оүан ңарсҰ болҰп шҰүа келдӘ. АллаҒ кешӘрсӘн ИншаллаҒ есӘн жиҰп, б&рҰнүҰша +з мӘндетӘне оралатн&рлҰ ар.

ОН БӨРӨНШӨСӨ. БілкӘм разҰ болмас деп, жазҰлмадҰ.

ОН ЕКӨНШӨСӨ. М&үалӘм Һалип. Иі, б&л адам РисалелердӘқ к+шӘрӘлӘп, таралуҰна к+п ңҰзмет етӘп, бҰлүай да бӘр ңиҰншҰлҰң кездессе мойҰмайтҰн. ЖиӘ-жиӘ келӘп, ден ңоÇ тҰқдап, бар ҰнтасҰмен жазатҰн. КейӘн бӘреуге отҰз лира т+леп, +зӘне бҚкӘл С+здер мен МектубаттҰ жаздҰрҰп алдҰ. ОндаүҰ маңсатҰ +з жерлңарусҰне жеткӘзӘп олардҰқ к+зӘн ашпаң едӘ. КейӘн бӘр ойүа берӘлӘп, Н&р рисалелерӘн таратудҰ ңойҰп, сандҰңңа салҰп ңойҰптҰ. АÇң астҰнан ңиҰн бӘр жаүдайүа душар болдҰ. БӘр жҰлдай ңамҰүҰп, ңаттҰ к &стаҰ. Рисалелерге ңҰзмет етсе оүан ңарсҰ болатҰн бӘрнеше ҚкӘмет адамҰнҰқ орнҰна, к+птеген залҰм, ҰнсапсҰз жау тауҰп алдҰ. КейбӘр достарҰнан ИсрайрҰлҰп ңалдҰ.

ОН ШӨНШӨСӨ. Хафиз Халид. ЯзӘ бҰлай дейдӘ: Иі, б&л жаүдай шҰнҰмен болүан-дҰ. стазҰмнҰқ Ү&ран ңҰзметӘндегӘ жазҰп-жайҰп жҚрген кӘтаптарҰн к+шӘрӘп, к+бейту ӘсӘмен ш&үҰлданҰп жҚрген кезӘкелетӘол жердегӘ мешӘтте имам едӘм. Б&рҰнүҰша сілде, шапан киӘп жҚруӘме кедергӘ болар деген ниетпен Н&р ңҰзметӘнен уаңҰтша бас

— 52 —

тарттҰм. ОсҰ пиүҰлҰмнан дереу бӘр мейӘрӘм шапалаүҰн жедӘм. Имам бол жоүар, мҚфти ңанша рет уіде берсе де сегӘз-тоүҰз ай бойҰ сілде орап жҚруге р&ңсат ала алмадҰм. Б&л, ілгӘ пиүҰлҰмнҰқ кесӘрӘнен тиген шапалаң екенӘне титтей де шҚбім ңалмадҰ. Мен, &стаздҰқ ірӘ хатшҰсҰ ірӘӘр сахшӘсӘ едӘм үой. Мен кетӘп ңалүан соқ ңҰсҰлтаÇқ жаүдайүа тҚсӘптӘ. Алайда, Ү&дайүа шҚкӘр деймӘз, ңателӘгӘмдӘ тҚсӘндӘм. Б&л ңҰзметтӘқ ңаншалҰңтҰ ңасиеттӘ екенӘн &ңтҰм. стӘмӘзде бӘр ңорүаушҰ перӘштедей ШахҰ Гейлани сҰндҰңҰзҰң. т&рүанҰна к+зӘм ібден жеттӘ.

ӨзгӘ тӘлекпен,
ХАФИЗ ХАЛИД

ОН ТЯРТӨНШӨСӨ. ш М&стафаүа тиген ж&мсаң "Қш шапалаң".

БӘрӘншӘсӘ. М&стафа Чавуш. СегӘз жҰлдан бика деүҰн мешӘтӘмӘздӘқ бҚкӘл ңҰзметӘн атңарҰп келдӘ. ТӘптӘ, пеш пен шамнҰқ шҰүҰндарҰмен ңоса басңа да шҰүҰндардҰ сегӘз жҰл бойҰ +з ңалтасҰнан +теп жҚргенӘн кейӘн бӘлдӘк. Жамаүат жиҰндарҰ мен ж&маүа +те ттериаларуасҰ болмаса кешӘгу дегендӘ бӘлмейтӘн-дӘ. БӘр кҚнӘ оүан б&л дҚниенӘ үана ойлайтҰндар: "Рисалей-Н&рдҰқ хатшҰсҰ Хафиз сілдесӘн шешсӘн, м балае оүан тиӘсуӘ мҚмкӘн. ЖасҰрҰн азан айтудҰ да ңоÇ т&рҰқдар. ОсҰнҰ сен хатшҰүа айтарсҰқ, зібӘр к+рмей т&рүанда ңойсҰн" дептӘ. Ол м&ндай хабардҰқОН ТЯРҰнда не жатңанҰн ақүармаптҰ. Ү&ран ңҰзметӘнде жҚрген азаматтҰқ, бӘреудӘқ сілдесӘн шешкӘзу туралҰ с+здӘ айтуҰ М&стафа ЧауҰш сҰндҰ рухҰ асңаң адамдарүа жараспайтҰн Әс едӘ. Сол кҚнӘ тҚнде тҚсӘмде М&стафа ЧауҰш тар арӘр-кӘр кҚйӘнде, ауҰл ікӘмӘнӘқ артҰнан ерӘп, б+лмеме кӘрдӘ. ЕртеқӘне мен оүан: "М&стафа ЧауҰш, сен кӘммен жолҰңтҰқ, мен сенӘ ңолҰқ кӘр-кӘр, ікӘммен бӘрге жҚргенӘқдӘ к+рдӘм" дедӘм. Ол: "ОйпҰрм-ай! Маүан ілгӘ с+здӘ ауҰл ікӘмӘ айт деп еҰқ шекн онҰқ астарҰнда не жатңанҰн бӘлмедӘм" дедӘ. Сол кҚнӘ мешӘтке бӘр литр жанармай алҰп келӘптӘ. МешӘттӘқ есӘгӘ ашҰң ңалҰп, бӘр лаң Әшке кӘрӘп кетӘптӘ. СоқҰнан кӘрген адам ілгӘ лаңтҰқ жайнамаздҰқҰн неүанҰн к+рӘп, ң&мҰрадаүҰ жанармайдҰ су екен деп, ілгӘ жердӘ сол маймен жуҰптҰ. БӘр үажабҰ ол майдҰқ иӘсӘн сезбеген. МӘне, б&л үажап оңиүадан мҰнанҰ тҚсӘндӘк:

МешӘт хал тӘлӘмен М&стафаүа бҰлай деген. "СенӘқ ікелген жана к+семқ бӘзге керек емес. СенӘқ жасаүан ңателӘгӘқ ҚшӘн жанар-майҰқдҰ ңабҰлдамаймҰн". СондҰңтан ілгӘ адам иӘсӘн сезбесе керек. ТӘптӘ, сол

— 53 —

апта ж&ма тта жіе, басңа намаздарүа да, ңанша тҰрҰсса да жамаүатңа Қлгере алмадҰ. Тек, кейӘнӘрек шҰнайҰ тіуба жасаүан соқ үана б&рҰнүҰ таза ңалпҰна тҚстӘ.

ЕкӘншӘ жіне ҚшӘншӘ М&уралҰ Б&л, Куле+нӘндегӘ ҰңҰласпен ңҰзмет ететӘн шікӘртӘм М&стафа мен онҰқ жан досҰ Хафиз М&стафа едӘ. Мен айттан кейӘн іҒли дҚние бӘзге ңҰсҰм жасап, Ү&ран ңҰзметӘне б+гет болмасҰн деген оймен, оларүа келмей т&ра т&рсҰн деп бӘр хте, олдаүан едӘм. ТӘптӘ, келгӘсӘ келген жаүдайда бӘр-бӘрлеп ңана келсӘн дегем-дӘ. БӘраң, б&лар ҚшеуӘ ңатарҰнан, бӘр кҚнӘ кешке жетӘп келдӘ. Егер тақ намазҰнан кейӘн ауттӘқӘз д&рҰс болса ңайтҰп кетуге ниет еттӘ. Ешңандай ңауӘп жоңтай М&стафа Чавуш та, СҚлеймен ЮфендӘ де, мен де, олардҰ саңтандҰру ойҰмҰзүа келм марапбірӘмӘздӘқ есӘмӘзден шҰүҰп кетӘптӘ. БӘр-бӘрӘмӘзге сенӘп жайбараңат отҰра берӘппӘз. Олар тақ намазҰнан б&рҰн жолүа шҰүҰп кеттӘ. Жолда екӘ саүат бойҰ ңаттҰ бораннҰқ астҰнда ңалҰптҰ. Ә ондаб&дан аман ңалмайтҰн шҰүар деп уайҰмдадҰң. Б&л кҚнге дейӘн осҰ ңҰстаүҰдай борандҰ к+рмеппӘн жіне ешкӘмге де осҰнша жанҰм ашҰмаптҰ. Содан СҚлейменнӘқ жайбараңаттҰүҰнҰқ жазасҰ ретӘнде, олардҰқ артҰнан жӘбери (р.ансаулҰүҰн бӘлмек болдҰм. Сонда М&стафа Чавуш бҰлай дедӘ:

"Б&л шҰңса, ол да сондай жаүдайүа &шҰрайдҰ. Маүан да онҰқ артҰнан Әздеп шҰүуүа тура келедӘ. Ал, менӘқ артҰмнӘн айтуллаҒ Чавуш шҰүатҰн боладҰ!" Б&ндай жаүдайда, "тіуекел" деуден басңа шара жоң деп аңҰрҰн кҚттӘк.

С РАҮ. СӘз, достарҰқҰздҰқ басҰна келген ңиҰншҰлҰңтардҰ Ү&ран ңҰзметӘндегболса,ҰрттҰүҰ ҚшӘн берӘлген жаза, мейӘрӘм шапалаүҰ дейсӘз. Ал, Ү&ран ңҰзметӘне тӘкелей тосңауҰл болүан ңаск+й д&шпандар сап-сау жҚр үой. Неге достарүа шапалаң тиӘп, д&шпандарүа тҚк болмайдҰ?

ЖАУАП.>اَلظُّلْمُ لَا يَدُومُ وَاдерӘнеرُ يَدُومُ сҰрҰ бойҰнша достардҰқ ңателӘгӘ Ү&ран ңҰзметӘне белгӘлӘ бӘр маүҰнада з&лҰмдҰң саналатҰндҰңтан дереу жазасҰн тартуда. çүни, мейӘрӘм шапалаүҰн жейдӘ де есӘн жиÇдҰ. Ал, ңабарҰмҰ&шпандардҰқ Ү&ран ңҰзметӘне ңарсҰ келӘп, кедергӘ болуҰ дӘннен безу болҰп саналадҰ. Ү&ран ңҰзметӘне ңастандҰң жасап жҚргендерӘн бӘлсе де, бӘлмесе де дӘнсӘздӘк болҰп саналадҰ. ДҚниеде ДӘнсӘздӘк жалүаса бер "МейӘктен олардҰқ басҰм
— 54 —
к+пшӘлӘгӘ бӘрден таÇң жемейдӘ. КӘшӘгӘрӘм ңҰлмҰс жасаүандар тез жазаланҰп, ал, Қлкен де ауҰр ңҰлмҰс жасаүандар кейӘнге, Қлкен сотңа жӘберӘлетӘнӘ секӘлдӘта к+рдҰлар мен Ү&ран ңҰзметӘндегӘ достарҰмнҰқ кӘшкене ңателерӘ тез арада дҚниÇуи жазамен +теледӘ. Ал, адасңан кіпӘрлердӘқ ңҰлмҰс-кҚніларҰ +те ауҰр болүандҰңтан, дҚниҰзметӘӘрге олардҰқ жазасҰ сҰймайтҰндҰңтан, ИліҒи ідӘлет олардҰ аңҰреттегӘ лкен Сотңа тапсҰрҰп жатңандҰңтан, піни +мӘрде жазаүа тартҰлмай жае м&ңт Хадис Шірифте اَلدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَجَنَّةُ الْكَافِرِ деп осҰ аңиңаттҰ мегзеген. çүни, м&сҰлман адам, ңателерӘнӘқ бӘршама жазасҰн б&л дҚниеде тартатҰндҰңтан б&л дҚние олар ҚшӘн. Аллаау орнҰ ӘспеттӘ. Б&л дҚние, олардҰқ аңҰреттӘк +мӘрӘмен салҰстҰрүанда зҰндан, жіҒаннам секӘлдӘ. Ал кіпӘрлер болса аңҰрҰнда ЖіҒаннамда міқгӘ ңалатҰндҰңтан жаңсҰлҰңтарҰнҰқ ңайҰрҰмҰн б&л дҚниеде к+рӘп, Қлкен кҚнсӘлӘ, Ұқ жазасҰ кейӘнге ңалдҰрҰлуда. СондҰңтан аңҰретпен салҰстҰрүанда олардҰқ ЖіннатҰ осҰ дҚние. АңиңатҰнда мҚмин адам б& дҚниеде де кіпӘрден ілдеңайда баңҰттҰ. ЯйткенӘ, мҚминнӘқ иманҰ онҰқ рухҰна Жіннат сҰймайдҰ. Ал, кіпӘрдӘқ кҚпӘрлӘгӘ, сҰз Алан дҚниес"ّۙрухани тҚрде ЖіҒаннамнҰқ отҰна салуда.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 55 —

Он бӘрӘншӘ Лема

СҚннет баспалдаңтарҰ жіне БиарапайертӘнӘқ емӘ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَز۪يزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَر۪يصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِмол паرَؤُفٌ رَح۪يمٌ

Б&л аÇттҰқ бӘрӘншӘ б+лӘмӘ сҚннеттӘ &стану жайлҰ, екӘншӘ б+лӘмӘ сҚннеттӘқ дірежелерӘ мен баспалдаңтарҰ туралҰ баÇндайдҰ.

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تӨСӨ.>Мلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ

Б&л екӘ &лҰ аÇттҰқ жҚздеген т&жҰрҰмдарҰнҰқ ңҰсңаша "Он бӘр т&жҰрҰмҰ" баÇндалмаң.

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату Уіссілім:

قُلْ اِنْ كُنْتُз жаүҰِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُون۪ى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ

Çүни, « мметӘм бҚлӘнген кезде кӘмде-кӘм менӘқ сҚннетӘмдӘ &станса, жҚз шейӘттӘқ сауабҰн аладҰ» деген екен.

Иі, пайүамбарҰмҰздҰқ сҚннетӘн &статҰ үан манҰздҰ. ЮсӘресе, бидүаттар к+бейӘп, келеқсӘздӘктер +рши тҚскен кезде мақҰздҰлҰүҰ арта тҚседӘ. ЮсӘресе, Қммет бҚлӘнген кезде сҚннет амалдарҰнҰқ азүантмаүандрҰндау адамнҰқ таңуалҰүҰн, иманҰнҰқ берӘктӘгӘн к+рсетедӘ. СҚннеттӘ толҰң &үҰнҰп, мойҰнс&ну, ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰ (с.а.у.) еске тҚсӘредӘ. ОнҰ еске алүанда ИлаҒи сенӘм пайда боладҰ. çүни, пенде +зӘнӘқ АллаҒтҰқ алдҰнда екенӘн сезӘнедӘ. ТӘпт жіне п-жеу, жҚрӘс-т&рҰс сиÇңтҰ кҚнделӘктӘ амалҰқнҰқ +зӘн ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) сҚннетӘне сійкес орҰндаүанда ілгӘ жій амал, кҚнделӘктӘ Әс сауаптҰ үибадатңа айналҰп, шариүат

#56дерӘ а болҰп есептеледӘ. ЯйткенӘ, ол ідеттегӘ ірекетӘ арңҰлҰ ПайүамбарҰмҰзүа мойҰнс&нүандҰүҰн ойлап, б&л Әс шариүаттҰқ ідебӘ екенӘн бӘледӘ. Шариүат иесӘ - Сол екендӘгӘн таүҰ да еске аладҰ. ОсҰдан, Сенп наүҰз шариүат иесӘ - АллаҒ Таүалаүа к+қӘлӘ ауадҰ. Б&дан АллаҒтҰқ ң&зҰрҰна шҰүадҰ, амалдарҰ ң&лшҰлҰң болҰп саналадҰ.

СондҰңтан сҚннетке сійкес +мӘр сҚрудӘ ідетке айналдҰрүан кӘсӘ, т&рмҰсҰн, ардҰқ ӘктӘ ідетӘн үибадатңа айналдҰрҰп, бҚкӘл +мӘрӘн жемӘстӘ де сауаптҰ +мӘрге айналдҰра аладҰ.

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ. Имам Раббани Ахмед Фаруңи (р.а.) бҰлай деген екен: "Мен рухани тҚрде самүап, ірӘ сенбміртебелердӘ аралаүан кезӘмде ЮулиелердӘқ еқ жарңҰнҰ, еқ айбҰндҰсҰ, еқ ідемӘсӘ, еқ сенӘмдӘлерӘ сҚннетке мойҰнс&нудҰ бастҰ негӘз етӘп &станүандар екенӘн к+рдӘм. ТӘптӘ, ол міртебедегӘлерпандаррапайҰм іулиесӘ басңа міртебедегӘлердӘқ тандаулҰ іулиелерӘнен ілдеңайда жарңҰн к+рӘнетӘн".

Иі, МҚжеддид-Ә Юлф-Ә Сіни Имам Раббани (р.а.) д&рҰс айтадҰ. СҚннеттӘ берӘк &станүан адамиÇлүа уллаҒтҰқ саÇсҰнда АллаҒтҰқ сҚйӘктӘ ң&лдарҰнҰқ ңатарҰна ңосҰладҰ.

ШӨНШӨ Т ЖұРұМ.>МҰна паңҰр Саид, б&рҰнүҰ СаидтҰ тірк еткӘсӘ келген кезде жетекшӘ таба алмаүандлуҰ дажіне ніпсӘнӘқ тікіппарлҰүҰнан рухани кҚйзелӘс кешӘп, аңҰлҰ мен жҚрегӘю(ңалб)>ңаттҰ ңиналҰп алас&рдҰ. БӘресе жоүарҰ +рмелеп, бӘресе т+мен ң&лдилап ңаттҰ мазасҰздандҰ. СолҰм айт СҚннет амалдардҰқ еқ ңарапайҰмҰнҰқ +зӘ зиÇндҰ да ңарақүҰ жолдарда кемедегӘ баүҰт к+рсететӘн ң&бҰланама сиÇңтҰ тура баүҰттҰ к+рсететӘндӘгӘне к+зӘм жеттӘ. ЮлгӘндей рухани сапарларда к+птеген ңҰспаңтарүа тҚсӘп, +те ауҰр жҚктердӘқ астҰнда ңалүан адастде, к+ркем сҚннеттердӘқ сол міселеге ңатҰстҰ жаңтарҰн +зӘме ҚлгӘ т&тсам болдҰ, жеқӘлдеп ңалатҰнмҰн. КҚміндар мен кҚдӘктер сейӘлӘп, ңоÇ беретӘн. çүни, "б&л ірекетӘм д&рҰс па, б&рҰс па?" дегенана)>едардан ң&тҰлатҰнмҰн. Ал, +з бетӘмше ірекет ете бастасам болдҰ ңҰспаң кҚшейӘп, ңайда апаратҰнҰ белгӘсӘз жолдар к+бейӘп кететӘн. ЖҚк ауҰр, мен шарасҰз, ойҰм таÇз, жо سَبْعқүҰ. Ал, сҚннетке сҚйенсем болдҰ, жол айңҰндалҰп, сау-саламаттҰ жол к+рӘне бастайтҰн. ЖҚк жеқӘл, ңҰспаң жоң, жан рахат.
— 57 —

Сол кездерӘ Имам РаббанидҰқ айтңандарҰн +з басҰмнан +ткерӘп, к+з жекӘздӘм.

ТЯРң етӘпТ ЖұРұМ.>БӘрде рабҰта-и міуттеню(+лӘмдӘ ойлау)>жіне اَلْمَوْتُ حَقٌّ аңиңатҰн мойҰндаудан, дҚниÇнҰқ фіни екендӘгӘн ңабҰлдаудан туҰндаүан рухани сезӘмдер менӘ тақүажайҰп бӘр кҚйге салдҰ.

Үарасам, мен жаназа екенмӘн. ш Қлкен де манҰздҰ жанбеушӘқ басҰнда т&р екенмӘн.

БӘрӘншӘсӘ. МенӘқ +мӘрӘммен байланҰсҰ болҰп, "+ткен шаң" аттҰ мазарүа к+мӘлген тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ рухани жаназаларҰнҰқ басҰнда бейне бӘр ң&лпҰтас екенмӘн.

ЕкӘншӘсӘ. Жер шарҰ аттҰ мазарна сол, ондаүҰ адамзатпен байланҰсҰ бар кҚллӘ тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ жиҰнтҰүҰ к+мӘлген "+ткен шаң" аттҰ мазардҰқ басҰнда ң&лпҰтас болҰп т&рүан мҰна үасҰрдҰқ бетӘнде тез +шӘрӘлӘп ңалатҰн бӘр нҚкте, тез +лӘп ңалатҰн ң&мҰрсңа сп жҚр мӘн.

шӘншӘсӘ.>МҰна ілем, ңиÇмет-ңайҰмда анҰң ңирап, +летӘндӘктен менӘқ назарҰмда ңиÇмет болүандай. Ондай Қлкен жаназанҰқ жан тісӘлӘмӘнен ҚрейленӘп, тақ ңалҰп т&рүанҰмда, келешекте анҰң келетӘн ажалҰм осҰ ңазӘр келгендей к+рӘндӘ. СотӘ ңабң فَاِنْ تَوَلَّوْا... اِلٰى اٰخِرِ сҰрҰна орай, бҚкӘл болмҰс атаулҰ менӘқ ңайтҰс болуҰма байланҰстҰ менен сҰрт айналҰп, менӘ тірк еттӘ, жалүҰз ңалдҰм. тпӘс кҰрҰ жоң теқӘз тірӘздес міқгӘлӘкке &ласатҰн болашаңңа рухҰмдҰ айдап бара жатңандай. Сол тенӘзге ерӘксӘз тҚсуге тура келӘп т&р едӘ.

МӘне, осҰндай тақүажайҰп ірӘ +те ңиҰн жаүдайда т&рүанҰмда Иман мен Ү&раннан ИліҒин медет болҰп

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ

аÇтҰ к+мекке келдӘ. СенӘмдӘ де ңауӘпсӘз кемеге айналадҰ. РухҰм сенӘмдӘ тҚрде, ңуана-ңуар мӘнд аÇттҰқ ӘшӘне кӘрдӘ. ШҰнҰмен де осҰ аÇттҰқ тура маүҰнасҰнан басңа астарлҰ бӘр маүҰнасҰ менӘ ж&баттҰ. ЖанҰм тҰнҰшталҰп, к+қӘлӘм жай таптҰ.

— 58 —

Б&нірсе,Ұқ тура маүҰнасҰ ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа (с.а.у.): "Егер адасңан кіпӘрлер сҰрт айналҰп сенӘқ шариүатҰқ мен сҚннетӘқнен бас тартҰп, Ү&рандҰ тҰқдамаса, уайҰмдама! Оларүа айт: АллаҒ таүала маүан жетедӘ. Соүан тіуекел еттӘм. СендердӘқ орҰндарҰ болүнӘ тҰқдайтҰндардҰ жеткӘзедӘ. ОнҰқ билӘк алақҰ +те ауңҰмдҰ. ҮарсҰ шҰңңандардҰқ еш ңайсҰсҰ одан ңаша алмайдҰ, к+мек с&раүандардҰқ да ешңайсҰсҰ ңараусҰз ңалмайдҰ". ЕндӘ аÇттҰқ ас жаңтамаүҰнасҰ бҰлай дейдӘ:

Уа, адам! Уа, адамзаттҰқ мҚршидӘ, тірбиешӘсӘ! Егер болмҰс атаулҰ сенӘ тастап фінилӘкке бет б&рҰп, жоң болуүа кетӘ ңоŞ ңа, егер жан-жануарлар сенен ңол ҚзӘп, +лӘм жолҰна жҚгӘрсе, егер адамдар сенӘ тірк етӘп ңабӘрге кӘрӘп жатса, егер іҒл-и далалет пен бейңамдар сенӘ тҰқдамай ңарақ ңалҰп жатса, уайҰмдама! БҰлай де: "Ұқ р&ңТаүала маүан жетедӘ. АллаҒ бар. Ендеше, бірӘ де боладҰ. Олай болса, ілгӘ кетӘп ңалүандар жоң болүан жоң. АллаҒ олардҰ басңа бӘр ілемге жӘбердӘ. ОлардҰқ орнҰна +зӘнӘқ сансҰз іскерӘнен басңалттай, ӘбередӘ. ҮабӘрге кӘргендер жоүалүан жоң, олар басңа ілемге кетӘп жатҰр. ОлардҰқ орнҰна мӘндетӘне адал басңалардҰ жӘбередӘ. АдасушҰлардҰқ орнҰна тура жолдҰ &станатҰн, тӘлалүҰш ң&ласа жожӘбере аладҰ. Олай болса, Ол шҰнҰмен бірӘне т&рарлҰң бӘреу. БҚкӘл зат, барлҰң нірсе ОнҰқ бӘр үана ӘлтипатҰна т&рмайдҰ".

МӘне, осҰ ишари маүҰна саÇсҰнда ілгӘ ҚрейлӘ болҰп к+рӘнген ңорңҰн ҰштҰ Қш жаназа, басңа тҚрге нҰ бӘлХаким, Рахим, Адил, ң&дӘретӘ кҚштӘ Үадир Зат-Ұ ЗҚлжелалдҰқ басңаруҰмен, онҰқ РубубиетӘнде, онҰқ билӘгӘ мен мейӘрӘмӘ арңҰлҰ болҰп жатңан үибадатңа толҰ ңозүалҰйтанүаметке бай ң&бҰлҰс, мӘндет жҚктелген сапар, демалҰсңа шҰүарую(босату)>мӘндет жҚктеу екенӘн тҚсӘндӘм. ОсҰлайша ілем сан ң&бҰлҰп +згередӘ, бӘрӘ кетедӘ, бӘрӘ келедӘ.

БЕСӨотҰрүаЖұРұМ.

قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُون۪ى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ

ОсҰ бӘр &лҰ аÇт, сҚннетке мойҰнс&ну ңаншалҰңтҰ манҰздҰ&стап ажет екенӘн анҰң бӘлдӘрӘп т&р. Иі, киелӘ аÇт ңисҰндҰ тҚрде салҰстҰрма жасаүан. ҮисҰнүа салар болсаңю(үҰлҰмда м&нҰ "ңиÇс-Ұ истиснаи мҰсалҰ" дейдӘ),>бҰлай: Егер КҚн шҰңса, кҚндӘз боладҰ БӨРӨНмдҰ нітиже ҚшӘн: КҚн шҰңтҰ, олай болса ңазӘр кҚндӘз. Ал

— 59 —

болҰмсҰз нітиже ҚшӘн, ңазӘр кҚндӘз емес, олай болса КҚн шҰңпаүан. Логика бойҰнша осҰ болҰмдҰ, болҰмсҰз нітижелер кҚмін туүҰзбайдҰ. Діл сол сиÇңтҰ, мҰна, тӘкеҰлай дейдӘ: "Егер жҚректе АллаҒңа деген махаббат болса, ХабибуллаҒңа (с.а.у.) мойҰнс&ну керек. Ал оүан мойҰнс&нбаса онда АллаҒңа деген махаббаттҰқ болмаүанҰ". АллаҒтҰ сҚŞ ХабибуллаҒтҰқ сҚннетӘн орҰндауүа итлудҰқ АллаҒ Таүалаүа иман еткен адам, мӘндеттӘ тҚрде онҰқ айтңанҰн орҰндайдҰ. АйтңанҰн орҰндау, баүҰну жолдарҰнҰқ еқ ңабҰл болүҰшҰ, еқ турасҰ, еқ ңҰсңасҰ шҚбісӘз Пайүамбдан кедҰқ к+рсеткен жіне жҚрген жолҰ.

МҰна ілемдӘ осҰншама нҰүметтерге толтҰрүан Зат-Ұ КірӘм ЗҚлджілал, саналҰ да аңҰлдҰ жандардан, +зӘ берген нҰүметтерӘне шҚкӘр талап етуӘ шарт ірӘ шҚбісӘз. Б&л ілемдӘ м&нша +нӘ. Б&дүжизалармен безендӘрген Зат-Ұ Хаким ЗҚлджілал, ілбетте саналҰ жандардҰқ ӘшӘнен ерекше бӘреуӘн +зӘне тҰқдаушҰ, тӘлміш, ң&лдарҰна имам жіне +неге, сондай-аң, імӘрлерӘн жеткӘзушӘ етӘп таүайҰндайтҰнҰ анҰң. Б&л ілемдӘ сансҰз ЖамалҰ мен КамаратуҰ,еп т&рүан Зат-Ұ Жімил-Ә ЗҚлкімал, ілбетте +зӘ жаңсҰ к+рген жіне к+рсеткӘсӘ келген ЖамалҰна, КамалҰна жіне К+ркем есӘмдерӘне айна болүан кӘсӘге мҰнас еӘ тҚрде еқ кемел ң&лшҰлҰң мӘндетӘн жҚктейдӘ. ОнҰқ керемет к+рӘнӘсӘ, асҰл ңасиетӘ басңа жандарүа да даруҰ ҚшӘн онҰ ҚлгӘ-+неге етӘп, оүан мойҰнс&нудҰ б&йҰрадҰ. СонҰмен, АллаҒңа деген махаббат, ПайүамбарҰмҰздҰқ сҚннетӘне мойҰнбҰсҰ А талап етедӘ жіне соүан апарадҰ. СҚннет амалдардҰ к+п орҰндап жҚрген жандар ңандай баңҰттҰ. Ал сҚннеттӘ баүаламай бидүаттарүа бой алдҰрҰп жҚргендерге обал-аң.

АЛТұНШұ Т ЖұРұМ.>АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату Уіссілім бҰлай деҰна ажُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَكُلُّ ضَلَالَةٍ فِى النَّارِ

Çүни

اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ د۪ينَكُمْ

сҰрҰ бойҰнша шариүаттҰқ керемет ңаүидаларҰ жіне сҚннеттӘқ ереже зандарҰ тÇуи +мрҰлҰп, +з кемелӘне жеткеннен кейӘн, жақадан ңосҰмша жасап, ілгӘ ережелерге к+қӘлӘ толмаүандай немесе "Ү&дай саңтасҰн" толҰңтҰрүандай болҰп, бидүаттар е деге, Çүни Исламүа жақадан ңосҰмша ендӘру - адасу. Ал б&л тозаң.

— 60 —

СҚннеттӘқ дірежелерӘ бар. КейбӘреуӘ уіжӘп, орҰндау шарт. Ол туралҰ шариүат кӘтаптарҰнда егжей-тегже-шашҰңÇндалүан. Ол анҰң бекӘтӘлген. ЯзгертӘлуӘ істе мҚмкӘн емес. КейбӘрӘ ніпӘлю(неуафил).>(НіпӘл - парҰз да уіжӘп те емес) Б&нҰқ екӘ тҚрӘ бар. БӘрӘншӘсӘ, үибадатңа ңатҰстҰ сҚннеттер, бӘрӘ да шариүат кӘтаптарҰнда баÇндалүан, олардҰ +згерту бидүат болҰп есептеледӘ. ЕкӘншӘсӘ, "адаб" деп аталадҰ. СиÇр кӘтаптарда Çүни ПайүамбарҰмҰздҰқ +мӘрбаÇнҰ туралҰ кӘтаптарда баÇндалүан. ОлардҰ &станбау "бидүат" санен, боҰ. Дегенмен, ПайүамбарҰмҰздҰқ ідеп-ңаүидаларҰна ңайшҰ келгендӘктен, н&рҰнан жіне наүҰз ідептӘлӘктен пайдалана алмау боладҰ. "Адаб" дегенӘмӘз кҚнделӘктӘ, жаратҰлҰсңа тін ірекеттердӘ ңаншама куігерлерӘ бар ПайүамбарҰТӘптӘ ӘсірекеттерӘне сійкестендӘру. МҰсалүа, с+йлеу, тамаң Әшу, жату сиÇңтҰ ідеп ңаүидаларҰн баÇндайтҰн жіне ңарҰм-ңатҰнас туралҰ к+птеген сҚннеттер бар. М&ндай сҚннеттердӘ "адаб" Çүни ідеп, ережелер деп атайдҰ. Б&л адабтардҰ &стадеп

وَдам +зӘнӘқ кҚнделӘктӘ ідетӘн үибадатңа айналдҰрадҰ. Ол адабтан кҚштӘ н&р аладҰ. Жай бӘр "адабтҰ" орҰндаүан кезде АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату Уіссілім еске тҚседӘ, жҚрекке н&р т+гӘледӘ.

СҚннеттӘқ ӘшӘне б+лемақҰздҰсҰ Ислам дӘнӘнӘқ белгӘлерӘ мен шариүаттҰқ нҰшандарҰ ретӘндегӘ сҚннеттер. Олар бейне бӘр жалпҰүа ортаң ң&ңҰң тірӘздӘ, ңоүаммен байланҰсҰп жатңан ң&лш б&л долҰп саналадҰ. Үоүамда бӘр кӘсӘ &станса сол ңоүам мҚшелерӘнӘқ бірӘннӘқ пайдасҰна жарайдҰ. КерӘсӘнше онҰ ешкӘм орҰндамаса бҚкӘл ңоүам жауапкер боладҰ. М&ндай нҰшандарда риÇю(жасандҰлҰң)>болмайдҰ, ол жариÇ тҚрде жасаладҰ. НіпӘл болүанҰмен) ж+нс бастҰқ парҰз ң&лшҰлҰңтарҰнан ілдеңайда мақҰздҰ.

ЖЕТӨНШӨ Т ЖұРұМ.>СҚннет - ідептӘлӘк. СҚннеттӘқ ірбӘр міселесӘ ідептӘлӘк пен н&рүа толҰ. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (жаратҰ) бҰлай б&йҰрүан: اَدَّبَن۪ى رَبّ۪ى فَاَحْسَنَ تَاْد۪يب۪ى Çүни "РаббҰм маүан ідептӘ ҚйреттӘ, +те тамаша ідеп сҰйладҰ".

Иі, ПайүамбарҰмҰздҰқ +мӘр тарихҰна ҚқӘлӘп ңараүан жіне сҚннет-Ә сіниесӘн Ән.

н адам АллаҒ ТаүаланҰқ +з ХабибҰна ідептӘлӘктӘқ неше тҚрӘн ҚйӘп-т+гӘп бергендӘгӘн тҚсӘнедӘ. ОнҰқ сҚннетӘн тірк еткен адам, ідептӘлӘктӘ де тірк етедӘ. ب۪ى اَدَبْ مَحْرُومْ بَاشَدْ اَزْ لُطْفِ رَبْ деп айтҰлүандай зиÇнүа &шҰрап, ідепсӘз халгеТОҺұЗұӘ.
— 61 —

С РАҮ. БарлҰң нірсенӘ бӘлетӘн, к+ретӘн, еш нірсенӘ одан жасҰру мҚмкӘн емес Һаллам-ул ҺуŞбтҰқю(ЖасҰрҰннҰқ бірӘ оүан аÇн АллаҒ)>алдҰнда ңалай ідептӘлӘк саңталадҰ? ЮдептӘқ бӘр маүҰнасҰ жасҰру, бҚркеу, жиӘркендӘа дайҰжаүдайлардҰ к+рсетпеу емес пе? Һалламул ҺуŞбңа Çүни үайҰптҰқ бірӘн анҰң бӘлушӘ АллаҒңа ондай нірселердӘ к+рсетпеу, бӘлдӘрмеу мҚмкӘн емес да бол ЖАУАП. БӘрӘншӘден, Сани-Ұ ЗҚлджалал аса мақҰздҰ тҚрде +нерӘн жаңсҰлап к+рсеткӘсӘ келедӘ, жаүҰмсҰз нірселердӘ к+зден таса &стап, нҰүметқ "хал ісемдӘк сҰйлап назар аудартадҰ. Сол секӘлдӘ +з жаратңандарҰн, басңа да саналҰ жандарүа ісем, тамаша жаүҰмен к+рсеткӘсӘ келедӘ. ЖаүҰмсҰз тҚрде, нашар кҚйде к+рӘну бӘр жаүҰнан АллаҒтҰқ Жамилю(Юсем),>МҚзейӘню(ЮсемдеушӘ),>Латифю(НізӘк),>Хакимю(ДшҰүарусӘмдерӘне ңарсҰ болу, бас к+теру болҰп, ідептӘлӘкке жатпайдҰ.

СҚннетке сай ідептӘлӘк дегенӘмӘз, Сани-Ұ ЗҚлджалалдҰқ есӘмдерӘнӘқ шеқберӘнде наүҰз ідептӘлӘк ңаүидаларҰн &стану.

ЕкӘк+п бо. МҰсалҰ бӘр дірӘгер дірӘгерлӘк мӘндетӘн атңару барҰсҰнда адамнҰқ еқ &ÇттҰ жерӘне ңарайдҰ жіне шарасҰз жаүдайда к+рсетӘледӘ. ОнҰ ідепсӘздӘк деуге болмайдҰ. Б&л медицинанҰқ талабҰ. Алайда, ілгӘ дірӘгер ер адам сипатҰмен немесе мешӘтте уаүҰз астандамолда сипатҰмен ілгӘ намахремге (б+где адамүа) ңарай алмайдҰ. Оүан ідептӘлӘк р&ңсат бермейдӘ. Б&л &ÇтсҰздҰң. Сол сиÇңтҰ, Сани-Ұ ЗҚлжалалдҰқ к+птеген есӘм-сипаттарҰ бар. ЮрбӘр есӘмнӘқ +зӘнше к+рӘнӘсӘ бар. МҰсалҰ: "Һаффар" есӘмӘ кҚнілардҰқ болуҰҰп ңар"Сіттар" есӘмӘ кемшӘлӘктердӘ керек ңҰлса, "Жімил" есӘмӘ де жаүҰмсҰз кҚйлердӘ к+ргӘсӘ келмейдӘ. АллаҒтҰқ кемел де ісем "Латиф, Кірим, Хаким,аназас" есӘмдерӘ жаратҰлҰс атаулҰнҰқ тамаша бейнеде, мҚмкӘншӘлӘктӘқ еқ жоүарҰ сатҰсҰнда болуҰн талап етедӘ. ЮлгӘ ісем де кемел есӘмдер +з ісемдӘктерӘн перӘштелердӘқ, руханилардҰқ, жҰндар мен адамдардҰқ назарҰнда болп кетеаулҰнҰқ ісем кҚйлерӘ мен жаңсҰ ідептерӘ арңҰлҰ к+рсеткӘсӘ келедӘ.

СҚннеттегӘ ідептӘлӘк - осҰндай тамаша ідептӘлӘктӘқ ишаратҰ, ережелер Ахад ӘлерӘ.

— 62 —
СЕГӨЗӨНШӨ Т ЖұРұМ.>فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ аÇтҰнҰқ алдҰндаүҰ аÇтҰ, لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ... اِلٰى اٰخِرِ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) ҚмметӘне деген аса мейӘрӘмӘ мен ңамңорлҰүҰн баÇндай келӘп فَاِنْ تَوَلّңҰштарÇтҰмен бҰлай дейдӘ: "Уа, адамдар! Уа, м&сҰлмандар!" ОсҰншама аса ңамңорлҰң жасап, сендердӘ тура жолүа салүан, сендердӘқ игӘлӘктерӘқ ҚшӘн бҚкӘл ңайрат-кҚшӘн сарп еткен жіне +зӘ жеткӘзген ҚкӘмдерӘ мен сҚннеттерӘ арңҰлҰ рухани жараларҰқдҰ болүанжазүан, +те мейӘрӘмдӘ бӘр кӘсӘнӘқ ап-анҰң мейӘрӘмӘн жоңңа шҰүарүандай жіне к+зге к+рӘнӘп т&рүан жанашҰрлҰүҰнан кҚмінданүандай болҰп, ОнҰқ сҚт&рүанен, жеткӘзген ҚкӘм зақдарҰнан бас тарту неткен &ÇтсҰздҰң, неткен аңҰлсҰздҰң, аңҰмаңтҰң екенӘн бӘлӘқдер!

Уа, мейӘрӘмдӘ Расул! Уа, жанашҰр Ніби! Егер сенӘқ мҰна аса мейӘрӘмӘқдӘ, керемет жанашҰрлҰиссиÇстанҰмай аңҰмаңтҰң жасап, сенен сҰрт айналҰп, тҰқдамай жатса, уайҰмдама! Аспан мен жер жіне онҰқ арасҰндаүҰлар ңол астҰндаүҰ іскерӘ болүа, алҰпсӘз үарҰшңа ҚстемдӘк етӘп т&рүан Зат-Ұ ЗҚлжілал саүан жетедӘ. Ол, наүҰз тӘлалүҰш жандардҰ сенӘқ айналақа жинатңҰзадҰ, оларүа сенӘ тҰқдатңҰзадҰ, оларүа сенӘқ ҚкӘмдерӘқдӘ ңабҰлдатадҰ.

Рас, М&хаммед АлейҒиссалаحَانَكсілім ікелген шариүат пен сҚннеттӘқ бӘр міселесӘнӘқ +зӘнде к+птеген хикметтер бар. Мен паңҰр б&үан бҚкӘл кемшӘлӘктерӘм мен ілсӘздӘгӘмдӘ модҰ. Яй отҰрҰп, бістесуге жіне ділелдеп беруге дайҰнмҰн.
Эім, осҰ кезге дейӘн жазҰлүан жетпӘс-сексен Рисалей-Н&р кӘтаптарҰ, сҚннет пен шариүаттҰқ міселелерӘ ңаншалҰңтҰ хикметке толҰ аңиңат екенӘне б&лтартпас айүаң боладҰ. ЕгератҰн, уат болҰп жатса, б&л т&рүҰда баÇндауүа жетпӘс емес, тӘптӘ, жетӘ мҰқ кӘтап жазҰлса да онҰқ хикметтерӘн, пайдаларҰн жазҰп тауҰса алмас. Жеке басҰм да б&үан куі. МҰқдаүан тіжӘрибелерӘм мен к+қӘлӘм мҰнаүан к+з жеткӘздӘ. СҚннеттӘқттҰ тааларҰ, Шариүат міселелерӘ мен дістҚрлерӘ рухани кеселге, аңҰл мен жҚректӘқ жараларҰна, ісӘресе ңоүамүа т+нген ңасӘретке +те пайдалҰ дірӘ. ОлардҰқ орнҰн басңа философиÇ мен даүҰ عَ &үҰмдар ауҰстҰра алмайтҰнҰн +з к+зӘммен к+ргендӘгӘмдӘ тіпсӘр-кӘтаптарҰмда жазүан болатҰнмҰн. Б&л айтңанҰма кҚмінданатҰндар болса, Рисалей-Н&рүа к+қӘл б+лӘп ңарасҰн.
— 63 —

МӘне, осҰндай бӘр жаннҰқ сҚннетӘн орҰндауүа ңолаңтастлгенше тҰрҰсу ңаншалҰңтҰ сауаптҰ жіне міқгӘ +мӘрде баңҰтңа б+ленӘп, б& дҚниеде пайдаүа кенелтетӘнӘн аңҰлүа салҰп к+рӘқӘз.

ТОҺұЗұНШұ Т ЖұРұМ. СҚннеттӘқ барлҰң тҚрӘн тҚгелдей орҰндау нірсеӘске асҰру, ерекше т&лүалардҰқ жоүарҰ міртебелӘлерӘне үана нісӘп болар. Ал, олардҰ Әс жҚзӘнде болмаса да шҰн ниетпен ңолдау, ңажетсӘну, мойҰндау, жҚрекпен берӘлу іркӘмнӘқ ңолҰнан келедӘ. ПарҰз бен уіжӘп болүан тҚрӘн онсҰз да орҰндауүа мӘндекеттӘқ&лшҰлҰңңа ңатҰстҰ мҚстахаб болүан сҚннеттӘ тірк ету кҚні болмаүанҰмен мол сауаптан ң&р ңалу ңаупӘ бар. Ал, олардҰ +згерту Қлкен ңате. Т&рмҰстаүҰ ідет-ү&рҰпңа ңатҰстҰ сҚннеттердӘ орҰндаүан сайҰн ол ідеттерсекӘлдат болҰп саналадҰ. ОрҰндамаса жаза жоң. БӘраң ХабибуллаҒтҰқ т&рмҰстҰң к+ркем ідеттерӘнӘқ н&рҰнан пайдалану мҚмкӘндӘгӘ азаÇдҰ.

Ү&лшҰқдар. ңатҰстҰ ҚкӘмдерге жақадан ңосҰмша жасау бидүат. Ал бидүаттар болса, اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ د۪ينَكُمْ аÇтҰнҰқ сҰрҰна ңайшҰ келетӘндӘктен ңабҰлданбайдҰ. Дегенмен, т айтадтаүҰ вирдтер, (д&үалар) зӘкӘрлер, +зӘндӘк мешребю(жолдар)>болса, негӘздерӘ КӘтап пен СҚннеттен алҰну шартҰ орҰндалса сҰртңҰ к+рӘнӘстерӘ іртҚрлӘ бейнеде болүанҰмен бекӘтӘлген ережелер мен сҚннеттӘқ негӘзӘне ңайшҰ келмесе "бидүаайтҰп алмайдҰ. Алайда кейбӘр үалҰмдар б&лардҰқ кейбӘреуӘн "бидүат" деп есептегенмен, "бидүа-й хасене" Çүни "болҰмдҰ бидүат" деп терӘс к+рмеген. Имам Раббани Мужеддид-Ә Юлф-Ә Сани (р.а.) бҰлай дейдӘ: "Рухани самүау енген е АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату УіссілімнҰқ аузҰнан шҰңңан с+здердӘқ жалт-ж&лт ететӘнӘн к+ретӘнмӘн. ОлардҰ жарңҰратҰп т&рүан СҚннеттӘқ шуаүҰ. Ал онҰқ аузҰнан шҰңпаүан ңанаттҰ с+здер мен керемет д&үаларда ійтӘн ей н&р к+рӘнбейтӘн. Б&лардҰқ еқ тамаша, еқ н&рлҰ дегенӘ іуелгӘнӘқ еқ к+мескӘсӘне теқ келмейтӘн.

Демек, сҚннеттӘқ шуаүҰ - Êлексир. Сондай-аң, СҚннет, н&р Әздегендерге толҰң жетедӘ. Басңа жаңтан с ашуҰдеудӘқ ңажетӘ жоң".

МӘне, аңиңат пен шариүаттҰқ осҰндай бӘр ңаҒарманҰнҰқ б&л ҚкӘмӘ, СҚннет - екӘ дҚниелӘк баңҰттҰқ арңауҰ жіне кемелдӘктӘқ к+зӘ екенӘн к+рсетедӘ.

#анҰң бلّٰهُمَّ ارْزُقْنَا اِتِّبَاعَ السُّنَّةِ السَّنِيَّةِ
رَبَّنَٓا اٰمَنَّا بِمَٓا اَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّетпейтنَ

ОНұНШұ Т ЖұРұМ.

قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُون۪ى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ

Б&л аÇтта тақүажайҰп иүжаз бар Çүни ОсҰ Қш с+йлемнӘқ ӘшӘне к+птеген маүҰналар сҰйҰп т&р.лгӘндеҰлай дейдӘ: "АллаҒ Таүалаүа имандарҰқ болса, ілбетте, АллаҒтҰ жаңсҰ к+ресӘқдер. Ал АллаҒтҰ жаңсҰ к+ретӘндерӘқ рас болса, АллаҒ жаңсҰ к+рген нірселердӘ ӘстейсӘқдер. Ал оүан &найтҰн нірсе,ендӘгӘсҚйӘктӘсӘне &ңсау. Ал оүан &ңсау - сонҰқ соқҰна еру. СонҰқ соқҰнан ерген кезде, АллаҒ та сендердӘ жаңсҰ к+редӘ. АллаҒ сендердӘ жаңсҰ к+руӘ ҚшӘн сендер де АллаҒтҰ жаңсҰ к+рулерӘқ керек".

МӘне, б&л с+йлемдердӘқ барлҰүҰ осҰ аÇттҰқ ңҰсңаштар к+ маүҰнасҰ. Демек, Адам баласҰ ҚшӘн +те мақҰздҰ да асңаң маңсат - АллаҒ ТаүаланҰқ сҚйӘспеншӘлӘгӘне б+лену. Б&л аÇт, сол жоүарүҰ маңсатңа жетудӘқ жолҰ - ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰз ХабибуллаҒтҰқ соқҰнан еру. СоْقُرْبннетӘмен жҚру екенӘн айтадҰ. ҮазӘр " ш міселе" анҰңталҰп ділелденсе, ӘлгерӘде аталүан аңиңат анҰңталадҰ.

БӘрӘншӘ нҚкте. Адам баласҰ бҚкӘл ілемдӘ ЖаратушҰ АллаҒктескесӘз сҚйӘспеншӘлӘк танҰту ҚшӘн жаратҰлүан. ЯйткенӘ онҰқ бойҰнда Жамалүаю(ЮсемдӘкке)>деген ҰнтҰзарлҰң, кемелдӘкке деген ң&штарлҰң жіне ихсанүа, Çүни жарҰлңануүа, сҰйлануүа деген ң&марлҰң бар. ЖамалдҰқ, КемалдҰқ оқай нҰқ дірежесӘне ңарай ілгӘ сҚйӘспеншӘлӘк те арта бермек. Ол үашҰңтҰңтҰқ шҰқҰна дейӘн барадҰ. МҰна кӘшкентай үана адам баласҰнҰқ шаүҰн жҚрегӘне аса Қлкен үашҰңтҰң сезӘмӘ берӘлген. Иі, жҚр менӘқтарҰдай үана сандҰңшасҰ тірӘздӘ Үууа-и ХафҰзаю(есте саңтау ңабӘлетӘ)>бейне бӘр кӘтапхана секӘлдӘ мҰқдаүан кӘтаптҰ ңамтуҰ, адамнҰқ жҚрегӘ бҚкӘл ілеолардҰмти алатҰн, соншалҰңтҰ ҰнтҰзарлҰңпен сҚйе алатҰн махаббаттҰ саңтап т&ра алатҰндҰүҰн к+рсетедӘ.

АдамзаттҰқ ИхсандҰ, ЖамалдҰ КемалдҰ шексӘз ҰнтҰзарлҰңпен сҚйе алатҰнҰ рас. МҰна ілемдӘ жаратңан АллаҒтҰқ жарату ӘстерӘнен

— 65 —

деп ңаайңалатҰн шексӘз де пік жамалҰ бар. БолмҰс атаулҰда к+рӘнӘп т&рүан шексӘз кемелдӘгӘ бар. БҚкӘл тӘршӘлӘк иелерӘне берӘлӘп жатңан неше тҚрлӘ ихсандар мен нҰүметке б+леулер арңҰлҰ анҰң к+рӘнӘп т&рүан шексӘз ихсан, жарҰлңауҰ бар. Олай делса, саналҰ жандардҰқ еқ кҚрделӘсӘ, аса м&ңтажҰ, +те зерек, аса ң&штарлҰң берӘлген адамзаттан АллаҒу ТаүаланҰқ шексӘз сҚйӘспеншӘлӘк талап етуӘ +те орҰндҰ.

ЮрбӘр адам Халиң-Ұ ЗҚлжелалүа шексӘз сҚйӘспеншӘлӘдар!

%е бейӘм. Сондай-аң, АллаҒтҰқ ЖамалҰ, КамалҰ, ИхсанҰ да сҚйӘспеншӘлӘкке лайҰң. ТӘптӘ, мҚминнӘқ +з +мӘрӘне, міқгӘ жасауүа, болмҰсҰна, дҚниесӘне, +зӘмеқзепршаүан ортаүа деген сан алуан сҚйӘспеншӘлӘгӘ жіне соларүа алақдауҰ сол ИліҒи сҚйӘспеншӘлӘктӘқ &шңҰндарҰ. ТӘптӘ, адам бойҰндаүҰ іртҚрлӘ сезӘмдер, сол сҚйӘспеншӘлӘкке бе ңоÇ аӘгӘн к+рсететӘн, бӘраң +згерӘске &шҰраүан, басңа тҚрге енген тамшҰларҰ. Адам +з баңҰтҰна ңуанҰп ңана ңоймай, айналасҰндаүҰ сҚйӘктӘлерӘнӘқ баңҰтҰнан да ліззат алҰп ңуанатҰндҰүҰ мілӘм.сететӘбіледен ң&тңарүандҰ жаңсҰ к+румен ңатар, сҚйген жандарҰн ң&тңарүандҰ да жаңсҰ к+редӘ.

МӘне, осҰ рухани сезӘмдерге сҚйене отҰрҰп, Адам баласҰ бҚкӘл адамзатңа берӘлӘп жатңан жарҰлңаулардан тек осҰнҰ үана ое "ңан "МенӘқ ЖаратушҰ Ием, тас ңарақүҰ жоңтан ң&тңарҰп, бар ңҰлдҰ. МҰна дҚниеде жарҰң +мӘр сҰйладҰ. АжалҰм жеткен кезде де міқгӘ жоң болудан ң&тңарҰп, баңи ізде ілміқгӘ, тамаша ілем сҰйлайтҰн боладҰ. Сол ілемнӘқ тҚрлӘ ліззаттарҰ мен ісемдӘктерӘнен пайдалануҰм ҚшӘн ӘшкӘ, сҰртңҰ сезӘмдер бередӘ. СонҰмен ңатар менӘқ +те жаңсҰ к+рген, +зара тҰүҰз байланҰста болүан туүантуҰстарҰмдҰ, сҚйӘтҰна жндарҰмдҰ да сан алуан ихсандармен жарҰлңайдҰ. Ал б&л жаңсҰлҰң маүан да жасалүан болҰп есептеледӘ. ЯйткенӘ мен олардҰқ баңҰтҰ мен ңуанҰңатңа,ртаңпҰн. اَلْاِنْسَانُ عَب۪يدُ الْاِحْسَانِ "Адам сҰйлаүаннҰқ ң&лҰ" дегендей, іркӘм +зӘне Әлтипат ңҰлүандҰ, сҰйлаүандҰ жаңсҰ к+ретӘнӘ рас. Олай болса,ей піл ілемдей жҚрегӘм болса, ілбетте, маүан жасалүан м&нша шексӘз де соқсҰз жарҰлңауүа ңарҰздар болҰп, махаббат ңҰлҰп, міқгӘ сҚйӘп +тер едӘм. Мен м&нҰ Әс сҰрҰмде орҰндай алмасам да, ниетӘммен, иманҰммен, бейӘмдӘлӘгӘммен, сонҰ ңабҰлдау арңҰлҰ, онҰ жоүарҰ баүалап, ң&штар болу тҚрӘнде жасаймҰн", дер едӘ.
— 66 —

ЕндӘ, Жамал мен КемелдӘкке дегдҰ, таӘспеншӘлӘктӘқ ңалай болатҰнҰн осҰ аталүан ихсанүа деген сҚйӘспеншӘлӘкпен салҰстҰр. Ал кіпӘр, имансҰздҰүҰ арңҰлҰ б&ларүа ңас д&шпан. ТӘптӘ, бҚкӘл ілемге, болмнҰқ каулҰүа з&лҰмдарша, ңорлау пиүҰлҰмен д&шпандҰң ңҰладҰ.

ЕкӘншӘ нҚкте. АллаҒңа деген сҚйӘспеншӘлӘк, ПайүамбарҰмҰздҰқ сҚннетӘне мойҰнс&нудҰ талап етедӘ. Яйестете АллаҒтҰ жаңсҰ к+ру - ОнҰ риза ңҰлу. Ал, ОнҰ риза ңҰлатҰн ӘстердӘ М&хаммед ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) толҰң орҰндаүан. Оүан &ңсаудҰқ екӘ жаүҰ бар.

БӘрӘншӘден. АллаҒ ТаүтшҰ жажаңсҰ к+рӘп, онҰқ імӘрлерӘне мойҰнс&нҰп, Ол риза болатҰн амал Әстеу. Б&л - ПайүамбарҰмҰзүа мойҰнс&нудҰ талап етедӘ. ЯйткенӘ б&л т&рүҰда еқ кҚлкен имам, ҚлгӘ боларлҰң &стаз - М&хаммед М&стафа (с.а.у.)

ЕкӘншӘден. АллаҒтҰқ адамдардҰ шексӘз жарҰлңауҰна еқ бастҰ себепшӘ ПайүамбарҰмҰз М&хаммед (с.а.у.). Олай болса, ПайүамсҰ шаңз, АллаҒ ризасҰ ҚшӘн жаңсҰ к+руге лайҰң. Адам баласҰ +зӘ жаңсҰ к+рген кӘсӘге, егер &ңсау мҚмкӘн болса &ңсаүҰсҰ келедӘ. ХабибуллаҒ(с.а.у.) жаңсҰ к+ргендер онҰқ сҚннетӘне мойҰнс&на отҰрҰп, соүан &ңсап баүуҰ ңажет.

шӘншӘ нҚкте. АллаҒ Таүалан

ЕксӘз мейӘрӘмӘ болумен ңатар, +зӘндӘк шексӘз махаббатҰ да бар. ЮлемдегӘ жаратҰлҰстардҰқ ісем жаратҰлуҰ, ідемӘ безендӘрӘлуӘ арңҰлҰ Ол +зӘн шексӘз сҚйсӘнрҰнҰқ , жаңсҰ к+ргӘзедӘ. ЖаратңандарҰн, ісӘресе, ілгӘндей сҚйсӘндӘрер ӘстерӘне махаббатпен жауап берген саналҰ пенделерӘн ілдеңайда жаңсҰ к+редӘ. Ал, ж&маңулиелеҚкӘл ліззаттар мен жарҰлңаулар, ісемдӘктер мен нҰүметтер ОнҰқ бӘр үана сіулесӘ, жій бӘр &шңҰнҰ. ОсҰндай АллаҒтҰқ махаббатҰн, Әлтипат-назарҰн +зӘне аударуүа тҰрҰсу ңанша аттҰ үанибет, аса мақҰздҰ, +те биӘк маңсат екендӘгӘ тҚсӘнӘктӘ. Ү&раннҰқ анҰң хабарлауҰ бойҰнша оүан тек ПайүамбарҰмҰз М&хаммедтӘқ (с.а.у.) сҚннетӘне &Ş, айтңанҰн Әстеу арңҰлҰ үМӘне, л жеткӘзуге боладҰ. Олай болса, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) сҚннетӘ адамзат ҚшӘн еқ &лҰ маңсат, мақҰзҰ зор мӘндет екендӘгӘ анҰң.

ОН БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. " мҚмкӘледен" т&радҰ.

БӘрӘншӘ міселе. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату УіссілімнҰқ сҚннетӘ Қш тҚрлӘ б&лаңтан бастау аладҰ. Олар: айтңан с+здерӘ, Әстеген амалдарҰ, хал-ахуалҰ.

— 67 —
Б&л ҚшеуӘ де Қш тҚрге б+лӘнедӘ.>Пқ тірбр, ніпӘлдер, жаңсҰ ідеттер. ПарҰз бен уіжӘп тҚрӘне мойҰнс&ну м&сҰлманүа мӘндеттӘ тҚрде шарт, орҰндамаүандар жазаүа тартҰлҰп, азап шегедӘ. Ж&рт мойҰнс&нуүа мӘндеттӘ. Ал, ніпӘл тҚрӘ болса ңҰзҰңтҰру, сҚйсӘндӘру дірежесӘнде болүанҰмен иман еُ مِاَр орҰндауүа мӘндеттӘ. БӘраң Әстемесе азап немесе жаза жоң. Өстесе, мойҰнс&нса мол сауап жазҰладҰ. Ал, онҰ +згертсе, алмастҰрса бидүат, далалетю(адасу)>болҰп, Қлкен ңателӘк саналадҰ. мен +ңсҰ ірекеттерӘ мен керемет игӘ амалдарҰ болса, хикмет т&рүҰсҰнан болсҰн, пайда жаүҰнан болсҰн жеке +мӘрге, не ңоүамдҰң +мӘрде пайдасҰ зор, орҰндалса н&р ҚстӘне н&р. ЯйткенӘ жій бӘр ірекетӘнӘқ +зӘнде Не бое пайдалҰ к+птеген хикмет даналҰңтар бар. СонҰмен ңатар, оүан сійкес ірекет еткенде кҚнделӘктӘ жай ідеттер мен т&рмҰс-тӘршӘлӘк ң&лшҰлҰңңа айналадҰ.

ДостарҰ да, тӘптӘ, д&шпандарҰ да АрдаңтҰ ПайүамбарҰ ңайта к+ркем мӘнезӘ еқ жоүарүҰ сатҰда екендӘгӘн бӘр ауҰздан ң&птаүан. ОнҰқ адамзат ілемӘнде еқ мішҒҚр, ерекше т&лүа екенӘ рас. Еқ кімӘл жан, наүҰз тірбиешӘ екенӘн мҰқдаүан м&үжизаларҰмес. Оай-аң, +зӘ ң&рүан Ислам ілемӘ жіне аудармашҰсҰ болүан ҮасиеттӘ Ү&ран аңиңаттарҰ бірӘ-бірӘ бӘрлесе растауда. ОнҰқ ӘзӘне ерудӘқ нітижесӘнде миллиондаүан кімӘл, іулие адамдар кемелдӘктӘкше ңана шҰүҰп, екӘ дҚниеде мол баңҰтңа ңол жеткӘзуӘ, ілбетте ОнҰқ сҚннетӘ, Әс-ірекетӘ ҚлгӘ т&тарлҰң тамаша +неге екенӘн, адастҰрмайтҰн, берӘк жолбасшҰ екенӘн, ереже боларлҰң мҰңтҰңабҰл р екенӘн к+рсетедӘ. Олай болса, осҰ аталүан сҚннеттӘ орҰндау жолҰнда к+п амал жасап жҚрген жандар баңҰттҰ.

СҚннеттӘ орҰндамай жҚргендер, егер жалңаулҰң басҰп, ерӘнӘп жйда бӘк+п зиÇн шегӘп жҚр, ал менсӘнбей жҚрсе, Қлкен ңҰлмҰс жасап жҚр, ал +тӘрӘкке шҰүарүандай мӘнеп-сҰнап жҚрсе, ңаттҰ адасуда.

ЕкӘншӘ міселе. АллаҒ Таүала Ү&ран КірӘмде:

وَاِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظ۪يمٍ

деп б&йҰрадҰрӘмӘнех риуаÇтта ХазӘретӘ Айша (р.а.) сҰндҰ ісем сахабиÇ, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз жайлҰ, онҰқ к+ркем мӘнезӘ туралҰ бҰлай дейдӘ: "Хулуңу-Ғул Ү&ран". çүни "Ү&ранда баÇндалүан биÇзҰ да ісем мӘнез-ң&лҰңтҰҮадир сӘ М&хаммед АлейҒиссалату Уіссілім едӘ. Ол ісемдӘктердӘқ тамаша ҚлгӘсӘ, ісем жаратҰлүан жан едӘ".

— 68 —

МӘне, осҰндай бӘр кӘсӘнӘқ ірекеттерӘ, айтңан с+здерӘ, халжаүдайҰнҰқ ірңайсҰсҰ адамзатңа ҚлгӘ бола т&ра иман келтӘрӘп, онҰқ ҚмметӘмӘмде, сжҚрген бейңам жандар егер сҚннетке мін бермей жҚрсе немесе +згерткӘсӘ келсе ңаншалҰңтҰ бейбаң екенӘн аңҰмаңтар да тҚсӘнер.

шӘншӘ міселе. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату УіссілімнҰқ жаратҰлҰсҰ артҰң-кемӘ жоң, еқ кОл бӘр тҚрде жаратҰлүан. СондҰңтан, онҰқ Әс-ірекетӘ, жҚрӘс-т&рҰсҰ барлҰң +лшемдерге сай тура баүҰтта. ЮрбӘр ірекетӘ тура баүҰтта жіне ифрат пен тефриттен аулаң, Çүни бӘр нірседе кем не артҰң кетуден аулаң болүанҰн +мӘр тарихҰ анҰң к+рс місе.

Иі, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату Уіссілім فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ імӘрӘне толҰң мойҰнс&нүандҰңтан бҚкӘл Әс ірекетӘ мен с+зӘ, хал-жаүдайҰ тура баүҰтта ңа шекҰ к+зге ап-анҰң к+рӘнӘп т&р. МҰсалүа, аңҰлдҰқ б&зҰлуҰ мен с+нӘп ңара басуҰ, Çүни ифрат пен тефриттӘқ кесӘрӘнен болатҰн топастҰң пен айлакерлӘктен аулаң, пік болҰп, орта жол, тура баүҰт &станҰп, аілелгеданалҰңпен пайдаланүан. Ал, ашу-Ұза сезӘмӘнӘқ ифрат пен тефритӘнен пайда болатҰн ңорңаңтҰң пен к+зсӘз батҰрлҰңтан аулаң болҰп, ашу сезӘмӘнӘқ орта жолҰ, тура баүҰтҰ аса ержҚрек, батҰр болүан.
Ал, ліззат пَسْبُهн-сауҰң, ң&марлҰң сезӘмӘнӘқ б&зҰлүан тҚрӘндегӘ "ифрат" пен "тефриттен", Çүни селңостҰң, еш нірсеге ңҰзҰңпаушҰлҰң пен к+рсеңҰзарлҰңтан ада пік, арҰ таза намҰстҰ болүан. Сондай-аң, бҚкӘл Әс-ірекеттерӘнде, хал-асҰқ меда шариүат ҚкӘмдерӘне сай тура жолдҰ &стап, "ифрат" пен "тефриттен", Çүни з&лҰмдҰң пен ңарақүҰлҰңтан, ҰсҰрап пен бекерге мал шашпаңтан аулаң болүан. ТӘптӘ, с+йлегенде, ӘшӘп-жегенде ҚнемдӘлӘк ережелерӘн ңатақ саңтап, ҰсҰрап жасамаондҰңт&л аңиңаттҰ егжей-тегжейлӘ тҚсӘндӘретӘн мҰқдаүан кӘтаптар жазҰлүан.
اَلْعَارِفُ تَكْف۪يهِ الْاِشَارَةُ дегендей м&нҰ теқӘздӘқ бӘр үана тамшҰсҰ деп бӘлӘп, осҰүан ңанаүат етӘп, таңҰрҰбҰмҰздҰ ңҰсңа ңайҰрамҰз.
اَтаса, مَّ صَلِّ عَلٰى جَامِعِ مَكَارِمِ الْاَخْلَاقِ وَ مَظْهَرِ سِرِّ ﴿وَ اِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظ۪يمٍ﴾ اَلَّذ۪ى قَالَ: مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّت۪ى عِنْدَ فَسَادِ اُمَّت۪ى فَلَهُ اَجْرйтҰн бةِ شَه۪يدٍ
— 69 —
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ى هَدٰينَا لِهٰذَا وَ مَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْ لَٓا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓائَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بүана. قِّ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 70 —

Он екӘншӘ Лема

(Рефет БейдӘқ кӘшкене екӘ с&раүҰна байланҰстҰ Ү&раннҰқ екӘ тҰлсҰм сҰрҰ б+зӘн шмаң)
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ عَلٰى اِخْوَانِكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Адал на кҚшм Рефет Бей! СенӘқ ңолайсҰз уаңҰтта ңойүан с&раңтарҰқ менӘ ңҰсҰлтаÇқ жаүдайүа тҚсӘрдӘ. Б&л жолүҰ с&раүҰқ шҰнҰ керек шаүҰн. Алайда, Ү&раннҰқ тҰлсҰм сҰрларҰна ңатҰсҰ бтерӘнеҰңтан жіне Жер шарҰ туралҰ с&раүҰқ географиÇ мен астрономиÇ жердӘқ жетӘ ңабат, к+ктердӘқ жетӘ ңатпар екенӘне сенбей, сҰн айтатҰндҰңтан маүан мақҰздҰ болҰп к+рӘндӘ. Сол ҚшӘн с&раңтҰқ шаүҰн екендӘгӘне ңара, ңалтасиеттӘ екӘ АÇтңа ңатҰстҰ "ЕкӘ т&жҰрҰмдҰ" үҰлҰми жіне жалпҰ тҚрде баÇндамаңпҰн. Сен де +з с&раүҰқнҰқ жауабҰн аларсҰқ.

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. М&нда да «ЕкӘ т&жҰрҰм» бар.

БӘрӘншӘ т&жҰрҰм.

وَكَاَيّз ң&дӘنْ دَٓابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ ٭ اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَت۪ينُ
Б&л аÇттардҰқ айтуҰ бойҰнша ризҰң тек ңана Үадир-Ұ ЗҚлжілалдҰқ ңолҰнда, ОнҰқ рахҰм ңазҰнасҰнан келк+рӘнӘрбӘр жаннҰқ ризҰүҰна жарҰлңаушҰ ИесӘ жауаптҰ болүандҰңтан ешңайсҰсҰ, ешңашан аштҰңтан +лмеуӘ керек. Алайда, сҰрт ңараүанда аштан +лген секӘлдӘ болҰп к+рӘнетӘн жаүдайлар к+п. Б&л аңиңаттҰқ сҰрҰ мҰнада: ЖаратушҰ Әздепне берӘк. РизҰң жетпеуден +лгендер жоң. ЯйткенӘ, Хаким-Ұ ЗҚлжілал тӘрӘ жандардҰқ денесӘне жӘберген ризҰңтҰқ бӘр б+лӘгӘн, Әш-май, ңор ретӘнде саңтап ңоÇдҰ. ТӘптӘ, дененӘқ ٰنِ الжасушасҰндаүҰ ризҰңтар сол жасушада толҰң ж&мсалмай саңталҰп т&ра бередӘ. СҰрттан ризҰң келмей ңалүан кезде сол ңордан алҰп пайдаланатҰн боладҰ. Демек, аштан +лдӘ дегендер, бойҰндаүҰ
— 71 —

ңоймада саңтаулҰ т&рүан ризҰүҰ бӘтпей т&рҰп +лсе, ол уҰ мҚман, ризҰң болмаүаннан емес. Ол, ҚйреншӘктӘ де ңалҰптҰ жаүдайдан шҰңңан кезде пайда болатҰн ауру-сҰрңаудан +лген боп есептеледӘ. ЖалпҰ, тӘрӘ жаннҰқ денесӘндегӘ ңорда саңталҰп т&рүан ризҰң м+Ұмен, онҰқ ірӘ ңарай +мӘр сҚруӘ ҚшӘн ңҰрҰң кҚнге дейӘн жетедӘ. ТӘптӘ кейбӘр жаүдайларда сондай ризҰңтҰқ екӘ ңҰрҰң Çүни сексен кҚнге жеткен кездерӘ болүан. ТӘптӘ, Лондон тҚрмесӘнде бӘр адамнҰқ жеп, онҰҚн бойҰ тҚк жемей аман-есен +мӘр сҚргенӘ туралҰ осҰдан он Қш жҰл б&рҰн газеттер жазүан едӘ.

СонҰмен, шҰнайҰ ризҰң ңҰрҰң кҚннен сексен кҚнге дейӘн жететӘнӘ рас. ЖаратушҰнҰқ "Різзаң" есӘмӘ жерн, дҚнде кеқ к+лемде тараүан. ТӘптӘ, ойүа келмейтӘн жаүдайда, желӘндерден, аүаштардан рҰзҰңтҰқ т+гӘлӘп жатңандҰүҰн к+ремӘз. Егер залҰм адам араласпаса, ризҰң бӘтпей т&рҰп ризҰң жетңандардӘ де аштан +луге жол берӘлмес едӘ.

Олай болса, аштҰңтан +лдӘ деп жҚргендер ңҰрҰң кҚннен б&рҰн +лген болса, олар аштҰңтан +лмеген. Ол, арабша "Тірк-Қл адат минал мухликатҰқ, &скшӘ ібден бой алдҰрүан, ҚйреншӘктӘ ідеттӘ бӘрден тастаүаннан пайда болатҰн аурудан +ледӘ деген с+з. Олай болса, аштан +лӘп жатңан жоң.дӘ.

изҰңтҰ адамнҰқ ерӘк ңалауҰна, кҚш-жӘгерӘне ңарап +лшеуге болмайдҰ. МҰсалҰ, енесӘнӘқ жатҰрҰнда жатңан т+л, ніресте ерӘк-кҚшӘ мҚлдем жоң бола т& теқгезҰн да ңимҰлдатпай-аң ризҰң берӘлӘп жатадҰ емес пе!? Ал дҚниеге жақа келген кезде онҰқ тек аузҰн ашҰп емшектӘ емуӘ арңҰлҰ тіттӘ, ң&нарлҰ ризҰң аузҰна ң&йҰла бастайдҰ. Содан соқ, ерӘк-ңалауҰ пайң к+руүан кезде ілгӘ оқай да мол ризҰң азаÇдҰ, емшек суаладҰ да, ризҰң басңа жаңтан келе бастайдҰ. Алайда, т+лдӘқ +з ңуатҰ ризҰңтҰқ соқҰнан тҚсуге ілӘ де толҰң жетпейтӘндӘктен Раззаң КсӘ солтҰнан ата-енесӘ оүан ризҰң табуүа к+мектеседӘ. Ал, +з ңуатҰ +зӘне жеткен кезде ризҰң ендӘ оүан +зӘ келмейтӘн боладҰ. РизҰң ол кезде онҰ шаңҰрҰп: "МенӘ Әзде, келӘп тауҰп ал!" дейтӘн боладҰ. Олай боуӘр...изҰң іркӘмнӘқ +з ңуат-кҚшӘне тіуелдӘ емес. ТӘптӘ, к+птеген Рисалелерде кҚш-ңуатҰ кем жануарлар ризҰң т&рүҰсҰнда басңалардан ілдеңайда жаңсҰ +мӘр сҚрӘп, жаңсҰ тамаңтанатҰндҰүҰ жазҰлүан.

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ. МҚмкӘннӘқ дірежерде ж&ар. АңҰли мҚмкӘн Çүни аңҰлмен ойлап ңарасақ болуҰ мҚмкӘн нірсе, дістҚрлӘ, ҚйреншӘктӘ мҚмкӘн жіне ңарапайҰм мҚмкӘн деп бӘрнеше топңа б+лӘнедӘ. Егер бӘр

— 72 —

оңиүа аңҰли жаүҰнан мҚмкӘн болмаса ол ңабҰлданбайдҰ, ал дістҚрлӘ жз жауаа сай келмесе онда м&үжиза болүанҰ. Егер дістҚрлӘ жаүдайүа да, одан басңаүа да сай келмесе куігердӘқ наңтҰ ділелӘ арңҰлҰ үана ңабҰлдауүа боладҰ.

МӘне, осҰүан байланҰстҰ ңҰрҰң кҚн бойҰ нір татпай ңойүан Сеид Ахм. ҮандіуидӘқ осҰндай тақүаларлҰң жаүдайҰ дістҚрлӘ мҚмкӘндӘк шеқберӘнде деуге келедӘ. ЮрӘ керемет, ірӘ тақүажайҰп жаүдай. БӘраң, ірңашан ондай болмаүан. Тек, керемет жаүдайда, кей кездерӘ болүан оңиүа. М&нда мҰнан Жалүар Ұңтимал болуҰ мҚмкӘн. ОнҰқ халӘ ӘшӘпжеуге ңажеттӘлӘк сездӘрмеген соқ тамаң жемеу оүан ідет болҰп кеткен. ОсҰ Сеид Ахмед Бідіуи секӘлдӘ к+птеген іулиелер осҰндайَى الْ бастан кешӘргенӘ айтҰладҰ. БӘрӘншӘ міселеде ділелдегенӘмӘздей, адам бойҰнда ңҰрҰң кҚнге жетерлӘк ризҰң ңорҰ саңталатҰндҰңтан сонша уаңҰт тамаң Әшпей жҚруӘ мҚмкӘн. Ол туралҰ абзал жандар риуаейде "ендӘктен +тӘрӘк деп ңарсҰ шҰүуүа болмайдҰ.

ЕкӘншӘ с&раңңа байланҰстҰ таүҰ да екӘ мақҰздҰ міселе баÇндалатҰн боладҰ. ЯйткенӘ, базбӘреулер географиÇ мен аселгӘлӘиÇнҰқ шолаң зақдарҰ мен шаүҰн +лшемдерӘ арңҰлҰ К&раннҰқ к+гӘне к+терӘле алмаүандҰңтан жіне аÇттардҰқ ж&лдҰздарҰндаүҰ жетӘ ңабат маүҰнасҰнңандайлмаүандҰңтан аÇттардҰ сҰнап, тӘптӘ жоңңа шҰүарҰп, аңҰмаңтҰң жасайдҰ. ОлардҰқ ңарсҰ шҰңңан міселесӘ, Аспан секӘлдӘ жердӘқ де жетӘ ңабат екендӘгӘ туралҰ міселе. Б&л міселе ңазӘргӘ залӘкке философтарҰна аңиңатсҰз болҰп к+рӘнедӘ.ОлардҰқ аспан мен жерге ңатҰстҰ пін үҰлҰмдарҰндаүҰ +лшемге сійкес келмейдӘ. Сол себептӘ, Ү&раннҰқ аңиңаттарҰнҰқ кейбӘреуӘне ңарсҰ шҰүуда. Соүан байнҰ жаңҰ ңҰсңаша бӘрнеше ишара жазбаңпҰз.

БӘрӘншӘден. АÇттҰқ жалпҰ маүҰнасҰ бӘр б+лек. Сол маүҰнада туҰндайтҰн к+птеген маүҰналар мен олардҰ растаушҰ мҰсалдар іртҚрлӘ. ЕндӘ сол шексӘз маүҰнлмейдӘқ бӘреуӘ тура келмей ңаладҰ деп, жалпҰ маүҰнанҰ терӘске шҰүаруүа болмайдҰ. К+ктердӘқ жетӘ ңатпар, жердӘқ жетӘ ңабат екендӘгӘ жайлҰ к+птеген маүҰналардҰқ жетеуӘ к+зге анҰң к+рӘнӘп отҰр жауабкӘншӘден.>АÇттҰқ ашҰң маүҰнасҰнда "жер жетӘ ңабат" демеген.

اَللّٰهُ الَّذ۪ى خَلَقَ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ وَمِنَ الْاَرْضِ مِثْلَهُنَّ... اِلٰى اٰخِرِ

деген.

— 73 —

АÇттҰқ ашҰң маүҰнасҰ бҰлай дейдӘ: "ЖердӘ де ен бҚржетӘ ңабат к+ктер секӘлдӘ жаратңан. Жіне онҰ жаратңандарҰна мекен ңҰлүан". ЖетӘ ңабат етӘп жараттҰм демейдӘ. СалҰстҰрҰп &ңсату - онҰқ да жаратҰлҰс екендӘгӘ жіне мекенжай екендӘгӘ т&рүҰсҰнда айтҰлүан.

ЕкӘншӘсӘ.а т&нҰарҰ шексӘз к+ктермен салҰстҰрүанда, +те кӘшкентай. Алайда, ол сансҰз жаратҰлҰстҰқ топтасңан орталҰүҰ, тоүҰсңан тҚйӘнӘ, белгӘлӘ бӘр маүҰнада жҚрегӘ. СондҰңтан, шаүҰн жҚректӘқ +зӘнен Қлкен денеге теқ , АлланӘ секӘлдӘ Жер шарҰ да алҰп к+ктердӘқ жҚрегӘ, онҰқ бӘр орталҰүҰ болуүа ібден лайҰң. Жер шарҰ ежелден жетӘ климаттҰң белдеуге {(СӘлтеме): "Себүа" Çүни арабша жетӘ деген َشَدُّңоса алүанда жетӘ с+зӘ жетӘ рет ңайталанҰп отҰр. Б&л кездейсоңтҰң емес, керемет сійкестӘк.} б+лӘнген. Еуропа, Африка, М&хит аймаүҰ, екӘ АзиÇ, екӘ Амерабиүатген аттармен жетӘ ң&рҰлҰңңа б+лӘнген. М&хиттармен ңоса санаүанда шҰүҰс, батҰс, тҚстӘк, терӘстӘк т&рүҰсҰнан алүанда жақа дҚниетанҰм бойҰнша да жетӘ ң&рлҰңңа б+лӘнедӘ. Ә кҚштрҰ ӘшкӘ кӘндӘгӘнен беткӘ ңабат ңҰртҰсҰна дейӘн де жетӘ ңатпардан т&радҰ. Сондай-аң, жануарлардҰқ тӘршӘлӘк к+зӘ болүан жетпӘс тҚрлӘ ÊлементтердӘ ң&райтҰн таүҰ да жетӘ ңабат деп аталатҰн жетӘ тҚрлӘ заттар жіне т+рт негӘз деп аталатҰн: су, ауа, Ұ. Олаң, от сҰндҰ негӘздермен ңатар "міуалиа-и селаса" "Қш туҰндҰ" деп аталатҰн тау жҰнҰстарҰ, жануарлар мен +сӘмдӘктер, б&лар да жетеу боладҰ. ЖетӘ ңабат ілем Çүни жҰн мен ифрит жіне неше тҚрлӘ саналҰ тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ мекенӘ болүтҚскенл-и кішф уа шухид +кӘлдерӘнӘқ, Çүни іулиелердӘқ куілӘгӘмен наңтҰланүан. Жер шарҰна &ңсас басңа да жетӘ планетанҰқ болуҰ, тӘршӘлӘк иелерӘне мекен болуҰна ишара ретӘнде Ү&ран аÇттарҰнан жердӘ де же, Хожаат деп тҚсӘнуге боладҰ.

МӘне, Жер шарҰнҰқ жетӘ ңабат екендӘгӘ жетӘ жаңтҰ тҚсӘндӘрӘлдӘ. СегӘзӘншӘ соқүҰ маүҰна басңа т&рүҰдан мақҰздҰ. Б&л жетӘге кӘрмейдӘ.

шӘншӘден. Хаким-Ұ М&тлаң АллаҒ ешңандай ҰсҰралмасҰнмаүан, артҰң ештеқе де жаратпаүан. ЖаратҰлҰс саналҰлар ҚшӘн жаратҰлүан, солар арңҰлҰ мін маүҰнасҰ тҚсӘнӘктӘ боладҰ, жетӘледӘ, кемелденнасҰн аналҰлар арңҰлҰ ібестӘктен аман ңаладҰ. СондҰңтан Үадир-Ұ ЗҚлжілал ауанҰ да, топҰраңтҰ да, судҰ да неше тҚрлӘ тӘршӘлӘк иелерӘмен толтҰрүан. Ауа мен су жан-жануарлардҰқ +сӘп+нуӘне б+гет болмайтҰнҰ секӘлдӘ, тҰүҰз ірӘ ңа. Яйткс пен топҰраң та

— 74 —
Êлектр, рентген секӘлдӘ нізӘк заттардҰқ таралуҰна б+гет болмайдҰ. Юлбетте, Хаким-Ұ ЗҚлжілал жер шарҰнҰқ сонау кӘндӘгى بِيَ оттҰ ңабаттан бастап жердӘқ беткӘ ңҰртҰсҰ, одан онҰ ңоршап т&рүан ауа ңабаттарҰна дейӘнгӘ бӘр-бӘрӘмен тҰүҰз байланҰстаүҰ жетӘ ңабаттҰ, кеқ мекендӘ бос ңалдҰрмайдҰ. Юрине, бірӘн дендай-а сай саналҰ тӘршӘлӘк иелерӘмен толтҰрҰп, оларүа ңолайлҰ жаүдай жасап ңойүан. Ол жаратҰлҰстар перӘштелер мен руханилер болса керек. ОлардҰқ тӘршӘлӘк ортасҰнҰқ тҰ Ал, жҰ балҰңңа су, ң&сңа ауа ңандай болса оларүа да сондай. Ал жердӘқ діл ортасҰндаүҰ оттҰ +лкедегӘ тӘршӘлӘк иелерӘне ол от бӘзге КҚннӘқ ҰстҰүҰндай үана ісер етедӘ. ЯйткенӘ, б&л тӘршӘлӘк иелер к+ктеан жаралүандҰңтан от олар ҚшӘн жарҰң н&р секӘлдӘ үана ісер етедӘ.

Т+ртӘншӘден. Он СегӘзӘншӘ Мектубта жер шарҰнҰқ ңабаттарҰ жіне онҰқ үажап жаратҰлҰсҰ жайлҰ ЮҒл-и кешф іулиелердӘқ аңҰлүа сҰймайтҰндай етӘп суреттеген мҰсалдарҰ баÇндалүан-дҰ кемшӘаша маүҰнасҰ мҰнадай: Жер шарҰ материалдҰң ілемде бӘр дін секӘлдӘ. Ал, мисал ілемӘмен, берзах ілемӘмен салҰстҰрүанда к+ктермен иҰң тӘресетӘндей алҰп аүаш секӘлдӘ. ЮҒл-и кешф іулиелердӘқ жер шарҰнҰмен а, жҰндарүа ңатҰстҰ ңабатҰн мҰқ жҰлдҰң алҰп бейнеде к+руӘ, материалдҰң ілемдегӘ дін тҚрӘндегӘ жер шарҰ емес. Мисал ілемӘндегӘ б&таңтарҰ мен ңабаттарҰнҰқ к+рӘнӘсӘ. Олай болса жер шарҰнҰқ сҰрттай ңарау. Сопаса мақҰздҰ емес ңабатҰнҰқ +зӘ басңа ілемдерде алҰп болҰп к+рӘнуӘ ібден мҚмкӘн. Юлбетте, жетӘ ңат к+кке пара-пар, келетӘн жердӘқ жетӘ ңабат болҰп сумайдҰ,уӘ +те орҰндҰ. ЖоүарҰда айтҰлүан маүҰналардҰ бӘлдӘру ҚшӘн Ү&раннҰқ ңҰсңа-н&сңа тҚрде керемет баÇндауҰ, мҰна кӘп-кӘшкене жердӘ к+ктердӘқ жетӘ ңабатҰмен тепе-теқ келердей етӘп суреттеу.

е осҰ шӘ мақҰздҰ міселе.

تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّ... اِلٰى اٰخِرِ
ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَٓاءِ فَسَوّٰيهُنَّп жатсَ سَمٰوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَل۪يمٌ

ОсҰ ңасиеттӘ АÇт секӘлдӘ бӘрнеше аÇттар аспандҰ жетӘ ңат етӘп суреттеуде. БӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ алүашңҰ жҰлҰ, майданда жазҰлүан Ишарат-ул Иүжаз аттҰйҰм азрде ңҰсңаша жазуүа міжбҚр болүан б&л міселенӘқ бӘр мазм&нҰн жаза кетудӘқ ж+нӘ келӘп т&р.

— 75 —

К+не ӘлӘм бойҰнша аспан тоүҰз ңабаттан т&радҰ. Шариүат тӘлӘнде де Арш пен КҚраналатоса есептеп ҰқүайсҰздау бейнеде аспан ілемӘн суреттеген. Ол ескӘ ӘлӘмнӘқ баÇндауҰ адамзатңа &заң жҰлдар бойҰ Ұңпал еткен. ТӘптӘ, к+птеген тіпсӘршӘлер аÇттҰқ ашҰң маүҰнасҰнҰқ +зӘн солардҰқ пӘкӘрӘне Ұқүайлап, ҚйлестӘруге міжбҚр болүан. Ұң.

ша Ү&ран ХакимнӘқ м&үжизалҰ маүҰналарҰ бҚркемеленӘп к+рӘнбей ңалүан-дҰ. ЖідитшӘлер деп аталүан жақа философтар к+не философиÇнҰқ аспан ілемӘ туралҰ асҰра сӘлтеген пӘкӘрлерӘн негӘзсӘз санап, алдҰқүҰлар адасу мӘлтесе кейӘнгӘлер керӘсӘнше етӘп аспан ңабаттарҰнҰқ бар екенӘн жоңңа шҰүардҰ. Аңиңаттан алҰстап кеттӘ. Ал, Ү&ран ХакимнӘқ ңасиеттӘ хикметдӘ шапй асҰра сӘлтеу мен жоңңа шҰүарудан аулаң, Сани-Ұ ЗҚлжілал жетӘ ңабат к+ктӘ жаратңан. Ж&лдҰздар теқӘздегӘ балҰңтар секӘлдӘ к+кте жҚзӘп жҚредӘ. Жараتِ депн дірӘптеп мадаңтайдҰ дейдӘ.

ПайүамбарҰмҰз اَلسَّمَاءُ مَوْجٌ مَكْفُوفٌ хадисӘнде Çүни "Аспан ілемӘ толңҰнҰ тҰнҰң алҰп м&хит Әспеттес" дейдӘ. Ү&раннҰқ осҰ аңиңатҰн жетӘ ңлгӘ іден, жетӘ жаңтҰ ңарастҰрҰп, ңҰсңаша баÇндаудҰ ж+н к+рдӘк.

БӘрӘншӘ ңаүида. Хикмет ӘлӘмӘ бойҰнша, мҰна шегӘ жоң ілем кеқӘстӘгӘ мҚлдем бос емес, "Êсир" деп аталатҰн затңа толҰ.

ЕкӘншӘ ңаүида. ҺҰлҰм мен аңҰлүа, тӘптӘ, к+зге дан, ЕуӘлӘсӘ, аспан денелерӘнӘқ +зара тартҰлҰс, керӘ тебу секӘлдӘ зақдҰлҰңтармен байланҰсҰп т&рүандҰүҰ жіне жарҰң, жҰлу, Êлектр +рӘсӘ секӘлдӘ ңуат к+здерӘн таратҰп, тасҰмтҰң б& сол шексӘз кеқӘстӘктӘ толтҰрҰп т&рүан бӘр зат бар.

шӘншӘ ңаүида. êсир деп аталүан зат +з ңалпҰн саңтай отҰрҰп, басңа затңа ауҰсҰп, тҚрленетӘнӘ тіжӘрибе бойҰнша анҰңталүан жаүдай. Міселен, судҰқ +зӘ бу, су, м&з секӘлдӘ газ, "Юл"ю, ңаттҰ зат тҚрӘнде Қш кҚйде бола аладҰ. Олай болса ÊсирдӘқ +зӘ жетӘ тҚрлӘ жаүдайда болатҰнҰн ешбӘр аңҰл, ӘлӘм жоңңа шҰүара алмайдҰ.

Т+ртӘншӘ ңаүида. Ж&лдҰздардҰқ орналасуҰна к+з салсаңиÇңтҰ ҰдаүҰ ілемдердӘқ ңабаттарҰ іртҚрлӘ. Міселен, Ү&сжолҰ деп аталатҰн к+к белдеуӘнде т&мандҰ б&лт секӘлдӘ к+рӘнетӘн ж&лдҰздар ңабатҰ, бӘр орҰннаермейтҰмайтҰн ж&лдҰздардҰқ ңабатҰна &ңсамайдҰ. ЮлгӘ т&раңтҰ ж&лдҰздар бейне бӘр жаздҰ кҚнгӘ ібден пӘскен жемӘстерге &ңсайдҰ. Ал т&мандҰ б&лт секӘлдӘ ң&сжолҰндаүҰ

— 76 —

сансҰз ж&лдҰздар жақа үана толҰса бастаүанүа &ңсайдҰ. Т&раңтҰ ж&лдҰзджанкешңабатҰ да КҚн жҚйесӘнӘқ ңабатҰнан б+лек екендӘгӘ анҰң к+рӘнӘп т&р. Сол сиÇңтҰ к+ктегӘ жетӘ ң&рҰлҰм жіне жетӘ ңабат та бӘр-бӘрӘнен б+лек екенӘн аңҰлмен тҚсӘнӘп, сезӘммен сезуге боладҰ.

БесӘншӘ ңаүида.>ТіжӘрибелер арңҰлҰ ібдай-аң Әм болүан мҰнандай жаүдай бар: БӘр зат +згерӘп, тҚрленсе жіне одан басңа зат жасалса, мӘндеттӘ тҚрде тҚрлӘ ңабаттар, пӘшӘн, формалар пайда боладҰ. МҰсалҰ, алмас деген заттҰ +згерӘске &шҰратңан кезде одан кҚл &нтаүҰ да, к, терӘе жіне алмастҰқ басңа тҚрлерӘ де жақадан пайда боладҰ. ТаүҰ бӘр мҰсал, от жанүан кезде де жалҰн, тҚтӘн, шоң секӘлдӘ тҚрлерге б+лӘнӘп кетедӘСен селҰ, оттегӘ мен сутегӘ ңосҰлүан кезде ол ңосҰндҰдан су, м&з, бу секӘлдӘ заттар пайда боладҰ. Б&дан шҰүатҰн ңорҰтҰндҰ, бӘр зат кҚрделӘ +згерӘске &шҰраүан кезде іртҚрлӘ ңабаттар шҰүадҰ. Олай болса, Ү&дӘреттӘ ЖаратушҰ Êсир затҰн +злүан ке &шҰратңандҰңтан жеке-жеке ңабат тҚрӘнде فَسَوّٰيهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ сҰрҰна сійкес аспан ілемӘнӘқ жетӘ ңабатҰн сол Êсирден жаратңан.

АлтҰншҰ ңаүида. Б&л айтҰлүан айүаңтардҰқ бірӘ к+ктердӘқ болмҰсҰ мен к+птӘгӘне діболүанладҰ. СонҰмен, аспан ілемӘнӘқ к+птӘгӘ анҰңталдҰ. Б&л дау туүҰзбайтҰн шҰндҰң. ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) баÇндауҰ м&үжиза болүан Ү&ран тӘлӘмен аспан жетӘ ңабат дедӘ, ілбетте жетеу.

ЖетӘншӘ ңаүида.ейтӘн жетпӘс, жетӘ жҚз секӘлдӘ сандар арабшада кейде к+п дегендӘ бӘлдӘредӘ. Олай болса жетӘ ңабат к+к дегенӘ, сансҰз ңабаттардҰ ңамтуҰ да мҚмкӘн.

ҮорҰтҰндҰ. Үадир-Ұ ЗҚлжілал Êсир деген заттан жетӘ болүанктӘ жаратҰп, онҰ жайҰп +те діл ірӘ керемет +лшеммен ретке келтӘрген. ӨшӘне ж&лдҰздардҰ шашҰп, егӘп тастаүан. БаÇндауҰ м&үжиза болүан ҮадҰ. БҚкӘл адамзат пен жҰн ңауҰмҰна міқгӘлӘк с+з с+йлеген кӘтап. Юрине, Ү&ран аÇттарҰ адамзаттҰқ ір ңауҰмҰна +з тҚсӘнӘк деқгейӘне сай іртҚрӘ маүҰналардҰ бҰлайжіне ишарамен жеткӘзедӘ. СондҰңтан, Ү&раннҰқ баÇндауҰ еқ ңарапайҰм тҚсӘнӘктен еқ кҚрделӘ тҚсӘнӘкке дейӘнгӘ аралҰңтҰ ңамтҰүан, тереқ маүҰналар жатҰр. ЮркӘмнӘқ ңажеттӘгӘн ңанаүаттандара аладҰ. ЮрбӘр аÇттҰқ ір деқгейдегӘ ада, ңабҰрайтҰн +зӘндӘк ңҰрҰ бар. Олар сол аÇттҰ сол ңҰрҰнан танидҰ.

ОсҰүан байланҰстҰ, аÇттаүҰ "жетӘ ңат к+к" дегендӘ жалпҰ маүҰнадан жетӘ тҚрлӘ деқгейдегӘ адамзат, жетӘ тҚрлӘ маүҰнанҰ тҚсӘнедӘ.

— 77 —
Міселен, فَسَوّٰيهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ а, +рӘсйҰ саÇздау ңауҰм атмосфералҰң ңабаттар деп тҚсӘнедӘ. Ал, астрономиÇмен сауаттанүан ңауҰм, ел аузҰндаүҰ жетӘ үаламшар мен атаңтҰ ж&лдҰздар бойҰнша пайҰмдайдҰ. ТаүҰ бӘр топ жер шарҰмҰзүа &ңсас тӘршӘлӘк иелеүҰ арңр сҚретӘн басңа да жетӘ үаламшар маүҰнасҰнда ңабҰлдайдҰ. ТаүҰ бӘр тобҰ кҚн жҚйесӘндегӘ жетӘ үаламшармен ңоса сондай жетӘ ж&лдҰз жҚйесӘ бар деп тҚсӘнедӘ. Басңа бӘреу ÊсирдӘқ +згеруӘнен жетӘ ңабатңа б+лӘнгенӘн жорамалдайдҰ. Ал шҰна оқ тҚсӘнӘктегӘ бӘр ңауҰм, к+з алдҰмҰзда к+рӘнӘп т&рүан ж&лдҰздар ілемӘн к+ктӘқ бергӘ бӘр ңабатҰ үана деп пайҰмдайдҰ да таүҰ да сондай алтҰ ңабат болу керек деп тҚсӘнесӘнӘ ң жоүарүҰ тҚсӘнӘктегӘ жетӘншӘ топ болса, аспан ілемӘн мҰна ілеммен үана шектегӘсӘ келмейдӘ.

Сонау аңҰрет ілемӘ мен үайҰп ілемдерӘнӘқ, мисал жіне дҚниÇуи ілемдердӘқ бірӘнӘқ бӘр-бӘрӘне шатҰр, кҚмбез болүан үажайҰа болу ілемнӘқ бар екендӘгӘн тҚсӘнедӘ. Иі, б&л аÇттҰқ жоүарҰда аталүан жетӘ ңат маүҰналарҰ секӘлдӘ ілӘ де жекелеген тҰлсҰм маүҰналарҰ жетӘп артҰлаан м&ңҰлайша, іркӘм +з ой-+рӘсӘне ңарай ҚлесӘн аладҰ жіне сол к+ктерге тін дастарханнан ризҰүҰн табадҰ.

МӘне, б&л аÇттҰқ осҰндай мол ңҰрларҰ мен тҰлсҰм сҰрларҰ бар. Олай болса, ңазӘргӘ аңҰлсҰз философтар мен олардҰқ адасңан астрономе.

нҰқ аÇттҰқ маүҰнасҰн сҰнауҰ, аңҰмаң баланҰқ аспандаүҰ ж&лдҰздҰ таспен &рҰп тҚсӘргӘсӘ келгенӘ секӘлдӘ жаүдай. ЯйткенӘ, аÇттҰқ жалпҰ маүҰнасҰнан +зӘндӘк жеке маүҰна наңтҰлҰ болүан жаүдайда, бҚкӘл маүҰналарҰ да наңтҰ екендӘгӘ ділелденӘпдаүҰладҰ. ТӘптӘ ізӘрге бӘлӘнбесе де, к+пшӘлӘк айтҰп жҚрген бӘр маүҰнанҰ, олардҰқ пӘкӘрӘмен санаса отҰрҰп онҰқ жалпҰ маүҰнада рас екенӘн ңабҰлдауүа тура келедӘ. Ал, б&л аÇттан аزَعُواа сай к+птеген ділелдер к+рдӘк.

ЕндӘ, мҰна ҰнсапсҰз, терӘс тҚсӘнӘктегӘ географиÇ мен ессӘз астрономиÇүа ңара! Олар аÇттҰқ жалпҰ ірӘ жеке маүҰналарҰна к+здерӘн ж&мҰп, аңиңаттҰ к+рмей, ессӘз, бассҰз тҚрдегӘ мастҰңпен ңиÇли ойлардҰ аÇттҰқ ма болад деп ойлап, аÇтңа тас лаңтҰрдҰ. АңҰрҰнда +з бастарҰн +здерӘ жардҰ да имандарҰнан айҰрҰлдҰ.

С+зӘмӘздӘ тҚйӘндер болсаң, жетӘ ңҰраүат, жетӘ ңҰр, жетӘ м&үжиза, жетӘ аңиңат, жетӘ негӘздӘ ңам, аңҰлҮ&ран к+гӘнӘқ биӘгӘне шайтани пӘкӘрлер шҰүуүа шамасҰ жетпегендӘктен, онҰқ тереқ маүҰналарҰн

— 78 —

тҚсӘне алмай жалүан, жалақ хабарлар таратуда. Сген алан, осҰ аÇттҰқ айтңанҰндай олардҰқ бастарҰна аңңан ж&лдҰздардан оттҰ жақбҰр жауҰп +ртейтӘн боладҰ.

Иі, жҰн пӘкӘрлӘ философтардҰқ ойҰмен Ү&раннҰқ к+гӘне шҰүген ҰнӘн емес. АÇттҰқ жарҰң ж&лдҰздарҰна тек ңана шҰнайҰ хикметтӘқ миүражҰ арңҰлҰ, Иман мен ИсламнҰқ &шңҰр ңанаттарҰ арңҰлҰ үана шҰүуүа боладҰ.

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى شَمْسِ سَمَاءِ терӘ мَالَةِ وَ قَمَرِ فَلَكِ النُّبُوَّةِ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ نُجُومِ الْهُدٰى لِمَنِ اهْتَدٰى
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
اَмҰс атمَّ يَا رَبَّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ زَيِّنْ قُلُوبَ كَاتِبِ هٰذِهِ الرِّسَالَةِ وَ رُفَقَائِه۪ بِنُجُومِ حَقَائِقِ الْقُرْاٰنِ وَ الْا۪يمَانِ اٰم۪ينَ

Ұп, ңа Он ҚшӘншӘ Лема

اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ

-нҰқ сҰрҰ жайҰнда.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَقُلْ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاط۪ينِ ٭ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ
[Шайтаннالَّذ۪ай саңтану керектӘгӘ туралҰ баÇндаладҰ. Он Қш ишарадан т&радҰ. КейбӘр ишаралар басңа жерлерде, міселен жиҰрма алтҰншҰ С+зде тҚсӘндӘрӘлгендӘктен ңҰсңаша жазҰлдҰ]

БӨРӨНШӨ ИШАРА. С РАҮ. ң&лшҰдардҰқ ешнірсе жарата алмайтҰнҰ, ілемдегӘ ң&бҰлҰстарүа істе иелӘк ете алмайтҰнҰ анҰң. Сондай-аң АллаҒ Таүала тура жолдаүҰлардҰ аса мейӘрӘмӘмен жарҰлңап, жірдем етӘп ңолдап т&радҰ. СонҰмен ңатар хаң пен аңиңаттҰқ нҰңталдҰ да ісем с&лулҰңтарҰ тура жолдаүҰлардҰ ң&лшҰндҰрҰп, демеп т&ратҰнҰ белгӘлӘ. АдасушҰлҰңтҰқ келеқсӘз де зиÇндҰ нітижелерӘ адасңандардҰ жиӘркендӘретӘнӘ де рас. Олай болса, неге та да жлдаүҰ ЮҒл-Ә ХаңтҰ адасңандар к+п мірте жеқӘп, басҰм тҚсӘп жатадҰ? Тура жолдаүҰлар ірдайҰм шайтаннҰқ білесӘнен бӘр АллаҒңа сиҰнуҰнҰқ хикмет - сҰрҰ неде?не негУАБұ.>Хикмет сҰрҰ мҰнада. Адасу мен жаманшҰлҰңтҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ б&зҰп-ңирату, жоңңа шҰүару, ңабҰлдамау, болдҰрмаудан т&радҰ. Ал хидает, тура жол, негӘзӘнен алүаттҚрдӘбҰлдау, орҰндау, бӘр нірсенӘ Әске асҰру, ж+ндеуден т&радҰ. ЖиҰрма адамнҰқ жиҰрма кҚн бойҰ тер т+гӘп салүан үимаратҰн бӘр адам бӘр кҚнде б&зҰп тастайтҰнҰ мілӘм.

БарлҰң сезӘм мҚшелер аман-сау болуҰ арңҰлҰ, алүҰ шарттардҰқ толҰң орҰндалуҰ ар56

алүасҰн табатҰн адам +мӘрӘ, ЖаратушҰ ИемӘздӘқ ң&дӘрет ңолҰнда болүанҰмен, бӘр залҰмнҰқ ңастандҰң пиүҰлҰмен мақҰздҰ мҚшесӘне заңҰм берген кезде, тӘршӘлӘкпен

— 80 —

салҰстҰрүанда жоң саналатҰн +лӘмге ніларҰболадҰ. СондҰңтан "іттахриб-Қл ісхіл" Çүни б&зу +те оқай деген. МӘне, осҰ сҰрүа байланҰстҰ, адасңан кіпӘрлер азүантай кҚшпен тура жолдаүҰ кҚштӘлердӘ кейде жеқӘп кетӘп жатадҰ. АлатӘн жара жолдаүҰлардҰқ бекем ңорүанҰс тісӘлдерӘ бар. ОнҰ жаңсҰлап пайдаланса ілгӘндей ңауӘптӘ д&шпандар жолай алмайдҰ, істе зиÇн бере алмайдҰ.

Егер уаңҰтша зиÇн берсе даүҰ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّق۪ينَ аÇтҰ бӘлдӘрн социдей міқгӘ сауап пен мол баңҰтңа б+ленуге себеп болатҰндҰңтан ол зиÇннҰқ орнҰ еселеп ңайтарҰладҰ. ЮлгӘ ңорүанҰс тісӘлдерӘ мен мҰңтҰ бекӘнӘс - АрдаңтҰ М&хаммедтӘқ (с.а.у.) шариүатҰ жіне к+ркем сҚннеттерӘ.

ЕКӨНШӨ ИШАРА. С&раң. ЖамандҰңңайша пп т&рүан шайтандардҰқ жаратҰлҰсҰ жіне олардҰқ имандҰ жандардҰ азүҰруҰ, солардҰқ кесӘрӘнен к+птеген адамнҰқ кҚпӘрлӘк жасап, жіҒаннамүа тҚсуӘ бҰлай ңараүанда келеқсӘз де жаман боп к+рӘнедӘ. АпҰрҰм-ай, м&ндай жаманбойҰншге Жімил-Ә Аліл ұтлаң, Рахим-Ұ М&тлаң, Рахман-Ұ бил-ХаңтҰқ мейӘрӘмӘ мен ңамңорлҰүҰ ңалай жол бередӘ, м&ндай жаүҰмсҰз оңиүаларүа неге р&ңсат бередӘ?

Б&л, к+пшӘлӘктӘқ к+кейӘнде жҚрген міселе, б&л туралҰ к+п с&раладҰ.

дҰңтан ШайтаннҰқ жаралуҰнда азүантай жамандҰң болүанҰмен к+птеген жалпҰүа ортаң болҰмдҰ маңсаттар мен адамзаттҰқ кемелденуӘ секӘлдӘ игӘ Әстер к+зделген. БӘр діннӘқ сонау зіулӘм аүашңа айналүанүа дейӘн ңаҰ екӘнміртебесӘ болса, адамзаттҰқ да ңабӘлет жаүҰнан міртебесӘ сан-алуан. ТӘптӘ атомнан бастап кҚнге дейӘн барарлҰңтай ңатпарланҰп жатңан дірежелерӘ бар. М&ндай зор ңабӘлеттӘқ ашҰлҰп жетӘлуӘ ҚшӘн ілбетте бӘр ірекет, ңозүалҰс керек. Ондай ілпҰүа ердӘқ ңозүаушҰ кҚшӘ кҚрес. Ондай кҚрес шайтандар мен зиÇнкес нірселердӘқ болуҰ арңҰлҰ Әске асадҰ. Юйтпесе, перӘштелер тірӘздӘ, адамдардҰқ да міртебемҰс ат ңалҰптҰ болҰп, адамзат ілемӘнде мҰқдаүан сҰнҰптаүҰ адамдар болмас едӘ. КӘшкене бӘр жаманшҰлҰңтҰ болдҰрмау ҚшӘн мҰқдаүан жаңсҰлҰңтан бас тарту, хикмет пен ідӘлдӘкке кераүар Әс. Иі, шайтаннҰқдӘлӘктӘнен к+п адамнҰқ адасҰп жатңанҰ рас. Алайда мақҰздҰлҰң пен ң&ндҰлҰң санда емес сапада. Санүа к+п мін берӘлмейдӘ, кейде мҚлдем мін берӘлмейдӘ.

— 81 —

Міселен, ңолҰнда бӘр мҰқ он тҚйӘр дінӘ болүан ктӘ жаолардҰ еккен кезде, олар химиÇлҰң +згерӘске &шҰраудҰқ салдарҰнан он тҚйӘрӘ үана аүашңа айналҰп ңалүан мҰқ данасҰ шӘрӘп кеттӘ. ЮлгӘ он діннӘқ иесӘне берер пайдасҰ, шӘрӘп кеткен мҰқ діннӘқ орнҰн басарҰ анҰң. Сол сиÇңтҰ ніпсӘ мен шайтанүа ңара нірсес арңҰлҰ адамзат ілемӘн ж&лдҰздар сиÇңтҰ н&рландҰрҰп т&рүан он кімӘл адам шҰңса, солардҰқ саÇсҰнда адам баласҰнҰқ абҰройҰ артҰп, мерейӘ Қстем болҰп жатса, ілбетте зиÇндҰ жіндӘктер сҰңҰлдҰ дірежесӘ т+мен пенделердӘқ кіпӘр болу арңҰлҰ адамзатдҚниегҰройҰна даң тҚсӘретӘн зиÇнҰн жуҰп-шайҰп кететӘндӘктен ИліҒи рахҰмшҰлҰң, хикмет, ідӘлет шайтаннҰқ болуҰна р&ңсат берӘп, тиӘсуӘне жол ашҰп ңойүан.

Уа, иманар к+ндар! М&ндай ңауӘптӘ д&шпандарҰқа ңарсҰ ңорүан Ү&ранүа сійкес таңуалҰң, пана болар нірсе, РасулуллаҒтҰқ (с.а.у) к+ркем сҚннетӘ. Ал ңару - истиазе Çүни шайтаннан АллаҒңа сиҰну жіне истиүфар Çүни АллаҒтан кешӘрӘм с&рау, ИліҒи ңема

Ұңңа сиҰну.

ШӨНШӨ ИШАРА. С&раң. Ү&ран КірӘмнӘқ кіпӘрлердӘқ ҚстӘнен ңаттҰ шаүҰмдануҰ ірӘ аса мін беруӘ, зіренӘ &шҰратҰндай ңорңҰтуҰ Ү&раннҰқ ідӘл де орҰндҰ с+йлейтӘн шешендӘгӘне, тиӘмдӘ тісӘлӘне, тураше ңарана сҰрттай ңараүанда ҚйлеспейтӘн тірӘздӘ. Бейне бӘр ілсӘз, бейшара бӘр адамүа ңалҰқ іскер жӘбергендей. Сондай-аң, ОнҰқ болмашҰ Әс-ірекетӘне бола мҰқдаүан ауҰр ңҰлмҰс жасаүандай ңаҒарҰн шашуда. ПаңҰр ірӘ ңолҰнан ештеқе кехмед дн бӘреудӘ аса жауҰз іскер секӘлдӘ баүалап, онҰқ ҚстӘнен ңаттҰ шаүҰм айтҰлуда. М&нҰқ сҰрҰ, хикметӘ неде?

ЖАУАБұ. М&нҰқ сҰрҰ мен хикметӘ мҰнада. Шайтандар мен оүан ергендер адасАлейҒинда жҚргендӘктен, аз үана ірекет арңҰлҰ к+птеген б&зүҰншҰлҰңтар жасай аладҰ. Аз үана ңозүалҰспен к+п шҰүҰнүа &шҰратҰп, к+пшӘлӘктӘқ ң&ңҰүҰн таптайдҰ. Міселен, патшанҰқ Қлкен сауда кемесӘнде ж&мҰс ӘстейтӘн бӘр адам, аз үана ірекетӘмен, тӘпйӘмдӘлне жҚктелген шаүҰн мӘндетӘн атңармауҰ арңҰлҰ сол кемеге ңатҰсҰ бар ңҰзметкерлердӘқ еқбектерӘнӘқ нітижесӘн болҰмсҰз етӘп, жемӘсӘн заÇ ңҰлҰп, ж&мҰстҰқ тоңңтардҰлуҰна себеп болатҰндҰңтан кеменӘқ абҰройлҰ иесӘ ілгӘ адамнҰқ ҚстӘнен кемеге ңатҰсҰ бар барлҰң ж&мҰсшҰлардҰқ атҰнан Қлкен шаүҰм жасап, зіресӘн ҰүҰз шдай ңорңҰтадҰ жіне онҰқ жасаүан кӘшкене ірекетӘн

— 82 —

емес, ол ірекеттӘқ кесӘрӘнен пайда болүан орасан зор нітиженӘ назарүа ала отҰрҰп, +зӘ ҚшӘн емес, сол жердегӘ ңҰзметкерлеройҰндаҰсҰ ҚшӘн +те ауҰр жазаүа тартадҰ. Сол сиÇңтҰ МіқгӘлӘк АллаҒ, жер шарҰ аттҰ кемеде тура жолдаүҰлармен бӘрге болатҰн адасңандар мен шайтаннҰқ іскерӘлерӘ, сҰрт ңараүанда азүантай ңателӘк жасап, баүҰнбау парҰ арңҰлҰ к+пн болсжаратҰлҰстардҰқ аңҰсҰн жегендӘктен жіне жаратҰлҰстҰқ мақҰздҰ мӘндеттерӘнӘқ жемӘстерӘнӘқ заÇ болуҰна себеп болатҰндҰңтан, олардҰқ ҚстӘнен Қлкен шаүҰм айтҰлуҰ, ңатақ ескерту жасалуҰ, б&зҰңтҰңтарҰнҰқрет т+ алу ҚшӘн к+птеген н&сңаулҰңтар беруӘ шешендӘк, бӘр жаүҰнан аса даналҰң жіне +те орҰндҰ, солай болуҰ ж+н. ЖаүдайдҰқ талабҰна ңарай тауҰп с+йлеу - шешендӘктӘқ діл +зӘ. Бос с+з, артҰң ауҰз іқгӘмеден аулаң ботӘ: "АендӘктӘқ талабҰ. ЯздерӘқ бӘлесӘқдер, азүантай ірекетпен к+п шҰүҰнүа &шҰрататҰн ңауӘптӘ д&шпандардан мҰңтҰ да берӘк ңорүанүа кӘрӘп саңтанбаүандар ңаттҰ зардап шегӘп ңалара, +зӘӘз.

Ей, имандҰ жандар! Ондай берӘк те үажайҰп ңорүан - Ү&ран. ӨшӘне кӘр де аман ңал!

ТЯРТӨНШӨ ИШАРА. Жоң болу +те жаман нірсе, ал бар болу +те жаңсҰ нірсе. М&нҰ зерттеушӘ үалҰмдар мен ізде сар бӘр ауҰздан растаүан.

Иі жаңсҰлҰң, кемелдӘк, ісемдӘк атаулҰ бӘр ірекеттӘқ нітижесӘнде Çүни бӘр болүан нірсеге сҚйенетӘнӘ, соүан тӘкелей байланҰстҰ екенӘ белгӘлӘ. СҰрттай ңараүанда жоңтан, еш себепсӘз боле Юнбиңандай к+рӘнгенӘмен негӘзӘнде бӘр себеппен, жасалүан ӘстӘқ нітижесӘнде боладҰ. Ал адасу, жаманшҰлҰң, біле мен кҚні тірӘздӘ жаүҰмсҰз нірселердӘҰрса, зӘ, ңайнар б&лаүҰ жоң болу мен еш нірсе Әстемеу, ңабҰлдамау. ОндаүҰ жамандҰң пен жаүҰмсҰздҰң жоң болудан, жасалмаудан пайда боладҰ. НегӘзӘнде бӘр ңараүанүа бӘр себеппарҰздар Әс жасалүан соқ нітижесӘ секӘлдӘ к+рӘнгенмен астарҰнда жоң болу, ңабҰлдамау, бӘр нірсенӘ орҰндамау жатҰр. ЯмӘрде к+збен к+рӘп жҚргенӘмӘздей, бӘр үимараттҰқ салҰнуҰ ҚшӘн барлҰң шарттардҰқ орҰндалуҰ ңажет. Ал онҰна боллуҰ, жоң болуҰ немесе болмай ңалуҰ ҚшӘн, бӘр шартҰнҰқ орҰндалмауҰ жетӘп жатҰр. БӘр заттҰқ болуҰ ҚшӘн, бӘр ңозүаушҰ кҚш себеп болуҰ керек. Ал жоң нірсе жоң нірсеге сҚйенӘп жоң бола бередӘ. Жоң нірсе жоңңа ерӘ шабола аладҰ.

— 83 —

МӘне, осҰ ңаүидаүа сҚйене отҰрҰп, жҰн мен адам шайтандарҰ ілемде жойңҰн б&зүҰншҰлҰңтар, саналуан кҚпӘрлӘктер, тҚрлӘ с&мдҰңтардҰ жасап жатңанҰмен тҰрнаңтай болсҰн жарату ӘсӘне араласа алмайдҰ, ңатарҰқ мҚлкӘне істе ортаң бола алмайдҰ. Өстеген ӘстерӘ бӘр кҚш-ң&дӘретпен атңарҰлҰп жатңанҰ жоң. К+п шаруанҰ кҚшпен, ңозүалҰспен емес, керӘсӘнше ңозүалҰссҰз, ірекетсӘз, орҰндамау арңҰлҰ жҚзеге асҰрадҰ. ЖаңсҰлҰң ереметҰзбау арңҰлҰ жамандҰң жасайдҰ. çүни нітижесӘнде жаманшҰлҰң боладҰ. СебебӘ, жаманшҰлҰң, б&зу тҚрӘне жататҰндҰңтан ңоздҰрушҰ себептӘқ наүҰз ң&дӘрет, жасаушҰ кҚш болуҰкезӘмдемес. Оүан, бӘр ӘстӘқ немесе бӘр шарттҰқ орҰндалмай ңалуҰ жетӘп жатҰр. МӘне, осҰ сҰр Міжусилерге, Çүни отңа табҰнатҰндарүа тҚсӘнӘксӘз болүандҰңтан олар, ілемде "Ездан" деп аталатҰн жаңсҰлҰңтҰқ ң&дайҰ жіне "Юхриман" аттҰ жамандҰңтҰіқгӘлӘйҰ бар деп сенедӘ. Алайда олардҰқ "Юхриман" деп жҚрген ңиÇлдарҰндаүҰ жамандҰңтҰқ ң&дайҰ аз үана еркӘ бар еш нірсе жасатпау арңҰлҰ жаманжеген а себеп болатҰн кідуӘлгӘ шайтан.

Ей, имандҰ жандар! ШайтаннҰқ м&ндай ңауӘптӘ лақкестӘгӘне ңарсҰ сенӘмдӘ ңаруҰқҰз, ж+ндеу ң&ралҰқҰз - истиүфар жінкен безубилліҒи минаш шайтанир раджийм">деп ЖаратушҰ ИемӘзге сиҰну. ҮорүанҰқҰз ПайүамбарҰмҰздҰқ к+ркем сҚннетӘ.

БЕСӨНШӨ ИШАРА. АллаҒ Таүала тҚсӘрген аспани отҰратарҰнда адамзатңа Қлкен сҰйлҰң, Ж&маң пен ауҰр жаза ЖіҒаннам бар екенӘн ңайта-ңайта ескертӘп отҰр. СонҰмен ңатар, к+птеген тірбиелӘк уаүҰздар, н&с! ç, Х, ескертпелер мен саңтандҰратҰн немесе ң&лшҰндҰратҰн с+здер айтҰлҰп, имандҰ жандардҰқ тура жолүа тҚсуӘне, д&рҰс жҚруӘне осҰншама себептер, мҚмкӘндӘктер жасалҰп жатса да м&сҰлмандардҰқ шайтани топтҰқ ң&р с+зӘне, еш пайлар, аоң, аңҰсҰз да жаүҰмсҰз, тҚкке т&рүҰсҰз арбауларҰна алдануҰ, бӘр кездерӘ менӘ ңаттҰ ойландҰратҰн. Өштей, апҰрҰм-ай, жҚрегӘнде иманҰ бола т&ра, ене киҰқ осҰнша ңатақ ескертулерӘне ң&лаң аспауҰ ңалай? ОлардҰқ иманҰ ңайда? дейтӘнмӘн.

Ү&ранда.>اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَع۪يفًا дегенӘндей шайтаннҰқ +те ілсӘз азүҰруҰнлел бо, АллаҒңа ңарсҰ шҰүуда. ТӘптӘ, менӘқ кейбӘр танҰстарҰм, менен жҚздеген аңиңат дірӘстерӘн ала т&ра, +зара ңарҰмңатҰнасҰмҰз
— 84 —

жаңсҰ болса да, маүан деген ң&рметӘ де кҚштӘ бола т&ра, ңасиетсӘз бӘр а тҚкке тҚкке т&рүҰсҰз, риÇшҰл ӘлтипатҰна алданҰп, соүан жаң болдҰ да маүан ңарсҰ боп шҰүа келдӘ. «ФісубханаллаҒ» дедӘм. М&ндай да адам боладҰ екен-ау! Неткен ңасиетсӘз жан едӘ! - деп, ілгӘ бейшаранҰ үайбат ңҰлҰп .

Е баттҰм. Содан кейӘн жоүарҰда аталүан ишаралардаүҰ аңиңаттар к+кейӘме ашҰлдҰ да к+птеген ңарақүҰ, тҚсӘнӘксӘз жайттар анҰңталдҰ. Сол н&р арңҰлҰ Ү&дайүа шҚкӘр, к+п міселенӘ тҚсӘндӘм. ç, Ү&тңран КірӘмнӘқ ңайтаңайта ескертуӘ +те орҰндҰ екенӘн, сондай-аң, имандҰ жандардҰқ шайтаннҰқ болмашҰ азүҰруҰна ерӘп кетуӘ имансҰздҰңтан немесе иманнҰқ ілсӘздӘгӘнен емес екенӘн, жіне Қлкен кҚнілардҰсе, Ұңендер кіпӘр болҰп кетпейтӘнӘн жіне МҚүтазила мізҒабҰ мен кейбӘр ХарижиÇ мізҒабҰнҰқ: " лкен кҚні Әстегендер кіпӘр боладҰ немесе иман мен кҚпӘрӘс сиÇтасҰнда ңаладҰ" деген ҚкӘмдерӘ ңате екенӘн, сондайаң, ілгӘ менӘқ бейшара танҰстарҰмнҰқ да жҚздеген аңиңат дірӘсӘн бӘр алаÇңтҰқ ӘлтипатҰна аӘсӘ Хатап жӘбергенӘ мен ойлаүандай азүҰндҰң, оқбаүандҰң емес екенӘн тҚсӘндӘм. Ү&дайүа шҚкӘр ондай ңателӘктен ң&тҰлдҰм. ЯйткенӘ жоүарҰда айтҰлүандай шайтан, бӘр ӘстӘ орҰндатңҰзбау арңҰлҰ адам баласҰн ңауӘптӘ жаүдайүа душар етедӘ. ОнҰ, ондане адамдаүҰ ніпсӘ, ірдайҰм шайтандҰ тҰқдауүа даÇр т&радҰ. БойдаүҰ ашу-Ұза мен ң&марлҰң сезӘмдерӘ де шайтаннҰқ арбау-айлаларҰн ңабҰлдаушҰ жіне тасҰлмалдаушҰ ңҰзметӘн атңарадҰ.

МӘне, сол ҚшӘн АллаҒ Таүала +зӘнӘқ «Һафур", "Рахим» секӘлан ада есӘмӘн имандҰларүа баүҰттап отҰрадҰ. Ү&ран КірӘмде Пайүамбарларүа жасалүан орасан зор сҰйлҰң «маүфират» Çүни кешӘрӘм екенӘн баÇндап, олардҰ истиүфарүа, Çүни кешӘрӘм с&рауүа шаңҰрадҰ.

ҮасиеттӘ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ с+зӘн ір басңа қ басҰнда ңайталап жіне ірбӘр ңайҰрлҰ Әс жасарда айтҰлуҰ керектӘгӘн імӘр ете отҰрҰп, ілемдӘ ңамтҰп жатңан мол мейӘрӘмӘ, аса ңамңорлҰүҰ м&сҰлмандар ҚшӘн пана ن۪ينَ гӘн к+рсетуде فَاسْتَعِذْ імӘрӘмен اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ‌ с+зӘн"ңорүан ңҰлҰқдар!">дейдӘ.
— 85 —

АЛТұНШұ ИШАРА. ШайтаннӘн шекҰ бӘр +те ңауӘптӘ т&заүҰ мҰнау. КейбӘр сезӘмтал ірӘ ақүал кӘсӘлердӘқ кҚпӘрлӘктӘ ңиÇлдауҰн кҚпӘрлӘктӘ ңабҰлдап ңойүандай к+рсетӘп шатастҰрадҰ. Сондайаң, адасушҰлҰңңа жай ой жҚгӘртудӘ адасушҰлҰңтҰ ңолдау секӘлдӘ к+рсетедӘ. ҮасиеттӘ т&май, ң мен киелӘ заттар туралҰ жаман ойлар саладҰ. Зати ҰңтималдҰ аңҰли Ұңтимал етӘп к+рсетедӘ. çүни жалпҰ, негӘзӘнде болуҰ мҚмкӘн нірсенӘ болайҰн деп т&рүан нітабиүакӘлдӘ к+рсетедӘ. ОсҰлайша имандаүҰ нҰң сенӘмге Әштей ңарамаңайшҰлҰңтар туүҰзадҰ. Сол кезде ілгӘ бейшара сезӘмтал адам +зӘн кҚпӘрлӘк жасап, адасҰп жҚр екенмӘн деп иманҰнҰқ &шҰп кеткенӘн ойлап, ҚмӘтсӘздӘкке тқ негӘ Сондай ҚмӘтсӘздӘктӘқ кесӘрӘнен шайтанүа масңара боладҰ. Шайтан сол ҚмӘтсӘздӘгӘн де ірӘ ілгӘ осал т&сҰн да пенденӘқ аңиңаттардҰ шатҰстҰрҰп алуҰн да #225

хпайдаланадҰ. ОнҰқ Ç есӘн шҰүарадҰ, Ç «аңҰрҰ болар Әс болдҰ» дегӘзӘп, одан ірӘ адастҰрадҰ.

ШайтаннҰқ б&лай алдауҰ ңаншалҰңтҰ негӘзсӘз екенӘ кейбӘр рисалелерде баÇҰн. М&н-дҰ. ҮазӘр ңҰсңаша тоңталҰп +тейӘк. Міселен айнаүа суретӘ шаүҰлҰсҰп т&рүан жҰлан шаңпайдҰ, оттҰқ да суретӘ кҚйдӘрмейдӘ, ніжӘс нірселердӘқ шаүҰлҰсҰп саүан к+рӘнуӘ сенӘқ ҚстӘқдӘЮŞб АлмайдҰ. Сол сиÇңтҰ ңиÇл мен пӘкӘр айнасҰна кҚпӘрлӘк пен ширктӘқ, адасушҰлҰңтҰқ, жаман с+здердӘқ ойүа келуӘ сенӘмдӘ, аңиданҰ б&збайдҰ, иманүа заңҰм бермейдӘ, ідепсӘзд дӘнсӘалмайдҰ. СебебӘ мҰнадай берӘк ңаүида бар. жаман с+здӘ ңиÇлдау онҰ айтңан боп есептелмейдӘ. КҚпӘрлӘктӘ ңиÇлдау да кҚпӘрлӘк саналмайдҰ. АдасушҰлҰңтҰ ойлау да адасу емес. ЕндӘ имандаүҰ кҚдӘк міселесӘне келер болсаң, жоүарҰда айтҰлүан за туҰсңималдар иманүа ңайшҰлҰүҰ жоң, аңиданҰ б&збайдҰ. ДӘн негӘздерӘ жайлҰ баÇндайтҰн ӘлӘмде мҰнадай б&лтартпас ңаүида бар;

اِنَّ الْاِمْكَانَ الذَّاتِىَّ لَا يُنَافِى الْيَق۪ينَ الْعِلْمِىَّ

Міселен, Барла к+лӘнӘқ шалңҰп жатңанҰстҰң сӘмдӘмӘз. Ал, затҰнда Çүни негӘзӘнде ол діл осҰ сітте жерге сӘқӘп жоң болҰп кетуӘ мҚмкӘн. Оүан ешкӘм мҚмкӘн емес деп айта алмайдҰ. БӘраң б&л жоүарҰда аталүан зати Ұңтимал үана. БӘр негӘзге сҚйенбегендӘктен, аңҰли Ұңтимал санатҰезде кпайтҰндҰңтан кҚдӘк туүҰзбайдҰ. ТаүҰ да соүан &ңсас бӘр ңаүида,

— 86 —
لَا عِبْرَةَ لِلْاِحْتِمَالِ الْغَيْرِ النَّاشِىءِ عَنْ دَل۪يلٍ

Çүни белгӘлӘ бӘр себептен туҰндамаүан зати Ұңтимал, шҚбі- ландҰратҰндай аңҰли Ұңтимал санаҰ. Ал,, мақҰзҰ да жоң.

МӘне, осҰндай кҚдӘк ауруҰна шалдҰңңан бейшара адамдар ілгӘндей зати ҰңтималдҰқ салдарҰнан иман негӘздерӘне деген сенӘмӘн жоүалтҰп алдҰм деп ойлайдҰ. Міселен, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа адам ретӘнде ңараүанда зати к+птеасшҰлҰтимал ойлар келедӘ. БӘраң иманнҰқ негӘзӘне, +зегӘне онҰқ хаң пайүамбар екенӘне тҚк зиÇнҰ жоң. Алайда кӘм зиÇнҰ тидӘ деп ойласа зиÇнүа &шҰрайдҰ.

Кейде шайтан ңал жандажҚрек)>ҚстӘне орналасңан "шайтан лҚммесӘ" дейтӘн жерден Жаратңан ИемӘз туралҰ жаман с+здер айтадҰ. Сонда пенде м&ндай жаман с+здердӘ айтатҰндай жҚрегӘм б&зҰлүан екен деге кетп, зіресӘ &шадҰ. Алайда онҰқ б&лай ңорңҰп, ҚрейленуӘ ол с+здӘқ жҚректен шҰңпаүанҰна, Çүни ілгӘ шайтан лҚммесӘнен шҰүҰп жатңанҰна немесе шайтаннҰқ сҰбҰрлап т&рүанҰна ділел.

Сондай-аң, адами сезӘмдердӘқ ӘшӘнде мен анҰңтай алмаүан бӘр-ерӘлсезӘм бар. Олар ерӘк ңалауҰмҰздҰ тҰқдамайдҰ. ТӘптӘ жауапкершӘлӘк жҚктелмейтӘн сезӘмдер. Кейде адамдҰ сол сезӘмдер билеген кезде аңиңатңа ң&лаң аспай, ңисҰң жолүа тҚсӘп аладҰ. Сол кезде дереу шайтан ілгӘ адамдҰ бҰлай деп азүҰрадҰ: "СенӘқ аңилса, р имандҰлҰңңа ңабӘлетӘқ жоң, іне, к+рдӘқ бе, ерӘксӘз ңисҰң жолүа тҚстӘқ. Демек сенӘқ таүдҰрҰқ солай жазҰлүан сорлҰсҰқ". М&нҰ естӘген бейшара ҚмӘтсӘздӘкке салҰнҰп, ң&рдҰмүа кетедӘ. АлдҰқүҰ арбау, алдауүа сҰ кҚр мҚминдӘ саңтайтҰн не? ЗерттеушӘ асфиÇлар сҚйенген ңаүидалар бойҰнша шекарасҰ наңтҰланүан иман шарттарҰмен Ү&раннҰқ анҰң ҚкӘмдерӘ. Ал, соқүҰ арбауҰна ңарсҰ тойтарҰс кҚшӘмӘз, истиÇзе Çүни ңуҰлүан шайтаннан А+рсету сҰйҰну жіне оүан аса мін бермеу. ЯйткенӘ мін берген сайҰн назар аудартҰп, &лүайҰп, асңҰнҰп кетедӘ. МҚминнӘқ м&ндай рухани дертӘне бӘрден бӘр шипа, ем болар шарла +зӘамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) сара жолҰ, к+ркем сҚннетӘ.

ЖЕТӨНШӨ ИШАРА. С РАҮ. М&үтазилі аүҰмҰнҰқ имамдарҰнҰқ тҚсӘнӘгӘ бойҰнша жамандҰңтҰқ жаратҰлуҰ жаман нірсе. СондҰңтан олар кҚпӘрлӘк, адасу секӘлдӘ жамандҰңтҰ жарату ӘсӘн АллаҒңадҰ.

ейдӘ Çүни онҰ АллаҒ жаратпайдҰ деп +здерӘнше Жаратңан ИемӘздӘ осҰлай піктеген боладҰ. "Адам Әстеген ӘсӘнӘқ

— 87 —

жаратушҰсҰ">деп, адасушҰлҰңңа салҰнадҰ. Сондай-аң олар " лкен кҚнінӘ40

ен мҚмин иманҰнан айҰрҰладҰ. СебебӘ АллаҒ Таүалаүа сенӘп, тозаңтҰ мойҰндаүаннан кейӘн Қлкен кҚні Әстеу мҚмкӘн емес дейдӘ. ЯйткенӘ дҚник+рӘнӘшкене бӘр тҚрмеге ңамалудан ңорңу, адамдҰ зақүа ңайшҰ ірекеттен тҰйҰп, ңҰлмҰс жасауүа жол бермей жатса, міқгӘ ЖіҒіннім азабҰ мен Ү&дайндетӘқҒарҰна &шҰрау ойҰ назарҰна ӘлӘкпейтӘндей дірежеде Қлкен кҚнілардҰ Әстесе, ілбетте онҰқ иманҰ жоң екенӘн к+рсетедӘ" дейдӘ.

ЖАУАП. БӘрӘншӘден, ТаүдҰр т ПайүажазҰлүан Рисаледе баÇндалүанҰндай, жамандҰңтҰқ жаратҰлуҰ жаман емес, онҰ Әске асҰру жаман. СебебӘ жарату ӘсӘ одан туҰндайтҰн барлҰң нітижелердӘ ңамтидҰ. БӘр жамандҰң к+птеген жаңсҰ нітижелер туүҰзуҰ мҚмкӘн. СондҰңтан ондай жамандҰңтҰ саналу нітижесӘ жаүҰнан алүанда жаңсҰ болҰп, жаңсҰлҰң саналадҰ. Міселен, оттҰқ жҚздеген пайдалҰ, жаңсҰ нітижелерӘ бар. Алайда баз бӘреулер оспадарсҰз ірекетӘмен оӘқ соқиÇн шегӘп, жаман ңҰлҰп алса: «ОттҰқ жаратҰлҰсҰ жаман» дей алмайдҰ. Сол сиÇңтҰ шайтаннҰқ жаратҰлҰсҰ да адамзаттҰқ дамҰп, кемелденуӘне септӘгӘ тиетӘнӘ секӘлдӘ к+птеген хикметке толҰ нітиже бередӘ. СонҰмен ңатар б&рҰс пайасҰ ба, ңисҰң ірекеттӘқ кесӘрӘнен пенде шайтанүа жеқӘлӘп ңалҰп жатса: «ШайтаннҰқ жаратҰлуҰ жаман» деп айта алмайдҰ. СебебӘ ол +зӘ-+зӘне з&лҰмдҰң жасадҰ, жаман болдҰ.

"КісӘп" деген іркӘмнҰңтан Әске жеке кӘрӘсуӘ. СондҰңтан іркӘмнӘқ +зӘне ңарайтҰн жаүҰ, Әстеген ӘсӘнӘқ нітижесӘ жаман болуҰ мҚмкӘн. Ал, жоңтҰ бар ңҰлу, жарату болса жалпҰүа ортаң, кҚллӘ нітижелердӘ ңамтитҰндҰңтан ол т&рүҰдан алүанд لِلْعн нірсенӘқ жаратҰлуҰ жаман емес, тӘптӘ жаңсҰ саналадҰ. М&үтазилі нанҰмҰндаүҰлар осҰ сҰрдҰ тҚсӘнбегендӘктен, жамандҰ жарату жаман, жаүҰмсҰз нірсенӘ жарату жаүҰм деп сп бӘлгендӘктен Хаң ТаүаланҰ піктеу ҚшӘн жамандҰңтҰ жаратудҰ оүан бермейдӘ. Тура жолдан адасҰп وَ بِالْقَدَرِ خَيْرِه۪ وَ شَرِّه۪ Çүни жаңсҰлҰң пен жамандҰң АллаҒтан деген имаҮ&дайдӘр шартҰн +здерӘнше жоридҰ.

ЕКӨНШӨ ТАРМАҺұ. " лкен кҚнінӘ Әстеген адам ңалай мҚмин болҰп ңала бередӘ?" деген с&раңңа жауап. О баста кҚні Әстеген адамдҰ кіпӘрге санау ңате екенӘ наңтҰ тҚсӘндӘрӘлгендӘктен менӘқше имандлаудҰқ ңажетӘ жоң.

— 88 —

ЖалпҰ, адамнҰқ ніпсӘсӘ аз да болса дайҰн т&рүан ліззатңа ң&мар келедӘ. Ол тӘптӘ азүантай болса да бӘраздан соқ берӘлетӘн мол ліззаттан артҰң к+редӘ. Сол се&ламалкейӘнӘрек тартатҰн бӘр жҰлдҰң азаптан г+рӘ діл ңазӘр тиетӘн бӘр шапалаңтан ңаттҰраң ңорңадҰ. ОнҰқ ҚстӘне адамдҰ сезӘм билесе аңҰлдҰқ айтңанҰн тҰқдамай кетедӘ. ЮуестӘкке берӘлӘп, тҚкке т&рмайтҰн дайҰн ҰрлҰңңе ліззатңа бола кейӘн болатҰн Қлкен сҰй-сиÇпаттан ң&р ңалуүа бар. АлдҰнда кҚтӘп т&рүан Қлкен кҚйзелӘске ңараүанда ңазӘр болатҰн азүантай кҚйзелӘстен ңаттҰ ісер аладҰ. СебебӘ, іуестӘк пен сезӘм келешектӘ ойламайдҰ, тӘптірӘ +тейдӘ. ОнҰқ ҚстӘне ніпсӘ ңозса, иманнҰқ т&раүҰ болүан жҚрек пен аңҰл жеқӘлӘп ңаладҰ.

Олай болса, Қлкен кҚнінӘ Әстеу имансҰздҰңтан емес. Ол бӘа ңарсм мен іуестӘк билеген кезде аңҰл мен жҚректӘқ жеқӘлӘп ңалуҰнан болатҰн жаүдай.

Эім, жоүарҰда айтҰлүандай, жамандҰң жасау, іуестӘкке салҰну, бҚлдӘру болүан. Себе Әстеу +те оқай. СондҰңтан адам мен жҰн шайтандарҰ ңисҰң жолүа пенделердӘ тез саладҰ.

ТақүаларлҰң бӘр жійт, хадисте айтҰлүандай: МіқгӘ ілемнӘқ шҰбҰннҰқ ңанатҰндай үана кӘшкене н&рҰ міқгӘ болүандҰңтан бӘр адамнҰқ б&л дҚниеде +мӘердӘқ алүан ліззатҰ мен нҰүметӘнен артҰң бола т&ра, кейбӘр байү&стар шҰбҰннҰқ ңанатҰна да т&рмайтҰн дҚниÇуи ліззатңа алданҰп, о дҚниÇсҰн б& дҚниÇүа айҰрбастап, шайтаннҰқ азүҰруҰна ередӘ.

ОсҰүан байланҰстҰ, ҮасиеттӘ Ү&ран мҚминдерер, біта-ңайта ескертӘп, жиӘ-жиӘ ңорңҰтҰп, бӘрде ңҰзҰңтҰрҰп, бӘрде ң&лшҰндҰрҰп жаңсҰ амал Әстеуге шаңҰрҰп, жамандҰңтан тҰйҰп отҰрадҰ.

БӘрде, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ осҰ ңайта-ңайта ңатақ ескертулерӘ маүан: М&нша ңайталана беретӘлҰңңа ртулер мен н&сңаулар, имандҰ жандардҰ т&раңсҰз, ңасиетсӘз етӘп к+рсетпей ме? АдамнҰқ абҰройҰн тҚсӘргендей нірсе үой. ЯйткенӘ, бӘр ңҰзметшӘге бастҰүҰ бӘр ж&мҰс тапсҰрҰп, онҰ бӘр рет айтуҰ жеткӘлӘктӘ бола т&ра он рет ңайталаса. ашулан сенбей т&рсҰз ба? ОпасҰз жан емеспӘн үой" дейдӘ. Алайда, ҮасиеттӘ Ү&ран еқ ҰңҰластҰ мҚмӘндерге ңайта-ңайта ескерту жасауда. М&нҰқ сҰрҰ не екен? деген ой салдҰ.

Б&л ой менӘ мазалап жҚргенде екӘ-Қш адал достарҰм бар болатҰн. далануадами шайтандардҰқ арбауҰна тҚсӘп ңалмауҰ ҚшӘн к+п ескертӘп, жиӘ саңтандҰрҰп отҰратҰнмҰн. Олар ешңашан "бӘздӘ бекерге

— 89 —

жазүҰрасҰз" демейтӘн. БӘраң +зӘм Әштейау, ңҰрүа сенбейтӘндей ңайта-ңайта ескерту жасап, опасҰз адамдай жазүҰрүанҰм болмас" дейтӘнмӘн. Содан жоүарҰда аталүан аңиңаттҰқ сҰрҰ ашҰлдҰ да ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ңайта-ңайта ескертуӘ +те орҰндҰ, еш аÇт б да артҰң емес екенӘн, ңайта хикметке толҰ шешендӘк екенӘн бӘлдӘм. ЮлгӘ адал достарҰмнҰқ неге ашуланбайтҰнҰн тҚсӘндӘм.

Ол аңиңаттҰқ ңорҰтҰндҰсҰ бҰлай: Шайтандар ілемдӘ бҚлдӘру, адамзаттҰ б&зу ҚшӘн ірекет ететӘндӘктен ٰهُ مَе амалмен Қлкен жамандҰң жасайдҰ. СондҰңтан тура жолда жҚргендер +те саң болҰп, м&ңиÇт болуүа жіне к+птеген ескертулерге, демеуге м&ңтаж болүандҰңтан, АллаҒ Таүала ж+н сӘлтеп тура жолүа салатҰн с+здерӘн ңайталай отҰр мен андҰларүа +зӘнӘқ мҰқ бӘр есӘмӘн к+мекке &сҰнадҰ, +з ңамңорлҰүҰна аладҰ. Б&л, адамнҰқ абҰройҰн тҚсӘру емес, керӘсӘнше ңамңорлҰң. АдамнҰқ ңадӘрӘн тҚсӘрӘп жӘ екенжоң, ңайта шайтаннҰқ білесӘнӘқ жаман екенӘн к+рсетуде.

Уа, хаң жолдаүҰлар мен Ғидает нісӘп болүандар! Адам шайтанҰ мен жҰн шайтандарҰнҰқ аталүан ізізӘлдерӘнете тақанудҰқ жолҰ іҒл-Ә сҚннет уіл жамаүаттҰқ жолҰн &стану, ҮасиеттӘ Ү&рандҰ паналау, ПайүамбарҰмҰздҰқ сҚннетӘн басшҰлҰңңа алу. Сонда үана дӘн аман боласҰқе оқба СЕГӨЗӨНШӨ ИШАРА. С РАҮ. ЖоүарҰда, адасу, кіпӘр болу оқай, +йткенӘ ол б&зу, аңҰ жеу болүандҰңтан к+пшӘлӘк сол жолдҰ тақдайтҰнҰн айтҰп ділелдедӘздҰ бӘл, басңа рисалелерӘқӘзде кҚпӘрлӘк пен адасушҰлҰң жолҰ ңиҰн екенӘн, ол жолмен ешкӘм жҚрмеуӘ керектӘгӘн, тӘптӘ ол жолдҰ маң&л к+ру мҚмкӘн емес екенӘн баÇндап +аүҰ бі. Ал, иман мен Ғидает жолҰ рахат, жеқӘл болүандҰңтан ж&рттҰқ бірӘ сол жолүа тҚсу керек деп ділелдедӘқӘз. Б&л ңалай?

ЖАУАП. КҚпӘрлӘк, адасушҰлҰң екӘ тҚрлӘ боладҰтан онншӘсӘ, «амали уі фіри» деп аталадҰ, Çүни адам +зӘне жҚктелген мӘндеттӘ атңармай, ңамсҰз-хірекетсӘз кҚйде боладҰ. ИманнҰқ ҚкӘмдерӘмен ж&мҰсҰ болмайдҰ, оүан сенбейдӘ. М&ндай кҚпӘрлӘк оқай, аңиңаттҰ мойҰндамау, тіркӘ етурӘ к+рлдамау. Рисалелерде осҰ тҚрӘ оқай делӘнген-дӘ.

ЕКӨНШӨСӨ. Амал-ірекетке емес, иманнҰқ негӘздерӘне ңатҰстҰ. Ислами нанҰмүа ңарсҰ ҚкӘм айту. Б&л кҚпӘрлӘк тек иман шарттарҰн ңабмнҰқ ту үана емес, оүан ңарсҰ пӘкӘр айтҰп, терӘске шҰүару. Б&л,

— 90 —

б&рҰстҰ ңабҰлдау, д&рҰстҰ б&рҰс деп ділелдеуге тҰрҰсу. ИманнҰқ ҚкӘмдерӘне сенбеу үана емес, керӘсӘнше олай еместӘгӘн ділелдеу. ИмандҰ ңабҰлдамау үадӘ ңайса оқай болар едӘ.

Ал, бӘр нірсенӘқ жоң екенӘн ділелдеу اَلْعَدَمُ لَا يُثْبَتُ ңаүидасҰ бойҰнша оқай шаруа емес.

МӘне, Рисалей-Н&рда мҚмкӘн емес дейтӘндей ңиҰн, мҚшкӘл екендӘгӘ айтҰлүан кҚпӘрлӘк пен адасушҰлҰң тҚрӘ осҰ. Б&л ж жҚргеитӘмдей аңҰлҰ бар адам тҚспеуӘ керек болатҰн. Рисалелерде наңтҰ ділелденгенӘндей, ол жол +те ауҰр, уайҰм-ңайүҰсҰ к+п, ңоŞ ңарақүҰ, сондҰңтан аңҰлдҰ адам етӘп, оламауҰ керек.

Егер бҰлай десе. Неге к+птеген адамдар м&нша ңиҰн да ңасӘреттӘ жолүа тҚсуде.

ЖАУАБұ. ӨшӘне тҚсӘп кеткен, ендӘ шҰүа алмай жҚр. АдамнҰқ бойҰнда хайуани жіне +сӘмдӘкке тімдӘ ңамдер бар. Олар ӘстӘқ соқҰн ойламайдҰ. Сол сезӘмдер ңозҰп, кҚшейӘп алүанда адам ңисҰң жолдан шҰңңҰсҰ келмейдӘ. ДайҰн т&рүан кӘшкентай ліззатңа міз болҰп жҚре беӘздӘк С РАҮ. КҚпӘрлӘкте сондай ңайүҰ-ңасӘрет, Қрей мен ңорңҰнҰш бар екенӘ рас, кіпӘр +мӘрдӘқ ңҰзҰүҰн к+рмек тҚгӘл, уайҰм мен ңорңҰнҰштан зіресӘ р келеҚрегӘ жарҰлҰп кетуӘ керек едӘ. ЯйткенӘ, адам болүан соқ к+п нірсеге алақдайдҰ, ңҰзҰүадҰ, +мӘрге үашҰң. БӘраң +зӘ кіпӘр болүандҰңтан +лӘм мен аÇңталудҰ міқгӘ жоң болу, ң&рдҰмүа кету, ендӘ ңайтҰп к+рӘспеуне ңаржаңҰн-жуҰңтарҰнҰқ опат болуҰн міқгӘ баңи ңоштасу деп к+редӘ. К+з алдҰнда м&ндай оңиүалар кҚнде болҰп жатңанҰн к+рген адам ңалай шҰдайдҰ, ңалай +мӘр сҚрӘп, ңуана алмаң?

ЖАУАБұ. ШайтаннҰқ арбауҰна ерӘп, +зӘн-+зӘ алдап, +мӘрз (с.абередӘ. Жалүан ліззатңа міз боладҰ. Б&л жаүдайүа ишара етер мҰна бӘр атаңтҰ тімсӘлдӘ айта кетейӘк. ТҚйе ң&сңа «ҮанаттарҰқ бар екен &ш!» деген екен. С+йтсе ол, ңана Сонда ңҰсҰп алҰп: «Мен тҚйемӘн үой!» деп &шпаптҰ. БӘраң ақшҰнҰқ т&заүҰна тҚскенде, ақшҰдан жасҰрҰнбаң боп басҰн ң&мүа с&үҰп жӘберӘптӘ. Яқкейген денесӘ сҰртта, ақшҰ &стап алҰптҰ. СосҰн оүан: «Сен тҚйемӘн дрүа ңақ, онда жҚк тасҰ!» десе, ңанатҰн жайҰп жӘбӘрӘп: "Мен ң&спҰн үой!" деп, жҚк тасудан да ң&тҰлҰп кетӘптӘ-мӘс. Алайда ңорүаушҰсҰз,

— 91 —
жемсӘз ңалүан соқ ақшҰларүа нҰсана болҰптҰ. Діл сол сиÇلَّٓا іпӘр Ү&раннҰқ аспани хабарларҰн аңҰлҰ мҚлдем жоңңа шҰүарудан бас тартҰп, кҚміндӘ кҚпӘрлӘкке тҚседӘ.

Оүан: "Сен +лӘмдӘ, жалпҰ аÇңталудҰ мҚллаҒтҰқрҰп, жоң болу деп бӘлесӘқ. Олай болса +лӘмнӘқ дар аүашҰ сенӘқ к+з алдҰқда т&р үой. Үалай +мӘр сҚрӘп, рахаттанбаңсҰқ?" десе, ол Ү&раннҰқ жалпҰүа ортаң, кеқ н&рҰнан пайдаланҰп, "ЯлӘм деген мҒтҰ та ң&рҰп кету емес, о дҚниÇ бар дейдӘ үой" дейдӘ. Немесе "ажал менӘ к+рмей ңалсҰн, ңабӘр таба алмасҰн, аÇңталу деген нірсе менӘ айналҰп +тсӘн" дегендей тҚйе ң&сңа &ңсап басҰн үапҰлдҰң ң&мҰна с&үа саладҰ.

СмҰздҰқ, кіпӘр +зӘнӘқ кҚміндӘ, кҚпӘрлӘк к+зңарасҰ арңҰлҰ +лӘмдӘ ң&рдҰмүа кету, міқгӘге жоүалу деп к+рген кезӘнде Ү&ран мен аспани кӘтаптардҰқ ا۪يمَانٌ بِالْاٰخِرَةِ с+зӘ оүан ахҰрет жайлҰ ҚмӘт бергенд дейтӘҰп, соүан жармасҰп, кҚпӘрлӘктӘқ ңорңҰнҰштҰ уайҰм-ңайүҰсҰнан бӘр сітке ң&тҰлүандай боладҰ. Сол кезде оүан: "МіқгӘ ілем бар екенӘ рас, бӘраң ол жаңта рахат +мӘр сҚру ҚшӘн б&л дҚниÇда дӘннӘқ талаптарҰн орҰндап машаңаттану керек айда, десе ол: "Ондай міқгӘ +мӘр жоң шҰүар, босңа іуре болҰп ңайтемӘн?" деп сҰлтауратадҰ. ОсҰлайша Ү&раннҰқ о дҚниÇ жайлҰ хабарҰна сҚйенӘп, міқгӘ жоң болу дейтӘн ңайүҰдан ң&тҰлҰп кетедӘ. ЕндӘ хаң дӘннӘқ шарттарҰн орҰндауүнадай енде онҰқ да машаңатҰнан ң&тҰлу ҚшӘн кҚдӘк пен кҚмінүа ңашадҰ. Сол ҚшӘн кіпӘр мҰна дҚниÇда мҚминнен артҰң рахат +мӘр сҚрӘп жҚргендей к+рӘнедӘ. ЯйткенӘ, кҚпӘрлӘк жаүҰмен дӘни мӘндеттерден ң&тҰлса, мҚмкӘн аңҰрет бар шен толеген ойҰ міқгӘлӘк азаптан аман ңалармҰн деп ойлайдҰ. ШайтаннҰқ м&ндай арбауҰ тҚк пайдасҰз ірӘ уаңҰтша. МӘне, б&л т&рүҰдан алүанда Хаким Ү&раннҰқ кіпӘрлерге де рахҰмҰ бар.

СондҰңтан, оларүа мҰна дҚниенӘқ +зӘ тозаңңа айнаүҰ кҚқбӘр шама шек-шҚбімен +мӘр сҚруде. Юйтпегенде, аңҰреттегӘ ЖіҒаннамдҰ еске салатҰн мҰна дҚниеде ауҰр азап шегӘп, +з-+здерӘне ңол ж&мсар едӘ.

Ей, имандҰлар! СендердӘ міқгӘлӘк ң&рдҰмнандӘнбасдҚниÇуи да аңҰреттӘк те ЖіҒаннамҰнан ң&тңаратҰн Ү&рани ңорүанүа иман ете отҰрҰп, сенӘм арта отҰрҰп келӘп кӘрӘқдер! ЮрдайҰм оқүа бастайтҰн СҚннеттӘқ шеқберӘнен шҰңпақдар! Сонда, дҚниенӘқ іуресӘнен де аңҰреттӘқ азабҰнан да ң&тҰласҰқдар.

— 92 —

бетӘнНШұ ИШАРА. Сауал. ЮлемнӘқ маңтанҰшҰ болүан М&хаммед АлейҒиссалату Уіссілім бастаүан пайүамбарлар керуенӘ, тура жолдаүҰ іҒл-и Ғидает, осҰншама ИліҒи ңамңорлҰң пен СҚбхани демеуге ие бола т&ра, шайӘрнеше артҰнан ерген адасушҰлардан неге жеқӘледӘ? ЖарңҰраүан кҚндей ПайүамбарлҰңтҰқ н&рҰ мен ісерлӘ аңиңатҰ дҚние жҚзӘлӘк тартҰлҰс кҚшӘнен де тартҰмдҰ Ү&ран КірӘмнӘқ сіулесӘ шартарапңа н&рҰн шашҰп жатңанда, жанҰнда жҚрген М татулӘк м&напҰңтардҰқ тура жолдҰ таба алмай адасуҰ ңалай?

ЖАУАП.>Б&л екӘ тармаңтҰ мақҰздҰ с&раңтҰқ жауабҰн беру ҚшӘн тереқ негӘздердӘ ескерген ж+н. Б&л дҚниеде Халиң-Ұ ЗҚлжілалдҰқ Жамали жкіппарлали есӘмдерӘ бар. Ол есӘмдер +з ҚкӘмдерӘн тҚрлӘ бейнеде к+рсеткӘсӘ келетӘндӘктен, АллаҒ Таүала +зара ңарама-ңайшҰ нірсенӘ бӘр-бӘрӘне араластҰру арңҰлҰ алүа жҰлжу, даму, +згеруке толтеу секӘлдӘ ҚдерӘс жасап, бӘрӘн-бӘрӘ теуӘп, итеретӘн жаүдайда жаратңан. ОсҰлайша, оларүа хикмет толҰ, пайдасҰ к+п белгӘлӘ бӘр маүҰнада ңарсҰласу ңабӘлетَجَ شَген. Сол арңҰлҰ терӘс нірселер тоүҰсҰп, +згерӘс, ң&бҰлҰс пайда боладҰ да нітижесӘнде даму, кемелдену жҚзеге асадҰ. ОсҰ зақдҰлҰңтарүа орай,тарлҰ ілем аттҰ аүаштҰқ еқ мақҰздҰ жемӘсӘ болҰп саналатҰн адамзат ілемӘнде де сол зақдҰлҰңтар ңатақ саңталадҰ. СонҰқ аÇсҰнда үажайҰп ңарамаңайшҰлҰңтар пайда болҰп, ңимҰл-ірекеттер арңҰлҰ кемелденудудӘ ңомудҰқ есӘгӘ ашҰладҰ. АллаҒ жолдҰнда жҚргендерге ңарсҰ шҰүа алуларҰ ҚшӘн Шайтанүа ерушӘлерге де бӘраз ң&рал-жабдҰңтар берӘлген.

МӘне, осҰндай тҰлсҰм сҰрдҰқ нітижесӘндӘ іртҚÇлар да талай рет кіпӘрлерден жеқӘлӘп ңалүан. Яте ілсӘз ілгӘ кіпӘрлер тобҰ соншалҰң кҚш ңуатңа ие Хаң жолҰндаүҰ інбиÇ-іулиÇлардҰ уаңҰтша жеқӘп, оларүа ңарсҰ т+теп берӘп отҰрүан. Ал, м&нҰқ хикмеуанаүа мҰнада: АдасушҰлҰң пен кҚпӘрлӘкте жоңңа тін нірселер, бӘр ӘстӘ орҰндамау, мӘндетӘн атңармау сҰндҰ нірселер болүандҰңтан, ол жолда жҚру рда екӘс-ңимҰл керек емес. Ол - б&зу, ңирату болүандҰңтан +те жеқӘл ірӘ оқай. Ол ҚшӘн азүантай ірекет жетӘп жатҰр. Ол - аңҰ жеу, шектен шҰүу болүандҰңмшҰдай үана амал арңҰлҰ к+пшӘлӘкке зиÇн тигӘзедӘ. Ж&рттҰ ңорңҰту арңҰлҰ табҰсңа жетедӘ. ПерүауҰн секӘлдӘ маңам, міртебе иеленедӘ. Сондай-аң, ӘстӘқ соқҰн ойламайтҰн дайҰн ліззатңа

— 93 —

ң&штар адам бойҰндаүҰ хайуани Çки +сӘмдӘкке тін сезӘмдердӘқ ңанерӘнӘқнуҰ, рахаттануҰ жіне бостандҰүҰ таүҰ бар. С+йтӘп, аңҰл мен жҚрек сҰндҰ адами сезӘмдердӘқ наүҰз мӘндеттерӘнен бас тартңҰзадҰ, Çүни ӘстӘқ со(с.а.уге апаратҰнҰн ойлатпайдҰ.

Ал, тура жолдаүҰлардҰқ, іу баста пайүамбарлардҰқ, одан да жоүарүҰсҰ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) &станүан киелӘ жолҰ жоңңа тін нірсе емес, «вужуд» Çүни бар болу, ділелсӘз емес, наңтҰ ділел. Б&зу емес, ң бар., тоңтау емес, ірекет-ңозүалҰс, шектен шҰңпау, ӘстӘқ соқҰн ойлау, босңа ң&лшҰлҰң, баүҰну. НіпсӘнӘқ перүауҰндҰң пиүҰлҰн, бейбас жҚрӘс-т&рҰсҰн тоңтату сҰндҰ мақҰздҰ міселелерге негӘзделгендӘктен, ңасиеттӘ Мідина ңаласҰнҰқ сол кездее деп апҰңтарҰ бейңам жҚрӘп, КҚндей жарңҰрап шҰңңан Н&рдҰ к+рмей жарңанатңа &ңсап к+здерӘн ж&мҰп алүандҰңтан керемет, тартҰмдҰ аңиңатңа ңарсҰ шайтани, керӘ тебу кҚшӘнӘқ ҰңпалҰнда ңалҰп, адастҰ.

Егер бӘреу бҰлай десе. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰ себеп.у.) ілемнӘқ ИесӘнӘқ ХабибӘ Çүни СҚйӘктӘсӘ екенӘ рас. ЯзӘ де с+зӘ де аңиңат. Үол астҰндаүҰ іскерӘнӘқ бӘр б+лӘгӘ перӘштелер. БӘр ж&тҰм сумен бҚкӘл іскерӘнӘқ ш+лӘн ңандҰрүан, т+рт уҰс бидай мен бӘр лаңтҰқ етӘмен мҰтҰқ еқнҰқ ңарҰнҰн тойдҰрүан кезӘ болдҰ. КіпӘрлердӘқ іскерӘне бӘр уҰс топҰраң шашңанда, ірңайсҰсҰнҰқ к+зӘне бӘр-бӘр уҰс топҰраң ң&йҰлҰп, ңашуүа міжбҚр болүан. ОсҰүан &ңсас мҰқ м&үжиза к+рсеткен Раббани ңолбасшҰ, қ ҚстӘхуд шайңасҰнҰқ соқҰнда, Хунейн соүҰсҰнҰқ басҰнда кіпӘрлерден жеқӘлӘп ңалдҰ?

ЖАУАП. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) бҚкӘл адамзатңа жолбасшҰ ірӘ имам ретӘнде жӘберӘлген. Адамдар одан кідӘмгӘ ңарапайҰм т&рмҰста жіне кҚнда тиӘс жеке +мӘрӘнде +неге алҰп, Жаратңан ИесӘне ңалай мойҰнс&нудҰқ жолҰн бӘлӘп, д&рҰс амал жасаудҰ ҚйренетӘн. Егер, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) +мӘрӘ н жаңсүажайҰпңа толҰ, м&үжиза болса, онда ол адамзатңа ҚлгӘ-+неге, толҰңңандҰ Имам, лҰ ЖолбасшҰсҰ бола алмас едӘ.

Сол сҰрүа орай, Ол +з мқ ҚлгӘҰн ділелдеу ҚшӘн, кей кездерӘ, ңажет болүан жаүдайда үана м&үжиза к+рсететӘн. Ал басңа уаңҰттарда ИліҒи зақдар мен ережелерге басңалардан артҰң баүҰнҰп, ңаүидалардҰ мҰңтҰ &станатҰн. Сондай-аң, Раббаңиңат4

хикмет пен СҚбхани ңалауүа Çүни ідеттегӘ +мӘрдӘқ зақдҰлҰңтарҰна +згелерден артҰң мойҰнс&натҰн-дҰ. Жауүа аттанарда ҚстӘне сауҰт киетӘн, "ңорүанҰқдар" деп, б&йрҰң беретӘн, жараланҰп та ңалдҰ, ңиҰншҰлҰң шек, ауҰзҰлайша бҚкӘл болмҰсҰмен ИліҒи зақдар мен жаратҰлҰс шарттарҰ бойҰнша +мӘр сҚруге ҚлгӘ бола бӘлдӘ.

ОНұНШұ ИШАРА: ӨбӘлӘстӘқ таүҰ бӘр ңулҰүҰҰлардҰ ергендердӘ +зӘнӘқ жоң екенӘне сендӘру. ЮсӘресе, осҰ кезде материалистердӘқ философиÇсҰна санасҰ уланүандар б&л жаүдайүа кҚдӘкпен ңарайтҰндҰңтан, шайтаннҰқ осҰ ңулҰүҰ жайлҰ бӘр-екӘ ауҰз айта кетейӘк.

Адамдар атан, ма шайтаннҰқ ӘсӘн ӘстейтӘн кідӘмгӘ жаман рухтардҰқ болатҰнҰ секӘлдӘ, жҰндар арасҰнда к+рӘнбейтӘн жаман рухтардҰқ да болатҰнҰ анҰң жаүдай. Егер б&лар адам сиÇңтҰ дйтҰлүасе, ілгӘ жаман адамдардан аумай ңалар едӘ. Ал адам бейнесӘндегӘ, адами шайтандар денелерӘн тастаса, ілгӘ жҰн шайтаннҰқ наң +зӘ болар едӘ. ТӘптӘ, б&рҰс жолдаүҰ бӘр аүҰмнҰқ уікӘлдерӘ: «Адам пӘк+редӘжаман рух +лген соқ шайтанүа айналадҰ» деп сенедӘ. Иі, кҚрделӘ де сапасҰ жоүарҰ нірсе б&зҰлса, сапасҰз нірседен де бетер жаман болатҰнҰ мілӘм. МҰсалҰ, сҚт пен айран ашҰп, б&зҰлҰп кетсе де пайдалануүа жарай бере " ста май б&зҰлса, жеу т&рмаң у-үа айналадҰ. Сол сиÇңтҰ, жаратҰлҰстҰқ еқ жоүарүҰ деқгейлӘсӘ болүан адам б&зҰлса, еқ т+менгӘ хайуаннан да жаман боладҰ. ЯйткенӘ, ондай адам шҰндай заттҰқ иӘсӘнен рахаттанатҰн ң&рт-ң&мҰсңалар мен уҰн жайүаннан ліззат алатҰн жҰландар секӘлдӘ, адасу батпаүҰндаүҰ жамандҰңтар мен з&лҰмдҰң з&лматҰндаүҰ с&мдҰңтардан ліззат ен б+л Шайтани тӘрлӘк жасайдҰ. Иі, адами шайтаннҰқ болмҰсҰ, жҰн-шайтаннҰқ бар екенӘне наңтҰ ділел.

ЕКӨНШӨДЕН. ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ С+зде жҚздеген ділелдер арңҰлҰ руханилер мен перӘштелердӘқ боÇүни, туралҰ айтңанбҰз. Ол ділелдер шайтаннҰқ да болмҰсҰна ділел боладҰ. СондҰңтан б&л міселенӘ сол С+зге ңалдҰрдҰң.

ШӨНШӨДЕН. ДҚниедегӘ жаңсҰ Әстерге +кӘл болатҰн перӘштелердӘқ бар екентҰр.

ай анҰң болса, жаман ӘстердӘқ +кӘлӘ жаман рухтардҰқ да, шайтандардҰқ да ИліҒи хикмет пен аңиңат талабҰ бойҰнша наңтҰ бар екендӘгӘ анҰң. БілкӘм, жаман ӘстердӘ бҚркемелура жосаналҰ перделердӘқ болуҰ анаү&рлҰм ңажет. ЯйткенӘ,

— 95 —

ЖиҰрма екӘншӘ С+здӘқ басҰнда айтңанҰмҰздай, іркӘм ірбӘр нірсенӘқ ісем де тамаша аңиңатҰн к+ре алмайдҰ. СҰртңҰ, жаүҰмсҰз жаларүа арап, Халиң-Ұ ЗҚлжілалдҰқ ӘстерӘне наразҰ болуҰ, ОнҰқ рахҰмҰна шік келтӘруӘ жіне хикметӘн сҰнүа алҰп, орҰнсҰз шаүҰмдануҰ мҚмкӘн. Сол ҚшӘн сҰртңҰ сеолҰп ждӘ перде етӘп, ілгӘ арҰз шаүҰмдар солай баүҰтталҰп Халиң-Ұ КірӘмдӘ бҚкӘл н&ңсандҰңтан піктеудӘ маңсат еткен. Міселен, жан алушҰ ХазӘретӘ ЮзӘрейл перӘж&мҰс ңарсҰ жаман ой тудҰрмау ҚшӘн, жан алу ӘсӘне ауру-сҰрңаудҰ жіне басңа себептердӘ перде етӘп ңойүан. Сондай-аң, ж+нсӘз тҚрде айтҰлүан шаүҰмдар Хаң Таүалаүа бармасҰн деп, жан алуүа ХазӘретӘ ЮзӘрейлдӘқ +зӘн перде етен ілдүан. Олай болса, жамандҰңтардан пайда болатҰн к+птеген наразҰлҰңтар мен мӘнеулер Халиң-Ұ ЗҚлжілалүа баүҰтталмауҰ ҚшӘн Раббани хикмет шайтаннҰқ баӘн ңарҰн талап етедӘ.

ТЯРТӨНШӨСӨ. Адам кӘшкене ілем секӘлдӘ, ал ілем де бӘр алҰп адамүа &ңсайдҰ. Олай болса мҰна кӘшкене адам, ілгӘ алҰп адамнҰқлӘкке нҰ. КӘшкене адамда болүан ҚлгӘлердӘқ Қлкен негӘздерӘ ілгӘ "Қлкен адамда" Çүни ілемде де бар. МҰсалҰ, адамда есте саңтау ңабӘлетӘнӘқ бар еҰқа меалҰп ілемде Лаух-Ұ МахфуздҰқ Çүни таүдҰрдҰқ жазу таңтасҰ бар екенӘн к+рсетедӘ. Олай болса, адамнҰқ жҚрегӘнӘқ бӘр тҚкпӘрӘнде орналасңан, ҚнемӘ сҰ Б&л т т&ратҰн шайтаннҰқ "лҚммесӘ" деп аталатҰн, адамүа кҚдӘк салатҰн, ҰңтиÇрҰна ңарсҰ, ңалауҰна ңайшҰ ірекет еткӘзетӘн сезӘм бар екенӘн іркӘм анҰң сезедӘ. Олай болса ілемде Қлкен шайтаннҰқ бар екредӘ.

б&л да бӘр ділел.

ШайтаннҰқ "лҚммесӘ" мен кҚдӘк сезӘмӘ бӘрӘ ң&лаң, бӘрӘ тӘл болса, онҰ Қрлеп, с+йлетӘп т&рүан сҰртта бӘр жаман бӘреудӘқ Çүни шайтаннҰқ бар екенӘ анҰң.

ОН БӨРӨНШӨ ИШАРА. КіпӘрлердӘқ жаман ңҰлҰңсҰз ой бҚкӘл ілем, жаратҰлҰс атаулҰ ашулҰ екенӘн, бірӘ оүан наразҰ екенӘн Ү&ран Хаким м&үжизалҰ тҚрде бӘлдӘрген.

МҰсалҰ, Н&х ңауҰмҰна ңарсҰ топан су, Сімуд пен Ад ңауҰмҰна ңарсҰ ңара дауҰл, ПерүауҰн ңмен бӘа ңарсҰ теқӘз толңҰнҰ,

Үарунүа топҰраң ңалай ңарсҰ болса, кіпӘрлер ҚшӘн аңҰрет ілемӘнде تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ сҰрҰ бойҰнша ЖіҒаннам отҰнҰқ гҚрӘлдеген ҚнӘ ңаттҰ ш. МҰсабасңа да жаратҰлҰстар адасушҰларүа +з ңарсҰлҰүҰн, ашу-ҰзасҰн солай бӘлдӘредӘ дейдӘ.
— 96 —

С&раң. ПенделердӘқ тҚкке т&рмайтҰн Әс-ірекеттерӘ мен кде еқ Ұ ңалай бҚкӘл ілемнӘқ ашуҰн келтӘруӘ мҚмкӘн?

Жауап. АлдҰқүҰ рисалелер мен ишараларда ділелдеп бергенӘмӘздей кҚпӘрлӘк пен адасушҰлҰң, +те Қлкен з&лҰмдҰң. Ол - бҚкӘл ілемге ңарсҰ жас жаңсҰжауҰздҰң. ЯйткенӘ, жаратҰлҰстҰқ еқ Қлкен нітижесӘ ИліҒи Рубубиетке Çүни АллаҒңа иман келтӘрӘп, оүан мойҰн&сҰну, ң&лшҰлҰң ету. Алайда, адасңандар мен кіпӘрлер, +здерӘнӘқ кҚпӘрлӘк ниеттерӘ арңҰлҰ жаратҰлҰстҰқ маңсатҰтолҰң ебебӘн Çүни ң&лшҰлҰңтҰ жоңңа шҰүарүандҰүҰ ҚшӘн, бҚкӘл жаратҰлҰстҰқ аңҰсҰн жеген боладҰ. Сондай-аң, бҚкӘл жараталҰстҰқ айналарҰнда жарңҰрап к+рӘнетӘн ИліҒи К+ркем ЕсӘмдердӘқ ісем к+рӘнӘстерӘн жоңңа шҰүарадҰ. БадҰ. "атаулҰнҰқ ңадӘр-ңасиетӘн тҚсӘрӘп, намҰсҰн ңорлаүан боладҰ, Çүни ауҰр ңҰлмҰс, Қлкен кҚні жасайдҰ. Сондай-аң, ірбӘр жаратҰлҰстҰқ жаратҰлуҰндаүҰ &лҰ маңсатҰн бӘлмей, олардҰқ Раббани ңҰзметшӘ дірежесӘнде, мерейӘ Қстем, ң&рметтӘ екенӘн елем адасуардҰ маүҰнасҰз, босңа тӘршӘлӘк етӘп, сосҰн міқгӘге жоң болҰп кететӘн маңсатсҰз маң&лҰң деп, ңадӘрӘн тҚсӘрӘп, ңорлайдҰ.

ОсҰлайша, адасӘ, ӘшӘпӘрлер +з дірежелерӘне ңарай, аз болсҰн к+п болсҰн, дҚниенӘқ жаратҰлуҰндаүҰ Раббани хикмет пен бҚкӘл ілемдегӘ СҚбхани маңсаттҰ жоңңа шҰүарүанҰ Қге

#15йналадаүҰ жаратҰлҰс атаулҰ тҚгел ашуланадҰ, болмҰс бӘткен наразҰлҰң танҰтадҰ.

Уа, болмҰсҰ кӘшкентай бола т&ра з&лҰмдҰүҰ зор, салмаүҰ аттҰқ кҚнісӘ ауҰр бейшара адам! ЖаратҰлҰстҰқ ашуҰнан, болмҰс бӘткеннӘқ наразҰлҰүҰнан ң&тҰлүҰқ келсе, онҰқ жалүҰз жолҰ; Ү&ран ХакимнӘқ ңасиеттӘ алақҰна кӘрӘп, онҰ оңу жіне ойтушҰ не мҰңтҰ ңорүан ңҰлу! Ү&раннҰқ наүҰз аудармашҰсҰ - АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлейҒиссалату УіссілімнҰқ к+ркем сҚннетӘн &стану! Одан мҰңтап &ста, толҰң мойҰнс&н!

ОН ЕКӨНШӨ ИШАРА. Т+рт с&раң жіне солардҰқ жауаптарҰ.

БӘрӘншӘ с&раң. ШектеулӘ ҚкӘл д, шектеулӘ кҚні жасаүанҰ ҚшӘн міқгӘлӘкке жалаүасатҰн ЖіҒаннам азабҰ ідӘлет пе?

ЖАУАП.>АлдҰқүҰ ишаралар, ісӘресе Он бӘрӘншӘ ишарада наңтҰ ділелденгендей, кіпӘрлер мен адасңандардҰқ жасаүан ңҰлмҰстарҰ с&мдҰң ауҰр, баршаүа жауҰздҰң болүандҰң عِلْمҰқ жазасҰ да шексӘз, міқгӘ болуҰ тиӘс.
— 97 —

ЕкӘншӘ с&раң: Шариүатта: «ЖіҒаннам жасалүан кҚнілардҰқ жазасҰ. Ал, Жіннат АллаҒтҰқ сҰйлҰүҰ» дейдӘ. Олай аалай тҚсӘнемӘз?

ЖАУАП. АлдҰқүҰ ишараларда анҰңталүанҰндай, адам +зӘнӘқ болмашҰ ңалау-еркӘ мен +зӘндӘк кісӘбӘ арңҰлҰ бҚлдӘру мен жамандҰңңа &йҰтңҰ болатҰнҰ секӘлдӘ, онҰқ ніпсӘсӘ ңаң деестӘк сезӘмӘ ірдайҰм жамандҰңңа, +зӘне зиÇн нірселерге ң&мар болатҰндҰңтан, азүантай ірекетӘнӘқ нітижесӘнде туҰндаүан жаман ӘстердӘқ, кҚнілардҰқ жазасҰн +зӘ тартадҰ. ЯйткенӘ, онҰ ніпсӘсӘ ңаладҰ, ал +зӘ соүан керек болдҰ. ЖалпҰ жамандҰң болҰмсҰз, жоңңа тін нірсе онҰ орҰндаушҰ, себеп болушҰ. Хаң Таүала да онҰ жаратадҰ. Юлбетте, ол ауҰр ңҰлмҰстҰқ жауапкершӘлӘгӘ мойнҰна жҚктелӘп, шексӘз азап тартуүа лайҰң боладҰ.

Ал, жаңсҰлҰң бар нірсе. ОнҰ ада Ү&ранӘшкене ерӘк-ңалауҰ жарата алмайдҰ. Адам онҰқ наңтҰ иесӘ емес. НіпсӘ де онҰ ңаламайдҰ. КерӘсӘнше ИліҒи мейӘрӘм ол жаңсҰлҰңтҰқ болуҰн ңалап, Раббани ң&дӘрет жаратадҰ. Адам оүан тек иманҰмен, ниҰ с+зс, тӘлегӘмен үана ие бола аладҰ. Ол жаңсҰлҰң оүан б&рҰнҰраң берӘлген болмҰс пен иман сҰндҰ сансҰз ИліҒи нҰүметтердӘқ, шҚкӘрӘ болҰп саналадҰ. АллаҒ уіде еткен Жіннат болса, РахманнҰқ жарҰлңауҰ арңҰлҰ берӘледӘ. СҰрттай ңараүандтңа елаңҰ секӘлдӘ к+рӘнгенмен аңиңатҰнда АллаҒтҰқ шексӘз мейӘрӘмӘнӘқ сҰйҰ. Демек, жамандҰңңа себеп ніпсӘ, сондҰңтан жазалануүа да лайҰң сол.п, ОнҰаңсҰлҰңтҰқ себебӘ де, онҰ талап ететӘн де, жарататҰн да Хаң Таүала. Адам тек оүан иманҰ арңҰлҰ ие боладҰ. Демек, "Жасаүан жаңсҰлҰүҰмнҰқ аңҰсҰн с&раймҰн" д АÇт байдҰ, тек "Мол мейӘрӘмӘқмен жарҰлңаүайсҰқ!" дей аладҰ.

шӘншӘ с&раң. ЖоүарҰда тҚсӘндӘрӘлгенӘндей, жамандҰң ір тарапңа жайҰлҰп, к+п нірсенӘ бҚлдӘретӘндӘктен бӘр кҚніүа мҰқ есе кҚні жазҰлуҰ керладҰ. , сауаптҰ ӘстӘ АллаҒ жаратадҰ, ніпсӘсӘ де онҰ ңаламайдҰ, пенденӘқ +зӘ де еш нірсе жарата алмайдҰ. СондҰңтан оүан сауап жазҰлмауҰ керек, немесе бӘр үана сауап жазҰлуҰ тиӘс бола т&ра, неге кҚнінӘ бӘр, жаңсти Ұңт он, тӘптӘ кейде мҰқ есе к+п жазадҰ?

ЖАУАП. Хаң Таүала +зӘнӘқ шексӘз жомарттҰүҰ мен кемел рахҰмҰн осҰлайша к+рсетуде.

— 98 —

Т+ртӘншӘ с&раң. АдасңандардҰқ табҰсңа жетӘп, ӘстерӘ сіттӘ болуҰ, олардҰқ кҚш-ңуадай к+ болҰп, имандҰлардҰ жеқӘп кетуӘ, олардҰқ бӘр аңиңатңа сҚйенетӘнӘн к+рсеткендей. Олай болса, адасңандардҰқ жолҰнда аңиңаттҰқ болүанҰ, не болмаса имандҰларда бӘр шикӘлӘк болүанҰ десек д&рҰс па?

ЖАУАП. ЖоңледӘ. олай емес! Адасңандарда аңиңаттҰқ болуҰ жіне тура жолдаүҰларда шикӘлӘктӘқ болуҰ істе мҚмкӘн емес. ЯкӘнӘшке орай, таÇз ойлайтҰн, шайтаннҰқ уісуасасҰна шҰрмалүан бӘр топ адам солай ойлап, имандарҰн ілсӘретӘп алуда. ОлардҰқ дӘ. Яз, имандҰлар хаң жолҰнда болса м&ншама жеқӘлӘске душар болмауҰ керек едӘ. ЯйткенӘ, аңиңат ңуаттҰ.

اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلٰى عَلَيْهِ ңаүидасҰ бойҰ нша кҚш-ңуат тек аңиңатта.

С&раң: Егер имандҰларүа ңарсҰ ш, +зарадасңандардҰқ наңтҰ кҚш-ңуатҰ мен мҰңтҰ сҚйенерӘ болмаса м&нша жетӘстӘктер мен жеқӘстерге ңалай ңол жеткӘзедӘ?

ЖАУАП: ИмандҰлардҰқ жеқӘлӘсӘ олардҰқ кҚш-ңр к+недҰүҰнан немесе ңасиетсӘздӘгӘнен емес. Сондай-аң, адасңандардҰқ да жеқӘсӘ олардҰқ кҚш-ңуаттҰ мен сҚйенерӘнӘқ мҰңтҰлҰүҰнан емес екенӘ +ткен ишараларда ділелденӘп, б&л с&раңтҰқ жалпҰ жауабҰ берӘлген болатҰрапшҰнда тек шайтандардҰқ кейбӘр ңулҰң-с&мдҰңтарҰ мен арнайҰ ідӘстерӘне тоңталамҰз. Яз к+зӘммен к+ргенӘм, Он жаман адам тоңсан игӘ жаннан басҰм тҚстӘ. Б&үан ңаттҰ тақ ңалдҰм. Зерттей келе к+зӘмнӘқ жеткен азүҰнжеқӘс, кҚш-ңуаттан келмептӘ. Ол б&зҰп ңиратудан, имандҰлар арасҰндаүҰ алауҰздҰңтҰ &тҰмдҰ пайдаланудан, олардҰқ ілсӘз т&старҰн тауҰп, ӘштерӘне от тастаудан жіне ір адамнҰқ табиүатҰнда болатҰн жаман сезӘмдердӘ ңоздҰрудажасатңң-дақң аттҰ риÇ мен ніпсӘнӘқ перүауҰндҰң пиүҰлҰн ңоздҰрудан, арсҰздҰң пен б&зүҰншҰлҰңтан, ж&рттҰ ңорңҰтудан туҰндауда. ОсҰндай шайтани ңулҰңл ретӘҰлардан басҰм тҚсӘп уаңҰтша жеқӘске жетуде.

Алайда, وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّق۪ينَ сҰрҰ мен اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلٰى عَلَيْهِ &станҰмҰ бойҰнша, ол шайтанилердӘқ уаңҰтша жеқӘстерӘ он мойнеш пайдасҰ жоң, керӘсӘнше +здерӘне зиÇн. ЯздерӘнӘқ жіҒаннамүа тҚсуӘне, ал имандҰ жандардҰқ Ж&маңңа ңол жеткӘзуӘне себеп боладҰ. МӘне, ңисҰң жолда жҚрген ілсӘздер ңолдарҰнан тҚк келмейтӘн ілсӘз бола
— 99 —
т&ра, керемет кҚштӘ болҰпِنْ مِуӘ ҚшӘн жіне ңоүамда елеулӘ орнҰ жоңтар ж&ртңа к+рӘнӘп, атаң-дақңҰн шҰүаруҰ ҚшӘн маңтаншаң, дақңң&мар, екӘ жҚздӘ адамдар мҚмкӘндӘктӘ пайдаланҰетуге бӘр ірекетпен кҚш к+рсетӘп, ңорңҰтҰп, ж&ртңа зиÇн берӘп, беделӘн к+теру ҚшӘн тура жолдаүҰларүа ңарсҰ ірекет ңҰладҰ. С+йтӘп ж&рттҰқ назарҰн аударадҰ. М&нҰ олар ӘскерлӘгӘмен, кҚш-ңуатпен емес, Әстетпеу, ңарсҰлҰةَ بَع тоңтату арңҰлҰ жасайдҰ, Çүни бҚлдӘредӘ. ТӘптӘ, осҰндай атаңң&мар есалақ бӘреу атҰн шҰүару ҚшӘн намазхананҰ бҰлүаптҰ. МаңсатҰ ж&ртңа к+рӘну, елге атаүҰм шҰңсҰн дегенӘ үой. ТӘптӘ, оүан лаүҰнет айтҰлҰп ж сансҰілгӘ атаңң&марлҰң сезӘмӘ онҰ да +зӘне жаүҰмдҰ етӘп к+рсетӘптӘ.
Уа, міқгӘлӘк ҚшӘн жаратҰлҰп, піни дҚниеге ң&мартҰп, соүан байланҰп ңалүан бейшара адам! فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَٓاءُ وَ الْاَرْضُ аÇтҰнҰқ сҰрҰна бӘраңтҰ к ң&лаң бер!

"Адасңан кіпӘрлер +лген кезде адамдармен тҰүҰз ңатҰнастаүҰ к+ктер мен жер шарҰ олардҰқ +лгенӘне еш жҰламайдҰ, ңайта оүан ңуанадҰ" дейдӘ. АÇттҰ "ИмандҰлардҰқ +лӘмӘне олар жҰлайдҰ, олардан айҰрҰлүҰсҰ келмей ратңанап ңайүҰрадҰ" деп тҚсӘнуге де боладҰ. ЯйткенӘ, имандҰлармен бҚкӘл ілем бауҰрлас, оларүа дін риза. ЯйткенӘ, олар иман арңҰлҰ ЖаратушҰнҰ бтӘ +зӘӘктен, оларүа ң&рмет к+рсетӘп, сҚйӘспеншӘлӘкпен ңарайдҰ. Адасңандар секӘлдӘ олардҰ ңорлап, Әштей ңастҰң ңҰлмайдҰ.

Уа, адам, ойлан! Сен бірӘбӘр +лесӘқ! Егер сен ніпсӘқ мен шаүайҰп еретӘн болсақ, онда к+ршӘлерӘқ, тӘптӘ жаңҰн туҰстарҰқ сендей біледен ң&тҰлуүа асҰүадҰ. Ал егер, "аүузу биллаҒи минашайтанир раджим" деп, Ү&ран мен ХабибуллаҒтҰ тҰқдасақтіуӘр бҚкӘл ілем сенӘқ дірежеқе ңарай ңимастҰңпен жҰлайтҰн боладҰ, сенен айҰрҰлүҰсҰ келмей, жҰлап т&рҰп шҰүарҰп саладҰ. Бейне бӘр аза т&тңандай м&қаÇдҰ. ҮабӘр арңҰлҰ енген міқгӘлӘктерӘн е сенӘқ дірежеқе сай жарңҰн болашаң кҚтӘп т&рүандҰүҰнан хабар бередӘ.

ОН ШӨНШӨ ИШАРА. ш т&жҰрҰмнан т&радҰ.

БӘрӘншӘ т&жҰрҰм. ШайтаннҰқ с&мдҰң бӘр ңулҰүҰ мҰнау - Иман аңиңатта істе слам негӘздерӘн аңҰлҰ таÇз, ой +рӘсӘ кем адамдарүа мҚмкӘн емес етӘп к+рсетӘп, "БӘр үана Ү&дӘрет, барлҰң ң&рҰлҰмдар мен бҚкӘл ілемдӘ бӘр +зӘ +з билӘгӘнде &стап т&р, дейдӘ. Б&лай болуҰ

— 100 —

мҚмкӘн емес, аңҰлүа ңонҰмсҰз нірсеге ңалай сенесӘқ? К+қӘлӘк +алай ңонадҰ?" дейдӘ. АдамнҰқ осал т&сҰнан осҰндай кҚпӘрлӘк ой туүҰзадҰ.

ЖАУАП. ШайтаннҰқ б&л с&мдҰң ңулҰүҰнҰқ аузҰна ң&м ң&ÇтҰн нірсе бар, ол «АллаҒу ікбар» с+зӘ. Иі, онҰқ жалүҰӘгӘқмебҰ осҰ «АллаҒу ікбар» с+зӘ. «АллаҒу ікбар» с+зӘнӘқ Исламда кеқӘнен тарап, ңайталана беруӘ осҰ с&мдҰң кҚдӘктӘ жоŞ ҚшӘн. ЯйткенӘ, адамнҰқ ілсӘз ахуалҰ, кен">длӘ аңҰлҰ осҰнша шексӘз Қлкен аңиңаттҰ тек «АллаҒу ікбар» с+зӘнӘқ н&рҰмен к+рӘп, к+қӘлӘ к+ншидӘ. ОсҰ «АллаҒу ікбардӘқ» кҚш-ңуатҰмен аңиңатжетедӘбойҰна сӘқӘрӘп, осҰ «АллаҒу ікбар» шеқберӘнде бірӘн +з орнҰна орнҰңтҰрҰп, +зӘнӘқ кҚмінданүан жҚрегӘне бҰлай дейдӘ: МҰна ілем тақ үажайҰп жҚйе арңҰлҰ басңарҰлҰп т&рүалу. ç анҰң. ЕндӘ м&нҰ тҚсӘнудӘқ екӘ жолҰ бар:

БӘрӘншӘ жол. БолуҰ мҚмкӘн. Алайда б&л міселе, +те үажайҰп жаүдай. М&ндай керемет +нер, осҰндай үажайҰп жолмен Әске асуүа тиӘстӘ. çүни ол Т ЖұРұнау: БҚкӘл жаратҰлҰс, атаулҰ, тӘптӘ еқ &саң зірре б+лшектердӘқ +зӘ бар екенӘне куілӘк етӘп т&рүан лҰ ЖаратушҰ, Юхад, Самад АллаҒтҰқ шексӘз РубубиетӘ,тшӘ боҰ ң&дӘретӘ арңҰлҰ жаратҰлүан.

ЕкӘншӘ жол. Үай жаүҰнан алсақ да тҰүҰрҰңңа тӘрелер ширк пен кҚпӘр жолҰ. Ол міселе ЖиҰрмасҰншҰ Мектуб пен ЖиҰрма екӘншӘ С+зде барҰнша ділелденген-дӘ. Егер ос арам шӘ жолдҰ мҚмкӘн десек, ірбӘр жаратҰлҰс, тӘптӘ, еқ кӘшкентай зірре-б+лшектӘқ ір ңайсҰсҰнда шексӘз ӘлӘм, асңан ң&дӘрет, орасан зор кҚш болуүа тиӘс. Сонда үана мҰна үауҰнан ҚйлесӘм мен теқдессӘз +нердӘ, тақңаларлҰң тіртӘп пен реттӘлӘктӘ, саңтап т&ра аладҰ.

СонҰмен, егер бірӘне ң&дӘрет-кҚшӘ жететӘн шексӘз РубубиеттӘ, ИліҒи билӘктӘ мойҰндалмаса ап-айңҰн сара ерге бтастап, ңисҰнүа келмес сандҰраң жолүа тҚсу керек боладҰ. Ондай жолдҰ шайтаннҰқ +зӘ &сҰна алмас.

ЕкӘншӘ т&жҰрҰм. ШайтаннҰқ таүҰ бӘр с&мдҰң ңулҰүҰ мҰнау - Адамүа +з кемшӘлӘгӘн мойҰндатпау. ОсҰли ӘлӘменденӘқ АллаҒтан кешӘрӘм тӘлеу, тіубаүа келу жолҰн жауҰп тастайдҰ. АдамнҰқ +зӘмшӘл ніпсӘсӘн желӘктӘрӘп, +зӘн-+зӘ аңтай алатҰн, піктеп діҰ. Ол алатҰн жаүдайүа жеткӘзедӘ.

Шайтанүа ерген адам +з кемшӘлӘгӘн к+ргӘсӘ келмейдӘ, к+рсе де сан-саңңа жорҰп, сҰлтау ӘздейдӘ. وَ عَيْنُ الرِّضَا عَنْ كُلِّ عَيْبٍ كَل۪يلَةٌ сҰрҰ бойҰнша, +зӘне-+зӘ риза болатҰн пенде н табушӘлӘгӘн к+ре алмайдҰ. Ал, кемшӘлӘгӘн к+ре алмаүан соқ мойҰндамайдҰ, кешӘрӘм с&рамайдҰ, АллаҒңа сиҰнбайдҰ. АңҰрҰнда шайтанүа масңара боладҰ.

ХазӘретӘ şсҚф (а.с). сҰндҰ атаңтҰ пайс+здӘ дҰқ +зӘ:

وَمَٓا اُبَرِّئُ نَفْس۪ٓى اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبّ۪ى

деген болса, кӘм +зӘ-+зӘне сенӘмдӘ бола аладҰ? ЯзӘн кӘнілӘ сезӘне алатҰн адам кемшӘлӘгӘн к+ре аладҰ. КемшӘлӘгӘн бӘлӘп, муҰп, +үан адам кешӘрӘм с&райдҰ. КешӘрӘм с&раүан адам АллаҒңа жалбарҰна бастайдҰ. Ал, ЖаратушҰсҰна жалбарҰнүан пенде шайтаннҰқ білесӘнен аман ңаладҰ.

ЖалпҰ, адамнҰқ +з ңателӘгӘн, кемшӘлӘгӘн к+рмеуӘ, жасаүан ңателӘгӘнен де Қлкен ңателӘк, зор ХабиблӘк. КемшӘлӘгӘн мойҰндамау Қлкен кемшӘлӘк. Ал, пенде +з кемшӘлӘгӘн к+ре алса, ендӘ ол кемшӘлӘк кемшӘлӘк саналмайдҰ. Ал онҰ мойҰндаса кешӘрӘмге лайҰң боладҰ.

шӘншӘ т&жҰрҰм.>АдамнҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘн б&зҰп, ӘрӘткӘ салатҰн ШайтаннҰқ бӘр ңуÇт еткҰнау: ИмандҰ кӘсӘнӘқ бӘр айҰбҰна бола онҰқ барлҰң жаңсҰлҰүҰн жауҰп, к+рсетпей тастайдҰ. ШайтаннҰқ м&ндай арбауҰна ерген ҰнсапсҰз пенделер мҚмин бауҰрҰна +шӘгӘп, жек к+редӘ. НегӘзӘнде, Хаң Таүала махшар кҚнӘ амалдңтҰқ аартатҰн +зӘнӘқ "мизан" таразҰсҰнда пенделердӘқ жаңсҰлҰүҰ жамандҰүҰнан ауҰр ма, жеқӘл ме, іуелӘ сонҰ таразҰлап ідӘлетпен ңарайдҰ. ШҰндҰүҰнда, кҚні жасаудҰқ себебӘ к+п ірӘ Әстеу оқа М&нҰ андҰңтан, бӘр үана жаңсҰлҰүҰ ҚшӘн к+птеген кҚніларҰн кешӘруӘ мҚмкӘн. Демек б&л дҚниÇда сол ИліҒи наүҰз ідӘлдӘктӘ басшҰлҰңңа алҰп, +зара солай мімӘле жасау ңажет. Егер бӘр адамнҰқ жаңсҰлҰңтарниенӘ жамандҰңтарҰнан Ç сан жаүҰнан, Ç сапа жаүҰнан асҰп жатса, онда ол адам ң&рметке, сҚйӘспеншӘлӘкке лайҰң болүанҰ. Демек, адамнҰқ бӘр жаңсҰлҰүҰ ҚшӘн онҰқ к+птеген кетен татерӘне кешӘрӘммен ңарауүа боладҰ. БӘраң пенде, бойҰндаүҰ з&лҰмдҰң сезӘмге берӘлӘп шайтаннҰқ азүҰрүанҰна ерӘп, жҚ٥نڭаңсҰлҰң жасаүан жаңсҰ адамнҰқ бӘр үана айҰбҰ тан сонҰқ бҚкӘл жаңсҰлҰңтарҰн
— 102 —

&мҰтҰп кетедӘ. МҚмин бауҰрҰна +штеседӘ, кҚніүа батадҰ. МҰсалҰ, шҰбҰннҰқ кӘшкентай үана ңанатҰ к+здӘқ алдҰн к+легейлесе, таудҰ да к+рсетпей тастайдҰ үой. Солеп баүҰ пенденӘ +шпендӘлӘк сезӘм билеген кезде бӘр адамнҰқ шҰбҰннҰқ ңанатҰндай үана бӘр айҰбҰн к+лденеқ тартҰп, таудай Қлкен жаңсҰлҰңтарҰн &мҰтҰп, м&сҰлмаҚсуӘнерҰна д&шпан боладҰ. Ондайлар ңоүам +мӘрӘнӘқ шҰрңҰн б&зҰп, ел арасҰна ӘрӘткӘ тҚсуӘне себеп боладҰ.

ШайтаннҰқ осҰүан &ңсас таүҰ бӘр с&мдҰқ ой йтайҰн, сол арңҰлҰ адамнҰқ ӘзгӘ ой-пӘкӘрӘн, жаңсҰ пиүҰлҰн б&задҰ. Ол мҰнау: Иман аңиңаттарҰна шік келтӘрӘп, тура пӘкӘрлердӘ, д&рҰс ойдҰ шатастҰрадҰ. ИманнҰқ бӘр аңиңатҰна айүаң болар жҚздеген ділелдер бола т&ра, болмМен жадӘкпен бірӘн бҚлдӘргӘсӘ келедӘ. Алайда, "БӘр ділелдеушӘ жҚз жоңңа шҰүарушҰдан Қстем" дейтӘн ңаүида бар. çүни, бӘр ділелдеушӘнӘқ ҚкӘмӘ жҚз сетасдиң, жоңңа шҰүарушҰнҰқ куілӘгӘн жоңңа шҰүарадҰ. Б&л аңиңаттҰ тҚсӘну ҚшӘн мҰна мҰсалүа назар аудар!

К+з алдҰмҰзүа жҚздеген есӘгӘ бар Қлкен сарай елемет жйӘк. Егер бӘр есӘгӘ ашҰлса болдҰ сарайүа кӘруге мҚмкӘндӘк туадҰ, басңа есӘктерӘ де ашҰладҰ. Егер барлҰң есӘктер ашҰң т&рҰп, бӘр үана есӘгӘ жабҰң болса, сарайүа кӘре алмау ойүа да келмейдӘ.

МӘне, иман аңиңаттарҰ ҚҰ. МҚмӘр сарай, ірбӘр ділел кӘлт. БӘр есӘгӘ ашҰлмай ңалса, ондай имани аңиңаттардан бас тартуүа, жоңңа шҰүаруүа болмайдҰ. Шайтан болса, бӘр себептерге байланҰстҰ, Ç үапҰлдҰңтҰқ, Ç надандҰңтҰқ кесӘрӘнен жабҰлҰп ңалүан бӘр есӘктӘбепкертӘп, басңа барлҰң ділелдердӘ назардан тҰс ңалдҰруүа тҰрҰсадҰ. "МҰна сарайүа кӘру мҚмкӘн емес, мҚмкӘн ол сарай емес шҰүар, білкӘм ӘшӘнде ештеқе жоң болар" деп алдайдҰ.

МӘне, ей шайтаннҰқ шҰрмауҰна тҚс ілгӘ йшара адам! Рухани +мӘрӘқ, жеке т&рмҰс-тӘршӘлӘгӘқ жіне ңоүамдҰң +мӘр сау-саламатта болсҰн десеқ жіне аңҰл-ойҰқ, ар-&жданҰқ таза болсҰн десеқ амалдарҰқдҰ, ой-пӘкӘрӘқдӘ Ү&раннҰқ таразҰсҰна салҰп, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ к+ркем сҚа болаен +лшеудӘ Қйрен! Ү&ран мен СҚннеттӘ ір ңадамҰқда ҚлгӘ т&т!

ЮрдайҰм اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ деп, ЖаратушҰ Хаңңа жалбарҰн! МӘне,ан ңалйтҰлүан он Қш ишара он Қш кӘлт деп бӘл!
— 103 —

БаÇндауҰ м&үжиза болүан Ү&раннҰқ еқ соқүҰ сҚресӘ жіне

اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ

-нӘқ тболса темесӘ болүан

اَسْتَع۪يذُ بِاللّٰهِ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ٭ مَلِكِ النَّاسِ ٭ اِلٰهِ النَّاسِ ٭ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ ٭ الَّذ۪ى يُوَسْوِسُ ف۪ى صُدُورлелерӘَاسِ ٭ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ

сҚресӘнӘқ болаттай берӘк ңорүанҰнҰқ есӘгӘн ілгӘ он Қш кӘлтпен ашҰп, ӘшӘне кӘр! Сау-сілемет +мӘр сҚр.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ нҰқ +з اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاط۪ينِ ٭ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ
— 104 —

Он т+ртӘншӘ Лема

(ЕкӘ б+лӘмнен т&р&р шікӘрӘншӘ б+лӘмде екӘ с&раңңа жауап берӘледӘ)
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, адал бауҰрҰм Рефет Бей!

ардҰ жмен Худ туралҰ Çүни ЯгӘз бен БалҰңңа ңатҰстҰ с&раүҰқнҰқ жауабҰ б&рҰнүҰ рисалелерде жазҰлүан-дҰ. Ол сауалдарүа ЖиҰрма т+ртӘншӘ С+здӘқ шӘншӘ тарауҰнда "Он екӘ асҰл" деген атпен он екӘ мақҰздҰ ңаүида арңҰлҰ жауап берӘлген болатҰн. Ол ңаүикенӘ, - ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) хадистерӘндегӘ астарлҰ маүҰналардҰ жорудҰқ +лшемдерӘ. Сондай-аң, хадиске байланҰстҰ кҚдӘктӘ ойлардҰ жоÇтҰн негӘздер. ЯкӘнӘштӘуатсҰз, діл ңазӘр үҰлҰми міселелердӘ жазуүа кедергӘ жаүдайлар бар. СондҰңтан, сауалҰқа толҰң жауап бере алмаймҰн. Егер к+қӘлге аÇн болҰп жатса, онда жазуүа міжбҚр боламҰн. Кейде ңойҰлүан анҰ апа аÇн сійкес келӘп ңалүанда тамаша жауап берӘледӘ. СондҰңтан, барлҰң с&раңтарүа тиӘсӘнше жауап бере алмаймҰн. ЕндӘ, б&л жолүҰ сауалҰқа ңҰсңаша жауап берейӘн.

ңандайлүҰ сауалҰқ бҰлай болатҰн.

Молдалар. "Жер, +гӘз бен балҰңтҰқ ҚстӘнде т&р" дейдӘ. Алайда, жер шарҰ кеқӘстӘктегӘ бӘр үаламшар емес пе? АстрономиÇ үҰлҰмҰ ондай +гӘз бен балҰңтҰ жоңңа шҰүарадҰ"

ЖАУАП.>Ибн Аббас секӘлдӘлген ндӘ адамдардан жеткен сахих хадисте, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздан (с.а.у.)"Жер ненӘқ ҚстӘнде т&р?">деп с&раүанда: عَلَى الثَّوْرِ وَالْحُوтарлҰ жауап берген. Жіне бӘр риуаÇтта бӘр рет: عَلَى الثَّوْرِ деген. ТаүҰ бӘрде, عَلَى الْحُوتِ Çүни,
— 105 —

бӘрде +гӘз, бӘрде балҰң ҚстӘнде, дептӘ. КейбӘр, хадис үалҰмдарҰмаүан лиаттан ңалүан мілӘметке, Çүни б&рҰннан берӘ келе жатңан ақҰз, ңиссаларүа ңарай б&л хадистӘ ҚйлестӘруге тҰрҰсңан. ЮсӘресе, Біни Исрайл үалҰіне т+Ұқ ӘшӘнен м&сҰлман болүан бӘр топ ескӘ кӘтаптардаүҰ «ЯгӘз бен балҰң» ж+нӘндегӘ хикаÇлардҰ хадиспен теқестӘрӘп, хадистӘқ маүҰнасҰн мҚлдем +згертӘп жӘберген. Ал, ңазӘр осҰ сауалҰқа « ш негӘз" жіне " ш жаң» арңҰлҰ жауап беремӘз.

БӨРӨНШӨ сенге Біни Исрайл үалҰмдарҰнҰқ бӘр тобҰ м&сҰлман болүан соқ, олардҰқ кейбӘр маүл&маттарҰ да +здерӘмен бӘрге м&сҰлман болҰп, дӘн ИсламнҰқ затҰ боп саналдҰ. Алай Әстер ескӘ маүл&маттарда ңателер аз емес едӘ. Ал ондай ңате пӘкӘрлер, ірине олардҰқ +зӘне тиесӘлӘ, Ислам дӘнӘне ңатҰсҰ жоң.

ЕКӨНШӨ НЕГӨЗ. ТімсӘлдер мен бейнелӘ теқеулер оңҰмҰстҰ үалҰмдардан бастау алүан соқ оңҰмаүан халҰңтҰқ аузҰна ӘлӘккенде Çүнани Әлнен шҰүҰп, надандҰңтҰқ ңолҰна тҚскен кезде уаңҰт +те келе ңалай айтҰлса солай деп ңабҰлдандҰ.

МҰсалҰ, бала кезӘмде айдҰқ т&тҰлүанҰн к+рӘп анамнан: "Айүа не болдҰ?" деп с&радҰм. Анам: "АйдҰ айдаҒар ж&тҰп ңойдҰ" дедӘ. Мен:

л ілем, Ай ілӘ де к+рӘнӘп т&р үой?" дедӘм. Анам сонда: "Балам! К+ктегӘ жҰландар ійнек секӘлдӘ м+лдӘр болатҰндҰңтан ӘшӘндегӘ нірселер к+рӘне бередӘ" дауҰсҰуап бердӘ. ОсҰ бала кездегӘ оңиүа к+пке дейӘн есӘмнен кетпейтӘн. ОсҰншама ңисҰнсҰз пӘкӘр менӘқ анам сҰндҰ зерек адамнҰқ аузҰнан ңалай шҰүадҰ деп, тақ ңалатҰнмҰн. Ясе келе філікиÇтю(астрономиÇ)>пінӘн оңҰп ҚйрестӘгӘсоқ, анам секӘлдӘ к+птеген адамдардҰқ айтҰп жҚрген с+зӘнӘқ бӘр аңиңатңа ңатҰсҰ бар екенӘне к+зӘм жеттӘ. ЯйткенӘ, КҚннӘқ айналу шеқберӘне сійкес келетӘн "т&тҰлу нҚктесӘ" деп аталатҰн Қлкен шеқбер мен АйдҰқ айналу шеқберӘ бӘр-бӘрӘмен бер үанан кезде, екӘ шеқбер екӘ доүа секӘлдӘ пӘшӘнге келедӘ. Ал осҰ екӘ доүанҰ астроном үалҰмдар пӘшӘнӘнӘқ &ңсастҰүҰна бола, "екӘ жҰлан" деген атаудҰ бӘлдӘретӘн "Тиннинейн" деп атаүан.

Ал, екӘ доүанҰқ тоүҰсу кезӘндегӘ пӘшӘнӘне ңарап, қ Хафидеген маүҰнанҰ бӘлдӘретӘн "Ріс" деген атау мен "ң&йрҰң" маүҰнасҰна келетӘн "Зенеб" деген атау берген. Ай Ріске, КҚн Зенебке келген кезде, астрономиÇ есеен сотҰнша, "ЖердӘқ ортаүа тҚсуӘ" деген ң&бҰлҰс

— 106 —

боладҰ. çүни, Жер, КҚн мен айдҰқ діл ортасҰндаүҰ жазҰңтҰңңа д+п келедӘ. МӘне, осҰ кезде Ай ЖердӘқ к+леқкесӘнде ңаладҰ. ЖапжарҰң болҰп т&рҰп, ңап-ңара болҰп кетедӘ. МӘне,ҚсӘнӘкақҰз бойҰнша "Ай айдаҒардҰқ аузҰна кӘрген болҰп есептеледӘ". ОсҰндай үҰлҰми аңиңат к+пшӘлӘктӘқ аузҰна ӘлӘккен кезде, аспанда АйдҰ ж&татҰн кідӘмгӘ бӘр айдаҒар бар секӘлдӘ ой туүҰзадҰ.

МӘне, ЯгӘз бен балҰң аттҰ Қлкен екӘ перӘште діл осҰнбар бебептен, сахих хадис бойҰнша келген наңтҰлҰ маүҰнасҰнан ауҰтңҰп, кідӘмгӘ +гӘз бен балҰң болҰп шҰүа келген.

ШӨНШӨ НЕГӨЗ.>Ү&раннҰқ +зӘн ӘстегжайҰп бӘр тісӘлӘ бар. Яте тереқ міселелердӘ тімсӘл, теқеу арңҰлҰ к+пшӘлӘкке дірӘс бередӘ. Сол секӘлдӘ хадистердӘқ де +зӘндӘк тімсӘл тіҰс боластарлҰ маүҰналарҰ бар. Яте тереқ маүҰналҰ нірселердӘ ҚйреншӘктӘ, танҰс теқеулер арңҰлҰ жеткӘзедӘ. МҰсалҰ, бӘр-екӘ Рисаледе баÇндалүандай, бӘрде ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) сахабалармен бӘрге отҰр жетпезде, тереқнен естӘлгендей "дҚқк" еткен бӘр дҰбҰс естӘледӘ. Сол кезде ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.): "ЖетпӘс жҰл бойҰ домалаүан тастҰқ аңҰрҰнда жіҒаннамнҰқ тҚбӘне тҚскен кездегӘ дҰбҰсҰр екеен екен. БӘраздан соқ бӘреу келӘп, жетпӘс жастаүҰ мішҒҚр м&напҰңтҰқ +лгенӘн хабарлайдҰ. ОсҰлайша АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) +те шеِ الرّ, шешен тімсӘл- теқеуӘнӘқ сҰрҰ ашҰлүан екен.

ЕндӘ, Рефет БейдӘқ сауалҰна келейӘк. ОнҰқ " ш жаүҰ" баÇндаладҰ.

БӨРӨНШӨСӨ. Хамале-и Арш уі Сімауат деп аталатҰн үарҰш пен к+ктердӘ таситҰн перӘштелердӘқ бӘреуӘ "НісӘр" демалшӘсӘнӘқ атҰ "СіуӘр" деп аталадҰ. ОсҰндай т+рт перӘштенӘ Хаң Таүала +зӘнӘқ РубубиетӘне баңҰлаушҰ ретӘнде таүайҰндаүан. Сол сиÇңтҰ, К+ктердӘқ кӘшкентай ӘнӘсӘ жіне үаламшарлардҰқ серӘгӘ бол Сол срге де екӘ перӘштенӘ баңҰлаушҰ жіне к+терушӘ етӘп таүайҰндаүан. ОсҰ екӘ перӘштенӘқ бӘреуӘнӘқ есӘмӘ "СіуӘр"ю(+гӘз)>де, екӘншӘсӘнӘқ атҰ "Х&д"ю(балҰң).>Б&лай аталуҰнҰқ мінӘ мҰнада болса керек. Жер екӘ тҚрлӘ заттан т&радҰ. БӘреуӘ - су, +сӘмшӘсӘ - топҰраң. СудҰқ сінӘ балҰңтар болса, топҰраңтҰқ сінӘ жіне адам баласҰнҰқ тӘршӘлӘк к+зӘ егӘншӘлӘк. Ал егӘн егу +гӘз арңҰлҰ жҚзеге аспаң, солардҰқ мойнҰнда екенӘ белгӘлӘ. Жер шарҰна жауаптҰ екӘ перӘште ірӘ тте теӘ, ірӘ баңҰлаушҰ болүандҰңтан, ірине балҰң пен +гӘз тектестерге байланҰстҰ жаңтарҰ болуҰ керек.

— 107 —
ТӘптӘ, وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ ілгӘ екӘ перӘште мҰсал ілемӘ мен мілікут ілемӘнде +гӘз бен балҰң бейнесӘнде к+рӘнуӘ ібденекӘжҚзн.
{(СӘлтеме): Иі, жер шарҰ үарҰш кеқӘстӘгӘндегӘ Раббани бӘр кеме секӘлдӘ, ал жер жҚзӘ адамзат ҚшӘн аңҰреттӘқ егӘндӘгӘ тірӘздӘ. СондҰңтан осҰнау алҰп кемеге ИліҒи б&йрҰң бойҰнша капитан ңҰзметӘُ وَالрушҰ перӘштенӘ Х&т Çүни балҰң, ал егӘншӘлӘкке ңараушҰ перӘштенӘ СіуӘр Çүни +гӘз деп атауҰ керемет жарасҰп т&р.}
МӘне, осҰ &ңсастҰңңа орай жіне сондай к+рӘнӘске байланҰстҰ шешен де м&үжизалҰ тҚрде с+йлейтӘн ПайүамманнҰқз (с.а.у.) اَلْاَرْضُ عَلَى الثَّوْرِ وَالْحُوتِ Çүни "жер, +гӘз бен балҰңтҰқ ҚстӘнде" деу арңҰлҰ, аса мақҰздҰ, тереқ маүҰнанҰ бӘр үана ңҰсңа с+йлеммен ідемӘ жеткӘзген.

ЕКӨНШӨДЕН.

Міселен,хуалҰнкет жіне онҰқ билӘк-салтанатҰ ненӘқ ҚстӘнде т&р?">десе, жауап ретӘнде عَلَى السَّيْفِ وَ الْقَلَمِ Çүни, "іскердӘқ ңҰлҰшҰнҰқ жҚзӘ мен ідӘл ңҰзметкер лердӘқ ңаламҰнҰҰ зауҰа сҚйенӘп т&р" делӘнедӘ. Сол сиÇңтҰ жер жҚзӘ жан-жануарлардҰқ мекенӘ, ал олардҰқ жетекшӘсӘ адам. Ал адамзаттҰқ +зен-судҰқ айналасҰн мекендейтӘн б+лӘгӘнӘқ кҚн к+рӘ к+мек де балҰң шаруашҰлҰүҰ. Ал +зен-судан ңашҰңта орналасңан халҰңтҰқ т&рмҰс к+зӘ егӘншӘлӘк, Çүни, жер жҰрту ҚшӘн +гӘздӘқ р+лӘ мақҰздҰ. Мемлекет іскер мен ңаламнҰқ арңасҰнда т&р десе еш с+кеттӘгӘ жоң ңой. Сол сиÇңтҰ жер шарҰҰлдамабен балҰңтҰқ арңасҰнда т&р десе, аңиңатңа еш ңайшҰлҰүҰ жоң, тӘптӘ тауҰп айтҰлүан жауап. НегӘзӘнде +гӘзбен жер жҰртҰп егӘн егӘлмесе, балҰңтар сансҰз уҰлдҰрҰң шашлса,"еймесе, адам +мӘр сҚре алмай, тӘршӘлӘк тоңтап ңалар едӘ. Халиң-Ұ Хаким АллаҒ жер шарҰн жойҰп жӘберер ме едӘ.
МӘнеки, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз ӘлӘк с.) м&үжизалҰ да хикметтӘ тҚрде اَلْاَرْضُ عَلَى الثَّوْرِ وَالْحُوتِ деген.

АдамдардҰқ т&рмҰс тӘршӘлӘгӘ хайуандардҰқ тӘршӘлӘгӘмен тӘдай бӘбайланҰстҰ деген тереқ аңиңаттҰ, екӘ с+збен, шебер жеткӘзе бӘлген.

ШӨНШӨДЕН. ЕжелгӘ астрономиÇ бойҰнша КҚн ңозүаладҰ. КҚннӘқ ңозүалҰс шеқберӘнӘқ ірбӘр отҰз дірежесӘн бӘр шоңж&лдҰзбаман оген. Сол ж&лдҰздар шоүҰрҰн бӘр-бӘрӘмен ңосатҰн шарттҰ

— 108 —

сҰзҰңтар сҰзҰлҰп, бӘр-бӘрӘмен байланҰстҰрҰп ңараса, кейбӘрӘ арҰстан пӘшӘндӘ, кейбӘрӘ таразҰ суретӘне, кейбӘрӘ +гӘз бейнесӘне, бептерӘ балҰң кескӘнӘне +те &ңсайдҰ. ОсҰ сійкестӘкке ңарай, ілгӘ ж&лдҰз шоүҰрларҰна есӘмдер берӘлген. Ал, ңазӘргӘ астрономиÇ бойҰнша КҚн айналҰп жҚрген жоң. ЮлгӘ шоңж&лдҰздар бос, ңҰзметсӘз ңалүан. КҚн емес жер айналҰп жҚр. Ал, босҰүҰн ан шоңж&лдҰздар мен б&рҰштардҰ жердӘқ жҰлдҰң шеқберӘне б+лген. ЕндӘ олар жердӘқ жҰлдҰң шеқберӘнен орҰн алүан. ОсҰлайша, жер шарҰ ір айда ілгӘ ж&лдҰздар шоүҰрҰнҰқ бӘрӘне сійкес келӘп отҰрадҰ. Бейне жердӘқ жҰлдҰң шеқберӘ бӘр айна тірӘздӘ болҰп,здҰңтагӘ ж&лдҰз шоүҰрларҰ сол жерден к+рӘнӘп т&рүандай.

МӘне, б&л жаүҰнан алҰп ңарайтҰн болсаң, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) бӘр с+зӘнде عَلَى الثَّوْرِ деген, Çүни +гӘздӘқ ҚстӘнде.
ЕндӘ бӘр с+зӘнде عَلَى الْحُوتِ деген, Ә б+лӘалҰңтҰқ ҚстӘнде деген. Иі, с+з саптауҰ м&үжиза болүан АллаҒ ЕлшӘсӘ к+п үасҰр +ткен соқ үана тҚсӘнӘктӘ болатҰн +те тереқ аңиңаттҰ шебер тҚрде бӘр рет عَلَى الثَّوْرِ деп, ңҰсңа ңайҰрүан. ЯйткенӘ, жер шарҰ ол уаңҰтта Çүни с&раң ңойҰңтҰ, кезде ЯгӘз шоң ж&лдҰзҰнҰқ т&сҰнда едӘ.
Ал, бӘр айдан кейӘн с&раүанда عَلَى الْحُوتِ деген. ЯйткенӘ, ол кезде жер шарҰ БалҰң шоң ж&лдҰзҰнҰқ т&сҰнсҰн Қз. МӘне, болашаңта тҚсӘнӘктӘ болатҰн тереқ аңиңаттҰ ңҰсңа-н&сңа жеткӘзӘп, жер шарҰнҰқ айналу ірекетӘн, онҰқ кеқӘстӘктегӘ саÇхатҰн ж&лдҰз шоүҰрҰ арңҰлҰ меқзеп عَلَى الثَّوْرِ وَالْحُوتِ деген. وَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ

КейбӘда Баң кӘтаптардаүҰ +гӘз бен балҰңңа ңатҰстҰ үажайҰп ірӘ аңҰлүа сҰйҰмсҰз хикаÇларүа келер болсаң, олар Ç ИсраилÇттан немесе тімсӘл, мҰсалдамалар, Ç болмаса кейбӘр хадис үалҰмдарҰнҰқ +зӘнше жорамалҰ болса керек. КейӘн осірим а кейбӘр пӘкӘрӘ таÇз кӘсӘлер хадис деп ойлап, ПайүамбарҰмҰзүа (с.а.у.) телӘп ңателескен.

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

ңалау ЕКӨНШӨ С РАҮ. Аба +кӘлдерӘ жайлҰ.

БауҰрҰм «Юл Аба» +кӘлдерӘ жайлҰ

{(СӘлтеме): Аба +кӘлдерӘ - АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) +зӘмен бӘрге ңҰзҰ Фатима анамҰз, ХазӘретӘ Али жіне немерелерӘ Хасан мен ХҚсейӘн бесеуӘне берӘлген атау. Кн ХазӘХамсе-и Ал-Аба" деп те аталадҰ. ПайүамбарҰмҰз +зӘ киӘп жҚрген шапанҰн атҰ аталүан асҰл жандардҰқ ҚстӘне жауҰп, д&үа еткендӘктен осҰлай аталҰп кеткен.}

жауап берӘлмей ңа азүҰнауалҰқа келейӘк. ҮазӘр онҰқ +те к+п хикметтерӘнен бӘреуӘ үана баÇндалмаң. ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) +зӘ киген мҚбірак абасҰн Çүни жҚн шапанҰатҰлу ретӘ Али (р.а.), ХазӘретӘ Фатима (р.а.), ХазӘретӘ Хасан мен ХҚсейндердӘқ ҚстӘне жауҰп:

لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْه۪يرًا

аÇтҰмен д&үа жасауҰнҰқ ерекше сҰрларҰ мен хикметтерӘ бар.

СҰрларҰна тоңтск+й дҰз.

ПайүамбарлҰңңа ңатҰстҰ бӘр хикметӘ мҰнау. ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) үайҰптҰ Çүни болашаңтҰ к+ретӘн назарҰмен отҰз ңҰрҰң жҰлдан кейӘн сахабалар мен табиүиндердӘқҰратҰннда ңан т+гӘлетӘн бӘр бҚлӘктӘқ болатҰнҰн к+рген. ӨшӘндегӘ еқ ерекше т&лүалар, шапаннҰқ астҰндаүҰ Қш т&лүа болатҰнҰн да бӘлген. ОсҰүан байланҰстҰ ХазӘретӘ АлидӘ (р.а.) бҚкӘл ҚмметтӘқ алдҰнда адал екенӘн жҰндҰ

ан жабҰлүан жалалардан пік екенӘн бӘлдӘру ҚшӘн жіне ХазӘретӘ ХҚсейндӘ (р.а.) ж&бату ҚшӘн, сондай-аң ХазӘретӘ ХасандҰ ң&ттҰңтап, +зара ауҰзбӘрлӘктӘ саңтау маңсатҰнда Қлкен бҚлӘктӘ басҰп, ҚмметӘне мол пайда, ҚлкебайланҰлҰң ікелетӘнӘн жеткӘзу ҚшӘн жіне ХазӘретӘ Фатимадан (р.Ғ) тарайтҰн &рпаңтҰқ адал да таза екенӘн, +те жоүарүҰ діреже ЮҒл-и Бійт атҰна лайҰңтҰ болатҰндҰүҰн жариÇ ету ҚшӘн осҰ т+рт олмҰс &лүаүа +зӘмен бӘрге "Хамсе-и Ал Аба" деген атауүа ие ңҰлүан осҰ шапандҰ Çүни абанҰ жамҰлүҰ еткен едӘ.

РасҰнда ХазӘретӘ Али (р.а.) халифа болуүа ібден лайҰң едӘ. Алайда, бҚлӘк кезӘнде т+гӘлген ңан ңҰмбаттҰ жандардҰқ ңанңиңатңандҰңтан ҚмметтӘқ назарҰнда онҰ аңтау, ПайүамбарлҰң мӘндетӘ жаүҰнан мақҰздҰ болатҰн. Сол ҚшӘн ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) барҰнша ОнҰ аңтауүа тҰрҰстҰ. ОнҰ сҰнап-мӘнеушӘ Харижилер менйлӘ балердӘқ асҰра сӘлтеушӘ тобҰн тҰнҰштҰңңа, сабҰр саңтауүа шаңҰрдҰ. Иі, расҰнда Харижилер мен ЮмауилердӘқ ХазӘретӘ АлидҰ (р.а.) айҰптауҰ, онҰ адастҰ деуӘ жіне ХазӘретӘ ХҚсейнге (р.а.) ңатҰстҰа бермршӘгерлӘк оңиүа, сондай-аң, ол туралҰ ШийттердӘқ асҰра

— 110 —

сӘлтеулерӘ мен бидүаларҰ, алдҰқүҰ халифалардҰ мойҰндамауларҰ м&сҰлмандарүа зиÇнҰн тигӘздӘ. МӘне, б&л шапан бӘлетӘүа арңҰлҰ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) ХазӘретӘ Али (р.а.) мен ХазӘретӘ ХҚсейндӘ (р.а.) орҰнсҰз айҰптаудан, кӘнілаудан жіне ҚмметтӘ олар туралҰ жірӘне йдан саңтап ңана ңоймай, ҚмметтӘқ ауҰзбӘрлӘгӘ ҚшӘн жасайтҰн жаңсҰлҰүҰн пайүамбарлҰң т&рүҰдан ңарап, ХазӘретӘ ХасандҰ (р.а.) ң&ттҰңтап отҰр. СонҰмен ңатар ХазӘретӘ ФатиманҰқ (р.а.) &рпаүҰнҰқ еқ адал, талардҰпаң екенӘн, Ислам ілемӘнде олар ЮҒл-и Бійт деп аталҰп, тарихта алар орнҰ ерекше екенӘн, сонҰмен ңатар ХазӘретӘ ФатиманҰқ (р.а.) да

اِنّ۪ٓى اُع۪يذُهَا بِكَ وухтҰқ يَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّج۪يمِ

деп айтңан ХазӘретӘ МариÇмнҰқ анасҰ сҰндҰ &рпаүҰмен атҰ шҰүҰп, +те ңадӘрлӘ болатҰнҰн бӘлдӘрген.

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدӘ.>Үанلٰى اٰلِهِ الطَّيِّب۪ينَ الطَّاهِر۪ينَ الْاَبْرَارِ وَعَلٰى اَصْحَابِهِ الْمُجَاهِد۪ينَ الْمُكْرَم۪ينَ الْاَخْيَارِ اٰم۪ينَ
* * * * *
— 111 —

ЕкӘншӘ б+лӘм

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْم-Юзхарرَّح۪يمِ

- нҰқ мҰқдаүан сҰрларҰнан алтҰ сҰрҰ баÇндалмаң.

ЕСКЕРТУ. "БиссмилліҒтҰқ" мейӘрӘмдӘлӘк ңҰрҰнҰқ жарңҰн н&рҰ к+мескӘ аңҰлҰма алҰстан к+рӘндӘ. К+ргендерӘмдӘ +зӘме белгӘ үҰн мее тҚртӘп ңойүҰм келдӘ. ЖиҰрма-отҰз т&жҰрҰммен ілгӘ н&рдҰқ айналасҰн ңоршап, &стап т&руүа тҰрҰстҰм. ЯкӘнӘшке орай ойҰмдҰ толҰң Әске асҰра алмадҰм. ЖиҰрма-отҰз емес, ңолҰма бес-алтауҰ үана ӘлӘктӘ.

үалҰсҰ адам!">деген кезӘмде +з ніпсӘмдӘ меқзеп отҰрамҰн. СебебӘ, б&л дірӘс +зӘме арналүан. БӘраң, жанҰма жаңҰн, к+зӘ ашҰң, к+кӘрегӘ оÇу жандарүа, білкӘм, пайдасҰ тиер деген ниетпен хатңа тҚсӘрӘп, "Он т+ртӘншӘ ЛеманҰқ екӘншӘ б+лӘмартҰп, атап, зерек бауҰрларҰма &сҰнудҰ ж+н к+рдӘм. Т+релӘгӘн бауҰрларҰм бере жатар. Б&л дірӘс аңҰлдан г+рӘ к+қӘлге ңонадҰ, ділелден г+рӘ сезӘмге байланҰстҰ.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
قَالَتْ يَٓا اَيُّهَا الْمَلَؤُا اِنّ۪ٓى اетте "َ اِلَىَّ كِتَابٌ كَر۪يمٌ ٭ اِنَّهُ مِنْ سُلَيْمٰنَ وَ اِنَّهُ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

Б&л б+лӘмде бӘрнеше сҰр баÇндалмаң.

БӨРӨНШӨ СұР. "БиссмилліҒ-ир Рахман-ир РахимнҰқ" бӘр сіулесӘн бҰла "Б&лаӘм: БҚкӘл ілемде, жер жҚзӘнде жіне адам бойҰнда бӘрӘ-бӘрӘне кӘрӘгӘп т&рүан, бӘреуӘ екӘншӘсӘнӘқ ҚлгӘсӘ деуге болатҰндай РубубиеттӘқ [(*): Рубубиет - толҰң билӘк, жан-жаңтҰ басңару. Ауд.] Қш тақбасҰ бҰр.

БӨРӨНШӨСӨ. БҚкӘÇтҰн одегӘ ірбӘр болмҰстҰқ +зара к+мегӘ, бӘрӘнбӘрӘ демеп, арңа сҚйеуӘ улухиеттӘқ [(*): Улухиет - ЖаратушҰүа тін кемел сипаттарүа ие болу. Ауд] тақбасҰ, «Биси дҚниҒпен» ңатҰстҰ ң&бҰлҰс.

ЕКӨНШӨСӨ. Жер бетӘндегӘ +сӘмдӘктер мен жануарлар арасҰндаүҰ ҚйлесӘм тірбиелеп, басңарудаүҰ &ңсастҰң. йлесӘмдӘлӘк пен

— 112 —

реттӘлӘк ңамңорлдасҰ ж мейрӘмдӘлӘктен туҰндайтҰн РубубиеттегӘ, РахманиеттӘқ &лҰ тақбасҰ. «БиссмилліҒ-ир Рахманмен» ңатҰстҰ ң&бҰлҰс.

ШӨНШӨСӨ. Адамзат бойҰндаүҰ +зара ңамңорлҰң, мейӘрбандҰң, жанашҰрлҰң секӘлӘ: Ол аҒтҰқ шексӘз мейӘрӘмӘнӘқ н&р-сіулелерӘ - РахимиеттӘқ &лҰ тақбасҰ. Ол - БиссмилліҒ-ир Рахман-ир РахимдегӘ «Юррахиммен» байланҰстҰ ң&бҰлҰс.

Демек, ілемдӘ с.а.у.раңңа теқейтӘн болсаң, «БиссмилліҒ-ир Рахман-ир Рахим» сол параңтаүҰ ЮхадиеттӘқ [(*):Юхадиет - ірбӘр нірсенӘ бӘр +зӘ жаратуҰ. Ауд.] Қш тңҰлҰ снан ң&ралүан н&рлҰ жолдҰқ ңасиеттӘ атауҰ. Жіне ол мҰңтҰ да берӘк арңан, жарңҰн да н&рлҰ дақүҰл жол. Демек, "БиссмилліҒ-ир Рахманир РахимнҰқ" &шҰ жоүарҰдан тҚсӘп, ілемнӘқ жемӘсӘ жіне онҰқ кӘшӘрейтӘлген ҚлгӘсӘ болүектӘқ мүа тӘрелӘп, онҰмен &штасҰп жатҰр. Жер мен к+ктӘ байланҰстҰрҰп т&р. Адами үарҰшңа бастайтҰн, жол.

ЕКӨНШӨ СұР. СансҰз жаратҰлҰстаүҰ УахидиеттӘқ [(*):Уахидиет - барлҰң нірсенӘ бӘр +зӘ жараҚрсе, уд.] тереқ сҰрларҰн ойлаүан аңҰлдар, т&қүиҰңңа батҰп кетпеуӘ ҚшӘн ңасиеттӘ Ү&ран ірдайҰм ілгӘ Уахидиет сҰрҰн баÇндарда ЮхадиеттӘқ н&рсіулелерӘн назарүа &сҰнҰп отҰрадҰ.

Міселен, КҚн сіулесӘ шексӘз заттардҰ ңамтҰп т&р. КҚннӘқ бҚкӘл бое "іүу &үҰнҰп, толҰң тҚсӘну ҚшӘн &шңҰр ңиÇл, ауңҰмдҰ назар ңажет. СондҰңтан, алҰп КҚндӘ &мҰттҰрмау ҚшӘн ірбӘр жҰлтҰраң нірсе КҚндӘ шаүҰлҰстҰрҰп, к+рсетӘп т&радҰ. Олар +здерӘнӘқ шамаларҰна ңарай КҚннӘқ суретӘн үана емес онҰқ жарҰүҰ, жҰлумірт, гӘ секӘлдӘ сипаттарҰн да к+рсетедӘ. ЖҰлтҰраң бӘткеннӘқ барлҰүҰ КҚндӘ бҚкӘл сипаттарҰмен бӘрге шамасҰна ңарай к+рсетедӘ. СонҰмен ңатар, КҚннӘқ жарҰң, жҰлу жіне жарҰүҰндаүҰ жетӘ тҚсӘ секӘлдӘ сипаттарҰ да алдҰндаүҰ бҚкӘ ишараардҰ толҰүҰмен ңамтидҰ.

Сол сиÇңтҰ, وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰىю(мҰсалдҰқ айҰбҰ жоң)>АллаҒ ТаүаланҰқЮхадиет жіне Самідиет>[(*):Самідиет - еш нірсеге м&ңтаж емес, бірӘ оүан м&ңтаж. Ауд.] сипаттарҰ да ірбӘр нірседе, ісӘресе, тӘрӘ Абай, онҰқ ӘшӘнде адамнҰқ айна тірӘздес жаратҰлҰсҰнда барлҰң есӘмдерӘмен бӘрге болатҰнҰ секӘлдӘ, Уахдет жіне Уахидиет жаңтарҰмен де болмҰс атаулҰмен байланҰстҰ. ЮрбӘр есӘмӘ болмҰстҰ тҚгел ңамтҰп жатадҰ. МӘне, осҰлайша

#1ани

#9л, УахидиеттӘқ сҰрларҰна батҰп кетпейдӘ. К+қӘл Зат-Ұ АңдестӘ &мҰтпайдҰ. УахидиеттегӘ ЮхадиеттӘқ тақбасҰн ірдайҰм &үҰнҰп, еске алҰп отҰрадҰ. Сол тақбанҰқ мақҰздҰ Қш +зегӘн "БиссмилліҒир Рахман-, сондим" с+зӘ толҰң ңамтҰп, айңҰн к+рсетедӘ.

ШӨНШӨ СұР. МҰна жаратҰлҰс атаулҰнҰ жайнатҰп т&рүан - с+зсӘз раңҰм, Çүни, АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘ. Сондай-аң, мҰна ңарақүҰ ілемдӘ ң&лпҰртҰп т&рүан да кҚмҰүа алсол мейӘрӘм. ШексӘз м&ңтаждҰңтарүа тіуелдӘ маң&лҰңтардҰ жаратҰп, жетӘлдӘрӘп отҰрүан да шҚбісӘз сол мейӘрӘм. АүаштҰқ бҚкӘл болмҰсҰ жемӘсӘне баүҰтталатҰнҰ сиÇңтҰ бҚкӘл ілемдӘ адамнҰқ игӘлӘгӘне жаратҰп, оүан бас игӘзӘп, жан-жҰрдан +мекке жӘберӘп отҰрүан да сол мейӘрӘм. Сондай-аң, мҰна фіни, кеқӘстӘктӘ жіне алҰп ілемдӘ н&рүа б+леп, ішекейлеп, жайнатҰп т&рүан да раңҰм екендӘгӘ к+зге к+рӘнердей анл аÇттңат. Сондай-аң, мҰна фіни, адам баласҰн міқгӘлӘкке шаңҰрҰп, Юзели де Юбіди, Çүни бастауҰ мен соқҰ жоң бӘр АллаҒңа тҰқдаушҰ ірӘ дос ңҰлүан да, ілбетте сол мейӘрӘм.

Ей, адам! МейӘрӘм осҰндай ңуаттҰ да тардарҰн сҚйкӘмдӘ ірӘ медет беретӘн жаүҰмдҰ аңиңат екенӘ рас. Олай болса "БиссмилліҒир Рахман-ир Рахим" деп, сол аңиңаттан мҰңтап &ста! рей мен ңорңҰнҰштан, м&ңтаждҰңтҰқ уайҰмҰ мен ңайүҰсҰнан ң&тҰл! Юзілн пайү С&лтанҰнҰқ таүҰна жанас, сол мейӘрӘмнӘқ шуаүҰ арңҰлҰ ол С&лтандҰ +зӘқе дос ңҰл! ОнҰмен тӘлдес!

ЮлемдегӘ сан алуан жаратҰлҰсттардҰ хикметтӘ тҚрде адам баласҰнҰқ ңажеттӘлӘклшерӘ,толҰң ңамтамасҰз ететӘндей етӘп, сонҰқ айналасҰна шоүҰрландҰрҰп, жҚйелӘ тҚрде ңол &шҰн бергӘзӘп, бас игӘзу ілбетте екӘ жаүдайдҰқ бӘрӘ. БӘрӘншӘсӘ; ЮлемдегӘ ірбӘр зат, ірбӘр тҚр +здӘгӘб тӘлӘамзаттҰ танҰп, бас иӘп к+мектесӘп т&р. Юрине, б&л пӘкӘр аңҰлүа сҰймайдҰ. Олай болуҰ ҚшӘн, тҚкке шамасҰ келмейтӘн, дірменсӘз адам баласҰ ң&дӘретӘ кҚштӘ С&лтан секӘлдӘ бірӘн +зӘне баүҰндҰра алуҰ керек. Не болмадӘқ ена ілем аттҰ перденӘқ артҰнда бӘр шексӘз Ү&дӘрет иесӘ +зӘнӘқ ӘлӘмӘ арңҰлҰ шексӘз ңамңорлҰң жасап отҰр. Демек, ілемдегӘ тҚрлӘ маң&лҰңтар, ңоршаүан орта, адамзаттҰ танҰмайдҰ. АдамзаттҰ танитҰн, бс&нудҰ, ңамңорлҰң жасап отҰрүан бӘреу бар. Б&л - сонҰқ айүаүҰ.

Ей, адам! АңҰлүа кел! БолмҰс атаулҰнҰқ барлҰң тҚрӘн саүан мойҰнс&ндҰрҰп, к+мектестӘрӘп, ңа شَىْءӘктерӘқе "Ліббій" дегӘзӘп, зҰр жҚгӘрткен Хаң ТаүаланҰқ сенӘ бӘлмеуӘ, танҰмауҰ, к+рмеуӘ
— 114 —

істе мҚмкӘн бе? Ол сенӘ жаңсҰ бӘледӘ, бӘлетӘндӘгӘн де мейӘрӘмдӘлӘк жасау арңҰлҰ, онҰ рӘп отҰр. Олай болса, сен де ОнҰ танҰп, бӘл! ОнҰ ң&рметтеп, айтңанҰн Әстеу арңҰлҰ танитҰнҰқдҰ к+рсет! Эім мҰнанҰ бӘлӘп ңой! Сен сҰңҰлдҰ ілсӘз, паңҰр, +те дірм немес фіни маң&лҰңңа алҰп ілемдӘ ңҰзметшӘ, к+мекшӘ етуӘ, ілбетте, ОнҰқ хикметӘ мен ңамңорлҰүҰн, ӘлӘмӘ мен ң&дӘретӘне негӘзделӘп т&рүан мейӘрӘм. Юлбетте м&ндай мейӘрӘм, сенен ауңҰмдҰ ірӘ шҰнайҰ шҚкӘр мен кӘршӘксӘз де адал ң&н барлӘзгӘ Әзет талап етедӘ. Ал шҰнайҰ шҚкӘр мен адал ң&рметтӘқ белгӘсӘ "Биссмиллі-Ғир Рахман-ир Рахим". СонҰ ірдайҰм айтҰп жҚр. ОнҰ РахманнҰқ алдҰнда +зӘқдӘ мейӘрӘмге б+лейт&үҰн шапаүалелденса!

Юлемде мейӘрӘмнӘқ бар жіне рас екендӘгӘ КҚндей жарңҰн нірсе. МҰсалҰ тоңҰма кестенӘқ діл ортасҰнда орналасңан, бӘр оŞдҰқ жанжаңтан келетӘн жӘптердӘқ оралу реттӘлӘгӘне байланҰсендӘ. нӘ белгӘлӘ. Сол сиÇңтҰ мҰнау ілем аттҰ &шҰ-ңиҰрсҰз кеқӘстӘкте мҰқдаүан ИліҒи есӘмдердӘқ шуаүҰнан иӘрӘлген н&рлҰ жӘптер тірӘздес б+лшектер, ңажеттӘ заттар, ілемге мейӘрӘмнӘқ тақбасҰн басҰп, сонҰқ ӘшӘнде Рахимиеескен +рӘн жіне мейӘрӘмдӘлӘктӘқ белгӘсӘн тоңҰп, жатңандҰүҰ сол, ол ңамңорлҰңтҰқ тақбасҰн салҰп, тақба КҚннен бетер жарңҰрап, аңҰл иелерӘне +зӘн паш етуде.

КҚн мен АйдҰ жінжӘберд б+лшектер мен жер астҰ ңазба- байлҰңтардҰ, +сӘмдӘктер мен жануарлардҰ бейне бӘр тоңҰма кестенӘқ жӘптерӘ тірӘздӘ ілгӘ мҰқдаүан есӘмдердӘқ шуаңтарҰмен ретке келтӘрӘп, тӘрӘ жандарүа ңҰзмет еткӘзӘп отҰрүан жіне +сӘмдӘк болсҰн, хайуан бошҰүаруолардҰқ аналҰңтарҰндаүҰ жанкештӘ мейӘрбандҰң арңҰлҰ +зӘнӘқ шексӘз мейӘрӘмдӘлӘгӘн паш еткен, сондай-аң жан-жануарлардҰ адамзаттҰқ +мӘрӘне ңҰзм үибадтӘп, сол арңҰлҰ ЯзӘнӘқ РубубиетӘнӘқ аса үажайҰп, ідемӘ де &лҰ наңҰшҰн жіне адамнҰқ мақҰздҰлҰүҰн к+рсетӘп, ЯзӘнӘқ де аса мейӘрӘмӘн паш етушӘ Рахман-Ұ ЗҚлжілал,ю(АйбҰқ сара айбҰндҰ АллаҒ)>+зӘнӘқ шексӘз байлҰүҰ мен мейрӘмӘне аса м&ңтаж тӘршӘлӘк иелерӘ, онҰқ ӘшӘнде, адам баласҰ мейӘрӘм б+ленсӘн деп +зӘнӘқ раңҰмҰн ңабҰл болүҰш шапаүатшҰ ңҰлүан.

Ей, адам! Адам ңат к+ "БиссмилліҒ-ир Рахман-ир Рахим" де! ЮлгӘ шапаүатшҰнҰ тап! Жер бетӘндегӘ т+рт жҚз мҰқ тҚрлӘ +сӘмдӘктер мен жануарлардҰқ ешңайсҰсҰн &мҰтпай, жақҰлҰспай, дер кезӘнде мӘнсӘз жҚйе мен тіртӘп арңҰлҰ хикметтӘ тҚрде ңамңорлҰң жасап, басңбиӘк дтҰрүан, сондай-аң Жер бетӘне ЮхадиеттӘқ тақбасҰн

— 115 —

басҰп тастаүан шҚбісӘз ілгӘ мейӘрӘм бар екендӘгӘ мҰна жер бетӘндегӘ жаратҰлҰстҰқ болмҰсҰнан да анҰң. ТӘптӘ, жер бетӘнде ңанша болмҰс болса, мейӘрӘмнӘқ апасңаенӘн растайтҰн ділелдер де сонша.

Жер бетӘнде мейӘрӘмнҰқ тақбасҰ мен ЮхадиеттӘқ м+рӘ толҰп т&румен ңатар, АдамнҰқ рухани болмҰсҰнда да мейӘрӘмнӘқ тақбасҰ бар. Ол тақба, жоүарҰда аталүан жер жҚзӘндегӘ мейӘрӘмдӘлӘк тақб б&лар жіне бҚкӘл ілемдегӘ мейӘрӘмнӘқ алҰп тақбасҰнан асҰп тҚспесе кем емес. Ол мҰқ бӘр есӘмнӘқ шаүҰлҰсҰн бӘр нҚктеге тҚйӘстӘрӘп т&рүандай жарңҰн аңиңат.

Ей, адам! Саүан мҰна болмҰстҰ кҚнӘ д оүан осҰндай мейӘрӘмнӘқ тақбасҰ мен ЮхадиеттӘқ м+рӘн басңан АллаҒ, сенӘ сандалтҰп бос ңоÇ беруӘ, саүан мін бермеуӘ, сенӘқ жҚрӘс-т&рҰсҰқдҰ баңҰламауҰ, саүан мойҰнс&нүан бҚкӘл ілемдӘ маүҰнасҰз, ібес, босңа жа ңуатт ілемдӘ жемӘс бермейтӘн шӘрӘк аүашңа айналдҰруҰ істе мҚмкӘн бе? Ғім титтей де болсҰн шҚбі жуҰтпайтҰн, н&ңсандҰңтан ада, аса мейӘрӘмӘ мен жарңҰрап т&рүан хикметӘн жоңңа шҰүартуҰ мҚмкӘн бе? Жо-жоң, істе мҚмкӘн емк жеқӘ Ей, адам! БӘлӘп ңой! ЮлгӘ мейӘрӘмнӘқ үарҰшҰна самүаудҰқ бӘр жолҰ бар. Ол - "БиссмилліҒ-ир Рахман-ир Рахим" с+зӘ. ОсҰ бӘр самүаудҰқ ңаншалҰңтҰ мақҰздҰ екенӘн бӘлгӘқ " деме ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ жҚз он т+рт сҚресӘнӘқ бас жаүҰна ңара! Басңа да мҚбірак кӘтаптар мен берекелӘ ӘстердӘқ басҰна назар аудар. БисмиллаҒтҰқ &лҰлҰүҰ мен ңадӘрӘн ділелдеп берер айүаңтардҰқ тардҰ Ұнау. Имам Шіфи (р.а.) секӘлдӘ Ислам ү&ламаларҰ бҰлай деген екен... Ү&рандаүҰ «БиссмилліҒтҰ» жеке бӘр аÇт деп ңарайтҰн болсаң, жҚз он т+рт рет тҚскен".

ТЯРТӨНШӨ СұР.>МҰна &лан-үайҰр, шексӘз ілемдегӘманҰн иеттӘқ шаүҰлҰсҰ тек اِيَّاكَ نَعْبُدُ деген с+збен іркӘмге к+рӘне бермейдӘ.
ОйҰ сан-саңңа жҚгӘрӘп, пӘкӘрӘ бҰтҰрап кетедӘ. Т&тас тҚрдегӘ Уахдеттен Зат-Ұ ЮхадиеттӘ &үҰнҰп, اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ аштайдكَ نَسْتَع۪ينُ деу ҚшӘн Жер шарҰндай алҰп жҚрек ңажет. СондҰңтан &саң нірселер жалңҰ тҚрде ЮхадиеттӘқ тақбасҰн анҰң к+рсеткенӘндей ірбӘр тҚр де жалпҰ тҚрдеамандасҰп, ЮхадиеттӘқ тақбасҰн к+рсетуӘ жіне Зат-Ұ ЮхадтҰ &үҰндҰруҰ ңажет. СондҰңтан, ірбӘр Рахманиет тақбасҰ ӘшӘнен бӘр Юхадиет тақбасҰ к+рсетӘлуӘ тиӘс. Сонда іркӘм кезкелген
— 116 —
уаңҰтта еш ңиналмастан اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ іресӘ ع۪ينُ деп тура Зат-Ұ Аңдеске Қн ңатҰп, оүан бет б&ра аладҰ. Ү&ран Хаким осҰнҰ ескерӘп, осҰндай тереқ сҰрдҰ тҚсӘндӘру ҚшӘн бҚкӘл ілем, үарҰш туралҰ айта келӘп, мҰсалүа, к+ктер мен жердӘқ ңалай жаратҰлүанҰн бақ бірӘжатңанда, бӘрден +те тар алақнан іқгӘме ңозүайдҰ. Маңсат - ЮхадиеттӘқ тақбасҰн к+рсету.

Міселен, аÇтта К+ктер мен Жер туралҰ баÇндап келӘп, кенет кҚрделӘ адам жаратҰлҰсҰ, онҰқ дауҰсҰ, оүан берӘлген нҰүмет пен хикметтӘқ молшҰлҰүҰүҰздҰүҰ айтадҰ. ОсҰлайша пӘкӘр бҰтҰрамай, жҚрек т&ншҰңпай, рух +зӘнӘқ МаүбудҰн Çүни, кӘмге табҰнҰп жатңанҰн бӘрден таба ңоÇдҰ.

Міселен,

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَت кҚш-ңوَ اَلْوَانِكُمْ

аÇтҰ, жоүарҰда аталүан аңиңаттҰ м&үжизалҰ тҚрде к+рсетедӘ.

Рас, сансҰз маң&лҰңтардаүҰ шексӘз Уахдет тақбаларҰнҰқ бӘрӘнӘқ ӘшӘне бңтаушҰналасңан шеқберлер тірӘздӘ еқ ҚлкенӘнен бастап, еқ кӘшӘсӘне дейӘн тҚрлерӘ мен міртебелерӘ бар. Алайда, ілгӘ Уахдет [(*): Уахдет - барлҰүҰн, жаппай бӘр АллаҒтҰқ жаратуҰ. Ауд.] ңанша дегенмен к+пшӘлӘк ӘшӘнде болүандҰңтан, наүҰз ҚндеудӘ,лу жаү "тек саүан үана ң&лшҰлҰң етемӘз" деген маүҰнанҰ толҰң бӘлдӘре алмайдҰ. СондҰңтан, УахдеттӘқ артҰнда Юхадиет тақбасҰ болуҰ шарт. Сонда к+пшӘлӘк, Çүни, жаратҰлүан тереқүа келмейдӘ. Зат-Ұ Аңдеске ңарай жҚрек тура жол табадҰ. Эім назарлардҰ ЮхадиеттӘқ тақбаларҰна аудару, жҚректӘ бӘр АллаҒңа баүҰттау ҚшӘн ілгӘ Юхадиет тақбасҰнҰқ ҚстӘне +те тартҰмдҰ бӘр наңҰш жайҰп е жарңҰн бӘр н&р, шҰрҰндай тіттӘлӘк, +те сҚйкӘмдӘ бӘр жамал, +те кҚштӘ аңиңат болүан мейӘрӘм тақбасҰ ңойҰлүан. МӘне, саналҰ маң&лҰңтардҰқ назарҰн +зӘне тартҰп мзатңаӘн жіне Юхадиетке жеткӘзетӘн сол мейӘрӘмнӘқ ңуаттҰлҰүҰ. Зат-Ұ ЮхадиеттӘ &үҰндҰратҰн да сол.

ОсҰлайша اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينَُوْا а аÇттаүҰ Қндеу, толҰң маүҰнасҰна ие боладҰ. МӘне, "БиссмилліҒ-ир Рахман-ир Рахим" ФатиханҰқ мазм&нҰ, Ү&раннҰқ Ұңшамдалүан ңҰсңа да н&сңа жиҰнтҰүҰ болүандҰңтан, осҰ айтҰлүан тереқ сҰрдҰқ мінӘ-маүҰнасҰ божеттӘлҰр. Б&л маүҰнанҰ тҚсӘнӘп, мінӘсӘн бӘлгендер мейӘрӘмнӘқ кеқ
— 117 —

алақҰна шҰүҰп, жоүарҰ міртебелерӘнде еркӘн самүайдҰ. Сондайаң, осҰ шапаүатшҰнҰ с+йлеБӘраң,р мейӘрӘмнӘқ сҰрларҰн тҚсӘнӘп, РахимиеттӘқ н&рларҰ мен мейӘрӘмӘне куі боладҰ.

БЕСӨНШӨ СұР. БӘр хадис шірӘпте бҰлай делӘнген:

اِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ اердӘқ سَانَ عَلٰى صُورَةِ الرَّحْمٰنِ -اَوْ كَمَا قَالَ

немесе осҰүан &ңсас.

Б&л хадистӘ кейбӘр тариңатшҰлар иман негӘздерӘне ңайшҰ келетӘндей оүаштау тҚрде тіпсӘрлептӘ. ТӘптӘ, олардҰқ ӘшӘнде кейбӘрӘ адамнҰқ маүҰнауи бейнесӘне РахманнҰқ суретӘ ттанҰпраптҰ. М&ндай ЮҒл-Ә үашҰң, к+бӘне истиүраң ірӘ илтибас халде болатҰндҰңтан, Çүни, аңиңаттҰ ауҰстҰрҰп алҰп, Çки, тереқге шомҰп кетӘп шатастҰрҰп алатҰндҰңтан, аңиңстҰруүераүар тҚсӘнӘктерӘ ҚшӘн, білкӘм, кешӘрӘлетӘн шҰүар. БӘраң, олардҰқ иман негӘздерӘне ңайшҰ тҚсӘнӘктерӘн саналҰ тҚрде ңабҰлдауүа болмайдҰ. Ондай к+зңарастҰ ңабҰлдау ңатлӘм, кИі, бҚкӘл ілемдӘ бейне бӘр зіулӘм сарай, бӘр Қй тірӘздӘ жҚйелӘ тіртӘп пен басңарҰп отҰрүан жіне ж&лдҰздардҰ &саң б+лшектер тірӘздӘ хикмет пен мейӘр-оқай шҰр айналдҰрҰп, зҰр жҚгӘрткен, еқ &саң б+лшектердӘ тӘл алүҰш ңҰзметш Әлер тірӘздӘ ж&мсап отҰрүан Зат-Ұ АңдестӘқ серӘгӘ, теқдесӘ, ңарсҰласҰ, &ңсасҰ жоң ірқгейдеайдҰ да. Сол сиÇңтҰ

لَيْسَ كَمِثْلِه۪ شَىْءٌ وَهُوَ السَّم۪يعُ الْبَص۪يرُ

аÇтҰнҰқ сҰрҰ бойҰнша, онҰқ суретӘ, &ңсасҰ мен ҚлгӘсӘнӘқ болуҰ істе мҚмкӘн емес. Дегенмен.

وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى ң&л кمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ

сҰрҰна жіне теқеуӘне сҚйенӘп, ОнҰқ ӘстерӘне, сипаттарҰна, к+ркем есӘмдерӘне ңарауүа боладҰ. Демек, ӘстерӘне назар аудару маңсатҰнда теқеу Çүни, мҰсал келтӘруге боладҰ.

ЮлгӘ сакке садистӘқ к+птеген маңсаттарҰнҰқ бӘрӘ. Адам, Рахман есӘмӘн толҰң к+рсететӘн бейнеде екенӘн жеткӘзу. Иі, ілгӘнде баÇндалүандай, ілемде мҰқ бӘр есӘмнӘқ ш&үҰлаларҰнан АллаҒтҰқ Рахман есӘмӘ к+рӘнедӘ. Жер жҚзӘнде де РубубиеттӘқ шексӘз екӘлдӘстерӘнен Рахман есӘмӘ байңаладҰ. Сол сиÇңтҰ адамнҰқ кҚрделӘ болмҰсҰ да шаүҰн м+лшерде жер мен ілем секӘлдӘ ілгӘ Рахман есӘмӘнӘқ толҰң к+рӘнӘсӘн к+рсетедӘ деген маүҰнада айтҰлса керек. Сонзор ңа, Рахман-ир Рахим АлланҰқ ділелдерӘ мен айналарҰ болүан тӘршӘлӘк иелерӘ, онҰқ ӘшӘнде адам баласҰ Уажиб-Қл Ужуд

— 118 —

АлланҰ растайтҰн ді тіжӘрге толҰң ие ірӘ ОнҰ анҰң-ңанҰң к+рсете аладҰ. Міселен, КҚндӘ шаүҰлҰстҰрҰп, онҰқ ҚлгӘсӘн к+рсетӘп т&рүан айнаүа, онҰқ жҰлтҰраң ірӘ ділелӘнӘқ анҰңтҰүҰн мегзеп: «МҰна айна кҚн секӘлдӘ, кҚнге ңаттҰ &ңсайдҰ елердӘ ейдӘ үой, сол сиÇңтҰ "АдамнҰқ болмҰсҰнда РахманнҰқ суретӘ бар» дегенӘ, онҰқ наңтҰ ділел екендӘгӘне жіне тҰүҰз байланҰстҰлҰүҰна ишара ретӘнде айтҰлүан. адам ойтуүа боладҰ.

Сондай-аң «іҒл-и уахдет-Қл-ужудтҰқ» [(*): "ЮҒл-и уахдет-Қл ужуд" - АллаҒтан басңа еш нірсе жоң деген тҚсӘнӘктӘ ңабҰлдайтҰн топ. Ауд.] ж+нӘ тҚзу тобҰ осҰ сҰрүа сҚйене отҰрҰп,тереқ ділелдердӘқ анҰң ірӘ мҰңтҰлҰүҰн, тҰүҰз байланҰстҰқ кемелдӘгӘн мегзей отҰрҰп "Лі міуджҚді иллі Ғу", Çүни, "одан басңа болмҰс жоң!" деген.

اَللّٰهُمَّ يَا رَحْم тӘршӘا رَح۪يمُ بِحَقِّ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ اِرْحَمْنَا كَمَا يَل۪يقُ بِرَح۪يمِيَّتِكَ وَ فَهِّمْنَا اَسْرَارَ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ كَمَا يَل۪يقُ بِرَحْمَانِيَّتِكَ اٰم۪ينَ

АЛТұНШұ СұР. Уа, шексӘз ілсай, ірпен соқсҰз паңҰрлҰңтҰқ ауҰр кҚйӘн кешкен бейшара адам! МейӘрӘмнӘқ ңаншалҰңтҰ ң&ндҰ байланҰс, ңаншалҰңтҰ шарапатҰ мол шапаүатшҰ екенӘн мҰнадан бӘл! Ол бӘздӘ лҰ С&лтанмен байланҰстҰрҰп т&р. Ал, Ол С&лтан, ж&лдрӘншӘсмен атомдардҰ м&ңиÇт реттӘлӘкпен толҰң мойҰнс&ндҰрҰп, +зӘне ңҰзмет еткӘзуде. Юзел мен Юбід С&лтанҰ АллаҒ, ешкӘмге, ештеқеге м&ңтаж емес, ОнҰқ +зӘне ттеуӘр.сӘз байлҰүҰ бар. Ол с+зсӘз ірӘ теқдессӘз бай.

Ол ешбӘр т&рүҰдан ілемге, болмҰсңа істе м&ңтаж емес, Һани-Ұ Ал-іл ұтлаң. БҚкӘл ілем ОнҰқ імӘрӘне ң&лдҰң &рҰҰң аңиқ айбҰнҰ мен &лҰлҰүҰна мойҰнс&нҰп, алдҰнда бас иедӘ.

МӘне, ей, адам! МейӘрӘм сенӘ шексӘз бай жіне бірӘ оүан м&ңтаж бӘр АллаҒтҰқ ң&зҰрҰна шҰүарадҰ, оүан дос ңҰладҰ. ОнҰмен с+йлесушӘ жіне сҚйкӘмдӘ бӘр ң&л міртебесӘне к+тередӘ. БӘраң, . Діл а сен КҚннен тҰм алҰссҰқ, жете алмайсҰқ. Оүан істе жаңҰндай алмайсҰқ. Сол сиÇңтҰ бӘз де міқгӘлӘк кҚннен шексӘз алҰспҰз, оүан жаңҰндай алмаймҰз. БӘраң, онҰқ мейӘрӘмӘнӘқ ш&үҰла сіулелерӘ ОнҰ бӘзге жаңҰнӘ мен .

— 119 —

Ей, адам! ЮлгӘ мейӘрӘмге б+ленгендер міқгӘ бӘтпес Н&р ңазҰнасҰна ие болуда. Ол ңазҰнанҰ табудҰқ жолҰ - мейӘрӘмнӘқ жарңҰн ҚлгӘсӘ ірӘ +кӘлӘ жтуӘменҰқ шешен аудармашҰсҰ ірӘ жаршҰсҰ жіне Ү&ранда «Рахмітін-лил аламин» деп аталүан АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз АлійҒиссалату УіссілімнҰқ сҚннетӘн орҰндау, ӘзӘнен еру. Ал, осҰ «РахміттаүҰ б аламин» атҰна лайҰң, Дене ТҚрӘндегӘ МейӘрӘмге (с.а.у.) жаңҰн болудҰқ жолҰ - Салауат айту. СалауаттҰқ маүҰнасҰ - РаңҰмшҰлҰң. Сол тӘрӘ дене кейпӘн

амалҰейӘрӘмге д&үа ету болҰп саналатҰн салауат болса, ілгӘ "Рахмітін-лил аламинге" ңол жеткӘзудӘқ бӘрден-бӘр жолҰ.

Олай болса, сен салауаттҰ сенӘ сол «Рахмітін-лил аламинге» апаратҰн баспалдаң жрдӘқ кл, ОнҰ (с.а.у.) РахманнҰқ раңҰмҰна б+ленуге &йҰтңҰ, себеп ңҰл! БҚкӘл ҚмметтӘқ ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүаю(АлійҒиссалату Уіссілім)>арнап шексӘз мейӘрӘм маүҰнасҰн бӘлдӘретӘн салауат айтуҰ, мейӘрӘмнӘқ ңаншалҰңтҰ ңҰмбат ңазҰна,пен іх ң&ндҰ сҰйлҰң жіне ауңҰмҰ кеқ н&р екендӘгӘн анҰң ділелдейдӘ.

СонҰмен, МейӘрӘм ңазҰнасҰнҰқ +те ң&ндҰ асҰлҰ жіне есӘгӘн ашҰп берушӘ АрдаңтҰ М&хаммед АліҒиссалату Уіссілім. Еқ алүашңҰ кӘлтӘ - "БикҚйзеліҒ-ир Рахман-ир Рахим". КӘлттӘқ де еқ оқайҰ - Салауат айту.

اَللّٰهُمَّ بِحَقِّ اَسْرَارِ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى مَنْ اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةًа Иманَالَم۪ينَ كَمَا يَل۪يقُ بِرَحْمَتِكَ وَ بِحُرْمَتِه۪ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ اَصْحَابِه۪ اَجْمَع۪ينَ وَ ارْحَمْنَا رَحْمَةً تُغْن۪ينَا بِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِوَاكَ مِنْ خَلْقِكَ اٰم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْОсҰлайَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 120 —

Он бесӘншӘ Лема

Б&л Лема, Рисалей-Н&р жинаүҰнҰқ С+здер, Мектубат жіне Он т+ртӘншӘ Лемаүа дейӘнгӘ б+лӘмдердӘқаңалданҰ. ЮрбӘр кӘтаптҰқ мазм&нҰ +зӘнде Çүни, С+здердӘқ мазм&нҰ С+здер кӘтабҰнҰқ соқҰна, Мектубат пен ЛемалардҰқ да мазм&нҰ сол кӘтаптардҰқ соқан ңасркелгендӘктен б&л жерге енгӘзӘлмедӘ.

Он алтҰншҰ Лема

بِاسْمِه۪ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُннҰқ бҺазиз, адал бауҰрларҰм Хожа Сабри, ХафҰз Али, Месуд, М&стафалар, Хусрев, Рефет, БікӘр Бей, РҚштҚ, ЛҚтфилер, Хафиз Ахмед, Шейх М&стафаю(рахметуллаҒи алейҒим)>жіне мдарҰнар... СендердӘ ойландҰрҰп жҚрген жіне с&раң ңоŞүа себеп болүан "Т+рт КӘшкене Міселе" жайлҰ ңҰсңаша баÇндаудҰ ж+н к+рдӘм.

БӨРӨНШӨСӨ. БауҰрҰм Чапраззаде АбдуллаҒ ЮфендӘ сҰндҰ кейбӘр адамдарр сезӘ дейдӘ: "ЮулиелердӘқ айтуҰ бойҰнша +ткен Рамазан айҰнда іҒл-и сҚннет уіл жамаүат бӘр жеқӘске жетӘп, Қлкен табҰсңа ие болуҰ керек едӘ. ОлардҰқ дегенӘ орҰндалмадҰ. М&ндай іҒл-и кішф іулиелер ңалай жақсаң хаӘрӘн +редӘ"?

МенӘқ к+кейӘме келген жауаптҰқ ңҰсңаша мазм&нҰ мҰнадай болдҰ:

КиелӘ хадисте бҰлай дейдӘ. "Кейде бӘр біле келе жатңанда алдҰнан садаңа шҰүҰп, онҰ керӘ ңайтарадҰ". Б&л хадисаүҰ дінӘсӘ мҰнанҰ к+рсетедӘ. ЖазмҰштаүҰ оңиүалар кейбӘр шарттарүа байланҰстҰ

— 121 —

орҰндалар кезде кейӘнге ңаладҰ. Демек, іулиелер жеткӘзген хабарҰ м&тлаң емес, Çүни мӘндеттӘ тҚрде болатҰікетет емес. КейбӘр шарттарүа тіуелдӘ тҚрӘнен болүанҰ. Ол шарттар орҰндалмаүан соқ жҚзеге аспай ңаладҰ. Алайда, ол оңиүа таүдҰрдҰқ +зӘндӘк бӘр діптерӘнде Çүни, ліух-Ұ махв уі испатта шалҰп,енӘп жазҰлүан-дҰ. ЮҒл-и кішф іулиелердӘқ к+пшӘлӘгӘ ізіли ліухаүа жете бермейдӘ. Ол жерге шҰүатҰндар сирек. ОсҰ сҰрүа орай, +ткен рамазан айҰнда жіне ң&рбан айс, хикне басңа уаңҰттарда к+регендӘкпен берӘлген хабарлардҰқ алүҰ шарттарҰ орҰндалмай ңалүандҰңтан жҚзеге аспадҰ. БӘраң б&л, хабар берушӘлердӘқ +тӘрӘкшӘ екенӘн к+рсетпласҰқ.ЯйткенӘ жазҰлүандҰүҰ рас, бӘраң алүҰшарттарҰ орҰндалмаүандҰңтан Әске аспай ңалдҰ. Иі, ңасиеттӘ Рамазанда бидүаттардҰқ жойҰлуҰ ҚшӘн ЮҒл-и сҚрімзи іл жамаүаттҰқ к+пшӘлӘгӘ шҰн жҚректен д&үа етуӘ шарт ірӘ ол мақҰздҰ себебӘ болатҰн. ЯкӘнӘшке орай ҮасиеттӘ Рамазан айҰнда мешӘттерге бидүаттар кӘрӘп, д&үалардҰқ ңабҰл болуҰна кедергӘсӘн тигӘзӘп, кҚткен жеқӘс болаҰңңан.дҰ. "Садаңа келе жатңан біленӘқ бетӘн ңайтарадҰ" деген хадистӘқ сҰрҰ бойҰнша м&нда да к+пшӘлӘктӘқ шҰнайҰ д&үатӘлектерӘ жалпҰүа ортаң жеқӘстӘқ бӘр шартҰ болатҰн. Алайда ол "ИктизрҰндалмаүандҰңтан жеқӘске ңол жеткӘзу мҚмкӘн болмай ңалдҰ.

ЕКӨНШӨ С РАҮ. ОсҰ екӘ ай бойҰ дҚрбелеқ саÇси ахуалдҰ пайдаланҰп, +зӘмнӘқ де, достарҰмнҰқ да жаүдайҰн жеқӘлдетугеңиҰндҰасаудҰқ орнҰна ілгӘ саÇси ахуалүа ешңандай мін бермедӘм. КерӘсӘнше менӘ ңҰспаңңа алүандарүа да ңарсҰлҰң к+рсетпедӘм. Б&үан кейбӘреулер ақ-тақ болҰп, тҚсӘнбей ңалдҰ. Маүан: "Саүан ңҰсҰм жасап отҰрүан жоүарҰдҰсса, напҰңтардҰқ саÇси ірекеттерӘне ңалай ңарайсҰқ? БӘле т&ра тҚк ӘстемейсӘқ бе?" дедӘ. МенӘқ оларүа берген жауабҰм ңҰсңаша бҰлай болдҰ: "ҮазӘргӘ кезеқде м&сҰлмандарүаемек буӘптӘ нірсе үҰлҰм мен философиÇдан туҰндайтҰн адасушҰлҰңтан жҚректердӘқ ңараŞҰ мен иманнҰқ ілсӘреуӘ. Ал м&нҰ болдҰрмаудҰқ бӘр үана шарасҰ н&р. Н&рдҰ к+рсету арңҰлҰ жҚректерӘн тазартҰп, и +зӘн саңтап ңалу. Егер саÇсат шоңпарҰмен Әске кӘрӘсӘп, жеқӘске жеткен кҚннӘқ +зӘнде ілгӘ кіпӘрлер м&напҰңңа айналадҰ. Ал м&напҰң кіпӘрден бетер. Демек, м&ндай бӘр кезеқде шоңпар жҚректӘ тазарта алмайдҰ. Ол к бӘр ЖҚпӘрлӘк жҚрекке енӘп, орнҰүҰп аладҰ да, екӘжҚздӘлӘкке айналадҰ. Н&рдҰ да, шоңпардҰ да ңатар алҰп жҚру ісӘресе ңазӘргӘ тақда мен секӘлдӘ ілсӘз пенденӘқ ңолҰнан келетӘн Әс

— 122 —

емес. СондҰңтан, мен бар кҚшӘммен Н. БӘрӘабҰсуүа, ңандай жаүдай болсҰн саÇсаттҰқ шоңпарҰн &стамауүа тҰрҰсҰп баңтҰм. БӘраң, кідӘмгӘ &рҰсңа кӘрӘсу ңажет болса, ол діл ңазӘргӘ бӘздӘқ мӘндетӘмӘз емес. Иі, кіпӘрлер мен міл Ал безгендердӘқ шабуҰлҰн тойтару ҚшӘн шоңпардҰқ ңолданатҰн жерӘ болар. Алайда, ңолҰмҰз екеу-аң. ТӘптӘ жҚз ңолҰмҰз болса да тек Н&рүа үана жетедӘ. Шоңпар &стайтҰн ңолҰмҰз жоң!"

ШӨНШӨ С РАҮ. ЖаңҰнда АнглиÇ мен ИталиÇ секӘлдӘ шдер, АрдӘқ б&л ҚкӘметке ңҰрүиңабаң танҰтуҰна байланҰстҰ б&рҰннан берӘ бӘздегӘ ҚкӘметтӘқ шҰнайҰ тӘрегӘ, рухани кҚшӘнӘқ ңайнарҰ болүан Ислами Ұнта-жӘгедап кездҰру арңҰлҰ м&сҰлманшҰлҰңтҰқ бӘршама оÇнуҰна жіне бидүаттардҰ едіуӘр жоÇтҰндай жаүдай туҰп т&рүанда нелӘктен соүҰсңа ңарсҰ болдҰқ? Б&л міселенӘқ бейбӘт жаүдайда шешӘлуӘн тӘлеп, д&үа еттӘқ? ДӘнге жақалҰң ендӘрушӘлердӘқ ң&рүан ҚкӘметӘн б&л адҰқ? Б&л бидүатшҰлардҰқ жаүҰна шҰүу емес пе?

ЖАУАП.>БӘз ңашан да тҰнҰштҰңтҰ еркӘндӘктӘ, ңуанҰштҰ, таза жеқӘстӘ ңалаймҰз. БӘраң, кіпӘрлердӘқ ңҰлҰшҰ арңҰлҰ емес. ОлардҰқ ңҰлҰшҰмен келген пайда бӘзге керек емесҰңңан дҰқ ңҰлҰштарҰ +з бастарҰн шапсҰн. ОнсҰз да, +ктемшӘл жат елдӘктер м&напҰңтардҰ имандҰларүа айдап салҰп, дӘннен безгендердӘқ санҰн едіуӘр к+бейттӘ. ОнҰқ ҚстӘне соүҰс, бӘздӘқ Ү&ран ңҰзметӘмӘзге жіне зиÇн келтӘредӘ. МенӘқ еқ тақдаулҰ достарҰмнҰқ к+бӘнӘқ жасҰ ңҰрҰң бестен т+мен болүандҰңтан ңасиеттӘ Ү&ран ңҰзметӘн тастап, тҚгел іскерер жетуге міжбҚр болар едӘ. Егер менӘқ аңшам болса, шҰн к+қӘлӘммен ондай тақдаулҰ достарҰмдҰ іскерден алҰп ңалу ҚшӘн ірңайсҰсҰна мҰқ лира болса да берер едӘм. ОсҰндай жаүдайда жҚздеген тақдаулҰ бауҰрларҰмнҰқлүалар Ү&ран ңҰзметӘн тастап дҚниÇуи соүҰстҰқ ңолшоңпарҰ болҰп кетуӘнен, жҚз мҰқдаүан лира заÇ болҰп, к+п шҰүҰнүа &шҰрар едӘк. ТӘптӘ, бауҰрҰмҰз ЗекаидҰқ екӘِكُمْ скери борҰшҰн +теуӘ мҰқ лиралҰң рухани пайдадан ң&р ңалдҰрүан болар. Үадир АллаҒ егер ңаласа, іп-сітте аспандаүҰ б&лттардҰ тҚгел тазартҰп, КҚндӘ жарңҰрата ңоÇтҰнҰ секӘлдӘ, дӘнсӘздӘктӘқ ңара б&лтҰн да сейӘлтӘп, кҚндей жадҰ. Сүан шариүаттҰқ аңиңаттарҰн оп-оқай орната саладҰ. Тек, бӘз м&нҰқ ңҰмбатңа тҚспеуӘн АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘнен тӘлейӘк. АллаҒ Таүала жоүарҰда отҰрүандардҰқ басҰна аңҰл, жҚршҰлҰңңиман берсе болүанҰ, Әс +зӘ-+зӘнен оқалҰп кетер едӘ.
— 123 —

ТЯРТӨНШӨ С РАҮ. БҰлай дейдӘ: СӘздӘқ ңолҰқҰздаүҰ шоңпар емес, н&р екен. Н&рүа ңарсҰ шҰүуүа болмайдҰ ірӘ, одан ешкӘмге зиÇн келмейдӘ. Ендеше неге дост жазалүа саң болҰқдар дейсӘз? Неге н&рлҰ кӘтаптарҰқҰздҰқ халҰңңа жаппай к+рсетӘлуӘн ңаламайсҰз?

Б&л с&раңтҰқ еқ ңҰсңа жауабҰ мҰнау. ЖоүарҰда отҰрүан- дарда шашҰӘсӘ мас, оңҰмайдҰ. ОңҰса да, тҚсӘнбейдӘ. Басңа маүҰна шҰүарҰп тиӘседӘ. СондҰңтан, олар +з-+зӘне келгенше к+рсетпеген абзал. Сондай-аң, &Çттан безген к+птег, жекеделер бар. Олар Н&р рисалелерӘне жау, немесе ңҰрсҰң, н&рларүа кҚдӘкпен ңарап, онҰ +зӘне ңатерлӘ секӘлдӘ к+ретӘндӘктен оңҰмаң тҚгӘлӘ, ңолҰна да &стаүҰсҰ келмейдӘ. Сол абҰлҰпауҰрларҰмдҰ ҚнемӘ саңтандҰрҰп отҰрамҰн. АңиңаттҰ тҚсӘнбейтӘндердӘқ де ңолҰна берӘп, б&л дҚниенӘ үана ойлайтҰндардҰқ Қрей-кҚдӘгӘн ңоздҰрҰп жҚрмесӘн деп ірдайҰм ескертӘп отҰрамҰн.

{(СӘлтрсе се лкен міселеге &йҰтңҰ болуҰ мҚмкӘн бӘр оңиүа. Кеше тақертеқ маүан досҰмнҰқ кҚйеу баласҰ Мехмет келдӘ. ҮуанҰп т&рҰп, сҚйӘншӘ с&раүандай: СенӘқ бӘр кӘтабҰқ Спартада бастҰрҰлҰп, к+пшӘлӘк ңҰзҰүа оңҰп жатешбӘр н - дедӘ. Мен оүан: ОнҰқ бастҰрҰлуҰна тҰйҰм салҰнбаүан-дҰ. К+шӘрӘп жазушҰ бӘр адам кейбӘр н&сңалардҰ к+бейтсе керек. Оүан ҚкӘмет ңарсҰ емес. Б&л туралҰ анау екӘ м&нафҰң досҰқмҰздҰқшҰ болма! Олар тиӘсу ҚшӘн осҰндай бӘр нірсе Әздеп жҚр дедӘм.

БауҰрларҰм! Б&л Мехмет бӘр досҰмнҰқ кҚйеу баласҰ екенӘ рас. Сол т&рүҰдан алүанда менӘқ де туҰсңанҰм саналадҰ. Дегенмен, шаштараз болүандҰңтаالرِّسз бӘр м&үалӘм мен м&нафҰң мҚдӘрмен де дос болҰп жҚр. ЮлгӘ хабар бӘр жерде бауҰрҰмҰздҰқ аузҰнан байңамай шҰүҰп кеткен. Б&л да естӘп алҰп айтҰп отҰр. БӘраң, еқ бӘрӘншӘ маүан келӘп айтңанҰ жаңсҰ болдҰ. Мен ескерткен соқ бӘр жамандҰң"Сауапан ңалдҰң, жол бермедӘк.

ОсҰлайша, кӘтап бастҰратҰн машинка арңҰлҰ Рисалей-Н&рдҰқ мҰқдаүан н&сңаларҰ бастҰрҰлҰп, тарап кеттӘ.}

* * * * *
— 124 —

ҮорҰтҰндҰ

БҚгӘн Рефет Бейден бӘр хат алдҰм. АрдаңтҰ ПайүамбарҰҰрҰлүа (с.а.у.) киелӘ саңалҰ ж+нӘндегӘ сауалдарҰна бҰлай деп жауап берер едӘм, Сахих хадис бойҰнша, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) саңалҰнҰқ санҰ шектеулӘ үана. ОтҰз, ңҰрҰң тӘптӘ, к+п болсатҰ, ойлпҰстан аспаса керек-тӘ. К+птеген жерде мҰқдаүан саңалдҰқ болуҰ менӘ бӘр кездерӘ ңаттҰ ойландҰрүан-дҰ. КейӘн мҰнадай пӘкӘрге келдӘм, ол ңасиеттӘ саңалдар тек ңана сُمَاتِрҰ болмаса керек. МҚбірак шаштарҰн алдҰрүан кезде, ешбӘр нірсенӘ жерде ңалдҰрмайтҰн &ңҰптҰ сахабалар олардҰ саңтап жҚрсе керек. Олай болса, олар мҰқдап кездесуӘ ібден мҚмкӘн. ТаүҰ да, мҰнадай бӘр ой келдӘ. ХазӘретӘ ПайүамбардҰқ саңалҰ бӘрнеруге барүандарүа сауап жазҰлатҰндай мешӘттерде т&рүан саңалдар шҰнҰмен солар ма екен?

Оүан мҰнадай жауап келдӘ. РасҰнда, ол саңалдардҰ к+ру деген бӘр себеп- сҰлтау. АсҰлҰ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа (с.а.у.) салауат айту жіне Оүан деген сҚй, жасуӘлӘктӘ бӘлдӘру. Ол бӘр &йҰтңҰ себеп үана. СебептӘқ +зӘне емес онҰқ нітижесӘне мін берӘлуӘ тиӘс. СондҰңтан егер ол шаш, саңал ПайүамбарҰмҰздӘкӘ болмаүан кҚннӘқ +зӘнде сол арңҰлҰ салауат пен ң&рмет к+рсетӘлӘп, Қлкен ңҰзмет атңарҰп Ә ңанддҰңтан, онҰқ тегӘн сонша ңазбалай берудӘқ ңажетӘ жоң. Тек, ол еместӘгӘне наңтҰ ділел болмаса болүанҰ. ЯйткенӘ ж&рттҰқ солай ңабҰлдауҰ, солай к+руӘ белгӘлӘ бӘр маүҰнада ділел боп саналадҰ. КейбӘр таңуа кӘсӘлер б&үан таңуалҰң ниетпен н Иі, рсаңтҰң ҚшӘн тиӘссе даүҰ жекеше, +з тарапҰнан тиӘсер. Бидүат десе де, "жаүҰмдҰ бидүат" болҰп саналар. ЯйткенӘ, салауат айтуүа себеп. Рефет бей хатҰнда "БауҰрларҰмҰздҰқ арасҰндаүҰ б&л міселе тартҰсңа себеп болуда!" дейдӘ. БатҰн ЗеҰма айтарҰм: "М&нҰ +зара араздҰңңа себеп болатҰндай дау-дамайүа айналдҰрмақдар! Тек, пӘкӘр алҰсу тҚрӘнде, ренжӘспей с&хбаттасудҰ Қйренген ж+н!".

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَй болү اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ
— 125 —

Һазиз, адал СениркенттӘк бауҰрларҰм ИбраҒим, ШҚкӘрӘ, Хафиз БікӘр, Хафиз ХҚсейн, Хафиз Режеп іфендӘлер! Сендер Хафиз Тіуфиң арңҰлҰ жолдаүан Қш міселегеардҰқ здер к+птен берӘ тиӘсуде.

БӨРӨНШӨСӨ.

حَتّٰٓى اِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ ف۪ى عَيْنٍ حَمِئَةٍ

аÇтҰнҰқ ашҰң маүҰнасҰна ңарасаң: "КҚннӘқ ҰстолҰңтҰ батпаңтҰ б&лаңңа батңанҰн к+рӘптӘ", дейдӘ.

ЕКӨНШӨСӨ. З&лңарнайҰн ңорүанҰ ңайда?

ШӨНШӨСӨ. АңҰрзаманда ХазӘретӘ ИсанҰқ (а.с.) келуӘ жіне ДажжалдҰ +лтӘруӘ ж+нӘндеттӘк беле.

Б&л с&раңтардҰқ жауабҰ &заң болүандҰңтан ңҰсңаша бҰлай деймӘз: Ү&ран аÇттарҰ араб тӘлӘнӘқ ңаүидаларҰна сай жіне ңарапайҰм к+пшӘлӘк тҚсӘне алуҰ ҚшӘн к+птеген теқеулер, мҰсалдар арңҰлҰ баÇндайдҰ. МӘне, تَغْرُبُ ف۪ى عَيْنٍ حَمِئَةٍ рүа жҚЗ&лңарнайҰн ҰстҰң, батпаңтҰ бӘр б&лаң тірӘздӘ к+рӘнген батҰстаүҰ м&хиттҰқ жиегӘне немесе жанартаулҰ, т&мандҰ таудҰқ ңҰрңасҰна кҚннӘқ батҰп кеткенӘн к+рген. çүни, сҰрт к+зге батҰстаүҰ м&хиттҰқ жиегӘнде жаз кҚндеелдерӘап ҰстҰңтан мақайдаүҰ батпаңтҰ жер ібден ңапҰрҰң болҰп, бу к+терӘлген уаңҰтта батҰстаүҰ м&ңиттҰқ З&лңарнайҰнүа +те Қлкен бӘр б&лаң бейнесӘнде к+рӘнген т&сҰна кҚннӘқ брден м айтҰладҰ. Немесе, жанартаудҰқ тас пен топҰраңтҰ араластҰра атңҰлаүан алапат жалҰнҰ мен буҰ ңоса к+терӘлген бӘр таудҰқ &шар басҰнда ҚқӘрейген оттҰ к+зге (б&лаңңа) к+ктӘқ к+зӘндей болүан КҚннӘқ де батңанҰн байңаүансҰра с&ран ХакимнӘқ үажайҰп шешендӘкпен баÇндаүан б&л с+йлемӘ +те к+п міселенӘ к+терӘп, кҚштӘ дірӘс беруде. Еқ іуелӘ, З&лңарнайҰннҰқ батҰс жаңңа сапар шеккенӘ жіне аса ҰстҰң мезгӘл екендӘгӘ, батпаң екенӘ, кҚннӘқ бататҰн сітӘне кезӘккенӘ жіне жр ңадау атңҰлаүан уаңҰтңа сійкес келгендӘгӘн баÇндау арңҰлҰ АфриканҰ толҰң баүҰндҰруҰ секӘлдӘ +те үибарттҰ міселелерге ишара жасауда. ЯздерӘқе мілӘм, кҚннӘқ ңозүалҰсҰ сҰрттай солай болүанҰмен, аңир місеа жердӘқ жасҰрҰн ірекетӘне ділел, сонҰ ақүарамҰз. Ол жердегӘ міселе кҚннӘқ батңанҰ емес. Б&лаң дегенӘ де &ңсату үана. АлҰстан алҰп теқӘздӘқ +зӘ кӘшкене ңауҰздай үана болҰп к+рӘнедӘ.
— 126 —
АптапСіуӘр тан саүҰмдана к+терӘлген т&мандҰ будҰқ астҰнда к+рӘнген теқӘздӘ батпаң ӘшӘндегӘ бӘр б&лаңңа &ңсатуҰ. Арабшада б&лаң, кҚн жіне к+з деген маүҰна беретӘн عَيْنٍ с+зӘнӘқ, аса шешендӘкпен орҰндҰ айтҰлүандҰүҰ.
{(СӘлтеме): ОсҰ ف۪ى عَيْنٍ حَمِئَةٍ дткендеيْنٍ с+зӘ шешендӘгӘ ж+нӘнен мҰнаүан ишара етедӘ: Аспан мен онҰқ жҚзӘ КҚн ӘспеттӘ к+здерӘмен жержҚзӘндегӘ АллаҒтҰқ ЖамалҰн РахҰмҰн тамашалаүаннан кейӘн, Жер де +зӘнӘқ теқӘз к+здерӘ арңҰлҰ жоүарҰдаүҰ ИліҒи -اَوْ птардҰ кезегӘмен ңҰзҰңтап, екӘ к+з бӘрӘ-бӘрӘнӘқ ӘшӘне жабҰлүанда, жер бетӘндегӘ к+здер де жабҰладҰ, деу арңҰлҰ керемет с+здермен тҚсӘндӘредӘ, к+здердӘқ де демалатҰндҰүҰна ишара етуде.}

Б&л оңиүа З&лңарнайҰннҰқ назарҰнда алҰсӘқ, далай к+рӘнсе, Арш Аүзамнан келген аспани кӘтап Ү&раннҰқ Рахмани ңонаңҚйӘ болүан жер жҚзӘне бӘр шҰраң мӘндетӘн атңарүан ңҰзметкер КҚндӘ, бӘз Атлант м&хитҰ атап жҚргеа т&раани бӘр б&лаңңа батҰп к+зден таса болдҰ деуӘ, +зӘнӘқ аса &лҰңтҰүҰна жарасадҰ ірӘ м&үжизалҰ шешендӘгӘне сай, теқӘздӘ бӘр ҰстҰң б&лаң ірӘ т&мандҰ бӘр к+з ӘспеттӘ үажап етӘп к+рсетедӘ. ТӘптӘ, к+ктердегӘ басірбӘр дерге де діл солай к+рӘнетӘнӘ анҰң.

ҮОРұТұНДұ. БатҰстаүҰ Атлант м&хитҰ батпаңтҰ бӘр б&лаң деп суреттелуӘ З&лңарнайҰннҰқ алҰстан онҰ бӘр ҰстҰң б&лаң секӘлдӘ к+руӘне байланҰстҰ болүан. Ал Ү&ран ХакимнӘқ назарҰ ірбӘр нірсеге +те жаңҰн боамнҰқ ңтан З&лңарнайҰннҰқ алданүан к+зӘмен ңарамайдҰ. Ү&ран к+к жҚзӘнен ңарайтҰн назарҰ арңҰлҰ жер бетӘн бӘр шаршҰ алақ, Қлкен бӘр сарай, кейде бӘр бесӘк, кейде бӘр параң секӘлдӘ к+ретӘндӘктен т&ман бас бӘр тҰ б&рңҰраүан Қлкен м&хиттҰ батҰстаүҰ бӘр кӘшкене б&лаң деуӘ, Ү&раннҰқ ауңҰмдҰлҰүҰн ділелдеп т&р.

ЕКӨНШӨ С РАҺұҢұЗ. З&лңарнайҰн ңорүанҰ ңай жерде? çжҚж - МіжҚж деген кӘмдер?

Жауап. Б&дан б&рҰн б&л міселе ж+нӘнде бӘр рисале жазда едӘ. Сол кезде дӘнсӘздердӘқ аузҰна ң&м ң&йүан едӘк. ҮазӘр ол рисале жоң, ол кездегӘ жазүандарҰм да есӘме тҚсе ңоÇр емес. ЖиҰрма т+ртӘншӘ С+здӘқ шӘншӘ тармаүҰнда б&л міселе бӘраз жазҰлүан-дҰ. мҚфтитан, кейбӘр мақҰздҰ т&старҰна үана ңҰсңаша тоңталҰп +темӘз.

ЗерттеушӘ үалҰмдардҰқ айтуҰнша жіне З&лңарнайҰн деп аталуҰна ңараүанда ИеменейӘнгеларҰнан "ЗҚл-иезен" секӘлдӘ "зҚ" с+зӘмен

— 127 —

басталүан атауесӘмдерге байланҰстҰ б&л З&лңарнайҰн, ЕскендӘр Руми емес Çүни МакедониÇлҰң ЕскендӘр емес. Б&л Иемен патшаларҰнҰқ бӘрӘ. Ол ХазӘретӘ ИбраҒим заманҰнда +мӘр сҚрген, ХазӘретӘ ХҰзүан бедірӘс алүан. Ал, ЕскендӘр Руми болса, шамамен милади жҰл санаудан Қш жҚз жҰл б&рҰн болүан, Аристотелһден дірӘс алүан. Адамдар жазүан тарих нӘре меҚрде Қш мҰқ жҰлдҰң оңиүалардҰ үана ңамти аладҰ. М&ндай ңҰсңа тарихпен ХазӘретӘ ИбраҒимнӘқ заманҰнан б&рҰнүҰ діуӘрдӘ шолҰп, наңтҰ хабар беру ңиҰн. ҮазӘргӘ тарих Ç, ойдан шҰүарҰлүан, Ç, болмаса болүан оңиүалардҰ жоңңа шҰүарҰп, Ç болму мҚмкла-шарпҰ ңҰсңа ңайҰрадҰ. Б&л ИемендӘк З&лңарнайҰн тіпсӘрлерде б&рҰннан берӘ ЕскендӘр атҰмен ійгӘлӘ болуҰнҰқ себебӘ; Ç, сол З&лңарнайҰннҰқ бӘр атҰ ЕскендӘр болса керек. лҰ ЕскендӘр жіне ЕжелгӘ ЕскендӘр осҰ. Немесе Ү&ранда айтҰетӘндӘаүҰн оңиүалар жалпҰүа ортаң ірдайҰм ңайталанатҰн оңиүалардҰқ &шҰ болатҰндҰңтан. З&лңарнайҰн атанүан лкен ЕскендӘрдӘқ пайүамбарлҰңңа &ңсайтҰн бастамасҰмен залҰм жіне з&лҰмдҰңңа душар ңауҰмдардҰқ ортасҰна тосңауҰл болн. М&нжауҰздҰңңа жол бермейтӘн, атаңтҰ ҮҰтай ңорүанҰндай ңорүандар салҰндҰ. Сондайаң, ЕскендӘр Руми тірӘздӘ жиҒангер патшалар дҚниÇуи т&рүҰдан, ал адамзаттҰқ рухани патшаларҰ болүан кейбӘр пайүамбарлар мен ң&тҰптар да рухани т&рүҰдан тірбиелеуе ңатҰ лкен ЕскендӘрдӘқ соқҰнан ерӘп, онҰ ҚлгӘ т&тҰп, з&лҰмдҰңңа &шҰраүан халҰңтардҰ залҰмдардан ң&тңарудҰқ шарасҰ ретӘнде таулардҰқ арасҰн ңорүандармен жалүаүан. {(СӘлтеме): Жер бетӘнде к+не заманнан берӘ т&рүан жіне тасңа айналҰп кетк мен шз бӘлмейтӘн к+птеген ңорүандар бар.} Тау басҰна ңамалдар т&рүҰзүан. ЯздерӘнӘқ кҚш-ңуатҰмен не болмаса &йҰмдастҰрҰп Қйрету арңҰлҰ бекӘнӘстер салүан. Содан кейӘн ңалалардҰқ айналасҰн ңамалмен ңоршамаңта олүан. ЗеқбӘректер мен жҚзетӘн ңамалдар ӘспеттӘ кемелер жасаүан.

ТӘптӘ, жер бетӘндегӘ еқ атаңтҰ ңорүан, ҮҰтай ңорүанҰ, Ү&ран тӘлӘмен айтсаң çжҚж бен бӘ бойен, тарих тӘлӘмен айтсаң Мінжур, Моқүол тайпаларҰнҰқ шабуҰлҰнан ңорүану ҚшӘн салҰнүан. Олар жер бетӘндегӘ к+птеген елдерге шабуҰл жасаүан жаугер тайпалар болүандҰңтан ГималайдҰқ м&з басңан жоталарҰнан бастап, шҰүҰс пен батҰстҰ тҚгел ңамтболҰп птап келген кезде, ҚндӘ мен ңҰтайдҰқ тҰнҰш жатңан елӘн олардан ңорүау ҚшӘн Гималай жоталарҰна жаңҰн

— 128 —

бӘр жердегӘ екӘ тау арасҰна &зҰн ңорүан т&рүҰзҰлүан. Сол биӘк ңорүан олардҰқ арҰ +туӘне ңалай б+гет болса, Кавказ жоталаңолҰ кДербент ақүарҰна таүҰ да сондай шабуҰлшҰ татар ңауҰмдарҰнан ңорүану ҚшӘн З&лңарнайҰннҰқ ҚлгӘсӘ бойҰнша б&рҰнүҰ Иран патшаларҰ биӘк ңорүан салүан. М&ндай ңорүан б+геттердӘқ санҰ к+п. Ү&ран Хаким бҚкӘл ада&рҰм ң с+йлеп т&рүандҰңтан сҰрт к+зге белгӘлӘ бӘр жеке оңиүанҰ айта отҰрҰп, сол оңиүанҰ бірӘне ҚлгӘ етӘп, жалпҰлай баÇндайдҰ. СондҰңтан да Үорүандар мен çжҚж, Між нірсее ңатҰстҰ риуаÇттар мен тіпсӘрлер іртҚрлӘ болҰп келедӘ.

Сондай-аң Ү&ран Хаким +зӘнӘқ баÇндау ерекшелӘгӘне сай, бӘр оңиүадан басңа бӘр оңиүаүа ҚнемӘ ауҰсҰп отҰрадҰ. Ал, б&л ерекшелӘктӘ бӘлмейтӘн адам,кҚніүаоңиүалардҰ бӘр уаңҰтта болүандай етӘп ңабҰлдауҰ мҚмкӘн.

МҰсалҰ, Ү&ран ХакимнӘқ ілгӘ ңорүандар ң&лаүаннан кейӘн ҮиÇметтӘқ басталатҰнҰн хабарлауҰ уаңҰттарҰнҰқ жаңҰндҰүҰ емес, міселелердӘқ бӘр-бӘрӘне жаңҰндҰүҰнаірӘнени б&л ңорүандар ңалай ң&ласа, дҚние де солай ңирайдҰ деген маүҰна айтҰлуда. СонҰмен ңатар, аса берӘк ИліҒи ңорүандар болҰп саналатҰн таулар дҚниенӘқ ңирауҰмен бӘрге ңалай кҚл-парша болса, тедӘ.

рӘк салҰнүан ңорүандар да сол кезде жермен жексен боладҰ. УаңҰт ңанша м&ңалтса да к+пшӘлӘгӘ ңирамай т&ра бередӘ дегенге де келедӘ. З&лңарнайҰн ңорүанҰнҰқ бӘр ҚлгӘсӘ болүан ҮҰтай ңорүанҰ мҰқдаүан жҰлдан берӘ ілӘ т&р. Б&л да адамнҰқ ңолҰмен заауҰмҰнтҰ параңңа жазҰлүан к+неден ңалүан тарих жідӘгер, маүҰналҰ бӘр с+йлем ретӘнде оңҰлҰп т&р.

ШӨНШӨ САУАЛ. ХазӘретӘ Иса алейҒиссаламнҰқ ДажжалдҰ +лтӘретӘнӘ ж+нӘндегӘ міселеге байланҰстҰ БӘрӘншӘ Мектубта жіне БесӘншӘім, бабта +те тиÇнаңтҰ, ңанаүаттанарлҰң жауап бар.

بِاسْمِه۪ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, адал достарҰмкӘзген Сабри жіне Хафиз Али! "Муүаибат-Ұ Хамсе"ю(Бес үайҰп)>міселесӘне ңатҰстҰ Л&ңман сҚресӘнӘқ соқҰндаүҰ аÇт жайлҰ мақҰздҰ сауалүа т&щҰмдҰ жауап беруӘмдӘ с&рапсҰздар.

— 129 —

ЯкӘнӘшке орай, діл ңазӘр оүан жауап бере ңоÇрлҰң жаүдайда емеспӘн.лай суана, сауалдҰқ мақҰздҰ т&сҰна үана ңорҰтҰндҰ ретӘнде бӘр ишара жасаудҰ ж+н к+рдӘм. Б&л сауалҰқҰзүа ңараүанда "МҚүаибат-Ұ хамсе" міселесӘн сҰнайтҰн дӘнсӘздер, онҰқ ӘшӘнде жауҰннҰқ жаууҰ мен ң&рсаңтаү болуҰдӘқ жаүдайҰ жайлҰ міселеге ңарсҰлҰң бӘлдӘргенге &ңсайдҰ. ЯйткенӘ, олар бҰлай жауҰннҰқ ңашан жауатҰнҰн метерологиÇ, ал ң&рсаңтаүҰ сібидӘқ &л не ңҰз екенӘн рентген аппаратҰ арңҰлҰ алдҰн ала бӘтҰқ жаолатҰндҰңтан, б&л МҚүаибат-и хамсенӘ аңҰлмен бӘлуге боладҰ дейтӘн к+рӘнедӘ.

ЖАУАП.>ЖауҰннҰқ жауатҰн уаңҰтҰ ңатақ бӘр зақдҰлҰңңа тіуелдӘ емесей, оллей ИліҒи ңалауүа байланҰстҰ жіне ол ңазҰнасҰнан келедӘ. ОнҰқ солай болуҰнҰқ сҰрҰ мҰнау. ДҚниедегӘ +те мақҰздҰ аңиңаттар мен аса ңҰмбат нірселер мҰналар - н&р, болмҰс тӘршӘлӘк жіне мейӘрӘм. ОсҰ т+рт нірсе тӘкелей, еш делдалِالْحَлаҒтҰқ ң&дӘретӘ мен ңалауҰна тіуелдӘ. Басңа жаратҰлҰстарда сҰртңҰ себептер ң&дӘреттӘқ ӘстерӘне перде боладҰ. Т&раңтҰ зақдар мен ңалҰптҰ ережелер, ИліҒи ираде-ңалауүа бӘршама перде боладҰ. БӘраң н&р, болмҰс,үатҰндлӘк жіне мейӘрӘмге ол перделер ңойҰлмаүан. ЯйткенӘ, перде ңоŞдҰқ хикметӘ жоң. БолмҰстаүҰ еқ мақҰздҰ аңиңат мейӘрӘм пен тӘршӘлӘк. Ал жақбҰр тӘршӘлӘк к+зӘ, +мӘрдан. бааүҰ мейӘрӘмӘнӘқ негӘзӘ, тӘптӘ рахҰмшҰлҰңтҰқ наң +зӘ. Олай болса себептердӘқ перде болуҰнҰқ ңажетӘ жоң. ҮалҰптҰ ереже мен зақдҰлҰңтар АллаҒтҰқ ңалау еркӘн бҚркемелеп, жасҰрмауҰ тиӘс. Сонда, іркӘм ңай кезде де шҚкӘр етӘп, ң&лшҰлҰң жасап+те кеарҰнҰп, д&үа етӘп отҰруүа міжбҚр боладҰ. Егер бӘр ереже шартңа тіуелдӘ болса, онда ілгӘ шартңа сенӘп, шҚкӘр мен с&раудҰқ мінӘсӘ болмай ңалар едӘ. КҚннӘқ шҰүФітх" ңаншалҰңтҰ пайдалар бар екенӘ белгӘлӘ. БӘраң т&раңтҰ бӘр зақдҰлҰңңа тіуелдӘ болүандҰңтан кҚннӘқ шҰүуҰ ҚшӘн д&үа тӘлек жасалмайдҰ. ШҰңңанҰ ҚшӘн шҚкӘр де етӘлмейдӘ. Адамдар кҚннӘқ т&раңтҰ зақ бойҰнша тақертеет уілтҰнҰн бӘлетӘндӘктен онҰ бӘр үайҰп Әс деп к+рмейдӘ. Ал, жақбҰрдҰқ жауатҰнҰ ешңандай шартңа, ережеге тіуелдӘ болмаүандҰңтан адамдар іруаңҰтта жауҰннҰқ жаууҰн ЖаратушҰдан с&рауүа міжбҚр боладҰ. Адамзат үҰлҰми тҚрде онҰқ діл ңашан жауатҰнҰн бӘле дем ң&ҰндҰңтан жауүан жақбҰрдҰ рахмет ңазҰнасҰнан келген ерекше бӘр нҰүмет деп ңарап, шҰнайҰ тҚрде шҚкӘр етедӘ.
— 130 —

СондҰңтан б&л аÇт жақбҰрдҰқ жаууҰн "бес үайҰпңа" енгӘзӘп ңойүа. Ол с метерологиÇлҰң орҰндардҰқ жақбҰрдҰқ жауатҰн уаңҰтҰн мілӘмдеуӘ тӘптӘ де, үайҰптҰ бӘлу емес. МейӘрӘм ңазҰнасҰнан шҰүҰп, жаууүа бет алүан жақбҰрдҰқ ңайда, ңай кезде жаууҰ мҚмкӘн екенӘн алдҰқүҰ бӘрнеше шарттҰ белгӘлерӘн бӘлӘп, есептеп хабарлау менмеЮзӘрге белгӘсӘз, бӘраң болҰп ңойүан немесе болуүа жаңҰн ңалүан оңиүанҰ алдҰн ала сезуге боладҰ. Б&л үайҰптҰ бӘлу емес. Б&л бар немесе болу мҚмкӘндӘгӘ жаңҰн ңалүан нірсенӘ сезу. Таүал менӘқ +зӘм денемдегӘ аүза сезӘмдер арңҰлҰ жиҰрма т+рт саүаттан кейӘн жауатҰн жауҰндҰ сезӘне бастаймҰн. Демек, жақбҰрдҰқ белгӘлерӘ, бастамаларҰ бар. Б&л жақбҰрдҰқ алүҰ шарттарҰ ҰлүалдҰлҰң тҚрӘнде келӘп, артҰнан жақбҰаÇжайд жатңанҰн бӘлдӘредӘ. Б&л жаүдай бӘр ереже секӘлдӘ, үайҰптан шҰүҰп, наңтҰ Әске к+шетӘн жаүдайдҰқ к+рӘнӘсӘ. Ал, ілӘ наңтҰлҰ ілемге жетпеген, Иліан, &йӘрӘм ңазҰнасҰнан ілӘ шҰңпаүан жақбҰрдҰқ ңашан жауатҰнҰн бӘлу, ЖаратушҰнҰқ шексӘз ӘлӘмӘне үана мілӘм, үайҰп жаүдай.

КелесӘ міселе.>Рентген сіулесӘ арңҰлҰ ң&рсаңтаүҰ сібидӘқ ж. Сонд анҰңтау وَ يَعْلَمُ مَا فِى الْاَرْحَامِ аÇтҰнҰқ үайби мазм&нҰна ңайшҰ келмейдӘ. ЯйткенӘ, аÇтта ол сібидӘқ тек ңана &л не ңҰз екендӘгӘ үана емес, ол сібидӘқ +зӘне үана тін ере бе?

сиеттерӘ, болашаңтаүҰ жаүдайларҰнҰқ негӘзӘн ңамтитҰн таүдҰрҰнҰқ тҚйӘндерӘ, тӘптӘ бет ілпетӘнӘқ ңандай болатҰнҰ маңсат етӘлген. Ол - үайҰбтҰ тҚгел бӘлетӘн ЖаратушҰнҰқ үана ӘсӘ екенӘ мілӘ бойҰншама рентген аппаратҰ жетӘлсе де, адамзаттҰқ бҚкӘл үалҰмдарҰ бӘрлессе де сібидӘқ болашаүҰ тҚгӘлӘ, бет жҚзӘн де анҰңтай алмайдҰ. БасҰнда атап айттҰң ңой, бҰң пен +мӘр жіне мейӘрӘм б&л дҚниедегӘ еқ Қлкен аңиңат ірӘ мақҰздҰ нірсе деп. СондҰңтан, осҰнау ңҰмбат ірӘ кҚрделӘ тӘршӘлӘктӘқ бҚкӘл болмҰсҰмен, мейӘрӘм ңазҰнасҰнан шҰүуҰ жӘтӘ баңҰлауүа алуҰнҰқ бӘр сҰрҰ мҰнау. ЯмӘр - +зӘнӘқт.

ң болмҰсҰмен шҚкӘр еттӘруге, ң&лшҰлҰң жасаттҰруүа негӘзделгендӘктен ираде-ңалауүа бҚркенӘш болатҰн ережелер секӘлдӘ сҰртңҰ себептерге тіуелдӘ емес. Ү&рсаңтаүҰ сібидӘқ заттҰң жіне Ардаңи болмҰсҰнда Хаң ТаүаланҰқ екӘ н&р-сіулесӘ бар.

БӘрӘншӘсӘ, +зӘнӘқ УахдетӘн, ЮхадиетӘн жіне СамадиетӘн к+рсетедӘ. çүни, сіби дене мҚшесӘ жіне басңа даатпен рҰмен +зге адамдарүа &ңсас болҰп, ЖаратушҰ - ЖасаүаннҰқ уахдетӘне куілӘк етедӘ. Ол

— 131 —

+зӘнӘқ хал тӘлӘмен бҰлай дейдӘ: "Маүан м&ндай пӘшӘн мен дене мҚшенӘ берген кӘм болса, дене мҚшелерӘ маүан &ңсаүан барлҰң адамдардҰорасанратңан Сол! Басңа да тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ жаратаушҰсҰ Сол!" АнасҰнҰқ ң&рсаүҰндаүҰ сібидӘқ б&л айтңанҰ тӘптӘ де үайби емес, шарттҰ белгӘлерге тіуелдӘ болүанҰ ҚшӘн онҰ бӘлуге ібден боладҰ. Б&л жаүдай үҰнан ілемӘнен наңтҰ ілемге ілдеңашан келӘп ңойүан мезгӘл болҰп саналадҰ. Ол үайҰптҰ бӘлу емес.

ЕкӘншӘсӘ, ң&рсаңтаүҰ сіби +зӘндӘк ңабӘлет дарҰнҰ мен ешкӘмге &ңсамайтҰн жеке тҚр пӘшӘнӘ арңҰлҰ ЖаратушҰсҰнҰқ ерекше ңалалмегенн барҰнша к+рсетуде. БӘраң, б&л хабар үайҰп ілемӘнен келуде. Юзели ӘлӘм ИесӘнен басңа ешкӘм м&нҰ к+ре де, ести де алмайдҰ. Ана ң&рсаүҰнда м&нҰқ мҰқ да бӘрӘ де к+рӘнбейдӘ, адан тамайдҰ да.

ҮОРұТұНДұ. Ү&рсаңтаүҰ сіби +зӘндӘк ңабӘлет тӘлӘмен жіне +зӘндӘк тҚр т&рпатҰмен ЖаратушҰнҰқ УахданиетӘне ділел боладҰ. М&нда ИліҒи ираде Çүни АллаҒтҰқ ңалау еркӘ +зӘнде жалүаӘқ ділелӘ бар. Ү&дай ңаласа ілӘ де талай ділелдер жазҰладҰ. ЮзӘрше осҰмен тоңтатудҰ ж+н санадҰм.

اَلْبَاق۪ى هُوَ الْبَاق۪ى
Саид Н&рси
سُبْحَانَكَ لَا عِلْم, мҰсаٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 132 —

Он жетӘншӘ Лема

(ЗҚхреден алҰнүан "Он бес Нотадан" т&радҰ)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
КӨРӨСПЕ СЯЗ الْاَн екӘ жҰл б&рҰн {(СӘлтеме): Он екӘ жҰл б&рҰн дегенӘ Хижри 1340, милади 1921 жҰлдарүа сійкес келедӘ.} Раббани жірдеммен АлланҰ тану т&рүҰсҰнда, аңҰлдатңанҰжҚгӘртуӘ арңҰлҰ, жҚрекпен саÇхат жасау арңҰлҰ жіне рухҰмнҰқ ашҰлуҰ арңҰлҰ к+рӘнген ТіухидтӘқ кейбӘр жарҰң н&рларҰн арабша Ноталар тҚрӘнде"ЗҚхре", "Шуле", "Хубаб", "Шімме", "Зірре", "Катре">деген атпен +зӘм ҚшӘн ңаүазүа тҚртӘп ңойҰп едӘм. п, аңиаңиңаттҰқ шетӘн үана, жарҰң бӘр н&рдҰқ &шңҰнҰн үана к+рсету ҚшӘн +зӘмнӘқ ой ңиÇлҰма шаңтап жазүандҰңтан басңалар пайдалана алмадҰ. ТӘптӘ, еқ жаңҰн достарҰмнҰқ +зӘ арабша бӘлмейтӘн едӘ. СолардҰқ +тӘнӘштерӘ бойҰнша Ноталар мен уҰрларрдҰқ бӘр б+лӘгӘнӘқ мазм&нҰн ТҚрӘкше жазуүа міжбҚр болдҰм.

Б&л Ноталар жіне араби рисалелер БҚгӘнгӘ СаидтӘқ аңиңат ӘлӘмӘнен к+рген алүашңҰ ділелдерӘ болүандҰңтан ңалай к+рӘнсе соқ жетеш +згертусӘз жазҰлдҰ. СондҰңтан, кейбӘр с+йлемдер басңа С+здерде де, м&нда да жазҰлдҰ. КейбӘреуӘ к+п тҚсӘндӘрӘлмей ңҰсңаша жазҰлдҰ. МаүҰнасҰн +згертпеу ҚшӘн солай етӘлдӘ.

БӨРӨНШӨ НОТА. Мен +зӘме бҰттан зген едӘм. Ей, үапҰл Саид! МҰна піни ілемнен кейӘн саүан серӘк болмайтҰн, дҚние ңираүаннан кейӘн сенен б+лӘнӘп кететӘн нірселерге к+қӘл б+лӘп, уайҰмдау саүан жараспайдҰ. ЮсӘресе, сенӘқ үа жатңаҰқ аÇңталүан соқ сенӘ тастап кететӘн, ісӘресе берзах сапарҰнда бӘрге болмайтҰн, сенӘ ңабӘр ауҰзҰна дейӘн де жеткӘзуге жарамайтҰн, ісӘресе бӘрнеше жҰл бӘрге болҰп, содан соқ міқгрҰ араенен ажҰрап, кҚнілардҰ сенӘқ мойҰнҰқа артҰп кететӘн, ісӘресе ендӘ ңолҰқ жете бергенде сенӘ тастап жҚре беретӘн жалүан дҚниеге жҚрекпен байлану аңҰлдҰнҰқ ӘсӘ емес.

— 133 —

Егер аңҰлҰқ болса, дҚние ңирап, берзах пен аңҰретке ауҰсҰп жатңанда аÇсман, стҰнда тапталҰп ңалҰп ңоÇтҰн, міқгӘлӘк сапарда саүан жолсерӘк болуүа жарамайтҰн ӘстердӘқ бірӘн таста. Оларүа мін берме, олардҰқ жойҰлҰп кетӘпЮйтпеснҰна кҚйӘнбе!

Сен +з болмҰсҰқа жаңсҰлап ҚқӘл! СенӘқ ӘшкӘ сезӘмдерӘқнӘқ ӘшӘнде тамаша бӘр сезӘм бар. Ол міқгӘлӘктен +зге ештеқеге разҰ болмайдҰ.

Ол рӘ үаншҰдан басңа ешнірсеге ңанаүаттанбайтҰн ерекше сезӘм. Одан басңаүа бет б&рмайдҰ. Одан басңаүа разҰ болмайдҰ.

БҚкӘл дҚниенӘ меншӘк ңҰп берсеқ де ілгӘ сезӘмӘқдӘ ңанаүаттандҰра алмайдҰ. Ол сесмиллінӘқ бҚкӘл жан дҚниеқнӘқ с&лтанҰ. МіқгӘлӘк ИесӘ ФатҰр-Ұ ХакимнӘқ імӘрӘне үана баүҰнатҰн сол сезӘмӘқдӘ тҰқда! СонҰқ соқҰнан ер, ң&рдҰмнан МӘне,

ЕКӨНШӨ НОТА. Аңиңатңа жанасатҰн бӘр тҚсӘмде адамдарүа бҰлай деп жатҰр екем: "Уа, адам! Ү&раннҰқ бӘр ережесӘ. Хаң ТаүаланҰқ жаратңандарҰнҰқ ешңайсҰна табҰнба, +зӘқнен Қстем санама. ЯзӘқдӘ де еш нірседен биӘҰр-Ұ Хма! ЯйткенӘ, жаратҰлүандардҰқ ешңайсҰсҰ ң&лшҰлҰң етуге лайҰң емес, бірӘ де жаратҰлүан. ЖаратҰлуҰ жаүҰнан алүанда бірӘ бӘрдей, еш айҰрмашҰлҰүҰ жоң".

ШӨНШӨ НОТА. Уа, үапҰл Саид! Байңа! СезӘмге алданҰп +тпелӘ дҚниенӘ міқгӘ, т&раңтҰолүа тйлама! Айналақа ңараүан кезде бӘршама т&раңтҰ к+рӘнгендӘктен алданҰп, +зӘқнӘқ фіни екенӘқдӘ &мҰтҰп, сол к+збен ңарап, міқгӘ жасайтҰндай сезӘнесӘқ де тек ң ала бӘқ болуҰнан ңорңасҰқ. Бейне бӘр ңиÇметке дейӘн +мӘр сҚретӘн секӘлдӘ ңиÇметтен үана сескенесӘқ.

ЕсӘқдӘ жи! Сен де, сенӘқ жеке ілемӘқ де кез келген уаңҰтта жойҰлҰп кетулерӘқ мҚмкӘн. СенӘқ б&л жаназанҰезӘмдерӘқ мҰна бӘр мҰсалүа &ңсайдҰ.

БӘр адам ңолҰндаүҰ айнасҰн бӘр Қйге не бӘр ңалаүа не бӘр баңшаүа ңарай баүҰттаса одан ілгӘ нірселердӘқ к+рӘнӘстерӘ к+рӘнедӘ. Егер айна бӘр себептен сҰнҰп, бетӘ шҰтҰнап кетсе ілгӘ айнадаүҰ дҰ дҚнстер де ңирап жоң боладҰ. Ондай жаүдайда айнанҰқ сҰртҰндаүҰ наүҰз Қй мен ңаланҰқ ңаз ңалпҰнда т&ра беруӘ ол адамүа тҚк пайдасҰ жоң. ЯйткенӘ, ңолҰндаүҰ айнада кӘлге ңн ңала жіне саүан тиесӘлӘ Қй мен баңша айнанҰқ к+рсеткен к+лемӘне ңарай болатҰн.

— 134 —

Сол секӘлдӘ сенӘқ +мӘрӘқ айна. СенӘқ дҚниеқнӘқ тӘрегӘ, айнасҰ ірӘ орталҰүҰ сенӘқ +мӘрӘқ мен тӘншама қ. Кез келген сітте ҚйӘқ де, ңалақ да, баңшақ да ңирап, ңиÇметӘқ орнауҰ мҚмкӘн. Олай болса, сен б&л +мӘрӘқ мен жалүан дҚниеқе олар к+тере алмайтҰн жҚк артпа!

ТЯРТӨНШӨ НОТА. БӘлӘп ңой! МақҰзд Н&рлҰңҰмбат нірселердӘ діл сол ңалпҰнда ңайта жарату ФатҰр-Ұ ХакимнӘқ бӘр ідетӘ. çүни, к+птеген нірселердӘқ ңайта жақаруҰ жҰл мезгӘлдерӘ ңайталанҰп, үасҰрлар ауҰсңанда ілгӘ ң

فَاِن мақҰздҰ нірселер сол ңалпҰнда ңайтадан жаратҰладҰ. КҚннӘқ, жҰлдҰқ жіне үасҰрдҰқ ңайта жаратҰлуҰнда осҰ зақдҰлҰңтар бӘр ңалҰптҰ ңайталануда.

МҰрлар сҰ т&раңтҰ ңайталану зақдҰлҰүҰна ңарап, мҰнадай ңорҰтҰндҰ шҰүаруүа боладҰ.

Піндер мен үҰлҰмдар куілӘк етӘп т&рүандай жаратҰлҰс аүашҰнҰқ еқ ңҰмбаттҰ да мақҰздҰ да жемӘсӘ адам. ЖаратҰлүандолмҰс,ӘшӘндегӘ еқ мақҰздҰсҰ да адам. БҚкӘл ілемнӘқ еқ ңҰмбаттҰсҰ да адам. ЮрбӘр адам жан-жануарлардҰқ бӘр тҚрӘне теқ келетӘндей ңҰмбат. Б&дан тҚсӘнерӘмӘз, ңайта жаратҰлүан кезде адамдардҰқ ірңайсҰсҰ жн тарике, ңаз-ңалпҰнда +з денесӘмен, +з атҰ-ж+нӘмен, пӘшӘн болмҰсҰмен ңайта жаратҰладҰ.

БЕСӨНШӨ НОТА. Б&л нотада ЕвропанҰқ пінӘ мен мідениетӘ б&рҰнүҰ СаидтҰқ санасҰнда бӘршама ңалҰптасҰп ңалүандҰңтан бҚгӘнгӘ СаидтҰолүандрлерӘ мен к+зңарасҰна, жҚрек ңалауҰна осҰ піндер мен мідениет кесел боп жабҰстҰ. МіселенӘ ңиҰндатҰп жӘбердӘ. міжбҚрлӘктен бҚгӘнгӘ Саид ой-санасҰнан, еқ алдҰмен батҰстҰқ б&рҰс пілсапасҰ мензалҰм. мідениетӘн лаңтҰрҰп тастаудҰ к+здеген кезде ӘшкӘ дҚниесӘнде Европаүа жаң ніпсани сезӘмдердӘқ ҚнӘн +шӘру ҚшӘн ЕвропанҰқ рухани т&лүасҰмен бӘр жаүҰнан ңҰсңа, бӘр жаүҰнан &заңңа соир Рах айтҰсуүа міжбҚр болдҰ.

М&нҰ д&рҰс тҚсӘнген ж+н. Европа дегенде екӘ тҚрлӘ Европа бар.

БӘрӘншӘ Еворпаүа, шҰнайҰ ИсауилӘк дӘнӘнен жіне Исламнан алүан аңиңаттар арңҰлҰ ңоүамдҰң +мӘрге пайдалҰ +нерге баулитҰн жінең&тңарт пен аңиңатңа ңҰзмет етӘп, үҰлҰмүа &мтҰлүан Европаүа айтҰп т&рүан жоңпҰн.

Табиүатңа негӘзделген философиÇнҰқ кесӘрӘнен мідениеттӘқ жаүҰмсҰз жаңтарҰн жаүҰмдҰ санап, адамзаттҰ азүҰндҰң пен, екӘнүа итерген б&зҰң екӘншӘ Европаүа айтамҰн.

— 135 —

К+қӘлде осҰндай аласапҰран орҰн алҰп жатңан кезде мідениеттӘқ жаңсҰлҰңтарҰ мен піннӘқ пайдалаейдӘ. рӘп отҰрүан Европаүа емес, екӘншӘ ЕвропанҰқ рухани т&лүасҰна бҰлай деген едӘм.

БӘлӘп ңой ей, екӘншӘ Европа! Сен оқ ңолҰқа ауру, адасңан философиÇнҰ, сол ңолҰқа азүҰнкен ж+Ұ мідениеттӘ &стап алҰп, адамзаттҰқ баңҰтҰ осҰ екеуӘнде деп, адамдардҰ +зӘқе шаңҰрасҰқ.

ЕкӘ ңолҰқ ңатар сҰнсҰн. Ал мҰнау лас екӘ «СҰйлҰүҰқ» бейбаң ж&тсҰн! Ж&тадҰ ілӘ.

Ей, кҚпӘрлӘкке батҰп, онҰсҰн айналаүа таратңан бдӘ, алз рух! çпҰр-ау, рухҰ да, &жданҰ да, к+қӘлӘ де ңайүҰ-м&қ кешӘп, азапңа тҚскен адамнҰқ ң&р с&лбасҰ, сҰрттай с&лу алдамшҰ зейнет пен байлҰңңа кенелсе, баңҰттҰ болуҰ мҚмкӘн бе? ОнҰ баңҰттҰ деуге бола ма?

Адам баүҰ, кӘқ оқүа баспаүанҰна бола ңамҰүҰп м&қаÇ ңаладҰ. ОйҰндаүҰсҰ орҰндалмай ңалса ҚмӘтӘ ҚзӘледӘ. БолмашҰ бӘр Әске саүҰ сҰнадҰ. ТіттӘ ңиÇлҰ ащҰ болҰп кетедӘ. Жап-жаңсҰ нірселер онҰ азапңа саладҰ. Кеқ дҚние тар ңп жаса &ңсап кетедӘ. Ал сенӘқ кесӘрӘқнен жҚрегӘнӘқ еқ тереқ тҚкпӘрӘ мен рухҰн адасушҰлҰң жаулап, бар ҚмӘтӘ ҚзӘлген м&қлҰң бейшара адамүа ңандай баңҰт ікелмексӘқ?

çпҰр-ау, денесӘ жасандҰ уаңҰтшаттескеіннатта бӘраң, рухҰ мен жҚрегӘ ЖіҒаннам азабҰн шеккен адамдҰ жетӘсӘп жҚр, баңҰттҰ деп ңалай айтасҰқ? Сен адамдҰ осҰндай ңиҰн жаүдайүа тҚ Ал ол. Жалүан, ЖіннаттҰқ ӘшӘнде ЖіҒаннам азабҰн шектӘрӘп отҰрсҰқ.

Ей, адамнҰқ жҚгенсӘз ніпсӘсӘ! МҰна іқгӘмеге ң&лаң сал да, адамдардҰ ңайда ңақүҰтҰп бара жатңанҰқдҰ бӘл!

МҰсалҰ, бӘздӘқ алдҰмҰздүанмҰнжол бар дейӘк. БӘреуӘмен келе жатҰрмҰз. Байңасаң, ңадам сайҰн ілсӘз бейшара бӘр адам отҰр. ЗалҰмдар оүан тап берӘп, ңолҰндаүҰ мал-мҚлкӘн тартҰп алҰп, ҚйшӘгӘн б&зҰп тастауда. Кейде жараңаттап жӘб".

ОнҰқ осҰндай аÇнҰштҰ жаүдайҰна тӘптӘ аспан да кҚқӘренӘп жҰлайтҰн секӘлдӘ. Үайда ңарасақ да б&дан басңа к+рӘнӘс к+рӘнбейдӘ. ЮлгӘ жолдаүҰ залҰмдардҰқ аңҰрүан дауҰсҰ мен бейшаралардҰқ еқӘреген ҚнӘ жоңтау тірӘздӘ жолдҰ тҚгелктӘқ іп алүан. Адам адамшҰлҰүҰ жаүҰмен басңанҰқ ңайүҰ-ңасӘретӘне ортаң болатҰндҰңтан, рухҰн шексӘз ңайүҰ-м&қнҰқ т&манҰ т&мшалауда. Алайда, адамнҰқ ар-&жданҰ м&ндай с&мдҰңқ да +е алмайтҰндҰңтан, ол жолда жҚргендер екӘ нірсенӘқ бӘрӘн тақдауүа

— 136 —

міжбҚр боладҰ. Не адамгершӘлӘктен ж&рдай болҰп, жабайҰ жҰртңҰш секӘлдӘ, тасжҚрекке айналадҰ. ЯзӘ аман болса болдҰ, басңанҰқ басҰна келген ей алмүан тҚк те ісер етпейдӘ. Не к+қӘлӘн к+р, аңҰлҰн жоң етедӘ.

Ей, адасу жолҰнда ібден бҚлӘнӘп, ИсауилӘк дӘнӘнен алҰс ңалүан Европа! БӘр к+здӘ Дажжалүа &ңсаүан жалүҰз к+здӘ зерект мазм&н адамзаттҰқ рухҰн Тозаңи жаүдайүа душар еттӘқ! БӘраң, б&л емӘ жоң сҰрңат, адамдҰ еқ жоүарүҰ дірежеден, еқ т+менгӘ ң&рдҰмүа тҚсӘретӘнӘн соқҰнда байңадҰқ. çүни, хайуанат ашҰң сорлҰсҰ деқгейӘне тҚсӘретӘнӘн бӘлдӘқ.

Б&үан ңарсҰ тапңан емӘқ сезӘмдердӘ уаңҰтша &йҰңтатҰп, ңҰзҰңңа батҰратҰн ойҰншҰңтар мен аңҰлдҰ алжастҰратҰн ңиÇли ойҰнсауҰңта жарат. Б&л емӘқ сенӘқ басҰқдҰ ж&тсҰн, ж&тадҰ да.

МӘне, адамзатңа дайҰндаүан баңҰт дегенӘқнӘқ тҚрӘ осҰ. Ал, ЕкӘншӘ жол болса, Ү&ран ХакимнӘқ адамзатңа сҰйүа тартңан баңҰт жолҰ.

БайңасақҰз, ол жолдаүҰ ір бекетҰнҰсҰн б+лӘмшеде, ір ңалада бӘр ЮдӘл С&лтаннҰқ тіртӘптӘ іскерлерӘ баңҰлап, кҚзетӘп т&р. БелгӘлӘ уаңҰттарда олардҰқ бӘр б+лӘгӘ с&лтаннҰқ імӘрӘмен мӘндетӘнен босатҰлҰп жатадҰ. ОлардҰқ ңаруларҰ мен ңолданүан заттарҰ алҰнҰп,датадҰҰсңа шҰүарҰладҰ. ДемалҰсңа шҰңңан іскерлер бауҰр басҰп ңалүан атҰ мен ңаруҰн ңайтарҰп беруден сҰрттай ңайүҰратҰн секӘлдӘ, аңиңатҰнда ЮдӘл ПатшанҰқ ң&зҰрҰна оралатҰнҰн бӘлетӘндӘктен Әштей зор ңуанҰшңа б+ленуде. Юскрүа жадӘ демалҰсңа шҰүаратҰн ңҰзметкерлер кейде жақадан келген "шикӘ" бӘр іскерге кездесӘп ңаладҰ. Юскер олардҰ танҰмай «ҮаруҰқдҰ тапсҰр!» десе, ілгӘ іскер: "Мен патшанедӘ. ЮбазҰмҰн, ОнҰқ ңҰзметӘндемӘн. СоқҰнда онҰқ алдҰна барамҰн. Сендер кӘмсӘқдер?

Егер, ОнҰқ р&ңсатҰмен келӘп т&рсақдар ң&ба-ң&п, б&йрҰңтҰ к+рсетӘқдер, болмаса жолҰмнан бҰлай т&рҰқдар!

Мен жалүҰз,бҰрлапр мҰқ болсақдар да сендермен арпалҰсуүа ізӘрмӘн. ЯзӘм ҚшӘн емес, С&лтанҰм ҚшӘн солай етемӘн. ЯйткенӘ, менӘқ жанҰм +зӘмдӘкӘ емес, С&лтантап, л. МенӘқ ңолҰмдаүҰнҰқ бірӘ, +зӘм де сол ИемнӘқ мҚлкӘмӘн. С&лтанҰмнҰқ аманатҰн, ОнҰқ абҰройҰн саңтау ҚшӘн сенге бас имеймӘн!" - дейдӘ.

Б&л, осҰ екӘншӘ жолда жҚрген мҰқдаүан баңҰттҰ жандардҰқ бӘр үана мҰсалҰ деуге боладҰ. ҮалүанҰнетшӘ есалҰстҰр.

— 137 —

БҚкӘл осҰ екӘншӘ жолдаүҰлар дҚниеге келудӘ ңуанҰшңа б+лену, іскери мӘндетӘн атңаруүа жолдама деп тҚсӘнедӘ. Ал, ажал жетӘп, ңаза адам егендӘ, +з мӘндетӘнен босау деп тҚсӘнедӘ.ю(К+қӘлдӘ іуенмен ңайтҰп жатадҰ).

Ү&ран Хаким адамзатңа осҰндай баңҰттҰ жол сҰйлаүан.

Б&л сҰйлҰңтҰ кӘм толҰң ңабҰлдаса, екӘ дҚниенӘқ баңҰтҰна ңол жеткӘзетӘн екӘншӘ жолмен жҚредӘ, +ткенге +кӘнбейқӘлӘнелашаңтҰ уайҰмдап ңайүҰрмайдҰ.

Ей, б&зҰлүан екӘншӘ Европа! СенӘқ шӘрӘк ірӘ еш негӘзӘ жоң &станҰмдарҰқнҰқ бӘрнешеуӘ мҰнау.

"Еқ Қлкен перӘштеден бастап еқ кӘшкентай шҰбҰнүа дейӘн ірбӘр тӘршӘлӘк иесӘ +з-+зӘй, тоңайҰн, +зӘ ҚшӘн +мӘр сҚредӘ, +з ңҰзҰүҰ ҚшӘн жҚгӘредӘ. ОнҰқ +зӘндӘк +мӘр сҚру хаңҰсҰ бар. БастҰ маңсатҰ +мӘр сҚру, т&ңҰмҰн жайҰп жалүастҰру" дейсӘқ. Халиң-Ұ Кіримс, ҚлктҰқ тӘршӘлӘктегӘ жомарт зақҰ бойҰнша, +сӘмдӘктердӘқ хайуандарүа, хайуандардҰқ адамдарүа ңҰзмет к+рсетӘп, бӘр-бӘрӘне жірдем ету дейтӘн жаҚтетӘнортаң сипаттаүҰ мейӘрӘмдӘ ңамңорлҰүҰн бӘр-бӘрӘмен жауласу деп ойлап: "ЯмӘр кҚрес" деп, аңҰмаңтҰң жасап, +мӘрдӘ солай ңабҰлдайсҰқ.

çпҰр-ау, ңамңорлҰңтҰқ шуаүҰмен зірре-б+лшектердӘқ бллаҒ іенеге ң&лшҰна азҰң тасҰп, зҰр жҚгӘргенӘн ңандай кҚрес деп ойлайсҰқ? БӘр-бӘрӘмен жауласу солай бола ма?! НегӘзӘнде ол Рахман, Кірим ЖаратушҰнҰқ імӘрӘмен бӘр-бӘрӘне к+қ бірӘзара жірдем. Жіне бӘр шӘрӘк &станҰмҰқ мҰнау. «ЮрбӘр тӘршӘлӘк иесӘ +з-+зӘне ңожайҰн!» дейсӘқ. Ал, ешңандай жаратҰлҰс +з-+зӘне ңожайҰн емес екенӘне анҰң ділел мҰнау - себептер ӘшӘнде еқ ерӘктӘсӘ, ңалау ираде жаүҰнан кесӘрӘктӘсӘ адам. Алайда ойлану, с+йлеу жіне ӘшӘп-жеу секӘлдӘ ңарапайҰм, оқай, сҰртңҰ Әс-ірекеттерӘн алар болсақ онҰқ +з ҰңтиÇрҰна берӘлгенӘ жҚзден бӘкемелда, онҰқ +зӘ де кҚміндӘ. СҰртңҰ Әс-ірекетӘнӘқ жҚзден бӘреуӘне үана ие болуҰ екӘталай болүан адам ңалай, ңайтӘп +зӘне-+зӘ ңожайҰн болмаң?! АдамҰқ о дӘ осҰндай +зӘн-+зӘ басңару мен наңтҰ иелӘк етуге келгенде ңолҰ соншалҰң ңҰсңа болҰп жатса, басңа жандҰлардҰ «+з-+зӘне ңожайҰн» дегендердӘқ хайуаннан +ткен аңҰмаң, тҚйсӘксӘз екенӘ белгӘлӘ. СенӘ осҰндай ңате кездеитерген, іуреге салүан бӘр к+здӘ аңҰлҰқ. Сол к+зсӘз аңҰлҰқмен барлҰң нірсенӘқ ИесӘ болүан РаббҰқдҰ, Жаратңан ИеқдӘ &мҰттҰқ. ИелӘкпен басңарудҰ меқӘреу табиүатңа тапсҰрдҰқ, ісердӘ себептайҰптаердӘқ, Жаратңан ИенӘқ

— 138 —
мҚлкӘн жасандҰ п&ттарүа телӘдӘқ. М&ндай к+зңарас бойҰнша, ірбӘр тӘршӘлӘк иесӘ мен адамдар ңисапсҰз жауларҰмен жалүҰз +зӘ кҚресӘп, таусҰлмайтҰн ңажеттӘлӘктерӘ ҚшӘн жанталасуҰ керек боладҰ. Ондай жаүдайда, зірредей үаендерг-ңуатпен, мардҰмсҰз үана ңалау еркӘмен, саүҰм секӘлдӘ сезӘммен, к+бӘктей к+рӘнӘп ңана +шетӘн тӘршӘлӘкпен, бӘр сітте үана +тетӘн +мӘрмен ондай ңаптаүан жау мен таусҰлмайтҰн ңажеттӘлӘктерге ңарсҰ т+теп беруге міжбҚр боладҰ. Алайдал-и Әлй бейшара тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ шама-шарңҰ осҰндай мҰқдаүан ңажеттӘлӘктердӘқ тӘптӘ, бӘреуӘн де +теуге жарамайдҰ. ҮиҰншҰлҰңңа тап келген кезде кереқ, соңҰр себептерден +зге ешкӘмнен дертӘне дірмен болар нірсе таба алнда ба وَمَا دُعَٓاءُ الْكَافِر۪ينَ اِلَّا ف۪ى ضَلَالٍ сҰрҰн растаушҰ боладҰ.

СенӘқ ңарақүҰ санақ адамдардҰқ кҚндӘзӘн тҚнекке айналдҰрдҰ. Сол ңиҰншҰлҰңтар мен з&лҰмдҰңтарүа, "бас" Ұ тҚнекке бой Қйрету ҚшӘн жасандҰ жарҰңтардҰ жарңҰлдатҰп ңойдҰқ. Ол жарҰңтарҰқ олардҰ ңуанҰшңа б+лемейдӘ, ңайта жҰлайтҰн жаүдайүа аңҰмаңша олса, рӘне ілгӘ шҰраңтар мазаң еткендей кҚлӘп т&р.

Ал, ірбӘр тӘршӘлӘк иесӘ сенӘқ шікӘрттерӘқнӘқ к+зӘне жауҰздардҰқ табанҰна жаншҰлүан бейшаралар секӘлдӘ к+рӘнедӘ. ДҚниеде барлҰүҰ ждӘк үаҰңтап жҚр. ДҚниедегӘ дҰбҰстар, +лӘмнен, ңиҰншҰлҰңтан туҰндайтҰн жан айңай.

Сенен сабаң алүан шікӘрт перүауҰнүа айналадҰ. Еқ ңасиетсӘз нірсеге табҰнатндай-айда ҚшӘн к+рӘнген нірсенӘ Ү&дай к+ретӘн сорлҰ перүауҰн. ЯзӘ +те тікаппар. БӘраң, бӘр ліззат ҚшӘн ауҰр жҚктӘ к+теруге к+нген мӘскӘн бейн арсҰе. БолмашҰ бӘр пайда ҚшӘн шайтаннҰқ аÇүҰн сҚŞге дайҰн т&рүан сорлҰ бӘреу. ЯзӘ +те ңатӘгез. БӘраң, к+қӘлӘнде тӘрек болар ештеқесӘ жоң бӘр ңуҰс кеуде болүандҰңтан кҚш ң сол з ж&рдай, жаүҰмпаз мӘскӘн.

Ол шікӘртӘқнӘқ бар м&ратҰ, +зӘнӘқ ңу ніпсӘсӘн тойдҰру. Үоүам ҚшӘн жан аÇмай еқбек еткен болҰп к+рӘнгенӘмен +з пайдасҰ мен ашк+з менмендӘгӘн ңанаүаттандҰрнірсен жҚрген алаÇң. ЯзӘнен басңа еш нірсенӘ жаңсҰ к+рмейдӘ. Не болса да +з ніпсӘсӘнӘқ жолҰна ң&рбан ңҰлуүа дайҰн.

Ал, Ү&раннҰқ адал шікӘртӘ болса Ү&дайдҰқ лгӘсӘ ң&лҰ. Алайда, жаратҰлҰстардҰқ ешңайсҰсҰна ң&лшҰлҰң ңҰлмайтҰн абҰройҰ Қстем ң&л. Жіннат секӘлдӘ еқ ңҰмбат пайданҰ да ң&лшҰлҰүҰнҰқ

— 139 —

негӘзгӘ маңсатҰ деп санамайтҰн адал ң&л. ТабандҰ да жайсақ мӘнездӘ. лҰ ЖаратушҰдан басңаүа ОнмдӘ алсатҰнсҰз еқкеймейтӘн мерейлӘ жан. ПаңҰр болса да, ЖарҰлңаушҰ ИесӘнӘқ келешекте уіде еткен нірселерӘне к+қӘлӘ тоң, ңанаүатшҰл. ЯзӘ ілсӘз болса да, ң&дӘретӘ шексӘз ЖаратушҰсҰнҰқ кҚш-ңуатҰна сҚйенген сенӘмдӘ де ңуаттҰ. М&ндай пенде Ү&ранолуҰ мүҰз шікӘртӘ болүандҰңтан міқгӘ ЖіннаттҰ да бастҰ маңсатҰм демегендӘктен, мҰна +ткӘншӘ дҚниенӘ бастҰ маңсат етер ме ? ОсҰлайша екӘ шікӘрттӘқ ңандай айҰрмашҰлҰүҰ бар екендӘгӘн тҚсӘн!

Б&рҰс философиÇнҰқ шікӘрттерӘ мен Ү&рне бӘримнӘқ шікӘрттерӘнӘқ адал ң&лшҰнҰстарҰ мен жанкештӘлӘктерӘн де салҰстҰруҰқа боладҰ.

ФилософиÇнҰқ шікӘрттерӘ +з ніпсӘсӘ ҚшӘн бауҰрҰнан ңашадҰ, оүан ңарсҰ ди

*боладҰ.

Ү&ран шікӘрттерӘ болса аспан ілемӘ мен жер бетӘндегӘ барлҰң салих ң&лдардҰ +з бауҰрҰндай Әш тартҰп, оларүа ір уаңҰт ңайҰр д&үа жасайдҰ. Жіне олардҰқ баңҰтҰна рахаттанадҰ. РухҰнда оларүа деген жаңҰндҰң сезӘнедӘ. Еқ Қлкен жҰл і ҺарҰш пен КҚннӘқ +зӘн, +зӘ секӘлдӘ бӘр ңҰзметшӘ ң&л, жаратҰлүан нірсе деп бӘледӘ.

ЕкӘ шікӘрттӘқ мақҰздҰ жаңтарҰн жіне рухани ң&ндҰлҰүҰн бҰлай салҰстҰрҰп к+руге боладҰ: Ү&ран +з шікӘрттерӘнӘқ рухҰна кеқшӘлӘк пен биӘк діреже бергенӘ сонда +зӘмдсан тоүҰз тісбих тасҰнҰқ орнҰна тоңсан тоүҰз ИліҒи к+ркем есӘмдердӘқ шаүҰлҰсҰн к+рсетӘп т&ратҰн тоңсан тоүҰз ілемнӘқ зірре б+лшектерӘн бӘр-бӘр тал тісбих тастарҰ секӘлдӘ ңолдарҰна берӘп: «Д&үаларҰқдҰ осҰ бойҰнша оңҰ!» дл затт Ү&раннан сабаң алүан ШахҰ Гейлани, Руфаи, Шазели сҰндҰ шікӘрттердӘқ оңҰүан д&үасҰн тҰқда! ЖаратҰлҰстҰқ Зірре б+лшектерӘнӘқ санҰ ңанша болса,солардҰмен бен тісбихтей санап, &стап т&рҰп д&үа оңуда. Хаң ТаүаланҰ зӘкӘр етуде, тісбих етуде.

БаÇндауҰ м&үжиза болүан Ү&ран КірӘмнӘқ м&үжизалҰ тірбиесӘне назар ТаүалБолмашҰ бӘр ңиҰншҰлҰңңа к+қӘлӘ ң&лазҰп, к+зге к+рӘнбейтӘн бӘр микробтан жеқӘлӘп ңалатҰн мҰна кӘшкентай адам, Ү&ранмен тірбиеленген кезде сондай биӘкке к+терӘлӘп, алҰп дҚниенӘ, бҚкӘл жаратҰерӘн ідҰ ңолҰна алҰп тісбих тартса да аз деп бӘледӘ. Ол ЖіннаттҰқ +зӘн д&үа-тӘлегӘне бастҰ маңсат ңҰлмайдҰ. Яз ніпсӘсӘн Хаң ТаүаланҰқ жій бӘр маң&лҰүҰнан жоүарҰ ңо, онда. АбҰройлҰлҰң пен кӘшӘпейӘлдӘктӘ ңатар &стайдҰ. Ал, философиÇнҰқ шікӘрттерӘн м&нҰмен салҰстҰрсақ ңаншалҰңтҰ т+мен, ңаншалҰңтҰ ң&лдҰрап кеткенӘн к+ресӘқ.

#1ан бӘрМӘне, ЕвропалҰң б&рҰс философиÇнҰқ кесӘрӘнен жалүҰз к+з болҰп ңалүан аңҰлдҰқ ңате т&жҰрҰмҰна ңарсҰ, екӘ дҚниенӘ ңатар к+ре алатҰн +ткӘр к+зӘмен, үайҰп дҚниенӘ де ңадаүалайтҰн назарҰмен, адамзат ҚшӘн екӘ дҚние баңҰтҰн екӘ ңоп, аз ишара еткен Ү&ран Хаким бҰлай дейдӘ:

Ей, адам! СенӘқ жанҰқ мен ңолҰқдаүҰ дҚние сенӘқ мҚлкӘқ емес, ол тек саүан аманат етӘлген. Ол а&рлардҰқ иесӘ бірӘнен Ү&дӘреттӘ, бірӘн к+ретӘн, бӘлетӘн Рахим-Ұ КірӘм! Ол сендегӘ мҚлкӘн сенен сатҰп алүҰсҰ келедӘ. Сен ҚшӘн саңтап ңоÇдҰ, заÇ болмасҰн, дейдӘ. Келешекте саүан ң&ндҰралелдер, баүасҰн еселеп ңайтаратҰн боладҰ. Сен болсақ мӘндетӘқдӘ атңарушҰ бӘр іскерсӘқ. ЖаратушҰнҰқ атҰмен ж&мҰс Әстеп, ірекет ңҰл! Ол сенӘқ ңажетӘқдӘ ҚнемӘ +теп т&радҰ, сенӘқ шамақ жетпейтӘндерда ? ОлүайдҰ. Ал, сенӘқ б&л дҚниедегӘ бар мӘндетӘқ, +мӘрӘқнӘқ маңсатҰ, нітижесӘ сол ЖаратушҰ ИенӘқ к+ркем есӘмдерӘне айна болу, ілемге паш ету.

БасҰқа бӘр ңиҰншҰлҰң келсе бҰлай де:

اِنَّا لِلّٰهِ وَاжаратң اِلَيْهِ رَاجِعُونَ

Çүни, "Мен жаратушҰ ИемнӘқ ңҰзметӘнде жҚрген пендемӘн. Ей, пілекет!

Егер ОнҰқ р&ңсатҰмен, ризалҰүҰмен келген болсақ, кел! Хош келдӘқ! Яйткп санайтеуӘр уаңҰтҰ келгенде ОнҰқ алдҰна баратҰнҰмҰз рас. Оүан ң&штармҰз. БӘр кҚнӘ бӘздӘ мҰна +мӘрдӘқ іуресӘнен азат ететӘн боладҰ.

Үіне, ей пілекет! Ондай азат ету, +зӘне ңайтару сенӘқ ңолҰқда болса онда саүан разҰмҰн. Егер мемҰздҰқлҰмдаүҰ аманаттҰ саңтауҰмдҰ, +з орҰнҰна ңолдануҰмдҰ тексеруге келген болсақ жіне менӘқ саүан тісӘлӘм болуҰма ОнҰқ ризасҰ болмаса, шамам келгенше кҚресӘп Мілик ИемнӘқ аманатҰн саүан тісӘлӘм етпеймӘн!" дейдӘ.

н. ОлаосҰндай мҰқнан бӘр ҚлгӘ ретӘндегӘ аңҰлүа сҚйенген философиÇ мен Ү&дайдҰқ с+зӘ Ү&раннҰқ берген дірӘстерӘнӘқ дірежелерӘне назар аудар!

Иі, екӘ жаңтҰқ аңиңан себе баÇндалүандаүҰдай кетӘп барадҰ. БӘраң, тура жолдаүҰлар мен адасу жолҰнда жҚрген адамдардҰқ дірежелерӘ іртҚрлӘ. ҺапҰлдҰңтҰқ да дірежелер "Еқ брлӘ. ЮркӘм, іртҚрлӘ дірежеде болүандҰңтан б&л аңиңаттардҰ тҚгелдей сезӘне алмайдҰ.

— 141 —

ЯйткенӘ үапҰлдҰң, сезӘнуге кедергӘ боладҰ. Сондай-аң, бҚгӘнгӘ тақда үапҰлдҰңтҰқ сезӘмдӘ жойҰп жӘбергендӘгӘ сондай, мҰна дҚниедегӘ ңайүҰ-ңасӘреттӘ ркӘндӘиетшӘлдер" тӘптӘ сезбейтӘн болҰп кеткен. БӘраң, ӘлӘмнӘқ дамуҰ жіне кҚн сайҰн жер ңойнҰна ңайтҰп жатңан отҰз мҰқ +лӘктӘқ ескертуӘ, үапҰлдҰң пердесӘн ашҰп, жҰртуда. Жат ж&р мен тӘктеп, олардҰқ таүуттарҰ мен табиүатшҰл піндерӘнӘқ кесӘрӘнен адасу жолҰна тҚсӘп, соларүа к+пе к+рнеу ерӘп жҚргендерге обал-аң!

Уа, отанҰмҰздҰқ жастарҰ! ЕвропалҰң кіпӘрлерге елӘктеҚшеуӘнйҰқдар! çпҰр-ау, ЕвропанҰқ сендерге жасаүан з&лҰмдҰңтарҰ аз болдҰ ма? ОлардҰқ азүҰндҰңтарҰ мен б&рҰс ойларҰна ңай аңҰлмен елӘктеп езеурейсӘқдер! Жо-жоң, олай ету ңате! АзүҰн тҚрде елӘктегендер, оларүа мойҰнс&нҰп ңана ңоймай, санасҰз тҚрде дерӘ аҰқ ңатарҰна ңосҰлҰп, +зӘн де, бауҰрларҰн да ң&рдҰмүа итеруде! ОÇнҰқдар! Сендер &Çлмай соларүа ерген сайҰн отаншҰл екендӘктерӘқдӘ жоңңа шҰүарҰп жатҰрсҰқдар. ЯйткенӘ, олай ере берлӘс тахалңҰн менсӘнбеу, +з &лтҰн мазаң ету болҰп саналадҰ!

هَدٰينَا اللّٰهُ وَ اِيَّاكُمْ اِلَى الصِّرَاطِ الْمُسْتَق۪يمِ

АЛТұНШұ НОТА. КіпӘрлердӘқ санҰнҰқ к+птӘгӘнен жіне олардҰқ &йҰмдасңан тҚрде иман аңиңаттаҰқ уікңңа шҰүарүанҰнан кҚмінүа тҚсӘп, сенӘмӘн б&зҰп алүан, Ей, бейшара адам! БӘлӘп ңой!

Үасиет пен ң&ндҰлҰң саннҰқ к+птӘгӘнде емес. ЯйткенӘ, адам егер адам болмаса онда шайтан сиÇңтҰ бӘр хайуанүа айналар едӘ. Адам, кейбӘр батҰстҰң м, оқтҚттӘ +зӘне ҚлгӘ етӘп хайуани сезӘмге берӘлӘп, хайуандҰң міртебесӘн дамҰта берсе ң&нсҰзданҰп, хайуандҰңтҰқ шегӘне жетер едӘ. ЯзӘқ де к+рӘп т&рүан жоңсҰқ ба, хайуандардҰқ санҰ мен тҚрайҰн о олармен салҰстҰрүанда адамнҰқ санҰ +те аз, с+йте т&ра ол барша хайуаннан жоүарҰ, С&лтан, Халифа, ЮкӘм.

ЗиÇнкес кіпӘрлер мен олардҰқтерӘн да жҚрген азүҰндар Хаң ТаүаланҰқ хайуандарҰнҰқ бӘр тҚрӘ. ФатҰр-Ұ Хаким олардҰ дҚниенӘқ кем-кетӘгӘн ж+ндеу ҚшӘн жаратңан. ЮрӘ мҚмин ң&лдарҰна арнаүан нҰүметтерӘнӘқ дірежесӘн анҰңтау ҚшӘн Çүни солар абҰлда ңадӘрӘ бӘлӘнедӘ. АңҰрҰнда олардҰ +з орҰндарҰна, ЖіҒаннамүа тастайдҰ.

КіпӘрлер мен адасушҰлардҰқ иман аңиңаттарҰн жоңңа шҰүарҰп, ңарсҰ шҰүуҰнда ешңандай мін-маүҰна, ң&ндҰлҰң жоң. ЯйткенӘ, жоңңа шҰүару себетңа ие с+здерӘ іртҚрлӘ. МҰқ жоңңа шҰүарушҰ, бӘр адам сиÇңтҰ, еш айҰрмашҰлҰүҰ жоң.

— 142 —

Міселен, Рамазан айҰ туарда СтамбулдҰқ халңҰ жаппай Ай туүан жоң десе, екӘ-аң адам АйдҰ к+рӘп куілӘк етсе, ілгӘ жоңңа шҰүарушҰ б&ңара халҰн ол мӘкӘрӘ есепке алҰнбайдҰ. Сол сиÇңтҰ кіпӘрлер мен адасушҰлардҰқ &үҰмҰнҰқ негӘзӘ жоңңа шҰүару, ңабҰлдамау надандҰң, иланбау ңайшҰлҰңңа толҰ. Олай болса олардҰқ к+птӘгӘнӘқ мінӘсӘ жоң.

Хаң жолдаүҰлардҰқ &үҰмҰ хаң жіне наңтҰ дӘ ң&лҰ сҚйенген. Имани міселеде екӘ мҚминӘқ к+збен к+ргендей ҚкӘмдерӘ адасңандардҰқ сансҰз сандҰраүҰнан артҰң. СондҰңтан, олардан ірдайҰм Қстем т&радҰ. Міселе мҰнада: Жоңңа шҰ болсалардҰқ айтңандарҰ іртҚрлӘ болҰп, бӘр-бӘрӘмен ҚйлеспейтӘндӘктен ңуатҰ аз боладҰ. Ал, ділелдеушӘлердӘқ пӘкӘрӘ бӘр болүандҰңтан +зара бӘрӘгӘп, Қлкен кҚшке ие бола&үа жаткенӘ, к+ктегӘ айдҰ к+рмей, онҰ жоңңа шҰүарүан адам бҰлай дейдӘ: "Мен айдҰ к+рӘп т&рүанҰм жоң. Мен т&рүан жерден к+рӘнбейдӘ", келесӘ бӘреу: «БӘзге к+рӘнбейдӘ» дЖер шаБасңаларҰ да осҰ секӘлдӘ уіж айтадҰ. БірӘ де «жоң!» деген с+здӘ айтадҰ. ОлардҰқ аспанүа зер салу жаүдайларҰ да к+рулерӘне кедергӘ болүан нірселер де іртҚрлӘ болүандҰңтан бӘр-бӘрӘнрҰн, Иай алмайдҰ.

Ал, АйдҰ к+ргендер бҰлай дейдӘ: «Маүан Ай к+рӘндӘ, Ай іне, к+рӘнӘп т&р» дейдӘ. К+ргендер бірӘ бӘрауҰздан бӘр т&стҰ к+рсетӘп: «К+кте ай анҰң к+рӘндӘ!» деп бӘр-бӘрӘн ңуаттайдҰ. БірӘнӘқ с+зӘ бӘр аңиңаттҰ кӘзӘле, бӘр жерде тоүҰсадҰ. Ал, жоңңа шҰүарушҰлар бӘрауҰздан айтҰлүан аңиңатңа ңарсҰ келе алмайдҰ. СебебӘ, жоңңа шҰүару ділелденбейдӘ.

وَ الْعَدَمُ الْمُطْلَقُ لَا يُثْبِتُ اِلқ Қлесمُشْكِلَاتٍ عَظ۪يمَةٍ

Б&л бӘр ңаүида.

БӘр нірсенӘ к+зге к+рсетуӘқ, дҚниеде онҰқ бар екендӘгӘнӘқ ділелӘ бола аладҰ. Егер онҰ жоң десеқ, онда бҚкӘл дҚниенӘ шарлап, барлҰң жердӘ к+рсетӘп, содан кейӘн үана онҰқ жоң екендӘгӘн ділелдей а, шҰна

Б&л ңаүидаүа сҚйене отҰрҰп, кіпӘрлердӘқ аңиңаттҰ жоңңа шҰүаруҰ, бӘр тесӘктен +ту, не бӘр ш&қңҰрдан аттап +туге &ңсайдҰ десек, мҰқ да бӘр, бӘр де бӘр, ешңандай айҰрмашҰлҰүҰ жоң. ЯйткенӘЖаратуа бӘрӘгӘп к+мектесе алмайдҰ. Ал ділелдеушӘлер болса, аңиңатңа сҚйенетӘндӘктен пӘкӘрлерӘ тоүҰсҰп, бӘр жерден шҰүадҰ. БӘр-бӘрӘн демеп, &йҰмдаса ңаладҰ. Ол бейне бӘр Қлкен тастҰ к+теруге &ңсайдҰ. Үанша ңол к+терӘсуге ж&мҰлса соншама жеқӘл болар ң&жҰр-бӘрӘне ңуат бередӘ.

— 143 —

ЖЕТӨНШӨ НОТА. Уа, м&сҰлмандардҰ дҚниÇүа ңҰзҰңтҰрҰп, +нер мен +ркендеудӘқ шетелдӘк ҚлгӘсӘне кҚштеп итермелеушӘ отаншҰлсҰмаң! Байңа, б&л &лттҰқ кейбӘрӘнӘқ дӘнмен байланҰсҰ ҚзӘлӘп кетпесӘн!

&станкейбӘреулер соңҰр сезӘмге берӘлӘп, аңҰмаңтҰң жасап, зорлҰңпен дӘннен шҰүҰп кетсе, ңоүамдҰң +мӘрдӘқ шҰрңҰн б&задҰ. М&ндай дӘнсӘздер +лтӘретӘн удан бетер зиÇнкес келедӘ. ЯйткенӘ, дӘннен безгендердӘқ ар-&жданҰ МіжҚжд б&зҰлатҰндҰңтан ңоүамүа тигӘзер зиÇнҰ удан да жаман. СондҰңтан, шариүатта: «ДӘннен безген мҚртедтӘқ +мӘр сҚруге хаңҰсҰ жоң, ал кіпӘр зҰмми болса, келӘсӘмге отҰрса, +мӘр сҚруге хаңҰсҰ бар» деген. Б&л шариүаттҰқ ҚкӘмӘ. Ал, Ханафи мізхгӘ місйҰнша зҰмми кіпӘрдӘқ куігерлӘгӘ ңабҰлданадҰ. Алайда, пасҰңтҰқ куігерлӘгӘ ңабҰлданбайдҰ. ЯйткенӘ, ол ңиÇнатшҰл, опасҰз.

Ей баңҰтсҰз, пасҰң адам! ПасҰңтардҰқ к+птӘгӘне ңтӘ Алиалданба! "К+пшӘлӘктӘқ ойҰ менӘкӘмен бӘрдей" деме! ЯйткенӘ, пасҰң адам пасҰңтҰң жолүа +з еркӘмен тҚспеген. Сондай жаүдайүа тҚсӘп ңалүан, ендӘ одан шҰүа алмай жҚр. ОсҰ пасҰңтардҰқ ӘшӘнде жаңсҰ болудҰ ңаламайт келге де бӘр жан жоң. БастҰүҰнҰқ дӘндар, адал болүанҰн ңаламайтҰн ж&мҰсшҰ болмайдҰ. Тек, Ү&дай саңтасҰн, ар-&жданҰ б&зҰлҰп, жҰланүа &ңсап, шаңңанҰнан ліззат алатҰндар болмаса.

Ей, алжасңан бас пен б&зҰлүан жҚрек!>Сен, м&сҰлмандар дҚниÇайҰм рсҰ к+рмейдӘ немесе онҰ ойламайдҰ, сондҰңтан кедейлӘктӘқ зарҰн тартуда... ендӘ, олар дҚниенӘ мҚлде &мҰтҰп кетпеуӘ ҚшӘн оÇтуүа, ң&лшҰндҰруүа м&ңтаж деп ойлайсҰқ ба? Б&л ойҰқ ңате! КерӘсӘнше оларда ңанаү тіртӘҰң ң&марлҰң сезӘмдерӘ кҚшейгендӘктен кедейлӘкке &рҰнҰп отҰр. ЯйткенӘ, хҰрсю(ашк+здӘк)>сезӘмӘ мҚминдӘ бірӘнен ң&р ңалдҰратҰн, аздҰрҰп тоздҰратҰн нірсе. اَلْحَر۪يصُ خَائِبٌ خَاسِرٌ деген ҚкӘмге сай келедӘ.

Иі, адамар екеиÇүа шаңҰратҰн себептер к+п-аң. Юу баста ніпсӘ, одан ңала бердӘ ңажеттӘлӘк, дҚниенӘқ сҰртңҰ с&лулҰүҰ, ӘшкӘ-сҰртңҰ сезӘмдер, шайтан жіне сен секӘлдӘ жаман достар жетӘп артҰладҰ. Алайда, айҰрҰ ілемӘ мен міқгӘ +мӘрге шаңҰратҰндар аз. Егер сенде +з халңҰқа деген аз да болса жанашҰрлҰүҰқ ңалүан болса, &лтңа аÇушҰлҰң танҰтңан болҰп кеудеқдӘ соңңанҰқ +тӘрӘк болмаса, міқгӘ

— 144 —

+мӘрӘн ң&тңарсҰн деп ңол &шҰн бе ОсҰларген азүа к+мек бергенӘқ д&рҰс. Егер сол аздҰ тоңтатҰп, к+птӘқ жаүҰна шҰүҰп кетсеқ онда шайтаннҰқ жолдасҰ болүанҰқ.

МҚмкӘн, мҰна халҰңтҰқ кедейлӘкке &шҰрауҰ ң&лшҰлҰңңа ңаттҰ кӘрӘсӘп, дҚниеден безӘп жалңаулҰңңа салҰнуҰнан деп ойлайтҰн шҰүаен ойҰЖоң, б&л ойҰқ да ңате!

ҮҰтай мен ндӘ елӘндегӘ міжусилер мен брахмандар, АфрикадаүҰ зіқгӘлер, ЕвропанҰқ боданҰ болүан елдер, бӘзден де кедей. М&сҰлмандардҰқ ңолҰнда еқ зіру ңажеттӘлӘктен +зге ештеқе де ңалдҰрмауҰн к+рмейсӘқздерге Иі, ЕвропанҰқ кіпӘр с&мдарҰ не азиÇлҰң м&напҰңтар, ңолда бар байлҰүҰн ңулҰң-с&мдҰңпен &рлап ікетуде не тартҰп алуда.

СенӘқ имандҰлардҰ міжбҚрлеп болса да мідениетке шаңҰрудаүҰ маңсатҰқ, елдӘқ тҰнҰштҰүҰн саңтау, тіртӘп орнату жіне жеқӘл Ал, жау болса, онда мҰнанҰ жаңсҰлап бӘлӘп ал! Сен ңаттҰ ңателестӘқ жіне мҚлдем адастҰрар жолүа шаңҰрҰп жатҰрсҰқ. ЯйткенӘ, сенӘмӘ шайңалүан, мӘнезӘ бҚлӘнген ондай жҚз пасҰңтҰ басңару жіне ңоүа

ЖАҰнҰштҰүҰн тҚзеу, мҰқдаүан салиңалҰ адамдҰ басңарудан ілдеңайда ңиҰн.

МӘне, б&л ңаүидаларүа сҚйенер болсаң, имандҰ адамдар дҚниеңоқҰздҰң пен ашк+здӘкке итермелеуге де, ҰнталандҰруүа да м&ңтаж емес. Яркендеу мен тҰнҰшӘ болмлай болмайдҰ. Еқ абзалҰ, еқбек к+здерӘн реттеп ңалпҰна келтӘру, +зара сенӘмнӘқ болуҰ, ңауӘпсӘздӘктӘ ңалҰптастҰру, бӘр-бӘрӘне к+мекке жҚгӘру, халҰң осҰндай &станҰмдарүа м&ңтаж. Ал, м&ндай міселелер тек ңана хаң дӘннӘқ ңаүидаларҰн &станун келеҰнайҰ таңуалҰң, дӘндарлҰң арңҰлҰ үана Әске аспаң.

СЕГӨЗӨНШӨ НОТА. Ей, еқбек пен ж&мҰстаүҰ рахат пен баңҰттҰ сезе алмай жҚрген жалңау адам! БӘлӘп ңой! Хаң Таүала +зӘнӘқ кемел жомарттҰүҰмен атңарүдеген.меттӘқ аңҰсҰн діл сол ңҰзметтӘқ ӘшӘне орнатҰп ңойүан. АмалдҰқ аңҰсҰн сол амалдҰқ +зӘне орналастҰрүан. МӘне, осҰ сҰрүа орай болмҰс атаулҰ, тӘптӘ бнгӘ СаҰнан алүанда жансҰз жаратҰлҰс та жаратҰлҰс зақдарҰ деп аталатҰн ИліҒи зақдҰлҰң бойҰнша +з мӘндеттерӘн шҰнайҰ тҚрде, сҚйсӘне де +зӘндӘк ліззат ала отҰрҰп Раббани імӘрқ жараорҰндайдҰ. Міселен, бал арасҰнан бастап, шҰбҰн, тауҰң, сонау, Ай, КҚн секӘлдӘ

— 145 —

алҰп үаламшарлар +з мӘндеттерӘн кемел тҚрде, шҰнайҰ атңарадҰ. Демек, +зӘндӘк мӘндеттерӘнде ліззат болүанҰ үой. АңҰлдарҰ болмаса да атңан нітиженӘ ойламай-аң +з мӘндеттерӘн толҰң, мӘнсӘз атңаруда.

ЖарайдҰ, жандҰ нірселерде ліззат бар дейӘк, ал жансҰздарда ңандай ліззат болуҰ мҚмкӘн? - дейтӘн шҰүарсҰқ?

Жауап.>ЖансҰздар السَّндеттерӘн пайда ҚшӘн атңармайдҰ. ЯздерӘнде жарңҰн к+рӘнӘп т&рүан ИліҒи есӘмдердӘқ атҰнан +здерӘнде ісемдӘктӘқ, реттӘлӘктӘқ, кемелдӘктӘқ болуҰн ңалайдҰ. ОсҰндай жаратҰлҰстарҰна тін ңҰзметтерӘнӘқ арңасҰнда ілгӘ Н&рлҰ есӘмдердӘқ ҚлгӘсӘ, айнасҰ секӘлдӘ кҚйге б+ленетӘндӘктен н&рланҰп, кемелдене тҚседӘ.

МҰсалҰ, бӘр тамшҰ су Çки бӘр тҚйӘр ійнек негӘзӘнде сіулесӘз бола т&ра, КҚнге бетӘн б&рүан сітте &ран б кӘшкентай орталҰүҰ тірӘздӘ сіуле шашҰп, ң&лпҰрҰп кетедӘ. Діл осҰ мҰсалдаүҰдай, зірре б+лшектер, ңоршаүан орта, жаратҰлҰстар Жіміл, КіболатҰланҰқ к+ркем есӘмдерӘне ңҰзмет ету арңҰлҰ +здерӘ +те ңарапайҰм бола т&ра, бӘр тамшҰ судҰқ немесе ійнек сҰнҰүҰнҰқ жарңҰраүанҰ ӘспеттӘ, +те жоүарүҰ дірежеге , Иман. Яз мӘндеттерӘн атңару арңҰлҰ соншама н&рлҰ биӘкке к+терӘлӘп жатса, ліззат алу мҚмкӘн болса Çүни жалпҰүа ортаң тӘрлӘктен ҚлесӘ болса +те кҚшша +тезат ала отҰрҰп, +з мӘндеттерӘн атңаруда деуге боладҰ.

МӘндет атңарүан кезде +зӘндӘк ліззат болатҰндҰүҰна еқ анҰң ділел мҰнау - Сен +з бойҰқдаүҰ аүза-мҚшелерӘқ жаулазӘмдерӘқнӘқ ңҰзметтерӘне назар аудар! ЮрңайсҰсҰнҰқ +з болмҰсҰн жіне тӘршӘлӘгӘн жалүастҰру ҚшӘн жасаүан ңҰзметтерӘнде жеке-жеке +зӘндӘк ліззаттарҰ бар. Атңарүан ңҰзметӘрдӘ ңҰҰқ рахаттануҰ болҰп саналадҰ. Ал +з ңҰзметӘн тоңтату ол аүзанҰ азапңа саладҰ. МӘндет атңарудҰқ ліззат екендӘгӘнӘқ таүҰ бӘр ашҰң ділелӘн ңораздҰқ Çки балапан ерткен тауҰңтардҰқ жанкештӘ Әс ірекетӘнен байңаймҰз. Тапңан жемдерӘн +зейдӘ. ш болса да жемей, балапандарҰн шаңҰрадҰ. Олай болса, мӘндет атңарүан кезде ӘшӘп-жеуден де артҰң ліззат бар. ЮлгӘ тауҰңтар осҰ ліззат ҚшӘн бала, ЮбідҰн ңорүап иттӘқ аузҰна тҚсуден тайҰнбайдҰ, +зӘ аш жҚрсе де балапандарҰн тойдҰрадҰ.

Демек, мӘндет атңарудаүҰ ліззат аштҰңтан да, +лӘмнен де артҰң екендӘгӘн осҰ оңиүадан анҰиеге іге боладҰ. СондҰңтан аналҰң хайуандар т+лдерӘ Қлкейгенше осҰ ңҰзметӘн сҚйсӘне атңарадҰ.

— 146 —

лкейген соқ ол ңҰзметтен босайдҰ. çүни одан алатҰн ліззатҰ тоңтайдҰ. Кер майҰласҰна доң к+рсетӘп жемӘн тартҰп аладҰ. БӘраң, адамдарда м&ндай ліззаттҰ мол мӘндет &заңңа жалүасадҰ. ЯйткенӘ, адамдар ілсӘздӘгӘ мен м&ңтаждҰүҰ жаүҰнан кӘшкентай бала секӘлдӘ. немӘ мейӘрӘмгеолсаң,ж.

СонҰмен барлҰң хайуандардҰқ баңташҰ секӘлдӘ аталҰңтарҰна жіне ілгӘ тауҰңтар секӘлдӘ аналҰңтарҰна ңарасақ +з ңамҰ ҚшӘн жҚрмегендӘгӘн байңайсҰқ. ЯйткенӘ ңҰзмет ҚшӘн, ңажет болса, +мӘрлерӘн ңиҰп, пида етуге даÇр. Олай болса, оларүа белгӘлалдап,мӘндет жҚктелген. Сол мӘндеттӘқ ӘшӘне мол рахҰмҰмен ліззат жаратҰп ңойүан. Ол сол Муним-Ә КірӘмнӘқ, ФатҰр-Ұ ЗҚлжалалдҰқ атҰмен ңҰзмет етуде.

Діл сол ңҰзметӘне аңҰ берӘлетӘнӘне бӘр ділел мҰнауҰмбат,дӘктер мен аүаштардҰқ ФатҰр-Ұ ЗҚлжілалдҰқ б&йрҰңтарҰн ң&лшҰна, рахаттана орҰндап жатңанҰн к+ресӘқ. ЯйткенӘ, +сӘмдӘктердӘқ айналасҰна тарататҰн хош иӘсӘ, к+з жауҰн алатҰн ідемӘ тҚр-тҚсӘ жіне жемӘсӘ ҚшӘн сабаңтарҰ ңурап ! çүниӘрӘтӘп жӘберуӘ олардҰқ ИліҒи імӘрдӘ орҰндауда ліззат алатҰндҰүҰн к+рсетедӘ. БолмҰсҰн сол ліззат ҚшӘн пида етӘп, аңҰр соқҰнда ңурап, шӘрӘп крсҰқ.

Б&таңтарҰнда сҚт ңапшҰңтарҰн к+терӘп т&ратҰн какос аүашҰ мен +те дімдӘ жемӘске толҰ ӘнжӘр аүашҰ хал тӘлдерӘмен ИліҒи рахҰм ңазҰнасҰнан еқкҚндел сҚт пен тіттӘ шҰрҰндҰ алҰп, адамдарүа бередӘ де, +здерӘ батпаңтҰ суүа ңанаүат етедӘ. Анар аүашҰ да дімдӘ шҰрҰнҰн адамдарүа берӘп, +зӘ махабүа ңанаүат етедӘ.

ТӘптӘ, дінектердӘқ бҚрӘн ашҰп +суӘнӘқ +зӘнен ерекше ң&штарлҰңтҰ байңауүа боладҰ. Үап-ңарақүҰ топҰраңтҰқ, астҰна ңамалүан дінек кеқӘстӘкке, жер бетӘне шҰүуүа &мтҰладҰ. Олай болса, м&нда бӘр мӘндет, ерекше ліззат бар.

рмей, "СҚннетуллаҒ">деп аталатҰн, жаратҰлҰстаүҰ осҰ үажайҰп к+рӘнӘстен мҰнанҰ &үамҰз. Өс ірекетсӘз отҰрүандармен, жалңаулҰң т+сегӘнде жатңандар, тҰнҰмсҰз еқбек етушӘлерге ңараүанда ілдеңайда мазасҰз +мӘр кешедӘ. ЯйткенӘ, Әс ірекетен, ійҰрүандар +мӘрдӘқ тез +туӘн тӘлеп, ҚнемӘ шаүҰм айтадҰ. Ал тҰнҰмсҰз еқбек еткендер, ҚнемӘ шҚкӘр етедӘ, АллаҒңа мадаң айтҰп, рахат +мӘр сҚредӘ. ЯмӘрдӘқ Çүни уаңҰттҰқ тқ б&зҰӘн ңаламайдҰ!

اَلْمُسْتَر۪يحُ الْعَاطِلُ شَاكٍ مِنْ عُمْرِه۪ وَ السَّاعِىُ الْعَامِلُ شَاكِرٌ

Б&л ортаң ереже.

— 147 —

ОсҰ сҰрүа орай «Рахат машаңужідітал машаңат рахатта» деген с+з ел аузҰнда наңҰлүа айналүан ңаүида. Егер жансҰз заттарүа назар аударсаң, бейӘм бола т&ра ірекет етпей ңабӘлетӘ ашҰлмай ңалүандар ң&лшҰна тҰрҰсҰп, +зӘне жазҰлүан баүдарламанҰ ИліҒи зақдарүа сійкес Әске асҰруүҰ онҰқҰнтасҰн салатҰнҰн байңаймҰз. Б&л жаүдай бӘзге мҰнанҰ мегзейдӘ. ЮлгӘндей жаратҰлҰсҰна сай ңҰзметте +зӘндӘк Ұнта мен ліззат бар. Егер ол жансҰз заттҰқ жалпҰүа ортаң тӘршӘлӘктен алар ҚлесӘ бар болса, ліззатҰ да +зӘнӘкӘ болар едӘй. Таүсе сол жансҰздҰқ уікӘлӘ, онҰ баңҰлап отҰрүанүа тиесӘлӘ болүанҰ.

ТӘптӘ, осҰ сҰрүа байланҰстҰ бҰлай деуге негӘз бар. С&п-с&йҰң су м&з болҰп ңатуүа імӘр алүан кезде, онҰқ сол імӘрдӘ соншалҰңтҰ Ұнта-шабҰтпен орҰндаүанҰн к+ресӘқ, +зӘ ң&йҰлүанлгенде ҰдҰстҰ да жарҰп жӘбередӘ. Демек, су аузҰ жабҰң темӘр ҰдҰста т&рса да н+л градустан т+мен жаүдайда, «КеқеŞге &мтҰл!» деген Раббани імӘрдӘқ кҚшӘмен темӘр ҰдҰстҰ жарҰп жӘбере да кҚӘ де м&зүа айналадҰ. ЮрбӘр нірсенӘқ ңозүалҰсҰн осҰүан ңарап ойлансақ, сонау үарҰштаүҰ сансҰз үаламшарлар мен к+зге к+рӘнбей шҰр айналүан зірре б+лшектерге дейӘнгӘ бҚкӘл жаратҰлҰстҰқ Әс-ңимҰлҰ ИліҒи таүдҰр зақҰ бойҰнша уі болҰз ңозүалҰп жҚрӘп-т&рүанҰн &үасҰқ. БірӘ де, ИліҒи ң&дӘреттӘқ кҚшӘмен, тек СонҰқ ираде-ңалауҰмен болуда. ТӘптӘ, ірбӘр зірре, &саң б+лшек, ірбӘр жаратҰлҰс іскерге &ңсайдҰ. Юскерде бӘр жауҰнне, ңо тҚрлӘ б+лӘмдермен байланҰсҰ, сол жерде атңарар ңҰзметӘ болатҰнҰ секӘлдӘ, ірбӘр зірре, ірбӘр тӘрӘ жан бӘр-бӘрӘмен тҰүҰз байланҰста. МҰсалҰ, сенӘқ к+зӘқдегӘ бӘр зірренӘқ к+здегӘ тамҰрларменң жайтшалармен, жҚйке жіне кҚре тамҰрлармен +зӘндӘк байланҰсҰ бар. Соүан ңарай атңарар мӘндетӘ жіне сол мӘндетке келтӘрер пайдасҰ бар... ТаүҰсҰн таүҰ... Кез кеХазӘреірсенӘ салҰстҰра беруге боладҰ. Олай болса, ірбӘр нірсе Үадир-Ұ ЮзілидӘқ бар екендӘгӘне екӘ т&рүҰдан куілӘк етедӘ.

БӘрӘншӘсӘ. Яз шамасҰнан мҰқдаүан есе ауҰа жетееттер атңарадҰ. Демек, ілсӘздӘгӘ арңҰлҰ Ү&дӘретӘ кҚштӘ Үадир АллаҒтҰқ бар екенӘн ділелдейдӘ.

ЕкӘншӘсӘ. ЖаратҰлҰстардҰқ барлҰүа да ілемнӘқ кҚрделӘ тіртӘбӘ мен ңатақ ережелерӘне, сондай-аң, тепе-теқдӘкіне онтап т&рүан зақдарүа сійкес ірекет ету арңҰлҰ Алим, Үадир АллаҒтҰқ бар екенӘне куілӘк етедӘ. ЯйткенӘ, зірредей жансҰз нірсе мен бал арасҰ тірӘздӘ +те

— 148 —
кӘшкентай жандҰ болмҰс КӘтаб-Ұ МҚбиннӘқ еқ мақҰздҰ зақҰ болүан ِّ لِي пен реттӘлӘк ж+нӘнде ештеқе де бӘлмейдӘ үой. ЖансҰз зірре мен кӘп-кӘшкентай бал арасҰ ңайда? К+ктердӘқ сансҰз ңабаттарҰн параң секӘлдӘ ашҰп-жауҰп т&рүан Зат-Ұ ЗҚлжілалдҰқ ң&зҰрҰндаүҰ КӘардҰқ МҚбиннӘқ ңаншама нізӘк міселелерӘн оңҰп бӘлу ңайда?

Егер сен, аңҰмаңтҰң жасап б&л зірре-б+лшекте сол кӘтаптҰқ кҚрделӘ ірӘптерӘн к+ре алатҰн к+з баргӘ шекн болсақ, онда ол зірре-б+лшектӘқ де куілӘгӘн жоңңа шҰүаруүа тҰрҰсҰп баң!

ФатҰр-Ұ Хаким, КӘтаб-Ұ МҚбиннӘқ ережелерӘн тамаша тҚрде, шаүҰн бейнеде, киминне ліззат пен арнайҰ ңажеттӘлӘк арңҰлҰ жаратҰлҰстҰқ ӘшӘне салҰп ңойүан. Ал, ірбӘр жаратҰлҰс керемет ліззатпен, наңтҰлҰ бӘр ңажеттӘлӘкпен ірекет етӘп, ілгӘ КӘтаб-Ұ МҚбиндӘ бӘлмей т&рҰп-аң Әске кӘрӘсе бередӘ. МҰсалҰ, маса дҚниеге келӘсӘмҰқдаү &ÇсҰнан &шҰп шҰүадҰ да адамнҰқ бетӘне ңонҰп, инесӘн ңадап, ңалаүанҰнша ңан сорадҰ. ҮашҰп, жалтаруүа келгенде +те іккӘ ірӘ жҰлдам. çпҰр-ау, ешңандай болуҰибесӘ жоң б&л кӘп-кӘшкене жіндӘкке м&ндай саңтану +нерӘн кӘм Қйреткен? Үайдан, ңашан Қйренген? ОсҰнҰ к+рӘп отҰрүан мҰна мен, бейшара Саид, егер осҰ масанҰқ ілгӘ +нерӘн ҚйренгӘм келсе &заң уаңҰтта, ңа денеддірӘстер тҰқдау арңҰлҰ ізер Қйренер едӘм.

ЕндӘ, +з ӘстерӘн илхам бойҰнша Çүни аÇнмен жасайтҰн бал арасҰ, +рмекшӘ жіне &ÇсҰн ш&лҰң секӘлдӘ тоңитҰн ң&рңҰлтай ң&сҰ да, осҰ масаүа &ңсайтҰнҰн ойла!

ТӘптӘдҰ. БӘдӘктердӘ де осҰ хайуандармен салҰстҰрҰп ңара!>Жіууад-Ә Мутлаң ЖаратушҰ АллаҒ, ірбӘр жандҰнҰқ жан дҚниесӘне ліззат пен шабҰтңа ңоса ңажеттӘлӘк деген"сиÇмен">жазҰлүан ларданге +зӘнӘқ імӘр-б&йрҰңтарҰнҰқ баүдарламасҰ мен ӘсірекеттерӘнӘқ, мӘндеттерӘнӘқ мазм&нҰн жазҰп ңойүан. МӘне, ңарашҰ Хаким-Ұ ЗҚлжілал КӘтаб-Ұ МҚбиннӘқ бҚкӘл ережелерӘнӘқ ӘшӘнен бал арасҰнҰқ мӘндеттерӘ мен ңҰзметтерӘн бӘр тӘзӘмге сиүҰзҰаңҰтсҰқ басҰндаүҰ титӘмдей жад сандҰңшасҰна салҰп ңойүан! Ал ол жад сандҰңшасҰн ашатҰн кӘлтке араүа арналүан ліззат берген. СонҰмен жад сандҰңшасҰн ашҰп, оңҰп, ИліҒи імӘрдӘ &үҰп, Әс-Шайтанке кӘрӘседӘ. وَ اَوْحٰى رَبُّكَ اِلَى النَّحْلِ аÇтҰнҰқ сҰрҰн ашадҰ.

Егер осҰ СегӘзӘншӘ нотанҰқ маүҰнасҰн анҰң тҚсӘнген болсақ, имани сезӘм арңҰлҰ

وَسِعَتْ رَحْمَتُهُ كُلَّаңиңатٍ

аÇтҰнҰқ сҰрҰн,

— 149 —
وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

аÇтҰнҰқ аңиңатҰн,

اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

аÇтҰндаүҰ ңаүидалардҰ жіне

فَسُبْحَانَ الَّذ۪нҰ +зӘدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

бӘр маүҰнасҰн тҚсӘнесӘқ.

ТОҺұЗұНШұ НОТА. БӘлӘп ңой! ПайүамбарлҰң - ңоүамдаүҰ жаңсҰлҰңтар мен кемелдӘктӘқ мазм&нҰ жіңҰ берӘзӘ. Ал Хаң дӘн, кҚллӘ баңҰттҰқ мазм&нҰ. Иман - тазалҰң пен піктӘктӘқ, ідемӘлӘктӘқ наң +зӘ.

Иі, мҰна ілемде жарңҰраүан жаңсҰлҰң, саа жамаа зақүар фейз, анҰң аңиңат, жоүарүҰ кемелдӘк бар екенӘ рас. Олай болса, хаң пен аңиңат пайүамбарлҰңтан бастау аладҰ, ол нібилердӘқ ңолҰнда. Ал бар٩٠۪ жамандҰң атаулҰ мен адасулар оларүа ңарсҰ бетте, ңарсҰ шҰңңандарда.
Ү&лшҰлҰңтҰқ м. ЯсӘмн ісем т&старҰнан тек мҰна жаүҰна к+з сал! Ніби алейҒиссалам ң&лшҰлҰң арңҰлҰ Тіухид иелерӘнӘқ жҚректерӘн айт, ж&ма жіне жамаүат намаздарҰнда бӘрӘктӘрӘп ж&мҰлдҰрадҰ. ОлардҰқ тӘлдерӘн де бӘр с+зге бӘрӘктӘредӘ. Адамзат, Юзіли МаүбудтҰқ &лҰ с+зӘнеӘ ңалаз жҚрек пен тӘлдерден шҰңңан ҚндерӘ мен д&үаларҰ, зӘкӘрлерӘ арңҰлҰ жауап беруде. ОсҰнау Қн мен д&үалар, зӘкӘрлер бӘр-бӘрӘмен астасҰп, бӘрӘн-бӘрӘ ңоштап, &лүайҰп Юзели МаүбудтҰқ УлухиетӘне бас иӘп, ң&лшҰлҰң ңҰладҰ. Жер шарҰ жаппайтартҰмӘкӘрлердӘ айтҰп жатңандай, ілгӘ д&үалардҰ тӘлеп т&рүандай жіне толҰң болмҰсҰмен намаз оңҰп, кеқӘстӘктӘқ жоүарҰ жаүҰнда жоүарүҰ абҰроймен اَق۪يمُوا الصَّلٰوةَ імӘрӘн орҰндап т&рүандай.

ОсҰкелсе,ҰлсҰм жаүдай арңҰлҰ, бҚкӘл жаратҰлҰстардҰқ арасҰнда зірредей болүан адам, осҰндай &лҰ ң&лшҰлҰң арңҰлҰ К+ктер мен ЖердӘқ ЖаратушҰсҰнҰқ еқ сҚйӘктОлар, жіне жер бетӘнӘқ халифасҰ, бҚкӘл жан-жануарлардҰқ басңарушҰсҰ сондай-аң, бҚкӘл жаратҰлҰс аүашҰнҰқ соқүҰ нітижесӘ, жемӘсӘ деген жоүарүҰ дірежеге ие болдҰ.

Иі, егер жаҰңҰласен оңҰүан намаздарда ісӘресе айт намаздарҰнда бӘр сітте жҚз миллион адамнҰқ АЛЛАЭУ АКБАР деген дауҰсҰ үайҰп ілемӘнде ҚндескенӘндей мҰна дҚниеде де бӘр-бӘрӘмен ңосҰлҰп Қндессе, жер шарҰ +зӘне сай дауҰсҰ бар бӘр адам секӘлдӘ үажап бейнеқ адам0

енӘп, үажайҰп ҚнӘмен АЛЛАЭУ АКБАР дегендей, осҰнау Тіухид нанҰмҰндаүҰлар бӘр сітте АЛЛАЭУ АКБАР деулерӘ, жер шарҰнҰқ жақүҰрта айтңан АЛЛАЭУ АКБАРұ ӘспеттӘ.йласа,сҰнда, айт намаздарҰнда Ислам ілемӘнӘқ зӘкӘрӘ мен тісбихатҰ ҚндесӘп АЛЛАЭУ АКБАРұН айтҰп, ң&бҰласҰ болүан ҮаүбанҰ жҚрек ңҰлҰп, сонҰмен ниет етӘп, МеккенӘ ауҰз, Арафа тауҰн тӘл етӘп АЛЛАЭУ АК сегӘзн ңайталап, жер бетӘндегӘ бҚкӘл мҚминдердӘқ дауҰстарҰ Қндесе жақүҰруда.

АЛЛАЭУ АКБАР>деген бӘр ауҰз с+з, шексӘз аспан ілемӘн де жақүҰртҰп, берзах ілемӘне дейӘн ауанҰ толңҰндатҰп жақүҰртҰп т&р. ОнҰқ ж+а жердӘ +зӘне сіжде етушӘ ң&лдарҰна мешӘт, жанжануарларүа бесӘк жасап, +зӘн дірӘптетӘп, піктетушӘ Зат-Ұ ЗҚлжілалүа, жер шарҰндаүҰ зіррелердӘқ санҰ ңанша кӘтапсонша шҚкӘр, тісбих, тікбӘр айтҰп, жаратҰлҰстардҰқ санҰ ңанша болса сонша хамд етемӘз. БӘзге осҰлай ң&лшҰлҰң етудӘ Қйреткен М&хаммед АлейҒиссалату уассаламүа َا بَاҚммет еткенӘ ҚшӘн де осҰнша хамд, шҚкӘр айтамҰз.
ОНұНШұ НОТА.>БӘлӘп ңой, Ей үапҰл Саид! ЖаратушҰ ХаңтҰқ маүрифат н&рҰна б+ленӘп, куі болҰп, куігер айналардаүҰ н&рдҰқ шаүҰлҰстарҰн тамашалаүҰқ келсе, сенӘқ болмҰҰп жоңн жҚрегӘқе жіне аңҰлҰқа келген ірбӘр н&рдҰ сҰнүа алма, кҚдӘкпен ңарап, мӘнеп-сҰнама! ЯзӘқе жарҰүҰ тҚскен бӘр н&рдҰ &стаймҰн деп, іуреленбе! Одан да үапҰлдҰң жаүдайдан бойҰқдҰ аулаң салҰп, ۪يمُ اжаңңа бет тҚзе! ЯйткенӘ, мен +зӘм куі болдҰм: МаүрифатуллаҒтҰқ ділелдерӘ Қш тҚрлӘ.

БӘр б+лӘгӘ. Су секӘлдӘ, к+зге к+рӘнедӘ, сезӘледӘ алайда, саусаңңа ӘлӘкпейдӘ. Б&л жаүдайда бос ңиÇлдан арҰлҰп, онҰқ жалпҰ жаүдайҰна бойлаүа мата с. КҚдӘк саусаңтарҰмен тҚртуге болмайдҰ. Яйтсеқ, аүҰп кетедӘ. Ол +мӘр суҰ, саусаңтҰ мекендеп ңалүҰсҰ келмейдӘ.

ЕкӘншӘ б+лӘгӘ.>Ауа секӘлдӘ, сезӘледӘ алайда онҰ к+ре алмайсنَسْتَтау да мҚмкӘн емес. Оүан рухҰқмен бет б&рсақ болдҰ, +зӘқдӘ соүан баүҰтта! СҰн ңолҰмен &стаймҰн деп іуре болма! стай алмайсҰқ. ОнҰ рухпен сезӘнесӘқ, шік келтӘрӘп, ңол созсақ болдҰ, жҰлжҰп жоң боладҰ. СенӘқ ңолҰқда т&руүа риза емес.

тсе кешӘ б+лӘгӘ.>Н&рүа &ңсайдҰ, к+зге к+рӘнгенӘмен, сезӘлмейдӘ де, &стауүа да келмейдӘ. Олай болса, жҚрек к+зӘқмен, рухҰқнҰқ назарҰмен +зӘқдӘ оүан баүҰтта!йҰндайй кҚтсеқ, білкӘм ол +зӘ келер. ЯйткенӘ, ол н&р болүандҰңтан ңолмен &сталмайдҰ. Тек к+қӘлмен үана оүан ңауҰша

— 151 —

аласҰқ. Егер ашк+з дене ңолҰқдҰ созсақ не ңарапайҰм +лшемдермен +лшеуге тҰрҰссақ ол жоүалмасаса! АасҰрҰнҰп ңаладҰ. ЯйткенӘ, ондай н&р заттҰң ортаүа ңамалуүа, бӘреудӘқ иелӘгӘне к+нбейдӘ.

ОН БӨРӨНШӨ НОТА. БаÇнҰ м&үжиза болүан Ү&раннҰқ тҚсӘндӘруӘнде к+птеген жанашҰрлҰң, мейӘрӘм, ңамңорлҰң байңаладҰ. ХалҰңтҰқ басҰмметӘмӘлӘгӘ ңарапайҰм, сана-тҚйсӘктерӘ тереқ емес. СондҰңтан кҚрделӘ міселелердӘ байңай бермейдӘ. ОлардҰқ ңарапайҰм тҚсӘнӘктерӘне сай, аспан мен жерге ңатҰстҰ Қлкен ірӘптермен жазҰлүан аÇттардҰ ң алдҰнп к+рсете бередӘ. Ондай Қлкен ірӘптердӘ оңу ілдеңайда оқай. МҰсалҰ, к+ктер мен жердӘқ жаратҰлҰсҰ жіне жақбҰр жауҰп, жердӘқ жанданҰп, тӘрӘлуӘ секӘлдӘ к+зге анҰң к+рӘнӘп т&рүан аÇтндергеңҰлҰ дірӘс бередӘ. МидҰ шаршатпау ҚшӘн сол Қлкен ірӘптердӘқ арасҰнда жазҰлүан кӘшкене аÇттарүа жиӘ назар аудартпайдҰ.

Ү&раннҰқ жазҰлу ҚлгӘсӘнде теқдессӘз ҚйлесӘм, табиүилҰң бар. Бейне бӘр Ү&ран ң&дӘннетӘмламҰмен ілемнӘқ параңтарҰна жазҰлүан аÇттардҰ +зӘ оңҰп т&рүан хафиз секӘлдӘ. ТӘптӘ, Ү&ран, ЖаратҰлҰс кӘтабҰн оңушҰ, ңаүидаларҰн ҚйретушӘ, Юзіли Жаратуен мілтҰлсҰмдарҰн ашҰп, ң&бҰлҰс-ӘстерӘн жазҰп т&рүандай.

ОсҰ айтҰлүандарүа к+з жеткӘзгӘқ келсе, Ү&раннҰқ"Амма">сҚресӘ мен قُلِ اللّٰهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ аÇттарҰн тҰқда!

ОН ЕКӨНШӨ НОТА. Уа, б&л ноталардҰ тҰқдап отҰрүан достарҰм!

Стан аме мҰнанҰ ескерте кетейӘн. МенӘқ РаббҰма деген жҚрегӘмнӘқ ң&пиÇ сҰрларҰн, +тӘнӘш, д&үа-тӘлектерӘмдӘ ідеттен тҰс, параңңа жазуҰмнҰқ себебӘ, +лӘм келӘп, тӘлӘм кҚрмелген кезде осҰ кӘтаек. АлнӘқ орнҰма мӘнажат ңҰлҰп с+йлесӘн деген ниет. ИліҒи! НиетӘмдӘ ңабҰл ет!.

Иі, ңҰсңа +мӘрде жасаүан к+п кҚніларҰмнҰқ кешӘрӘлуӘ ҚшӘн тӘлмен жасаүан тіубіларҰм жеткӘлӘксӘасҰнаншама &заң ү&мҰр кешетӘн ірӘ ҚнемӘ оңҰлатҰн б&л кӘтаптҰқ тӘлӘ сол Әске жарап ңалар деген ҚмӘттемӘн. Б&дан он Қш жҰл б&рҰн рухҰмнҰқ алай-дҚлей шайңалүан шаүҰнда Çүни Б&рҰнүҰ СаидҰқ кҚлкӘсӘ БҚгӘк етугидтҰқ жҰлауҰна алмасңан кезде, жастҰңтҰқ үапҰлет &йңҰсҰнан ңарттҰңтҰқ тақҰ атуҰмен оÇнүан шаңта осҰ бӘр жалбарҰну Çүни мӘнажіт, ойүа арабша келген едӘ. СонҰқ бӘр б+лӘгӘнӘқ маүҰн руханлай:

Уа, Рабб-Ұ РахимӘм! Уа, ХалҰң-Ұ КірӘмӘм!

МенӘқ ңартайүан шаүҰма дейӘнгӘ +мӘрӘм тҚгел босңа кеттӘ...

— 152 —

ЖастҰң шаңтаүҰ +мӘрӘмнен ңолҰмда ңалүанҰ ңайүҰүа батҰратҰн кҚнілар, ңорлҰңңа тҚсӘретӘн +кӘнӘштер,зүана ҰрушҰ кҚміндар үана.

ОсҰндай ңат-ңабат ауҰр жҚкпен, ауру жҚрекпен, &Çттан ңҰзарүан бетӘммен ңабӘрге де таÇп ңалҰппҰн. ТӘптӘ, бӘр сіт оқҰм мен солҰм мойҰн б&руүа м&рша да бермейтӘн жҰлдамдҰңпенарңҰраарҰмнҰқ бірӘ бӘр-бӘрлеп барҰп ңойүан ңабӘрге жаңҰндап келемӘн. ҮабӘрдӘқ есӘгӘ дегенӘмӘз, міқгӘлӘкке баүҰтталүан ібед-Қл ібад жолҰндаүҰ алүашңҰ аÇлдама лайҰңншӘ ңаңпа екен. Ал, менӘқ осҰнша бауҰр басҰп, байланҰп, +лӘп-+шӘп жҚрген б&л тар дҚнием, толҰң к+з жеткӘзгенӘмдей жойҰлатҰн жаратҰлҰс, +летӘн уаңҰтша нірсе екен. ОнҰқ ӘшӘндегӘ жаратҰлҰс деп жҚргенӘмӘз де б ҚйӘқӘ кейӘн бӘрӘ топ-тобҰмен к+шӘп, жоүалуда. ЮсӘресе, мен секӘлдӘ +з ніпсӘсӘ жҚгенсӘз пенделерге б&л дҚние наүҰз ңатӘгез ірӘ алдамшҰ ңу екен. БӘр ліззат берсе мҰқ ңайүҰ ж&тңҰзаӘр Әстр тіттӘ жегӘзсе, жҚз ж&дҰрҰңтҰқ астҰна аладҰ.

Уа, Рабб-Ұ РахимӘм! Уа, ХалҰң-Ұ КірӘмӘм! كُلُّ اٰتٍ قَر۪يبٌ дегеннӘқ мінӘн тҚсӘнӘп, мҰнанҰ к+ргендеймӘн, мен к+п &замай кебӘнӘмдӘ киӘп, табҰтңа жатҰп, достарҰммен ңоштасңан екенмлҰ б+л ҮабӘрге кетӘп бара жатҰп, СенӘқ рахҰмдҰ дергахҰқда мҚрдем мен рухҰмнҰқ хал тӘлӘмен бар дауҰспен бҰлай деп жатҰрмҰн.

Юл-аман, Юл-аман! ç, Ханнан! ç, Міннан!

МенӘ кҚніларҰмнҰқ кесапар бойҰң&тңара г+р!

МӘне, ңабӘрӘме де жеттӘм, кебӘнӘме оранүан мҚрдемнӘқ басҰнда т&рмҰн. МейрӘмӘ мол діргейӘқе бас иӘп, бар даусҰммен еқӘреп т&рҰп жалҰндҰм.

Юл-аман, Юл-аман! Ханнан! ç Міннан!

МенӘ кҚійтпесмнҰқ ауҰр жҚгӘнен ң&тңара г+р!

МӘне, ңабӘрӘме кӘрӘп ңойдҰм, кебӘнӘме оранүан мҚрдеммен келдӘм! М&нда ікелгендер менӘ тастап кетӘп ңалдҰ. ЕндӘ СенӘқ үана үафу кешӘрӘмӘқе зірумӘн. Жіне ендӘ анҰң к+рӘп т&рмҰабша жен +зге маүан пана болар ешкӘм жоң екен. КҚнідан ңҰзарүан бетӘм, салбҰраүан бас, тар ңапаста ңҰсҰлҰп бар дауҰсҰммен бҰлай деймӘн.

Юл-аман, Юл-аманміжбҚраннан! ç, Міннан, ç РайÇн !

МенӘ кҚніларҰмнҰқ ауҰр салмаүҰнан ң&тңара г+р! Жатңан жерӘмдӘ кеқейте г+р! О, ЖаратушҰм! СенӘқ рахҰмҰқдҰ пана т&тамҰн. ЮлемдердӘқ сҚйӘктӘн жҚрбибӘқ (с.а.у.) шапаүатшҰ болҰп, саүан жетуӘме жол к+рсетсӘн. Сенен шаүҰмданҰп жатңанҰм жоң, керӘсӘнше ніпсӘмдӘ саүан шаүҰмданамҰн.

— 153 —

Уа, ХалҰң-Ұ КірӘмӘм! Уа, Рабб-Ұ РахимӘм!

СенӘқ алдҰқа Саид есӘмдӘ бӘр ң&лҰқ ңҰрсҰүҰпашк+здҰ шҰңтҰ, бӘраң +зӘ ілсӘз, үапҰл, жаҒил, пасҰң, сотңар, бҚлӘкшӘ, ірӘ ңожайҰнан ңашңан ң&л кейпӘнде, ңҰрҰң жҰл +ткен соқ ӘстегендерӘне +кӘнӘп, алдҰқа келгӘсӘ келӘп тң +мӘрнӘқ РахҰмҰқнан ҚмӘткер, кҚніларҰ мен ңателерӘ к+п екенӘн мойҰндап келӘп т&р. Т&ла бойҰ неше тҚрлӘ дертке &шҰраүан. ЕндӘ саүан жалбарҰнҰп +тӘнуде.

Егер мол рахҰмҰқмен ңабҰл алҰп, онҰ кешӘрсеқ, ірине олد۪ينِ аүан үана жарасадҰ. ЯйткенӘ, сен Юрхам-ур РахиминсӘқ. МейӘрӘмдӘлерден де мейӘрӘмдӘсӘқ. Егер +тӘнӘшӘмдӘ ңабҰлдамасақ, Сенен басңа панам жоң!

ЯзӘқнен +зге Ү&дай, Сенен басңа Рабб жоң, ңайда барам?реқ тҚ басңа, пана болар да табҰнар да ЖаратушҰ жоң!

لَا اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ وَحْدَكَ لَا شَر۪يكَ لَكَ اٰخِرُ الْكَلَامِ فِى الدُّنْيَا وَ اَوَّلُ الْكَلَامِ فِى الْاٰخِرَةِ وَ فِى الْقَبْرِ اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِарҰ боللّٰهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ تَعَالٰى عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ

ОН ШӨНШӨ НОТА. Адамдар жиӘ шатасатҰн жаүдайларүа ңатҰстҰ бес міселе.

БӘрӘншӘсӘ, Хаң жолда ңҰзмет етӘп, сол жолда кҚресӘп жҚрген кӘер, м& +з мӘндетӘн үана ойлауҰ тиӘс бола т&ра, Хаң ТаүаланҰқ ӘсӘне араласҰп, ірекетӘн соүан ңарай реттеп ңателеседӘ. «ДҚние мен ДӘн ідебӘ» аттҰ рисаледе мҰнадай бӘр риуаÇт бар:

БӘрде шайтан Иса алейҒиссаламүа бҰлай наразҰлҰң бӘлдӘрӘпк+рӘнӘжал да басңа нірселердӘқ барлҰүҰ да АллаҒтҰқ імӘрӘмен боладҰ, о баста таүдҰрда жазулҰ деп сенесӘқ. Сен мҰна биӘктен секӘрӘп к+ршӘ, +лмегенӘқдӘ к+рейӘкаүҰ та Сонда, ХазӘретӘ Иса алейҒиссалам бҰлай дептӘ:

اِنَّ لِلّٰهِ اَنْ يَخْتَبِرَ عَبْدَهُ وَ لَيْسَ لِلْعَبْدِ اَنْ يَخْتَبِرَ رَبَّهُ

çүни, «Хаң таүала +з ң&лҰн сҰнап, сен солай Әстесеқен, ИлҰлай ӘстеймӘн, кіне не ӘстейтӘнӘқдӘ к+рейӘн?» дейдӘ. БӘраң, ң&лдҰқ ЖаратушҰ ИесӘн сҰнаүандай: «Мен осҰлай Әстесем, сен б&лай ӘстейсӘқ бе?» деуге хаңҰсҰ жоң. Б&л ірине, Хаң ТаүаланҰқ РубубиетӘе &саңсҰ ідепсӘздӘк боладҰ ірӘ ң&лшҰлҰңңа кераүар.

— 154 —

Аңиңат осҰ, олай болса адам +з мӘндетӘн атңарҰп, Хаң ТаүаланҰқ ӘсӘне араласпауҰ керек.

Яз заманҰнда ШҰқүҰс ханнҰқ іскерӘне бӘрнеше м. Спатеп берген ИсламнҰқ ңаҒарман батҰрҰ Жілеладдин Хорезмшах, майданүа аттанүалҰ т&рүанда уізӘрлерӘ: «СӘз жеқӘске жетесӘз. Хаң Таүала сӘздӘ жеқӘске жеткӘзедӘ» - деплңар днда ол: «АллаҒтҰқ імӘрӘмен маүан жиҒад парҰз болдҰ, жаумен соүҰсуүа мӘндеттӘмӘн. АллаҒтҰқ ӘсӘне араласпаймҰн, жеқӘске жеткӘзе ме? ЖеқӘлдҰлҰңтҰ? Ол Яз ңолҰнда» дептӘ. МӘне, ол осҰ «тісӘлӘм» сҰрҰн жаңсҰ тҚсӘнгендӘктен, тақүаларлҰң жаүдайда, ңаншама рет жеқӘске жеткен екен.

Иі, адам баласҰ ңалау-еркӘмен жасайтҰн Әс-амалдарҰнда Хаң ТаүаейдӘ.

ңолҰндаүҰ нітиженӘ ойламауҰ керек. МҰсалҰ, бӘздӘқ кейбӘр бауҰрларҰмҰз Рисалей-Н&рүа к+пшӘлӘктӘқ ҰңҰласҰ ауҰп, ңҰзҰүа оңҰса, ҰнталанҰп, ң&лшҰнҰп кетедӘ де, тҰқдамай ңойса ҰңҰласҰ бісеқдеп, тӘَلُوا йҰлҰп кетедӘ. Алайда, АрдаңтҰ жетекшӘ,
НаүҰз +неге, лҰ &стаз РасулуллаҒ АлейҒиссалату Уіссілім وَمَا عَلَى الرَّسُولِ اِلَّا الْبَلَاغُ деген ИліҒи б&йрҰңтҰ б&лжҰтпай орҰндап, адамдар тқдҰ +зй, сҰрт айналса да одан ірӘ ҰңҰластана тҚсӘп, ҚгӘтнасихат ңҰладҰ екен.

ЯйткенӘ, Ол (с.а.у.)

اِنَّكَ لَا تَهْد۪ى مَنْ اَحْبَبْتَ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَهْد۪ى مَنْ يَشَٓاءُ

сҰрҰндеттӘша мҰнанҰ тҚсӘнген едӘ.

Адамдарүа насихаттҰ тҰқдату, олардҰ тура жолүа салу тек ЖаратушҰ ХаңтҰқ ңолҰнда. РасулуллаҒ Хаң ТаүаланҰқ ӘсӘне араласпайтҰн.

Олай болса, бауҰрларҰм! Сендерге ңатҰсҰ жоң мӘндеттердӘ ҚқӘл, Әс-ірекетерӘқдӘ соүан ңарай жасамақдар. ЖаратушҰнҰ сҰнаүандай болмақдар!

ЕкӘншӘ міселе. Ү&лшҰлҰң мӘндетӘ ИліҒи б&йрҰң болүандҰңтан АллаҒтҰқ ризалҰүҰ ҚшӘн жасаладҰ. Ү&лшҰлҰңңа итермелейтӘн себеп деп оҒтҰқ імӘрӘ, ал нітижесӘ АллаҒ ТаүаланҰ риза ңҰлу. Ал, онҰқ пайда жемӘстерӘ аңҰретте к+рӘнедӘ. Алайда, бастҰ маңсат ңҰлмай жіне тек сол ҚшӘн Әстемеу шартҰ б&зҰлмаса, дҚниелӘк пайдалар +здӘгӘнен берӘлӘп, с&рамрмен ңболҰп жатңан нітижелердӘқ ң&лшҰлҰңңа зиÇнҰ жоң. Үайта ол, ілсӘздер мен жақадан бастаүандардҰ ҰнталандҰрҰп, ң&лшҰндҰрҰп жатса, онда т&р ңайүҰнірсе жоң. БӘраң, дҚниелӘк

— 155 —

пайдалардҰ ң&лшҰлҰң пен д&үанҰқ немесе зӘкӘрдӘқ бастҰ себебӘ Çки маңсатҰ етсе ілгӘ ң&лшҰлҰңтҰқ мінӘн б&зҰп жӘбередӘ. ТӘптӘ, ілгӘндей ңасиеттӘ д&үірңайскӘмӘн жойҰп, нітижесӘз ңалдҰрадҰ. МӘне, б&л сҰрдҰ бӘлмегендер жҚздеген ңасиетӘ бар ШахҰ НахшибендӘнӘқ ңасиеттӘ д&үаларҰн немесе мҰқ ңасиетӘ бар Жіушан-ул КібирдӘ ілдебӘр пайданҰ к+здеп оңҰп жатадҰ. Олар ондай пайданҰ к+ре алҰқ. БӘ к+руге де хаңҰларҰ жоң. ЯйткенӘ, ондай пайдалар ілгӘ д&үалардҰ оңуүа бастҰ себеп болмауҰ тиӘс. Ол д&үадан пайда кҚтӘп, одан с&рауүа болмайдҰ. СебебӘ, ондай пайдалар АллаҒтҰқ ңалауҰмен, онҰқ мол мейрӘмӘмен ілгӘ д&үанҰқ ң&Ұ" деге талапсҰз тҚрде берӘледӘ. Пайда к+здеп, сонҰ ниет ңҰлса, ҰңҰласңа бӘршама зиÇнҰ тиедӘ. ТӘптӘ ол, ң&лшҰлҰң саналмай, ңасиетӘн жоүалтҰп лмҰсҰнӘ мҚмкӘн. Дегенмен, осҰндай ңасиеттӘ д&үанҰ оңушҰ ілсӘз адамдар, ҰнталандҰру ретӘнде ілгӘндей пайдалардҰ ойлап оңҰса зиÇнҰ жоң, олар соүқгӘ +мтаж десе боладҰ. М&ндай пайдаларҰн ойлап, д&үанҰ ҰңҰласпен жіне тек АллаҒ ризалҰүҰ ҚшӘн, аңҰрет ҚшӘн оңитҰн болса, оңасҰ жоң. ЮрӘ ңабҰл боладҰ. МӘне, осҰ хикмет-сҰрдҰ тҚсӘнбегендердӘқ к+пшӘлӘгӘ ңас деген шік келтӘрӘп, немесе жеткӘзушӘ кӘсӘлерден шҚбіланҰп, тӘптӘ, жоңңа шҰүарҰп, ңасиеттӘ д&үалар бар екенӘне сенбейдӘ.

шӘншӘ міселе.>طُوبٰى لِمَنْ عَرَفَ حَدَّهُ وَلَمْ يَتَجбасңал طَوْرَهُ Çүни,"БаңҰттҰ адам деп, шамасҰн бӘлӘп, шектен шҰңпайтҰндардҰ айтадҰ">БӘр тҚйӘр ійнектен бастап, бӘр тамшҰ су, м+лдӘр ңауҰз, айдҰндҰ теқӘз, аспандаүҰ айүа дейӘн жаппай КҚннӘқ сіулесӘн шаүҰлҰстҰр темӘррңайсҰсҰ +з шамасҰнша КҚннӘқ жарҰүҰна айна болҰп, +з дірежесӘнде онҰ к+рсетедӘ. БӘр тамшҰ су:"Менен КҚннӘқ бӘр сіулесӘ к+рӘнӘп т&р">дейдӘ. БӘраң,"Мен теқӘз секӘлдӘ ҚлкеңҰлҰ жмҰн">дей алмайдҰ. Сол секӘлдӘ, ИліҒи к+ркем есӘмдердӘқ шаүҰлҰсҰнда адамзат арасҰнда іулиелӘк діреженӘқ тҚрлерӘ бар. ИліҒи к+ркем есӘмдердӘқ ір ңайсҰсҰ КҚн секӘлдӘ кӘшкене жҚректен сонау үарҰшңа дейӘнгӘ аралҰңта шаүҰпазданулелерӘ бар. Иі, жҚрек те бӘр үарҰш. БӘраң:"Мен де үарҰш секӘлдӘ айнамҰн">демейдӘ. МӘне, ң&лшҰлҰңтҰқ негӘзӘ болүан ілсӘздӘк, паңҰрлҰң, м&ңтаж екенӘн бӘлу, солнҰқ +зҰ УлухиеттӘқ діргаҒҰна сіжде ету бола т&ра, еркелеп, мақүазданатҰн пенделер, зірредей жҚрегӘн үарҰшпен теқ дірежеде &стап шатасадҰ. ТаҚнілар үана дірежесӘн теқӘздей алҰп іулиелӘкпен теқеп шатасадҰ. Мен де сол биӘк міртебеге жеттӘм деп, сол жаүдайда +зӘн саңтап ңалам деп тҰраштанҰп, босңа іуре-сарсақүа тҚседӘ.

#1ңанҰндСонҰмен, киелӘ хадисте:

هَلَكَ النَّاسُ اِلَّا الْعَالِمُونَ وَهَلَكَ الْعَالِمُونَ اِلَّا الْعَامِلُونَ وَهَلَكَ الْعَامِلُونَ اِلَّا الْمُخْلِصُونَ وَالْمُخْلِصُونَ عَلٰى خَطَرٍ عَظ۪يمٍ

дептӘ.

çүни, ң&тҰлудҰқ жалүҰз жолҰ ҰңҰластҰлай:>" ұңҰластҰ болу, оүан ңол жеткӘзу +те мақҰздҰ. Зірредей ҰңҰластҰ амал, ҰңҰлассҰз жасалүан батпандаүан амалдардан артҰң. ұңҰласңа ңол жеткӘзу ҚшӘн амалдҰ тек АлтҰқ аб імӘрӘ деп орҰндап, нітижесӘнде ОнҰ риза ңҰлудҰ ойлап, АллаҒтҰқ ӘсӘне араласпау керек. БарлҰң нірседе бӘр ҰңҰлас бар. ТӘптӘ, ҰңҰласңа толҰ зірредей махаббат, ҰңҰлассҰз, аңҰ кҚтӘлген махаббаттан ілдеңайда ңҰмбат.

БӘр уҰна &сҰ ҰңҰластҰ махаббаттҰ бҰлайша суреттептӘ.

وَ مَا اَنَا بِالْبَاغ۪ى عَلَى الْحُبِّ رِشْوَةً ضَع۪يفٌ هَوًى يُبْغٰى عَلَيْهِ ثَوَابٌ

Çүни, "ллаҒңаңсҰ к+рӘп сҰйлаүанҰм ҚшӘн сҰйлҰң та аңҰ да марапат та с&рамаймҰн. ЯйткенӘ, ңарҰмтасҰна аңҰ с&ралүан сҰйластҰң ілсӘз келедӘ, ңҰсңа боладҰ". АсҰлҰнда, наүҰз пік махаббат адамнҰқ жара жіне нда жіне аналардҰқ жҚрегӘнде бар. МӘне, м&ндай м+лдӘр махаббатңа тура маүҰнада аналардҰқ шҰн мейӘрӘмӘ куі. Аналар осҰ шҰн мейӘрӘмӘн балатеген арнаүанда сол ҚшӘн олардан ңандай да бӘр сҰй-сиÇпат діметпейдӘ, керек болса баңилҰң баңҰтҰн да пида етуге ізӘр т&радҰ. СонҰқ бӘр мҰсалҰ, тауҰң байү&с балапанҰн ңорүау ҚшӘн +зӘн иттӘқ аузҰна сау жолҰайҰн екенӘн шікӘртӘм Хусрев +з к+зӘмен к+рген едӘ.

Т+ртӘншӘ міселе. СҰртңҰ себептердӘқ салдарҰнан келген нҰүметтердӘ сол себептерден к+руге болмайдҰ. +зӘнел себептердӘқ ҰңтиÇр-еркӘ болмаса, мҰсалҰ хайуан Çки аүаш болса, онда олар тӘкелей Хаң ТаүаланҰқ атҰнан бередӘ. Олар +з хал тӘлдерӘмен «БиӘмен, Ғ» деп, саүан берӘп жатҰр. Сен де, онҰ АллаҒтан деп «БисмиллаҒ» айтҰп ал! Егер себептӘқ еркӘ-ҰңтиÇрҰ болса ол «БисмиллаҒ» десӘн сонан соқ ал, ійтпесе алма!

ЯйткенӘ, وَلَا تَاْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ еттӘк қ маүҰна сҰн даүҰ таүҰ бӘр ишара мҰнау:"ХаңтҰ еске салмайтҰн, АллаҒтҰқ атҰмен берӘлмеген нҰүметтердӘ жемеқдер!">дейдӘ. Олай болса, алүан да берген де"Бисмилла Б&л жге тиӘс. Егер, берушӘ"БисмиллаҒ">демесе, сен де алуүа м&ңтаж болсақ"БисмиллаҒ">деп,
— 157 —

берушӘнӘқ артҰндаүҰ ИліҒи РахҰмдҰ сезӘп, АллаҒ бергӘзӘп т&р деп, шҚкӘр етӘп алӘ бӘр , нҰүметтен онҰқ арнайҰ берӘлетӘнӘн к+рӘп, одан ірӘ нҰүмет берушӘ Хаң ТаүаланҰ еске ал! ОсҰлайша еске алудҰқ +зӘ шҚкӘр болҰп саналадҰ, ал сҰртңҰ селемде ге д&үа жаса. ЯйткенӘ, келген нҰүмет сонҰқ ңолҰмен жеткӘзӘлдӘ үой.

СҰртңҰ себептерге табҰнушҰлардҰ алдаүан мҰна жаүдай. ЕкӘ нірсенӘқ бӘрге кеедӘ. ДбаттасуҰнан бӘрӘне-бӘрӘ себеп болатҰнҰ. М&нҰ арабша «Иңтиран» деп атайдҰ. çүни, бӘрӘн-бӘрӘ тудҰрҰп, пайда болуҰна бастҰ себеп сол деп ойлайдҰ. ЯйткенӘ, бӘр себептӘқ жоңтҰүҰ сол нҰүметтӘқ болмауҰна бастҰ себеп болатҰндҰңтан, олда жалнӘқ бар болуҰ да сол себепке тӘкелей байланҰстҰ деп, шатасадҰ. СосҰн, шҚкӘрӘн де сол себепке арнайдҰ. Б&л ірине, ңате тҚсӘнӘк. ЯйткенӘ, бӘр нҰүметтӘқ болуҰ ҚшӘн онҰқ к+птемен сіүҰшарттарҰ бар. Алайда, ол нҰүметтӘқ болмай ңалуҰ ҚшӘн бӘр шарттҰқ болмай ңалуҰ жеткӘлӘктӘ. МҰсалҰ, баңшанҰ суаратҰн арҰңтҰ ашпай ңойүан адам одаң, хаңтӘн нҰүметтердӘқ болмай ңалуҰна кӘнілӘ Çүни бастҰ себеп боладҰ. Алайда, ол баңшадаүҰ нҰүметтердӘқ бар болуҰ, ілгӘ адамнҰқ ңҰзметӘнен басңа жҚздеген шарттардҰқ орҰндалуҰна байланҰстҰ. БірӘнен б&рҰн Раббани ң&дӘреттӘқ ңалауҰ арңҰлҰ болн шарт МӘне, осҰндай шатасудҰқ ңаншалҰңтҰ ңате екенӘн тҚсӘн! СонҰмен себепке к+п мін берӘп, табҰнҰп кетушӘлердӘқ ңаншалҰңтҰ ңателесетӘнӘ аÇн болдҰ.

ерӘсӘн «Иңтиран» басңа бастҰ себеп бӘр басңа.

АйталҰң, саүан бӘр нҰүмет келе жатҰр, оүан бӘр адамнҰқ саүан берсем деген ниетӘ себеп болдҰ, онҰ арабша «Муңарин» дейдӘ, сол нҰүметтӘқ бӘр шарн емеса, бӘраң бастҰ міселе ол емес. БастҰ міселе ИліҒи мейӘрӘм. ЮлгӘ адам б&л нҰүметтӘ саүан сҰйлау ниетӘнде болмаса, ірине ол саүан келмес едӘ.

çүни, нҰүметтӘқ болмай дҚниеа бӘрден-бӘр себеп болар едӘ. БӘраң, жоүарҰда айтҰлүан зақ бойҰнша, ол адамнҰқ ниетӘ сол нҰүметтӘқ бастҰ себебӘ бола алмайдҰ. Ол нҰүметтӘқ жҚздеген шарттарҰнҰқ бӘрӘ үана.

МҰсалҰ, НҰрҰ арӘрттерӘнӘқ ӘшӘнде Хаң ТаүаланҰқ нҰүметӘне б+ленген кейбӘр адамдарю(Хусрев, Рефет) «ИңтирандҰ» Çүни себептӘ бастҰ міселемен шатастҰрүанҰ бар. стазҰна айрҰңша ризашҰлҰң бӘлдӘрӘп, +здерд ÇүниҰздар сезӘнетӘн. Алайда, ЖаратушҰ Хаң оларүа

— 158 —

Ү&рани дірӘс алу нҰүметӘн беруӘмен бӘрге, сҰй ретӘнде стаздарҰнҰқ тҚсӘндӘрӘп беру нҰүметӘн де бӘрге берген, олардҰ бӘр-бӘрӘне себеп ңҰлүан. Олар: «Егер &стазҰмҰз б&л жерге кеу, тӘпде бӘз Ү&ран дірӘсӘн ала алмас едӘк дейдӘ. Демек, стаздҰқ тҚсӘндӘруӘ бӘздӘқ дірӘс алуҰмҰзүа негӘз, бастҰ себеп» дейдӘ.

Мен оларүа, "БауҰрларҰм! ЖаратушҰ ХаңтҰқ маүан да, сендерге де берген нҰсҰрҰқнңабаттаса, ңатар келген. ЕкӘ нҰүметтӘқ де негӘзӘ, бастҰ міселе, АллаҒтҰқ РахҰмҰ. Мен де бӘр кездерӘ сендерге &ңсап себептӘ бастҰ міселемен шатастҰратҰнмҰн. ҮаламдарҰ алмастай Рисалей-Н&рдҰқ жҚздеген шікӘрттерӘнеسُبْحَӘ ңарҰздар сезӘнӘп,"ОсҰ шікӘрттер болмаүанда, мен секӘлдӘ жазуҰ нашар адам дӘнге ңалай ңҰзмет етер едӘ?">дейтӘнмӘн. СоқҰнда мҰнанҰ тҚсӘндӘм, Сендерге ңалам арңҰлҰ ңҰзметіззаттҰүметӘ берӘлген, маүан да осҰ ңҰзметтӘ жҚргӘзудӘ нісӘп еткен, Çүни бӘр-бӘрӘне себеп-сҰлтау ңҰлүанҰ болмаса, ешңайсҰсҰ да негӘз, бастҰ себеп бола алмайдҰ. Мен сендерге рахмет айтпаймҰн, ң&ттҰрҰмҰздн. Сендер маүан ңарҰздар болудҰқ орнҰна, д&үа етӘп, тӘлек тӘлеқдер.

Б&л т+ртӘншӘ міселе үапҰлдҰңтҰқ ңаншама дірежелерӘ болатҰнҰн айңҰндайдҰ.

БесӘншӘ міселе.>Егер бӘр жамаүаттҰқ табҰсҰُلْقِىдей бӘр адамүа берӘлсе, б&л з&лҰмдҰң болар едӘ. Немесе, жамаүатңа тиесӘлӘ ңордҰ бӘр адам алҰп ңойса, ол да з&лҰмдҰң болар едӘ. Сол сиÇңтҰ жамаүаттҰқ бҰп &лаортаң нітиженӘ тек басшҰсҰна, Çки &стазҰна еншӘлеу, жамаүатңа да, онҰқ &стаз басшҰсҰна да з&лҰмдҰң жасалүан боладҰ. ЯйткенӘ, ондай жаүдай менмендӘктӘ ңоздҰрҰп, маңтаншаңтҰңңа итередӘ. ЯзӘ ңатардаүҰ шаруа, есӘкшӘ бола т&ррухҰн н Патша сезӘнедӘ. АллаҒңа серӘк ңосуүа жол ашуҰ Ұңтимал. БӘр ңамалдҰ б&зҰп кӘрӘп, жеқӘске жеткен іскердӘқ абҰройлҰ жеқӘсӘн тек бӘр ңолбасшҰ иемденуге хаңҰсҰ жоң.р уайҰздҰ немесе мҚршидтӘ, пӘрдӘ ңайнар б&лаң, Çүни негӘз деп тҚсӘнбеу керек. Олар негӘзгӘнӘ к+рсетушӘ, шаүҰлҰстҰрушҰ деп бӘлу керек".

МҰсалҰ, жҰлу мен жарҰң саүсаÇсҰн айна арңҰлҰ тҚсӘп т&р. Сен ол жарҰңтҰқ к+зӘ КҚнге ңарҰздар болудҰқ орнҰна айнаүа риза болуҰқ ірине д&рҰс емес, есалақдҰң. Иі, айнанҰ саңтау керек, онҰ мҚлдем жоңңа шҰүаруүа болмайдҰ, +йткенӘ ол, жарҰңтҰқ тңа т+з себеп болуда. МҚршидтӘқ, пӘрдӘқ, &стаздҰқ жҚрегӘ осҰ айна секӘлдӘ. Олар Хаңтан

— 159 —

келген фейз-н&рүа себеп боладҰ. Оларүа осҰндай ң&рал, себеп ретӘнде ңарап, одан артҰң мін берӘп, н&р-фейздӘқ б&лаүҰ деудегӘ бпӘкӘр. ТӘптӘ, кейде ңайнар к+з саналҰп жҚрген пӘр-&стаздар б&лаң та емес, тӘптӘ, н&рүа б+ленушӘ де емес болуҰ мҚмкӘн. МҚридтӘқ Çки шікӘртӘнӘқ ҰстҰң ҰңҰласҰнҰқ арңасҰ +зӘнӘсңа бӘр жаңтан берӘлген н&рдҰ ол +з &стазҰ арңҰлҰ келдӘ деп жҚруӘ бек мҚмкӘн.

МҰсалҰ, кейбӘр адамдар гипноз арңҰлҰ бӘр айнаүа тесӘлӘп ңараса, оүан мисал ілемӘне терезе ашҰлҰп, ілгӘ айнадан үажайҰп к+рӘнӘстерге ктерӘнеадҰ. Алайда, к+рӘнӘстер айнадан емес, сол айнаүа ңадалүан к+зӘнӘқ ӘшӘндегӘ ңиÇлдан ашҰлүан терезеден бӘр нірселер к+редӘ. Сол секӘлдӘ толҰң кемелденбеген, шала мҚршидтӘқ, жарата пӘрдӘқ кімӘл мҚридӘ, ҰнталҰ шікӘртӘ пӘрӘнен ілдеңайда биӘкке самүап, кемел болуҰ ібден мҚмкӘн. ТӘптӘ кейде, шейхӘне сабаң берӘп, шейхӘнӘқ шейхӘ болуҰ үажап емес.

ан ескТӨНШӨ НОТА. Тіухидке ңатҰстҰ т+рт шаүҰн рімӘз.

БӘрӘншӘ рімӘз. Ей, себептерге шҰрмалҰп ңалүан пенде!

ҺажайҰп жауҒар тастардан жасалҰп жатңан бӘр сарайдҰ к+рсеқ. ОнҰқ ң&рҰлҰсҰна ж&мсалҰп жатң МҰсалтардҰқ бӘр б+лӘгӘ тек ҮҰтайда үана бар. Ал бӘр б+лӘгӘ ИспаниÇда, бӘрӘ Иеменде үана, таүҰ бӘрӘ сонау СӘбӘрде. Ал ң&рҰлҰс басталүан кезде батҰс, шҰүҰсқӘз. АстӘк, солтҚстӘктегӘ ілгӘ асҰл тастардҰқ оп-оқай жеткӘзӘлӘп, ңаланҰп жатңанҰн к+рсеқ. Онда осҰ сарайдҰ салүҰзушҰнҰқ бҚкӘл жер жҚзӘне билӘгӘ жҚретӘн ң&дӘретӘ кҚштӘ бӘреу екенӘне еш шҚбіқ болмас едӘ.

МӘне, ойлап к+рсек, ірбӘт ҚшӘнаннҰқ +зӘ ИліҒи бӘр сарайүа &ңсайдҰ. Ал адам, осҰ сарайлардҰқ ӘшӘндегӘ еқ ісемӘ, үажабҰ. Ал осҰ адам деп аталүан үажап сарайдҰқ ңажеттӘ заттарҰ, бӘр б+лӘгӘ аңҰрет ілемӘнен,мед Бі+лӘгӘ мисал ілемӘнен жіне Лаух-Ұ Махфуздан, таүҰ бӘр б+лӘгӘ ауа ілемӘнен, н&р ілемӘнен, Êсир ілемӘнен келуде. Ал, адамнҰқ арманҰ міқгӘлӘкке шарҰңтап, ң&лшҰлҰң амалдарҰ к+ктер мен жердӘқ арасҰн ңамтидҰ. БайланҰсҰ мҰна ңат-ңабат дҚние мен аلْاِنْілемӘне дейӘн созҰлүан, бӘр-бӘрӘне матасҰп байланүан, үажайҰп бӘр сарай.

Ей, +зӘн адам санап жҚрген жан! СенӘқ жаратҰлҰсҰқ мӘне, осҰндай. Олай болса, сенӘ жаратңан АллаҒ ДҚние мен АңҰреттӘ екӘланҰқ ӘспеттӘ, жер мен к+ктӘ кӘтаптҰқ параңтарҰ секӘлдӘ, Юзіл мен ібідтӘ кешегӘ кҚн мен тҚндей оп-оқай басңаруда. Олай болса, адамнҰқ ң&лшҰлҰң жасап, табҰнар ң&тңарушҰсҰ да Сол. Жер мен к+кке ҚкӘмӘ толҰң жҚретӘн де, елӘне мен аңҰреттӘ басңаратҰн да тек Сол үана.

— 160 —

ЕкӘншӘ рімӘз. КейбӘр аңҰмаңтар КҚндӘ бӘлмегендӘктен айнада шаүҰлҰсңан кҚндӘ к+рӘп, сол айнанҰ +лӘп-+шӘп жаңсҰ к+редӘ. Байү&с, айнадаүҰ кҚн жоүалҰп кетпесӘн деп, айнанҰ ңҰзүҰштай ңорүрӘ +мӘҰ. ЮлгӘ аңҰмаңтҰқ айнасҰ сҰнҰп, бӘраң КҚннӘқ жоүалҰп кетпегенӘн к+рген кезде ендӘ ол бар ҰнтасҰн аспандаүҰ КҚнге б&рҰп, соүан ҰнтҰң боладҰ. АйнадаүҰ КҚннӘқ айнаүа тіуелсӘз екенӘн тҚсӘнӘп,мҚмкӘн айнанҰ жарңҰратҰп т&рүан КҚн екенӘн сонда барҰп ақүарадҰ.

Ей, адам! СенӘқ жҚрегӘқ мен болмҰсҰқ айна тірӘздӘ. СенӘқ бойҰқдаүҰ, жҚрегӘқдегӘ міқгӘлӘкке деген шҰнайҰ махаббатҰқ ол айна ҚшӘн еретӘндл сезӘм, айнанҰқ ңабӘлетӘне ңарай к+рӘнӘп, шаүҰлҰс берӘп т&рүан Баңи АллаҒңа арналуҰ тиӘс сҚйӘспеншӘлӘк едӘ, аңҰмаңтҰңтҰқ кесӘрӘнен басңа жаңңа ауҰп кеткен... Олай бо пен шУа, Баңи Юнтіл Баңи!">де! çүни, Уа, АллаҒ! Сен барсҰқ ірӘ БаңисҰқ! Олай болса, жоң болу, пінилӘк бӘзге ештеқе де Әстей алмайдҰ!

шӘншӘ рімӘз. Ей, Адам! ФатрметӘнаким, сенӘ үажайҰп тҚрде жаратңан. Кейде мҰна дҚние тар келӘп, сҰймай кетесӘқ. ЗҰнданда т&ншҰүҰп жатңан адамдай аҒҰлап, уҒӘлеп, б&л дҚниеден ілдеңайда кеқ дҚние Әздеп шарң &расҰқ. БӘраң, кейде бӘр зірредей нірсеге, бӘр ауҰз сенӘне ідемӘ бӘр нірсеге берӘлӘп кетесӘқ. Кеқ дҚниеге сҰймаүан к+қӘлӘқ мен ойҰқ зірредей нірсеге сҰйҰп кетедӘ. Аса үажап, кеқ к+лемдӘ сезӘмдерӘқ ілгӘ ойдан шаүҰ м&май шҰрмалҰп ңаладҰ.

СенӘқ болмҰсҰқа сондай үажап рухани байлҰң пен сҰрлҰ сезӘмдер берӘлген. СолардҰқ кейбӘреуӘ дҚниенӘ тҚгел ж&тҰп ңоÇтҰндай ңомаүай. Ал, кейбӘреуӘ бӘр зірреге де сҰймай ңаң&тҰл!БастҰқ бӘр батпан тастҰ к+теруге шамасҰ келсе де, к+здӘқ бӘр тал ңҰлдҰ к+теруге шамасҰ келмейтӘнӘндей, ілгӘ үажап сезӘмдер +зӘне ңҰлдай үанаайдалҰң салатҰн кӘшкене ауҰртпалҰңтҰ, Çүни адасу мен шатасудан туҰндайтҰн кӘшкентай бӘр жаүдайүа т+теп бере алмай, тас-талңан боладҰ. ТӘптӘ, кейбӘреуӘ соүан жаншҰлҰп +лӘп кетедӘ. Олай болса іб&л с+мҰқа саң бол, батҰп кетуден ңорҰң. БӘр ҚзӘм нан, бӘр ауҰз с+з, бӘр үана ишараүа, бӘр сҚŞге берӘлӘп, батҰп кетпе! ДҚниенӘ ж&тҰп ңоÇ алатҰн сезӘмдерӘқдӘ тҚкке т&рмайтҰн нірсеге арнап ң&ртҰп жӘберме! ЯйткенӘ, +те Қлкен нірӘ" деп&тҰп ңоÇтҰн +те кӘшкентай нірселер бар.

МҰсалҰ, айнанҰқ кӘшкентай сҰнҰүҰ аспандҰ ж&лдҰздарҰмен ңоса ж&тҰп ңоÇдҰ. Б&ршаңтҰқ к+лемӘндей үана жадҰқда сенӘқ бҚкӘл жасаүан Әс-ірекетӘқ мен +мӘр +ткелдерӘқ тҚгел саңталҰп, сҰйҰп т&р үой. ОсҰнршлӘгӘптеген кӘшкентай нірселер бар, олар Қлкен нірселердӘқ +зӘн ж&тҰп ңоÇ аладҰ.

— 161 —

Т+ртӘншӘ рімӘз. Ей, дҚниеге табҰнатҰн адам! Яте кеқ деп, ойлайтҰн мҰна дҚние, ңабӘр секӘлдӘ тап-тар. Алт айнаосҰ тар дҚние, ңабҰрүаларҰ айнадан жасалүандҰңтан, бӘр-бӘрӘне шаүҰлҰсҰп, к+з жетер жерге дейӘн кеқ байтаң секӘлдӘ к+рӘнедӘ. СондҰңтан ңабӘрдей тар дҚниенӘ алҰп шахардай кеқ деп ойлайсҰқ. ЯйткенӘ, осҰнау дҚниенӘқ о алатҰрүасҰ тірӘздӘ +ткен шаүҰ мен сол ңабҰрүасҰ тірӘздӘ болашаүҰ екеуӘ де жоң бола т&ра, бӘр-бӘрӘмен беттескен сітте ңҰп-ңҰсңа, +те шҰүатҰн ңазӘргӘ мезеттӘқ ңанаттарҰ ашҰлҰп кеқейӘп сала бередӘ. Аңиңат ңиÇлүа араласаштҰңт нірсенӘ бар секӘлдӘ к+ресӘқ. БӘр жӘптӘ шҰр айналдҰрүанда д+қгеленӘп, кеқ шеқбер болҰп к+здӘ алдайтҰнҰ секӘлдӘ, тек сенӘқ үапҰлдҰң пен ңшӘлӘктберӘлген к+қӘлӘқде б&л дҚние шексӘз кеқ сиÇңтҰ болҰп, сенӘ алдайдҰ.

Үандай да бӘр біле келӘп, басҰқа соңңҰ боп тигенде ілгӘ &заң деп жҚрген дҚниенӘқ ңабҰрүасҰна басҰқдҰ соүасҰқ, &йңҰқнан оÇнасҰқ.

Сол кеемдӘ сгӘ кеқ деп жҚрген дҚниеқ ңабӘрден де тар, ңҰл к+пӘрден де жӘқӘшке екенӘне к+зӘқ жетедӘ. СенӘқ уаңҰтҰқ мен +мӘрӘқ найзаүайдан да жҰлдам, жалт етӘп +те шҰүатҰнҰн, судан да тез сҰрүҰп, аүҰп кеткенӘн бӘлесӘқ.

МӘне, дҚние +мӘрӘ мен тӘоқай, дегенӘмӘз осҰндай үана. Олай болса, хайуани тӘршӘлӘктӘ таста! Тек денемен +мӘр сҚрудӘ ңой! Рухани ілемдерге &мтҰл! Сонда, кеқ деп ойлап жҚргенез +тудҚниеден ілдеңайда кеқ +мӘрдӘ, н&рлҰ ілемдӘ табасҰқ. Ондай ілемнӘқ кӘлтӘ, МаүрифатуллаҒ пен УаҒданиеттӘқ сҰрларҰн ашатҰн ңасиеттӘ: لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ кілимесӘн жҚрекпен айту, рухтҰ да сонҰмен н&рландҰру болмаң.

ОН БЕСӨНШӨ НОТА. " ш Әп ңойден" т&радҰ.

БӘрӘншӘ міселе. АллаҒтҰқ Хафиз есӘмӘнӘқ шаүҰлҰсҰна ишара еткен

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ ٭ وَمَنْ يَعْمَт халӘْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ

аÇтҰ жайлҰ.

Ү&ран ХакимнӘқ б&л аңиңатҰна ділел Әздесеқ, Китаб-Ұ МҚбиннӘқ сҰзҰңтарҰна жазҰлүан жаратҰлҰс кӘтабҰнҰқ параңтарҰна назар аудар! Сонда, АллаҒтҰтҰмдҰ,з есӘмӘнӘқ ауңҰмдҰ шаүҰлҰсҰ мен осҰ аÇттҰқ &лҰ аңиңаттарҰнҰқ к+птеген ңҰрларҰн байңайсҰқ. Олай болса, аүаштҰқ, гҚлдӘқ жіне +сӘмдӘктӘқ тҚрлӘ дінектерӘнен бӘр уҰс ал! ОсҰнау неше тҚрлӘ,лаңандӘрӘне &ңсамайтҰн ілгӘ гҚлдӘ +сӘмдӘктер мен аүаштҰқ

— 162 —

кӘшкентай сандҰңшаларҰ секӘлдӘ болүан дін-дінектердӘ ңарақүҰ тҚнде, ңап-ңарақүҰ топҰраңңа апарҰп шаш! Содан кейӘн, заттардҰ танҰп, бӘлмейтатта, да б&рсақ солай аүа беретӘн ңарапайҰм сумен суар.

СосҰн жҰлдҰқ ңайта тӘрӘлетӘн хашӘр оңиүасҰ секӘлдӘ к+ктем мезгӘлӘнде ілгӘ т&ңҰм шашңан жерӘқе келӘп ңара! Исрафил перӘштенӘқ ҚнӘндей шатҰрлаүан кҚннй, наңкӘреуӘ, топҰраңтҰқ астҰнда &йңҰда жатңан т&ңҰм, дінектердӘ ңалай оÇтңанҰн к+р! ҺажайҰп к+рӘнӘс!

ЮлгӘ ңап-ңарақүҰ топҰраңтҰқ астҰнда бейпарҰң, шҰм-шҰтҰрҰң шашҰлүан дінектер АллаҒтҰқ «Хафиз» есӘмӘнӘқ к+рӘнӘс беруӘнӘқ тарҰнада керемет тіртӘппен, реттӘ де жҚйелӘ, ешбӘр ңатесӘз, мҚлтӘксӘз жаүдайда ФатҰр-Ұ ХакимнӘқ імӘрӘмен жер бетӘнде жайңалҰп +скен екен. МӘне, олардҰқ осҰндай бӘр ірекеттерӘнен даналҰң, к+регендӘк, ңалау, Әру, олемелдӘк пен хикмет байңаладҰ.

ЯйткенӘ, +зара +те &ңсас дінектер еш шатаспай бӘр-бӘрӘнен ажҰраүан. МҰсалҰ, мҰна дінек ӘнжӘр аүашҰна айналҰптҰ. Ол ФатҰр-Ұ ХакимнӘқ нҰүметтерӘн діл т+беқе, б&тҰ демен созҰп бӘздӘқ алдҰмҰзүа ікелӘп т&р. Ал, мҰна бӘр-бӘрӘне &ңсаүан екӘ дінектӘқ бӘрӘнен кҚнбаүҰс, екӘншӘсӘ кезбе гҚл аттҰ шешектер шҰүҰп, бӘз ҚшӘн ң&лпҰрҰп к+здӘқ жауҰн аладңарақү таүҰ бӘр топ діндер, тҚрлӘ-тҚрлӘ жидектерге айналҰп, иӘсӘ м&рҰн жара жайңалҰп т&р. Б&таңтарҰ тарам-тарам к+з тартадҰ. ЮдемӘ иӘсӘ мен тіп-тіттӘ дімӘ, к+з жауҰн алүан тҚр-тҚсӘмен бӘздӘқ т ңандаӘздӘ ашҰп, назарҰмҰздҰ +зӘне аудартҰп ңҰзҰңтҰруда. ЯздерӘн бӘз ҚшӘн пида етуге дайҰн. ЯсӘмдӘктӘқ тӘршӘлӘк дірежесӘнен шҰүҰп, одан да жоүарҰ жан ИхсанірежесӘне шҰңңҰсҰ келедӘ. ОсҰлай салҰстҰра бер. ЮлгӘндей топҰраңңа шаша салүан бӘр уҰс ңана ңарапайҰм дінектерден осҰндай тҚрлӘ-тҚрлӘ жемӘс аүаштарҰ мен сан алуан гҚлдерге толҰ баңша пайда , екӘн БӘрӘ-бӘрӘне &ңсамайтҰн, ешбӘр кемшӘлӘксӘз, үажап к+рӘнӘске куі боласҰқ.

ОсҰлайша فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرٰى مِنْ فُطُورٍ аÇтҰнҰқ сҰрҰн паш етедӘ. ЮрбӘр дінеӘ хадиҒтҰқ"Хафиз">есӘмӘнӘқ ісерӘ мен онҰқ арнайҰ сҰйҰнҰқ арңасҰнда еш кемшӘлӘксӘз, +зӘнен б&рҰнүҰ жеткен мирастҰ шатастҰрмай саңтап жеткӘзуде. М&ндай үажайҰп саңтау ӘсӘ олардҰ осҰлай жаратҰп жатңан Зат-Ұ ХафиздҰқ ңиÇметте, хаширде Қлкр тҚнӘта саңтаушҰ екенӘн, амалдардҰ жайҰп салатҰндҰүҰн ділел-аң т&р. МҰна +тпелӘ, +згермелӘ, жалүан, піни дҚниеде осҰнша үажап, кемшӘлӘксӘз"хафизиеттӘқ">Çүни саңталу ӘсӘнӘқ к+рӘнӘсӘ наңтҰ ділел
— 163 —

болҰп жатса, міқгӘге жалүасакҚлулете мақҰздҰ аңҰрет ілемӘнде Жер шарҰнҰқ аса ң&рметтӘсӘ болүан адам баласҰнҰқ барлҰң жаүдайҰ, ӘсірекеттерӘ, жаңсҰ-жаман амалдарҰ тҚгел саңталҰп, есепке тартҰлатҰн боладҰ.

çпҰр-ау, адам +зӘн бейпарҰң еш ңараусҰзбҰн деп ойлай метке тай болуҰ істе мҚмкӘн емес!

Ендеше, адам міқгӘлӘк ҚшӘн жаратҰлүан, міқгӘ баңҰттҰ болуүа, міқгӘлӘк мейӘрӘмге б+ленуге шаңҰрҰлүан. ЮрбӘр адам аздҰ-к+птӘ, ҚлкендӘ-кӘшӘлӘ барлҰң Әс-амалҰнҰқ есебӘн беретӘн боладҰ. СонҰқ нітижесӘнде не сҰйүа б+леан-лилне жазаүа тартҰладҰ.

МӘне, ХафизиеттӘқ &лҰ к+рӘнӘстерӘн анҰңтайтҰн, киелӘ аÇттҰқ аңиңатҰн ашҰп беретӘн ділелдер шексӘз. БӘраң, б&л жолүҰ алүа тартңан ділҰлдҰүҰмӘз алҰп теқӘздӘқ бӘр тамшҰсҰндай, таудҰқ бӘр тҚйӘршӘгӘндей үана.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

Он сегӘзӘншӘ Лема

ОсманлҰша «Лемалар» кӘтабҰна жіне «Сикке-и шаүҰлҰ-Ұ Һайби» аттҰ топтамаүа енгӘзӘлген.

— 164 —

Он тоүҰзҰншҰ Лема

немдӘлӘк рисалесӘ
( немдӘлӘк пен ңанаүат жіне ҰсҰрап пен бекерге мал шашпаң жайлҰ)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لَا تُسْرِفُوا, оларл аÇт, анҰң тҚрде ҚнемшӘл болудҰ імӘр етӘп, ҰсҰрапңа тҰйҰм сала отҰрҰп, хикметке толҰ дірӘс беруде.

Б&л міселеде «ЖЕТӨ Т ЖұРұМ» бар.

БӨРӨНШ мен сРұМ. Халиң-Ұ Рахим, адам баласҰна берген нҰүметтерӘнӘқ аңҰсҰ ретӘнде онҰқ шҚкӘр етуӘн ңалайдҰ. ұсҰрап - шҚкӘршӘлӘкке ңарама-ңайшҰ, нҰүметтӘ менсӘнбеушӘлӘк, зиÇндҰ нірсе. немдӘлӘк - нҰүметтӘ ң&рметтеу ірӘ +те пүҰн же.

Иі, Қнемдеу дегенӘмӘз рухни тҚрде шҚкӘр ету, нҰүметтердегӘ АллаҒтҰқ рахҰмҰна деген ң&рмет, берекенӘқ б&лаүҰ жіне диета секӘлдӘ денсаулҰңңа пайдасҰ зор амал. Ол адамдҰ рухани ңайҰршҰлҰңтан ң&тңарЕгер ор-намҰстҰ саңтап ңаладҰ. НҰүметтерден ліззат алуүа жіне ліззатсҰз к+рӘнген нҰүметтердӘқ ліззатҰн сезе бӘлуге бӘрден-бӘр себеп. ұсҰрап ңҰлу осҰ хикметтерг мақҰзма-ңайшҰ болүандҰңтан жаүҰмсҰз нітижелерге жол ашадҰ.

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ. ФатҰр-Ұ Хаким адамнҰқ денесӘн кемелдӘктӘқ еқ жоүарүҰ сатҰсҰндаүҰ сарай немесе м&нтаздай сіулеттӘ ңала секӘлдӘ етӘп жа бӘр б. АуҰздаүҰ дім тату сезӘмӘ ңаланҰқ кӘре берӘсӘндегӘ ңарауҰл, ал тамҰрлар мен жҚйке тамҰрларҰ телефон, телеграф желӘлерӘ секӘлдӘ байланҰс ң&ралдарҰ. Дім тату сезӘмӘ дененӘқ орталҰүҰмен Çүни асңазанмен тҰүҰз байланҰста. Ололүандүа салҰнүан зат жайлҰ аңпараттҰ ілгӘ жҚйке тамҰраларҰ арңҰлҰ хабарлап отҰрадҰ. Денеге ңажетсӘз болса "болмайдҰ!" деп сҰртңа шҰүарҰп тастайдҰ. Кейде денеге пайдасҰз болуҰмен ңатар зиÇндҰ немесе ащҰ нірсе болса, бӘрден сҰртңа тҚкӘін бербередӘ.

— 165 —

АуҰздаүҰ дім тату ңабӘлетӘн ңарауҰл дедӘк. Асңазан - дененӘ басңару т&рүҰсҰнан алүанда ікӘм есебӘнде. Сарайүа немесе ңалаүа келген жіне ікӘмге арналүан сҰйлҰңтарҰқ жҚз теқгелӘк ң&нжҚргена, ңаңпада т&рүан ңарауҰлүа "шій п&л" ретӘнде тек бес теқгелӘк ңана сҰйлҰң берӘлуӘ тиӘс. Одан артҰң болса есӘктегӘ ңарауҰл масаттанҰп, +з мӘндетӘн &мҰтҰп кетедӘ. К+бӘрек сҰйлҰң берген бҚлӘкшӘлердӘ кӘргӘзе бастайдҰ.

ЕндӘ, осҰ іуелӘүа сҚйене отҰрҰп, екӘ тҚрлӘ таүамдҰ алайҰң. БӘреуӘ, ңҰрҰң теқгелӘк ӘрӘмшӘк пен ж&мҰртңа. ЕкӘншӘсӘ, т+рт жҚз теқгелӘк, ңҰмбат бал ңосңан білӘш. Б&-генӘнӘнӘқ салмаүҰ да жегеннен кейӘнгӘ денеге беретӘн нірӘю(калориÇсҰ)>де бӘрдей. ТӘптӘ, кейде ңҰрҰң теқгелӘк ӘрӘмшӘктӘқ кҚш-ңуатҰ басҰмҰраң боладҰ. Тек, ау ізіли дім тату сезӘмӘн рахаттандҰру т&рүҰсҰнан жартҰ минуттҰң айҰрмашҰлҰң бар. ЖартҰ минуттҰң ліззатңа бола баүанҰ ңҰрҰң теқгеден т+рт жҚз теқгеге к+теру ңаншалҰңтҰ маүҰнасҰз ірӘ зиÇндҰ, ҰрасҰндекенӘн ойла.

Сарайүа келген сҰйлҰң ңҰрҰң теқгелӘк бола т&ра кӘре берӘстегӘ ңарауҰлүа тоүҰз есе артҰң "шій п&л" беру, ңарауҰлдҰ дандайсҰтҰп, "ікӘм менмӘн" дегӘзедӘ. КӘм к+бӘрек "шій п&л" берсе сонҰ Әшке кӘргӘзедӘ де бҚлӘк шҰүҰ ң&дӘр боладҰ. "Ойбай, дірӘгер шаңҰрҰқдар, +ртенӘп барамҰн!" деуге міжбҚр ңҰладҰ.

Иі, ҚнемдӘлӘк пен ңанаүат АллаҒтҰқ хикметӘне ҚйлесӘмдӘ ірекет. Дім тату сезӘмӘн ңарауҰл ретӘнде &стап, соүан ңарай "ш халдӘ" берӘлуӘ керек. ұсҰрап ету, хикметке ңайшҰ ірекет болүандҰңтан дереу опҰң жегӘзедӘ. АсңазандҰ бҰлҰңтҰрҰп, адам наүҰз тібеттӘқ не екенӘн &мҰтадҰ. ТамаңтҰ бей-берекет жей беруден пайда болатҰн жасандҰ шарт үан тібеттӘқ кесӘрӘнен ас ңорҰтҰлмай, асңазан ауруүа шалдҰүадҰ.

ШӨНШӨ Т ЖұРұМ. ЕкӘншӘ т&жҰрҰмда дім тату сезӘмӘн ңарауҰл дедӘк. Иі, бейңам жандар мен рухани мешеу Çки к+п шҚкӘр н ХулуӘндер ҚшӘн дім тату ңабӘлетӘ ауҰздаүҰ ңарауҰл. СонҰқ рахатҰ ҚшӘн ҰсҰрап етӘп, он есе ңҰмбатңа &рҰнбау керек.

БӘраң, толҰң шҚкӘр етушӘлн айна аңиңатңа ңолҰ жеткендердӘқ дім тату ңабӘлетӘ "АлтҰншҰ С+здегӘ" теқеуде баÇндалүанҰндай, АллаҒтҰқ рахҰм асханасҰнҰқ баңҰлаушҰсҰ, тексерушӘсӘ ңҰзметӘн атңарадҰ. ЮлгӘ дім тату ңабӘлетӘнею(тӘлге)>таүамдардҰқ санҰна

— 166 —
ңарай таразҰлар орналастئِمُ، н. Сол арңҰлҰ ИліҒи нҰүметтердӘқ тҚрлерӘн саралап тартҰп, тану мӘндетӘн атңарадҰ. МаүҰнауи шҚкӘр ретӘнде денеге, асңазанүа хабар берӘп отҰрадҰ. МӘне, осҰ т&рүҰдан алүанда дім тату ңабӘлетӘ тек тінмен, денемен к+рсеҰстҰ емес. ЖҚрек, рух жіне аңҰлмен де байланҰсҰ бар. СондҰңтан ол, асңазаннан да жоүарҰ міртебелӘ саналадҰ.

ұсҰрап ңҰлмау, тек шҚкӘр ету жіне тҚрлӘ ИліҒи нҰүметтердӘ сезу, тану жіннеге болу, ңор болҰп ңайҰршҰлҰңңа себеп болмау шартҰн орҰндаса ліззат алҰп, рахаттануүа боладҰ. Дім тату ңабӘлетӘн шҚкӘршӘлӘкке пайдалану маңсатҰнда, тіттӘ таүамрӘнӘқ жеуге р&ңсат бар. Б&л аңиңаттҰ мҰна бӘр оңиүамен Çүни ХазӘретӘ ҺаустҰқ кереметӘмен бекӘте тҚссек.

ХазӘретӘ ҺаусҰ-Аүзам Шейх ГійланидӘқ (ң.с.) медресесӘнде тӘк мӘнездӘ бӘр кемпӘрдӘқ жалүҰз баласҰ оңҰтіртӘпекен. БӘр кҚнӘ ілгӘ кейуана баласҰнҰқ жатаңханасҰна барадҰ. Үараса &лҰ б+лмесӘнде бӘр ҚзӘм ңатңан ңара нандҰ жеп отҰр. АналҰң мейӘрӘммен баласҰна ңаттҰ жанрасҰнд, ХазӘретӘ Һаусңа шаүҰмдануүа барадҰ. Барса, ХазӘретӘ Һаус Аүзам ңаңтап пӘсӘрген тауҰң жеп отҰр. КемпӘрдӘ ашу ңҰсҰп: "Ау, &стаз! МенӘқ балам аштҰңтан +лейӘн деп жҚр, сен болсақ тауҰң етӘн жейсӘқ" деолҰменонда ХазӘретӘ Һаус тауҰңңа: "Үум, биизниллаҒ!" дептӘ. Сонда тауҰңтҰқ мҚжӘлген сҚйектерӘ ңайта жиналҰп, жан бӘтӘп, табаңтан секӘрӘп тҚскен екен деседӘ. Б&л оңиүа ХазӘретӘ Һаусшарт о атҰ ілемге ійгӘлӘ кӘсӘнӘқ тақүажайҰп кереметтерӘнӘқ бӘрӘ ретӘнде кеқ тараүан. М&нҰ +те сенӘмдӘ т&лүалар растап, бӘзге дейӘн жеткӘзген. Содан ХазӘретӘ Һаус ілгӘ кейн.

#18: "СенӘқ &лҰқ да осҰндай дірежеге жетсе, ол да тауҰң етӘн жесӘн" деген екен.

ХазӘретӘ ҺаустҰқ б&л с+зӘнӘқ астарҰнда: "Үашан сенӘқ &лҰқнҰқ рухҰ денесӘне, жҚрегӘ ніпсӘсӘне, аңҰлҰ асңазанҰна ие болса жіне лтеуӘ бҰ шҚкӘр ҚшӘн ңалайтҰн болса, ол да тіттӘ таүамдардҰ жей берсӘн!" деген маүҰна жатҰр.

ТЯРТӨНШӨ Т ЖұРұМ.>" немдеген адам т&рмҰс тауңҰметӘн тартпайдҰ" деген маүҰнадаүҰ لَا يَعُولُ مَنِ اقْتَصَدَ ңасиеттҰқ басстӘқ сҰрҰна ҚқӘлсек, ір нірсенӘ ҚнемдӘ пайдаланүан адам +мӘрӘнде кҚн к+рӘстӘқ тауңҰметӘ мен машаңатҰн к+п тартпайдҰ. немдӘлӘк - берекенӘқ к+зӘ жіне т&рмҰстҰ жаңсартудҰқ тиӘмдӘ жолҰ екенӘн ділелдейтӘн к+птеген уаңиүалар бар. ЯзӘмнӘқ жіиÇметтдастарҰмнҰқ
— 167 —

басҰнан +ткен уаңиүаларүа сҚйене отҰрҰп айтарҰм, ҚнемдӘлӘктӘқ арңасҰнда кейде он есе береке табатҰнмҰн. ТоүҰз жҰл б&рҰню(ңазӘр отҰз жҰлдан асҰп барадҰ)>менӘмен бӘрге Бурдур ңаласҰна жер аударҰлүан басшҰлардҰқ бтҰнҰмсуӘ: "М&ңтажсҰқ үой, ңиналҰп ңаларсҰқ!" деп, маүан зекеттерӘн бергӘсӘ келдӘ. ЮлгӘ ауңаттҰ байларүа: "АңшамнҰқ аз екенӘ рас, бӘраң ҚнемдеудӘдай се к+ремӘн. Үанаүат етуге ҚйренгенмӘн, сондҰңтан сӘздерден де баймҰн" дедӘм. Үанша жалҰнүандарҰна ңарамастан зекеттерӘн алмай ңойдҰм.

БӘр ңҰзҰүҰ, маүан зекеттерӘн бергӘсӘ келген байларне ңаубӘсӘ екӘ жҰл +тпей-аң, ҚнемдемеудӘқ кесӘрӘнен ңарҰзданҰп ңалдҰ. АллаҒңа шҚкӘр, менӘқ аз аңшам ҚнемдӘлӘктӘқ берекетӘмен жетӘ жҰлүа жетӘп, менӘ жерге ңаратпадҰ, ж&ртңа да жалҰндҰрмадҰ. ЯмӘр бойҰ &станүан ңаүидамдҰ Çүни "ешкӘмнен с&рамау" ережсенӘ жаңтап ңалдҰм.

Иі, ңолда барҰн Қнемдемеген адам, бейшаралҰңңа, рухани ңайҰршҰлҰңңа душар болуҰ ібден мҚмкӘн. Б&л заманда ҰсҰрапңа себеп болатҰн аңасҰп, ңҰмбатңа тҚседӘ. АңҰсҰна кейде ар-намҰс пара ретӘнде берӘлсе, тӘптӘ кейде орнҰна дӘни ңасиеттӘ ңаүидалар ң&рбан боп жатадҰ. Содан соқ үана ілгӘ лас аңша берӘледӘ. Демек, рухани мҰқ теқгелӘк зиÇн шегӘп, бӘр теқгелӘкю(заттҰң)>пайда пан кҚ. Егер Қнемдеп, тек аса ңажеттӘ нірселер ҚшӘн үана ж&мсап, тек соүан арнаса

اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَت۪ينُ

жіне

وَمَا مِنْ دَٓابَّةٍ فِى الْاَرْضِ اِلّқ д&рҰَى اللّٰهِ رِزْقُهَا

деген аÇттардҰқ сҰрҰ бойҰнша ойламаүан жерден +мӘр сҚруӘне жететӘн ризҰң табҰладҰ.

СебебӘ, аÇт уіде беруде. Иі, екӘ тҚрлӘ ризҰң бар.

БӘрӘншӘсӘ. Хаңиңию(наүҰз)>ризҰң. Б&л, тӘршӘлӘкке ңажеттӘ ризҰң. АÇттҰқкедерг бойҰнша м&ндай ризҰңңа АллаҒ кепӘлдӘк бередӘ. АдамдардҰқ арам пиүҰлҰ араласпаса, ол ірңашан табҰладҰ. Ол ҚшӘн дӘнӘн де намҰсҰн да, абҰройҰн да, пида ету шарт емес.ңой.

ӘншӘсӘ.>Міджазию(астарлҰ)>ризҰң. Б&л, аса ңажеттӘ болмаса да орҰнсҰз пайдалану себептӘ аса ңажеттӘ нірсе сиÇңтҰ жіне ідет деген біленӘқ кеа сҰй н мӘндеттӘ тҚрде керек секӘлдӘ, онсҰз мҚмкӘн еместей к+рӘнетӘн ризҰң. Б&л ризҰң АллаҒтҰқ кепӘлдӘгӘнде емес. СондҰңтан м&нҰ табу, ісӘресе мҰна заманда, тҰм ңҰмбатңа тҚсӘп отҰр. ЮуелӘ абҰрой кетедӘ, сосҰн ңорлҰңңа к+недӘ. КейдратҰлҰүан адамдардҰқ

— 168 —
табанҰн жалаүандай моралһдҰң т&рүҰдан т+мендеп, кейде міқгӘ +мӘрдӘқ шамшҰраүҰ болүан ңасиеттӘ дӘннӘқ &лҰ ңаүидаларҰ жайҰна ңалҰп, ілгӘ берекесӘз, сасҰң нірсенӘ алҰп жатадҰ. БҚгӘнгӘдей жоңшҰлҰңтҰқ ңҰспаүҰна тҚскен збӘрӘн-, аш ірӘ м&ңтаж жандардҰқ ңайүҰ-ңасӘретӘ, ар-намҰстҰ жандардҰқ адамгершӘлӘк сезӘмӘн ңоздҰрүан кезеқде, ілгӘндей зақсҰз, ңисҰң жолмен тапңаекӘ мҰстан алүан ліззат, ар-намҰстҰ жандар ҚшӘн маүҰнасҰз ңалҰп, мазасҰн ңашҰрадҰ. М&ндай аласапҰран заманда, кҚміндӘ заттардҰ міжбҚр болүанда үана жіне ңажеттӘ м+лшерде үана пайдаланҰп, ңанаүат ету керек. ЯйткенӘ мҚмкӘ الضَّرُورَةَ تُقَدَّرُ بِقَدْرِهَا сҰрҰ бойҰнша міжбҚр болүанда, арам нірседен жҚрек жалүайтҰндай үана жеуге боладҰ. АртҰүҰн алуүа болмайдҰ. Иі, ңиналүан адамрҰп айеттен тойүанҰнша емес, +лмейтӘндей үана жеуӘне р&ңсат бар. Эім, жҚздеген аш адам отҰрүанда рахаттана тойҰп жеу де мҚмкӘн емес. немдӘлӘк, абҰрой мен кемелдӘлӘктӘқ б&лаүҰ.Ұүар дділелдейтӘн бӘр оңиүанҰ баÇндап берейӘн.
ЖомарттҰүҰмен атҰ шҰңңан, мішҒҚр Хатем-Таийю(АтҰмтай Жомарт)>бӘрде ңонаңасҰ берген екен. ҮонаңтарҰна сҰйлҰң таратҰп, +зӘ де сахараүа серуенге шҰүадҰ. Жолда тӘкен +мӘрҰн арңалаүан ңарттҰ к+редӘ. ТӘкенектӘ отҰн арңасҰна батҰп келедӘ екен. Сонда ХатемТаий ілгӘ ңартңа: "Хатем-Таий ас берӘп жатҰр. СҰйлҰң та таратуда. Сен де барҰп, мҰна бес теқгелӘк отҰнҰқнҰқ орнҰна бес жҚзلْكُفْлӘк сҰйлҰң алсақшҰ!" дегенде ілгӘ ңанаүатшҰл ңарт: "МҰна тӘкенектӘ жҚгӘмдӘ +з абҰройҰммен к+теремӘн. БӘраң, Хатем-Таийүа ңарҰздар болу жҚгӘн к+тере алмаспҰн" деген екен. КейӘн Хатем-Таийдан: "СӘз +зӘқӘзден асңан Ә к+п,жомарт, үазиз кӘмдӘ бӘлесӘз?" дегенде: "Сол отҰн арңалаүан ңарт менен де +ткен үазиз, жомарт, наүҰз мірттӘқ +зӘ едӘ" деген екен.

БЕСӨНШӨ Т ЖұРұМ. АллаҒ Таүала Ән, памарт болүандҰңтан, жарлҰүа да асңан бай сиÇңтҰ, кедейге де патша сиÇңтҰ нҰүметтӘқ ліззатҰн татңҰзадҰ.

КедейдӘқ аштҰңтҰқ салдарҰ мен ҚнемдӘлӘктӘқ арңасҰнда ңатҰп ңалүан ңарҰсҰна ан алүан ліззатҰ, патшанҰқ немесе байдҰқ ҰсҰраптан пайда болүан жалҰүуҰнҰқ кесӘрӘнен тібетсӘз жеген тӘл ҚйӘрер таүамнан алүан ліззатҰнан ілдеңайда кҚштӘрек.

— 169 —

Тақ ңаларлҰң жійт. КейбӘр ҰсҰрапшҰл, ңалтасҰ тесӘк адамдардеңайдй ҚнемшӘл кӘсӘлердӘ "сарақ" деп айҰптайдҰ. МҚлдем олай емес. БӘле бӘлсеқ ҚнемшӘлдӘк абҰрой мен жомарттҰң саналадҰ. Ал, сарақдҰң пен ңор сиÇңтлса, ҰсҰрапшҰлдар мен бекерге мал шашушҰлардҰқ сҰрт к+зге жаңсҰ к+рсететӘн перденӘқ ӘшкӘ жаүҰ.

Б&л аңиңаттҰқ ділелӘ ретӘнде бӘр оңиүа баÇндай кетейӘн.

Ол осҰ шҰүарма жазҰлҰп жатңанда СлҰстарңаласҰндаүҰ медресемде болүан едӘ. БӘр шікӘртӘм, +мӘр бойҰ &станҰп келген ңаүидама ңарсҰ екӘ жарҰм келӘден астам бал ікелӘп, алҰқҰзшҰ деп, ңайта-ңайта ңоймай +тӘндӘ. ЯмӘр бойҰ б&збаүан ң

ЕкдҰ ңанша айтсам да к+ндӘре алмадҰм. Амал нешӘк, жанҰмдаүҰ Қш досҰм жесӘн жіне Шаүбан мен Рамазан айларҰнда отҰз-ңҰрҰң кҚн Қш адам Қнемдей отҰрҰп дімӘн татсҰн, ікелген адамүа да сауап жазҰлсҰн, +здерӘ де тіттӘсӘз ңаштеге деп, "алҰқдар!" дедӘм. Ал, +зӘмнӘқ б&рҰннан ңалүан бӘр келӘден астам балҰм болатҰн. ЮлгӘ бауҰрларҰм, негӘзӘнде ниетӘ тҚзу, ірӘ ҚнемдӘлӘктӘ жоүарҰ баүалайтҰн жандар едӘ, бӘраң, ңойшҰ ійтедалүан бӘрӘн-бӘрӘ сҰйлау, бауҰрҰнҰқ к+қӘлӘн аулау, +зӘнен жоүарҰ санау секӘлдӘ ӘзгӘ ниетпен ҚнемдеудӘ &мҰтҰп кетсе керек, Қш кҚнде екӘ жарҰм келӘ балдҰ жеп бӘтӘрдӘ. Мен оларүа кҚлӘп: "Сендер ілгептӘ, ен отҰз-ңҰрҰң кҚн ауҰздарҰнҰқ дімӘн алсҰн деп едӘм. Сендер отҰз кҚндӘ Қш кҚнге бӘраң тҚсӘрдӘқдер. Ас болсҰн!" дедӘм. Ал, мен ілгӘ бӘр бҰлүаалҰмдҰ Қнемдеп, Шаүбан мен Рамазан айҰнда, Ү&дайүа шҚкӘр, манаүҰ достарҰма да ауҰзашарда бӘр ңасҰңтан,ю(Қлкен шай ңасҰүҰмен)>берӘп отҰрдҰм. ОсҰлайша ілгӘ кӘшкене бал Қлкен сауапңа &йҰтңҰ болдҰ. МенӘқ б&л жаүдайҰмдҰ к+ргенд +мӘрглкӘм, сарақдҰң деп, ал достарҰмнҰқ сонша балдҰ Қш кҚнде жеп бӘтӘруӘн мҰрзалҰң деп ойлауҰ мҚмкӘн. Алайда, шҰндап келгенде сҰрт к+зге сарақдҰң болҰп к+рӘнген м&ндӘ балмкеттӘқ тҚбӘнде берекет, зор абҰрой, Қлкен сауап жатңанҰн, ал ілгӘ "мҰрзалҰң" пен ҰсҰраптҰқ артҰнда, егер жалүаса берсе тӘленшӘлӘк, басңанҰқ ңолҰна с к+зӘене, бӘр нірсе діметкендей ңарап ңалу сиÇңтҰ сарақдҰңтан да жаман бӘр жаүдай болатҰнҰн к+рдӘк.

АЛТұНШұ Т ЖұРұМ. АсҰлҰнда ҚнемдӘлӘк пен сарақдҰң мҚлдем б+лек Çүни б сҰрт к+зге &ңсаүанҰмен арасҰ жер мен к+ктей. МҰсалҰ кӘшӘпейӘлдӘлӘктӘқ маүҰнасҰ жаүҰмсҰз мӘнез саналатҰн жалбаңтау мен +зӘн т+мендетӘп ңор ңҰлудан басңа.

— 170 —
СҰрттай &ңсаүанҰмен бӘреуӘ жаңсҰ, екӘншӘсӘ жамَهَلَكиет. Сондайаң, байсалдҰлҰң жаман ңасиет болҰп саналатҰн тікаппарлҰңңа сҰрттай &ңсаүанҰмен маүҰнасҰ мҚлдем басңа. Сол сиÇңтҰ, АрдаңтҰ Пане жолрҰмҰздҰқ ісем мӘнез-ң&лңҰнан бастау алатҰн, тӘптӘ ілемдегӘ ИліҒи хикметке толҰ жҚйенӘқ +зегӘ болҰп саналатҰн ҚнемдӘлӘктӘқ де, +мӘр баңи жарҰм бҚкӘлзүаншаңтҰң, ңанаүатсҰздҰң жіне ашк+здӘк секӘлдӘ жаман ңасиеттердӘқ жиҰнтҰүҰ болүан сарақдҰңпен ешңандай ңатҰсҰ жоң. Тек сҰрт к+зге &ңсас келедӘ. Б&л аңиңаттҰ растайтҰн бӘр оңиүа айтҰп берейӘн.
РасулуллаҒтҰрүҰ мі.у.) сенӘмдӘ халифасҰ Фаруң Аүзам ХазӘретӘ ОмардҰқ (р.а.) Қлкен &лҰ, ірӘ үалҰм, ірӘ сахабалардҰқ ӘшӘндегӘ ерекше т&лүа, атаңтҰ жетӘ АбдуллаҒтҰқ бӘрӘ, ХазӘретӘ АбдуллаҒ Ибн Омар, бӘр кҚнӘ мен +за, сауда-саттҰңтҰқ негӘзӘ болҰп саналатҰн +зара сенӘм мен ҚнемдӘлӘктӘ саңтау ҚшӘн ңҰрҰң теқге ҚшӘн ңаттҰ дауласҰп ңаладҰ. Жер жҚзӘнӘқ абҰройлҰ халифасҰ ХазӘретӘ ОмардҰқ баласҰ ңҰрҰң теқге ҚшӘн дауласңанҰн к+рген блҰмен аба тҚсӘне алмай, м&нҰсҰ сарақдҰң емес пе екен деп, имамнҰқ соқҰнан ередӘ. МаңсатҰ, хал-жаүдайдҰ тҚсӘну. Үараса, ХазӘретӘ АбдуллаҒ +з ҚйӘне келген соқ есӘк аузҰнда т&рүан бӘр паңҰрмен бӘраз с+йлесӘп, сосҰн ҚйӘ"МемлеӘншӘ есӘгӘнен шҰүҰп, ол жерде т&рүан басңа бӘр паңҰрмен де бӘраз с+йлесӘп кетӘп ңаладҰ. М&нҰ анадайдан баңҰлап т&рүан ілгӘ сахаба жаүдайдҰ бӘлмек болҰп паңҰрلَّا ا:

-Имам сендердӘқ ңастарҰқа келӘп не айттҰ? - деп с&райдҰ. Сонда екеуӘ де:

-Маүан бӘр алтҰн бердӘ, - деп жауап бередӘ. Сахаба ақ-тақ болҰп:

"ФісубханаллаҒ! Базарда ңҰрҰң теқге ҚшӘн дауланесӘнда, ҚйӘне келӘп, ешкӘмге бӘлдӘрмей, шҰн к+қӘлден кедейлерге екӘ алтҰн бере саладҰ" деп, ХазӘретӘ АбдуллаҒ Ибн ОмардҰ к+руге асҰүадҰ. ЖолҰңңанда:

-Уа, Имам! МенӘқ тҚсӘнбеген бӘр нірсем бар. СӘз, базарда сарақдҰң, алҰй! "Тзге келӘп жомарттҰң жасадҰқҰз. М&нҰқ сҰрҰн айтҰп берсеқӘз - деп с&райдҰ.

Сонда имам:

-БазардаүҰ жаүдайҰм ҚнемдӘлӘк, ол аңҰлдҰқ кемелдӘгӘ, сондай-аң сауда-саттҰңтҰқ негӘзӘ жіне рухҰ болүан сенӘм мен адалдҰңтҰ саңтау ҚшӘн жасалүан-д- табисарақдҰң емес. Ал, Қй жаңтаүҰ ірекет жҚректӘқ мейӘрӘмӘ мен рухтҰқ кемелдӘгӘнен туҰндайтҰн жаүдай. Б&л ҰсҰрап емес, анау да сарандҰң емес - деп жауап берген екен.

— 171 —

Имам Аүзам Юбу ХанифанҰқ б&л міселеге ишара ететӘн мҰнадай лай, енаттҰ с+зӘ бар:

لَا اِسْرَافَ فِى الْخَيْرِ كَمَا لَا خَيْرَ فِى الْاِسْرَافِ

çүни: "ИгӘ Әстерде жіне бӘреудӘ жарҰлңаудаю(бӘраң лайҰң болу шартҰмен)>ҰсҰрап болмайдҰ. Сол секӘлдӘ ҰсҰрапта да дегӘ МңайҰр жоң"

ЖЕТӨНШӨ Т ЖұРұМ. ұсҰрапшҰлдҰң адамдҰ ашк+з ңҰладҰ.

Ашк+здӘктӘқ Қш салдарҰ бар.

БӘрӘншӘсӘ. ҮанаүатсҰздҰң. ҮанаүатсҰздҰң адамнҰқ еқбеккаңҰретн ҰнтасҰн жоÇдҰ. ШҚкӘр етудӘқ орнҰна шаүҰм айтңҰзадҰ, жалңау ңҰладҰ. ЗақдҰ да адал, аз пайданҰ тастатҰп

{(СӘлтеме): немдӘ пайдаланбаудҰқ салдарҰнан ңоүамда т&тҰнушҰлар к+бейӘп, +ндӘрушӘлер азаÇдҰ. ХалҰң жаппай ҚкӘметтӘқ аузҰна ңарап отшӘ Хаф боладҰ. С+йтӘп, ілеуметтӘк т&рмҰстҰқ тӘрегӘ болүан +неркісӘп, сауда, ауҰлшаруашҰлҰүҰ тоңҰрай бастайдҰ. Ондай ел дамҰмай ң&лдҰрап кетедӘ. ПаңҰр болҰп жоңшҰлҰң шегедӘ.}

зақсҰз к+лденеқ табҰс ӘздетедӘ.

ЕкӘншӘсӘ.>Ү&р ңалу, зиÇн шегу. Маңсандамайете алмау жіне жаүҰмсҰз атанҰп сітсӘздӘкке &шҰрау, жеқӘлдӘк пен жірдемнен маң&рҰм ңалу. ТӘптӘ ол туралҰ اَلْحَر۪يصُ خَائِبٌ خَاسِرٌ Çүни "ашк+здӘк, зиÇнүа &шҰрау &л ңистсӘздӘктӘқ бӘрден-бӘр бастҰ себебӘ" деген наңҰл с+з бар.

Ашк+здӘк пен ңанаүат жануарлар ілемӘнде де айңҰн к+рӘнӘп, зақдҰлҰң ретӘнде жаүҰмсҰз ісерӘн тигӘзӘп жатадҰ. Атап айтар болсаң, ризҰңңа м&ңтаж аүаштардҰқ тбӘрӘ мңанаүатшҰл жаүдайҰ оларүа ңажеттӘ ңоректӘк заттардҰ +зӘне ңарай жҚгӘртӘп ңоÇдҰ. Ал, жануарлардҰқ ашк+здене ризҰң табуүа жҚгӘрсе де жарҰмай, машаңатңа тҚсуӘ, ашк+здӘктӘқ ңаншалҰңтҰ зиÇндҰ екенӘн, ал ңанаүаса шамол табҰс пен береке к+зӘ екенӘн к+рсетедӘ.

ЮлсӘз, дірменсӘз нірестелер хал тӘлӘмен ңанаүат еткендӘктен нірӘ мол сҚттӘқ олардҰқ аузҰна кҚтпеген жерден ң&йҰлҰп жатуҰ, ал жҰртңҰштардҰқ ашк+здӘгӘне орай, жеткӘлӘксӘз ірӘ лас ризҰң б&йҰруҰ е келетңанҰмҰздҰ толҰң ділелдей тҚседӘ.

Сондай-аң, семӘз балҰңтардҰқ ңанаүатшҰл жаүдайҰ олардҰқ керемет ризҰңтануҰна себеп боладҰ. Ал, тҚлкӘ мен маймҰл сҰңҰлдҰ

— 172 —

ңу жануарлаа ерӘпздене ризҰң Әздеп, тҰнбай жортса да тойүанҰнша азҰңтана алмай, арҰң, жҚдеу келедӘ. Б&л мҰсалдар таүҰ да ашк+здӘктӘқ ңаншалҰңтҰ машаңатңа салатҰнҰн, ал ңанаүат болса рахаттҰқ к+зӘ екендӘгӘн к+рсе балас Сондай-аң, Çхуди халңҰ ризҰң несӘбесӘн ашк+здене, +сӘмңорлҰңпен, ңулҰңпен, жанҰүа ӘздейтӘндӘктен ңор болҰп, тӘлене жҚрӘп, зақсҰз жіне гӘртугрҰн тойдҰратҰндай шамада ризҰң табуҰ, ал керӘсӘнше ңанаүатшҰл дала халңҰнҰқ берекелӘ, +здерӘне жетерлӘк ризҰң табуҰ, абҰройлҰ т&рмҰс- тӘланҰстӘ, міселемӘздӘ ңуаттай тҚседӘ. Эім к+птеген үалҰмдар

{(СӘлтеме): Иран елӘнӘқ патшасҰ Нуширеван-АдилдӘқ уізӘрӘ, ідӘлдӘгӘмен атҰ шҰңңан данҰшпан Бузур-у Жумхурдан (Бузургмихр) "НелӘктен ү&ламалар, імӘрлердӘқ босаүасҰнда жҚредӘ ал, імӘрлер ү Иі,ардҰқ босаүасҰнда к+рӘнбейдӘ. Алайда ӘлӘм імӘрлӘктен жоүарҰ емес пе?" деп с&раүан екен. Сонда Бузур-у Жумхур: "Б&л - ү&ламалардҰқ сауаттҰлҰүҰнан, імӘрлердӘқ надандҰүҰнан. çүни, імӘрлер ү&лолүан дҰқ босаүасҰнда жҚрӘп ӘлӘм ҚйренетӘндей ӘлӘмнӘқ ңадӘрӘн бӘлмейдӘ, олар надан. Ал, ү&ламалар болса пҰсҰң, к+зӘ ашҰң болүандҰңтан ңолҰндаүҰ нірсенӘқ ңадӘрӘн жаңсҰ бӘледӘ. Сол ҚшӘн жасаурлердӘқ босаүасҰнда жҚредӘ" деген екен. МӘне Бузур-у Жумхур, ү&ламалардҰқ паңҰрлҰңта, ңорлҰңта болу себебӘн зеректӘктен пайда болүан ашк+здӘктерӘн, ж&мсаң ірӘ астарлҰ тҚрде, шебдӘқ ңакӘзген.

ХҚсрев}

мен аңҰндар

{(СӘлтеме): М&нҰ растайтҰн таүҰ бӘр оңиүа: ФранциÇда ідебиет ңайраткерлерӘне жаңсҰ тӘленшӘлӘк ететӘндӘктерӘ ҚшӘн "тӘленшӘ" деген куілӘк берӘледӘ екен.

СҚлеймен РҚштҚ}

зеректӘктӘқ салдарҰнан ашк+здӘҰлап-слҰнҰп, паңҰр кҚй кешуӘ ал, аңҰлҰ таÇз, ілсӘз пенделердӘқ табиүи ңанаүатшҰлдҰңтарҰ олардҰ байлҰңңа кенелтуӘ... мӘне б&л да адал ризҰңтҰқ кҚш-ңуатпен емес, ерӘксӘз тҚрде, ілсӘздӘк пен паңҰрлҰңңа орай келетӘнӘн, тӘптӘ адал ризҰң, кҚсӘрдӘқ пен ерӘкке ңарама ңайшҰ екенӘн к+рсетедӘ. ЯйткенӘ сіби баланҰқ кҚш-ңуатҰ, ерӘк-ңалауҰ артңан сайҰн ризҰүҰ азайҰп, ңашҰңтап, ңиҰндай тҚсетӘнӘ рас. اَلْقَنَاعَةُ كَنْزٌ لَا يَفْنٰى

хадисӘзӘретӘрҰна сҚйенсек:"Үанаүат - жаңсҰ т&рмҰс пен рахат +мӘрдӘқ ң&пиÇ ңазҰнасҰ. Ал, ашк+здӘк адамдҰ зиÇнүа &шҰратҰп, паңҰрлҰңңа бастайдҰ".

шӘншӘсӘ: Ашк+здӘк ҰңҰластҰ б&задҰ. АңҰреттӘк Әстерге зиÇнҰ тиедӘ. СебебӘ, егер таңуа ай-аң, к+з болса, халҰңтан ңошемет кҚтедӘ. Ал, халҰңтҰқ ңошеметӘн ңалаүан адамнҰқ ҰңҰласҰ толҰң болмайдҰ. Б&л +те мақҰздҰ ірӘ абай болатҰн жійт.

СонҰмен, ҰсҰрап адамдҰ ңанаүатсҰз ңҰладҰ. Ал ңанаүатсҰздҰң еқбекке деміселетанҰ жойҰп, жалңаулҰңңа саладҰ. СосҰн т&рмҰстҰң

— 173 —

жаүдайҰна риза болмай, ірдайҰм шаүҰм айтатҰн боладҰ. Эім, ңанаүатсҰздҰң ҰңҰластҰ б&зҰп адамдҰ екӘ жҚздӘлӘкке итередӘ.

{(СӘлтеме): Иі, ңайсҰбӘр ҰсҰрапшҰл аа Қмме с+йлессеқ ірдайҰм шаүҰм естисӘқ. БайлҰүҰ тасҰп жатса да тӘлӘ шаүҰм айтадҰ. Ал, бӘр жарлҰ-жаңҰбай, бӘраң ңанаүатшҰл жаннан жаүдай с&расақ: "Ү&дайүа шҚкӘр" дейдӘ.}

Эім, абҰройданңҰзметп, тӘленшӘлӘкке сҚйрейдӘ. Ал, ҚнемдӘлӘк болса адамдҰ ңанаүатшҰл ңҰладҰ.

عَزَّ مَنْ قَنَعَ ذَلَّ مَنْ طَمَعَ хадисӘнде айтҰлүандай ңанаүат адамүа абҰрой іпередӘ. Эім, еқбекке ҰнталандҰрҰп, ж&мҰсңа белсендӘлӘтедӘ. а-жӘгер бередӘ. МҰсалҰ, ңанаүатшҰл адам бӘр кҚн ж&мҰс ӘстедӘ дейӘк. Сол тапңан аз үана табҰсҰна ңанаүат етӘп, келесӘ кҚнӘ таүҰ да ж&мҰсңа шҰүадҰ. Ал, ҰсшҰнайҰл адам болса, ңанаүат етпегендӘктен келесӘ кҚнӘ ж&мҰсңа шҰңпайдҰ, шҰңса да ҰнтасҰ болмайдҰ. немдӘлӘктен пайда болатҰн ңанаүат, адамүа шҚкӘрдӘқ есӘгӘн ашҰп, шаүҰмнҰқ есӘгӘн жабадҰ. Ондай адам т&рмҰсҰна ірдатҰлдҰиза болҰп, Ү&дайүа шҚкӘр етедӘ. Сондай-аң, ңанаүаттҰқ арңасҰнда ж&ртңа ңол жайҰп тӘленбейдӘ. Олардан сҰй-ңошемет с&рамайдҰ. ұңҰласңа жол ашҰлҰп, екӘжҚзпайдасен ң&тҰладҰ.

ЮлеуметтӘк +мӘрде ҚнемдӘ пайдаланбау мен ҰсҰраптҰқ к+птеген зиÇнҰн к+рдӘм. Мен осҰдан тоүҰз жҰл б&рҰн мҚбірак бӘр ңалаүа барүан едӘм. ҮҰс мезгӘлӘ болүандҰңтан ол ңала халңҰнҰқ табҰс к+зӘн к+ре алмадҰм. Ол жердӘқ марң&мптӘ жоӘ іқгӘме барҰсҰнда ілденеше рет: "ХалңҰмҰздҰқ т&рмҰсҰ ауҰр, кедей-кепшӘктер к+п" дедӘ. ОнҰқ с+зӘ маүан ңаттҰ баттҰ. Бес-алтҰ жҰл бойҰ ілгрдӘ ңоүа жанҰм ашитҰн. Арада сегӘз жҰл +ткен соқ, ілгӘ ңалаүа жолҰм тҚсӘп таүҰ бардҰм. Бау-баңшаларҰнҰқ жанҰнан +тӘп бара жатңанҰмда ілгӘ марң&м жазасӘқ с+зӘ есӘме орала кеттӘ. "ФісубханаллаҒ! МҰна бау-баңшадан шҰүатҰн +нӘм жергӘлӘктӘ халҰңтҰ толҰң ңамтамасҰз етедӘ үой!" деп тақңалдҰм. АңиңаттҰ тҚсӘнерде жетекшӘлӘк ететӘн зейӘнӘм б&л жолҰ да жақҰлҰспадҰ. М&ншама табҰс к+тан аза т&ра ілгӘ марң&м мҚфтидӘқ "халңҰмҰз паңҰр" деуӘнӘқ себебӘ, ҚнемдӘ пайдаланбаудҰқ, бекерге мал шашудҰқ, ҰсҰраптҰқ кесӘрӘнен, берекенӘқ жоңт Аллан екен.

Зекет беру, ҚнемдӘ пайдалану, тапңан табҰстҰ берекелӘ ңҰладҰ. Ал, шашҰп-т+гу, ҰсҰрап жіне зекет бермеу, берекесӘн кетӘредӘ. Оүан к+пқай маоңиүалардҰ мҰсал ретӘнде келтӘруге боладҰ.

— 174 —
Ислам ү&ламаларҰнҰқ ПлатонҰ дірӘгерлердӘқ пӘрӘ, даналардҰқ &стазҰ, мішҒҚр данҰшпан Юбу Али Ибн Сина медицина т&рүҰсҰнан үана ңарап كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ летӘндسْرِفُوا аÇтҰн бҰлай тіпсӘрлеген екен:
جَمَعْتُ الطِّبَّ فِى الْبَيْتَيْنِ جَمْعًا وَ حُسْنُ الْقَوْلِ ف۪ى قَصْرِ الْكَلَامِ
فَقَلِّلْ اِنْ اَكَلْتَ وَ بَعْدَ اَكْلٍ تَجَنَّبْ وَ الشِّفَاءُ فِى الْاِنْهِضَامِ
وَ لَيْسَ عَلَى النُّفُوسِ اет кез حَالًا مِنْ اِدْخَالِ الطَّعَامِ عَلَى الطَّعَامِ

çүни, "Медицина ӘлӘмӘн екӘ с+зге тҚйдӘм. Тамаша с+з ңҰсңа келедӘ. Тамаң жегенде аз же! Жегеннен кейӘн т+рт-бес саүатңа шейӘн тамаң Әшпе! Шипадам ашңорҰтҰлуҰнда. çүни, жаңсҰлап ңорҰта алатҰн м+лшерде же. Жанүа ауҰр, асңазанүа ңиҰн келетӘн ірӘ адамдҰ шаршататҰн нірсе, ңорҰтҰлмаүан тамаң ҚстӘне тамаң жеу"

{(СӘлтеме): Т+рт-бес саүат ҚзӘлӘс беайталаҚстӘ-ҚстӘне тамаң Әшу немесе рахат ҚшӘн іртҚрлӘ нірсенӘ жей беру денсаулҰңңа +те зиÇндҰ.}

ТақңаларлҰң жаүдай ірӘ үибраттҰ бӘр сійкестӘк. МҰна ҚнемдӘлӘк рисалесӘн жазҰп, к+бейтушӘ бес жӘгӘт, ту Уісқ ҚшеуӘ жақадан келумен ңатар, бӘр-бӘрӘнен б+лек отҰрҰп, б+лек н&сңадан к+шӘрдӘ. ЖазуларҰ да +згеше, ірӘ ілӘптердӘ ескермей жазүаннҰқ +зӘнде ірбӘр н&сңанҰқ ілӘптерӘ, соқҰндаүҰ д&үасҰн санамаүанда елу бӘр, ал д&үасҰме б+лме санаүанда елу Қш болҰп шҰңтҰ. Б&л бӘр сійкестӘк. ЯйткенӘ, осҰ " немдӘлӘк РисалесӘнӘқ" жазҰлу тарихҰ РимдӘк жҰл санау бойҰнша елу бӘр, ал арабшМ&нҰ ңсанаумен елу Қш санҰна діл келӘп т&р. С+з жоң, б&л кездейсоңтҰң емес. Б&л ҚнемдӘлӘктегӘ берекеттӘқ керемет дірежесӘне шҰңңанҰна ишара. ОсҰ жҰлдҰ "ҚнемдӘлӘк жҰлҰ" деп атауүа лайҰң.

Айтңандай екӘ жҰл,

وَ اйӘн, екӘншӘ дҚниежҚзӘлӘк соүҰс басталҰп, жер-жаҒандҰ ашаршҰлҰң, аласапҰран, ҰсҰрапшҰлдҰң жайладҰ.

Адамдар, жалпҰ барша ж&рт ҚнемдӘлӘкке міжбҚр болдҰ. Әмен еша ҚнемдӘлӘктӘқ кереметтӘгӘ расталдҰ.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 175 —

ЖиҰрмасҰншҰ Лема

ұңҰлас жайҰнда

ю[Он жетӘншӘ ЛеманҰқ, он жетӘншӘ тарауҰнҰқ жерларҰмелесӘнӘқ бес ишарадан т&ратҰн екӘншӘ міселесӘнӘқ бӘрӘншӘ т&жҰрҰмҰ болатҰн. ТаңҰрҰбҰнҰқ мақҰздҰлҰүҰна орай жиҰрмасҰншҰ Лема болдҰ].

بِسْمِ اللّٰهе артҰَحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اِنَّٓا اَنْزَلْنَٓا اِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصًا لَهُ الدّ۪ينَ ٭ اَلَا لِلّٰهِ الدّ۪ينُ الْخَالِصُ

аÇтҰ жіне

هَلَكَ النَّاسُ اِلَّا الْعَالِمُونَ وَهَلَكَ الْعَالِمُونَ اِلَّا الْعَامِلُونَ وӘп амаَ الْعَامِلُونَ اِلَّا الْمُخْلِصُونَ وَالْمُخْلِصُونَ عَلٰى خَطَرٍ عَظ۪يمٍ -اَوْ كَمَا قَالَ

хадисӘ дӘн ИсламнҰқ негӘзгӘ міселелерӘнӘқ бӘан Хаклас екенӘн к+рсетедӘ. ұңҰлас туралҰ шексӘз т&жҰрҰмдардҰқ бесеуӘ үана ңҰсңаша баÇндалмаң.

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ.

МаүҰнасҰ тереқ, шешӘмӘ кҚрделӘ мақҰздҰ с&раң.

{(ЕСКЕРТУ): МҰна мҚбарак Спарта ңаласҰнҰқ шҚкӘр еткӘзесҰз деүҰмдҰ тарапҰ, м&ндаүҰ таңуа жандар мен тариңатшҰлардҰқ жіне үалҰмдардҰқ арасҰнда, шҰнҰн айту керек, айтарлҰңтай шҰнайҰ сҚйӘспеншӘлӘк пен ауҰзбӘршӘлӘк бола ңоймаүанҰмен басңа жерлермен салҰстҰрүанда баңталастҰң пен алауҰздҰң жоңтҰқ ңасҰ.}

ЮҒл-едӘ. Сею(Тек б&л дҚниенӘ үана ойлаушҰлар)>мен бейңамдар, тӘптӘ Хаң жолҰнан тайүандар мен ӘрӘткӘ салушҰлар да ауҰз жаласҰп, бӘрӘгӘп жатңанда мҰна Хаң жолҰндаүҰ дӘндарлар мен іҒлаҒтҰқӘмю(Ислам ү&ламаларҰ)>жіне іҒл-и тариңатю(тариңатшҰлар)>бӘр-бӘрӘмен баңталастҰңңа тҚсӘп, неге +зара алауҰз? КерӘсӘнше, дӘндарлар ҰнтҰмаң ң&рҰп, ал екӘжҚздӘ алаÇңтард д&үа,Ұ бӘрӘкпеуӘ керек едӘ үой.

— 176 —

Жауап. ХалҰң ңамҰн ойлайтҰн, наүҰз отансҚйгӘштердӘ ңҰнжҰлтҰп, ңан жҰлататҰн осҰ бӘр ңайүҰлҰ жаүдайдҰқ к+птеген себептерӘ бар. СолардҰнӘқ сҰуӘ баÇндалмаң.

БӨРӨНШӨ СЕБЕП. Хаң жолҰндаүҰлардҰқ алауҰздҰүҰ аңиңатшҰл болмаүандҰүҰнан емес. БейңамдардҰқ ауҰзбӘршӘлӘгӘ де аңиңатшҰлдҰүҰнан емес. ЮҒл-и дҚние мен саÇсатшҰлардҰқ жіне оңҰмҰстҰлар мен белгӘлӘ жетекшӘ, +зӘндӘк орнҰ, мӘндетӘ бар топтардҰқ, жамаүаттардҰқ, сондай-аң іртҚрлӘ &йҰмдардҰқ атңарар мӘндеттерӘ наңтҰ белгӘленген.

ЮлгӘ мӘндеттерӘ ҚшӘн алатҰн аңшалай, зариза бсондай-аң, ңошемет, атаң секӘлдӘ

{(СӘлтеме): ХалҰңтан сҰй-ң&рмет с&ралмайдҰ. ОнҰ халҰңтҰқ +зӘ бередӘ. Берген кҚнде де оүан масаттануүа болмайдҰ. Масідениеа ҰңҰлас ңашҰп, риÇ араласадҰ. Атаңң&марлҰң маңсатпен халҰңтҰқ ңошеметӘне б+лену - атңарҰлүан еқбектӘқ аңҰсҰ да, сҰйлҰүҰ да емес. КерӘсӘнше - ҰңҰлассҰздан ңҰсжазасҰ. ҮайҰрҰмдҰ ӘстӘқ негӘзӘ - ҰңҰлас. Атаңң&марлҰңпен жеткен сҰй-ң&рмет, ңошемет ҰңҰласңа зиÇн. Ол ңабӘр ауҰзҰна дейӘн +ткӘншӘ ліззатңа б+леп содан соқ, ңабӘр азабҰ секӘлдӘ жаүҰмсҰз бейнеге енедӘ. СондҰңтан атаңтҰ болудҰ армабейтӘн, ңайта одан ңорңҰп ңашу керек. Атаңң&марлар мен дақң соқҰнда жҚгӘргендердӘқ ң&лаңтарҰ шуласҰн!}

рухани аңҰларҰ айңҰндалүан жіне б+лӘнӘп берӘлген. АлауҰздҰң, айтҰс-тартҰс, баңталастҰң туүҰзар себептер жоң. СондҰңтан оларӘн бералҰңтҰ б&рҰс жолда жҚрсе де бӘр- бӘрӘмен тӘл табҰса аладҰ.

Ал, дӘндарлар мен бӘлӘмдӘлердӘқ сондай-аң, тариңатшҰлардҰқ атңарар ңҰзметтерӘ жалпҰүа ортаң. Б&л дҚниед шӘнҰларҰ да наңтҰ айңҰндалмаүан. ЮрңайсҰсҰнҰқ ңоүамдаүҰ орнҰ, лауазҰмҰ белгӘленбеген. СондҰңтан бӘр орҰнүа к+п адам ҚмӘткер. Заттай да рухани да сҰйаңҰүа к+птеген ҚмӘткерлер &мтҰладҰ. Б&л жаүдайда олардҰқ араларҰнда алауҰздҰَّا بِ, достҰң ңастҰңңа, ауҰзбӘршӘлӘк араздҰңңа айналадҰ.
М&ндай ңатерлӘ дерттӘқ дауасҰ - ҰңҰлас. çүни, шҰндҰң ң&марлҰңтҰ ніпсӘ ң&марлҰңтан жоүарҰ &стап, аңиңат ірдайҰм ніпсӘ мен менменшӘлдӘктен Қстем т& +з мӘӘс. اِنْ اَجْرِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ сҰрҰна б+ленӘп ңолда барүа ңанаүат ету, халҰңтан аңшалай, заттай не рухани аңҰ алмай
{(СӘлтеме): СахабалардҰқ Ү&ранда "исар" деп мадаңталүан мӘнезӘнен ҚлгӘ лай боүни, сҰйлҰң пен садаңа берӘлгенде +зӘн емес басңанҰ соүан лайҰң к+ру. ДӘн жолҰндаүҰ ңҰзметӘ ҚшӘн аңҰ с&рамай, онҰ Әштей де талап етпей, тек АллаҒтҰқ жарҰлңауҰ деп бӘлӘп, халҰңтан ешнірсе алмай, дӘнге ңҰзмет еткендар ойдетсӘнбеу керек. ЯйткенӘ ҰңҰластҰ жоүалтпау ҚшӘн, дӘнге ңҰзмет еткеннӘқ аңҰсҰ ретӘнде б&л дҚниеде еш нірсе с&ралмауҰ тиӘс. ОлардҰқ заттай-т&рмҰстҰң ңажеттӘлӘгӘн Қммет бӘр т&рүҰдан ңамтамасҰз етуӘ керек шҰүар, аңҰларҰ да болар, лайҰң бо&тңҰнд мҚмкӘн. Дегенмен, онҰ с&рауүа болмайдҰ, ол берӘледӘ. БерӘлген жаүдайда да ңҰзметӘмнӘқ аңҰсҰ деуге болмайдҰ. МҚмкӘндӘгӘнше ңанаүат етӘп, +згенӘ +зӘнен ілдеңайда лайҰң к Алла يُؤْثِرُونَ عَلٰى اَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ

АÇтҰнан сабаң алса, ілгӘ ңауӘп-ңатерден ң&тҰлҰп, ҰңҰластҰ боладҰ.}

وَمَا عَلَى الرَّسُولِ اِلَّا الْبَلَاغُ

сҰрҰна б+ленӘп,

— 177 —

халҰң арасҰнда абҰроңиҰншҰлу, жаңсҰ ісер ңалдҰрҰп, ң&рметке б+лену АллаҒ ТаүаланҰқ ӘсӘ, ОнҰқ жарҰлңауҰ. Ал, дӘн жаŞ мен дӘни насихат адамнҰқ +з мӘндетӘ. ЖаңсҰ ісер ңалдҰру, ң&рметке б+лену онҰқ мӘндетӘ емес. Адам осҰнҰ тҚсӘну арңҰлҰ үана ҰңҰласңа ңол жеткӘзедӘ. ЮйтпеҰздҰ ӘҰласҰ б&зҰладҰ.

ЕКӨНШӨ СЕБЕП. Хаң жолҰнан тайүан азүҰндардҰқ ауҰзбӘршӘлӘгӘ арсҰздҰүҰнан, ал хаң жолда жҚргендердӘқ алауҰздҰүҰ намҰсңойлҰүҰнан болҰп отҰр. çүни, бейңам, б&л дҚниенӘ үана ойлаушҰлар, Хаң жолҰнан тайүан азүҰндар хаң пен адамнҰқа сҚйенбегендӘктен ілсӘз ірӘ намҰссҰз келедӘ. Үор болүандҰңтан кҚшңуатңа м&ңтаж. СондҰңтан басңалардан жірдем алуүа, +зара бӘрӘгуге бейӘм т&радҰ. ТӘптӘ, азүҰндҰң жолдау еркӘ да ауҰзбӘршӘлӘктерӘ мҰүҰм. Яз ідӘлетсӘздӘктерӘнде ідӘлетң&марлҰң, адасушҰлҰң ӘшӘнде ҰңҰлас бар сиÇңтҰ ірекет етедӘ. ДӘнсӘздӘкте атеистер сиÇңтҰ ңасарҰсадҰ, арандатушҰлҰңта ҰнтҰмаң ң&радҰ. ТабҰсңеп жалдӘ. ЯйткенӘ жаман Әстерде де шҰнайҰ ҰңҰлас босңа кетпейдӘ. Рас, ҰңҰластҰ тҚрде кӘм не ңаласа, АллаҒ бередӘ.

{(СӘлтеме): Иі, مَنْ طَلَبَ وَ جَدَّ وَجَدَ аңиңаттҰқ ңаүидасҰ. МаүҰнасҰ тереқ де ауңҰмдҰ. БӘздӘ де ңамтҰп, т&рүан болаласадкӘн.}
Ал, хаң жолҰндаүҰлар мен дӘндарлар жіне бӘлӘм мен тариңат жолҰндаүҰлар, хаң пен аңиңатңа жіне ірңайсҰсҰ тек РаббҰсҰн ойлап, онҰқ таупҰүҰна сҚйенедӘ. ОсҰлайша +з жолҰнан нір алҰп рухани абҰройүа б+ленедӘ. ЮлсӘздӘгӘн сезсе,йтҰн бтӘ адамнан емес, АллаҒтан с&райдҰ. станүан жолҰнҰқ тҰсҰндаүҰлардан к+мек алудҰ ңажетсӘнбейдӘ. ұнтҰмаңңа м&ңтаждҰңтҰ сезӘнбейдӘ. ОнҰқ ҚстӘне менмендӘк пен к+кӘректӘгӘ болса,ِى التд&рҰс, ал ңарсҰласҰн б&рҰс деп ойлап, ауҰзбӘршӘлӘк пен ҰнтҰмаңтҰқ орнҰна алауҰздҰң пен бісеке басталҰп, ҰңҰлас ңашадҰ. НегӘзгӘ мӘндетӘ атңарҰлмай, тҚгелауүа &шҰрайдҰ.

МӘне, осҰ ңатерлӘ себептӘқ салдарҰнан зиÇндҰ нітижелерге &рҰнбаудҰқ "тоүҰз імӘр" Çүни тоүҰз шартҰ бар.

— 178 —

БӘрӘншӘсӘ. БолҰмдҰ ірекет ету, Çүни +з жолҰнҰқ лҰүҰ меншӘлӘгӘмен ірекет ету. Басңа жолдаүҰлармен араз болу, олардҰ кемсӘту, олардҰқ ой- пӘкӘрӘн, ӘлӘмӘн сҰнап-мӘнеу сҰңҰлдҰ жат ңҰлҰңтардан аулаң болу.

ЕкӘншңауларслам шеқберӘндегӘ ңандай да бӘр &станҰмдҰ &станса да араларҰнда сҚйӘспеншӘлӘкке, бауҰрластҰңңа, ауҰзбӘршӘлӘкке &йҰтңҰ болатҰн к+птеген байланҰстар бар екенӘн ойлап, ҰнтҰмаңта болу.

шӘншӘсталаптдай да бӘр тура жолдаүҰ адам, басңанҰқ &станүан жолҰна килӘкпеуӘ керек. çүни. "менӘқ жолҰм тура, немесе ілдеңайда жаңсҰ" деуге ң&ңҰ бар. БӘраң, басңанҰқ жолҰн б&рҰсңа шҰүаратҰндай немесе жаүҰмсҰз етӘп к+рсететӘндей "менӘқ у ңҰзбүана хаң, д&рҰсҰ тек менӘкӘ үана" деуге хаңҰ жоң.

Т+ртӘншӘсӘ. Хаң жолҰндаүҰлармен бӘрӘгу, асҰл дӘнӘмӘздӘқ +ркен жайҰп абҰройҰ Қстем болуҰна, АллаҒу ТаүаланҰқ таупӘн Үасб+ленуге бӘрден-бӘр себеп екенӘн естен шҰүармау...

БесӘншӘсӘ. АзүҰндар мен адасңандар +зара к+мектӘқ арңасҰнда &йҰм ретӘнде ңуаттҰ бӘр рухани т&лүа болҰп шабуҰл жасаүан кезде, сол рухани т&лүаүа ңарсҰ, еқ лӘп ңадеген жеке т&лүанҰқ +зӘ жеқӘлӘп ңалатҰнҰн бӘлӘп, хаң жолҰндаүҰлармен бӘрӘгу арңҰлҰ бӘр рухани т&лүа болҰп, азүҰндардҰқ ілгӘ ңауӘптӘ рухани т&лүасҰнӘспеншҰ аңиңаттҰ саңтап ңалу.

АлтҰншҰсҰ. ШҰндҰңтҰ жалүаннҰқ ҚстемдӘгӘнен ң&тңару ҚшӘн.

ЖетӘншӘсӘ. НіпсӘсӘ мен менмендӘгӘн...

СегӘзӘншӘсӘ. Б&рҰс тҚсӘнген ар-намҰсҰн...

ТоүҰзҰншҰсҰ. БолмашҰ бісекелесудӘ тастау арңҰлҰ ҰңҰласңа ңол жеңа ортӘ, мӘндетӘн толҰң атңарадҰ.

{(СӘлтеме): ТӘптӘ сахих хадис бойҰнша, аңҰрзаманда христиандардҰқ шҰнайҰ дӘндарларҰ Ү&ран жолҰндаүҰлармен бӘрӘгӘп, ортаң жаулластҰңлүан дӘнсӘздӘкке ңарсҰ кҚреседӘ дейдӘ. СондҰңтан бҚгӘнгӘ тақда дӘндарлар мен аңиңатшҰлар +з дӘндестерӘмен, ірӘптестерӘмен, бауҰрларҰмен шҰнайҰ бӘрӘгӘп ңана ңоймай, тӘптӘ христиандардҰқ шҰнайҰ дӘндар ашҰнҰқҰларҰмен де араздҰңңа себеп болатҰн міселелердӘ уаңҰтша тоңтатҰп, айтҰс-тартҰс ңҰлмай, ортаң жауүа, анталаүан дӘнсӘздерге ңарсҰ бӘрӘгуге м&ңтаж.}

ШӨНШӨ СЕБЕП. Хаң жолҰндаүҰлардҰқ алауҰздҰүҰ ңайратсҰздҰүҰнан емеслӘ де ай-аң, хаң жолҰнан тайүан азүҰндардҰқ ауҰзбӘршӘлӘгӘ де аса ңайраттҰлҰңтан емес. Хаң жолҰндаүҰлардҰқ алауҰздҰүҰ ңайрат-жӘгерлерӘн б&рҰс пайдаланудан. Ал азүҰндардҰқ ауҰзбӘршӘлӘгӘ жӘгерсӘздӘктен туҰндайтҰн ілсӘздӘгӘ солардйшаралҰүҰнан. Хаң жолҰндаүҰлардҰқ жӘгерӘн сарңҰп, онҰ

— 179 —

терӘс пайдалануҰ, одан алауҰздҰң пен бісекеге баруҰ - аңҰрет т&рүҰсҰнан жаүҰмдҰ ңасиет сҰүҰнанҰн сауап пен аңҰреттӘк Әске ң&штарлҰңтан. çүни, «мҰна сауаптҰ мен алайҰн, б&л адамдарүа тура жолдҰ мен к+рсетейӘн, менӘ тҰқдасҰн» деп, бауҰрҰнҰқ шҰнайҰ сҚйӘспеншӘлӘгӘ мен к+мегӘне м&ңтаж бола т&ра, бісекелестӘк рай танҰтболуҰнШікӘрттерӘм неге оүан барадҰ? Неге онҰқ шікӘрттерӘндей к+п шікӘртӘм жоң?">деп, сол арада бойҰн менмендӘк билеп, атаңң&марлҰң деген жаман ідетке ңарай пейӘлӘ ауҰп, ҰңҰласҰ б&зҰладҰ. ЕкӘжҚздӘлӘктӘқ есӘгӘн ашадҰ.

МӘне, б&л ңателӘктӘқ жінӘрӘненни ауҰр ӘндеттӘқ емӘ мҰнау: ШҰнайҰ ҰңҰлас ңана АллаҒ ТаүаланҰқ ризашҰлҰүҰна б+лейдӘ. Зор табҰсңа жету, ӘзӘнен ерушӘлердӘ к+бейту АллаҒтҰ риза ңҰлатҰн амалдар емес. ОсҰнҰ тҚсӘну керек. Яйтй ашҰңолар АллаҒтҰқ ӘсӘ болүандҰңтан пенде одан с&ралмайдҰ, ондай табҰс пен жетӘстӘктер кейде +зӘ берӘледӘ. Кейде бӘр ауҰз с+з пенденӘ тозаңтан ң&тңمَ لَنИліҒи ризашҰлҰңңа б+леуӘ мҚмкӘн. Олай болса соқҰнан ерушӘлердӘқ аз-к+птӘгӘне к+п мін берӘлмеуӘ тиӘс. ЯйткенӘ кейде бӘр адамнҰқ тура жолүа тҚсуӘ мҰқ адамнҰқ тура жолүа тҚсуӘнен артҰң болҰп, АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰна б+ленугесаңтал боладҰ.

Эім ҰңҰлас пен шҰнайҰлҰң дегенӘмӘз, м&сҰлмандардҰқ ңайдан, кӘмнен болса да рухани пайда к+руӘн маң&л к+рӘп, соүан жаң болу. Юйтпесе, "дірӘстӘ менен үбҰм месҰн, мен сауап алайҰн" деген ой менмендӘк пен ніпсӘнӘқ бӘр айласҰ.

Уа, сауапңа тойҰмсҰз, аңҰреттӘк Әстерге ңанаүатсҰз адам! КейбӘр пайүамбарлар ӘзӘнен ерушӘлерӘ санаулҰ үана болса да, пайүамбарлҰң мӘндетӘн толҰң на сенп, мол аңҰсҰн алүан. Демек, ӘзӘнен ергендердӘ к+бейту +нер емес, +нер - АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰна б+лену. Ж&рт менӘ үана тҰқдасҰн деген ашк+здӘктен +з мӘадам, дӘ &мҰтҰп, Ү&дайдҰқ ӘсӘне араласатҰндай сен +зӘқдӘ кӘммӘн деп ойлайсҰқ? МойҰндату, халҰңтҰ сенӘқ айналақа жинап ңоŞ АллаҒтҰқ ӘсӘ. Сен +з мӘндетӘқдӘ атңар! АллаҒтҰқ ӘсӘне араласпа!

Сондай-ат&рүан пен аңиңаттҰ тҰқдаушҰлар жіне онҰ айтңан адамүа сауап жаздҰратҰндар тек адамдар үана емес ңой. АллаҒтҰқ саналҰ маң&лҰңтарҰ, руханиларҰ мен перӘштелерӘ ілемнӘқ ір тарапҰн толтҰрҰп, безендӘрӘп т&р. Сен к+п сауап алүҰқ келсе, шҰнайҰ тҰқ ң&тҰ бол! Тек, АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰн ойла! Сонда сенӘқ аузҰқнан шҰңңан ірбӘр мҚбарак с+зӘқ ҰңҰлас арңҰлҰ адал ниет арңҰлҰ жанданҰп, тӘрӘледӘ де сансҰз саналҰ жаратҰңҰрет дҰ

— 180 —

н&рландҰрадҰ ірӘ саүан, сауап жаздҰрадҰ. Міселен, сен "ЮлхімдулилліҒ" десеқ, б&л с+зӘқ АллаҒтҰқ ң&дӘретӘмен миллиондаүан ҚлкендӘ-кӘшӘлӘ "ЮлхамдулилліҒ" болҰп ауаүа тарайдҰ. НаңңашҰ-Хаким АҰмдӘкӘбестӘк пен ҰсҰрап жасамайтҰндҰңтан ілгӘ мҚбарак с+здердӘ тҰқдайтҰн ң&лаңтар жаратадҰ. Егер ҰңҰлас пен адал ниет арңҰлҰ манаүҰ с+здер жанданса, ірңайсҰсҰ ліззатҰ мол тіттӘ жемҰқ басңтҰ руханилардҰқ ң&лаңтарҰна ң&йҰладҰ. Ал егер, айтҰлүан с+здерде шҰнайҰ ҰңҰлас болмай, АллаҒ ризашҰлҰүҰмен жанданбаса, тҰқдалмай ңалар, мҰқк айтңан ауҰзүа мҚбарак с+здӘқ сауабҰндай сауап жазҰладҰ. ДауҰсҰ онша іуездӘ болмаүандҰңтан немесе тҰқдаушҰлар аз деп тартҰншаңтайтҰн ңарилардҰқлҰң ботарҰ шуласҰн!

ТЯРТӨНШӨ СЕБЕП.>Тура жолдаүҰлардҰқ +зара бісекелесӘп, жӘк-жӘк болуҰ ӘстӘқ соқҰн ойламаүандҰңтан немесе аңҰлҰнҰқ таÇздҰүҰнан емес. Ал, адасңандардҰқ ҰмҰрашҰл ҰнтҰмтҰлҰстҰүҰ ӘстӘқ соқҰн ойлаудан немесе к+регендӘктен емес. Тура жолдаүҰлар Çүни іҒли-хидает, хаң пен аңиңаттҰқ ҰңпалҰмен ніпсӘнӘқ соңҰр сезӘмӘне берӘлмей, жҚрек пен аңҰлдҰқ келешектӘ уайҰмِ النّ ң&лаң асадҰ. СонҰмен ңатар +з баүҰттарҰ мен ҰңҰластҰ саңтай алмаүандҰңтан ілгӘ жоүарҰ міртебеге ие бола алмай жӘк-жӘк болҰп б+лӘнуде. Адасңандар Çүни іҒли-далалет болса, ніпсӘ мен іуестӘ мазм&серӘнен азүантай дайҰн олжа мен +ткӘншӘ ліззат ҚшӘн жіне келешекте берӘлетӘн мол ліззаттҰ тірк ететӘн соңҰр сезӘмнӘқ ҰңпалҰмен бӘрбӘрӘмен ҰнтҰмаңтасҰп, мҰңтҰ одаң ң&руда.
Иі, дҚни аладҰайҰн ліззат пен пайда ҚшӘн азүҰн, ниетӘ жаман ніпсӘң&марлар шҰн к+қӘлмен бас ңосҰп, &йҰмдасуда. Ал, тура жолдаүҰлар аңҰретке тиӘстӘ жіне келешекте берӘлетӘн пайдаларүа жіне кемелдӘктерге, жҚрек пен аңҰлдҰқ ңасиеттӘ ңаүидаларҰна сҚйенӘп к+қ міжбҚгендӘктен, б&лтарҰссҰз тура баүҰт, шҰнайҰ ҰңҰласпен жіне наүҰз жанкештӘлӘкпен ҰнтҰмаңтасу ңолдарҰнан келе т&ра, менмендӘктен ң&тҰла алмай, аңҰрҰнда асҰра сӘлтеу немесе жеткӘлӘксӘз ңалдҰру себептӘ, ӘрӘ ор кҚштӘқ ңайнарҰ болүан ауҰзбӘршӘлӘктӘ жоүалтҰп, ҰңҰластан айрҰлуда. М&ндай жаүдайда аңҰреттӘк ӘстерӘ де оқбайдҰ. АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰна да оқайлҰңпен б+лене алмайдҰ. ОсҰ ңауӘптӘ аурудҰқ емӘ: "Юл хуббу филліҒ" сҰрҰ бойҰнша хаң жолда اِنَّдерге серӘк болҰп, олардҰ маңтан т&ту, солардҰқ соқҰнан еру жіне имамдҰңтҰ соларүа беру.
— 181 —

Хаң жолҰндаүҰ адамнҰқ +зӘнен ілдеңайда жоүарҰ екендӘгӘн ойлап, менмендӘктӘ ңойҰп, ҰңҰласңа ңол жеткӘзу. Аз үана ҰңҰластҰ Әс, к+птеген ҰңҰлассҰзарҰмҰзден артҰң екендӘгӘн ескеру. ЖауапкершӘлӘгӘ мол, ңауӘптӘ де ауҰр басшҰлҰңтан, ңосшҰ болудҰ артҰң санау. Сонда үана ілгӘ аурудан ң&тҰлҰп, шҰнайҰ ҰңҰласңа ңолҰ жетедӘ, аңҰреттӘк мӘндетӘн адал атңарадҰ.

БЕдӘнненСЕБЕП.>ЮҒл-и хидаеттӘқ +зара араздҰүҰ, жӘк-жӘк болҰп б+лӘнуӘ олардҰқ ілсӘздӘгӘнен емес. Сондай-аң, іҒл-и үафлет пен іҒл-и далалеттӘқ ҰнтҰмаү" ӘлӘмҰңтҰ, ңуаттҰ болүандҰңтан емес. ЮҒл-и хидаеттӘқ &йҰмдаспау себебӘ - КімӘл иманнҰқ арңа сҚйер нҚктесӘ жіне сол арңа сҚйер нҚктеден алар кҚш-ңуат. Ал, іҒл-и үафлет пен іҒл-и далалеттӘқ ҰнтҰмлмҰсҰ +қӘлге демеу таппай, дірменсӘз болүандҰүҰнан. ЯйткенӘ, демеуге м&ңтаждҰүҰн сезӘнген ілсӘздердӘқ ҰнтҰмаңтарҰ берӘк боладҰ. Ал, +з ңажеттӘлӘгӘн толҰң сезӘне алмаүан ңуаттҰлардҰқ ҰнтҰмаңтарҰ ілсӘз келедӘ.ٍ وَعَҰ, арҰстандар тҚлкӘлер сиÇңтҰ бӘрӘгуге м&ңтаж болмаүандҰңтан жеке-дара +мӘр сҚредӘ. ЖабайҰ ешкӘлер ңасңҰрдан саңтану ҚшӘн ҚйӘр ң&радҰ. Демек, ілсӘздердӘқ &йҰмҰ Çүни +зара &йҰмдасңан рухани т&лүасҰ ңуаттҰ келен, бӘл ңуаттҰлардҰқ &йҰмҰ ілсӘз боладҰ.

{(СӘлтеме): ЕуропадаүҰ &йҰмдардҰқ еқ кҚштӘ, еқ ісерлӘсӘ, белгӘлӘ бӘр маүҰнада еқ мҰңтҰсҰ ійелдер ң&рүан "Америка ійелдерӘнӘқ еркӘндӘгӘ мен ң&ңҰүҰ" деп аталатҰн &йҰм екен. ЭедӘ, ссңа &лттарүа ңараүанда санҰ аз ірӘ ілсӘз армÇн &лтҰ ң&рүан &йҰм мҰңтҰ екен. ОлардҰқ жанкештӘ тҚрдегӘ &йҰмшҰлдҰңтарҰ осҰ айтңанҰмҰзүа ділел.}

Б&л сҰрүа Ү&ран КірӘм бҰлайша асӘн мӘнтҚрде ишара еткен. وَ قَالَ نِسْوَةٌ فِى الْمَد۪ينَةِ с+йлемӘнде ійелдер ңауҰмҰна ер адамүа тиӘстӘ قَالَ етӘстӘгӘн ңолдануҰ, ал, قَالَتِ الْاَعْرَاсҰрап лемӘнде ер кӘсӘлердӘқ жамаүатҰна قَالَتْ деп, ійел адамүа тін етӘстӘктӘ ңолдануҰ; ілсӘз ірӘ ж&мсаң мӘнездӘ ійелдердӘқ &йҰмҰ кҚшейӘп тӘптӘ, жойңҰн кҚшке ие+мӘрдеҰндҰңтан еркекке тін етӘстӘктӘ пайдаланүан Çүни وَ قَالَ نِسْوَةٌ деген. Б&л с+з саптаудҰқ еқ озҰң ҚлгӘсӘ, тақүажайҰп шешендӘк. Ал, ңуаттҰ еркектердӘқ, ісӘресе, бідіуи арабтардҰқ жамаүатҰ +з кҚшӘней, осҰндӘктен ілсӘз болҰп, оларда саңтҰң пен ж&мсаңтҰң пайда болатҰндҰңтан бӘр жаүҰнан алүанда ійелге тін ңасиетке ие болүандҰңтан Ү&ран КірӘм قَالَتِ الْاَعْرَابُ деп ійел адамүа ңатҰстҰ етӘстӘктӘ ңолданүаӘк сан2

Рас, іҒл-и хаң Çүни хаң жолҰндаүҰлар +те мҰңтҰ сҚйенӘшӘ болүан АллаҒңа иман етуден туҰндайтҰн тіуекел мен тісӘлӘмнӘқ ісерӘнен басңаүа м&ңтаждҰүҰн сезҚшӘн бк+мек с&рамайдҰ. С&раса да +лӘп+шӘп жабҰспайдҰ. Ал адасңан топ болса, шҰн демеудӘқ не екенӘн бӘлмегендӘктен шарасҰз ңалҰп, +зара жірдедушар п жанҰүадҰ, жанкештӘлӘкпен &йҰмдаса ңаладҰ.

МӘне, іҒл-и хаң ҰнтҰмаңтҰқ наүҰз ңуатҰн ойламаүандҰңтан жіне ӘздемегендӘктен орҰнсҰз алауҰздҰңңа тҚсӘп, зиÇн шегӘп отҰр. Ал, аңиңаттан алҰс іҒл-и далалет болса, ілсӘздӘктерӘ артӘндерздерӘн маңсатңа жеткӘзетӘн себептердӘқ +те мақҰздҰсҰна, Çүни ҰнтҰмаңңа ңолдарҰ жеткен. ЮҒл-и хидаеттӘқ осҰ бӘр алауҰздҰң дертӘнӘқ емӘ - жӘк-жӘкке б+лӘнуге ңатақ тҰйҰм салатҰн

وَلَا تَنَاқ ңабҰ فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ ر۪يحُكُمْ

аÇтҰндаүҰ АллаҒтҰқ ескертуӘ мен

وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوٰى

аÇтҰндаүҰ ңоүамдҰң +мӘрде ҚлкенОсҰлайүа ие ИліҒи імӘрдӘ тҰқдау. АлауҰздҰңтҰқ Ислам ҚшӘн аса зиÇндҰ екенӘн ойлау, Çүни іҒл-и далалеттӘқ іҒл-и хаңңа ҚстемдӘк етуӘне к+мектесу екенӘн тҚсӘнӘп, ілсӘздӘк пен дірменсӘздӘктӘ +здерӘне шапаүатшҰ рҰлңауіҒл-и хаңтҰқ к+шӘне жан аÇмай, бар ҰнтасҰмен еру. МенмендӘгӘн &мҰту арңҰлҰ, екӘжҚздӘлӘк пен жасандҰ Әс-ірекеттен ң&тҰлҰп, ҰңҰласңа ңол жеткӘзу.

АЛТұНШұ СЕБЕП. ЮҒл-и ҒидаеттӘқ бастарҰнҰқ ңосҰлмауҰ ңааңтҰ тбасҰн ойлаудан да, опасҰздҰңтарҰнан да, жӘгерсӘздӘктерӘнен де емес. Сондай-аң бейңам кіпӘрлер мен адасңандардҰқ дҚниелӘк ӘстердегӘ ауҰзбӘршӘлӘгӘ мірттӘктен де, к+пшӘлӘктӘқ ңамҰн ойлаудан да, жӘгерлӘ болүандҰңтан да емес. КерӘсӘнше іҒл-и хаң айда жтӘк пайдалардҰ к+бӘрек ойлайдҰ. Сол мақҰздҰ міселелерге кҚш-жӘгерӘ де, ҰнтасҰ да, мірттӘгӘ де к+бӘрек ж&мсаладҰ. ҮолҰндаүҰ байлҰүҰн, Çүни уаңҰтҰн к+птеген міселеге ж&мсаүандҰңтан ірӘптестерӘмен ҰнтҰмаң ң&руүа уаңҰтҰ тапшҰ. СебебӘтеген Ұлар шаруа к+п, алақҰ да кеқ.

ҺапҰл, адасңандар тек б&л дҚниелӘк +мӘрдӘ ойлаүандҰңтан, бҚкӘл кҚш-ңуатҰн жан-тінӘмен дҚниелӘк міселелерге ж&мсауда. Яз шаруасҰна к+меНЕГӨЗ.ндерге жабҰса кетедӘ. Олар есӘ ауҰсҰп бӘр тиҰндҰң шҰнҰ сҰнҰңтарҰн мҰқ теқгеге сатҰп алүан зергер ÇҒуди секӘлдӘ, негӘзӘнде бес тиҰнүа т&рүҰсҰз міселелерге аса ңҰмбат ЕкӘнуаңҰтҰн ж&мсауда. Юлбетте, осҰнша баүа берӘп кҚш-жӘгерӘн, уаңҰтҰн ж&мсап, шҰн к+қӘлден ҰңҰлас танҰтңандҰңтан ілгӘндей шаруада табҰсңа жетӘп, шҰн ҰңҰластҰқ арңатӘнде терӘс жолда болса да хаң жолҰндаүҰлардҰ жеқӘп отҰр. Сол жеқӘстӘқ нітижесӘнде хаң жолҰндаүҰлар ңор болҰп, айтңанҰн Әстеп, жасандҰ ірекеттерӘмен к+збоÇушҰлҰңңа салҰнҰп, ҰңҰластҰ жоүалтадҰ. ЮлгӘ алаÇң, екӘжҚздӘ іҒл-и дҚниÇүа жалбаңтауүа емдеп боладҰ.

Уа, хаң жолҰндаүҰ бауҰрлар. Уа, ідӘлет сҚйгӘш шариүатшҰлдар мен тариңатшҰлар! МҰна с&мдҰң алауҰздҰң дертӘне ңарсҰ бӘрбӘрӘқнӘқ кемшӘлӘгӘқдӘ к+рмеуге тҰрҰсҰп, айҰбҰна к+з ж&мҰқдар!

وَاِذَا مَرُّوا андҰраَغْوِ مَرُّوا كِرَامًا аÇтҰнҰқ ідебӘмен ідептенӘқдер! СҰртңҰ жаудҰқ шабуҰлҰ кезӘнде, ӘшкӘ алауҰздҰңтҰ ңойҰп, тура жолдаүҰлардҰ ңорлҰңтан НауңаудҰ еқ бӘрӘншӘ жіне еқ мақҰздҰ аңҰреттӘк мӘндет деп бӘлӘқдер. ЖҚздеген аÇттар мен хадистерде імӘр етӘлген +зара бауҰрмалдҰң, сҚйӘспеншӘлӘк жіне жірдемдесу сҰндҰ б&йрҰңтардҰ орҰндап, бҚкӘл сенегӘз ӘқӘз арңҰлҰ дӘнӘ бӘр бауҰрларҰқмен іҒл-и дҚниÇдан да артҰң ҰнтҰмаңта болҰқдар! çүни, алауҰздҰңңа жол бермеқдер! "АлтҰн уаңҰтҰмдҰ м&ндай тҚкке т&рүҰсҰз нірселерге ж&мсап жоүалтңанша, зӘкӘрге жіне ңҰмбат Әстерге ж&мсайа наннп, ауҰзбӘршӘлӘктӘ ілсӘретӘп алмақдар! СебебӘ, мҰна рухани майданда кӘшкентай міселе деп ойлаүанҰқҰз Қлкен міселе болуҰ мҚмкӘн. БӘр жауҰнгердӘқ ңиҰ кӘшкетарда бӘр саүаттҰң кҚзетӘ, кейде бӘр жҰлдҰң үибадат болҰп есептеледӘ. Сол сиÇңтҰ хаң жолҰндаүҰлар жеқӘлӘске &шҰрап т&рүан шаңта рухани майданнҰқ кӘшкентай бӘр міселессҚйер мсалүан сенӘқ ңҰмбат бӘр кҚнӘқ, ілгӘ жауҰнгердӘқ бӘр саүатҰ секӘлдӘ, мҰқ есе к+бейӘп, бӘр кҚнӘқ мҰқ кҚнге пара-пар болуҰ Ұңтимал. АллаҒ ҚшӘн болүандҰңтан б&л міселелерге Қлкен-кӘшӘ, мақҰздҰ-мақҰзсҰз деп ңарауүа болмайдҰн.
Ғ ризалҰүҰ ҚшӘн, ҰңҰласпен жасалүан кӘшкентай нірсе таудай боладҰ. СебептӘқ мінӘсӘне емес, нітижесӘне ңарау керек. ТҚпкӘ маңсат пен нітиже АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰ. Ал, онҰқ негӘзӘ ҰңҰлас болүандҰңтаَ الَّіселе кӘшкентай емес, Қлкен міселе.

ЖЕТӨНШӨ СЕБЕП. Хаң жолҰндаүҰлардҰқ алауҰздҰүҰ мен баңталастҰүҰ ңҰзүанҰштан да, дҚниең&марлҰңтан да емес. Сондайаң, ЮҒл-и дҚниÇ мен бейңамдардҰқ ауҰзбӘршӘлӘгӘ аңк+қӘлдӘгӘнен не

— 183 —
нде жазҰп, "Жақа кҚн" баспасҰнан бастҰрҰп шҰүардҰм. БӘр +кӘнӘштӘсӘ оүан к+пшӘлӘк мін берӘп, оңи ңоймадҰ. БілкӘм арапша бӘлетӘндер аз болүандҰңтан ба, ійтеуӘр ңҰсңа да наңтҰ айүаңтармен жазҰлүан і ЯзӘн бегӘмнӘқ ісерӘ айтарлҰңтай болмадҰ. Ал, дӘнсӘздӘк &үҰмҰ +ртше лаулап, кҚшейе тҚстӘ. Сол себептӘ амал жоң, онҰ тҚрӘк тӘлӘнде жазуүа тура келдӘ. Б&л айүа الَّذқ кейбӘр б+лӘмдерӘ +зге еқбектерӘмде кездесетӘндӘктен, ңазӘр ңҰсңа ңайҰрмаңпҰн. Сол себептӘ б&рҰнүҰ жазүан дійектӘ еқбектерӘм бҚгӘнгӘ жазар айүаңпен &штасҰп жатадҰ. Олай болса, олар б&л айүаңтардҰқ шаүҰн ҚлармашҰсебӘнде.
КӘрӘспе

Ей, адам! ХалҰң арасҰнда кҚпӘрлӘктӘқ лебӘ сезӘлетӘн ңауӘптӘ с+здер бар. ОлардҰ, ондай ңауӘптӘлӘгӘнен бейхабар имандҰлар да пайдаланадҰ. Сол ңауӘптӘ с+здердӘқ еқ ңатерлӘ ҚшеуӘ баÇндалмаң.

БӘрӘншӘ ңауӘптӘ с+з: "Ю олард-ҒҚл ісбаб", Çүни, мҰна нірсенӘ себептер жараттҰ.

ЕкӘншӘ ңауӘптӘ с+з: "Тішіккілі би ніфсиҒи", Çүни, "+здӘгӘнен пайда болдҰ".

шӘншӘ ңауӘптӘ с+з: арасҰат-ҒҚл табиат", Çүни, "табиүи ң&бҰлҰс, табиүат ңажет еткен соқ солай боладҰ".

СонҰмен, ілемнӘқ бар екенӘ рас, онҰ ешкӘм жоңңа шҰүара алмас. ЮрбӘр болмҰс, шебер ірӘ хикметтӘ тҚрде, Çүни, белгӘлӘ бӘр маңсатпен, пайдаүа асатҰндай жаратҰлүиетӘне-анҰң к+рӘнӘп т&р. Ежелден келе жатңан дҚние емес, жақадан жасатҰлуда. Олай болса, ей, дӘнсӘз адам! Үалай болүанда да сен жаратҰлҰс туралҰ: "МҰна болмҰстҰӘ ійеллүа, мҰна хайуандҰ себептер жараттҰ немесе себептер жиналҰп жараттҰ не болмаса, +зӘнен-+зӘ пайда болдҰ, Çүни, табиүаттҰқ ісерӘнен пайда болдҰ не болмаса, апат оЗҚлжілілдҰқ ң&дӘретӘмен жаратҰлдҰ, Çүни, АллаҒ жараттҰ" деуге міжбҚрсӘқ. АңҰлүа салар болсаң, осҰ т+рт жолдан басңа жол жоң.

— 184 —
жомарттҰүҰнаосҰм а. Хаң жолҰндаүҰлар аңиңаттан пайда болатҰн &лҰлҰңтҰ, ңайраттҰ, сондай-аң хаң жолда жҚрӘп жасалатҰн сайҰстҰқ ережесӘн шҰн маүҰнасҰнда тبِاللّаңтай алмаүандҰңтан жіне маман еместердӘқ б&л Әске араласҰп, б&рҰс ірекет етулерӘнӘқ кесӘрӘнен, +зара баңталасҰп алауҰздҰңңа салҰнҰп, нітижесӘнде +здерӘне де Ислам ілемӘне де зиÇнҰн тигӘзуде. Бейңамдар мен адасңандар болса, ң&ма шҰңт пайдаларҰнан айҰрҰлҰп ңалмау ҚшӘн жіне сол пайда ҚшӘн ауҰз жаласңан бастҰңтарҰмен жіне жора-жолдастарҰмен, тӘптӘ олар оқбаүан ірӘ сатңҰаңҰрета да шҰнайҰ ауҰзбӘршӘлӘк жасауда. ЯздерӘ опасҰз, ірӘ ңараңан басҰн к+п ойлайтҰндҰңтан пайданҰқ айналасҰна жиналүан кӘммен де болсҰн тӘл табҰсуда. ОсҰнҰқ нітижесӘнде нірсеҰн да к+редӘ.

Ей, басҰ білеге душар болҰп, ауҰзбӘршӘлӘгӘн жоүалтңан хаң жолҰндаүҰлар! МҰна аумалҰ-т+кпелӘ заманда ҰңҰластҰ жоүалтңандҰңтан жіне АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰн бастҰ маңсат т&тпаүандҰңтан тура жол жаратрдҰқ осҰндай жеқӘлӘсӘне, ңор болуҰна себеп болдҰқдар.

ДӘни, аңҰреттӘк Әстерде баңталастҰң, к+ре алмаушҰлҰң, ңҰзүанҰш болмауҰ тиӘс. БолуҰ да бӘр-бн емес. ЯйткенӘ, ңҰзүанҰш пен к+ре алмаушҰлҰң бӘр нірсеге к+п ңолдҰқ &мтҰлуҰнан, бӘр шенге к+п к+здӘқ тӘгӘлуӘнен, бӘр нандҰ к+п ауҰздҰқ жегӘсӘ келуӘнен пайда боладҰ. МӘне б&лар баңталасҰқдаүа ңҰзүанҰшңа, ңаңтҰүҰсңа ікелетӘн себептер. ДҚниеде бӘр нірсеге к+п адам талап ңҰладҰ. Ал дҚниелӘк +мӘр ңҰсңа жіне +ткӘншӘ. АдамнҰқ сансҰз талап-тӘлекн, б&лңанаүаттандҰра алмайдҰ. Содан баңталастҰң пайда боладҰ. Алайда, аңҰретте бӘр адамүа к+лемӘ бес жҚз жҰлдҰң

{(СӘлтеме): Назар аударарлҰң мақҰздҰ бӘр с&раң. Хадисте ортаң Жіннаттан бӘр адамүа бес жҚз жҰлдҰң +зӘндӘк ЖіннатонҰқ жедӘ дейдӘ. Б&л аңиңат б&л дҚниелӘк аңҰлүа сҰймайдҰ?

Жауап. МҰсалҰ б&л дҚниеде іркӘмнӘқ +зӘндӘк +ткӘншӘ дҚниесӘ бар. Ол дҚниенӘқ тӘрегӘадамтҚгел +мӘрӘ. ӨшкӘ-сҰртңҰ сезӘмдермен ілгӘ +зӘндӘк дҚниенӘ к+редӘ, пайдаланадҰ. КҚн шам, ж&лдҰздар шҰраңтар дейдӘ. Басңа маң&лҰңтардҰқ болуҰ онҰқ иелӘгӘне кедергӘсӘ жоң, ңайта одан сайҰн безендӘрӘп, ң&лпҰрта тҚседӘ. Діл сол сиÇңтҰ, бӘраң одан мҰқ естҰ екең ірбӘр мҚминге Жінатта берӘлетӘн мҰқдаүан сарайлар мен хор ңҰздарҰ, баубаңшалардан басңа, ортаң Жіннаттан іркӘмге ана басҰ мен мҰна басҰ бес жҚз жҰлдҰң жеке Жіннат берӘледӘ. ЮркӘм дірежесӘне ңарай дамҰүан сезӘмдерӘ арбаÇндаол Жіннатңа лайҰң тҚрде пайдаланадҰ. БасңалардҰқ болуҰ онҰқ иелӘгӘне, пайдалануҰна н&ңсан келтӘрмейдӘ, ңайта ңуат бередӘ.

Жеке, +зӘндӘк, кеқ ЖіннатҰн ң&лпҰрта тҚседӘ.Рас, адам б&л дҚниеде бӘр саүаттҰң бауда, бӘр кҚндӘк ср-ождаа, бӘр айлҰң елде, бӘр жҰлдҰң к+рмеде саÇхат еткенде аузҰмен, к+зӘмен, ң&лаүҰмен, зауңҰмен, тӘлӘмен жіне басңа да сезӘмдерӘмен ңалай пайдаланса,мңорлҰол сиÇңтҰ ілгӘ бӘр саүаттҰң баудҰ шектеулӘ пайдаланатҰн мҰна фіни дҚниедегӘ тӘл, м&рҰн таүҰ да басңа сезӘмдер, міқгӘ дҚниеде бӘр жҰлдҰң баудан діл солай пайдаланадҰ. Б&л дҚниеде к+з бен ң&лаң бӘр жҰл патшармеден ңанша пайдаланса, ол жерде бес жҚз жҰлдҰң к+рмедегӘ саÇхаттан сонша &шан-теқӘз, бастан-аÇң ісем дҚниеге лайҰң тҚрде пайдаланадҰ.

Юр мҚмин шамасҰна ңарай, дҚниеде жинаүан сауаптарҰна, игӘлӘктерӘне сай жіне дамҰүан сезӘмдерӘ арңҰл жабайң алҰп, рахатңа батадҰ, пайдасҰна жаратадҰ.}

кеқ Жіннат сҰйланҰп,

— 185 —

жетпӘс мҰқ сарай мен ңор ңҰздарҰ берӘлетӘндӘгӘн, ЖіннаттҰңтар +з ҚлестерӘне риза болатҰндҰүҰн, аңҰретте баңтан жҰлж тудҰратҰн нірсе жоң екенӘн мегзейдӘ.

Олай болса, аңҰретке ңатҰстҰ салих Әстерде баңталастҰң, ңҰзүанушҰлҰң жасауүа боламайдҰ. ҮҰзүанүан адам екӘжҚздӘ. Ол салих амалҰмен дҚниелӘк пайда Әздеп жҚр, Ç болмаса барҰп т&рүан наданередӘ.алих амалдҰқ не ҚшӘн жасалатҰнҰн, салих амалдҰқ рухҰ, негӘзӘ ҰңҰлас екенӘн бӘлмейдӘ. Баңталас болу себептӘ АллаҒтҰқ іулиелерӘнею(достарҰна)>д&шпандҰң ойлап, АллаҒтҰқ мол млҰ дӘнӘн кӘнілауда.

ОсҰ аңиңаттҰ наңтҰлай тҚсетӘн бӘр оңиүа. ЕскӘ достарҰмҰздҰқ ӘшӘнде бӘреуӘнӘқ басңа бӘреуге д&шпандҰүҰ бар едӘ. ОнҰқ к+зӘнше ілгӘ д&шпанҰнҰқ салих амалдарҰ маңталҰп, тӘптӘ +зӘ іулиедейрӘптейатталҰп, жаңсҰ сипаттарҰ баÇндалдҰ. ЮлгӘ адам м&нҰ істе ңҰзүанбадҰ. Сонда ілгӘ жерде бӘреу т&рҰп «ПілӘ, сенӘқ ол д&шпанҰқ батҰр ірӘ кҚштӘшкент!» дедӘ. БайңаймҰн, ілгӘ с+з ол адамнҰқ ңҰзүанҰш пен баңталастҰң сезӘмӘн оÇтҰп жӘбердӘ. Сонда бӘз оүан бҰлай дедӘк:

"ЮулиелӘк пен таңуалҰң - міқгӘ +мӘрдӘқ жаң&тҰндай зор байлҰң, жоүарҰ міртебе. Сен м&нтҰңңа,ш ңҰзүанбадҰқ. ДҚниелӘк ңара кҚш +гӘзде де боладҰ, батҰрлҰң жҰртңҰш хайуанда да боладҰ. Б&лар іулиелӘк пен таңуалҰңтҰқ ңасҰнда ңарапайҰм шҰнҰ тірӘздӘ тҚкке т&рүҰсҰз нірселерн&р ӘзСонда ілгӘ адам, бҰлай дедӘ.>"Рас, ол екеумӘз б&л дҚниеде бӘр жерге, бӘр орҰнүа к+з тӘккен болатҰнбҰз. Ол жерге жету ҚшӘн кҚш-ңуат пен батҰрлҰң керек болатҰн. Сол ҚшӘн ңҰзүандҰм. Ал, АңҰреттӘк міртебелер шексӘз үой. Ол б&л жетҰүҰп нӘқ д&шпанҰм болса да, ол жерде шҰнайҰ да сҚйӘктӘ досҰм болуҰ мҚмкӘн".

Уа, іҒл-и аңиңат пен іҒл-и тариңат! Хаңңа ңҰзмет - Қлкен де ауҰр ңазҰнанҰ к+терӘп жҚру жіне онҰ саңтау сиÇңтҰ жауапкершӘлӘгк+кӘре#186

шаруа. Ол ңазҰнанҰ тасушҰларүа ңаншама кҚштӘ бӘлектер к+мекке келсе, сонша жеқӘлдей тҚсӘп, ңуантҰп тастайдҰ. К+мекке келген адамдардҰқ +зӘнен артҰң, тҰқ ңуаттарҰн, кҚштӘ ісерлерӘн шҰнайҰ сҚйӘспеншӘлӘкпен маңтана ңошаметтеп, ң&рмет к піни дӘқ орнҰна, баңталасҰп, м&ндай к+мекшӘ достарүа алак+збен ңарап, ҰңҰластҰ жоŞдҰқ ж+нӘ бар ма? МӘндеттерӘқе кӘні артҰлҰп іҒл-и далалеттӘқ назарҰнда, сендерден жіне сендер &станүан жолдан жҚз есе т+мен болҰс+йлемлатҰн дӘндӘ пайдаланҰп дҚние табу жіне аңиңат ӘлӘмӘн кҚн к+ру ҚшӘн пайдалану, ашк+здене баңталасу сиÇңтҰ жаман ат таүҰлҰп айҰпталасҰқдар. Б&л ӘндеттӘқ бҚкӘлз емӘ бар. Ол - ніпсӘсӘн айҰптау, +зӘн кӘнілау жіне ірдайҰм ніпсӘсӘне емес ірӘптесӘне жаңтасу.

Һ&ламалар арасҰнда Ислами ідептӘлӘк пен үҰлҰми тартҰста мҰнадай бӘр аңиңатң&марлҰң пен ҰнсаптҰқ ережесӘ бдҰ. Тен. "Егер бӘр міселенӘқ талңҰлануҰ барҰсҰнда с+зӘнӘқ д&рҰс шҰңңанҰн ңалап, д&рҰс болүанҰна ңуанса жіне ңарсҰласҰнҰқ жақҰлҰсңанҰна риза баүаш, ол адам ҰнсапсҰз, Ғім зиÇн шегедӘ" СебебӘ, с+зӘ д&рҰс шҰңса, бӘлмеген нірсесӘн Қйрене алмайдҰ. ТікаппарлҰңтҰқ кесӘрӘнен зиÇн шегуӘ мҚмкӘн. Егер ңарсҰласҰ жеқӘп шҰңса, ешңандай зиÇнҰ жоң, ңайта бӘлмеген нірсесӘн ҚйренӘп, ніпсӘнӘқ тібӘр ңалануҰнан ң&тҰладҰ. Демек, ҰнсаптҰ, шҰншҰл адам, аңиңат ҚшӘн ніпсӘсӘн ауҰздҰңтай аладҰ. ҮарсҰласҰнҰқ с+зӘ д&рҰс шҰңса ризашҰлҰңпен ңабҰл аладҰ, шҰндҰңтҰ ҚйренгенӘ ҚшӘн ңуанадҰ.

МӘне, осҰ ереженӘ іҒл-и дӘн, іҒл-и аңиңат,жайҰп тариңат, іҒл-и ӘлӘм +здерӘне ҚлгӘ т&тса ҰңҰласңа ие боладҰ. АңҰреттӘк мӘндеттерӘн адал атңарҰп, табҰсңа жетедӘ. АллаҒтҰқ рахҰмҰмен ңазӘргӘдҚждергекеттерден, рухани ң&лдҰраудан ң&тҰладҰ.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 187 —

ЖиҰрма бӘрӘншӘ Лн саңт ұңҰлас жайҰнда

юОн жетӘншӘ ЛеманҰқ, он жетӘншӘ тарауҰнҰқ жетӘ міселесӘнӘқ т+ртӘншӘ міселесӘ едӘ, ҰңҰлас жайҰнда болүандҰңтан жиҰрмӘлгенд леманҰқ +те н&рлҰ екӘншӘ т&жҰрҰмҰ деп аталдҰ. Н&рлҰлҰүҰна орай жиҰрма бӘрӘншӘ лема болҰп "Лемалар" жинаүҰна ендӘ.

Б&л Лема кемӘнде он бес кҚнде бӘр рет оңҰлҰп т&руҰ тиӘс.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشйдӘ. Оوَتَذْهَبَ ر۪يحُكُمْ ٭ وَ قُومُوا لِلّٰهِ قَانِت۪ينَ ٭ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَا ٭ وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَات۪ى ثَمَنًا قَل۪يلًا
Ей, аңҰреттӘк достарҰалмайдҮ&ран ңҰзметӘндегӘ жолдастарҰм! БӘлесӘқдер жіне бӘлӘп алҰқдар! Б&л дҚниеде, ісӘресе аңҰреттӘк ңҰзметтерде бастҰ міселе, Қлкен кҚш, ңабҰл болүҰш шапаүатшҰ, арңа сҚйер берӘк сҚйенӘш, аңиңатңа т+те жол, ңабҰл болүҰш руханисӘрӘне маңсатңа жеткӘзетӘн бӘрден- бӘр себеп шҰнайҰ ңасиет, адал ң&лшҰлҰң - ҰңҰлас. Аталүан ңасиеттер, Çүни жарңҰн н&р, мол ңуат ҰңҰласта екендӘгӘ рас. Сондай-аң, мҰна аласапҰран заманда, ңас д&шпандармен бетпе-бет т&рүан ңҰсҰлтаÇқ сітте, бидүатерге ббейӘп, азүҰндҰң артңан кезде, бӘз +те аз ірӘ дірменсӘз, паңҰр болсаң та АллаҒ жарҰлңап, +те ауҰр ірӘ ауңҰмдҰ, жалпҰүа ортаң, ңасиеттӘ Иман мен Ү&ран ңҰзметӘ мойнҰмҰзүа жҚктелӘп отҰр. Юлбетте, бلّٰهِ б&рҰн жан-тінӘмӘзбен ҰңҰластҰ болуүа міжбҚрмӘз жіне мӘндеттӘмӘз. Сондай-аң, ҰңҰластҰқ
— 188 —

сҰрҰн бойүа сӘқӘруге +те м&ңтажбҰз. Юйтпесе, осҰ кезге дейӘнгӘ атңарүан игӘ ңҰзмет тоңҰрап, босңа саÇса, ңатақ жауапңа тартҰламҰз.

وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَات۪ى ثَمَنًا قَل۪يلًا

аÇтҰндаүҰ АллаҒтҰқ Ұзүар шашңан ескертуӘ бӘзге арналүан боладҰ. МіқгӘ баңҰтҰмҰздҰ заңҰмдайтҰн маүҰнасҰз, тҚкке т&рүҰсҰз, зиÇндҰ ірӘ +кӘнӘштӘңсатҰ шӘлдӘк пен екӘжҚздӘлӘк сиÇңтҰ жаүҰмсҰз сезӘмдерге берӘлӘп, болмашҰ бӘр пайда ҚшӘн ҰңҰластан ж&рдай болудҰқ кесӘрӘнен осҰ ңҰзметтегӘ барлҰң бауҰрларҰмҰздҰқ аңҰсҰн жеген болҰп есептелемӘз Ғім Ү&үан ЖезметӘне тосңауҰл ңойҰп, иманнҰқ киелӘ аңиңаттарҰн ң&рметтемеген боламҰз.

Уа, бауҰрларҰм! МақҰзҰ зор, ңайҰрлҰ ӘстердӘқ тосңауҰлдарҰ к+п боладҰ. Шайтандар ҰстҰң адамдардҰ к+бӘрек азүҰрадҰ. М&ндай кедергӘлер мен шайтандарүа ңарсҰ ҰңҰластҰқ ңуатҰна сҚйенген ж+н. ұңҰластҰ б&затҰн нірселерден жҰланнан, шаÇннан ңашңандай ңм&ндайр.

ХазӘретӘ ЖҚсӘп АлійҒиссілімнҰқ

اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبّ۪ى

дегенӘндей жҚгенсӘз ніпсӘге сенӘм жоң. МенмендӘ хадисніпсӘ сендердӘ алдап соңпасҰн. ұңҰласңа жету, онҰ саңтай алу жіне тосңауҰлдардҰ жоŞ ҚшӘн мҰна ңаүидалар жетекшӘлерӘқ болсҰн.

БӨРӨНШӨ ҮАҺИДА. АмалдардҰ АллаҒтҰқ ризалҰүҰ ҚшӘн Әстеқдер. Егер Ол разҰ болса, ж&рттҰқ бірӘ безӘп кеебер ж оңасҰ жоң. Егер Ол ңабҰл алҰп, бҚкӘл халҰң наразҰлҰң бӘлдӘрсе де ештеқе етпейдӘ. Ол разҰ болҰп, ңабҰл алҰп, ңалаүан соқ, хикметӘне ҚйлесетӘн болса, сендер ңаламасақдар да халҰңңа мойҰндатадҰ, олардҰ да риза ңҰладҰ. СондҰңтан, б&л ңҰзмеен, бӘк ңана АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰна ңауҰшудҰ бастҰ маңсат деп бӘлу керек.

ЕКӨНШӨ ҮАҺИДА. Ү&ранүа ңҰзмет етӘп жҚрген бауҰрларҰқа мӘн таңпақдар. Оларүа менӘқ адамгершӘлӘгӘм сенӘкӘнен жоүарҰ дегендей, ңҰзүанҰш сезӘмӘн оÇтҰп, ңҰтҰүҰна тимеқдер кезӘмбӘ, адамнҰқ бӘр ңолҰ екӘншӘ ңолҰмен бісекелеспейдӘ, бӘр к+зӘ екӘншӘ к+зӘн мӘнемейдӘ, тӘл ң&лаңңа ңарсҰ шҰңпайдҰ, дӘл рухтҰқ айҰбҰн к+рмейдӘ үой. КерӘсӘнше, бӘр-бӘрӘнӘқ кемшӘн т&старҰн толҰңтҰрҰп, айҰбҰн бҚркей саладҰ, ңажойҰ жаӘнде к+мектесӘп отҰрадҰ, жҚгӘн жеқӘлдетедӘ.

— 189 —

Юйтпесе ондай адам рухҰнан айҰрҰлҰп, +мӘр шҰраүҰ с+недӘ, денесӘ ҰдҰрап, шашҰлҰп ңаладҰ. Сондай-аң, бӘр фабриканҰқ жабдҰңтарҰ бӘр-бӘрӘмен баңталас болҰп, аÇңтан н ңолд тосңауҰл болҰп, бӘрбӘрӘне ҚстемдӘк етпейдӘ. БӘр-бӘрӘнӘқ аүаттҰңтарҰн к+рӘп, мӘнеп, еқбекке деген ҰнтасҰн жойҰп, тежемейдӘ. Үайта бӘр-бӘрӘнӘқ баүҰтҰн ортаң маңсатңа баүҰттау ҚшӘн барҰнндӘ отдем етедӘ. ШҰнайҰ бӘрлӘк пен ҰнтҰмаң арңҰлҰ негӘзгӘ маңсатңа ңадам басадҰ. Егер ш+кӘмдей тосңауҰл, ҚстемдӘк араласса ол фабриканҰқ астан-кестеқӘ шҰүадҰ. НітижесӘз болҰп, тҚкке аспайеймілӘҰ.

ФабриканҰқ иесӘ де ондай фабриканҰ тас-талңан етӘп б&зҰп тастайдҰ.

Ей, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ мен Ү&раннҰқ ңҰзметшӘлерӘ! Сендер мен бӘз, сондай бӘр "кімӘл адам" атҰна лайҰң рухани т&лүанҰқ аүзаларҰмҰз. МіқгӘ +мӘрдегӘ міқгӘ баңҰтң?" дейндайтҰн фабриканҰқ жабдҰңтарҰмҰз. М&хаммедтӘқ (с.а.у.) ҚмметӘн баңҰт жаүалауҰ "ДарҚс Сіламүа" шҰүаратҰн Раббани кеменӘқ ңҰзметшӘлерӘмӘз. Юлбетте, т+рт адамнан бӘр мҰқ бӘр жҚз он бӘр т&лүалҰң рухани кҚш тудҰратҰн ҰңҰластҰқ сҰрҰн такӘлдӘ зара бӘрлесуге, арңа сҚйеуге м&ңтажбҰз жіне соүан міжбҚрмӘз. ш бӘр, б+лек-б+лек т&рса Қш, ал сандҰң сҰрҰмен бӘрлессе бӘр жҚз он бӘр боладҰ. Т+рт жердегӘ т+рт он алтҰ, ал до ң&рмеҰрҰмен, маңсат бӘрлӘгӘмен, атңарар мӘндетӘ т&рүҰсҰнан теқдесӘп, бӘр сҰзҰңңа келӘп, иҰң тӘрессе, т+рт мҰқ т+рт жҚз ңҰрҰң т+рт шамасҰндай кҚш-ңуатңа ие боладҰ. Сол сиÇңтҰ шҰнайҰ ҰңҰластҰқ сарңҰлҰңҰлҰ он алтҰ жанкештӘ достҰқ рухани кҚшӘ т+рт мҰқ адамнҰқ кҚшӘнен асҰп кеткенӘн к+птеген оңиүалар ділелдейдӘ. Б&л міселенӘқ сҰрҰ мҰнада. НаүҰз, шҰнайҰ ҰнтҰегӘзгӘірбӘр дос, басңа достарҰнҰқ да к+здерӘмен к+ре аладҰ, ң&лаңтарҰмен де ести аладҰ. ШҰнайҰ бӘрлескен он адамнҰқ ірңайсҰсҰ жиҰрма к+збен ңарайдҰ, он аңҰлмен ойлайдҰ, жиҰрма ң&лаңпен естидӘ, жиҰрма ңолмен ж&мҰс Әсте ңайтауге боладҰ. ОсҰндай бӘр рухани кҚш пен ң&ндҰлҰңңа ие боладҰ.

{(СӘлтеме): Рас, ҰңҰластҰқ сҰрҰмен шҰнайҰ ҰнтҰмаң пен &йҰмшҰлдҰң ңҰруар пайда к+зӘ. СонҰмен ңатар, ңорңҰнҰшңа тӘптӘ, ажалүа ңарсҰ берӘк ңорүан, арңа ЮмауисҚйенӘш. ЯйткенӘ, +лӘм келсе бӘр үана жандҰ аладҰ. ШҰнайҰ бауҰрмалдҰңтҰқ сҰрҰ арңҰлҰ АллаҒ ризалҰүҰ жолҰнда, аңҰретке ңатҰстҰ Әстерде бауҰрларҰ ңанша болса сонша жанҰ болүандҰңтан б үибадсе, "басңа жандарҰм аман болсҰн... ЯйткенӘ олар, ірдайҰм маүан сауап жаздҰрҰп, рухани +мӘрӘмдӘ жалүастҰратҰндҰңтан мен +лген жоңпҰн" деп, ажалҰн ңуанҰшпен ңарсҰ аладҰ. таннҰқ алу т&рүҰсҰнан алүанда, ілгӘ достарҰмнҰқ арңасҰнда тӘрӘмӘн, тек кҚні жасау т&рүҰсҰнда +лӘмӘн" деп, ңиналмай жатадҰ.}

— 190 —
ШӨНШӨ ҮАҺИДА.>БарлҰң кҚш-ңуатҰқҰздҰқ ҰңҰласта жіне аңиңатта екдай-аңн бӘлӘқдер. Аңиңат пен ҰңҰласта кҚш-ңуат бар. ТӘптӘ, ідӘлетсӘздердӘқ +зӘ ідӘлетсӘз ӘстерӘне шҰн ҰңҰластҰ болүандҰңтан бойларҰна кҚш-ңуат бӘтедӘ. ИÇ, аңиңат пен ҰңҰласта ңуат бар екенӘне мҰна ңҰзметӘмӘз ділел. ОсҰ ңҰзен пенздегӘ кӘшкене ҰңҰластҰқ +зӘ айтңанҰмҰздҰ растап, +зӘне-+зӘ ділел боладҰ. ЯйткенӘ, +з елӘмде жіне Стамбулда жиҰрма жҰлдан астам атңарүан үҰлҰми жіне дӘни ңздемейме ңараүанда, б&л жерде сендермен бӘрге атңарҰлүан жетӘ-сегӘз жҰлдҰң ңҰзмет жҚз есе жемӘстӘ. БӘр ңҰзҰүҰ, +з елӘмде жіне Стамбулда менӘмен бӘрге еқбек еткендршӘлӘксанҰ сендерден жҚз, тӘптӘ мҰқ есе к+п болса да, мен б&л жерде жалүҰз, кӘрӘптар, кірӘп халде, ҰнсапсҰз ңҰзметкерлердӘқ ақдуларҰ мен ңҰсҰмдарҰна ңарамай, сегӘз жҰл бойҰ сендермен бӘрге атңарүан ңҰзметӘмдӘ б&рҰнүҰ ңқ жиҰрмнен жҚз есе жемӘстӘ ңҰлүан рухани кҚш, сендердӘқ ҰңҰластарҰқ екенӘне шҚбі жоң. Эім мҰнанҰ да айта кетейӘн. ШҰнайҰ ҰңҰластарҰқ арңҰлҰ абҰрой мен дақңңа ң&мар ніпсӘмдӘ ңолпаштаушҰ к+збоÇушҰлҰңзадҰ. тҰлуҰма аз да болса себеп болдҰқдар. Ү&дай ңаласа, толҰң ҰңҰласңа ңолдарҰқ жетӘп, менӘқ де ҰңҰласҰмдҰ арттҰрарсҰқдар... ХазӘретӘ Али (р.а.) +зӘнмшӘлӘкжиза тірӘздӘ кереметӘмен жіне ХазӘретӘ Һаус-Ұ Аүзамю(Үуддуси СҰррухи)>+зӘнӘқ үайҰп жайҰндаүҰ тақүажайҰп кереметӘмен сендердӘқ осҰ ҰңҰластарҰқа байланҰстҰ Әлтипат к+рсетӘп, сендердӘ ңҰзүҰштай ңорүап, демее адал Олар, атңарүан ңҰзметтерӘқе дін риза. М&ндай ңошеметтӘқ ҰңҰлас арңҰлҰ келетӘнӘне істе кҚмін жоң. Егер б&л ҰңҰластҰ бӘле т&ра б&зсақдар, олардан шапалаң жейсӘқдер.ю(ОнҰншҰ лемадаүҰ мейӘрӘматҰн іалаңтардҰ еске алҰқдар)>М&ндай рухани ңаҒармандарүа арңа сҚйеп, +здерӘқе &стаз ңҰлүҰларҰқ келсе وَ يُؤْثِرُونَ عَلٰٓى اَنْفُسِهِمْ сҰрҰ арңҰлҰ ҰңҰластарҰқдҰ арттҰрҰқдар.

АбҰрой, міртебе, ңошеметке б+лен стазтӘ олжалҰ, жанүа жайлҰ нірселерге келгенде бауҰрларҰқдҰ +здерӘқнен жоүарҰ &стақдар. МҰсалҰ, бӘр м&ңтаж мҚминге +те тамаша, ісем иман аңиңаттарҰн Қйрету; бейкҚні, зиÇнсҰз, сауаптҰ амал. БӘр бауҰрҰқнҰқ б&л ӘстӘ атңару ідӘсӘн &натпасалкен бзӘқе тікаппарлҰң ой келмеуӘ ҚшӘн, сол бауҰрҰқнҰқ атңарүанҰн маң&л к+р. Ал, «сауабҰн мен алайҰн, мҰна тамаша міселенӘ мен айтайҰн» деген ойҰқ болса, онда т&рүан кҚні да, зиÇн да жоң. Алайда, араларҰқдаүҰ ҰңҰластҰ заңҰмдауҰ . М&нд.

— 191 —

ТЯРТӨНШӨ ҮАҺИДА: БауҰрларҰқнҰқ ӘзгӘ ңасиеттерӘн +зӘқдӘкӘндей к+рӘп, кемелдӘктерӘн +з бойҰқда деп, олардҰқ абҰройҰмен шҚкӘр етӘп маңтанйлҰ боҰлар арасҰнда «фена-фиш-шейх", "фена-фир-расул» дейтӘн тҚсӘнӘк бар. Мен сопҰ емеспӘн. Алайда, олардҰқ б&л дістҚрӘ бӘз ҚшӘн «фена фил-ихуан» тҚрӘнде боладҰ. БауҰрлар ааÇндала м&нҰ «тефіни» деп атайдҰ. БӘр-бӘрӘне келгенде фіни болу, Çүни ңараңан басҰнҰқ ңамҰн ойламай, +зӘ сезӘмдерӘн &мҰтҰп, бауҰрларҰнҰқ ӘзгӘ ңасиеттерӘ мен солардҰқ сезӘмдерӘмен ойша +мӘр сҚру. ОнсҰз да жолҰмҰздҰқ негӘзӘ бауҰрмалдҰң. БӘздӘқ ңарҰм-ңатҰнасҰмҰз іке мен бала, пӘр мен мҚрид арасҰндаүҰ ңарҰмңатңтҰқ пмес. КерӘсӘнше, шҰнайҰ бауҰрмалдҰлҰң. К+п болса араүа &стаздҰң кӘредӘ. станүан жолҰмҰз "халилие", Çүни шҰнайҰ достҰң болүандҰңтан бӘздӘқ ідетӘмӘз "хиллет". Хиллет дегеннӘқ +зӘ еқ жаңҰн дос, жанкештӘӘр жаүс, ңадӘрлӘ де аңк+қӘл бауҰр болудҰ талап етедӘ. Б&л хиллеттӘқ ӘргетасҰ - шҰнайҰ ҰңҰлас. ШҰнайҰ ҰңҰластҰ б&зүан адам, сол хиллеттӘқ к+з жетпес биӘгӘнен шҰқҰрауүа ң&лайдҰ. Орта жолда арңҰлңалар ешнірсе таба алмайдҰ.

АлдҰмҰзда екӘ жол бар. Ү&раннҰқ дақүҰл жолҰ болүан мҰна жолҰмҰздан шҰүҰп кеткендер, ңас д&шпанҰмҰз, болүан дӘнсӘбаңҰтң к+мектесӘп жҚруӘ мҚмкӘн. БӘраң, м&нҰ +зӘ де сезбейдӘ. ИншаллаҒ Рисалей-Н&р арңҰлҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ киелӘ шеқберӘне кӘргендер ірдайҰм н&рүа, ҰңҰласңа, иманүа ңуат берӘп, ілгӘндей шҰқҰраулардан аман ңалар.

УатӘ місн ңҰзметӘндегӘ бауҰрларҰм! ұңҰластҰ болудҰқ жіне онҰ саңтап ңалудҰқ тиӘмдӘ жолдарҰ бар.

БӘрӘншӘсӘ.>"РабҰта-й-міут". ұңҰластҰ заңҰмдап, екӘжҚздӘлӘкке жіне дҚӘ, солтартатҰн тул-Ұ імел Çүни бӘтпейтӘн арман-ңиÇлдар болса, ал екӘ-жҚздӘлӘктен жиӘркендӘрӘп, ҰңҰласңа ңол жеткӘзетӘн "РабҰта-й-міут". çүни, +лӘмдӘ ойлап, дҚниенӘқ +ткӘншӘ екендӘгӘн ақүарҰп, ніпсӘнӘқ т&заүҰна тҚспеу. ЮҒл-и тариңат اهِد۪يл-и аңиңат, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ
كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِ ٭ اِنَّكَ مَيِّتٌ وَاِنَّهُمْ مَيِّتُونَ

аÇтҰнан сабаң алҰп, рухани даму кезӘнде рабҰта-й-міуттӘ &станҰп м жінен. Тул-Ұ імілдӘқ ңайнар к+зӘ болүан міқгӘ жасаймҰн деген ойдҰ ілгӘ рабҰта арңҰлҰ б&зҰп отҰрүан. Олар: "бӘз +лӘп ңалдҰң, денемӘздӘ

— 192 —

жуҰп, ңабӘрге ңойҰп жатҰр">деп ңиÇлдайдҰ. ЖҚгтҰ да ніпсӘ осҰлай ңайталанүан ойлардан ісер алҰп, бӘтпейтӘн армандарҰнан шамалҰ да болса бас тартадҰ. Б&л рабҰтанҰқ пайдасҰ к+п. Ол жайҰнда

اَكْثِرُوا ذِكْرَ هَادِمِ اللَّذَّاتِ жаңтасكَمَا قَالَ
деген хадис бар. çүни тіттӘ ліззаттардҰ б&зҰп ащҰ ңҰлатҰн +лӘмдӘ к+п ойлақдар!". ОсҰлайша олар б&л рабҰтанҰ дірӘс ретӘнде &сҰнуда. АлَنْفُسбӘздӘқ жолҰмҰз тариңат емес, аңиңат болүандҰңтан б&л рабҰтанҰ іҒл-и тариңат сиÇңтҰ ңиÇлдап, елес ң&рҰп жатуүа міжбҚр емеспӘз. Сондай-аң, аңиңатңа ҚйлеспейдӘ. НегӘзӘнде болашаңтҰ о Гейлаңа ікелмей-аң, онҰқ орнҰна нітиженӘ ойлау арңҰлҰ расҰнда осҰ шаңтан болашаңңа назар салҰп, ойша баруүа боладҰ. ҮиÇлдаудҰқ ңажетӘ жоң. ЮркӘм мҰна ңҰсңа +мӘр аүашҰнҰқ басҰндаүҰ жалүҰз жемӘсӘ болүан +зӘнӘқ жанартаҰна к+з салсҰн. ОсҰлайша +з жаназасҰн к+рӘп, шамалҰ ӘлгерӘлесе үасҰрҰнҰқ +лӘмӘне, одан арҰ дҚниенӘқ +лӘмӘне де куі боладҰ. Сол арңҰлҰ шҰнайҰ ҰңҰласңа жол ашҰладҰ.

ЕкӘншӘс. ШҰнайҰ иманаүдайүшӘмен жіне АллаҒтҰ тануүа жол ашатҰн ңоршаүан ортаүа зер салу мен имани толүанҰстан туатҰн ойдҰқ арңасҰнда, +зӘн АллаҒтҰқ ң&зҰрҰндамҰн деп сезӘнӘп, ЖаратушҰнҰқ барна екӘрдӘ ңамтҰп, к+рӘп т&рүандҰүҰн ойлап, Одан басңанҰқ ңошеметӘн кҚту, ОнҰқ алдҰнда басңаларүа жалбаңтау, к+мек с&рау ідепсӘздӘк екенӘн ескерӘп, рӘп жҚдӘлӘктен ң&тҰлҰп, ҰңҰласңа ңолҰ жетедӘ...

М&нҰқ к+птеген дірежелерӘ мен міртебелерӘ бар. ЮркӘм ңабӘлетӘне ңарай неү&рлҰм к+п тҚсӘнсе, соү&рлҰм пайда. РисалейН&КҚннӘқӘжҚздӘлӘктен саңтайтҰн, ҰңҰласңа ңол жеткӘзетӘн к+птеген аңиңаттар баÇндалүандҰңтан соларүа сӘлтеме жасалҰп, ізӘрге ңҰсңаша жазҰлдҰ.

ұңҰластҰ рмет, ап, екӘжҚздӘлӘкке итермелейтӘн к+птеген себептердӘқ екӘ-ҚшеуӘне ңҰсңаша тоңталҰп +тейӘк.

БӘрӘншӘ себеп. МатериалдҰң пайда ҚшӘн туҰндайтҰн бісеке, уаңҰбар еккеле ҰңҰластҰ б&задҰ. Сондай-аң, ңҰзметтӘқ нітижесӘн де заңҰмдайдҰ. ОнҰқ ҚстӘне ілгӘ материалдҰң пайдадан да ң&р ңалдҰрадҰ.

Иі, халңҰмҰз аңиңат ҚшӘн, аңҰреел зат ңҰзмет еткендерге ірдайҰм ң&рмет к+рсетӘп, оларүа жірдем берӘп отҰрүан. Өс жҚзӘнде де олардҰқ ҰңҰластҰ да адал еқбектерӘне ңолүабҰс ретӘнде

— 193 —

материалдҰң т&рүҰдан к+мектесӘп, уаңҰтҰ бос кетпесӘн деп садаңа, сҰйлҰң сша жірзаттай жірдем етӘп ң&рметтеген. Алайда б&л жірдем мен пайда с&ралмайдҰ, берӘледӘ. Өштей тӘленӘп, жірдем с&раүандай хал к+рсетуге болмайд БӨРӨкӘн, ол кҚтпеген жерден берӘлер. Юйтпесе, ҰңҰлас ңашадҰ.

Эім وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَات۪ى ثَمَنًا قَل۪يلًا аÇтҰнан ңатақ с+гӘс алҰп, ӘссҰ к+ржаңсҰлҰңтарҰнҰқ бӘршамасҰ босңа кҚйӘп кетедӘ. МатериалдҰң пайда тӘлеп, Әштей кҚтсе ніпсӘге алданадҰ, +зӘмшӘлдӘкке салҰнадҰ. Ол пайданҰ басңаүа берӘп ңоймау ҚшӘн +з бауҰрҰна, ңҰзметтеатңа касҰна ңарсҰ баңталастҰң сезӘмӘ оÇнадҰ. ұңҰласҰ заңҰмдалҰп ңҰзметӘнӘқ ң&тҰ ңашадҰ. ЮҒл-и аңиңат алдҰнда жаүҰмсҰз тҚрге енедӘ. МатериалдҰң пайданҰ да к+ре алмайдҰ. ҮойшҰ ійҰлҰң б.. зҰн с+здӘ ңҰсңартҰп, бауҰрларҰмнҰқ арасҰнда ҰңҰластҰқ сҰрҰ мен шҰнайҰ ауҰзбӘршӘлӘктӘ нҰүайта тҚсетӘн екӘ мҰсал айтҰп берейӘн.

БӘрӘншӘ мҰсал. ЮҒл-и дҚние байлҰңңа кенелӘп, ңуаттану ҚшӘн тӘптӘ кейбӘр саÇсатшҰлар мен ілеумҰмбҰз,+мӘрде мақҰзүа ие кӘсӘлер жіне &йҰмдар, мал-мҚлӘктӘ ортаңтастҰру дістҚрӘн +здерӘне ңаүида етӘп алүан. Олар орҰнсҰз, зиÇндҰ тҚрде ңолдануларҰна ңарамастан, зор кҚшке, қсаң сйдаүа кенелуде. Алайда мал-мҚлӘктӘ ортаңтастҰрудҰқ к+птеген зиÇндарҰ болумен ңатар мінӘсӘ +згермейдӘ. ЮрңайсҰсҰ ортаң нірсенӘқ бӘр жаүҰнан ңараүанда иесӘ саналүанҰмен ңиүалапайдалана алмайдҰ. Ал, ортаңтасу дістҚрӘ аңҰреттӘк, рухани Әстерде болса, еш зиÇнҰ жоң, тӘптӘ мол табҰсңа жетуге бӘрден-бӘр себеп. ЯйткенӘңандайң табҰс ортаңтардҰқ ірңайсҰсҰнҰқ еншӘсӘ болҰп саналадҰ.

МҰсалүа т+рт-бес адам &йҰмдасҰп, бӘрӘ жанармай, бӘрӘ пӘлте, бӘрӘ шам, бӘрӘ шҰнҰ, бӘрӘ сӘрӘқке ікелӘп шам жаңса, ірңайсҰсҰ сол шамнҰқ иесӘамбарладҰ. Егер ірңайсҰсҰнҰқ дуалҰнда не ңолҰнда Қлкен айна болса, ілгӘ шам ірңайсҰсҰнҰ-ن٭йнасҰна б+лмемен бӘрге толҰүҰмен тҚседӘ. Діл сол сиÇңтҰ аңҰреттӘк Әстерде ҰңҰластҰ тҚрде &йҰмдасудан жіне бауҰрмалдҰңпеген ҰңбӘрӘне арңа сҚйеуден жіне ж&мҰстардҰ б+лӘсӘп атңарудан пайда болүан бҚкӘл табҰс, барлҰң н&р, ірңайсҰсҰнҰқ амал діптерӘне н&ңсансҰз тҚрде толҰң жазҰлатҰндҰүҰ аңиңатшҰлдар арасҰнда анҰң жіне болүан оңиүа. Б&л ИліҒи мейӘрӘмнӘқ де р секу.
— 194 —

Уа бауҰрларҰм! ИншаллаҒ сендердӘ материалдҰң пайда бісекеге тҚсӘре ңоймас. Дегенмен аңҰреттӘк пайда т&рүҰсҰнда кейбӘр тариңатшҰлардҰқ алдануларҰ сиÇңтҰ, сендердӘқ де алдануларҰқ мҚмкӘн. Ал СӨНӨКеке, аз үана сауап ңайда? ЮлгӘ мҰсалдаүҰдай ортаңтасудан пайда болүан сауап пен н&р ңайда?

ЕкӘншӘ мҰсал. Шеберлер, шҰүарүан +нӘмдерӘн молайту маңсатҰнда +нер аруҰменда &йҰмдасҰп, мол табҰсңа жетуде. ТӘптӘ тӘгӘн инесӘн жасайтҰн он адам, іу баста +з беттерӘмен еқбек еткенде, еқбегӘнӘқ бӘр кҚндӘк +нӘмӘ небірӘ Қш-аң ине болүан екен. СодалатҰнҰмдасңан тҚрде он адам бӘрлӘк ң&рүан. БӘрӘ темӘр ікелӘп, бӘрӘ от жаүҰп, бӘрӘ темӘр ңҰздҰрҰп, бӘреуӘ басҰн сҚйӘрлеп деген сиÇңтҰ... ЮрңайсҰсҰ ине жасау +нерӘнде тек белгӘлӘ бӘр ж&мҰспен айналҰсҰп, атңлемӘ аж&мҰстарҰ ңарапайҰм болүандҰңтан уаңҰт ҚнемделӘп, манаүҰ кісӘпте машҰңтанҰп, ӘстерӘ оқүа басңан екен. Содан &йҰмдасҰп атңарҰлүан ӘстӘқ +нӘмӘн кӘсӘ басҰна шаңңанда, арлҰ дҰсҰна б&рҰн Қш инеден келетӘн болса, ендӘ Қш жҚз инеден келгенӘн к+рӘптӘ. Еқбекке ҰнталандҰру ҚшӘн б&л оңиүа шеберлер арасҰнда жарнамаүа айналүан.

МӘне, ей достарҰм! ДҚниелӘк Әстерде, мал-мҚлӘкке кекен жа бӘрлесу осҰндай нітиже берӘп, мол табҰсңа жеткӘзедӘ екен. Олай болса, аңҰреттӘк, н&рлҰ, бӘрт&тас жіне АллаҒтҰқ жарҰлңауҰмен іркӘмнӘқ айнасҰна толҰң тҚсетӘн н&рүа, сондай-аң баршанҰқ сауабҰндай мол сауапңа ие болу,Ұ ЛемалҰңтҰ зор табҰс екенӘн салҰстҰра берӘқдер. М&ндай мол табҰстан, баңталастҰң пен ҰңҰлассҰздҰңтҰқ кесӘрӘнен маң&рҰм ңалуүа болмайдҰ.

ұңҰласңа дҰ. БӘӘ болар екӘншӘ себеп. МансапңорлҰңтан туҰндайтҰн атаңң&марлҰң арңҰлҰ жіне атаң-дақңңа б+ленӘп, к+пшӘлӘктӘқ к+зӘне тҚсу, назарҰн +зӘне аудару арңҰлҰ +рк+кӘректенӘп масаттану. Б&лар - ңауӘптӘ рухани кесел болуедӘ. Атар, адамдҰ "ширк-Ә хафи" деп аталатҰн екӘжҚздӘлӘкке, маңтаншаңтҰңңа итермелейдӘ, ҰңҰластҰ заңҰмдайдҰ.

Уа, бауҰрларҰм! ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ңҰзметӘндегӘ &станүан жолҰмҰз аңиңат пен ие, боалдҰң. БауҰрмалдҰң дегенӘмӘз бауҰрлар арасҰнда менмендӘгӘн пида етӘп {(СӘлтеме): БаңҰттҰ жан кӘм десеқдер, ол - Ү&раннҰқ кіусарҰнан сҚзӘлген м+лдӘр де Қлкен іуӘздӘ иелену ҚшӘн, м&зкесек тірӘздӘ +зӘнӘқ тікіппарлҰүҰ менсетудендӘгӘн ілгӘ м+лдӘр іуӘзге салҰп ерӘткен жан.} олардҰқ жанҰн +з жанҰнан артҰң к+ру. СондҰңтан мансапңорлҰңтан шҰүатҰн м&ндай бісеке бӘздӘқ

— 195 —

арамҰзда болмауҰ тиӘс. ЯйткенӘ, &станүан жолҰмҰзүа мҚлдем кераүар. БауҰрлардҰқ абҰрҰлай длпҰүа ортаң. Олай болса, РисалейН&р шікӘрттерӘ м&ндай Қлкен рухани абҰройдҰ мансапңорлҰң пен бісекенӘқ кесӘрӘнен жеке, кӘшкентай атаң-абҰройүа айҰрбастамас деп ҚмӘттенемӘн.

Иі, Рисалей-Н&р шікӘрттеаңтарҰжҚрегӘ, аңҰлҰ, рухҰ м&ндай нашар, зиÇндҰ, жиӘркенӘштӘ нірселерге бара ңоймас. Алайда, іркӘмде де ніпсӘ бар. Кейде ніпсӘлӘк сезӘм бойдҰ билеп, жҚрм мен Ұл, рухңа ңайшҰ ірекет етӘп, бӘршама +з дегенӘн ӘстетедӘ. СендердӘқ жҚрек, рух, аңҰлдарҰқдҰ кӘнілап отҰрүанҰм жоң. Үайта Рисалей-Н&рдан алүан ісерлерӘқе сенӘм артҰп отҰрмҰн. Алайда, ка айтаіпсӘ, іуестӘк сезӘм, бос ой адамдҰ алдайдҰ. СондҰңтан кейде ңатақ ескерту аласҰқдар. Б&л ңатақдҰң, ніпсӘ мен іуестӘкке, сезӘм мен уайҰмүа ңатҰстҰ...

гӘсӘ е болҰқдар! Егер &станүан жолҰмҰзда бӘреудӘ пӘр т&ту болүанда белгӘлӘ бӘр міртебе болар едӘ, немесе шектеулӘ шендер болар едӘ. Ондай шенге к+птеген ңабӘлеттер адҰ, аанҰп, ңҰзүанүандай +зӘмшӘлдӘк сезӘм оÇнар едӘ. БӘраң, бӘздӘқ &станүан жолҰмҰз бауҰрмалдҰң. БауҰрлар бӘр-бӘрӘне іке бола алмайдҰ... тірбиешӘ де бола алмайдҰ. БауҰрластҰңтҰқ ауңҰмҰ кеқ. БӘр-бӘрӘне ңҰҰлдамак+з алартудҰқ ретӘ жоң. К+п болса бауҰр бауҰрҰна к+мекшӘ, арңасҚйер демеушӘ боладҰ, ңҰзметӘн толҰңтҰрадҰ. Юке немесе тірбиешӘ сиÇңтҰ аса ңамңоршҰ болу +зара ңҰзүанҰш тудҰрар сауапң&марлҰң сезӘм зиÇндҰ жін, адаӘптӘ нітижелер тудҰрадҰ. ТариңатшҰлардҰқ орасан зор жетӘстӘктерӘ мен табҰстарҰ бола т&ра, жӘк-жӘкке б+лӘнуӘ жіне бісекелесудӘқ салдарҰнан келеқсӘз нітижелердӘқ туҰндауҰ б&үан ділел. ОлардҰқ орасан зор, киелӘ кҚшрҰн жоҰна бид'ат дауҰлдарҰна ңарсҰ т+теп бере алмауда.

шӘншӘ себеп. ҮорңаңтҰң пен дақүойлҰң. Б&л тосңауҰл басңа да тосңауҰлдармен бӘрге "Худжумат-Ұ ситте" аттҰ еқбегӘмде толҰң баÇндалүандҰңтан соүан сӘлтеме жасап, МейрӘмӘ мол ЮрхамҚррах алдҰнн онҰқ барлҰң ісем есӘмдерӘн шапаүатшҰ етӘп, бҰлай деп жалбарҰналҰң. БӘзге шҰнайҰ ҰңҰластҰ болудҰ нісӘп ет! Амин!

اَللّٰهُمَّ بِحَقِّ سُورَةِсуҰ мҚخْلَاصِ اِجْعَلْنَا مِنْ عِبَادِكَ الْمُخْلِص۪ينَ الْمُخْلَص۪ينَ اٰم۪ينَ اٰم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪садҰ д96

БӨР ТОП БАУұРЛАРұМА АРНАЙұ ЖАЗұЛҺАН ХАТ

Жазудан жалҰңңан жіне ң&лшҰлҰң айларҰ болҰп саналатҰн ңасиеттӘ Қш айда оңҰлатҰн д&үалардҰ, бес жаестерӘң&лшҰлҰң деп, сенӘм артҰп жҚрген

{(*): ОсҰнау баүалҰ хатта стаз ишара еткен бес тҚрлӘ ң&лшҰлҰүҰ жайлҰ анҰңтап с&рап алдҰң жіне онҰ т+менде жазҰп отҰрмҰз.

1-АдасушҰ дӘнсӘздерге ңарсҰ кҚрес.

Уахидтазүа аңиңат жазуларҰна жірдемдесу.

3-М&сҰлмандарүа иман т&рүҰсҰнда к+мектесу.

4-ЖазҰп отҰрҰп ӘлӘм Қйрену.

5-Кейде бӘр саүатҰ бӘр жҰлдҰң ң&лшҰлҰңңа татитҰн тіфіккҚр, Çүни ой-толүау ң&лшҰлҰүҰн атңару.

РҚштҚ, Хусрев, Рефет}

Н&р рисаде, шін жазудан артҰң к+рушӘ бауҰрларҰма екӘ хадис шарифтӘқ бӘр т&жҰрҰмҰн айтҰп берейӘн деп отҰрмҰн.

БӨРӨНШӨСӨ.

يُوزَنُ مِدَادُ الْعُلَمَاءِ بِدِمَاءِ الشُّهَدَاءِ -اَوْ كَمَا قَالَ

çүни, "Махшар кҚнӘ аңиңатшҰл үалҰ Али (қ ңаламҰнан аңңан сиÇ мен шійттердӘқ аңңан ңанҰ теқ баүаланадҰ" дейдӘ.

مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّت۪ى عِنْدَ فَسَادِ اُمَّت۪ى فَلَهُ اَجْرُ مِاَةِ شَه۪يدٍ -اَوْ كَمَا قَالَ

çүни, «Бидүаттар мен адасу жайҰлүан ңилҰ заманда, Пайүамбалай боҰқ (с.а.у.) СҚннетӘ мен Ү&раннҰқ аңиңат- тарҰнан мҰңтап &станүандар жіне сол жолда ңҰзмет еткендер жҚз шійттӘқ сауабҰн аладҰ» делӘнген.

Уа, жалңаулҰң басҰп жазудан жалҰңңан бауҰрларҰм! Уа, +зӘн кемелдендӘрудӘ к+п ойлайтҰн достарҰм! МҰ+з кем киелӘ хадистӘқ мазм&нҰнан мҰнанҰ &үуүа боладҰ. ОсҰндай ңилҰ заманда, Иман аңиңаттарҰ мен к+ркем СҚннетке ңҰзмет еткен мҚбірак, н&рлҰ ңаламдардан тамүан сиÇнҰқ ір тамшҰсҰ шійттердӘқ жҚз тамшҰ иналадай сендерге махшар кҚнӘ пайдасҰ тиедӘ. Олай болса соүан ңол жеткӘзуге тҰрҰсҰқдар.

Егер бҰлай десеқдер, Хадисте үалҰмдар деп жазҰлүан үой. БӘз жай үана к+шӘрӘп жазсҚренӘтшҰлармҰз үой?

— 197 —

Жауап. БӘр жҰл бойҰ осҰ рисалелердӘ оңҰп тҚсӘнген жіне сонҰ ңабҰл алүан кӘсӘ, аңиңатҰнда бҚгӘнгӘ кҚннӘқ үалҰмҰ дірежесӘнде. Ал, тереқ тҚсӘнбегеннӘқ +зӘнде, Рисалей-Н&р шікӘртерӘнӘқ бӘр рухани т&лүасҰ бар.кӘшкен рухани т&лүа ңазӘргӘ кездӘқ үалҰмҰ болҰп саналадҰ. Ал, сӘздердӘқ ңаламдарҰқҰз болса ілгӘ маүҰнауи т&лүалардҰқ саусаңтарҰ деген с+з. Яз пайҰмдауҰмша мен лайҰң болмасам да, сендер менӘ бӘр үалҰм деп сенӘп, баүалайсҰрмайтҰМен жҰлдам жазу жаза алмайтҰндҰңтан, сендердӘқ ңаламдарҰқ менӘқ ңаламҰм болҰп есептеледӘ. Олай болса, хадистегӘ сауаптҰ аласҰқдар деген сенӘмдемӘн...

Саид Н&рс.

* *

— 198 —

ЖиҰрма екӘншӘ Лема

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Спарта ңаласҰнҰқ ідӘл ікӘмӘ мен тіртӘп саңшҰларҰна... еқ жаңҰн, сҰрлас бауҰрларҰма арнап, б&дан жиҰрма екӘ жҰл б&рҰн СпартанҰқ Барла ауҰлҰнда жазҰлүан, іркӘмге бере бне ңожӘн б&л кӘтапшамдҰ жоүарҰда аталүан адамдармен тҰүҰз байланҰстҰ болүандҰңтан арнайҰ &сҰнҰп отҰрмҰн. Егер ж+н к+рсеқдер жақа ірӘптермен немесе ескӘ ірӘптермен бӘрнешеуӘн ңол машиен ңор басҰп шҰүарҰқдар. ЖиҰрма - отҰз жҰлдан берӘ менӘқ сҰрҰмдҰ бӘлгӘсӘ кеп, ақдҰп жҚргендер де оңҰсҰн. Ешңандай ң&пиÇмҰз жоң екенӘн бӘлсӘн жіне еқ жасҰрҰнқадан Ұз да осҰ рисале екенӘн тҚсӘнсӘн.

Саид Н&рси
ш Ишара

Он жетӘншӘ ЛеманҰқ Он жетӘншӘ НотасҰнҰқ шӘншӘ міселесӘ едӘ. СауалдарҰнҰқ мақҰздҰлҰүҰна, жауаптарҰнҰқ да тереқдӘгӘне орай ОтҰз бӘрӘншӘ МектубтҰүан. Бма екӘншӘ ЛемасҰ болҰп, Лемалар жинаүҰна ендӘ. Басңа Лемалар б&л Лемаүа +з арасҰнан орҰн беруӘ тиӘс. Еқ жаңҰн, сҰрлас бауҰрларҰма арналүан.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ فَهُوَ حій п&лُ اِنَّ اللّٰهَ بَالِغُ اَمْرِه۪ قَدْ جَعَلَ اللّٰهُ لِكُلِّ شَىْءٍ قَدْرًا

Б&л міселе « ш ишарадан» т&радҰ.

БӨРӨНШӨ ИШАРА. Жеке басҰма жіне Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ бӘр с&раң. К+пшӘлӘк бҰлай дейдӘ: Сеескерм дҚниенӘ үана ойлайтҰн адамдардҰқ дҚниесӘне араласпай жҚрсеқ де олар сенӘқ аңҰреттӘк ӘстерӘқе неге араласа бередӘ? Ал ешбӘр +кӘмет дҚниенӘ тіркӘ етӘп, +зӘмен-+зӘ жҚргендерге тболсақдӘ үой?

— 199 —

Жауап. БҚгӘнгӘ СаидтӘқ б&л сауалүа берер жауабҰ ҚнсӘздӘк. ЯйткенӘ "МенӘқ жауабҰмдҰ ИліҒи таүдҰр бередӘ" дейдӘ. Ал, Б&рҰнүҰ Саид бҰ болсейдӘ. Б&л сауалдҰқ жауабҰн менен г+рӘ Спарта ҚкӘметӘ мен халңҰ жаңсҰраң бӘлсе керек. ЯйткенӘ, б&л с&раңтҰқ мінӘсӘне олар менен ілдеңайда жаңҰн. СондҰңтан, мҰқдаүан адамҰ бар ҚкӘмет пен жҚз мҰқдаүндалүамнан т&ратҰн халҰң менӘқ орнҰма ойланҰп, жауап беруге тиӘс. Мен босңа с+йлеп ңайтейӘн. ЯйткенӘ, мен тоүҰз жҰл бойҰ осҰ +лкеде т&рҰп жатҰрмҰн. УаңҰт +ткен сайҰн дҚниеден терТӘптӘ,алҰп барам. БірӘ баршаүа аÇн, нендей жаүдайҰм болса да жасҰрҰн ңалҰп к+рген емес. Еқ жасҰрҰн деген рисалелерӘмнӘқ +зӘ ҚкӘметтӘқ ңолҰнда. Егер б&лардҰ кҚдӘкке салате кҚрдсаÇси ірекетӘм болүан болса, тоүҰз жҰл бойҰ менӘ ақдҰп отҰр үой. Мен де бҚкӘл сҰрҰмдҰ тартҰнбай жайҰп салҰп отҰрмҰн. Онда осҰ уаңҰтңа дейӘн маүан неге тиӘан, Ал Егер, халңҰмҰздҰқ жіне отанҰмҰздҰқ болашаүҰна зиÇн келтӘретӘн бӘр ңауӘпӘм болса, онда тоүҰз жҰлдан бергӘ ікӘмӘнен бастап, ауҰл басшҰларҰна дейӘн +здерӘ жауапкер болҰп, айҰпңа тартҰладҰ. Олар ондай жауапкершӘлӘкке тартҰлмауҰ мүа ңааүан жала жапңандарүа ңарсҰ шҰүҰп, менӘ ңорүауүа міжбҚр. Олай болса, б&л сауалдҰқ жауабҰн солар берсӘн.

Ал, осҰ +лкенӘқ халңҰ менӘ ңорүауүа міжбҚр болуҰ мҰн, кҚш-айланҰстҰ. ОсҰ тоүҰз жҰл бойҰ ірӘ бауҰр, ірӘ дос, ірӘ сҰйлас болүан осҰ халҰңтҰқ міқгӘлӘк +мӘрӘ мен иман байлҰүҰна жіне екӘ +мӘрӘнӘқ баңҰтҰна арналүан жҚздеген кӘтаптарҰмнан ешَذُرِّде ешңандай зиÇн келмедӘ. Лилліхил хамд, Рисалей-Н&рдҰқ саÇсҰнда мҰна Спарта облҰсҰна баÇүҰ ШарапаттҰ ШамнҰқ жіне Ислам ілемӘнӘқ ійгӘлӘ медресесӘ, Юлى عَلٰдҰқ ң&т-берекетӘ дарҰдҰ. СондҰңтан, РисалейН&рдҰқ б&л аймаңңа себеп болүан имани ңуатҰ мен ң&лшҰлҰңңа деген ҰстҰң ҰңҰласҰ, харамнан алҰс т&рудқ пӘкӘбандҰлҰүҰ сҰндҰ дӘндарлҰңтҰ ікелуӘ ілбетте, осҰ +лкедегӘ бҚкӘл адамдардҰқ тӘптӘ ҰнсапсҰз дӘнсӘздӘқ де бӘздӘ жаңтап, менӘ жіне Рисалей- Н&рдҰ ңорүауүа міжбҚр ететӘн жаүдай. Ү&дайүа шҚкӘамңорлдаүан шікӘрттерӘ бар. Олар мендей ілсӘз кӘсӘнӘқ орнҰна тҰнҰмсҰз ңҰзмет етӘп жатса, олардҰқ осҰндай ңорүау с+здерӘ т&рүанда, мен секӘлдӘ мӘндетӘн атңарүан, тҚкке т&рмайтҰн жаннҰқ +зӘн аңтау с+здерӘне ңажеттӘлӘк бар ма?! ОсҰндай мҰқдаүан а сенде-жаңтаушҰларҰ бар адам, +з дауҰн +зӘ шешпесе керек.
— 200 —

ЕКӨНШӨ ИШАРА. СҰнап-мӘнеп айтҰлүан сауалүа жауап.

Б&л дҚниенӘ үана ойлайтҰндар бҰлай дейдӘ. БӘзге неге ренжисӘқ? ТҰм болмаса, бӘр рет +тӘнӘш айтҰп, к+мек с&рамай, ҚнсӘз ңалднҰқ назден ңаттҰ шаүҰмданҰп: "Маүан з&лҰмдҰң жасап жатсҰқдар" дейсӘқ. Алайда, бӘздӘқ +з &станҰмҰмҰз бар. Ол осҰ заманнҰқ талабҰ. БӘраң сен олардҰ ңабҰлдамайсҰқ? ЗақдҰ орҰндаүан адам залҰм болмайдҰ, ал ңабҰлдамаүаннан бҚлӘк шҰүадҰ. ҮазӘргӘдей е13

аңҰк үасҰрҰнда жіне жақа басталүан РеспубликалҰң діуӘрде, адамдардҰқ теқ ң&ңҰлҰүҰн саңтау, +ктемдӘк жҚргӘзу секӘлдӘ ідеттердӘ жоŞ, бӘздӘқ ңазӘргӘ &станҰмҰмҰз бола т&ра, сен &стаздҰң, дӘндарлҰң بُ с+йҰқмен к+пшӘлӘктӘқ назарҰн +зӘқе аударҰп, ҚкӘметтӘқ сҰртҰнда Ұңпал жасауүа ірекет етӘп жатңандҰүҰқдҰ +ткен +мӘрӘқ ділелдеп бередӘ. М&ндай жаүдай буржуй, шонжарларүа жарасадҰ. БӘраң, бӘздӘқ к+пшӘлӘк ңауҰмүа ендӘ үана жаңсҰ ісер етӘп жатңанен адализм мен болһшевизм дістҚрлерӘ ңоүамдҰң ңажетӘмӘзге жарайтҰндҰңтан, сенӘқ б&л жаүдайҰқ бӘзге жарамайдҰ. станҰмҰмҰзүа мҚлде кераүар. СондҰңтан, саүан жасаүжабҰрңпаңтарҰмҰзүа шаүҰмдануүа ешңандай хаңҰқ жоң.

Жауап. Үоүамда жақа бӘр жол ашңҰсҰ келгендердӘқ шҰүарүан зақдарҰ жаратҰлҰстаүҰ негӘзгӘ за пайүа сійкес болмаса, жаңсҰ бастамасҰ да +ркениетке ешңандай пайда бермейдӘ. КерӘсӘнше барлҰң Әс-ірекеттерӘ жамандҰң пен бҚлдӘру болҰп шҰүадҰ. СондҰңтан, адамнҰқ табиүатҰмкҚштӘ іҒи зақдармен санасуүа міжбҚр. Юйтпесе адамнҰқ табиүатҰн +згерту, не болмаса адамзаттҰқ жаратҰлҰсҰндаүҰ бастҰ маңсатҰн ауҰстҰруҰ ңажет. Сонда үана, жаппай теқдӘк орнайтҰнҰна сенуге боладҰ.

Иі, мен тегӘм, т&рмҰсҰм жаүҰнан да ңіне ЖаҰм халҰңтҰқ бӘрӘмӘн. К+зңарасҰм бойҰнша да "Теқ ң&ңҰлҰ" &станҰмҰн жаңтаймҰн. ХалҰңтҰ зорлҰңпен басңармаң болүан +ктемшӘлдерге +з мейрӘмӘм арңҰлҰ да ИсламиаттҰқ ідӘлдӘгӘ бойҰнша да ңарсҰ кҚресӘп келе жатңандардҰқ бӘрӘмӘн. СондҰңтмаүҰнарлҰң кҚш жӘгерӘммен ідӘлет жаүҰндамҰн. З&лҰмдҰң ірекеттерге, +ктемшӘлдӘкке ңарсҰмҰн. Алайда, адамзаттҰқ жаүдайҰ жіне адам баласҰнҰқ жаратҰлҰсҰндаүҰ нҰң пен хикметтерӘ жаппай теқ ң&ңҰлҰң деген зақдарүа ңарамаңайшҰ. ЯйткенӘ, ФатҰр-Ұ Хаким, +зӘнӘқ кемел ң&дӘретӘ мен асңан

— 201 —

хикметӘн к+рсету ҚшӘн аз үанақбасҰеден к+п +нӘм жаратадҰ. БӘр параңңа талай кӘтаптардҰ сҰйүҰзадҰ. БӘр Әспен к+птеген мӘндеттердӘ ңоса атңартадҰ. Сол сиÇңтҰ бӘр үана адамзат арңҰлҰ да дімдӘан тҚрлердӘқ мӘндетӘн атңартадҰ.

МӘне, осҰндай тереқ тҰлсҰм сҰр бойҰнша, Хаң Таүала адамзаттҰ басңа хайуандардҰқ мҰқдаүан тҚрӘне теқ келетӘн, мҰқдаүан тҚрлӘ жемӘс беретӘндей ерекше хикметпен жаратңан. Басңа хайуанат секӘлдӘ ой сезр мен не шек ңойҰлмаүандҰңтан, +з ҰңтиÇрҰмен к+птеген дірежелерге жете алатҰн дарҰн, ңабӘлет арңҰлҰ бӘр +зӘ бӘр тҚрдӘқ мӘндетӘн атңара алатҰн ерекшелӘгӘҚшӘн ор жҚзӘнӘқ халифасҰ, жаратҰлҰстҰқ нітижесӘ, барлҰң жандҰлардҰқ с&лтанҰ деген атаңңа ие болүан.

МӘне, адамзаттҰқ осҰндай алуан тҚрлӘ болуҰнҰқ бастҰ ңозүаушҰ кҚшӘ, жаңсҰлҰңрүа тода жарҰсу, иман мен ӘзгӘлӘк т&рүҰсҰнда ерекшелену болмаң. Ал, адамзаттҰқ осҰндай ӘзгӘ ңасиетӘн, ерекшелӘгӘн жоŞ, адам баласҰнҰқ аңҰлҰн ауҰстҰрҰп, к+қӘлӘн к+р ету, ңосҰлт&ншҰңтҰру арңҰлҰ үана мҚмкӘн боладҰ. ЮлгӘ, теқ ң&ңҰлҰ деген с+здӘ бетке &стап, азаттҰң деген перденӘқ астҰнда, асңан зорлҰңзомбҰлҰң жасап жӘқ бӘрмҰна үасҰрдҰқ мӘзбаңпайтҰн ңатҰгез бетӘне тӘке ңарап айтҰлуүа лайҰң бола т&ра, ол кӘсӘ лайҰң болмаса да атаңтҰ бӘр кӘсӘге айтҰлүан, деймӘн:

Бола ма, екен еркӘндӘктӘ з&лҰмдҰңпен басуүа,

Жоң ңҰл, онда, артҰң к+рсеқ, ой сананҰ, бастҰ да!

ТӨНШӨ С+здӘқ орнҰна мен мҰна үасҰрдҰқ бетӘне тӘке ңарап т&рҰп, бҰлай дер едӘм:

Бола ма, екен з&лҰмдҰңпен аңиңаттҰ жоŞүа

ЖҚрегӘқдӘ ж&лҰп таста, +лмес болсақ, таүҰ да! Немесе,

Теқ бола ма, з&есе ар пен адамшҰлҰң арасҰ

Үажет болмас, онда адамүа ар-&жданнҰқ шамасҰ.

Иі, имандҰлҰң, ӘзгӘ ңасиет, бӘреуге зорлҰң-зомбҰлҰң жасауүа жол бермеумен ңатар, ңҰсҰм к+рсетушӘ, +ктемшӘл де болүҰзбайдҰ. БӘреуге зорлҰң жасау еш ңайта да ӘзгӘ-ңасиетке жатпайдҰ. ЮсӘресе, ӘзгӘ-ңасиеттӘқ негӘзгӘ талабҰ, ілсӘздӘк, паңҰрлҰң, кӘшпейӘлдӘк арңҰлҰ ңоүамүа араласу. "Лиллахил хамд" осҰндай &станҰммен +мӘрӘмӘз +ттӘ. Мен +зӘмде ӘзгӘ-ңасиет бар деп отҰрүанҰм жоң. БӘраң, ИліҒи нҰүметке ңаүидету ниетӘмен бҰлай деймӘн. Хаң Таүала +зӘнӘқ жомарттҰүҰмен

— 202 —

иман ӘлӘмӘ мен Ү&ран ңҰзметӘнде болудҰ сҰй етӘптӘ. М&ндай ИліҒи сҰйдҰ "лиллахил хамд" шҚкӘр айта отҰрҰп, мен сесиеттӘ осҰнау Ислам ж&ртҰнҰқ пайдасҰна, баңҰтҰна сарп етӘп, ешңашан бӘреуге ҚстемдӘк ңҰлуүа, ңҰсҰм жасауүа пайдаланүан емеспӘн. СонҰмен ңатар, адасңандардҰқ арманҰ болүан халҰң арасҰнда беделдӘ болу, ңошемет к+ру секӘлдӘ мӘ ету н мақҰздҰ бӘр себепке байланҰстҰ мен ҚшӘн жиӘркенӘштӘ нірсе. Ондай ңошамет к+рӘп, атаңтҰ болудан аулаңпҰн. Яткен жиҰрма жҰлҰмдҰ заÇ кетӘргенӘ ҚшӘн ондай нірселердӘ +зӘме зиÇндҰ деп санаймҰн. а Юзіл Н&р рисалелерӘн &натҰп жатса, ондай кӘсӘлердӘ де ренжӘткӘм келмейдӘ.

Ей, б&л дҚниенӘ үана ойлайтҰндар! ДҚниелерӘқе еш араласпадҰм. Ереже-зақдарҰқа, &станҰмдарҰқа ешбӘр ңатҰсҰм жоң. ТоүҰз жҰл бойҰ айдаудаүҰ б&л +мӘрӘмнӘқ к+рсеткенӘндей ідӘ АллдҚниелерӘқе араласуүа ешбӘр ниетӘм жоң. СондҰңтан, маүан сонша уаңҰттан берӘ бҚлӘк жасауүа дайҰндалҰп жҚрген бӘр адам ретӘнде жабҰлүан м&нша жала, ңандай зақүа сай келедӘ? ДҚниедегӘ ешбӘр ҚкӘмет м&ндай зақсҰздҰңңа жіне адамгершӘқдарүажатпайтҰн ірекетке жол бермес едӘ. Маүан жасалүан м&нша негӘзсӘз, терӘс ірекеттерге мен үана емес, егер б&дан хабардар болса бҚкӘл адамзат ренжӘр едӘ. БарлҰң жаратҰлҰс атаулҰ абиүи уда.

ШӨНШӨ ИШАРА: ҮисҰнсҰз бӘр с&раң.

БӘр топ билӘк басҰндаүҰлар бҰлай дейдӘ. Сен осҰ елде +мӘр сҚретӘндӘктен онҰқ негӘзгӘ зақдарҰна мойҰнс&нуүірекет бола т&ра, неге б&л зақдардҰ ңабҰлдамайсҰқ? БҰлайша айтңанда, ңазӘргӘ ҚкӘметтӘқ зақҰнан б+лек, +зӘқе ерекше сипат берӘп, сол арңҰлҰ к+пшӘлӘкке еркӘнен тҰс Ұңпал еткӘқ келедӘ. Б&л теқ ң&ңҰлҰңп, тҚсҰмҰндаүҰ елӘмӘздӘқ зақҰна ңайшҰ. Сен неге ресми мӘндетӘқ болмаса да ң&рмет пен ңошаметке б+ленесӘқ? Сенде халҰң менӘ үана тҰқдасҰн деген бӘр жаүдай байңаладҰ.

Жауап. ЗақдҰ ңолданушҰ еқҰлуҰ б +зӘ ңолданүан соқ үана басңаларүа ңолдана аладҰ. Сендер, +здерӘқ ңолданбаүан бӘр зақдҰ басңаларүа ңолдану арңҰлҰ ж&рттан б&рҰн +здерӘқ зақдҰ б&зҰп, зақүа ңарсҰ шҰүҰп отҰрсҰқдар. ЯйткенӘ, мҰна "теқ ң&ңҰлҰ" деп аталатҰн заң ету,дерӘқ орҰндамай маүан ңолданҰп отҰрсҰқдар. Мен сендерге бӘр мҰсал айтайҰн. БӘр ңатардаүҰ жауҰнгердӘ маршалдҰқ дірежесӘне шҰүарҰп, халҰңтҰқ маршалүа к+рсететӘн ң&рметӘ мен

— 203 —

тӘлекте с&йҰңе ортаңтастҰрса немесе сондай ң&рметке ие болүан маршал ілгӘ іскер секӘлдӘ т&рпайҰланҰп, жій іскердӘқ еқ т+менгӘ дірежесӘне тҚссе, ол маршалдҰқ ӘзгӘ-ңасиетӘнен, мақҰздҰ мӘндетӘнен ештеқе де ңалмаса немесе іскердӘ жеқӘске жетоÇдҰ. атаңтҰ ңолбасшҰ еқ аңҰмаң бӘр жауҰнгермен теқ дірежеде ң&рметтелетӘн болса, онда сендер осҰ жаппай теқ ң&ңҰлҰ деген зақдарҰқ бойҰнша маүан да "ЯзӘқдӘ &стазбҰн деме! Ү&рметӘн ңабҰлдама! ӨзгӘ-ңасиетӘқдӘ жоңңа шҰүар! Яз ңҰзметшӘқе ңҰзмеҰстҰ іл! ҮайҰршҰлармен бӘрге жҚр!" дей аласҰқдар.

Егер бҰлай десеқдер. М&ндай ң&рмет пен сҰй ресми орҰндарда ңҰзмет атңарушҰларүа арналҰп, атңарар мӘндетӘне ңарай ң&рмет к+рсетӘледӘ. Сен ондай мӘндет атңарушҰ адам емессӘқ, оенсӘз,лса халҰңтҰқ да ң&рметӘне б+ленуге хаңҰқ жоң!

Жауап.>Егер адам тек ңана денеден т&ратҰн болса жіне адам б&л дҚниеде міқгӘ ңалатҰн болса... жіне ңабӘрдӘқ аузҰ мҚлде жн д&рҰ, +лӘмнӘқ +зӘ жоң болса... мӘндет пен ңҰзмет тек іскерилер мен басңарушҰ билӘктегӘлерге үана ңалатҰн болса, онда айтңан с+здерӘқде бӘр мін-маүҰна болар едӘ. Алайда, адамҰңҰласен үана т&рмайдҰ. Ал, сол дененӘ асҰрау ҚшӘн жҚрек, тӘл, аңҰл, ми секӘлдӘ сезӘмдердӘ пӘсӘрӘп жегӘзуге болмайдҰ. ОлардҰқ да +з мӘндеттерӘ, +з ңалауларҰ бар. ҮабӘрдӘқ аузҰ да мҚлдем жабҰойҰншаес. Олай болса ңабӘрден кейӘнгӘ жаүдай іркӘмнӘқ еқ бастҰ міселесӘ ңалпҰнда ңала бермек. Юлбетте, халҰңтҰқ ң&рметӘне лайҰң болүан мӘндеттер тек ңана дҚниÇуи тӘршӘлӘкке ңатҰсҰ бар саÇси жіне іскери мӘндеттер үана болмаса керек. ЖолаушҰларүрекеттр жерӘне жету ҚшӘн ң&жат, отҰратҰн орҰн реттеп беру мақҰздҰ мӘндет болүанҰ секӘлдӘ, міқгӘлӘк ілемге сапар шегӘп бара жатңан жолаушҰларүа да ірӘ ң&жат, ірӘ сол &заң, ңарақүҰ жолүа н&р беру - аса мақҰздҰ мрӘмдӘ Басңа мӘндеттер діл ондай мақҰздҰ емес. Ал, ондай бӘр ңҰзметтӘ жоңңа шҰүару, ңарсҰ болу, +лӘмдӘ жоңңа шҰүарҰп кҚн сайҰн اَلْمَوْتُ حَقٌّ "+лӘм хаң" деген аңиңаттҰ мҚрделердӘқ м+рӘмен куіл нірселӘп жатңан отҰз мҰқ куігердӘ жоңңа шҰүару боладҰ. СондҰңтан, рухани ңажеттӘлӘкке негӘзделген рухани ңҰзметтер де бар екенӘн &мҰтпау керек. Сол ңҰзметтердӘқ еқ мақҰздҰсҰ, міқгӘлӘк сапардҰқ т+лң&жатҰ жіне жҚректӘқ берзах ңтӘ. ОслҰүҰнда ңолданатҰн шҰраүҰ, міқгӘлӘк баңҰттҰқ кӘлтӘ болүан н&рлҰ иман мен имани дірӘстер. Юлбетте, ол
— 204 —

мӘндеттӘ к+рӘп-бӘлӘп т&рүан маүрифат иелерӘ ңандай жаүдайда да +зӘне сҰйланүан ИліҒиҰздаүҰттӘ, имани ңасиеттӘ аÇңастҰ етӘп, пасҰңтардҰқ деқгейӘне тҚспейдӘ. ЯзӘн адасңандардҰқ бҰлүанҰш бидүаларҰмен бҰлүамайдҰ. МӘне, сендер &натпай теқсӘздӘк, артҰңшҰлҰң деп менӘ тҚсӘне алмауларҰқнҰқ осҰндай себептерӘ бар.

ОсҰ айтҰлүан аңиңатта&шҰп жоса, менӘ азапңа салүан, сендер секӘлдӘ +зӘмшӘл тікаппар жіне теқ ң&ңҰңтҰң зақҰн б&зуда перүауҰндҰң дірежеге шарҰңтап кеткен менменшӘлдерге айтар с+зӘм жоң. ЯйткенӘ, сол тікаппарлаүҰнасҰрсҰ кӘшпейӘлдӘк жасау, +зӘн+зӘ ңорлату болүандҰңтан, оларүа кӘшпейӘлдӘлӘк танҰтпау керек. БілкӘм, олардҰқ арасҰнда ҰнсаптҰ, ідӘл болүандарҰна бҰлай дер едӘм,т тариаҒил хамд" мен +з ңатем мен кемшӘлӘктерӘмдӘ бӘлемӘн. ЮлсӘз екенӘмдӘ мойҰндаймҰн. М&сҰлмандардҰқ алдҰнда жоүарүҰ бӘр дірежеде к+рӘну емес, ңайта шексӘз кемшӘлӘгӘм мен тҚкке т&СӨНШӨ ндҰүҰмдҰ сезӘнӘп, АллаҒтан истиүфар, кешӘрӘм тӘлеу арңҰлҰ к+қӘлӘмдӘ демеп, халҰңтан сҰй ң&рмет емес, д&үа с&раймҰн. МенӘқ осҰндай &станҰмҰмдҰ ндҰ жадостарҰм жаңсҰ бӘледӘ. Тек, мҰнанҰ айтсам деймӘн. ҮасиеттӘ Ү&ранүа ңҰзмет ету кезӘнде жіне имани аңиңаттардан сабаң берӘп жатңан кезде сол аңиңаттар ҚшӘн жіне Ү&раннҰқ ң&рметӘне, сол жоүаңан кіртебенӘқ талабҰна сай ӘлӘми мерей мен абҰройҰмдҰ саңтап, кіпӘрлерге бас имеу ҚшӘн абҰройлҰ жаүдайда болатҰнҰм рас. МенӘқ ойҰмша, тек б&л дҚниенӘ үана ойлайтҰндардҰқ шҰүарүан зақҰ б&үан тиӘсуге, араласуүа хаңҰсҰ жоң.

ТаүҰ бӘр тақ ңаларлҰрӘп жҚ. МілӘм болса керек, үалҰмдар ңай елдӘкӘ болса да +здерӘнӘқ бӘлӘм деқгейӘне ңарай мімӘле к+редӘ. Үайда, кӘмде бӘлӘм бар болса, ӘлӘм саласҰндаүҰлар достҰң назармен ңарап,лсҰн, т етӘлуӘ тиӘс. ТӘптӘ, бӘр-бӘрӘмен жауласҰп жҚрген екӘ елдӘқ профессорҰ екӘншӘ елге келсе, бӘлӘм иелерӘ онҰқ бӘлӘмӘ ҚшӘн онҰмен жолҰүҰп, ң&рмет к+рсет, Үадиолай бола т&ра, АнглиÇнҰқ еқ жоүарҰ ӘлӘм міжӘлӘсӘ, Ислам академиÇсҰна алтҰ с&раң жолдап, онҰқ жауабҰн алтҰ жҚз с+йлеммен жауап беруӘн талап еткен кезде, оңуаүарту министрлӘгӘмӘздӘқ назарҰнда е ме?"лҰп отҰрүан бӘр бӘлӘмдар кӘсӘ ілгӘ алтҰ сауалүа алтҰ с+йлемге татитҰн алтҰ ауҰз с+збен жауап берген едӘ. Жат елдӘктердӘқ еқ мақҰздҰ, ал философтардҰқ еқ негӘзгӘ ңаүидаларҰна үҰлҰми тҚрде ңарсҰ шҰүҰп, жеқӘп шрӘ апт..

— 205 —

Ү&раннан алүан ӘлӘмӘнӘқ кҚшӘмен Еуропа философтарҰна ңарсҰ соңңҰ берген... СтамбулдаүҰ үалҰмдар мен шікӘрттердӘ үҰлҰми сайҰсңа шаңҰрҰп, оларүа еш с&раң ңоймай, барлҰң с&раңңа толҰң жауап бере бӘлген...

{(Ескерту). БҚгӘнгӘ Саид бҰлаиесӘ дӘ: ОсҰ жерде б&рҰнүҰ СаидтҰқ маңтанүандай- болҰп айтңан б&л с+здерӘне ңосҰлмаймҰн. Алайда, ңазӘр с+здӘ соүан бергендӘктен, ңойдҰра алмай отҰрмҰн. МенменшӘлдерге бӘршама менмендӘк к+рсетӘп ңоŞ керек де Мектуемей отҰрмҰн.}

бҚкӘл +мӘрӘн осҰ халңҰнҰқ баңҰтҰна арнаүан, жҚздеген рисалелерӘн сол халҰңтҰқ тӘлӘнде тҚрӘкше жазҰп, сол халҰңтҰ аүартушҰ Отандас, дӘ теру дос, туҰс адамүа еқ ңаттҰ ңҰсҰм к+рсеткен, тӘптӘ, +шӘге д&шпандҰң жасаүандардҰқ ңатарҰнда кейбӘр м&үалӘмдер мен аз да болса ресми молда, имамдар бар. МӘне, б&л жаүдайүа не дейсӘқ? ОсҰ да мідениет пе? БӘлӘмдарлҰң па? ОтансҚйгӘштӘк пе? лтжандҰлшҚкӘр РеспубликашҰлҰң па? Жоң! Жоң! ЕшңайсҰ да емес! БілкӘм б&л ИліҒи таүдҰр шҰүар. ОсҰндай үалҰм басңалардан достҰң кҚткенде онҰқ орнҰна д&шпандҰңңа тап болдҰ. Ү&рмет к+рӘп, риÇүа тҚспесӘн, ҰңҰласҰнан айҰрҰлмасҰн деген ИліҒи жазмҰш...

ҮорҰтттарҰн< МенӘқше тақңаларлҰң бӘр жайт жіне шҚкӘр еткӘзер шабуҰл.

МҰна +те +зӘмшӘл ЮҒли дҚниÇнҰқ, менмендӘгӘне ңарап отҰрсам, олардҰқ +те сезӘмтал екенӘн байңадҰм. Егер олар м& зақдаӘп Әстесе, іулиелердӘқ кереметӘ сиÇңтҰ болар едӘ немесе +те парасаттҰ данҰшпан деуге т&ратҰн жаүдай. Ол не жайт дейсӘз үой?

МенӘқ ніпсӘм мен аңҰлҰм сезбейтӘндей б&лҰқүҰр бӘраң, бӘршама риÇшҰлдҰңңа саÇтҰн ңам жне үана менмендӘк жаүдайҰмдҰ олар +з менмендӘгӘнӘқ сезгӘштӘгӘмен сезӘп ңоÇтҰн секӘлдӘ. Олай дейтӘнӘм, менӘқ +зӘм сезбей ңалүан менмендӘгӘме олар дере себепаланҰп, ңарсҰлҰң бӘлдӘредӘ. ОсҰ сегӘз-тоүҰз жҰл ӘшӘнде сегӘз-тоүҰз рет болдҰ. ОлардҰқ маүан жасаүан ңастандҰңтарҰн ойлап, "б&лар маүан неге тиӘсе бередӘ?" деп, +з ніпсӘмнӘ ж&мсаӘн Әздеген кезӘмде, мӘндеттӘ тҚрде Ç ніпсӘм парңҰна бармай менмендӘкке Ұқүай танҰтңан Ç болмаса бӘле т&ра солай болүан. Сол кезде Әштей, "ИліҒи таүдҰр ілгӘ залҰмдардҰқ з&лҰмдҰдірӘхаҰлҰ маүан ідӘлдӘк ңҰлүан екен үой" деймӘн.

— 206 —

Атап айтар болсам, осҰ жазда жолдастарҰм менӘ ідемӘ бӘр атңа мӘнгӘздӘ. Серуенге шҰңтҰм. ЯзӘм де байңамай ңалҰппҰн, менӘ жолүа зӘм билеп, к+қӘлӘм тасҰп кеткен болса керек, дереу айналамдҰ ақдҰп жҚрген іҒл-и дҚниÇ ңаттҰ шҚйлӘгӘп, барҰнша тиӘстӘ. МенӘқ ілгӘ сезӘмӘмдӘ үана емес, басңа да сезӘмдерӘмдӘ бастҰ.. ТаүҰ да, соүан &ңсас бӘр оңиүйдасҰ Ұ.

Б&л жолҰ рамазан айҰнан кейӘн, б&рҰнүҰ заманнҰқ алҰп т&лүаларҰ мен жоүарҰ міртебелӘ имамдарҰнҰқ бӘз туралҰ үайби керемет к+рсетӘп, Әлтипат еткендӘгӘн айттҰм, бауҰлуүа днҰқ таңуалҰүҰ, ҰңҰласҰ артсҰн жіне келушӘлер жаңсҰ ойда болсҰн деген ниетпен айтҰлса да ніпсӘмнӘқ маңтанҰп кеткенӘн байңамаппҰн, +зӘмше шҚкӘр еткендей болсам да, риÇшҰлдҰңңа ңарай жаңҰндап, менмендӘк сезӘмӘ билегенӘн кейӘн бӘлдӘм.

Дереу, мҰда, ол-и дҚниÇ, ілгӘ +те сезӘмтал менмендӘгӘ, тӘптӘ риÇшҰлдҰңтҰқ бҚге-шӘгесӘне дейӘн айҰрҰп беретӘн сезӘмдерӘ арңҰлҰ сезӘп, маүан таүҰ тиӘстӘ. Ү&дайүа шҚкӘр, олардҰқ з&лҰмдҰүҰ, сосҰ ҰңҰласҰмдҰ арттҰра тҚстӘ.

رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاط۪ينِ ٭ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ
اَللّٰهُمَّ يَا حَافِظُан Абдَف۪يظُ يَا خَيْرَ الْحَافِظ۪ينَ اِحْفَظْن۪ى وَ احْفَظْ رُفَقَائ۪ى مِنْ شَرِّ النَّفْسِ وَ الشَّيْطَانِ وَ مِنْ شَرِّ الْجِنِّ وَ الْاِنْسَانِ وَ مِنْ شَرِّ اَهْلِ الضَّلَالَةِ وَ اَهْلِ الطُّغْيَانِ اٰم۪ينَ اٰم۪ينَ اٰم۪ينَ
سُبْحَانَكَ لَاтрономَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 207 —

ЖиҰрма ҚшӘншӘ Лема

Табиүат рисалесӘ

ю[Он жетӘншӘ ЛеманҰқ он алтҰншҰ т&жҰрҰм болатҰн. МақҰздҰлҰүҰна орай жим.

*шӘншӘ Лема болдҰ. Табиүат жаратадҰ дейтӘн кҚпӘрлӘк &үҰмдҰ ңайта тӘрӘлместей етӘп, +лтӘрӘлӘп, кҚпӘрлӘктӘқ ӘргетасҰн кҚл-талңан етедӘ.]

ЕСКшҰлҰп- Б&л жазбада Ү&дайдан безген жаратҰлҰстанушҰлардҰқ &станүан жолҰ, олардҰқ пӘкӘрӘ ңаншалҰңтҰ аңҰлүа сҰйҰмсҰз, табиүатңа жат, ң&р ңиÇл екенӘн, еқ кемӘнде тоңсан тҚрлӘ сандҰраүҰн ішкерелейтӘн тоүҰз тҚйӘн баÇндаладҰ. ОлардҰқ м&ндай ңисҰнншӘден-пӘкӘрлерӘ +зге кӘтаптарҰмда едіуӘр айтҰлүандҰңтан, м&нда ңҰсңа үана тоңталҰп, кейбӘр б+лӘмдерӘн аттап +ттӘк. Дегенмен, мҰнадай бӘр ой келедӘ: "Неге атаңтҰ философтарҚр ңисг+й ойшҰлдар к+рер к+зге осҰндай тҰм оүаш, сену ңиҰн пӘкӘрдӘ ң&птап, сол жолда кетӘп барадҰ?"

Иі, олар +здерӘ тақдаүан жолдарҰнҰқ ж+н-жосҰүҰн, мінӘсӘн теретӘ ЮсӘне алмаса керек. ОлардҰқ пайҰмдауларҰ шҰн мінӘсӘнде таңҰрҰптҰқ бас жаүҰнда баÇндалүандай - ж+нсӘз ірӘ ңисҰнсҰз,

{(СӘлтеме): Б&л кӘтапшанҰ жазуҰма Ү&дайдан безген кіпӘрлердӘқ Иман аңиңаттарҰна менсӘнбей ңарап, +з аңҰлдарҰӘсӘ.>Иген нірселерге "ақҰз" деп, атеизмдӘ табиүатпен &штастҰрҰп, ҮасиеттӘ Ү&ранүа тӘл тигӘзуӘ себеп болдҰ. М&ндай с&мдҰңңа шҰдай алмай ңолҰма ерӘксӘз ңалам алдҰм. С+йтӘп, хаң жолҰнан тайүан ілгӘ дӘнсӘздерге ділелдӘ с+здермен ауҰр соңеймӘсӘдӘм. Юйтпесе, Рисалей-Н&рдҰқ тҚсӘндӘру тісӘлӘ ңарапайҰм, сҰпайҰ ірӘ ж&мсаң.}

ңиÇл тірӘздӘ болмашҰ нірселер үана. Егер оүан кҚмінданушҰлар болса, т&лүартпас айүаңтармен жан- жаңтҰ анҰң етӘп ділелдеп беруге дайҰнмҰн.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
قَالَتْ رُسُلُهُمْ اَفِى اللّٰهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ

Б&л аÇт с&раулҰ с+йлем арңҰлҰ "АллаҒтҰқ мҚлдекенӘне шек келтӘресӘқдер ме? Оүан істе кҚман болмауҰ тиӘс" дей отҰрҰп, АллаҒ ТаүаланҰқ бар жіне жалүҰз екенӘн ап-анҰң к+рсетӘп т&р.

Б&л міселеге кӘрӘспес б&рҰн бӘр "Ескертпе" жасай кетстҰүҰнн.

— 208 —

1922 жҰлҰ мен Анкарада едӘм. Ислам іскерӘ гректердӘ жеқгенӘне к+қӘлӘ тасҰүан мҚминдердӘқ санасҰн кҚпӘрлӘк пӘкӘр улап, шатастҰра бастаүанҰн ақүардҰм. "Үап, мӘқ кҚрдаҒа, иманнҰқ шарттарҰна заңҰм келтӘрмесе игӘ едӘ!" деп ңауӘптендӘм. Содан, АллаҒтҰқ с+зсӘз бар ірӘ жалүҰз екенӘн баÇндайтҰн жоүарҰдаүҰ аÇтңа жҚгӘнӘп, медет ңҰлдҰм. Ү&раннан келген сол б&лтартпас айүаңтҰ ара

— 209 —

ЮуелгӘ Қш жолдҰқ ңисҰнсҰз, мҚмкӘн емін шек толҰң ділелденсе, т+ртӘншӘ жол - Уахданиет &үҰмҰ, Çүни, АллаҒтҰқ бар екенӘ, барлҰүҰн бӘр +зӘ жарататҰндҰүҰ шек-шҚбісӘз ділелденген боладҰ.

Ал, ендӘ "ЮлемдегӘ себептер жиҰлҰп, заттар жарегӘ аң" деген бӘрӘншӘ ңауӘптӘ с+зге келейӘк. М&нҰқ к+птеген, ңисҰнүа келмейтӘн жаңтарҰ бар. СолардҰқ ҚшеуӘн үана баÇндаймҰз.

БӨРӨНШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ.>ДірӘхананҰқ с+ресӘнде дірӘ-дірӘмек жасауүа ңажеттӘ заттаٰنُ يَлҰ жҚздеген ң&тҰлар т&р деп ойлайҰң. ОсҰ заттардан жанҰ бар, тӘрӘ ңоймалжҰқ зат жасалуҰ ңажет болдҰ. Сондай-аң, олардан у ңайтарүҰш тақүажайҰп тӘрӘ дірӘ жасау ңажет. ЖандҰ ңоймалжҰқ дірӘнӘ зерттеп едӘк, ілгӘ ң&тҰлардҰқ бӘрӘнен нізӘк таразҰүе рухаҰп бӘр-екӘ мҰсңал алҰп, екӘншӘ бӘр ң&тҰдан алтҰ-жетӘ мҰсңалҰн ңосҰп дегендей іртҚрлӘ м+лшерде заттар діл +лшенӘп алҰнҰптҰ. Егер бӘреуӘнен бӘр мҰсңал артҰң не кем алҰнса, ман "Ей,рӘ жандҰлҰүҰн жоүалтҰп, ңасиетӘнен айҰрҰлар едӘ. Сондай-аң, ңоймалжҰқ жандҰ дірӘ ңалай дайҰндалса, ілгӘ у ңайтарүҰш тақүажайҰп тӘрӘ дірӘ де +зӘндӘк нізӘк таразҰмен діл тартҰлҰп жасалрҰн к+оспа заттар белгӘленген м+лшерден сіл артҰң, не кем болса, аталүан дірӘлер ңасиеттӘлӘгӘн жоүалтадҰ. Елуден астам ілгӘ ң&тҰлардҰқ ірңайсҰсҰнан ділдӘкде імӘразҰланҰп алҰнүан, саналуан заттардан т&радҰ. Ал ендӘ, осҰ ң&тҰлардан алҰнүан заттар кездейсоңтҰңтан немесе соңңан дауҰлдан шайңалҰп кетӘп, ң&тҰлардан ділме-діл т+гӘлуӘ себептӘ бӘрӘгӘп, араласуҰнан пайдтӘ, міҰ мҚмкӘн бе? Б&лай ойлау, барҰп т&рүан аңҰмаңтҰң, мҚлдем ңисҰнсҰз, сандҰраң ңой! Есек екеш есек те екӘ рет есекке, айналүан соқ, аңҰрҰнда адам болҰп, м&нҰ естӘсе,"жоң, мҚмкӘн емес">дер едӘ.

МӘне, осҰ мҰсалдаүҰделӘктӘбӘр жандҰ дене - жанҰ бар ңоймалжҰқ зат. ЮрбӘр +сӘмдӘк - у ңайтарүҰш тақүажайҰп дірӘ Әспеттес. Олар діл +лшеммен алҰнүан саналуан заттардан ң&ралүан. Егер, олар ілгӘ себептердӘқ салдарҰнан кездейсоң пайда болдҰ десе, б&л діл манаүҰ ейде ннадаүҰ ң&тҰлардҰқ кездейсоң ң&лап кетуӘ салдарҰнан ңоймалжҰқ дірӘнӘқ пайда болуҰ сиÇңтҰ аңҰлүа ңонҰмсҰз сандҰраң болар едӘ. СонҰмен, жаратҰлҰстар мҰна ілем аттҰ алҰп дірӘханадҰрма Қи Хаким АллаҒтҰқ таүдҰр мен ңаза безбенӘмен +лшенӘп, шексӘз хикметӘмен, шексӘз ӘлӘмӘмен жіне бірӘне пірменӘ жҚретӘн ң&дӘретӘмен пайда боладҰ. "ДҚниенӘ, соңҰр, мҰлңау, шамасҰн бӘлмейтӘн,

— 210 —

селдей аңңан Êлементтер ме к+рӘнптер жараттҰ" дейтӘн бейбаң, "ілгӘ тақүажайҰп дірӘ, ң&тҰлардҰқ +зӘнен-+зӘ ң&лап тҚсӘп, ондаүҰ заттардҰқ араласуҰ нітижесӘнде пайда болдҰ" деген есуастан бетер аңҰмаң деген с+з. Иі, мӘ айтакҚпӘрлӘк &үҰм, есӘ ауҰсңандар мен мастарүа тін сандҰраң.

ЕКӨНШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ. Егер жаратҰлҰстар, Уахид-Ұ-Ахад АллаҒтҰқ емес, себептерса мҰншӘсӘне ңалса, онда ілемдегӘ барлҰң Êлементтер мен себептер бҚкӘл тӘрӘ жаннҰқ болмҰсҰна енӘп, денесӘмен толҰң ңатҰнаста болүанҰ үой. Алайда, шҰбҰн секӘлдӘ &саң жіндӘктердӘқ болмҰсҰнда +зара ңарама-ңарсҰ, бӘрӘнен-бӘ жемӘсаң жатңан сан-алуан себептер жиналҰп, керемет тіртӘппен, жҚйелӘ тҚрде бас ңосуҰ мҚлдем ңисҰнсҰз. Оүан, шҰбҰннҰқ ңанатҰндай аңҰлҰ бар адам да «блҰңтҰ ҰнсҰз, олай болуҰ мҚмкӘн емес!» дер едӘ.

ШҰбҰннҰқ кӘп-кӘшкене болмҰсҰ, ілемнӘқ к+птеген ÊлементтерӘмен, себептерӘмен тҰүҰз байланҰста, тӘптӘ, онҰқ ңортҰндҰсҰ десе боладҰ. Егер шҰбҰндҰ ҮадирҰ-Юзілип, Қндпаүан болса, онда шҰбҰннҰқ табиүатҰнда ілгӘ материалдҰң себептердӘқ +здерӘ ізӘр т&руҰ ңажет, тӘптӘ, онҰқ кӘп-кӘшкене бойҰна енуӘ керек. Керек болса, денесӘнӘқ кӘшӘрейтӘлген ҚдӘретӘболүан к+зӘндегӘ ірбӘр жасушаүа енуӘ тиӘс. ЯйткенӘ, себеп-материалдҰң нірсе болүандҰңтан салдардҰқ, Çүни нітиженӘқ жанҰнда ірӘ ӘшӘнде болуҰ шарт. Олай болса ілемнӘқ ӘрӘ ң&бҰлҰстарҰ, ÊлементтерӘ бӘрӘгӘп шҰбҰннҰқ иненӘқат жасай жӘқӘшке аÇңтарҰ да сҰймайтҰн бӘр жасушанҰқ ӘшӘне кідӘмгӘдей кӘрӘп, &ста сиÇңтҰ бӘрлесе ж&мҰс Әстеп жатңандҰүҰн ңабҰлдауүа тура келедӘ.

Ал, м&ндай &үҰмнан скептиктердӘқ еқю(философиÇдаүҰ аүҰм)>аңҰмаңтарҰ да &Çлар едӘана ңоШӨНШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ.>اَلْوَاحِدُ لَا يَصْدُرُ اِلَّا عَنِ الْوَاحِدِ наңтҰ ңаүидасҰна сҚйенер болсаң, "заттҰқ +не бойҰнда бӘрегейлӘк пен бӘрлӘк, жинаңҰлҰң болса, ілбетекендӘ бӘреуден, бӘр ңолдан шҰңңанҰ". Демек, бӘр зат керемет тіртӘптӘ, +те діл +лшемдермен пӘшӘлген ірӘ кҚрделӘ табиүатңа ие, тӘрӘ нірсе болса, онда онҰқ бӘрнеше ңолдан шҰңпаүандҰүҰ белгӘлӘ. Демек, онҰқ Үадир, Хаким бӘр ңолдан шҰңңандҰүҰ бп т&рү бола т&ра, меқӘреу, ірӘ санасҰз табиүи себептердӘқ шҰм-шҰтҰрҰң жаүдайларҰ к+бейген
— 211 —
сайҰн,себептердӘқ меқӘреулӘгӘ, соңҰрлҰүҰ арта тҚсетӘндӘгӘне ңарамаَوَكَّтҰ +лшемдермен шебер жасалүан жаратҰлҰстҰ, санасҰз табиүи себептерге еншӘлеу, жҚздеген ңисҰнсҰз пӘкӘрдӘ маң&лдаүанмен бӘрдей.

Б&л ңисҰнсҰз нірселерге мін бермегеннӘқ +зӘнде материалдҰң себептердӘқ ісерӘ, тӘкелей жанасу арңҰлҰҰ ашҰпжҚзеге асадҰ. Алайда, бҚкӘл себептер жан-жануарлардҰқ сҰртңҰ жаүҰна үана жанаса алатҰнҰ белгӘлӘ. БӘраң себептердӘқ ісерӘ жете алмайтҰн тӘрӘ жандардҰқ ӘшкӘ ң&рҰлҰсҰ, сҰртңҰ жң туҰп он есе кҚрделӘ. ЖҚйелӘлӘгӘ мен +нер жаүҰнан ілдеңайда кемелдӘ. МатериалдҰң себептердӘқ ісерӘ, тӘптӘ сҰртңҰ жаүҰна да толҰң тие алмайтҰн +те &саң жіндӘктер бар. Олар ӘрӘ жануарлардан ілнҰқ кҚа кҚрделӘ, шебер жасалуда. ЕндӘ м&нҰ к+збен к+ре т&ра, б&лардҰ ілгӘ меқӘреу, бӘрӘбӘрӘнен б+лек, +зара ңарама-ңайшҰ себептер жаратадҰ деу, жҚз есе к+рсоңҰрлҰң пен мҰқ есе меқӘреулӘк болар.

Ал ендӘ, екӘншӘ ңауӘптӘ с+згра ауҰр болсаң, "тішіккілі би ніфсиҒи", Çүни, +здӘгӘнен пайда болдҰ деген пӘкӘр. Б&л с+здӘқ де к+птеген ж+нсӘз т&старҰ мен аңҰлүа сҰймайтҰн ж+нсӘз жаңтарҰ бар. МҰсааттанснде, тек ҚшеуӘн баÇндаймҰз.

БӨРӨНШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ. Ей, ңасарҰсңан дӘнсӘз! ТікіппарлҰңтан аңҰмаң болүанҰқ сондай, жҚздеген ңисҰнсҰз пӘкӘрдӘ бӘрден ңабҰлдай саласҰқ. ЯйткенӘ, сен барсҰқ. ҮарапайҰм, +згермейтӘн ңиңатңемессӘқ. немӘ жақарҰп отҰратҰн керемет жҚйелӘ мішине немесе ірдайҰм +згерӘп т&ратҰн керемет сарай сиÇңтҰсҰқ. СенӘқ болмҰсҰқдаүҰ б+лшектер тҰнбастан ж&мҰс Әстеп т&р. СенӘқ болмҰсҰқда, ісӘресе, ңоректену жаүҰнан, нісӘла айтустҰру т&рүҰсҰнан ңоршаүан ортамен, тӘптӘ, бҚкӘл ілеммен +зара тҰүҰз байланҰста жіне сансҰз зат алмасулар жҚрӘп жатҰр. БойҰқдаүҰ жасушалар, ілгӘ нізӘк т еқ ңаелӘ байланҰстҰ б&збай одан ірӘ жалүастҰру ҚшӘн м&ңиÇт ңимҰлдауда. Бейне бӘр бҚкӘл ілемдӘ к+рӘп т&рүандай, сенӘқ +зара ңарҰм-ңатҰнасҰқдҰ бӘүҰ бӘрей, соүан ңарай ірекет етуде. Сен сол ӘшкӘ жіне сҰртңҰ сезӘм мҚшелерӘқмен, аүзаларҰқмен сол б+лшектердӘқ үажап ңҰзметӘн пайдаланҰп, ңоршаүан ортаменүметӘ дҚниемен байланҰс жасайсҰқ. Егер сен, денеқдегӘ б+лшектер Юзіли Үадир АллаҒтҰқ тӘл алүҰш ңҰзметшӘлерӘ, тіртӘптӘ іскерӘ немесе Юзіли таүдҰр ңаламҰнҰқ &штарҰ,ю(Çүни, ірбӘр

— 212 —

б+лшек ңалам &шҰ секӘлдӘ)>Ç болмаса ң&дӘрет ңаламҰнҰ, тҚнтелерӘ дегендӘ ңабҰлдамасақ, онда сенӘқ к+зӘқде ж&мҰс атңарҰп жатңан ірбӘр б+лшектӘқ бҚкӘл ілемдӘ к+ре алатҰн кідӘмгӘ алҰп к+зӘ болуҰ керек. Сондай-аң, сенӘқ келешегӘқ мен +ткен шаүҰқдҰ, шҰңңан тегӘқ меқ &шҰнлӘқдӘ, асҰлҰқдҰ, ң&ралүан б+лшектерӘнӘқ ңайдан, ңалай келетӘнӘн, оларүа не керектӘгӘн бӘлетӘн жҚздеген ү&ламалардҰқ аңҰлҰндай аңҰлҰ болуҰ керек. ан жаскӘлдӘ б&л міселеде тҚк &ңпайтҰн бӘреудӘқ денесӘндегӘ сансҰз б+лшектердӘқ бӘр б+лшегӘнде мҰқдаүан ПлатоннҰқ ӘлӘмӘ мен аңҰл-санасҰ бар екенӘн ңабҰлдау, бӘр емес, мҰқ есе аңҰмаңтҰң болар.

деп к+НШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ.>СенӘқ денеқ бейне бӘр мҰқ кҚмбездӘ сарай тірӘздӘ, ірбӘр КҚмбездердӘқ ірбӘр тасҰ ешңандай тӘреусӘз, бӘрбӘрӘне сҚйенӘп ңана т&р. Ал, сенӘқ денеқ зіулӘм сарайдан мҰқ есе үажап. ЯйткенӘ, сенӘқ сарай - денеқ ірдайҰм жақарҰп, жаАллаҒ жасалуда. Керемет рух, жҚрек, ӘшкӘ сезӘмдердӘ санамаүаннҰқ +зӘнде, тек денеқдегӘ ірбӘр мҚше, жеке-жеке кҚмбездӘ үимарат тірӘздӘ. Ү&рамҰндаүҰ б+лшектер кҚмбездӘқ тастарҰндай діл +лшеммен реттӘ тҚрде ҚйлесӘп, асңан шеберлӘкпен жасалүан. АландарҰбен тӘл +з алдҰна үажайҰп аспап. Егер б&л б+лшектердӘ ілемнӘқ &стасҰ - АллаҒтҰқ ңол астҰндаүҰ жауҰнгерлерӘ деп санамаса, онда ірбӘр б+лшек денедегӘ барлҰң б+лшектерге імӘрӘн жҚргӘзӘп т&румен ңатар, мҚлтӘксӘз баүҰнҰп тбауҰрҰерек. БӘр-бӘрӘне &ңсаумен ңатар, ңарама-ңайшҰ бейнеде болуҰ керек. Сондай-аң, АллаҒңа тін Ү&дайҰлҰң сипаттарүа ие, ң&дреттӘқ ңайнар к+зӘ болуҰ керек. ОсҰндай, бӘр АллаҒтҰқ үана ң&дӘретӘ жететӘн жаратҰлҰстҰ ілҰқ таүсӘз б+лшектерге еншӘлеп, солар жараттҰ деудӘқ мҚлдем ңисҰнсҰз екенӘн аз үана аңҰлҰ бар адамнҰқ +зӘ тҚсӘнер.

ШӨНШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ. Егер сенӘқ болмҰсҰқ Уахид-ҰабҰ боАллаҒтҰқ ңаламҰмен жазҰлүан хат екенӘн ңабҰлдамай, табиүат немесе себептер дейтӘн баспанҰқ +нӘмӘ деген пӘкӘрдӘ ңабҰлдар болсақ, онда денеқдегӘ &саң жасушадан бастап, сонау тжӘбереатңан ҚлкендӘ-кӘшӘлӘ, ң&рамҰ кҚрделӘ ңанша ңоспалар болса, табиүаттҰқ сонша арнайҰ ңалҰптарҰ болуҰ керек.

Міселен, мҰна ңолҰқҰздаүҰ кӘтап ңолжазба болса, онда Әс оқай болар едӘ. çүни, жазушҰ +з ӘлӘмӘне сҚйенӘп бӘр үана ңаламмеондай ҰүҰн жазҰп шҰүар едӘ. Ал егер ол, ңолжазба емес, онҰ ілгӘ жазушҰ жазүан

— 213 —

жоң, +зӘнен-+зӘ болдҰ десе, ол кезде онҰқ ірбӘр ірӘпӘн басу ҚшӘн баспңатҰнда ір ірптӘқ арнайҰ ңалҰбҰ болүанҰ сиÇңтҰ ірбӘр ірпӘн жазатҰн арнайҰ темӘр ңалам ңажет болар едӘ. М&ндай жаүдайда бӘр ңаламнҰқ орнҰна ңанша ірӘп болса сонша ңалам болуҰ ңажет. ТӘптӘ, кейде бӘр ірйналҰпҚстӘне ҚшкӘр ңаламмен, майда жазумен бӘр бет +леқ жазҰлса, онда бӘр ірӘп ҚшӘн мҰқдаүан ңалам ңажет болар едӘ. Егер ол жазулар бӘр-бӘрӘмен ҚйлесӘп сенӘқ денеқ н ЖиҰр керемет пӘшӘнде болса, ол кезде ірбӘр жерӘне, ірбӘр б+лӘгӘне манаүҰдай ңалҰптар ңажет боладҰ. ЮлгӘ шебер жасалүан темӘр ірӘптердӘ, керемет ңалҰптардҰ, ңаламдардҰ жасау ҚшӘн таүҰ бӘр ңалам керекҰн б+тілгӘ ңалҰптар, ңаламдар, темӘр ірӘптердӘ жасау ҚшӘн таүҰ да сондай ңаламдар, ңалҰптар, ірӘптер жасау ңажет боладҰ. ЯйткенӘ, олар да +те шебер тҚрде жасалүан. ТаүҰсҰн таүҰ... Сабаңтаср болуса берер едӘ. М&ндай тҚсӘнӘктӘқ ӘшӘнде сенӘқ денеқдегӘ жасушалардҰқ санҰнша ңисҰнсҰз нірселердӘқ барҰн тҚсӘн. Ей, аңиңаттҰ шатастҰрҰп жҚрген ңҰрсҰң! М&ндай ойдан &ÇлатҰн бол. АдасушҰлҰңтан бас тардан ке ШӨНШӨ ҮАУӨПТӨ СЯЗ. "Иктизат-ҒҚл табиат",>Çүни табиүатҰ керек етедӘ, табиүат жаратадҰ, деген пӘкӘр. Б&нҰқ да ж+нсӘз жаңтарҰ жеткӘлӘктӘ. лгӘ ретӘнде ҚшеуӘн баÇндаймҰз.

ссмиллШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ.>ЖаратҰлҰс атаулҰда онҰқ ӘшӘнде жан-жануарларда к+рӘнӘп т&рүан +нер, к+ре алатҰн, хикмет пен Әс атңаратҰн +нер иесӘнӘқ таүдҰр жіне ң&дӘрет аттҰ ңаламҰмен жазҰлүан +нерӘ екенӘн жоңңа шҰүарҰп, олардҰ меқӘреу сӘ бӘрт немесе басңа бӘр кҚш жараттҰ дейтӘн болса, ол кезде табиүат, барлҰң нірсеге +зӘнӘқ мішинелерӘн, баспаханаларҰн толассҰз тҚрде орналастҰруҰ керек боладҰ.л ңаралмаса барлҰң нірсеге ілемдӘ жарата алатҰн жіне басңара алатҰн бӘр ң&дӘрет пен хикмет беруӘ тиӘс.

Міселен, КҚн сіулесӘ Жер бетӘндегӘ кӘп-кӘшкене шҰнҰ сҰнҰңтарҰ мен тамшҰларүа ідӘлесҰп, ісер еткенде олар жалт-ж&лт етӘп н&рүа б+ленедӘ. Егер КҚнге шаүҰлҰсңан кӘшкене жҰлтҰраң сіулелердӘ наүҰз КҚнмен байланҰсҰ жоң, +здӘгӘнен десек, онда иненӘқ к+зӘндей шҰнҰ сҰнҰүҰнҰқ ӘшӘнде табиүи, наүҰз кҚннӘқ ңасиеттерӘне толҰң етедӘ.лмҰсҰ шаүҰн кідӘмгӘ КҚннӘқ бар екенӘн ңабҰлдауүа жіне бӘреу үана емес шҰнҰ б+лшектерӘ ңанша болса, сонша табиүи КҚннӘқ бар екенӘн мойҰндауүа тура келедӘ... Діл осҰ мҰсал сиÇңтҰ, жа, жарҰс атаулҰ мен жан-жануарлардҰқ жаратҰлуҰн тӘкелей Шімси-ЮзілидӘқ есӘмдерӘнӘқ сіулесӘ деп ңарамасаң, онда ірбӘр болмҰста, ісӘресе,

— 214 —

ірбӘр жан-жануардҰқ бойҰнда шексӘңҰлҰн рет, жойңҰн билӘк, тереқ ӘлӘм мен хикмет, орасан зор кҚш-ңуат, Çүни бӘр-бӘр тіқӘр бар деп мойҰндауүа тура келедӘ. М&ндай &үҰм, ілемдегӘ ңисҰнсҰз пӘкӘрдӘқ еқ ңисҰнсҰзҰ болар. БҚкӘл ілемдӘ жаратушҰ АллаҒтҰқ шеберлӘгӘдүат днерӘн меқӘреу табиүатңа телитӘн адам, ілбетте, +зӘнӘқ хайуаннан жҚз есе т+мен, санасҰз екенӘн ділелдейдӘ.

ЕКӨНШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ.>Егер к+з алдҰмҰздаүҰ тіртӘптӘ де +лшемдӘ, с&лу да ісем, шебер ірӘ хикметүҰна ңҰ жаратҰлҰс шексӘз Үадир, ХакимнӘқ +нерӘ емес табиүаттҰқ ӘсӘ, табиүи дейтӘн болсаң, онда табиүат ірбӘр уҰс топҰраңңа ЕуропадаүҰ баспалар мен фабрикалардҰқ санҰ ңанша болса сонша, мішинелер мен фабрикалар орнатуҰ керек. Сонда үана оа үанараң сансҰз гҚлдер мен жемӘстердӘ +ндӘре алмаң. ЯйткенӘ, гҚл егуге арналүан бӘр ң&тҰ топҰраңтан пӘшӘндерӘ іртҚрлӘ, бӘр- бӘрӘнен мҚлдем +згеше, тҚрлӘ тҚстӘ гҚлдердӘқ +сӘп-+нӘп шҰүатҰнҰ анҰң, онҰ Әс жҚзӘнде к+қ шҰүармӘз. Егер, б&л ң&бҰлҰс бӘр АллаҒңа тін болмаса, онда ң&тҰдаүҰ топҰраңтҰқ ӘшӘнде ірбӘр гҚлге арналүан арнайҰ табиүи мішине, +згеше +ндӘрӘс бар деп &үҰнуүа міжбҚрмӘз. Юйтпесе, ондай гҚл +сӘп шҰңпас едӘ. СебебӘ, гҚлдӘқ дінегӘ кідӘмгӘ &рهُ

ж&мҰртңа сиÇңтҰ сутегӘ, оттегӘ, к+мӘрңҰшңҰл жіне азоттҰқ ңамҰр сиÇңтҰ араласңан ңоспасҰнан т&радҰ жіне гҚлге ңажеттӘ ауа, су, жҰлу, жарҰң секӘлдӘ Êлементтер бетӘ ауүан жаңңа кете беретӘн бейсана нірселер. Дегенмен ілгӘ шебер жасалүан үаелтӘрггҚл, аса жҚйелӘ жіне шебер тҚрде сол ңарапайҰм ңара топҰраңтан шҰүадҰ. Олай болса, ілгӘ ң&тҰдаүҰ топҰраңта шаүҰн м+лшерде баспаханалар мен фабрикалар бар болүанҰ ма? Солай пайҰмдауүа тура келедӘ. Сонда үана топҰраң осҰншама "гҚл" дейтӘн тӘрӘҚкӘмӘнмен мҰқдаүан тҚрлӘ тҚстӘ тоңҰма +нӘмдерӘн +ндӘре аладҰ.

ТабиүаттҰ "жаратушҰ" деп, жҚргендердӘқ кҚпӘрлӘк тҚсӘнӘктерӘ ңаншалҰңтҰ аңҰлдан &заң екенӘн салҰстҰра бер. ОсҰндай адам бейнесӘндегӘ аңҰмаңтар, +здерӘн "үалшӘндӘ аңҰлдҰмҰз" деп санаүанҰмен олардҰқ аңҰл-ойҰ аңиңат үҰлҰмҰнан ңаншалҰңтҰ ңол ҚзӘп ңалүандҰүҰн, осҰндай адасушҰлҰң пӘкӘрдӘ +здерӘнше бӘлӘм санамайтҰндҰүҰн к+р, кҚл, бетӘнетап ңа.

Егер бҰлай десеқ: "ЖаратҰлҰстҰ табиүатңа телӘсеқ ңҰруар ңисҰнсҰздҰңтар мен шҰүа алмайтҰн тҰүҰрҰңтар пайда боладҰ дейсӘқ. Ал, б&лардҰ Ахад ірӘ Сімад бӘр АллаҒңа бергенде ілгӘ ңиҰндҰңтар ңалай жоүалҰҰ мӘндӘну ңалай жеқӘл болҰп кетедӘ?"

— 215 —

ЖАУАБұ. "БӘрӘншӘ мҰсалда, КҚн сіулесӘ еш ңиҰндҰңсҰз, кӘпкӘшкене тамшҰдан бастап, сонау айдҰн к+л, Қлкен теқӘзге дейӘн шаүҰлҰсҰп, +зӘнӘқ сіулесӘн, ісерӘн +зӘне зиÇндк+птеген кӘшкене мҰсали кҚндер арңҰлҰ жеқӘл к+рсете ңоÇдҰ. Егер ілгӘ тамшҰнҰқ жіне сол сиÇңтҰ жҰлтҰраң б+лшектердӘқ кҚнмен байланҰсҰ жоң десе, онда ілгӘ кӘшкене кҚндӘ к+рсетӘп рде ме ірбӘр б+лшектӘқ ӘшӘнде кҚн сҰртңҰ пӘшӘнӘмен бӘрге орналасуҰ керек. Сол сиÇңтҰ ірбӘр болмҰстҰ тӘкелей Ахад, Сімад бӘр АллаҒтҰқ жаратңанҰ, СонҰқ ң&дӘретӘмен боладҰ деген кезде, бҚкӘл болмҰсңа не керектӘ ХазӘр +те оқай ірӘ жеқӘл тҚрде ңамтамасҰз етӘледӘ. Егер м&ндай байланҰс ҚзӘлсе болдҰ ілгӘндей ңҰзметшӘлӘк тоңтап, болмҰс атаулҰ +з бетӘмен жҚр немесе табиүатңа ңатҰстҰ дейтӘн болсаң, ондай жаүдайда шешӘлмейт.

ҮсӘз байланҰстар тҚйӘндерге айналҰп, аңҰлүа сҰймайтҰн ж+нсӘздӘк, Çүни, мҚмкӘн емес нірселер алдҰмҰздан шҰүадҰ. Онда мҰна керемет хикметке к+з ж&мҰп, ілемнӘқ кӘшкене ҚлгӘсӘ тірӘздӘ, тақүажайҰп мішинеге &ңсана сіундҰ сол шҰбҰннҰқ ӘшӘндегӘ меқӘреу табиүат, бҚкӘл ілемдӘ жарататҰн ң&дӘрет пен хикметке ие дегендӘ маң&лдауүа тура келедӘ. Б&л дегенӘмӘз бӘр емес, білкӘм мҰқ есе ңисҰнсҰз, санасҰз сна іҒлң болар едӘ.

ҮорҰтҰндҰ. ЗатҰ Уажиб-Қл УжудтҰқ серӘгӘ де теқдесӘ де жоң. Сондай-аң, онҰқ ң&дӘретӘне де жарату ӘсӘне де +згенӘқ арала мен бмкӘн емес.

Ал, екӘншӘ ж+нсӘздӘктегӘ мҚшкӘлдӘкке келер болсаң, к+птеген еқбектерӘмде баÇндаүанҰмдай, егер болмҰс атаулҰ Уахид Ахад бӘр АллаҒңа бгердӘқ, барлҰң нірсе бӘр нірседей жеқӘл ірӘ оқай боладҰ. Егер Әс себептерге, табиүатңа жҚктелсе бӘр үана нірсе бҚкӘл болмҰстҰ жаратңандай аса зор ійелдӘң туүҰзадҰ.

Міселен, бӘр адам патшанҰқ ңҰзметшӘсӘ болҰп ңол астҰна кӘрсе, сол мансаптҰқ арңасҰнда +з кҚшӘнен жҚз мҰқ есе артҰң, ӘстердӘ тҰндҰра аладҰ. Кейде падишахтҰқ атҰнан бӘр ікӘмдӘ де тңандайай аладҰ. ЯйткенӘ, атңаратҰн ӘсӘ мен ж&мҰсҰна ңажеттӘ заттардҰ, кҚшңуаттҰ +зӘ к+термейдӘ. к+теруге міжбҚр емес. ЮлгӘ байланҰс арңҰлҰ керегӘнӘқ бірӘн патшанҰқ ңазҰнасҰнанйде ба. Б&л арңа сҚйеген патша іскерӘнде кҚш-ңуат бар. Демек, атңарүан ӘстерӘ бейне бӘр патшанҰқ +зӘ Әстегендей тҰÇнаңтҰ, Әс-ңимҰлҰ іскери жасаңтҰқ ңимҰлҰндай керемет басталҰп, тақүажайҰп болҰп аÇңталадҰ.

— 216 —

МҰсалҰ, к, ңаншай ң&мҰрсңа, ілгӘндей ңҰзметкерлӘк арңҰлҰ ПерүауҰннҰқ зіулӘм сарайҰн тас-талңан етедӘ. ШҰбҰн, сондай байланҰстҰқ арңасҰнда Німруд патшанҰ жер жастандҰрадҰ. Сондай байланҰспен кӘп-кӘшкене ңараүайдҰқ дінегӘ, таудай ңараүай аүҰңтҰқ керек-жараүҰн +з ӘшӘне саңтап т&р емес пе?

{(СӘлтеме): Егер сондай байланҰс болса, АллаҒтан імӘр келедӘ де ілгӘ дін үажап Әс атңара бастайдҰ. Егер ондай байланіқгӘгемаса, бӘр дін жаратҰлуҰ ҚшӘн зіулӘм бӘр аүашңа ңажет шарттар мен ң&дӘрет, сондай +нер ңажет болар едӘ. ЯйткенӘ, тау етегӘнде +сӘп т&рүан (Ү&дайдҰқ ң&дӘретӘ) ал бӘлдӘаүайдҰқ барлҰң болмҰсҰ, бҚкӘл керектӘ заттарҰ жіне таүдҰрдҰқ жазүанҰ сол діннен шҰүатҰн аүашта да болуҰ керек ңой. ЯйткенӘ, ол аүаштҰқ фабрикасҰ сол діннӘқ +зӘ болуүа тиӘс. Ал аңиңатҰнда, дін ӘшӘндегӘ таүдҰр жазуҰ АллаҒÇңтҰ бдӘретӘмен сҰртңа шҰүҰп кідӘмгӘ ңараүайүа айналадҰ.}

Иі, егер м&ндай тҰүҰз байланҰс ҚзӘлӘп, ілгӘндей зор ңҰзметӘнен босатҰлса, онда атңарар ӘсӘналадҰ.ттӘ заттардҰ +зӘ арңалап жҚруге міжбҚр болар едӘ. Ол кезде, +з шамасҰндай үана Әс атңарадҰ. М&ндай жаүдайда іуелде оп-оқай атңарҰлүан Әстер талап етӘлсе, бӘлегӘне бҚкӘл іскердӘқ кҚ кеқ желӘне де патшанҰқ ңару-жараң фабрикасҰн байлап жҚруӘ керек боладҰ. М&ндай хикаÇнҰ ңиÇлүа жҚйрӘк сайңҰмазаң естӘсе, осҰндай ж+нсӘз ңиÇлдан ол да ңаттҰ &ÇлатҰн шҰүар.

СонҰм тоңҰрлмҰс атаулҰнҰ Уажиб-Қл Ужудңа беру, Çүни, бӘр АллаҒ жараттҰ деу шарт. ТҚсӘну де оқай. Ал, табиүат жараттҰ деу мҚшкӘл, аңҰлүа ңонҰмсҰз.

ШӨНШӨ ЖЯНСӨЗ ЖАҺұ. Б&л ңисҰнсҰз пӘкӘрдӘ ішкерелейтӘн м&нҰқ алдҰндаүҰ кӘтапта баÇндалүан Ұн б&лсалүа тоңталайҰң.

БӘрӘншӘ мҰсал. ЯркениеттӘқ барлҰң озҰң жетӘстӘктерӘмен безендӘрӘлген ен далада орналасңан зіулӘм сарайүа жабайҰ бӘреу келедӘ. Үараса, ӘшӘ толүан к+здӘқ жауҰн алатҰн тамаша +нер туҰндҰларҰ. ЮлгӘат жолҰ аңҰмаңтҰң жасап "сҰрттан ешкӘм араласңан жоң. Б&л сарайдҰ ӘшӘндегӘ заттарҰмен ңоса сол заттҰқ бӘреуӘ жасаүан шҰүар" деп ойлайдҰ. БӘраң аңҰлҰ таÇз болса да, ӘшӘндегӘ бӘр заттҰқ мҰна зіулӘм сарайдҰ жарата алмайтҰнҰн бӘледӘ. Содан сарайдҰқ к+пшӘжоспарҰ мен ӘшӘндегӘ заттардҰқ тӘзӘмӘ жіне басңару зақдарҰ жазҰлүан діптер тауҰп аладҰ. РасҰнда к+зсӘз, жансҰз, кҚш-ң&дӘретӘ жоң ол діптердӘқ ңолҰнан жасау,н атңадӘру келмейтӘнӘ анҰң. Ол бар болүанҰ басңару зақдарҰнҰқ жиҰнтҰүҰ мен заттардҰқ атауҰ жазҰлүан бӘр зат ңана. ЮлгӘ жабайҰ сонда да болса "Басңалармен салҰстҰрүанда осҰ діптер сарайдаүҰ нірселермен тҰүҰз байланҰстҰ болүандҰңзҰлүанҰна сарайдҰ осҰ діптер жасап, безендӘрӘп, ӘшӘн дҚние-мҚлӘкпен толтҰрүан екен" деп есуастардҰқ сандҰраүҰн айтадҰ.

— 217 —

МӘне, осҰ мҰсалдаүҰ зіулӘм сарайдан да керемет, жҚйелӘ де тіртӘптӘ, тақүажайҰп, айналасҰ хикм ңаладолҰ, мҰна "ілем" сарайҰн табиүат жараттҰ дегенге сенетӘн Ү&дайдан безген жабайҰ адам келедӘ. БӘраң, ол мҚмкӘндӘк шеқберӘнен тҰс, Зат-Ұ Уажиб-Қл УжудтҰқ бар екенӘне сенбегенездӘ,н, б&л ілем ОнҰқ шебер жаратңан +нерӘ деп ңарамай, ИліҒи таүдҰрдҰқ жазҰп-+шӘретӘн таңтасҰ жіне ИліҒи ң&дӘреттӘқ жарату зақдарҰнҰқ ауҰсҰп +згстафа. діптерӘ болүан, бӘраң "табиүат" деп аталҰп кеткен ИліҒи ережелер мен зақдар жинаүҰн, Çүни, Раббани шеберлӘктӘқ мазм&нҰн к+редӘ. "МҰна нірселердр ашк+да болуҰ ҚшӘн бӘр себеп керек. БӘраң, мен олармен тҰүҰз байланҰста болатҰндай мҰна діптерден басңа нірсе к+ре алмай т&рмҰн. ШҰнҰнда к+зсӘз, санасҰз, ң&дӘретӘ жоң мҰна діптер, толҰң РубубиеттӘқ ӘсӘ болүан ілемдӘ жаратуҰ Тек ңмҚмкӘн емес. БӘраң мен, Сани-Ұ Үадим ЖаратушҰнҰ мойҰндамаймҰн үой. Олай болса, еқ д&рҰсҰ ілемдӘ мҰна діптер жараттҰ жіне жаратҰп жатҰр деймӘн" дедӘ.

Оүан жауап бҰей болЕй, аңҰмаңтҰңтҰқ шегӘне жеткен аңҰмаң! ТабиүаттҰқ &йҰүҰна батңан басҰқдҰ к+тер, к+зӘқдӘ аш! Еқ &саң б+лшектен бастап сонау ж&лдҰздарүа дейӘн толҰп жатңан болмҰс атаулҰ +зӘне тітҰмдҰ луан тӘлде АллаҒтҰқ бар екенӘне куілӘк ететӘндӘгӘн тҰқда! Юлем аттҰ алҰп сарайдҰ салүан, онҰқ жоспарҰн бӘр діптерге жазүан Наңңаш-Ұ ЮзілидӘқ табиүатр хайуң&бҰлҰсҰна назарҰқдҰ сал! Б&йрҰңтарҰна назар аудар. Ү&ранҰн тҰқда. ЮлгӘндей сандҰраңтан ң&тҰл".

ЕкӘншӘ мҰсал. МҚлде жабайҰ бӘреу жер ңайҰсңан ңалҰқ іскерге тап боладҰ. ЮскердӘқ бірӘ бӘрдей жалпҰүа ортаң тіртӘппен жат м&ңтажатңанҰн, ҚйлесӘмдӘ Әс-ңимҰлҰн к+редӘ. БӘр жауҰнгердӘқ ірекетӘмен ңалҰқ іскер т&ра ңаладҰ, жата кетедӘ, жҚгӘре ж+неледӘ. "АтҰқдар!" деген б&йрҰүҰн алүанда оң боратадҰ. АңҰлҰ таÇз ілгӘ жабайҰ адам мҰна Әстер бӘр ңолбасшҰнҰқ немесе мемле 2- с не болмаса бӘр патшанҰқ зақҰмен басңарҰлҰп жатңанҰн тҚсӘне алмайдҰ. Ондай тҚсӘнӘктӘ жоңңа шҰүарүандҰңтан, жауҰнгерлер бӘр-бӘрӘне жӘппен байланҰп т&р екен деп ойлайдҰ. С+йтӘп, "ол неткен үажап жӘп!" деп аулҰ т ңаладҰ. Одан ірӘ АÇсофиÇ сҰндҰ +те сіулеттӘ де керемет бӘр мешӘтке келедӘ. Ж&ма кҚнӘ болүандҰңтан мешӘтке м&сҰлмандар к+п жиналҰптҰ. Олар бӘр адамнҰқ Ұна тӘна &йҰп, иӘлӘп, еқкейӘп сіжде етедӘ. ЮлгӘ адам АллаҒ Таүаладан келген бҚкӘл зақдардҰ ңамтитҰн

— 218 —

иліҒи шариүаттҰ жіне шариүат иесӘнӘқ імӘрлерӘнен т&ратҰн рухани ереже-зақдардҰ тҚсӘнбегендӘктен: "МҰна жамаүат кідӘмгӘ жӘппензаңҰмднҰп т&р, олардҰ шҰрмап, ойнатҰп т&рүан жӘп тақүажайҰп екен!" деп, таүҰ да ңиÇли ой кешедӘ. ОсҰлайша, ол еқ жабайҰ, адам бейнесӘндегӘ жҰртңҰштардҰқ +зӘн кҚлкӘге ңарҰң ңҰлардай масңара оймен шҰүҰп кетедӘ...

Діл сол сиÇңтҰ, Юзіл, Юбід С&а екӘ АллаҒтҰқ сансҰз іскерӘ тірӘздӘ мҰна ілемге немесе МіүбудҰ-ЮзілидӘқ сіулеттӘ мешӘтӘ сиÇңтҰ мҰна дҚниеге, ібден жабайҰланҰп кеткен, ңҰрсҰң ірӘ Ү&дайдан безген, табиүат жаратадҰ деген &үҰмдҰ жаңтайтҰн бӘр кіпӘр кесаласҰОл, Юзіли С&лтаннҰқ хикметӘнен туҰндаүан ілемнӘқ маүҰнауи зақдарҰн материалдҰң нірсе деп пайҰмдап, Рубубиет билӘгӘнӘқ зақдар жинаүҰн, Çүни жаратҰлҰс зақдарҰн материалдҰң нірсلٰهَ اсенӘп, сосҰн оларүа "табиүат" деп ілдеңандай айдар таүҰп, Ү&дӘреттӘқ ӘсӘ болүан ң&бҰлҰстарүа олардҰқ +здерӘнде бӘр ң&дӘрет бар деп ңарайдҰ. Б&л жоүарҰда к к+мекен мҰсалдаүҰ жабайҰлҰңтан мҰқ есе жабайҰлҰң ңой!

СонҰмен, жаратҰлҰстанушҰлардҰқ орҰнсҰз тҚрде "табиүат" деп жҚргендерӘ бар болүанҰ +нер болуҰ мҚмкӘн, Шебер емес. тіпсӘ сурет ңана, СуретшӘ емес. кӘмдер жинаүҰ кӘм шҰүарушҰ емес. Ол бӘр жаратҰлҰс зақҰ, Зақгер бола алмайдҰ. БҚркенӘш перде болүан жаратҰлҰс, ЖаратушҰ бола алмайдҰ. Юсер алушҰ ң&бҰлҰс, Юсер етушӘ емес. Ол бӘр зақ, Ү&дӘрет те емесстҰң жр де емес. Ү&ралүан нірселер, Ү&растҰрушҰ емес...

СонҰмен, ңорҰта келгенде, ілемде болмҰс бар. Он алтҰншҰ нотанҰқ басҰнда айтҰлүандай, болмҰстҰқ пайда болуҰна аңҰлүа сҰйҰмдҰ т+рт жолдан басңа жол жоң. Сол т+рт жолдҰқ іуелгӘ Қшел екеуҰнсҰз, сандҰраң екенӘ толҰң ділелдендӘ.

ЕндӘ т+ртӘншӘ жолүа келер болсаң, бастапңҰ,

اَفِى اللّٰهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ

аÇтҰ Зат-Ұ Уажиб-Қл УжудтҰқ УлуҒиетӘн жіне барлҰң нірсе онҰқ ң&дӘретӘмен болатҰнҰн, жер мен к+к сонҰқзӘм сеӘнде, сонҰқ тӘкелей ңол астҰнда екендӘгӘн анҰң к+рсетӘп т&р.

Ей, себептерге шҰрмалҰп, табиүатңа табҰнүан бейшара адам! ЮрбӘр болмҰстҰқ табиүатҰ бҚкӘл нірселер сиÇңтҰ кейӘннен пайда

— 219 —

боладҰ, Çүни, жаратҰладҰ. ЯйткенӘ, шебер тҚрде жақадлтанҰ алуда. Эім ірбӘр болмҰс жақадан жаратҰлүанҰ секӘлдӘ онҰқ себептерӘ де керемет +нермен жасалуда. Сондай-аң, ірбӘр нірсенӘқ жаратҰлҰсҰ к+птеген заттар мен ң&ралдардҰ ңажет етедӘ. Олай болса, ол табиүаттҰ жасаүан жіне сол сеа бар дӘ жаратңан Үадир-Ұ Мутлаң, ЖаратушҰ бар. Ал, м&ндай Үадир-Ұ Мутлаң +зӘнӘқ жарату ӘсӘне, шексӘз басңару билӘгӘне ңолҰнан тҚк келмейтӘн себептердӘ ортаң ңҰла ма? Жоң! Ол, нітиженӘ себептерӘмен бӘрге +зӘ үандӘқ аңтадҰ жіне есӘмдерӘнӘқ кереметтӘгӘн жіне үажап хикметӘн осҰлайша к+рсете отҰрҰп, оларүа белгӘлӘ бӘр тіртӘп бередӘ. ТақүажайҰп жҚйеге тҚсӘредӘ де бӘр-бӘрӘне себеп ңҰлҰп, нітиженӘ осҰ. Оларп пен жҚйеге ңатҰстҰ салдарҰ етӘп к+рсетедӘ. СҰрт к+зге кемшӘлӘк, мейӘрӘмсӘздӘк болҰп к+рӘнер нірселердӘ Ү&дӘретӘне перде еткен. ОсҰлайша киелӘ есӘмткенде н&ңсан келтӘрмей, асңаңтҰүҰн саңтап отҰрадҰ.

АпҰрҰм-ай, саүат шеберӘ саүаттҰқ б+лшектерӘн жасап алҰп, саүаттҰ ң&растҰра салуҰ оқай ма, ілде тақүажайҰп бӘр мішине ойлап тауҰп, онҰсҰн ілгӘ б+лшектердӘқ арасҰна орналастҰрҰпдӘ. Еқн саүат жасаудҰ сол мішиненӘқ жансҰз ңолдарҰна тапсҰруҰ оқай ма? 0, тоба! Б&лай болуҰ мҚлдем ңисҰнсҰз үой? ОсҰүан т+релӘк етӘп к+ршӘ! Немесе жазушҰнҰқ сиÇ, ңалам, ңаүаздҰ пайдаланҰп +зӘ жазүанҰ о рухан, ілде ңалам, сиÇ, ңаүаздҰқ арасҰна ілгӘ жазбадан ілдеңайда шебер жасалүан +те кҚрделӘ ірӘ тек сол жазбаүа үана тін жадҰ бар мішине ң&растҰрҰп, сосҰн аңҰл-есӘ жоң ілгӘ мішинегқ (с.ае, сен жаз!" деп, +зӘнӘқ араласпаүанҰ оқай ма? Б&л ңолжазбадан жҚз есе мҚшкӘл емес пе?

Егер сен. "Д&рҰс ңой, бӘр кӘтаптҰ жазу ҚшӘн ілгӘндей мішине жасау ірине к+п іуреге саладҰ. БӘраң,ңалуҰнй мішине болса, жазушҰнҰқ сол кӘтабҰн к+бейтуге пайдасҰ тимей ме? Сол жаүҰнан білкӘм жеқӘлдӘк болар?" дерсӘқ. Оүан бҰлайша жауап беремӘз: Наңңаш-Ұ Юзіли Çүни, ісем де шебер суретшӘ АллаҒ, +зӘнӘқ асңан ң&дӘретӘмен к+ркем есӘмдерӘнӘқ п, +ртсӘн саналуан тҚрде к+рсете отҰрҰп, ҚнемӘ жақалау арңҰлҰ, болмҰс атаулҰүа +згеше тҚр, +зӘндӘк бейне беруде. ТӘптӘ, ешбӘр Самідани хат немесе Раббани кӘтаптҰқ ділме-діл к+шӘрмесӘ жоң. КейӘннен жаратҰлүанҰ ҚседӘ.маүҰна бӘлдӘру ҚшӘн, мӘндеттӘ тҚрде +зге бейнеде боладҰ. Егер соңҰр болмасақ, адамнҰқ жҚзӘне зер сал! Адам ата заманҰнан берӘ, білкӘм ңиÇметке дейӘн сол аңиңатңай бет ілпетӘнде, дене мҚшелерӘмен ңоса салҰстҰрүанда, адамдар бӘрбӘрӘне

— 220 —

&ңсамайдҰ. МӘндеттӘ тҚрде бӘр айҰрмашҰлҰүҰ болмаң. Демек ірбӘр бет, +зӘндӘк бӘр кӘтап. ОнҰ тек к+ркемдеу ҚшӘн, +зӘнше бӘр жазу ң&ралдарҰ, жақа бӘраза &рп, +зге бӘр жазу керек. ҮажеттӘ заттардҰ ікелу, олардҰ орналҰстҰру жіне басҰлуҰна ңажеттӘ нірселердӘ орнҰна ңоŞ ҚшӘн мҚлдем басңа баспахана ңажет. Егер, мҚмкӘн емес болса да табиүаттҰ баспахана деп санаүаннҰқ +зӘнде баспаүа ңажеттӘ. БолҰмен басу, Çүни дайҰн ірӘптердӘ ңалҰпңа ң&ŞҰн бҰлай ңойүанда, ілгӘ теру ж&мҰсҰнан ілдеңайда ңиҰн болүан жандҰ маң&лҰңтҰқ болмҰсҰндаүҰ ңажеттӘ заттардҰ ілемнӘқ тҚкпӘр-т жолҰннен +зӘндӘк +лшеммен, +те діл ірӘ белгӘлӘ бӘр жҚйемен жасау жіне тасҰмалдау, сондай-аң, ілгӘ баспаүа беру ҚшӘн, бірӘбӘр сол баспанҰқ иесӘ Үадир-Ұ МутлаңтҰқ ң&дӘретӘ мен еркӘнлгӘ еқаждҰң туадҰ емес пе?

Демек, баспа болуҰ мҚмкӘн деген ой мҚлдем маүҰнасҰз, сандҰраң.

Егер, саүат пен баспа мҰсалдарҰн тҚсӘнген болсақ, онда шебер ЖаратушҰ Сани-Ұ ЗҚлжіліл, бҚкӘл мҚлӘктӘқ ИесӘ Үадир-Ұ КҚллӘ Шей себептердӘ де +зӘ асҰншҰан, нітиженӘ де сол жаратуда. ХикметтӘ тҚрде себептӘ салдармен &штастҰруда. Юлем ң&бҰлҰстарҰнҰқ жҚйесӘне ңатҰстҰ АллаҒтҰқ ідет-зақдарҰ ИліҒи &лҰ жаратҰлҰс зақдарҰнҰқ бӘр үа+з барлесӘне жій үана айна болүан болмҰс атаулҰнҰқ табиүатҰн +з еркӘмен, ңалаүанҰндай белгӘлеген. Сол табиүаттҰқ материалдҰң жаүҰн ң&дӘретӘ арңҰлҰ заттҰқ +зӘндӘк табиүатҰна сай жаратңан... бӘрбӘрӘмен араластҰра, байланҰстҰрҰп&р. Сен... АпҰрҰм-ай, +те орҰндҰ жіне наңтҰ ділелденген осҰ аңиңаттҰ маң&лдау ңиҰн болҰп па?! 0, тоба, осҰлай болуҰ керек емес пе? Юйтпесе, ңарапайҰм себептеан адатабиүат деген нірселерге ір нірсенӘқ жаратҰлуҰна ңажеттӘ заттар мен ң&ралдардҰ берӘп, +те хикметтӘ ірӘ кҚрделӘ ӘстердӘ атңарту мҚлдем ңисҰнсҰз. АпҰрҰм-ай,руҰ тиеген мҚмкӘн еместӘқ мҚмкӘн емесӘ үой. М&нҰқ да т+релӘгӘн сенӘқ Ұнсап бӘлмейтӘн аңҰлҰқа ңалдҰрамҰн.

ЮлгӘ кіпӘр, Çүни табиүатңа табҰнушҰ бҰлай дедӘ: "Сен маүан Ұнсапңа кел деп отҰрсҰқ. ОсҰ кезге дейӘн жҚрген жолҰм ңисҰнсҰз ірӘ зиÇндҰ, Әске а келгз жол екенӘн мойҰндаймҰн. ЖоүарҰда аталүан ділелдерӘқӘздӘ естӘген адамнҰқ егер аз үана аңҰлҰ болса, табиүат немесе себептердӘқ жаратуҰ мҚмкӘн емес жіне олай деудӘқ +зӘ сандҰраң екенӘн тҚсӘнедӘ. БарлҰң нірсенӘ тӘкелей Уажиб-Қл УжудтҰӘне, отатҰнҰ шҰндҰң, мӘндеттӘ тҚрде солай. "ЮлхамдҚлиллаҒи аліл иман" деп иман еттӘм.

— 221 —

К+қӘлӘмде мҰнандай бӘр үана кҚмін бар: АллаҒ ТаүаланҰқ ЖаратушҰ екенӘн ңабҰлдаймҰн, алайда кейбӘр кӘшкене себептардҰ тңарапайҰм нірселердӘ жарату ӘсӘне араласуҰ, азүантай мадаңңа ие болуҰ ОнҰқ РубубиетӘнӘқ салтанатҰна зиÇн келтӘре ме? БилӘгӘне н&ңсандҰң келтӘруідесӘ

Жауап. Б&л міселе менӘқ кейбӘр шҰүармаларҰмда толҰң ділелденген. БилӘктӘқ бастҰ талабҰ басңанҰқ араласуҰна мҚлде жол бермеу. ТӘптӘ, ңарапайҰм ікӘм мен жай ңҰзметкердӘқ +зӘ басңарма ӘсӘне баласҰнҰқ араласңанҰн ңаламайдҰ. ТӘптӘ, таүҰма татңарҰҰ деген оймен кейбӘр патшалар +з діуӘрӘнде дӘндар, тӘптӘ халифа бола т&ра +здерӘнӘқ бейкҚні &лдарҰн +лтӘрӘп отҰрүан. Б&л оңиүа "билӘкке басңанҰ араластҰрейӘрӘмқҰнҰқ" ңаншалҰңтҰ мақҰздҰ екенӘн ақүартадҰ. ШаүҰн ауҰлдаүҰ екӘ бӘрдей бастҰңтан бастап, бӘр +кӘметте екӘ патшаүа дейӘнгӘ басңару ӘсӘ тіуелсӘз болҰп, "басңанҰ араластҰрмау зақдҰлҰүҰн" ңатақ талап етедӘ. М&нҰ адамзадеп жахҰ ңҰрүҰн ңан т+гӘстер арңҰлҰ ділелдеп отҰр.

АпҰрҰм-ай, АллаҒтҰқ толҰң басңаруҰ мен ікӘмдӘгӘнӘқ жай үана к+леқкесӘндей ілсӘз ірӘ к+мекке м&ңтаж адамдардҰқ арасҰнда жеке дара билеу осҰншама дірежеде болса, ТолҰң ЮкӘмдӘгӘ Рубубиет дірежесӘндекӘ сеҰң басңармасҰ Улухиет дірежесӘнде, ТолҰң тіуелсӘздӘгӘ Юхадиет ңуатҰнда жіне ешнірсеге м&ңтаж емес, Үадириет ңуатҰндаүҰ Зат-Ұ ЗҚлжілалдӘқ ӘсӘнде, онҰқ ікӘмдӘгӘнде басңанҰ араластҰрмау, серӘктӘ ңабҰл етпеу, ешн барҰӘ ортаң ңҰлмау зақдҰлҰүҰ ңаншалҰңтҰ ңажет ірӘ шарт екенӘн салҰстҰра алсақ, салҰстҰрҰп к+р!

Ал, кҚмінӘқнӘқ екӘншӘ жаүҰна келсек, "Себептер, кейбӘр &саң нірселердӘқ кейбӘр ң&лшҰлҰңта еқ ерленсе, Маүбуд-Ұ Мутлаң болүан Зат-Ұ Уажиб-Қл Ужудңа жасалүан еқ &саң б+лшектен бастап ж&лдҰздарүа дейӘнгӘ жаратҰлҰстҰқ ң&лшҰлҰңтарҰ азайҰп ңала маа райҰсӘқ. Оүан жауап бҰлай. МҰна ілемнӘқ Халиң-Ұ ХакимӘ ілемдӘ шексӘз зіулӘм аүаш тірӘздес жасап, онҰқ жемӘсӘ ретӘнде саналҰ пенделердӘ, ал олардҰқ ӘшӘнде еқ кҚрделӘ жемӘсӘ біларҰнадамдҰ жаратңан. АдамнҰқ да +зӘне тін +те мақҰздҰ жемӘсӘ, тӘптӘ, жаратҰлҰсҰнҰқ нітижесӘ, маңсатҰ бар. Ол онҰқ шҚкӘршӘлӘгӘ мен ң&лшҰлҰүҰ.

МӘне, осҰнҰқ бірӘн жаратңан толҰң ерӘктӘ, ешнірсеге тіуелсӘз ЮмӘршӘ Хаким-Ұ Мутлаңіне оү танҰту жіне сҚйдӘру ҚшӘн, ілемдӘ ісем тҚрде жаратңан Уахид-Ұ Юхад АллаҒ, бҚкӘл ілемнӘқ жемӘсӘ болүан адамзаттҰ жіне адамнҰқ еқ ң&ндҰ жемӘсӘ - шҚкӘрӘ мен үибадаттҰ

— 222 —

басңаларүа берӘп ңоŞҰ мҚмкӘн бе? ЖаратҰлҰстҰқ ніе мейӘн, ілемнӘқ жемӘсӘн хикмет пен даналҰүҰна мҚлдем кереүар етӘп, +згеге берӘп, ібестӘк жасай ма? Олай ӘстеуӘ істе мҚмкӘн емес.

ЖаратҰлҰстҰқ ң&лшҰлҰңтарҰн басңаларүа беру - АллаҒтҰқ зор хикметӘ мхих хаҰң РубубиетӘн бекерге шҰүарумен теқ. Оүан +зӘ риза бола ма, &лҰңсат бере ме? ЯзӘн танҰстҰрҰп, бӘраң жаратңан ң&лдарҰнҰқ шҚкӘршӘлӘгӘ мен ризашҰлҰүҰн, сҚйӘспеншӘлӘгӘ пен ң&лшҰлҰңтарзӘретӘен бӘреуге, себептерге беру арңҰлҰ +зӘн &мҰтңҰзҰп ілемдегӘ еқ &лҰң маңсатҰн жоңңа шҰүаруҰ мҚмкӘн бе?!

Уа, табиүатңа табҰнудан бас тартңан достҰм! Басңа айтарҰқ бар ма? Ол бҰлай дедӘ. "ЮлхімдҚлиллаҒ", к+қӘтҰр. وкҚдӘк ңалмадҰ. ИліҒи Уахдіниетке жіне АллаҒ Таүаладан басңалар үибадат етуге лайҰң еместӘгӘне ңатҰстҰ екӘ б&лтартпас айүаң к+рсетӘп бердӘқӘз. Б&үан да сенбей ЖаратңандҰ жоңңа шҰүару - КҚн мен АйдҰ жоңңа байла секӘлдӘ аңиңатңа мҚлдем ңайшҰ нірсе".
* * * * *

соқҰ

ТабиүатшҰлдҰң дейтӘн кҚпӘрлӘк &үҰмдҰ тастап иманүа келген адам айтадҰ.

"Ү&дайүа шҚкӘр, кҚмінӘм ңалмадҰ. Алайда, к+қӘлӘа кез ақдатңан бӘрнеше с&раүҰм бар".

БӨРӨНШӨ С РАҮ. Жалңау кӘсӘлер жіне намаздҰ тастап кеткендер айтадҰ: "Ү&раннҰқ к+птеген жерӘнде үибадат етпейтӘндердӘ ңайтаңайта ЖіҒаннамнҰқ жан т+згӘсӘз азабҰмен ңорңҰтҰп, адамнҰқ зіресӘн алҰң па?онда бӘздӘқ үибадатҰмҰз АллаҒ Таүалаүа керек болүанҰ ма, не ңажетӘ бар? Адамзатңа тура жол к+рсетӘп, ж+нге салҰп отҰратҰн ідӘлеттӘ Ү&раннҰқ б&лай с+йлеуӘ оүан жараспайдҰ. ЕлеусӘз, кӘпкӘшкене ңателӘкке бола, осҰншама ңҰн бӘр ңаталдҰң емес пе?".

ЖАУАБұ. АллаҒ Таүала сенӘқ үибадатҰқа да ешнірсеге де м&ңтаж емес. БӘраң, үибадатңа сен м&ңтажсҰқ. РухҰқ сҰрңат, жанҰқ жаралҰ. Ал, ң&лшҰлҰң -ш місеи жаранҰ емдейтӘн шипа. АпҰрҰм-ай, науңас адам дірӘгердӘқ жанҰ ашҰп айтңан пайдалҰ кеқесӘне жіне дірӘ-дірмек Әшу жайҰнда ңайта-ңайта айтңптар ХертуӘне ренжӘп "сӘзге м&нҰ ңайталай бергеннен пайда тҚсе ме?" десе м&нҰсҰ ібестӘк ңой.

— 223 —

Ал, Ү&раннҰқ үибадаттҰ тастауүа ңатҰстҰ ңорңҰнҰштҰ да ңатақ ескерту жасап, ауҰр жаза жайлҰ ескерткен хабарҰнҰқ мінӘсӘ мҰнада.

Міселен бӘр Патша ң шҰ-ңиҰндаүҰлардҰқ ң&ңҰн саңтау ҚшӘн халңҰнҰқ аңҰсҰн жеп, намҰсҰна тиетӘн жай бӘр адамнҰқ азүана ңателӘгӘне бола ауҰр жазаүа тартадҰ емес пе? Сол сиÇңтҰ үибадаттҰ, намаздҰ тастаүан адам, Юзіл Юбід С&лтанҰнҰқ билӘгӘндегӘ болмҰс атаулҰнҰқ ң&ңҰна ҚлбарҰмҰуҰздҰң, рухани ңастандҰң жасаүан болҰп есептеледӘ. СебебӘ, болмҰс атаулҰнҰқ ісемдӘгӘ, ЖаратушҰсҰн мадаңтауҰ мен тісбих етуӘнде жатҰр. ҺибадаттҰ тірк еткен адам, болмҰс атаулҰнҰқ үибадатҰн к+рмейдӘ, к+ре алмайдҰ, тӘптӘ, жоңңа шҰүарадҰ. Ал үибадңой". ап, тісбих ету жоүарҰ діреже екенӘ белгӘлӘ. Сондай-аң, Самідіни хат, ірбӘрӘ Раббани есӘмдердӘқ айнасҰ болҰп табҰлатҰн жаратҰлҰстҰ т+мендетӘпеме): т&рүҰсҰз, маүҰнасҰз, меқӘреу санап, маүҰнасҰ мен маңсатҰн жоңңа шҰүарадҰ. ОсҰлайша бҚкӘл жаратҰлҰсңа ңастандҰң жасаүан боладҰ. Иі, іркӘм ілемдӘ +з айнасҰмен к+редӘ. АллаҒ Таүалалмай, баласҰн бҚкӘл ілемнӘқ ҚлгӘсӘ, таразҰсҰ тҚрӘнде жаратңан. ЮрбӘр адамүа мҰна дҚниеде +зӘндӘк ілем сҰйлайдҰ. Ол ілемнӘқ кҚйӘ, пенденӘқ к+к екен ңарай +згерӘп отҰрадҰ. Міселен, +те м&қлҰ жабҰрңау адам, т+қӘрегӘн де солай к+редӘ. Ал, +те к+қӘлдӘ, ңуанҰштҰ адам, ілемдӘ ң&лпҰрҰп жайнаүан тҚрде к+редӘ. Сол сиÇң жантҚшҰл ірӘ тереқ маүҰналҰ үибадат жасап, тісбихпен ш&үҰлданатҰн адам, жаратҰлҰстҰқ мінӘсӘн, онҰқ аңиңатҰн тереқӘрек ақүарадҰ. Бейңам, немесе Ү&дайдан безӘп, үибадаттҰ тастаүан адам ілемнӘқ кемелдӘгӘне, шҰнайҰ ісемдӘгӘне кереүар т&жҰрҰм жасаҰздар ңатңа ҚйлеспейтӘн, ібес тҚрде тҚсӘнӘп, олардҰқ ң&ңҰна рухани з&лҰмдҰң жасайдҰ. Сондай-аң, намаздҰ тіркӘ еткен адам, +з-+зӘнӘқ наүҰз иесӘ бол+рӘнгеҰңтан намаз оңҰмаса, наүҰз ИесӘ бол АллаҒтҰқ ң&лҰна, Çүни, +з болмҰсҰна з&лҰмдҰң жасаүан боладҰ. Ал, онҰқ ИесӘ, ң&лҰнҰқ аңҰсҰн онҰқ жҚгенсӘз ніпсӘсӘнен алу ҚшӘн ңайта-ңайта ңорңҰтҰп, ңатақ ескерту жасап т&радҰ. СоттӘқ мң, жаратҰлҰсҰнҰқ нітижесӘ, маңсатҰ болүан үибадаттҰ тірк еткен адам, ИліҒи хикметке, Раббани маңсатңа ңарсҰ шҰңңан болҰп саналадҰ. Сол ҚшӘн ңатақ жазаүа тартҰладҰ.

СонҰмен, үибадаттҰ тастаүан адам +з болмҰсҰна з&лҰмдҰңҰн бол боладҰ. (Ал, болмҰс АллаҒ ТаүаланҰқ ң&лҰ жіне толҰңтай иелӘгӘнде.)

СонҰмен ңатар бҚкӘл ілемнӘқ кемелдӘгӘне шек келтӘрӘп, олардҰқ

— 224 —

рухани аңҰсҰн жеп, ң&ңҰна ңол с&ңңан боладҰ, демек залҰм болүанҰ. КіпӘр - бҚкӘл болмҰс атаулҰнҰ ңорлаушҰ барлҰ ҺибадаттҰ тастау да, ілемдегӘ кемелдӘктӘ жоңңа шҰүару деген с+з. Сондай-аң, ИліҒи хикметке ңарсҰ келу болүандҰңтан, ңатақ ескертуге, ңаттҰ ңорңҰтуүа, ауҰр жазаүа да лайҰң боладҰ. МӘне, жоүарҰда аталүан +те орҰндҰ аңиңаттҰ бӘлдӘру ҚшсекӘлдиеттӘ Ү&ран КірӘм керемет тҚрде ілгӘндей ңатақ ескерту арңҰлҰ тҚсӘндӘрме тісӘлӘн шебер пайдалана отҰрҰп, +з ж+нӘмен, діл тауҰп айтңан жіне. Немеерге лайҰң с+здӘ шешендӘкпен тамаша ңолданүан.

ЕКӨНШӨ С РАҮ. "БолмҰс атаулҰ ңай жаүҰнан болсҰн, ӘсӘнде де, +зӘнде де, сипатҰнда да АллаҒтҰқ ң&дӘретӘне тіуелдӘ екенӘ &лҰ Әқ дам. лҰ болүандҰңтан ол таÇз аңҰлҰмҰзүа сҰймайдҰ. Юйтсе де, к+з алдҰмҰздаүҰ мҰна телегей-теқӘз молшҰлҰң, уахдет т&рүҰсҰндаүҰ оқайлҰң пен жеқӘлдӘк, Ү&ранда б&л ңалүандай:

مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ ٭ وَمَٓا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ

СекӘлдӘ аÇттар анҰң к+рсетӘп отҰрүан +те оқай, +те жеқӘл жаратҰміқгӘлгӘ &лҰ аңиңаттҰқ +те орҰндҰ да д&рҰс екендӘгӘн ділелдей тҚседӘ. Б&л жеқӘлдӘктӘқ сҰрҰ мен хикметӘ неде?"

ЖАУАБұ. БӘрӘншӘден,>жиҰрмасҰншҰ МектубтҰқ онҰншҰ кілимісҰ болүан: وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ аÇтҰнҰқ баÇнҰнда бн деп +те анҰң ірӘ толҰң тҚрде баÇндалүан болатҰн. ЮсӘресе, соқүҰ жаүҰнда наңтҰ ділелденген-дӘ. Егер ңайталайтҰн болсаң, болмҰс атаулҰнҰ Сани-Ұ Уахид АллаҒ жараттҰ деген кезде барлҰْمَ لَ тҚйӘр зат сиÇңтҰ оқай ірӘ жеқӘл пайда боладҰ. Егер болмҰстҰ Уахид-Ұ Ахад жаратңан жоң дейтӘн болсаң, бӘр тҚйӘр заттҰқ жаратҰлуҰ бҚкӘл заттҰқ жаратҰлуҰ сиÇңтҰ мҚшкӘл болҰп, орасан зор ңиҰндҰң туадҰ. Ол кезде бӘр діннӘқ жаратмаүатпӘр аүаш сиÇңтҰ ңиҰндҰң туүҰзадҰ. Егер +зӘнӘқ наүҰз шебер &стасҰна берӘлсе, бҚкӘл ілем бӘр аүаш сиÇңтҰ, бӘр аүаш бӘр дін сиÇңтҰ, ал Ж&маң бӘр гҚл сиÇңтҰ оқай ірӘ жеқӘл жаратҰладҰ. ДемеҒи мейлдӘк пайда боладҰ. Сонда мҰна к+з алдҰмҰздаүҰ молшҰлҰң пен арзаншҰлҰңтҰқ жіне ірбӘр тҚрдӘқ жеқӘл к+беŞӘнӘқ, сондай-аң, +те оқай ірӘ жҰлдам пайда болуҰнҰқ сҰрҰ ашҰлҰп, тҚсӘнӘктӘ боладҰ. М&нҰқ

ес.

икметтерӘн бӘлдӘретӘн жҚздеген ділелдер басңа шҰүармаларҰмда толҰң баÇндалүан. ҮазӘр соүан ңҰсңаша тоңталҰп +телӘк. МҰсалүа, жҚз жауҰнгердӘ бӘр ңолбасшҰүа тапсҰру, бӘр жауҰнгердӘ жҚз ңолбасшҰүа тапсҰрудан жҚз есе жеқӘл үой. Сонда ңоймаңалҰқ ңолдҰқ ңажеттӘ жабдҰңтарҰн ңамтамасҰз ету бӘр орталҰңтан басңарҰлҰп, бӘр зақүа баүҰнҰп, бӘр фабрикаүа жҚктелӘп, бӘр патшанҰқ басңӘқ пайн болса, санҰ жаүҰнан бӘр жауҰнгердӘ ңамтамасҰз ету сиÇңтҰ жеқӘл боладҰ. Ал, бӘр жауҰнгердӘ ңамтамасҰз ету к+птеген орталҰңтарүа, саналуан фабрикалаезӘндектелӘп, бӘрнеше ңолбасшҰларүа тапсҰрҰлса, бейне-бӘр ңалҰқ іскердӘ ңамтамасҰз етуден де ңиҰнүа соүадҰ. ТӘптӘ бӘр аүаштҰқ мазм&нҰ ӘспеттӘ болүан дінегӘнӘқ +зӘн жарату, бӘр аүаштҰ жарату сиÇңтҰ ңиҰнүа тҚсер едӘ. ЯйткенӘӘқ мҚүүана жауҰнгердӘ ңамтамасҰз ету ҚшӘн де, бҚкӘл іскердӘ ңамтамасҰз ететӘн к+птеген фабрикалар керек.

Эім Уахдет сҰрҰмен бӘр аүашңа ңажеттӘ заттар бӘр тамҰрдан, бӘр орталҰңтан, бӘр зақмен берӘлӘп отҰрүандҰңтан, мҰқдаүан жемӘс беретӘн ілгӘ етӘменбӘр жемӘс сиÇңтҰ оқай +сӘп-+нгенӘн к+зӘмӘзбен к+рӘп жҚрмӘз. Егер жаүдай Уахдеттеню(бӘрлӘктен),>Кесреткею(к+пшӘлӘкке, себептерге)>+згерсе, Çүни бӘр АллаҒтҰқ імӘрк арасмес сансҰз себептерге жҚктелӘп, ір жемӘске ңажеттӘ заттар ір жерден +здӘгӘнен берӘлетӘн болса, ірбӘр жемӘс бӘр аүаш сиÇңтҰ ңиҰндҰң туүҰзар едӘ. ЯйткенӘ, бӘр аүаштҰқ тӘршӘлӘгӘне ңажеттӘ заттар бӘр дін ҚшӘн де кереалмайтӘ мілӘм.

МӘне, осҰ тектес жҚздеген мҰсалдар бар. БӘр үана жаратушҰ жаратңан мҰқдаүан болмҰстҰқ жаратҰлуҰ, к+птеген себептер жараттҰ деп саналар бӘр болмҰстҰқ пайда тӘ лізан ілде ңайда оқай. Б&л міселе басңа риаслелерде екӘ жердегӘ екӘнӘқ т+рт болатҰнҰндай дірежеде анҰң ділелденгендӘктен б&л жерде ңҰсңаша ңайҰрҰп, м&ндай жеқӘл ірӘ оқай жарссілімӘсӘне ИліҒи ӘлӘм, таүдҰр жіне Раббани ң&дӘрет т&рүҰсҰнан ңарап, тереқ де мақҰздҰ бӘр сҰрдҰ ашамҰз.

Ол бҰлай; Сен барсҰқ, болмҰссҰқ. Егер +зӘқдӘ Үадир-Ұ Юзіли жараттҰ десеқ, шекс мҰна ӘретӘмен, імӘрӘмен сӘрӘқке шаңңандай бӘр сітте сенӘ жоңтан бар етедӘ. Егер сен менӘ Үадир-Ұ Юзіли жаратңан жоң, материалдҰң себептер немесе табиүат жараттҰ десеқ, ол кезде сен бҚкӘл ілемнӘқ жинаңҰ ңорҰтҰндҰсҰ,лҰңта Ә мен кӘшкене мазм&нҰ, тӘзӘмӘ болүандҰңтан, сенӘ жарату ҚшӘн бойҰқдаүҰ заттардҰ бҚкӘл ілемнен жинап, онҰқ б+лшектерӘн +те майда елекпен елеп, ділме-діл +лшемдермен ілемнӘқ тҚкпӘр-тҚкпӘрӘнен жинастҰру ңажет боладҰ.

— 226 —

СебебӘ, маарҰп одҰң себептер тек ңана реттеп жинастҰрадҰ. ЯзӘнде жоң нірсенӘ жоңтан бар ете алмайтҰндҰүҰ кҚллӘ ӘлӘм иелерӘне мілӘм. Ондай жаүдайда, бӘр үана кӘшкене жіндӘктӘқ болмҰсҰн ілемнӘқ тҚкпӘртҚкпӘрӘнен жинауүак пен р болар едӘ.

МӘне, Уахдет пен Тіухид к+зңарасҰнда Çүни, АллаҒ жалүҰз дегенде, міселе +те жеқӘл ірӘ оқай шешӘледӘ, ал ширк пен адасушҰлҰңта жарасе, ИсҰ тҚсӘну мҚлдем ңиҰн ірӘ мҚшкӘл болатҰндҰүҰн тҚсӘн.

ЕкӘншӘден,>б&л міселеге ИліҒи ӘлӘм жаүҰнан ңарасаң та оқай. ЯйткенӘ, таүдҰр дегенӘмӘз ӘлӘмнӘқ бӘр тҚрӘ. Ол барлҰң нірсенӘқ маүҰнауи, +зӘндӘк ңалҰбҰ сиÇңтҰ м+лшерӘн алдҰн-ала белгӘлеп ң +гӘз ТаүдҰр - ірбӘр нірсенӘқ белгӘленген м+лшерӘ, жоспарҰ. Ү&дӘрет жаратар кезде +те жеқӘл тҚрде сол таүдҰрда белгӘленген м+лшерӘнен аспай, соүан ңарай اِلَّдҰ. Егер болмҰс атаулҰнҰ, бірӘн ңамтҰп т&рүан шексӘз ірӘ соқсҰз ӘлӘм иесӘ Үадир-Ұ ЗҚлжіліл жараттҰ демесек, жоүарҰда айтҰлүандай мҰқдаүан ңиҰндҰңтар емес, сансҰз ңисҰнсҰрҰн иер пайда болар едӘ. СебебӘ, ілгӘ таүдҰрдҰқ белгӘленген м+лшерӘ мен ӘлӘми +лшемӘ болмаса, бӘр жіндӘктӘқ болмҰсҰн жасау ҚшӘн мҰқдаүан кідӘмгӘ материалдҰң ңалҰп ңолданҰлуҰ керек боладҰ. МӘне, Уахдетте керемет оқай шешӘм, ал кҚпӘрлӘкте Çүни, АллаҒлӘмде аң ңосу пӘкӘрӘ бойҰнша бірӘ ңиҰн, тҰм мҚшкӘл екенӘн тҚсӘн.
وَمَٓا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ

аÇтҰ ңандай үажап аңиңаттҰ, &лҰ шҰндҰңтҰ баÇндаереметандҰүҰн бӘл.

Б&рҰн д&шпан ңазӘр дос, тура жолүа тҚскен адамнҰқ ҚшӘншӘ с&раүҰ.

Б&л заманнҰқ алдҰқүҰ ңатарлҰ философтарҰ айтадҰ: «Жоңтан ешнірсе пайда болмайдҰ, бар нірсе жоң болмайдҰ, , к+з сҰлу мен ҰдҰрау бар. ОсҰлайша, Юлем фабрикасҰ ж&мҰс Әстеп т&р» дейдӘ.

ЖАУАБұ. Ү&раннҰқ н&рҰнан маң&рҰм философиÇ белсендӘлерӘ "болмҰс аталүан абиүи немесе себептердӘқ салдарҰнан пайда болдҰ" дейӘн десе, ол жолда кездесетӘн аңҰлүа сҰйҰмсҰз ңисҰнсҰздҰңтардҰ к+рӘп +зара екӘ топңа б+лӘндӘ.

БӨРӨНШӨ ТОП.>Б&лар - скептицизм жолҰн &станушҰлар. ОِنَّٓاдамнҰқ бастҰ ңасиетӘ болүан аңҰл-ойдан бас тартҰп, хайуаннан бетер т+мендеп бҚкӘл ілемдӘ, тӘптӘ, +здерӘн де жоңңа шҰүаруүа міжбҚр болдҰНШӨ Т енӘ, кіпӘрлӘк к+зңарас бойҰнша себептер немесе табиүат
— 227 —

жараттҰ дегеннен г+рӘ жоңңа шҰүару ілдеңайда оқай. СондҰңтан іуелӘ +здерӘнӘқ болмҰсҰн, сосҰн ілемдӘ жоңңа шҰүарҰп, "бірӘ ңиÇл, ешнірсе жоң" деп, ібден к+рсоң денсаа салҰндҰ.

ЕКӨНШӨ ТОП. Б&лар - себептер немесе табиүат жараттҰ дейӘн десе, бӘр үана шҰбҰннҰқ немесе діннӘқ жаратҰлуҰ ҚшӘн ңҰруар ңиҰндҰңтар туадҰ. Сондай-аң, ол ҚшӘн аңҰлүа сҰймайтҰн алҰп ң&дӘрет керекойлап,Ұңтан, амалсҰздан "жарату" дегендӘ жоңңа шҰүарҰп, "жоңтан бар болмайдҰ" дедӘ жіне жоң болудҰ да ңисҰнсҰз санап, "бар нірсе жоң болмайдҰ" дедӘ. "Тек ңана атом б+лшектердӘқ ңозҰрттай салдарҰнан кездейсоңтҰңтҰқ ісерӘнен ҰдҰрау мен ңосҰлу, тҚрлену мен жҚйелӘ реттелу арңҰлҰ белгӘлӘ кҚйге енедӘ, дҚние солай жасаладҰ" деп ңиÇлдадҰ. С+йтӘп, к+рсоңҰрлҰңтҰқбӘр паарақүҰлҰүҰнда т&рҰп, +здерӘн +те аңҰлдҰ санайдҰ. Ү&дайдан безу, адамдҰ ңаншалҰңтҰ аздҰрҰп, к+рсоңҰр ірӘ масңара ңҰлатҰнҰн осҰдан бӘл, үибрат ал!

ЖҰл сайҰн т+рт жҚз мҰқ тҚрлӘ жаратҰлҰр екеп-сітте жер жҚзӘнде жаратҰп отҰрүан, Жер мен К+ктӘ алтҰ кҚнде жаратңан жіне алтҰ аптанҰқ ӘшӘндегӘ ірбӘр к+ктемде +те шебер ірӘ хикметтӘ тҚрде жанжануарлар дҚниесӘн жаратҰп, дҚниенӘ ң&лпҰртҰп т&рүан Ү&дретӘ ізіли АллаҒ +зӘнӘқоқ діл Çүни м&хит ӘлӘмӘнде жоспарҰ мен +лшемдерӘ анҰңталүан болмҰстҰ Çүни болмҰсҰ ӘлӘми тҚрде болүан болмҰстҰ к+зге к+рӘнбейтӘн сиÇмен жазҰлүан к+рӘнбейтӘн жазудҰ айңҰндап к+рсететӘн дірӘ тірӘздӘ +те оқай ілгӘ сҰрт пӘшӘнӘ жоң, болмҰсҰ тек ӘлӘми тҚранҰ ЮҒолмҰстҰ денеге айналдҰру Юзіли Ү&дретке оп-оқай бола т&ра сенбеу, жоңңа шҰүару манаүҰ софестаи дейтӘн аңҰмаңтардан бетер аңҰмаңтҰң, ңоŞ надандҰң. Б&л сорлҰ, бейшаралар +здерӘ َ لَنَ ілсӘз, ңолҰнда тҚк жоң, аз үана еркӘ мен перүауҰнүа &ңсап кеткен ніпсӘлерӘ еш нірсенӘ жоң ңҰла алмаүандҰңтан жіне жоңтан еш нірсе жарата алмаүандҰңтан, сондай-аң, сенӘм артңан себептерӨ Т Жұң&дайдай сенген табиүатҰнҰқ +зӘ жаратуүа шамасҰ келмегендӘктен, аңҰмаңтҰңңа салҰнҰп: "Жоңтан бар болмайдҰ, бар нірсе жоң болмайдҰ" деп, +здерӘнӘқ б&рҰс, жақсаң ңаүидаларҰн Үадир-Ұ Мутлаңңа, Çүни, ң&йӘқдер шексӘз АллаҒңа да еншӘлегӘсӘ келедӘ.

Үадир-Ұ ЗҚлжілілдӘқ екӘ тҚрлӘ жаратуҰ бар.

БӘреуӘ, "ихтира" жіне "ибда" деп аталадҰ, Çүни, жоңтан бар ңҰлу, жарату, ңажет нірсемен ңамтамасҰз болу.228

ЕкӘншӘсӘ: "инша" жіне "санат" деп аталадҰ, Çүни, хикмет толҰ ісемдӘгӘн жіне к+птеген есӘмдерӘнӘқ ісем сіулесӘн к+рсету ҚшӘн +те кҚрделӘ, үбтӘқю(олмҰстҰ ілемдегӘ Êлементтерден, б+лшектерден ң&растҰрадҰ. ЮмӘрӘне ң&лдҰң &ратҰн бҚкӘл б+лшектер мен заттардҰ, +зӘнӘқ "Раззаңиет", Çүни, ризҰңтандҰрушҰ зақҰ арңҰлҰ ж+нелтӘп, сол арада ірекет еткӘзедӘ.

Үадир-Ұ МутлаңтҰқ "ибда" мен "инша" де+мӘр дкӘ тҚрлӘ жаратуҰ бар. Бар нірсенӘ жоң ңҰлу, жоң нірсенӘ бар ңҰлу оүан +те оқай ірӘ жеқӘл, тӘптӘ, ірдайҰмүҰ, жалпҰүа ортаң зақдҰлҰүҰ. К+ктемде тӘршӘлӘк иелерӘнӘқ Қш жҚз мҰқ тҚрӘн, олардҰқ пӘшӘнӘн, сҰн-сипатҰн, тӘптӘ, бойҰндаүҰ б+лшектербӘздӘ паүаннҰқ +зӘнде, олардҰқ барлҰң кҚйжаүдайҰн, хал-ахуалҰн жоңтан бар ңҰлүан ң&дӘретке ңарсҰ "жоңтан бар жасай алмайдҰ" деген адамнҰқ +зӘ жоң болуҰ керек.

Табиүат жараттҰ деген ңисҰң пӘкӘрден бас тартҰп а#79

а к+зӘ жеткен адам, ендӘ бҰлай дедӘ: "Юлемде ңанша атом болса, ЖаратушҰүа сонша шҚкӘр етемӘн. Мадаңтау мен марапат бӘр АллаҒңа тін. ИманҰм еде кӘ к+қӘлдӘ торлаүан кҚдӘк-кҚміндардан ң&тҰлдҰм. Ешңандай шҚбім ңалмадҰ".

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى د۪ينِ الْاِسْلَامِ وَ كَمَالِ الْا۪يمَانِ
да айҰانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
— 229 —

ЖиҰрма т+ртӘншӘ Лема

ТісіттҚр жайлҰ

{(ТісіттҚр): ЮйжӘберуҰнҰқ б+тен кӘсӘлерге к+рсетуӘне тҰйҰм салҰнүан жерлерӘн жасҰрҰп т&ратҰн, шариүатңа сійкес киӘмӘ.}

[Он бесӘншӘ т&жҰрҰмнҰқ екӘншӘ жіне ҚшӘншӘ міселесӘ болатҰн, мақҰздҰлҰүҰна орай ЖиҰрма т+ртӘншӘ Лема болдҰ]

بِسْمِ ال"міденالرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَٓاءِ الْمُؤْمِن۪ينَ يُدْن۪ينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَاب۪يبِهِنَّ... اِلٰى اٰخِرِ

АÇтҰ, тісіңаүида імӘр етедӘ. АзүҰн мідениет болса ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ б&л ҚкӘмӘне ңарсҰ келуде. ТісіттҚрдӘ ійелдӘқ болмҰсҰна сай к+рмей, ійелдӘқ ң&ңҰүҰн шектеу деп санайдҰ.

{(СӘлтеме): СоттҰқ ушҰ хае ңарсҰ, ірӘ олардҰқ ҚнӘн +шӘрген аңталу ңаүазҰнан бӘр ҚзӘндӘ. МенӘқ ідӘлет басңармасҰна айтарҰм: "МҰқ Қш жҚз жҰлдан берӘ жіне ір үасҰрда Қш жҚз миллион адамнҰқ ңоүамдҰадҰ. ЮӘне оқ Ұңпал етӘп, киелӘ де Қлкен мақҰзүа ие болҰп келген, ңасиеттӘ ИліҒи зақдҰ Қш жҚз елу мҰқ тіпсӘр жан-жаңтҰ баÇндап, растап бӘр ауҰздз да жӘткендӘгӘне сҚйене отҰрҰп, мҰқ Қш жҰл бойҰ бабаларҰмҰз &станҰп келген дӘни нанҰмҰна сійкес тіпсӘр жазүан кӘсӘнӘ айҰптайтҰн соттҰқ б&рҰс ҚкӘмӘн (егер дҚниеде ідӘлдӘк ңалүан болса) б& адам Ұ" деп ойлаймҰн.}

Жауап: Ү&ранҰ-ХакимнӘқ б&л ҚкӘмӘ ійелдӘқ табиүатҰна сай, ал кераүар пӘкӘрдӘқ жаратҰлҰсңа ңайшҰ екенӘн ділелдейтӘн к+птеген хикметтердӘқ т+ргӘ м&наÇндалмаң.

БӨРӨНШӨ ХИКМЕТ. ТісіттҚр - ійелдер ҚшӘн фҰтри Çүни табиүи нірсе, онҰқ жаратҰлҰсҰ да сонҰ талап етедӘ. ЯйткенӘ, ійел затҰ ілсӘз ірӘ нізӘк. СондҰҰ, реқзӘн жіне жанҰндай жаңсҰ к+ретӘн балаларҰн ңорүайтҰн ер кӘсӘнӘқ ңорүауҰна, жірдемӘне м&ңтаж. Ол +зӘн оүан сҚйсӘндӘруге, жиӘркендӘрмеуге, ҰқүайсҰз жаүдайүа ңалмауүа тҰрҰсадҰ. СонҰмен ңатар, он &шҰндқ алтау-жетеуӘнӘқ жасҰ &лүайүан, не к+рӘксӘз. М&нҰсҰн, ірине іркӘмге к+рсеткӘсӘ келмейдӘ, не болмаса ңҰзүанҰш сезӘмӘмен +зӘнен артҰң с&лудҰқ ңасҰнда к+рӘксӘз боп ңалмауҰ ҚшӘн, немесе намҰсҰнадисте бӘреуге таптатпау ҚшӘн, немесе кҚйеуӘнӘқ

— 230 —

алдҰнда ңиÇнатшҰл ретӘнде айҰпталмауҰ ҚшӘн онҰқ табиүатҰ тісеттҚрдӘ Çүни жабҰлҰп жҚрудӘ талап етедӘ. ТӘптӘ, байңап ңарасақ, жасҰ &анҰқ Қн ійелдер +зӘн к+бӘрек т&мшалап, орамал тартңҰш келедӘ. Он ійелдӘқ тек екӘ-ҚшеуӘ үана ірӘ жас, ірӘ с&лу, ірӘ +зӘн к+рсетуден тайсалмайдҰ.

Адам +зӘ сҚймейтӘн, жаңтҰрмайтҰн кӘсӘнӘқтӘқ міда мазасҰзданҰп, ңолайсҰз кҚйге тҚсетӘнӘ мілӘм. Юлбетте, ашҰң-шашҰң киӘнген к+рӘктӘ ійел, +зӘне к+з тӘккен б+тен он кӘсӘнӘқ екӘ-ҚшеуӘне оқ ңараса, ңалүан жетеу-сегӘзӘнен ҰқүайсҰзданадҰ. Сондай-аң, ар-намҰстҰ салиңалҰ к+рӘктӘ ійел, нізӘк еретӘнзӘмтал болүандҰңтан ірине б+тен к+здерден ңҰсҰлҰп ңҰмтҰрҰладҰ.

ЕстуӘмше, ашҰң-шашҰң киӘну кеқ тараүан Еуропа елдерӘнде к+птеген ійелдер ілгӘндей с&ңтана ңараудан ҰқүайсҰзданҰп, "мҰнасонау немелер бӘздӘ к+збен атҰп, мазамҰздҰ алҰп болдҰ" деп полициÇ ңҰзметкерлерӘне шаүҰм айтадҰ екен. Демек, мідениеттӘқ тісіттҚрге ңарсҰ шҰүуҰ орҰнсҰз ірӘ жаратҰлҰсңа тҚрлӘ р. Ал, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ тісіттҚрдӘ імӘр етуӘ +те орҰндҰ да жарасҰмдҰ. МейӘрӘмдӘлӘктӘқ ңайнар к+зӘ ірӘ +мӘрлӘк серӘк болатҰн ңадӘрмендретӘн затҰн тісіттҚр арңҰлҰ азүҰндаудан, намҰсҰнҰқ тапталуҰнан, рухани ңаналудан саңтайдҰ.

Сондай-аң, ійелдӘқ бойҰнда б+тен ер кӘсӘлерге деген ңорңҰнҰш, Қрей сезӘмӘ бар. Үорңу үҰқдҰ үи тҚрде тісеттҚрдӘ ңажет етедӘ. ЯйткенӘ, сегӘз-он минуттҰң зауҰңтҰ, ауҰр азапңа айналдҰратҰн, сегӘз-тоүҰз ай жҚк к+теру, ікесӘз баланҰ туҰп, онҰарап, иесӘмен сегӘз-тоүҰз жҰл бойҰ айналҰсу ілгӘ сегӘз-тоүҰз минуттҰң зақсҰз ліззаттҰқ жазасҰн тарту ңаупӘ бар. Б&ндай келеқсӘз к+рӘнӘстер к+п кездесетӘндӘктен ійелдӘқ нізӘк жаратҰлҰсҰ б+тен еркектерден зну +теңалмай ңорңадҰ. ТабиүатҰ саңтанудҰ б&йҰрадҰ. НізӘк жаратҰлҰстарҰ оларүа тісіттҚр пайдалануҰн, басңаларүа б+тен ой туүҰзбауҰн, жауҰздҰңтарҰна жол бермеуӘн ңатақ тҚрде ескертӘп отҰрадҰ. СаңтанудҰқ жолдарҰнҰқ бӘрӘ, бекӘнӘс ңамалҰ - тісіттللّٰهُнӘн к+рсетедӘ.

ЕстуӘмше астанада, жақа +кӘмет орталҰүҰнда, базардҰқ ӘшӘнде, тапа-тал тҚсте, ж&рттҰқ к+зӘнше +те мӘскӘн бӘр аÇң киӘм тазалаушҰсҰ дҚниеге танҰмалҰп отарҰ міртебелӘ бӘр адамнҰқ балтҰрҰ ашҰң ж&байҰна асҰлҰп "шапңҰншҰлҰң" жасаптҰ. МӘне, б&л тісеттҚрге ңарсҰ кӘсӘлердӘқ ңалҰқ беттерӘне бӘр шапалаң болса керек.

— 231 —

ЕКӨНШӨ ХИКМЕТ. Юйел меек, аңк арасҰндаүҰ сҚйӘспеншӘлӘк, махаббат тереқ ірӘ тҰүҰз байланҰс тек б&л дҚниелӘк +мӘрдӘқ ңажеттӘлӘгӘнен туҰндамайдҰ. Юйел кҚйеуӘне тек дҚниелӘк +мӘрде үана серӘк емес. Ол онтсе деҚниедегӘ міқгӘ +мӘрде де серӘгӘ болмаң. Олай болса ійел, міқгӘлӘк серӘгӘ болатҰн кҚйеуӘнен тҰс, басңанҰқ назарҰн +зӘне аудартпауүа мӘндеттӘе белгренжӘтпеуӘ, ңҰзүандҰрмауҰ керек.

Демек, иман саÇсҰнда мҚминдердӘқ отбасҰлҰң ж&птасуҰ, тек дҚниелӘк +мӘрмен шектелмейдӘ. Жануарүа тін немесе с&лулҰүҰна шаңт +те +ткӘншӘ махаббатңа негӘзделмейдӘ, міқгӘ ілемде де жалүасҰн тауҰп, арта тҚсетӘн берӘк те шҰнайҰ махаббатңа, адалдҰң пен сҰйластҰңңа негӘзделедӘ. Сондай-аң, тек жас кншама , к+рӘктӘ шаүҰнда үана емес ңартайҰп, +қӘ таÇ бастаүан кезде де сол шҰнайҰ махаббат пен ң&рмет жалүаса бермек. Олай болса, оүан жауап ретӘнде ол даلْ مِثқ к+ркӘн, махаббатҰн кҚйеуӘне арнауҰ керек. АдамгершӘлӘк ңасиет осҰнҰ талап етедӘ. Юйтпесе, &тарҰ аз, жоүалтарҰ к+п боладҰ.

Шариүат йүамбаа ерлӘ-зайҰптҰлар куфув, Çүни бӘр-бӘрӘне сай болуҰ тиӘс. Куфувта еқ бастҰсҰ - дӘни т&рүҰдаүҰ теқдӘк.

БаңҰттҰ еркек деп ійелӘнӘқ дӘндарлҰүҰна ңарап, &ңсап баүатҰн жіне міқгӘ +мӘрде ж&байҰнан айҰрҰлҰп ңалмау ҚшӘн +зӘ де дӘндар болүан кӘсӘнӘӘ, ҚлгҰ.

БаңҰттҰ ійел деп отаүасҰнҰқ дӘндарлҰүҰна ңарап, міқгӘлӘк ж&байҰмнан айҰрҰлҰп ңалмайҰн деп, +зӘ де таңуа болүан ійелдӘ айтадҰ.

СорлҰ, бейшара еркекан тасалиңалҰ ійелӘнен міқгӘлӘкке к+з жазҰп ңалуүа себеп болатҰн азүҰндҰңңа салҰнүан адамдҰ айтадҰ.

СорлҰ ійел деп таңуа кҚйеуӘне &ңсауүа тҰрҰспай, аңҰрҰнда сол мҚбарак, кӘшӘпейӘл, міқгӘлӘк досҰнан айҰрҰлҰп ңалан бекйелдӘ айтадҰ.

БӘр-бӘрӘнӘқ пасҰң, азүҰн Әс-ірекеттерӘн +неге т&тңан сорлҰ ерлӘзайҰптҰлардҰқ +мӘрӘ аÇнҰштҰ жаүдайда. Олар бӘр-бӘрӘнӘқ лаулаүан отңа тҚсуӘне жірдем етедӘ.

ШӨНШӨ ХИКМЕТ. ОтбасҰнҰқ баңҰттҰ +мӘр сҚруӘ ҚшӘн, ійел мен еркелҰстарҰнда шҰнайҰ сҚйӘспеншӘлӘк, адалдҰң, сенӘм мен ң&рмет болуҰ тиӘс. ТісіттҚр пайдаланбау, ашҰң-шашҰң киӘну сенӘмсӘздӘк туүҰзадҰ. ЕкӘ жаңтҰқ шҰнайҰ ң&рметӘ мен махаббатҰн кемӘнүан аЯйткенӘ, ашҰң-шашҰң киӘнген он ійелдӘқ тек бӘреуӘ үана кҚйеуӘнен

— 232 —

ілдеңайда сҰмбаттҰ бӘреудӘ к+рмегендӘктен басңаүа жаңсҰ к+рӘнуге тҰрҰспайдҰ. Ал, тоүҰзҰ кҚйеуӘнӘ н&рдеңайда жаңсҰсҰн к+редӘ. ЖиҰрма еркектӘқ тек бӘреуӘ үана ійелӘнен артҰң с&лу к+рмейдӘ. М&ндайда адал махаббат, екӘ жаңтҰ сҰйластҰң жойҰладҰ. М&нҰмен тҰнбай +те жаүҰмсҰптерӘ,иӘркенӘштӘ сезӘмнӘқ оÇнуҰна себеп болуҰ мҚмкӘн. çүни адамда +зӘнӘқ апасҰна, ңарҰндасҰна, туҰсңан ійел затҰна Çүни, махремю(Қйленуге болмайтҰн)>кӘсӘлерге табимау заа шіҒуаттҰң сезӘм болмайдҰ. ЯйткенӘ, махрем кӘсӘлердӘқ бет-ілпетӘ туҰсңан екенӘн бӘлдӘрӘп, оүан деген мейӘрӘмдӘлӘктӘ, сҚйӘспеншӘлӘктӘ, жанашҰрлҰңтҰ сездӘретӘндӘктен ніпсӘге тін, шіҒауани ң&марлҰңтҰ жойҰп е, ТолдӘ.

Алайда, шариүат бойҰнша туҰсңандарүа да к+рсетуге болмайтҰн балтҰр секӘлдӘ мҚшелерӘн ашу, азүҰн ніпсӘнӘқ ң&марҰн, тҰм &сңҰнсҰз, жиӘркенӘштӘ сезӘмӘн оÇтуҰ мҚмкӘн. МахремнӘқ жҚзӘпаүа жан екенӘн бӘлдӘредӘ, басңаүа &ңсамайдҰ. БӘраң ашҰң балтҰр махремдӘкӘ ме, басңанӘкӘ ме белгӘсӘз. ТуҰсңандҰңтҰю(махремдӘлӘктӘ)>бӘлдӘретӘн +згешелӘк белгӘсӘ болмаүандҰңтан кейбӘр азүҰн бӘраң +зара махремздҰрмардҰқ бӘр-бӘрӘне жануарүа тін іуестӘгӘн оÇтуҰ мҚмкӘн. Ал м&ндай Әс т+бе шаштҰ тӘк т&рүҰзатҰн с&мдҰңтҰқ наң +зӘ.

ТЯРТӨНШӨ ХИКМЕТ. рпаң жаŞ, іркӘмнӘқ ңалауҰ. рпаң санҰн к+бейтуге ңарсҰ ешбӘр &лт, ешңандай да ел жоң. Б&л т&рүҰда АрдаңтҰӘптӘқ мбарҰмҰз СаллаллаҒу ҺалейҒи УіссілімнӘқ +зӘ

تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا فَاِنّ۪ى اُبَاه۪ى بِكُمُ الْاُمَمَ -اَوْ كَمَا قَالَ

Çүни " йленӘқдер, к+бен, шек! ҮиÇмет кҚнӘ мен сендердӘқ к+п болүандарҰқдҰ маңтан т&тамҰн" - деген. Алайда, тісіттҚрдӘ тастау, Çүни ашҰң-шашҰң киӘну ҚйленудӘ к+бейтпейдӘ, керӘсӘнше мҚлдем азҚкӘл джӘбередӘ. ЯйткенӘ ңазӘргӘ жастардҰқ еқ б&зҰүҰ да ҚйленетӘн ңҰзҰнҰқ ар-намҰстҰ, таза болүанҰн ңалайдҰ. ЯзӘ сиÇңтҰ модашҰл, ашҰң-шашҰң болуҰн ңаламайдҰ. С+йтӘп, бойдаң ткӘзед+тедӘ немесе жеқӘл жҚрӘске тҚсуӘ мҚмкӘн. Ал ійел затҰ олай емес. ЯйтӘп кҚйеуӘне талап шарт ңоÇ алмайдҰ. ЯйткенӘ ійел затҰ ҚйдӘқ ӘшкӘ ӘстерӘне ңарайтҰн болүандҰңтан кҚйеуӘнӘқ тапңан табҰс, жалбалаларҰна, мал-мҚлкӘне иелӘк ету, саңтау ңҰзметӘн атңарадҰ. СондҰңтан онҰқ бастҰ мӘндетӘ, ңасиетӘ, адалдҰң пен сенӘмдӘлӘк. Ал ашҰң-шашҰң киӘну, адалдҰң пен сенӘмдӘлӘкке шік келтӘредӘ. Ондай ійел кҚйеуӘнӘқ алдҰнда

— 233 —

сенӘмдӘ жоүалтҰп, онҰқ акераүанҰн азапңа саладҰ. ТӘптӘ, ер адамда жаңсҰ ңасиет болҰп саналатҰн батҰрлҰң пен жомарттҰң, ійел затҰнда сенӘмдӘлӘк пен адалдҰңңа зиÇнҰ тиет онҰқ ен жаман мӘнез, жаүҰмсҰз ңҰлҰң боп саналадҰ. БӘраң, еркектӘқ бастҰ мӘндетӘ мал-мҚлкӘн кҚзету, адал болу емес. ОнҰқ мӘндетӘ ійелӘн ңорүау, жанашҰрлҰң ету ң&рметтеу. СондҰңтан ер адамдҰ шектеуге келмейдӘ. Д ңойүаасңа ійелдӘ де некелей аладҰ.

БӘздӘқ халҰңтҰ ЕуропалҰңтармен салҰстҰруүа болмайдҰ. ЯйткенӘ, ол жерде дуÊлһ секӘлдӘ ңатақ жолмен ашҰң Çүни, ійелдерӘн жез+кшелӘктен тиҰп, аз да болса, намҰстҰ ңолдан жӘбермеуге тҰрҰсадҰ. Ар-намҰстҰ кӘсӘнӘқ ійелӘне жаман оймен с&ңтана ңараүан адам +лӘмге бас тӘгӘп, сосҰн барҰп ңарайдҰ. ОнҰқ ҚстӘне ол жердӘқ ауа-райҰ салңҰн. СондҰңт сҚре ропа халңҰнҰқ табиүатҰ да ауа-райҰ сиÇңтҰ салңҰн. Ал АзиÇ, Çүни м&сҰлман елдерӘ оүан ңараүанда ҰстҰң. ГеографиÇлҰң аймаң адам мӘнезӘне ісер ететӘнӘ белгӘлӘ. ЮлгӘ суҰң жердегӘ, суҰңңандҰ адамдарда хайуани іуестӘктӘ, ніпсӘнӘ ңоздҰратҰн ілгӘндеٓا اِن-шашҰңтҰң, ілем-жілем киӘну білкӘм ңисҰң жолүа тҚсӘп, ҰсҰрап ңҰлуҰна айтарлҰңтай ісер ете ңоймас. Алайда ңашанда ніпсӘнӘ ңоздҰратҰн ашҰң-шашҰңтҰң, сезӘмӘ оÇу тез ісер алүҰш, ауарайҰ ҰстҰң елдӘқ لَنَٓاрҰн ңисҰң жолүа тҚсуге, ҰсҰрапшҰлдҰңңа, &рпаңтҰқ ілсӘреуӘне сондай-аң, ңуаттҰқ кемуӘне бӘрден-бӘр себеп боладҰ. БӘр айда немесе жиҰрма кҚнде бӘр рет фҰтрию(табиүи)>ңажеттӘлӘк болатҰн болса, ендӘтҰлҰсҰше кҚн +тпей-аң ҰсҰрапңа міжбҚрмӘн деп ойлайдҰ. М&ндайда айҰна он бес кҚн бойҰ хайҰз сиÇңтҰ кедергӘлердӘқ салдарҰнан ійелӘнен алҰстауүа міжбҚр болүан ер кӘсӘ, егер ніпсӘсӘн жеқе алмасаӘқ б&лс жолүа тҚсуӘ ібден мҚмкӘн.

ҮалалҰң ійелдер ауҰлдҰң жердегӘ шаруа ійелдерге ңарап, тісіттҚрдӘ тастауҰна болмайдҰ. ЯйткенӘ, ауҰлдҰң жерде кҚн к+ртопҰрауашҰлҰң ж&мҰстарҰ сиÇңтҰ денемен атңарҰлатҰн Әстер адамдҰ шаршатадҰ, сонҰмен ңатар ңалалҰң ійелдерге ңараүанда +зӘне к+п назар аударта бермейтӘн бӘршама т&рпайҰлау, бейкҚні шаруа ійелдердӘқ ептеп ашҰң болуҰ ніпсӘнӘқ іуестӘгӘн айтарлҰңтай ңорӘне жуҰ мҚмкӘн. АуҰлдҰң жерде сандалҰп бос жҚретӘн азүҰндар аз болатҰндҰңтан ңаладаүҰ келеқсӘз жайттар ауҰлдҰң жерде сирек кездеседӘ. Олай болса, олармен салҰстҰруүа ке нҰүме.

— 234 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Иман жҚздӘ, аңҰреттӘк ңҰздарҰм болҰп саналатҰн ійелдер ңауҰмҰмен с&хбат.

КейбӘр аймаңтарда Н&р рисалелн" уаңйелдер ңауҰмҰ шҰнайҰ тҚрде, ҰстҰң ҰңҰласпен ңабҰлдаүандарҰн естӘдӘм. Сондай-аң, Н&рларүа ңатҰстҰ дірӘстерӘме олардҰқ мен ойлаүаннан ілдеңайда зор сенӘм артңандарҰн бӘлдӘлҰмдҰңрта ңаласҰна жіне маүҰнауи МедресетузЗеҒраүа ҚшӘншӘ рет келгенӘмде, ілгӘ мҚбарак аңҰреттӘк ңҰздарҰмнҰқ, Çүни ійелдер ңауҰмҰнҰқ менен бӘр дірӘс кдҰүҰ рдерӘн естӘдӘм. Олар менӘ мешӘтте уаүҰз тҚрӘнде дірӘс бередӘ деп ойлаптҰ.

Алайда, т+рт-бес тҚрлӘ себеп ірӘ сҰрңатҰм оүан м&рша бермей т&р. МенӘ с+йлеу, тӘптӘ ойлану да шаршатадҰ. ОсҰндай бӘр жаүдайда маүан бҚгӘн мҰсҰлайшой келдӘ: "Он бес жҰл б&рҰн жастардҰқ с&рауҰ бойҰнша "Жастар шҰраүҰ" аттҰ еқбек жаздҰм. Б&л +те пайдалҰ болдҰ. Олай болса ійелдер ңауҰмҰ мҰна заманда жастардан бетер сңалайшшҰраңңа м&ңтаж". ОсҰдан кейӘн мен мазасҰз, ілсӘз кҚйӘме ңарамай ілгӘ мҚбарак ңарҰндастарҰм мен рухани ңҰздарҰма "Қш т&жҰрҰмнан" т&ратҰн кейбӘр ңажеттӘ міселелеҚкпӘрӘсңаша баÇндамаңпҰн.

БӨРӨНШӨ Т ЖұРұМ. Рисалей-Н&рдҰқ негӘзгӘ міселелерӘнӘқ еқ бастҰсҰ - мейӘрӘмдӘлӘк. СондҰңтан, ійел ңауҰмҰнда, Çүни мейӘрӘмдӘлӘк ңаҒармандаеке, ксҰнда, Рисалей-Н&рүа деген ңҰзҰүушҰлҰң ілдеңайда басҰм. Ү&дайүа шҚкӘр, б&л фҰтрию(жаратҰлҰсҰна тін)>ңҰзҰүушҰлҰң к+п жерде байңалуда. Б&л мейӘрӘмдӘлӘк бҚкпесӘз жанкештӘлӘкегӘне йҰ ҰңҰлас пен аңҰ талап етпейтӘн риÇсҰз адалдҰңтан туатҰндҰңтан мҰна заманда онҰқ мақҰзҰ +те зор.

Иі, бӘр ана баласҰн ңауӘптен ң&тңару ҚшӘн ешбӘр аңҰ с&рамай-аң, жанҰн пида етуге бар. Б&л ӘстӘ аналҰң жҚрегӘнӘқ шҰнайҰ ҰңҰласн санатңаруҰ, баласҰ ҚшӘн ң&рбан болуҰ, ійел затҰнда Қлкен ңаҒармандҰң бар екенӘнӘқ ділелӘ. ОсҰ ңаҒармандҰңтҰ шҰқдау арңҰлҰ б&л дҚниелӘк жіне аңҰреттӘк +мӘрӘн саңтай аладҰ. БӘраң, кейбӘр жаүатңан ҰңпалдардҰқ кесӘрӘнен ілгӘ кҚштӘ де ң&ндҰ ңасиет тоңҰрауүа &шҰрайдҰ немесе б&рҰс жолүа ңолданҰладҰ. М&нҰқ жҚздеген мҰсалдарҰнан бӘреуӘн айтар бейӘрӘм ілгӘндей мейӘрбан ана "балам дҚниелӘк +мӘрде ңиҰншҰлҰң к+рмесӘн" деп ңолҰнан келгенӘн аÇмайдҰ. ЯлӘп-+шӘп тірбиелейдӘ. Балам ікӘм болсҰн деп барҰн саладҰ. Үари дайҰндайтҰн

— 235 —

медреседен шҰүарҰп алҰп, ЕуросӘз отӘбередӘ. БӘраң, баласҰнҰқ о дҚниелӘк +мӘрӘне ңауӘп т+нетӘнӘн ойламайдҰ. Б&л дҚниелӘк азаптан ң&тңаруүа тҰрҰсадҰ, бӘраң ЖаҒаннам азабҰна душар болатҰнҰн стӘгӘнейдӘ. ФҰтри мейӘрӘмдӘлӘкке ңайшҰ ірекет етӘп, ілгӘ бейкҚні баласҰн аңҰретте шапаүатшҰ етудӘқ орнҰна басҰна біле етӘп аладҰ. Бала ертеқ аңҰрандҰңтнеге менӘқ иманҰмдҰ арттҰрмай, мҰна пілеге &шҰрауҰма себеп болдҰқ?" - деп шаүҰмданатҰн боладҰ. Сондайаң, фіни дҚниеде Ислам тірбиесӘн санасҰна толҰң сӘқӘрмегендӘктен, ілгӘнд сенӘма анасҰнҰқ шексӘз мейрӘмӘне лайҰңтҰ баүа бере алмай, к+птеген аүаттҰң жасайдҰ.

Егер шҰнайҰ мейӘрӘмдӘлӘктӘ д&рҰс пайдаланҰп, сол арңҰлҰ бейшара баласҰн міқгӘлӘк азап болүан Тозаңтан, терӘс жолда жҚрӘп міқгӘлӘк ңамалудан ң&тңаруүа тҰрекенӘнбаланҰқ жасаүан жаңсҰлҰңтарҰнҰқ бӘрңатарҰ анасҰнҰқ да амал діптерӘне жазҰлҰп, анасҰ ңайтҰс болүан соқ да ірдайҰм рухҰна н&р ң&ÇдҰ. АңҰретте анасҰнҰқ ҚстӘнен арҰз айтҰп, шаүҰмданушҰ емес, кн нісӘше жан-тінӘмен шапаүатшҰ болҰп, о дҚниедегӘ міқгӘ +мӘрде оүан мҚбарак перзент болҰп ңайта берӘледӘ.

Иі, адамнҰқ алүашңҰ &стазҰ, Ұңпал етушӘ м&үалӘмӘ - онҰқ анасҰ. ОсҰүан орай ірдайҰм кездесетӘн наңтҰ бӘш ңуатленӘ баÇндап берейӘн.

Сексен жҰлдҰң +мӘрӘмде сексен мҰқ кӘсӘден сабаң алсам да, Ү&дай аңҰ, мен ҚшӘн ірдайҰм еқ негӘзгӘ сабаң - анамнҰқ айтңан с+здерӘ мен ескертулерӘ, онҰқ маүҰнауи дірӘстерӘ. Олар тасңа жазҰлүан жазулар тіегӘ жі жадҰма сӘқӘп ңалүан. Басңа дірӘс-сабаңтар сол Әргетасңа ңаланүан деп бӘлемӘн. Демек, марң&м анамнҰқ жас кҚнӘмде к+кӘрегӘме сӘқӘрген, б&лтаме тоңҰүан дірӘстерӘ мен ескертулерӘ сексен жасҰма дейӘнгӘ Қйренген &лҰ аңиңаттардҰқ ӘргетасҰ.

Мен тақдаүан жолдаүҰ т+рт негӘздӘқ бӘрӘ жіне еқ бастҰсҰ -дҰң к+ӘмдӘлӘк. Сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ да бастҰ аңиңатҰ жанашҰрлҰң пен мейӘрӘмдӘлӘк. ОсҰ ңасиеттердӘ анамнҰқ ңамңор ӘсірекетӘнен к+қӘл-кҚйӘнен, маүҰнауи дірӘстерӘнен алүандҰүҰма ешбӘр кҚмін жоң.

Иі, осҰндай шҰнайҰ ҰңҰластҰ, наүҰз

РатӘ аналҰң мейӘрӘмдӘ терӘс пайдаланҰп, бейкҚні баланҰқ алмас ңорҰ сиÇңтҰ аңҰретӘн ескермей, пік назарҰн, болмҰсҰн +ткӘншӘ фіни, шҰнҰ тірӘздес міселе аудару ірине, ілгӘ мейӘрӘмдӘлӘк аттҰ биӘк ңасиеттӘ б&рмалау болҰп шҰүадҰ.

— 236 —

АнанҰқ мейӘрӘмдӘлӘкке ңатҰстҰ ңаҒармандҰүҰ керемет. Ешңандай пайда к+шҰнҰқ , аңҰсҰз, жауап та кҚтпей, шҰн к+қӘлӘмен жанҰн пида етуӘне тауҰңтҰқ балапанҰн ң&тңару ҚшӘн арҰстанүа айбат шеге шабуҰлдап, жанҰн пида етуӘ мҰсал бола аладҰ.

ҮазӘр Ислам тірбиесӘнӘқ жіне аңҰреттӘк амалдбҚкӘл еқ ң&ндҰсҰ, еқ бастҰ +зегӘ - ҰңҰлас. МейӘрӘмдӘлӘкке ңатҰстҰ ңаҒармандҰңта шҰнайҰ ҰңҰлас та боладҰ. Егер осҰ екӘ негӘз сол мҚбарак ңауҰмда +ркендехабар,лам ілемӘнде орасан зор табҰстҰқ ңайнар к+зӘ болар едӘ.

Ер адамдардаүҰ ңаҒармандҰң аңҰсҰз бола алмайдҰ. ТӘптӘ жҚз есе аңҰ с&райдҰ. Еқ болмаүанда атаң-ередӘ. шҰүарүҰсҰ келедӘ. БӘраң, +кӘнӘшке орай, бейшара мҚбарак ійел ңауҰмҰ залҰм еркектердӘқ шерӘнен, олардҰқ ңанауҰнан ң&тҰлу ҚшӘн ілсӘздӘк, +зӘнарасҰздҰңтан к+збоÇушҰлҰңңа, екӘжҚздӘлӘкке салҰнадҰ.

ЕКӨНШӨ Т ЖұРұМ. БиҰл ңоүамнан ңол ҚзӘп, жалүҰз жҚрсемдаүҰ кейбӘр н&ршҰ достарҰм мен ңарҰндастарҰмнҰқ +тӘнӘштерӘн ңимай дҚниеге назар салдҰм. ЮқгӘмелЕРТУ

к+п достарҰмнҰқ отбасҰ ҚстӘнен шаүҰм айтңандарҰн естӘп, "іттеген-ай" дедӘм. "АдамнҰқ, онҰқ ӘшӘнде м&сҰлманнҰқ ңорүанҰ, сондай-аң, ЖіннатҰ ірӘ шаүҰн үана сӘ - онҰқ отбасҰ едӘ. Б&л да б&зҰлайҰн дегенӘ ме?" деп ңҰнжҰла отҰрҰп себептерӘн ӘздестӘрдӘм. М&сҰлмандардҰқ ілеуметтӘк +мӘрӘне, сол арңҰлҰ Ислам дӘнӘне зиÇн келтӘру ҚшӘн жастардҰ адастҰн бауҰардҰқ албҰрттҰүҰн пайдаланҰп азүҰндҰңңа итермелеу маңсатҰмен бейшара ійелдердӘқ тҚсӘнӘгӘ таÇз б+лӘгӘн б&рҰс жолүа салу ҚшӘн бӘр-екӘ жасҰрҰн &йҰмнҰқ екпӘндӘ тҚана алмҰс жҚргӘзӘп жатңанҰн жіне Ислам ілемӘне тиген мҰна екпӘндӘ соңңҰ сол жаңтан келӘп жатңанҰн бӘлдӘм.

МенӘқ сендерге, Çүни ңарҰндастарҰма, жастарүа, маүҰнауи балаларҰммдардҰрҰм. Юйел затҰнҰқ аңҰреттегӘ баңҰтҰ сиÇңтҰ б&л дҚниедегӘ баңҰтҰ да, сондай-аң бойларҰндаүҰ асҰл адамгершӘлӘк ңасиеттердӘ б&збай саңтап ңасиÇңтҰбӘрден-бӘр жолҰ - Ислам ңаүидаларҰн ңадӘрлеп, дӘни тірбие алу. Басңа жолҰ жоң. РесейдегӘ бейшара ійелдердӘқ ңандай кҚйге тҚскендерӘн бӘлетӘн боларсҰқдар.а параей-Н&рдҰқ бӘр жерӘнде бҰлай деген болатҰнмҰн: "АңҰлҰ бар адам, ж&байҰна деген махаббатҰн онҰқ бес-он жҰлдҰң фіни келбетӘне арнамайдҰ". ЮйелдегӘ ісемдӘктӘқ сҰрҰ, еқ &заң تَرٰيهатҰн с&лулҰүҰ - онҰқ мейӘрӘмдӘлӘгӘ. Юйелге тін биÇзҰлҰүҰ мен инабаттҰлҰүҰ. Юйел затҰнҰқ бойҰндаүҰ осҰ ңасиеттер кҚйеуӘнӘқ
— 237 —

оүан деген махаббатҰнҰқ ӘргетасҰ болуҰ керек. ЕКӨ үана, бейшара ійелӘ ңартайса да ж&байҰнҰқ оүан деген махаббатҰ жалүаса бермек. ЯйткенӘ, онҰқ ж&байҰ тек мҰна дҚниедегӘ серӘгӘ емес, баңи +мӘрде де міқгӘлӘк сҚйӘктӘсӘ. СондҰңтан, ңартайүан шаңтарҰнда да бӘр-бӘрӘне деген сҚйӘспенуаттанерӘ, ң&рмет пен мейӘрӘмдерӘ одан сайҰн арта бермек.

ҮазӘр хайуанүа тін +ткӘншӘ ж&птасудан кейӘн міқгӘлӘк к+рмеске айҰрҰлуҰмен тҰнатҰн "мідени тірбие" деп айдар таңңан отбасҰлҰң +мӘрдӘқ тҰнҰсҰ тарҰлҰп, атңарм шҰрңҰ б&зҰлуда. Рисалей-Н&рдҰқ таүҰ бӘр т&сҰнда: "БаңҰттҰ кҚйеу деп - +зӘнӘқ міқгӘлӘк ж&бҰн жоүалтҰп алмау ҚшӘн салиңалҰ ж&байҰнан +неге алҰп, +зӘ де салих дӘндар болүан адамдҰ айтадҰ. БаңҰттҰ ійел - кҚйеуӘнӘқ дӘндарлҰүҰн к+рӘمْ تُحгӘлӘк досҰнан ажҰрап ңалмау ҚшӘн ол да дӘндар салиңалҰ болҰп, таңуалҰң Әс атңарадҰ. С+йтӘп, фіни дҚниеде баңҰтңа б+ленумен бӘрге, аңҰрет" санаңҰтңа да ңолҰ жетедӘ".

БаңҰтсҰз кҚйеу деп - азүҰндҰң жолүа тҚскен ж&байҰн тҰŞдҰқ орнҰна, онҰқ ӘзӘне ерген кӘсӘнӘ айтадҰ.

БаңҰтсҰз ійел - кҚйеуӘнӘқ жаүҰмсҰз жаңтарҰн к+рӘп, соүан &ңсап баүадҰ. ОсҰндай ерлӘ-зайҰптҰларүа обал-аң. Олар дӘ. МебӘрӘ лаулаүан отңа итермелейдӘ. Мідениет фантазиÇларҰн ңууүа ҰнталандҰрадҰ. Рисалей-Н&р б&л т&рүҰда "бҚгӘнде отбасҰнҰқ фіни дҚние мен аңҰретте баңҰтңа б+ленуӘнӘқ сондай-аң, ійел бойҰндаүҰ ң&ндҰ ңасиеттердннетӘнуҰнҰқ бӘрден-бӘр жолҰ шариүат шеқберӘндегӘ Ислам ідет-ү&рпҰн саңтау" дейдӘ.

ОтбасҰндаүҰ мақҰздҰ тҚйӘн. Егер ійел кҚйеуӘнен жамандҰң немесе опасҰздҰң к+рсе, оүан ерегӘсӘп ійелдӘқ отбасҰндаүрӘп жӘетӘ болүан адалдҰң пен сенӘмдӘлӘктӘ б&зса, іскердегӘ тіртӘптӘқ б&зҰлуҰ сиÇңтҰ отбасҰнҰқ да ң&тҰ ңашадҰ. Ондайда ійел ңолҰнан келгенше кҚйеуӘнӘқ ңатесӘн ж+ндеуге тҰрҰсуҰ ңажет. Сонда үана міқгӘлӘк серӘгӘн ң&тңарҰп ңаладҰ. Юйтпесе, ол да а туҰстшашҰлу арңҰлҰ басңаларүа жаңсҰ к+рӘнуге тҰрҰсса, азаптҰ зардап шегедӘ. ЯйткенӘ, адалдҰңтҰ аттаүан адам фіни дҚниенӘқ +зӘнде-аң жазасҰн тартадҰ. Сондай-аң, онҰқ нізӘк жаратҰлҰсҰ б+где жандардан ңорңҰп ҰқүайсҰзданадҰ. Б+где жиҰрма ер адамнҰқ ону ҚшӘнӘнен ңҰсҰладҰ. Ер адам болса, б+тен жҚз ійелдӘқ тек бӘреуӘнен ңҰсҰлҰп, ңараүанҰнан ҰқүайсҰзданадҰ. Юйел б&л т&рүҰда азап шеккенӘмен ңоймай, опасҰз ретӘнде айҰпталҰп ілсӘз, нізӘк болүандҰңтан аңҰсҰн да ала алмайдҰ.

— 238 —
СонҰм СененелдердӘқ мейӘрӘмдӘлӘгӘ мен ңаҒармандҰүҰ, ҰңҰласҰ еркектерге &ңсамайдҰ. ЕркектердӘқ де ңаҒармандҰүҰ оларүа жетпейдӘ. Сол сиÇңтҰ ілгӘ бейкҚні ійелдер азүҰндҰң жаүҰнан еркектерге жете алмайдҰ. ОлардҰқ нізӘк жаратҰлҰстарҰ б+ ңалүаамдардан ңаттҰ ңорңадҰ. ЖаулҰүҰна жасҰрҰнуүа нізӘктӘгӘ міжбҚр етедӘ. ЯйткенӘ, ер адам сегӘз минуттҰң зауҰң пен ліззатңа бату ҚшӘн азүҰндҰңңа салҰнса, тек сегӘз теқге шамасҰнда бӘр нірсе жоүалтадҰ. Алайاِيَّاл, сол сегӘз минуттҰң азүҰн зауҰңтҰқ жазасҰ ретӘнде тоүҰз ай бойҰ ауҰр жҚк арңалайдҰ, одан кейӘн де сол ікесӘз баланҰ тірбиелеу машаңатҰн тартадҰ. Демек, б&л т&рүҰда еркектерге теқесе алмай, олардан жҚз н. Ал,тҰң жаза тартадҰ.

ЯмӘрде к+п кездесетӘн м&ндай оңиүалардҰқ бӘзге берер тілӘмӘ. МҚбарак ійел ңауҰмҰ жаратҰлҰсҰнан асҰл мӘнез-ң&лҰңтҰқ ңай сҰндҰзӘ. Ал пасҰңтҰңңа, азүҰндҰңңа, дҚниелӘк зауҰңңа келгенде ңабӘлетсӘз. Демек, олар Ислам тірбиесӘ т+қӘрегӘнде баңҰттҰ шақҰраң ң&руүа арналүан мҚбарак жаратҰлҰс.

ОсҰ мҚбарак, адал жандардҰ б&зушҰ &йҰмдардҰ жер ж&тсҰн! АллаҒатса, а осҰ ңарҰндастарҰмдҰ, маүҰнауи ңҰздарҰмдҰ ілгӘндей есалақдардҰқ пілесӘнен саңтасҰн! Амин...

АйналайҰн, ңҰздарҰм! Сендерге айтарҰм, кҚн к+ру ҚшӘн опасҰз, нашар мӘенсӘз батҰсңа елӘктеушӘ кҚйеудӘқ билӘгӘне кӘрӘптар болмай-аң, бойларҰқдаүҰ ң&нттҰлҰң пен ңанаүаттҰ пайдаланҰп, +з кҚштерӘмен де кҚн к+ре алатҰн ауҰлдҰқ бейкҚні ійелдерӘ сиÇңтҰ, сендер де шҰдап баүҰқдар, +з абҰройларҰқдҰ саңтауүа тҰрҰсҰқдар. Егерл, жоү емес кҚйеуге тап болсақдар, жазмҰшңа разҰ болҰп, ңанаүат ңҰлҰқдар. ИншаллаҒ ризашҰлҰң пен ңанаүат саÇсҰнда ол да ж+нделӘп, тҚзу жолүа тҚсер. يَا حе, ажҰрасу ҚшӘн сотңа барасҰқдар. Ал, б&лай ету ИсламнҰқ абҰройҰна, халңҰмҰздҰқ намҰсҰна тиетӘн жат ңҰлҰң.

ШӨНШӨ Т ЖұРұМ. ҮҰмбаттҰ ңарҰндастарҰм менТереқ и ңҰздарҰм! ЕстерӘқде болсҰн, Шариүатңа жат зауҰң пен ліззітта, +зӘнен он есе Қлкен уайҰм мен азап бар екенӘ Рисалей-Н&рда жҚздеген наңтҰ ділелдермен, оңиүаларменшӘн, аалүан. Егжей-тегжейлӘ бӘлгӘсӘ келген жан Рисалей-Н&рдҰ оңҰсҰн. Атап айтар болсаң, "ҮҰсңа С+здер" кӘтапшасҰндаүҰ алтҰншҰ, жетӘншӘ, сегӘзӘншӘ с+здӘ оңҰсҰн." Жастар шҰраүҰ" кӘтабҰ менсӘз-аң б&л аңиңаттҰ толҰң баÇндап бередӘ. СондҰңтан, зақдҰ да адал к+қӘл к+теру мен зауҰңңа ңанаүат

— 239 —

етӘп сабҰр саңтақдар. йлерӘқдегӘ бейкҚні бала-шаүақҰзбен жайдарҰ с&хбат, жҚздеген кинодан ілдеңайда сол ж МҰнанҰ да істе естен шҰүармақдар, Фіни дҚниедегӘ шҰнайҰ ліззат - Иман шеқберӘнде жіне Иманда. Салих игӘ ӘстердӘқ ірңайсҰсҰнда маүҰнауи ліззіт, рухани зауҰерилер

— 239 —
тҰ ҚшӘен азүҰндҰңта б&л дҚниенӘқ +зӘнде тҰм ащҰ, ауҰр ңайүҰ бар екенӘн жҚздеген б&лтартпас айүаңтар арңҰлҰ Рисалей-Н&р ділелдеп бердӘ. ИманнҰ۪ وَ جде ЖіннаттҰқ дінегӘ ал азүҰндҰң пен адасуда ЖаҒаннамнҰқ &рҰүҰ саңтаулҰ. Б&үан к+птеген тіжӘрибелерӘм мен бастан кешкен оңиүалардҰқ арңасҰнда к+зӘм жеттӘ. Б&л аңиңат Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген жерлееттер жазҰлүан. ҮасарҰсңан д&шпандар, сҰнаушҰлар, ресми тергеу, сот орҰндарҰ б&л аңиңаттардан ңате таба алмадҰ.

ЕндӘ, сендер сиÇңтҰ мҚбарак ірӘ бейкҚні мҰмен, и ңҰздарҰма, сол рисалелер - іуелӘ «ТісіттҚр рисалесӘ", "Жастар шҰраүҰ" мен "ҮҰсңа с+здер» менӘқ орнҰма дірӘс берсӘн.

ЕстуӘмше, сендер менӘқ мешӘтте дірӘс оңуҰмлҰң нінген екенсӘқдер. БӘраң халӘмнӘқ нашарлҰүҰ мен науңастҰүҰм, сондай-аң басңа да к+птеген себептер оүан м&рсат бермейдӘ.

Мен де +здерӘқ ҚшӘн жазҰлүан мҰна діа уаңҰӘ оңҰп, ңабҰл алүан барлҰң ңҰз-келӘншектердӘ рухани табҰстарҰма, д&үа-тӘлектерӘме ортаң етӘп олардҰ "Н&р шікӘрттерӘ" деп санауүа ңарар бердӘм. Егер, сендер Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн алімӘлдӘсақдар немесе тҰқдасақдар, ңаүидамҰз бойҰнша бауҰрларҰқ боп саналатҰн кҚллӘ Н&р шікӘрттерӘнӘқ рухани табҰстарҰна, олардҰқ д&үаларҰна ортаң боласҰқдар. ЮлӘ де жазбаң ойҰстҰ ңаедӘ. БӘраң науңас ірӘ ңарт болүандҰңтан сондай-аң, рисалелердӘ тексеру ж&мҰстарҰ кҚтӘп т&рүандҰңтан ізӘрге осҰ жазбаүа ңанаүат еттӘм.

اَلْبَاق۪ى هُوَ الْبَاق۪ى
Д&үаларҰқа м&ңтаж келтӘларҰқ,
Саид Н&рси
— 240 —

ЖИұРМА БЕСӨНШӨ ЛЕМА

ю(НауңастҰқ жанҰна демеу, денӘне шипа, к+қӘлӘне ж&банҰш болсҰн деген ӘзгӘ ниетпен тез сауҰүҰп кетуӘр аудай отҰрҰп жазҰлдҰ)

Ескерту жіне кешӘрӘм с&рау

Б&л емдӘк жазба басңа еқбектерӘмдей емес +те жҰлдам ірӘ тҚзетусӘз жазҰлдҰ. БӘр міртоүан Х ңарап шҰүуүа м&рша болдҰ.

{(СӘлтеме): Б&л жазбанҰқ бар болүанҰ т+рт жарҰм саүаттҰқ ӘшӘнде жазҰлүанҰна РҚшту, Рефет, Хусрев, Саидтар куі.}

Демек, тҚзетусӘз, алүашңҰ ңалпҰнда ңалдҰ. К+қӘлге келген к+рӘк ҮарасардҰ ідемӘ с+здермен суреттемей, ңаз ңалпҰнда ңала бергенӘн ж+н к+рдӘм. М&нҰ оңҰүан кӘсӘлер, ісӘресе науңас жандар асҰүҰс жазҰлүан кейбӘр оүашта+лшемӘерӘме ренжӘмей, маүан ңайҰр-д&үа етсӘн.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اَلَّذ۪ينَ اِذَٓا اَصَابَتْهُمْ مُص۪يبَةٌ قَالُٓوا اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ ٭ وَالَّذ۪ى هُوَ يُطْعِمُن۪ى وَيَسْق۪ينِ ٭ وَاِ жел, رِضْتُ فَهُوَ يَشْف۪ينِ

Б&л жазбада адамзаттҰқ оннан бӘр б+лӘгӘн ң&райтҰн ауру-сҰрңат жандарүа шҰнайҰ демеу ірӘ ем боларлҰң "ЖиҰрма бес шипа" ңҰсңаша баÇндалмаң.

БӨРӨНШӨ ШИПА. Уа, дертке шалдҰңңан жан! УайҰмдама, сабҰр ет! СенӘқ сҰрңолүан Ұқ саүан дерт емес білкӘм шипа болар. ЯйткенӘ, +мӘр ол бӘр байлҰң, зҰмҰрап +тӘп барадҰ. Егер жемӘс бермесе босңа кетедӘ. ЯмӘрӘқ рахат жаүдайда +тӘп жатса онҰқ ҚстӘне немң&райдҰлҰң ңосҰлса, аңтҰ тайҰн тез +те шҰүадҰ. Ал, ауру-сҰрңау сол +мӘрдӘ мінӘстӘ де жемӘстӘ ңҰладҰ. ЯмӘрдӘқ зҰмҰрап, тез +те шҰүуҰна жол бермей &зарта тҚседӘ. ЯмӘрдӘқ ңиҰншҰлҰңтар арңҰлҰ &заратҰнҰн мегзейтӘн еҰддҰңтҰна кеқ тараүан: "ҮиҰн кҚндер &заңңа созҰлҰп, +тпей ңоÇдҰ, ал ңуанҰштҰ сіттер тез +те шҰүадҰ" деген с+з бар.

— 241 —
ЕКӨНШӨ ШИПА.>Уа, сабҰрсҰз науңас жан! ШҰда! Т К+қӘҚкӘр ет! БойҰқдаүҰ дерт +мӘрӘқнӘқ ірбӘр минутҰн бӘр саүаттҰң үибадатңа айналдҰруҰ мҚмкӘн. ЯйткенӘ, үибадаттҰқ екӘ тҚрӘ бар. БӘрӘшӘсӘ кідӘмгӘ намаз, ниÇз секӘлдӘна сҰйлҰңтар. ЕкӘншӘсӘ ауру-сҰрңау, ңиҰншҰлҰңтар. ҮиҰншҰлҰңңа тап болүан адам сол арңҰлҰ +зӘнӘқ ілсӘз ірӘ дірменсӘз екенӘн сезӘнӘп, РахҰмдҰ Жаратңанүа ҰңҰласпен жалбарҰнҰп, шҰн жҚректен, риÇсҰз ң&лшҰлҰң етедӘ. АллаҒ Таүалаүа ренӘш бӘлдӘрмей, аүаттҰсаңтаүан жаүдайда ауру-сҰрңаумен +ткен +мӘр, мҚмин ҚшӘн ң&лшҰлҰң болҰп саналатҰндҰүҰ жайлҰ хадистер бар. ТӘптӘ, кейде сабҰр саңтап шҚкӘр еткен науңастҰқ бӘр минуттҰң ауруҰ бӘр саүаттҰқ ң&лшҰлҰң болҰп есептелетӘнӘне жіне ُونَ с кімӘл жануардҰқ бӘр минутҰ бӘр кҚн болҰп саналатҰндҰүҰна наңтҰ риуаÇттар бар. СенӘқ бӘр минуттҰң +мӘрӘқдӘ мҰқ минуттҰң +мӘрге айналдҰрҰп, +мӘрӘқдӘ &зартҰпқгӘлӘкн ауруүа шаүҰмданба, ңайта оүан риза бол!

ШӨНШӨ ШИПА. Уа, шҰдамсҰз, науңас жан! Адам б&л дҚниеге рахатңа батҰп, ліззат алу ҚшӘн келмейдӘ. Яйткен......еге келгендер &заң аÇлдамай кетӘп ңаладҰ, жастар ңартаÇдҰ, осҰлайша аÇңталулар, ңош айтҰсулар ңайталанҰп т&радҰ. Адамзат тӘршӘлӘк иелерӘ ідӘлд кереметӘ, жоүарҰ міртебелӘсӘ жаратҰлҰсҰ кҚрделӘ, сезӘмге бай жанҰ бар жаратҰлҰстардҰқ с&лтанҰ бола т&ра, +ткен ңҰзҰңтардҰ еске алу, келешектӘ уайҰмдау арңҰлҰ жануарлармен салҰелӘ імнда еқ т+менгӘ дірежедегӘ уайҰм ңайүҰсҰ мол машаңаттҰ +мӘр сҚредӘ. Демек, адам баласҰ б&л дҚниеге ңҰзҰң +мӘр сҚру ҚшӘн, рахат пен шаттҰң ҚшӘн келмейдӘ. ҮолҰнда Қлкен байлҰүҰ бар адамз, босҰ б&л жерге сауда жасап, міқгӘ баңҰтңа б+лену ҚшӘн еқбек ету ҚшӘн келедӘ. ОнҰқ ңолда бар байлҰүҰ - +мӘрӘ. Егер ауҰрмай, ҚнемӘ денӘ сау жҚрсе дҚние оүан +те ңҰзҰң тіттӘ болҰп к+рӘнедӘ. АңҰреттӘ &мҰтҰп, ңабӘрдӘ, +лӘмдӘ ойлаүҰсҰ келмейдӘ. ЯмӘр ббӘр жан тҚкке т&рүҰсҰз, бос нірселермен +ткӘзедӘ. Ал ауру-сҰрңау болса, онҰқ к+кӘрек к+зӘн ашадҰ. Ауру оүан: «Ажалдан ңашҰп ң&тҰла алмайсҰқ. СенӘ АллаҒ бекерге жаратңан жоң! Атңарар мӘндетӘқ бар. Тікіппарланба! СенӘ жаратңандҰ Қлдердтап! ҮабӘрге кӘретӘнӘқдӘ &мҰтпа соүан дайҰндал» дейдӘ.

МӘне, науңастҰң б&л т&рүҰдан алүанда таптҰрмас насихатшҰ, ж+нге салушҰ, тірбиешӘ мҚрайҰп ітаз. Сен ол ҚшӘн шаүҰмданба! Үайта рахмет айт! Егер ауру шамадан тҰс ауҰр соңса, РаббҰқнан сабҰр с&ра!

— 242 —
ТЯРТӨНШӨ ШИПА.>Уа, шаүҰм айта бастаүан науңас! СенӘқ шаүҰмдануүа ешңандай ңаңҰқ жоң. СенӘқ мӘндет وَلَاӘр ету, сабҰр саңтау. СебебӘ, сен ңолданҰп жҚрген дене, аүзалар мен сезӘм мҚшелер сенӘкӘ емес. ОлардҰ +зӘқ жасап немесе сатҰп алүан жоңсҰқ. Олар +згенӘкӘ. ОлардҰқ ИесӘ +з мҚлкӘне ңалауҰнша иелӘк етедӘ. ЖиҰрма алтҰншҰ С+зде стҰрҰпандай, +те бай, он саусаүҰнан +нер тамүан бӘр шебер, +зӘнӘқ үажайҰп +нерӘ мен мол байлҰүҰн к+рсету ҚшӘн, бӘр паңҰрүа +зӘ тӘккен киӘмдердӘ кигӘзӘп, маникен ретӘнде белгӘлӘ бӘр аңҰ т+леп, бӘр саүатңа жал ң&лдаадҰ. ЯнерӘн салҰп тӘккен ідемӘ к+йлегӘн ілгӘ паңҰрүа кигӘзедӘ. К+йлек ілгӘ адамнҰқ ҚстӘнде т&рүанда ж&мҰсҰн жалүастҰрҰп, үажайҰп +нерӘнӘқ саналуан ңҰрҰн к+рсету маңсатҰнда ілгӘ к+йлектӘ кеседӘ, ауҰстҰрадҰ, а да ңдҰ, ңҰсңартадҰ. АпҰрҰмай, ілгӘ жалданүан паңҰр:"МенӘ іуреге салдҰқ! ОтҰрҰп-т&рудан, иӘлӘп-еқкеŞден жалҰңтҰм! ЖарасҰп т&рүан к+йлектӘ кесӘп-пӘшӘп, сінӘмдӘ б&здҰқ!">деп шебер ңожайҰнүа наразҰ болуүа ң&ңҰ бар ма "Мен ан мейрӘмсӘздӘк етудесӘқ" дей ала ма?

Сол сиÇңтҰ, Сани ЗҚлджілал, Çүни Шебер АллаҒ саүан к+з, ң&лаң, аңҰл, жҚрек сҰндҰ керемет сезӘмдерге толҰ "дене" аттҰ ісем к+йлектӘ кигӘзӘп, +зӘнӘқ к+ркем есӘмдерӘн к+рсету ҚшӘн тҚрлӘ-тҚрлӘ кҚйлерге, с сол бн жаүдайларүа душар ңҰладҰ. ҮарнҰқ ашңан кезде ОнҰқ "Раззаң" екенӘн бӘлсеқ "Шіфи" есӘмӘн ауҰрүанда бӘлесӘқ. ЯмӘрдегӘ ңайүҰ-ңасӘреттер кейбӘр ИліҒи есӘмдердӘқ ҚстемдӘгӘн танҰстҰратҰндҰңтан, оларда хикметтӘқ сіулелерӘ, мейӘрӘмнӘқ шуаболмҰсбар. Егер перде ашҰлса мазасҰзданҰп ңорҰңңан ауру дейтӘн перденӘқ арүҰ жаүҰнда т&рүан тамаша маүҰналардҰ к+рер едӘқ.

БЕСӨНШӨ ШИПА. Уа, ауруүа шалдҰңңан дос! БӘле бӘлсеқ, науңастҰң кейбӘреулер ҚшӘн Ү&дайдҰқ жарҰлңауҰ, Рахманнуда-саҰ. Оүан +мӘрлӘк тіжӘрибем арңҰлҰ ібден к+зӘм жеткен. СоқүҰ сегӘз-тоүҰз жҰлда, лайҰң болмасам да кейбӘр науңас жастар денсаулҰүҰ ҚшӘн д&үа етуӘмдӘ с&рап келетӘн болдҰ. Олар басңа жастарүа ңараүанда аңҰретӘн ойлан денӘңҰзу ңандҰлҰңтан аулаң, байҰптҰ Çүни жастҰңңа мас емес. Немң&райдҰлҰңтан, хайуани іуесңойлҰңтан бӘршама ң&тҰлүандай. Мен оларүа м&ндай шҰдауүа болатҰн деқ мен АллаҒ ТаүаланҰқ жарҰлңауҰ, АллаҒтҰқ ихсан сҰйҰ екенӘн ескертетӘнмӘн. Оларүа: "ДертӘқнӘқ зиÇнҰн к+ре алмай т&рмҰн. Жан ашитҰндай аÇнҰштҰ халде емессӘқ. Үалайша д&үа етейӘн? СҰрңаттҰ жаүдай к+кӘрек к+зӘқдӘ

#243елдеп,үа дейӘн сабҰр саңта! Ауру +з мӘндетӘн атңарүан соқ, РаңҰмҰ мол АллаҒ, ИншаллаҒ, шипа берӘп, оқалҰп кетерсӘқ... ДенӘнӘқ сау болуҰ сенӘқ кейбӘр достарҰқнҰқ басҰна піле болҰп, бейңамдҰңңа салуда. Намазүа жҰүҰлмай, ңабӘрдӘ ойламай, АллаҒтҰ танҰміне бҚ. Б&л дҚниелӘк +мӘрдӘқ бӘр сіттӘк алдамшҰ ңҰзҰүҰн ңуҰп, міқгӘ +мӘрӘн шайңалтҰп, тӘптӘ, тас-талңан етӘп жҚргенӘ ңаншама. Сен болсақ, тҚбӘнде барар жерӘқ - ңа деп оӘ, одан кейӘнгӘ аңҰреттӘк сапарҰқдҰ сезӘп, соүан ңарай ірекет етӘп жҚрсӘқ. Демек, б&л ауру сен ҚшӘн денсаулҰң, ал кейбӘр достарҰқнҰқ денӘнӘқ саулҰүҰ ауру" дейтӘнмӘн.

АЛТұНШұ Шүан-дҰа, шҰдамсҰз науңас бауҰрҰм! ЛіззатҰ мол, шаттҰңңа толҰ +ткен кҚндердӘ жіне ңайүҰлҰ ңиҰн сіттердӘ есӘқе алшҰ! Юлбетте, "аҒ" немесе "ҚҒ" дейсӘқ. çүни Ç "і немеслиллаҒ, Ү&дайүа шҚкӘр!" немесе "ңап, іттеген-ай!" деп ойша, Ç тӘлӘқмен айтар едӘқ. Саүан "ЮлхамдулиллаҒ" дегӘзген жаүдай бастан кешкен уайҰмңайүҰас ң&л Олар адамдҰ рухани ліззатңа б+леп, к+қӘлдӘ к+тередӘ, ірӘ шҚкӘр еткӘзедӘ. ҮайүҰ-ңасӘреттӘқ бӘтуӘ жандҰ рахатңа б+лейдӘ. СонҰ &үҰна бӘлсеқ, к+қӘлӘқ шалңҰп,Әнер ешӘлӘк ңҰласҰқ. Ал, сенӘ "іттегенай" дегӘзӘп +кӘндӘрген жаүдай б&рҰнүҰ +ткӘншӘ рахат, уаңҰтша ліззат болар. ЕндӘ сол ада болүан алдамшҰ ңҰзҰүҰқ к+қӘлӘқдӘ ң&лазҰтҰп м&қүа салҰп отҰр. БӘр кҚндӘк орҰнсҰз рахат кейде жҰлдар бойҰ

МӘдҰ мазалайдҰ. Ал, бӘр кҚндӘк +ткӘншӘ ңиҰндҰң к+пке дейӘн рухани ліззатңа б+лейдӘ. Олай болса, басҰқа тҚскен +ткӘншӘ аурусҰрңаттҰқ аңҰрҰн, тиӘмдӘ м секӘсӘн ойлап, аңҰреттӘк сауаптардҰ кҚт! "Б&л да +тедӘ даүҰ, тійӘрӘ" де, шҚкӘр ет! ШаүҰмдана берме!

АЛТұНШұ ШИПА.

{(СӘлтеме): К+қӘлге ерӘксӘз тҚрде келгендӘктен "алтҰншҰ шипа" екӘ мірте жазҰлдҰ. ЕрӘксӘз бҰрүан соқ араласпадҰң, сол ңалпҰнда ңалдҰ. МҚмкӘн бӘр сҰрҰ болар.}

Уа, б&л дҚниенӘқ алдамшҰ ңҰзҰүҰн ойлап, ауҰрҰп ңалүанҰна жанҰ кҚйзелген бауҰрҰм! Б&л дҚние міқгӘ болса, алдҰмҰірӘгерхани ңҰстар болмаса, +лӘм алдҰмҰздан шҰңпаса, ңоштасудҰқ ҰзүарҰн сезбесек сенӘқ мҰна м&қдҰ халӘқе менӘқ де жанҰм ашҰр едӘ. Алайда, бӘр кҚнӘ бӘзге: "Үане б&л дҚниеден шҰүҰқдар!" деген ңазӘрң келедӘ. Сонда жан айңайҰмҰзүа ешкӘм ң&лаң аспайдҰ. Ендеше, б&л дҚниеден кетпес б&рҰн, осҰндай аурусҰрңаттардҰқ ескертулерӘ арңҰлҰ к+кӘрек к+зӘмӘздӘ ашекӘлдӘзӘрден бастап мҰна дҚниеге ң&мартудан бас тартңанҰмҰз ж+н. Ол бӘздӘ тастап кетпей т&рүанда бӘз онҰ жҚрекпен тіркӘ етуге тҰрҰсуҰмҰз керек.

— 244 —
Иі, ауру-сҰрңау бӘзге бҰлай дейдӘ: "БолмҰсҰқ тас пенӘм менден емес! Ол ірдайҰм ҰдҰрауүа дайҰн саналуан б+лшектерден ң&ралүан. ЮлсӘз екенӘқдӘ &ң! Жаратңан ИеқдӘ танҰ, +з мӘндетӘқдӘ атңар, б&л дҚниеге не ҚшӘн келгенӘқдӘ бӘл!" Б&л дҚниенӘқ ңҰзҰүҰ келте, ліззатҰ +ткӘншірине қ ҚстӘне олар шариүатңа ңайшҰ болса, +кӘнӘш ңана емес кҚні арңалайсҰқ. НауңастанҰп, ңҰзҰңтан ң&р ңалдҰм деп +кӘнбе! Үайта аурудҰқ рухани үибадат екенӘн, аңҰретке ңатҰстҰ сауаптҰ жаңтарҰн ойла, َّا بِ ліззат алуүа тҰрҰс.

ЖЕТӨНШӨ ШИПА. Уа, денсаулҰңтҰқ рахатҰнан айрҰлүан жан! ДеннӘқ саулҰүҰ - АллаҒтҰқ нҰүметӘ. ОнҰқ ліззатҰн алуҰқа сенӘқ мҰна ауруҰқ кедергӘ емес. Үайта ауруҰқ сенӘ одан сайҰн нҰүметке б+леп жанаң ҚййткенӘ, бӘр нірсе ҚнемӘ ңайталана берсе ңадӘрӘ кетедӘ.

Б&л туралҰ аңиңатшҰл жандар бӘр ауҰздан бҰлай деген:

اِنَّمَا الْاَشْيَاءُ تُعْرَفُ بِاَضْدَادِهَا

Çүни, "Кез-келген нірсенӘқ ңадӘрӘ онҰқ ңарама-ңарсҰ жаүҰмен бӘлӘнедӘ". МҰсл-шешеарақүҰ болмаса жарҰңтҰқ ңадӘрӘ болмайдҰ, суҰң болмаса жҰлудҰқ ңадӘрӘ болмайдҰ, Çүни ңҰзҰң емес. АштҰң болмаса, тамаң ліззат бермейдӘ. Ш+лдеу болмаса су Әшу рахат емес. АуҰрмасақ денсаулҰңтҰқ нӘқ еқн бӘлмейсӘқ.

АллаҒ Таүала саналуан, шексӘз нҰүметтерӘнӘқ дімӘн таттҰрҰп, ңадӘрӘн бӘлдӘру ҚшӘн адамүа +те к+п сезӘмдер берген. Сол арңҰлҰ +зӘнӘқ неше тҚрлӘ жарҰлңау сҰйҰн бӘлдӘрӘп, іртҚрлӘ нҰүметтерӘнӘқ дімӘн таттҰрүт ілемледӘ. АдамдҰ ірдайҰм шҚкӘр етуге шаңҰрадҰ. Денге саулҰң пен тібеттӘ бергенӘ секӘлдӘ, ауру-сҰрңаттҰ да ңоса жӘбередӘ. МҰнаүан жауап бершӘ! "Егер сенӘқ басҰқ, ңолҰқ, ӘшӘқ ауҰрмаүанда басҰқнҰқ немесе асңазанҰқнҰқ сау кезӘндегӘ улҰнҰ н, Çүни онҰқ ИліҒи нҰүмет екенӘн ескерӘп, шҚкӘр етер ме едӘқ?" Ү&дай бӘледӘ, шҚкӘр етудӘқ орнҰна ИліҒи нҰүмет екенӘн тӘптӘ ойламас едӘқ? ДенсаулҰңтҰқ ңадӘрӘн н "şсҚ, онҰ бос орҰнсҰз Әстерге, ойҰн-кҚлкӘге ж&мсар ма едӘқ.

СЕГӨЗӨНШӨ ШИПА.>Уа, аңҰретӘн уайҰмдаүан науңас! Ауру сабҰн тірӘздӘ кҚнінӘқ кӘрлерӘн кетӘрӘп, бойдҰ тазартадҰ. АурудҰқ кҚніларүа кіфарат, Çүни жаِ مَعَ+теу екенӘ сахих хадистермен бекӘтӘлген."ЖемӘс аүашҰн сӘлкӘгенде, пӘсӘп т&рүан жемӘстер ңалай т+гӘлетӘн болса имандҰ науңастҰқ аурудан дӘрӘлдеп, ңалтҰрауҰ да о сегӘзілардан арҰлтадҰ".>КҚні - о дҚниелӘк міқгӘ +мӘрде дауасҰз кесел. Ол б&л дҚниенӘқ +зӘнде жҚрек пен ождан ҚшӘн рухани дерт.
— 245 —

Егер сабҰр саңтап, шаүҰмданбасақ +ткӘншӘ дерт арңҰлҰ к+птеген жазҰлмас рухани аурулардаекӘ РуасҰқ. Егер кҚніларҰқдҰ ойламай жіне АллаҒтҰ танҰмай жҚрген болсақ, онда сен денеқдегӘ +ткӘншӘ аурудан миллион есе ауҰр рухани науңассҰқ. ШаүҰмданүҰқ келсе, мӘне осҰ рухани ауруҰқдҰ Ұң, үашаүҰмдан!

ЯйткенӘ, сенӘқ жҚрегӘқ рухҰқ, ніпсӘқ ілемдегӘ бҚкӘл жаратҰлҰс атаулҰмен тҰүҰз байланҰстҰ. ЯмӘрде жиӘ кездесетӘн аÇңталу мен ңоштасулар сол байланҰстардҰ ҚзӘп, жандҰ ңабҰлдйдҰ. ОнҰқ ҚстӘне аңҰретке сенбегендӘктен +лӘмдӘ міқгӘ жойҰлу деп ойлаүан адам +ткӘншӘ, тіннӘқ ауруҰнан да ауҰр, рухани кесел болүанҰ. СондҰңтан, іуелӘ сол ңатерлӘ де ңауӘптӘ рухани аурудҰ емдейтӘн дірӘ, шипа Әздеу керек, Çүни «иман дірӘсӘн» &мандҰенӘмӘқдӘ кҚшейту ңажет.

ОнҰ Әздеп табудҰқ бӘрден-бӘр жолҰ сҰрңаттану арңҰлҰ бейңамдҰң &йңҰсҰнан оÇнҰп, дҚниенӘқ мастҰүҰнан айҰүҰп, АллаҒтҰқ алдҰнда +зӘнӘқ ілсӘз де шарасҰз екетіуелсбӘлӘп, Үадир-Ә ЗҚлжілалдҰқ ң&дӘретӘн, онҰқ шексӘз мейӘрӘмӘн, аса ңамңорлҰүҰн сезӘну.

Иі, АллаҒтҰ танҰмайтҰн пенденӘқ басҰна барлҰң біле жиналадҰ. Ал, АллаҒтҰ танитҰн кӘсӘнӘқ ӘшкӘ ілемӘ рухани ңуанҰш пен шаттҰңңа толҰ болазӘме-+нҰ іркӘм иманҰнҰқ дірежесӘне ңарай сезедӘ. ОсҰлайша, иманмен байланҰстҰ болүан рухани ңуанҰш ірӘ шипа, ірӘ ліззат болҰп кез келген дене сҰрңатҰлҰ ерайүҰсҰн сейӘлтӘп, тоқҰн жӘбӘтӘп жӘбередӘ.

ТОҺұЗұНШұ ШИПА. Уа, ЖаратушҰсҰн тани бастаүан науңас! Адамдар аурудҰқ кейде +лӘмге себепшӘ болатҰндҰүҰнан ңорңҰп, уайҰмдайдҰ. ЯлӘмге бейңам к+збен ңараүанда жін ортаң к+рӘнӘсӘ үана, ңорңҰнҰштҰ. ЯлӘмге себепшӘ болатҰн ауру да ңорңҰтадҰ, уайҰмүа саладҰ. ЮуелӘ мҰнанҰ бӘл жіне кҚмінсӘз сен! Ажал мақдайүа жазҰлүан, ол +згермейдӘ. Хал ҚстӘнде жатңан науңастҰқ басҰнда жҰлап-сҰңтап отҰрүа Т ЖұР сау кӘсӘлердӘқ ілгӘ науңастан б&рҰн ңайтҰс болҰп, ал демӘ іне-мӘне ҚзӘлгелӘ жатңандар ауруҰнан айҰүҰп кеткен оңиүалар к+п. ЕкӘншӘден, +лӘм сҰрҰ. "Ліе к+рӘнгенӘндей ңорңҰнҰштҰ емес. ЯлӘм - имандҰлар ҚшӘн +мӘрдегӘ мӘндетӘнен босатҰлу, "дҚние" аттҰ сҰнаң алақҰнан к+шу, басңаша айтңанда тілӘм-тірбие алатҰн мҰна дҚниедегӘ ң&лдҰң мӘндетӘнен босау. рахатҰеге аттанҰп кеткен жҚзден тоңсан тоүҰз сҚйӘктӘ жандарүа, аүайҰн-туҰсңа ңауҰшу. ТҚпкӘ ОтанҰна ңайтудҰқ, міқгӘ баңҰтңа б+ленудӘқ, еқ жоүарҰ міртебеге

— 246 —
шҰүудҰқ бастауҰ. ДҚние зҰнданҰнан жіннат баңшасҰна шаңҰрҰлу. Атңарүан ңҰзметӘне ңарайаттанд АллаҒтҰқ мейӘрӘмдӘлӘк ңазҰнасҰнан сҰй алуүа кезекке т&ру. ЯлӘмнӘқ м&ндай аңиңатҰн +зге еқбектерӘмде Ү&ран КірӘмнӘқ н&рҰмен ділелдеген болатҰнмҰн. Олай болса +лӘмнен Қрейленбей, ңайта онҰ раңҰмүа ке لَٓا ен баңҰтңа б+ленудӘқ басҰ деп тҚсӘн. АллаҒ жолҰнда жҚрген кӘсӘнӘқ +лӘмнен ңорңуҰ, онҰқ ңорңҰнҰштҰ болүандҰүҰнан емес, "м&нан да к+бӘрек сауап алайҰн, +мӘр мӘндетӘн жаңсҰ атңарҰп ңалайҰн" деген жаңсҰ ойдан.
Иі, имандҰлُ وَ لн +лӘм мейӘрӘмдӘлӘктӘқ ңаңпасҰ, ал Ү&дайдан безген имансҰздар ҚшӘн ңарақүҰ да міқгӘлӘк зҰндан.

ОНұНШұ ШИПА. Уа, уайҰмшҰл науңас! Сен аурудҰқ мазалайтҰнҰн ойлап, уайҰмдап отҰрсҰқ. Б&лай ӘстеуӘқ ауруҰқдҰ Қдете тҚседӘ. АуруҰқнҰқ жеқӘлдеуӘн ңонаңақ, уайҰмдамауүа тҰрҰс. çүни, аурудҰқ +ткӘншӘ екенӘн, онҰқ пайдасҰ мен сауабҰн ойла. УайҰмдама, ңорҰңпа! Сол кезде аурудҰқ тҚп тамҰрҰна балта шапңан боласҰқ.

УайҰм, аурудҰ кҚшейте тҚседӘ. УайҰмнҰқ кесӘрӘнен дененӘқ сҰрңатҰна ңоса, реп болдерт жҚрекке жабҰсҰп бӘрӘне-бӘрӘ дем берӘп, жалүаса бермек. Егер, АллаҒңа тіслӘм болҰп, таүдҰрүа риза болсақ, аурудҰқ хикметӘн ойлап, сабҰр саңтасақ, аурудҰер +нетамҰрҰ кесӘлӘп, жеқӘлдеп ңаласҰқ, тӘптӘ айҰүа бастайсҰқ. УайҰмдаүан сайҰн ауруҰқ Қдеп, ондаүан есе &лүайҰп, асңҰнҰп кетедӘ. Ал, уайҰмдамасақ аурудҰқ оннан тоүҰзҰнан ң&тҰласҰқ. Демек - уайҰм аурудҰ ңоздҰр едӘ. іле. УайҰмдау - АллаҒтҰқ хикметӘне шік келтӘру, ОнҰқ раңҰмҰна кҚміндану, ЖаратңандҰ шаүҰмдану болҰп саналадҰ. М&ндай науңас дегенӘне жете алмайдҰ, керӘсӘнше кеселӘ кҚшейе тҚседӘ.

ШҚкӘр ету болса нҰүметтӘ арттҰрадҰ. ШаүҰмдану кеهِ النн ңайүҰнҰ Қдете тҚседӘ. УайҰмнҰқ +зӘ де бӘр дерт. ОнҰқ емӘ, аурудҰқ хикметӘн мінӘсӘн тҚсӘну. АурудҰқ хикметӘ мен пайдаларҰн тҚсӘнген болсақ, сол дірӘнӘл жіненҰқ ҚстӘне жаң ң&тҰл. Ах, дегеннӘқ орнҰна ох, де. Юттеген-ай, дегеннӘқ орнҰна"ЮлхамдулиллаҒи ала кулли хал!" Çүни, ңандай кҚйде болсам да Ү&дайүа шҚкӘр!">де.

ОН БӨРӨНШӨ ШИПА. Уа, сабҰрсҰз науңас бауҰрҰм! Ділатар с ауруҰқ мазақдҰ алҰп т&рүанҰмен, бҚгӘнге дейӘнгӘ мазасҰздҰңтардҰқ аÇңталуҰ мен олардҰқ сауабҰ сенӘ рахаттандҰрҰп т&р. НегӘзӘнде бҚгӘннен бастап, тӘптӘ, осҰ саүаСондҰңоқ кеселӘқнӘқ ӘзӘ де ңалмай сауҰүҰп кетерсӘқ, кӘм бӘледӘ. Жоң нірсенӘ уайҰмдама, уайҰмдамасақ босңа

— 247 —

+кӘнудӘқ ңажетӘ не? Сен бӘлместӘктен уайҰмүа салҰнҰп, сабҰрсҰздҰң етӘп отҰрсҰқ. СебебӘ, б&үан дейӘнг бӘр мүанҰқ мазасҰздҰүҰқ, уайҰмҰқ, бірӘ де +тӘп кеттӘ. Одан сауаптар мен аÇңталудҰқ ліззатҰ ңалдҰ. Олар саүан табҰс пен ңуанҰш сҰйлауҰ керек ңлҰраң , сен болсақ +ткендӘ ойлап +кӘнӘп, сабҰрсҰздҰң етесӘқ. Б&лай ету жарамас. ЕртеқгӘ кҚн, ертеқ келедӘ. Жоң кҚндӘ, жоң аурудҰ, жоң мазасҰздҰңтҰ бҚгӘннен бастап уайҰмдап, шҰдамсҰздҰң ету, Çүни Қш есе жоңтҰ бар сиÇңтҰ ңарау бекершӘлӘк емей не?

Дلْهُلُб&дан б&рҰнүҰ науңас кездерӘқ ңуанҰшңа айналадҰ. Ал, алдаүҰ уаңҰтта саүан ауру жабҰса ма, жабҰспай ма, ол жаүҰ беймілӘм. СондҰңтан орҰнсҰз уайҰмдама. рӘ арңүала берген сабҰр ңуатҰн бекерге шашпа! ОнҰ діл ңазӘргӘ ңайүҰүа ңарсҰ пайдалан. "ç, Сабур!" деп, шҰдап баң.

ОН ЕКӨНШӨ ШИПА. Уа, аурудҰқ салдарҰнан үибадатҰн +Ұ хас май, ң&лшҰлҰүҰн жасай алмай, сонҰсҰна +кӘнген науңас!

"Таңуа кӘсӘ кҚнделӘктӘ ң&лшҰлҰүҰнҰқ сауабҰн науңастанҰп, ң&лшҰлҰң жасай алмаүан кезде де алатҰн боладҰ" деген хадис бар. ПарҰздарҰн мҚмкӘндӘгӘнше орҰндауүа тҰрҰсңан науңас, сабҰр саңтап, асңазел етсе, сҰрңаттанҰп, орҰндай алмаүан сҚннет амалдардҰқ сауабҰн осҰ сҰрңат есебӘнен толтҰрадҰ дейдӘ. Сондай-аң, ауру адам ілсӘз, дірменсӘз болүандҰңтан +зӘнӘқ халӘмен жіайлҰүҰӘмен д&үа етӘп жалбарҰнадҰ. Хаң таүала адам баласҰн соншалҰңтҰ ілсӘз ірӘ дірменсӘз етӘп жаратңандаүҰ маңсатҰ +зӘне ірдайҰм жалҰнҰп жалбарҰнсҰн, д&үа етсӘн дейдӘ.

Ү РАНДА.>قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّ۪ى لَوْلَا دُعَٓاؤُكُمْ çүни: "Д арманпейтӘн болсақдар еш ңадӘрлерӘқ жоң" дейдӘ. Б&л аÇттҰқ сҰрҰ, адамнҰқ жаратҰлүандаүҰ хикметӘ де ңадӘр ңасиетӘде РаббҰсҰна шҰнайҰ д&үа ету, жалҰнҰп - жалбарҰну екенӘн к+рсетедӘкуілӘкарҰнудҰқ еқ оқтайлҰ сітӘ ауҰрүан кез. СондҰңтан ауҰрүан адам шаүҰмданудҰқ орнҰна АллаҒңа шҚкӘр етуӘ ңажет. АуҰру ашҰп берген "д&үа б&лаүҰн", бӘтеп тастауүа болмайдҰ.

ОН ШӨНШӨ ШИПА. АбдуруҰрҰп ңалүанҰна шаүҰмданүан бейшара жан!

Ауруүа шалдҰүу, кейбӘреулер ҚшӘн ңазҰна табумен теқ, ол оүан баүа жетпес ИліҒи ң&ндҰ сҰйлҰң. ЮрбӘр науңас кӘсӘ ауруҰна осҰлай ңаمَّلُ ж+н. АжалдҰқ ңашан келетӘнӘ белгӘсӘз. АллаҒ Таүала
— 248 —

адам баласҰн дҚниеден мҚлдем кҚдер Қзуден саңтау ҚшӘн жіне мҚлдем бейңамдҰңңа салҰнҰп, ңаннен-ңаперсӘз жҚруден ң&тңару ҚшӘн ңорңҰнҰш пен ҚмӘт арасҰнда жҚруӘн б&йҰрадҰ, Çүни дҚние мен де бӘртӘ тепе-теқ &стақдар дейдӘ. Сол ҚшӘн ажалдҰ жасҰрҰп ңойүан. Демек, ажал кез келген уаңҰтта келуӘ мҚмкӘн. Егер ол адамүа бейңам алақсҰз кезӘнде келсе, міқгӘ +мӘрӘне ңауӘп. Ал, ауру адамдҰ бейңамдҰңтан, ңапҰ ңамесӘ бсаңтайдҰ. АңҰреттӘ еске салҰп, +лӘм туралҰ ойландҰрадҰ. АңҰреттӘқ ңамҰн жасатадҰ. Кейде аурудҰқ мол табҰсңа кенелтетӘнӘ сондай, жиҰрма жҰлда іреқ жететӘн міртебеге жиҰрма кҚнде ңол жеткӘзедӘ.

ИмандҰ болсҰн, марңлаүан,ӘрттерӘмнӘқ ӘшӘнде екӘ жас жӘгӘт бар едӘ. БӘреуӘ ИламалҰң Сабри, екӘншӘсӘ Ислам ауҰлҰнан келген УізӘрзаде М&стафа. Б&л екеуӘ жазу бӘлмесе де шікӘрттерӘмнӘқ арасҰнда ҰңҰластҰ, иман ңҰзметӘне адал да ҚздӘк болатҰҰқ болҰқ сҰрҰн бӘлмей тақданатҰн едӘм. ҮайтҰс болүандарҰнда үана тҚсӘндӘм. ЕкеуӘнӘқ де ауруҰ +те ауҰр екен. Басңа үапҰл, парҰздардҰ орҰндамайтҰн жастарүа ңараүанддайүа сҰрңаттҰң себебӘнен екеуӘ де таңуа, адал едӘ. ЕкеуӘ де алдҰқүҰ ңатарда ңҰзмет етӘп, аңҰретке пайдалҰ Әстер атңарҰп кеттӘ. ИншаллаҒ, олардҰқ екӘ жҰлүа созҰлүан ауру халдерӘ, міқгӘн жҚйеӘқ баңҰтҰна б+ленуӘне себеп болүан шҰүар.

ҮазӘр ойлап отҰрсам, менӘқ олардҰқ сауҰүҰп кетулерӘ ҚшӘн жасаүан д&үаларҰм дҚниелӘк т&рүҰдан ңарүҰс болүандай. БӘр жаүҰнне куі д&үатӘлегӘм аңҰреттӘк халге пайдасҰ тиер деп ойлаймҰн.

МӘне, осҰ екӘ жӘгӘт, менӘқше таңуалҰң арңҰлҰ ондаүан жҰлда ңол жететӘн табҰсңа тез ие болдҰ. Егер ол екеуӘ, кейбӘр жастар секӘлдӘ денсаулخَالِد жастҰңңа сенӘп, бейңамдҰңңа салҰнҰп, орҰнсҰз ойҰнсауҰң ңуүанда, ажалҰ жетӘп, кҚні жасап жатңанда +лсе, ңабӘрлерӘн м&ндай н&рүа емес, баңа-шаÇн мен жҰланүа толтҰрар ма едӘ?! АурудҰқ осҰндай пайдасҰ бар екенӘ рас. Қнде толса одан шаүҰмданбай, ңайта тіуекел деп сабҰр етӘп, тӘптӘ шҚкӘр етӘп, АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘне арңа сҚйеу ңажет.

ОН ТЯРТӨНШӨ ШИПА. Уа, к+зӘн шел басңан науңас!

Егер имандҰлардҰқ к+зӘн басңан шелдӘқ арүҰ жаереметкеремет бӘр н&р, маүҰнауи бӘр к+з жатңанҰн бӘлсеқ үой, РахҰмдҰ РаббҰқа шексӘз шҚкӘр етер едӘқ. ОсҰ шипанҰ ділелдейтӘн бӘр оңиүа баÇндап берейӘнӘн жай

С+зӘмдӘ екӘ етпей, адал ңҰзмет еткен БарлалҰң СҚлейменнӘқ іпкесӘнӘқ к+зӘн бӘрде аңшел басҰп, к+руден ңалдҰ. Аңк+қӘл, салиңалҰ ійел мүалам а жоүарҰ міртебелӘ деп ойлап, мешӘттен шҰүа берӘсте: «К+зӘм ашҰла ма екен, маүан д&үа етӘқӘзшӘ!» деп +тӘндӘ. Мен де сол мҚбірак ійелдӘқ адалдҰүҰн д&үама шапаүатшҰ етӘп: "ç, Ү&дайҰм! ОнҰқ адал ниетӘ ҚшӘн к+зӘн аша ие мендеп жалбарҰнҰп, д&үа еттӘм. ЕртеқӘне Бурдур ңаласҰнан к+з дірӘгерӘ келӘп, ійелдӘқ к+зӘ тіуӘр болдҰ. Алайда, ңҰрҰң кҚннен кейӘн ңайтадан заүип ңалпҰна тҚстӘ. ҮаттҰ +кӘндӘм... к+п-к+п д&үа оңҰдҰм. ИншаллаҒ, сол оңҰүан д&үаларҰм онҰқ аңҰретӘ ай СенабҰл болүан шҰүар. Юйтпесе, менӘқ сол бӘр д&үам оүан ж+нсӘз, білкӘм ңарүҰс болар едӘ. Неге десеқӘз байү&стҰқ ажалҰ жетӘп т&р екен. ҮҰрҰң кҚннен соқ ңайтҰс болдҰ. ТопҰраүҰ торңа болсҰн!

МӘне, ілгӘ марң&м ійел БарланҰқ жабҰрңау бау-баңшн, ірб аÇнҰштҰ ңарттҰң к+збен ңҰрҰң кҚн үана тамашаладҰ. ЕсесӘне, ол ендӘ о дҚниеде, жаннаттҰқ бау-баңшаларҰн ңҰрҰң мҰқ кҚн тамашалайтҰн боладҰ. ЯйткенӘ, онҰқ иманҰ кҚштӘ, дӘнӘ берӘк болатҰн. Иі, мҚмин ңабӘрге к+зӘн шел басҰп енсе, н&рлҰ ілеӘлӘ бӘдеңайда жаңсҰ тамашалайтҰн боладҰ. МҰсалҰ, б&л дҚниеде бӘз к+п нірсенӘ к+ре аламҰз, ал заүип мҚминдер к+рмейдӘ. Заүип кӘсӘ ңабӘрге имандҰ кетсе, жаннат бауларҰн +зге іруаңтардан ілдеңайда анҰң тамашалае айнаҰ. АлҰсңа дҚрбӘ салүан кӘсӘ сиÇңтҰ, олар да о дҚниеге барүан соқ міртебесӘне ңарай, ж&маңтҰқ бау-баңшаларҰн ңҰзҰңтайтҰн боладҰ. МӘне, к+здегӘ шелге шҚкӘр жіне сабҰр ету арңҰлҰ жаннатңа ңол жеткӘзендҰ тігӘндей шелдӘ сҰлҰп тастап, жанарҰқдҰ шҰрадай жандҰратҰн жалүҰз дірӘгер - ҮасиеттӘ Ү&ран КірӘм үана.

ОН БЕСӨНШӨ ШИПА. Уа, жанҰ ңиналүан науңас адам! Аурудей баайҰмдап ңиналма! ОнҰқ мін-маүҰнасҰн ойла, сабҰр ет! Егер ауру шҰнҰмен-аң жаман болса, АллаҒ Таүала +зӘнӘқ сҚйӘктӘ ң&лдарҰна ауру, сҰрңат бермеген болар едӘ. Алайда, мҰнадайÇ тақб бар:

اَشَدُّ النَّاسِ بَلَاءً اَلْاَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْاَوْلِيَاءُ اَلْاَمْثَلُ فَالْاَمْثَلُ -اَوْ كَمَا قَالَ
çүни,"ҮиҰншҰлҰңңа, ңайүҰүа еқ к+п душар болүандар +те жаңсҰ, ірӘ кімӘ" дірелер".>МҰсалҰ, ХазӘретӘ ЮŞб ҺалейҒиссалам мен +зге пайүамбарлардҰ жіне іулиелер мен дӘндар кӘсӘлердӘ еске алайҰң. Олар кеселге шҰнайҰ ң&лшҰлҰң пен РахманнҰқ жарҰлңауҰ деп ңараүан, сабҰр саңтап,ٓاءَ ا еткен. Олар сҰрңаттҰ азаптайтҰн
— 250 —

нірсе емес, РахманнҰқ емдеу тісӘлӘнӘқ бӘрӘ деп бӘлген.

Уа, жанҰ ңиналүан науңас! ЮлгӘ н&рлҰ к+штӘқ соқҰна ӘлескӘқ келсе, сабҰр саңтап, шҚкӘр ет! ЮлҰүҰ, , олар к+шке ңоспайдҰ. ҮарақүҰда ңарманҰп, ңапҰ ңалүандардҰқ ң&рүан т&заүҰна тҚсесӘқ.

Иі, аурудҰқ тҚрӘ к+п. КейбӘреуӘ +лӘммен аÇңталҰп, маүҰнауи шейӘт тірӘздӘ іулиелӘк дірежесӘне шҰүуүа баспалдаң боладҰ. Оүан толүаңңар үанатҰ жаүдайлар мен {(СӘлтеме): Б&л аурудан ңайтҰс болүандардҰқ шейӘт саналатҰн кезеқӘ босану мерзӘмӘнен бастап ңҰрҰң кҚнге дейӘн.} асңазаннҰқ тҚйнеуӘ, сондай-аң, суүа бату, +ртеңалдҰру жатадҰ. МӘне, осҰндай себептерден ңайтҰс болүандар, маүҰнауи шейӘт саналадҰ. СоқҰ +лӘммен аÇңталса, іулиелӘк дірежесӘне к+теретӘн к+птеген мҚбірак аурудҰқ тҚрлерӘ бар. Сондай-аң, ауру сҰрңат адамдҰ дҚниең&марлҰңтан, к+рсеңҰзарлҰң пен ңомаүа адамдн саңтайдҰ. Б&л дҚниенӘ үана ойлайтҰн кіпӘрлер ҚшӘн тҰм ңайүҰлҰ да +кӘнӘштӘ болҰп саналатҰн +лӘм аттҰ ңоштасудҰ осҰ маүҰналар жеқӘлдетӘп, тӘптӘ сҚйсӘндӘредӘ.

ОүанҰмҰНШұ ШИПА. Уа, жанҰ кҚйзелӘп, арҰзданүан науңас! НауңастҰң, ңоүамдҰң +мӘрде мақҰзҰ зор сҰйластҰң пен ңайҰрҰмдҰлҰңтҰ арттҰра тҚседӘ. ЯйткенӘ, адам баласҰн тоқмойҰн ететӘн истиүнадан саңтайдҰ, Çүни еен Қнен ж&мҰсҰ болмай, +зӘмен+зӘ болудан ң&тңарадҰ. БойҰқдҰ жайлаүан ауру, сенӘ осҰндай орҰнсҰз оңшауланудан саңтайдҰ. СебебӘ:

اِنَّ الْاِنْسَانَ لَаң батى ٭ اَنْ رَاٰهُ اسْتَغْنٰى

дегендей денсаулҰң пен баңуаттҰлҰң ешкӘмге м&ңтаж емеспӘн деген ой ңалҰптастҰрҰп, ніпсӘнӘ тікаппарландҰрҰп, ң&рметтеуге лайҰң бауҰрларүа дегенндай зстҰңтҰ, ҰстҰң ҰңҰластҰ сездӘрмейдӘ. Ондай адам к+мекке м&ңтаж, шарасҰз, кемтарлар мен науңастарүа жанҰ ашҰмайдҰ. Ал, +зӘ ауҰрҰп ңалүанда ілсӘздӘк пен паңҰрлҰңтҰ тҚсӘнӘп, туҰс-бауҰрларҰна ңолҰнан келгенше ң&рмет к+рсетуге тҰрҰ, Ү&дӘК+қӘлӘн с&рай келген немесе к+мектескен мҚмин бауҰрларҰна дін риза болҰп, оларүа деген сҰйластҰң сезӘмӘ оÇнадҰ. Адамдарүа деген жанашҰрлҰүҰ артадҰ. Сондай-аң, байү&старүа Ислами мӘнезбен мейӘрлене ңараудҰ ҚйренедӘүҰ жӘпдҰ +зӘмен салҰстҰрҰп, жанашҰр боладҰ. Үолдан келгенше жірдемдесӘп, жірдемдесе алмаүан жаүдайда д&үа етӘп, еқ болмаса шариүатта сҚннет болҰп саналқ маүаауңастҰқ

— 251 —

жаүдайҰн с&рап, ҚйӘне барадҰ. СауаптҰ Әс атңарадҰ.

ОН ЖЕТӨНШӨ ШИПА. Уа, науңастанҰп, ңайҰрҰмдҰлҰң жасай алмаүанҰна шаүҰмданүан науңас! ШҚкӘр ет! БӘле бӘлсеқ б&л ауру саүан ңайҰрҰмдҰлӘстердҰнасҰнҰқ есӘгӘн ашадҰ. Ауру сен сиÇңтҰ науңастарүа жіне науңас жандҰ АллаҒ ризасҰ ҚшӘн баүушҰларүа сауап жаздҰрҰп ңана ңоймай, д&үанҰқ ңабҰл болуҰнҰқ бӘрден-бӘр себебӘ.

Иі, науңастҰ баүушҰлар егер иҰз, жакӘсӘлер болса мол сауап аладҰ. НауңастҰқ халӘн с&рау, онҰ зиÇрат ету ПайүамбарҰмҰздан ңалүан сҚннет, кҚнінӘқ кешӘрӘлуӘне де ҰңпалҰ зор. Алайда, сҰйлердеқ мазасҰн алҰп к+п отҰрмау керек. "Науңас жандардҰқ д&үасҰн, батасҰн алҰқдар. ЯйткенӘ, олардҰқ д&үасҰ ңабҰл боладҰ" деген хадис бар. ЮсӘресе, науңас адам +зӘқнп-тобҰсңанҰқ болса, онҰқ ӘшӘнде атаанақ болса, оларүа жасалүан ңҰзмет мақҰзҰ зор үибадат, мол сауап. Ал, науңастҰқ к+қӘлӘн к+теру, ҚмӘттендӘрӘп демеу болу, Қлкен с.

И Юке-шешесӘ науңастанүанда олардҰқ сезӘмтал к+қӘлдерӘн аулап, ңайҰр д&үаларҰн, аң баталарҰн алүан бала нендей баңҰттҰ!

Иі, ардаңтҰ ата-анасҰнҰқ мейӘрӘмӘн ескерӘп, олар сҰрңаттанҰп ңалүанда сҰй-ң&рмет к+рсетӘп, перзенттӘк борҰшҰн +теуге тҰрҰ-Ұ ЗҚл&ндай жаңсҰ балаларүа тӘптӘ к+ктегӘ перӘштелер де: «БірекелдӘ, МашаллаҒ» деп риза боладҰ екен. Иі, ауҰрүан кезде ңиналҰстҰ сездӘрмейтӘн +те жаүҰмдҰ, тіттӘ лібӘреу ар. Ол - ауру адамнҰқ жанҰна жиналүан жанашҰр, мейӘрбан, ңайҰрҰмдҰ кӘсӘлердӘқ жҰлҰ с+здерӘ мен жасаүан ңамңорлҰңтарҰ. Науңас жаннҰқ д&үасҰ ңабҰл болатҰнҰ жай бӘр міселе емес, +те мақҰздҰ.

МенӘқ атҰүҰ, қ шаншитҰнҰ бар. ОтҰз-ңҰрҰң жҰлдан берӘ сол ауруҰма АллаҒтан шипа тӘлеп, д&үа етӘп келем. ЕндӘ тҚсӘндӘм, б&л кесел маүан д&үа етуӘм ҚшӘн берӘлген екен. Д&үа менен д&үанҰю(Çүни, д&үа +зӘн-+зӘ)>жоймайт Уа, ман д&үалардҰқ пайдасҰ аңҰретте тиетӘнӘн тҚсӘндӘм. Д&үанҰқ +зӘ де үибадаттҰқ бӘр тҚрӘ үой. Сондай-аң, ауру меқдеп, +зӘнӘқ ілсӘздӘгӘн ақүарүан пенде, Жаратңан ИесӘне шҰн жҚректен жалбарҰнатҰн боладҰ.

{(СӘлтеме): Рас, кейбӘр кесел АллаҒңа д&үа ежҚздӘл, жалбарҰнуүа себеп боладҰ. Ал, д&үа етӘп аурудан жазҰлуҰн тӘлеу, д&үанҰқ +зӘн-+зӘ жойҰп жӘберуӘ болҰп табҰладҰ. Юрине б&л ңисҰнсҰз.}

Иі, отҰз жҰлдан берӘ шипа тӘлеп келем, бӘраң ңабҰл болүан жЖер ша д&үанҰ тірк ету ойҰма еш келген емес. ЯйткенӘ, ауруүа шалдҰңңан кезд&үа етудӘқ уаңҰтҰ. ТіуӘр болу, д&үанҰқ нітижесӘ деу ңате. Шипа

— 252 —

АллаҒ ТаүаланҰқ асңан мейӘрӘмдӘлӘгӘмен берӘледӘ. Сондай-аң,ҚшӘн ңбӘз ойлаүандай ңабҰл болмаса, оүан ренжуге болмайдҰ. РахҰмдҰ ИемӘз барлҰң нірсенӘ бӘзден ілдеңайда жаңсҰ бӘледӘ. БӘз ҚшӘн ңайсҰсҰ пайдалҰ болса, сонҰ бередӘ. Кейде дҚниелӘк шаруа ҚшӘн жасаүан д&үақдҰ бӘздӘқ пайдамҰзүа аңҰреттӘк ңҰлҰп ңабҰл ала к+рӘнүарҰда ескерткенӘмӘздей, ауҰрүан кездегӘ ілсӘздӘктен, шарасҰздҰңтан туҰндаүан риÇсҰз, пік д&үалардҰқ ңабҰл болу ҰңтималҰ жоүарҰ.

Демек, ауру осҰндай шҰнайҰ д&үаү ИліҒип екен. ДӘндар науңас немесе науңастҰ баүушҰ мҚминдер осҰндай д&үа етӘлер сіттердӘ пайдаланҰп ңалүанҰ ж+н.

ОН СЕГӨЗӨНШӨ ШИПА. Уа, шҚкӘрдӘ ңойҰп, арҰз аа кенестаүан науңас! АрҰздҰ аңҰсҰ бар адам айтадҰ. СенӘқ оүан аңҰқ жоң. Үайта мойнҰқда шҚкӘр ету борҰшҰқ бар едӘ. Сен онҰ толҰң атңармадҰқ. АллаҒ ТаүаланҰқ аңҰсҰн бермей т&рҰдӘқ ізаңҰқдҰ даулаүанҰқ жараспас. ЯзӘқнен ілдеңайда денсаулҰүҰ мҰңтҰларүа ңарап шаүҰм айтуүа сенӘқ де, ешкӘмнӘқ де аңҰсҰ жоң. Үайта сен, +зӘқнен денңтардаҰ нашар, ауҰр науңастарүа ңарап, шҚкӘр етуге мӘндеттӘсӘқ. ҮолҰқ сҰнҰп ңалса, ңолҰ жоң, шолаңтарүа ңара! БӘр к+зӘқ аүҰп кетсе екӘ к+зӘ заүиптерге ңара! АллаҒңа шҚкӘр ет! НҰүмет т&рүҰсҰнан +зӘнен жоүарҰларүа ңарап се жоңануүа ешкӘмнӘқ аңҰсҰ жоң. Ал, ңайүҰ-ңасӘрет жаүҰнан +зӘнен ілдеңайда ңайүҰлҰ жандарүа ңарау іркӘмнӘқ мӘндетӘ. Адам сонда үана толҰң шҚкӘр етедӘ. Б&л сҰр басңа еқбектерӘмде мҰӘлдӘ абӘр тімсӘлмен тҚсӘндӘрӘлген болатҰн. ОнҰқ ңҰсңаша маүҰнасҰ бҰлай:

"БӘр мҰрза, мӘскӘн, паңҰр адамдҰ биӘк бӘр м&наранҰқ басҰна жетектеп алҰп шҰүадҰ. МӘптӘ шҰқ ірбӘр баспалдаүҰн басңан сайҰн бӘр сҰйлҰң бередӘ. Діл &шҰна барүанда оүан таүҰ аса ң&ндҰ Қлкен сҰйлҰң &сҰнадҰ. ЮлгӘ кӘсӘ манаүҰ ңҰруар сҰйлҰңтаоқтайлхмет айтҰп, ілгӘ мҰрзаүа ңарҰздар болудҰқ орнҰна, ірбӘр баспалдаң ҚшӘн алүан сҰйлҰңтардҰ мӘсе т&тпай немесе &мҰтҰп, айналасҰна ңарап, "ШӘркӘн, анау м&нара +те биӘк екен! МҰна м&нара да биӘк болүанда үой! Неге мҰна м&нара солар сиÇдарҰнаӘк емес?" дегендей шаүҰм айтса, онҰқ соншалҰң тоқмойҰн, ңайҰрҰмсҰз екенӘ белгӘлӘ.

Діл сол сиÇңтҰ адам баласҰ іу баста жоң едӘ, бар болдҰ. Тас болмай, аүаш та болмай, хайуан болҰпемет кй адам болдҰ. М&сҰлман сипатңа ие болҰп, &заң уаңҰт денсаулҰүҰ мҰңтҰ болҰп, мол нҰүметке б+лендӘ. БӘраң, кейбӘр себептерге байланҰстҰ денсаулҰң дейтӘн нҰүман зҰмайҰң бола алмаса, немесе +зӘнӘқ жат ңҰлҰңтарҰмен, ж+нсӘз ірекеттерӘмен

— 253 —

денсаулҰүҰнан айҰрҰлҰп ңалса, сабҰр саңтамай: «Ү&дайүа не жаздҰм!» деп АллаҒтҰқ жазүанҰна наразҰлҰң бӘлдӘрӘп, шаүҰмдану дене сҰрңатҰнан ілдеңайда ауҰр рухани кесеиÇңтҰ , сҰнүан ңолмен шайңасумен теқ. ШаүҰмнҰқ кесӘрӘнен ауруҰн ҚдетӘп аладҰ.

اَلَّذ۪ينَ اِذَٓا اَصَابَتْهُمْ مُص۪يبَةٌ قَالُٓوا اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
д الْمُй аңҰлдҰ жан АллаҒңа мойҰнс&нҰп, сабҰр ңҰладҰ. Сол кезде ауру +з мӘндетӘн атңарҰп кете барадҰ.
ОН ТОҺұЗұНШұ ШИПА.>Хаң ТаүаланҰқ барлҰң есӘмдерӘ "Юсма-Қл ХҚп ңҰлҰүни Ү&раннҰқ тӘлӘмен айтсаң АллаҒтҰқ кҚллӘ есӘмсипаттарҰ ісем, +те к+ркем. БолмҰс атаулҰнҰқ ӘшӘндегӘ Самедани айналардҰқ еқ нізӘгӘ, еқ ідемӘсӘ, еқ ауңлманда тӘршӘлӘк. Юсем нірсеге шаүҰлҰсҰп, онҰ к+рсететӘн айна да ісем болмаң. ТамашанҰқ тамашалҰүҰн к+рсетӘп т&рүан, айнанҰқ +зӘ де ідемӘлене тҚспек. К+ркемдӘк б&лаүҰнан ілгӘ айнаүа не тҚссе +зӘ де, ң&лпҰрҰп кететӘндӘгӘَبِّرْҰ +мӘр аттҰ айнамҰзүа ілгӘ ЮсемдӘктен не келсе де бірӘ тамаша, бірӘ ісем. ЯйткенӘ, ол айна тамаша Юсма-Қл ХҚснанҰқ ісем сіулелерӘн к+рсетедӘ. Егер +мӘр ірдайҰм сау-саламат, бӘр ңалҰптҰ ражаратҰйде +тсе, айналҰң ңҰзметӘне н&ңсан келер едӘ. Адам +зӘнӘқ бар екенӘн бӘлмей, тӘптӘ жоң сиÇңтҰ, жанҰ ңиналадҰ. Ондай +мӘр +зӘнӘқ мінӘсӘн жоÇдҰ. ЯмӘрдӘқ ңҰзҰүҰ кетӘп, мазасҰздҰң браүанҰ Ондай +мӘр ӘштӘ пҰстҰрҰп, уаңҰт +ткӘзу ҚшӘн адам, Ç азүҰндҰңңа салҰнадҰ Ç ойҰнсауҰңңа ң&мар келедӘ. ҮамаудаүҰ адам, мерзӘмӘнӘқ тезӘрек аÇңталүанҰн ақсайтҰнҰ секӘлдӘ ондай адамдар ң&ндҰ +мӘрӘнӘқ де тез +те шҰңңанҰн ңалайдҰ. Ал,ірнірсӘстер мен жақалҰңтарүа толҰ, толңҰндҰ, соңтҰңпалҰ +мӘрдӘқ +зӘ ң&ндҰ Ғім мақҰздҰ ірӘ ңҰзҰң. ЯмӘр машаңат пен ңайүҰүа, бейнетке толҰ болса да онҰқ аÇңталуҰн ңаламайдҰ. "ТҚҒ, кҰлҰ, +падҰ үой немесе неткен &заң тҚн" деп ңиналҰп, д+қбекшӘмейдӘ. Иі +те бай, т+рт ң&бҰласҰ тҚгел, ңамсҰз екӘ ңолҰ алдҰна сҰймаүан мҰрзадан хал с&расақ, ілбетте, "уаңҰт +тпейдӘ, кел, екеумӘз уаңҰт +ткӘзу ҚшӘн бӘр ермек табайҰң" деуӘ ібден ен ш&ү. Немесе бӘтпейтӘн арман-тӘлектерден бастау алатҰн анау жетпейдӘ, мҰнау жетпейдӘ ананҰ Әстеу керек едӘ. МҰнанҰ Әстеу керек едӘ деген шаүҰмдардҰ естүҰн б+Ал, адал еқбегӘмен бейнеттенӘп кҚн кешкен шаруанҰқ олай демесӘ анҰң. Ол: "Ү&дайүа шҚкӘр, ӘстейтӘн ж&мҰс к+п. УаңҰт зҰмҰрап +туде, бӘр орнҰнда т&рар емес. ШӘркӘн-ай, кҚн м&ҚрегӘ з батпаса үой. Рас, ж&мҰс ауҰр, бӘраң б&л да +тедӘ де кетедӘ. БарлҰң нірсе осҰлай тез емес пе?"
— 254 —

деп, рухани т&рүҰдан +мӘрдӘқ ңаншалҰңтҰ ң&ндҰ екенӘн айтадҰ. Тез +ткенӘн ңаламайдҰ. Демек, машаңаттанҰп, еқбек ету арңҰлҰ +ойҰ асзҰң болҰп, тӘршӘлӘктӘқ ң&ндҰлҰүҰ артадҰ. ДемалҰс к+п, денсаулҰң мҰңтҰ +мӘрдӘқ мінӘ кетӘп, тез +ткенӘн ңалайдҰ.

Уа, науңас жан! Язге еқбектерӘмде егжей-тегжейлӘ баÇндаүанҰмдай бӘле бӘлсеқ жамандҰң пен ңайүҰ-месе Ит, тӘптӘ кҚнілардҰқ ңайнар к+зӘ - болҰмсҰздҰң. БолҰмсҰздҰң дегенӘмӘз - бӘрңалҰптҰлҰң, ірекетсӘздӘк тҰнҰштҰң тоңҰрау. Ол, жаман ірӘ ңарақүҰ нірсе. БӘрңалҰптҰ кҚйден жоң болудҰқ, Кібир"ҰлҰңтҰқ лебӘ есӘп, жандҰ кҚйзелтедӘ. Өс-ңимҰл, +згерӘс пен жақалҰң, керӘсӘнше бар болу, Çүни адам +зӘнӘқ бар екенӘн толҰң сезӘнедӘ. Бар болу - шҰнайҰ жаңсҰлҰң н&р.

Аңиңат осҰ. СенӘқ мҰна ауруҰқ ергеуг +мӘрӘқдӘ шҰқдауүа, ңуаттандҰрҰп одан ірӘ дамҰтуүа, сондай-аң, денеқдегӘ басңа сезӘм мҚшелердӘ ілгӘ науңас аүзанҰқ айналасҰна шоүҰрландҰрҰп, к+мектестӘруге жіне ХакимнӘқ тҚрлӘ есӘмдерӘнӘқ сіулелерӘн к+рсету сҰндҰ к+птеген мақҰздҰ мӘндеттер афадан ҚшӘн сенӘқ денеқе ңонаң ретӘнде жӘберӘлген. ИншаллаҒ, +з мӘндетӘн атңарүан соқ аурудҰқ +зӘ-аң кетедӘ. КетерӘнде денсаулҰңңа: «Кел, менӘқ орнҰмда сен ңал! МӘндетӘқдӘ атңар. Б&л сенӘқ орнҰқ» дейдӘ.

ЖИұРМАСұНШұ ШИПА. даүҰ үртӘне шипа Әздеген, науңас! АурудҰқ екӘ тҚрӘ бар. БӘрӘншӘсӘ дененӘқ ауҰруҰ, б&л шҰнайҰ ауру, екӘншӘсӘ уайҰмүа салҰну. Шіфи, Хаким АллаҒ, Жер шарҰ дірӘханасҰнда шҰнайҰ аурудҰқ барлҰң тҚрӘнӘқ шипасҰн жаратңан. ЕндӘ ол шипалар ауру-сБ&л риҰқ болуҰн ңажет етедӘ. БарлҰң аурудҰқ шипасҰ бар. ЖазҰлҰп кету ҚшӘн дірӘ-дірмек ӘшӘп, ем-дом ңолдануүа боладҰ. Алайда, олардҰқ ісерӘ мен шипасҰн АллаҒ Таүаладан деп бӘлу ңажет. ДірӘ-дірмектӘ Алл т&рсаала жараттҰ, демек шипанҰ да сол бередӘ. ТіжӘрибелӘ дӘндар дірӘгердӘқ айтңанҰн Әстеу мақҰздҰ бӘр ем саналадҰ. ЯйткенӘ, к+птеген аурулар ҰсҰраптан, шамадан тҰс ӘшӘп-жеуден, ңателӘктерден орҰнсҰз ойҰн-сауҰңтан, салүҰрттҰңтан пайда боладҰпен айар дірӘгер ж+нӘн айтҰп, жаңсҰ насихат кеқес бередӘ. Жат ңҰлҰңтардан, ҰсҰрап етуден тҰйҰп, к+қӘлге дем бередӘ. Науңас б&л насихат пен демеуге сҚйенӘп оқалҰп, а дереуеқӘлдеп, к+қӘлӘ рахаттанадҰ.

Ал, екӘншӘ шҰнайҰ ауру емес, уайҰм деген аурудан ң&тҰлудҰқ шарасҰ - мін бермеу уайҰмдамау. ОнҰ уайҰмдаүан сайҰн асңҰна тҚседӘ. УайҰмдамаса бісеқналатҰладҰ. Міселен, араларүа тиӘскен

— 255 —

сайҰн Қймелеп, шабуҰлҰн Қдете тҚседӘ, ал тиӘспесеқ жайҰна кетедӘ. ТаүҰ бӘр мҰсал, ңарақүҰда ӘлулӘ т&рүан бӘр жӘпке мін берӘп, назар аударүан сайҰн ҚлкейӘп, Қрей туүҰзадҰ.ТӘпта тиӘсде адамнҰқ зіресӘ &шҰп, т&ра ңашуҰ мҚмкӘн. Егер мін бермесе онҰқ жҰлан емес, жій үана жӘп екенӘ белгӘлӘ болҰп, +з халӘне кҚлуӘ мҚмкӘн.

ЕгежалүҰзм дейтӘн ауруүа к+п мін берӘп, &заңңа созҰлса, ол шҰндҰңңа айналҰп кідӘмгӘ дертке айналадҰ. ЮсӘресе жҚйкесӘ ж&ңа, уайҰмшҰл кӘсӘлерге аса ңауӘптӘ. ТҚймедейдӘ тҚйедна дҚнп, т+зӘмӘн тауҰсҰп жӘбередӘ. ОнҰқ ҚстӘне науңас адам, мейӘрӘмсӘз дірӘгерге немесе ҰнсапсҰз емшӘге тап болса, не байлҰүҰнан айҰрҰладҰ, не аңҰлҰнан адасадҰ не болмаса денсаулҰүҰн жоүалтадҰ.

ЖИұРМА БӨРӨНШӨ ШИПА. Уа, науңас достҰм! АуруҰқ тін аТ ЖұРұтартңҰзҰп жатңан болар. Алайда, сол тін азабҰн &мҰтңҰзҰп жӘберетӘн жанүа жайлҰ рахат, рухани ліззат сенӘ ңоршап т&р. Егер іке-шешеқ немесе ет жаңҰн туҰстарҰқ аман болса, +зӘқ бала кезӘқде сезӘнген лізз&раласл мейӘрӘмдерӘне ңайта ңауҰшҰп, сіби кҚндерӘқдегӘ аÇулҰ алаңандардҰқ ңайта ілпештеуӘне б+ленӘп жатңан шҰүарсҰқ. ОсҰ аурудҰқ арңасҰнда адал достардҰқ байңалмай жҚрген сҚйӘспеншӘлӘгӘне, меатҰн мне б+лендӘқ емес пе? М&ндай жаүдаймен салҰстҰрсақ ірине, мҰна тін ауруҰқ, шеккен азабҰқ онҰқ ңасҰнда тҚк те емес.

Сондай-аң, сен ңҰзмет етӘп, ӘлтипаттарҰна б+ленгӘқ келген жандар, ендӘ +здерӘ ى اٰخِ саүан мейӘрӘмӘн т+гӘп, ң&рметтеп жатңандҰңтан ң&рметтӘ кӘсӘлердӘқ ң&рметтӘсӘ болдҰқ. ОнҰқ ҚстӘне жанҰқдаүҰлардҰқ мейӘрӘмдӘлӘк, ңамңорлҰң сезӘмдерӘн оÇтҰп, жоң жерден к+птеген ңҰзметшӘлер, мейӘрбан жандар мен шҰнайҰ достар таптҰқ. Сондай-аң, сбастаүқнҰқ арңасҰнда ж&мҰстан босатҰлҰп, демалҰп жатҰрсҰқ. СенӘқ тін ауруҰқ ҚшӘн осҰндай рухани ліззаттар сенӘ +кӘнӘшке емес, шҚкӘр етуге итермелеуӘ керек.

ЖИұРМА ЕКӨНШӨ ШИПА. Уа, сал ауруҰна шалдҰңңан үазиз достҰм! , сол сенӘ ңуантҰп ңоÇйҰн, мҚмин ҚшӘн сал ауруҰ мҚбірак болҰп саналадҰ. çүни ерекше мақҰзҰ бар. М&нҰ іулие кӘсӘлерден к+п естӘгӘнӘммен сҰрҰн бӘлмеушӘ едӘм. ЖҚре МӘнееткенӘ мҰнау.

Юулиелер АллаҒ Таүалаүа жаңҰндау ҚшӘн жіне дҚниенӘқ рухани ңауӘп-ңатерӘнен ң&тҰлу ҚшӘн жіне міқгӘ +мӘрӘне заңҰм келтӘрмей, аман саңтап ңалу маңсатҰнда екӘ ереженӘ ңатақ &станүан.

— 256 —

БӘреуӘ. РабҰта-и Міут, Çүни дҚннүҰ заіни, +ткӘншӘ деп бӘлӘп, +зӘнӘқ белгӘлӘ бӘр мӘндет жҚктелген, уаңҰтша ңонаң екенӘн шҰн жҚректен мойҰндап, баңи +мӘрге дайҰндалу.

ЕкӘншӘсӘ. ҮҰзбалҰң, ожар сезӘмдердау, жлеп кетуӘнен ң&тҰлу ҚшӘн, аз тамаңтану, ніпсӘге ауҰр келетӘн Әстер арңҰлҰ ірдайҰм ніпсӘсӘмен кҚресудӘ ідет ңҰлүан.

Уа, денесӘнӘқ бӘр б+лӘгӘ жансҰз ңалүан бауҰрҰм! Саүан ңҰсңа ірӘ оқай тҚрде баңҰттҰқ кӘлтӘ болар екӘ себеп берӘлгени імӘр СенӘқ семӘп, жанҰ кетӘп ңалүан тінӘқ, дҚниенӘқ баÇнсҰз, ал адамдардҰқ ңонаң екенӘн к+рсетедӘ. Б&дан бҰлай ңу дҚние сенӘ алдап, бейңамдҰң к+зӘқдӘ байлай алмайдҰ. ЖартҰ денесӘнен айҰрҰлүан кӘсӘнӘ ірине, ніпсӘ алдай алмабейңамлай болса сен ніпсӘнӘқ пілесӘнен оқай ң&тҰлдҰқ. МҚмин адам иманнҰқ, тіслӘмнӘқ, тіуекелдӘқ сҰрларҰ арңҰлҰ сал ауруҰн тиӘмдӘ пайдаланҰп, іулиеУа, деердӘқ іреқ жететӘн биӘк міртебелерӘне тез ңол жеткӘзе аладҰ. ОсҰлай тҚсӘнсе ілгӘ ауҰр дерт жеқӘлдеп, +те арзанүа тҚседӘ.

ЖИұРМА ШӨНШӨ ШИПА. Уа, кірӘп, болҰп жалүҰзсҰраүан науңас! НауңасҰқ мен жалүҰздҰүҰқ т+қӘрегӘқдегӘлердӘқ тетӘп ңектерӘн жӘбӘтӘп, саүан деген аÇнҰш сезӘмдерӘн оÇттҰ үой. АпҰрҰм-ай, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ барлҰң сҚрелерӘнӘқ басҰнда +зӘн Рахман, Рахим сипаттарҰмен Ә к+ктҰрүан жіне мол мейӘрӘмӘнӘқ сіл үана лебӘмен бҚкӘл аналардҰ сібиӘне ңамңор етӘп тірбиелеткӘзген, жетӘлдӘрӘп +сӘрткен, сондай-аң, мейӘрӘмӘнӘқ шуаүҰмен к+ктем сайҰн Жер жҚзӘн сан алуан нҰүметтермен толболадҰ, міқгӘлӘк жіннат барлҰң тамаша жаңтарҰмен онҰқ аса ңамңорлҰүҰнҰқ бӘр үана сіулесӘ, жай бӘр шаүҰлҰсҰ үана болүан мейрӘмдӘ РаббҰқа иман ету арңҰлҰ арңа сҚйеп, онҰ танҰп, ауру халӘқде жалбарҰнсақ, сенӘқ жалүҰздҰүҰқ айтҰл мейӘрӘмӘ мол назарҰн +зӘқе тӘкелей аударадҰ. Демек, Ол бар жіне к+рӘп отҰр. Олай болса бірӘ де жаңсҰ боладҰ. Ендеше, жалүҰзсҰрайтҰн сен емес, АллаҒңа иман Ұн б&лӘн, оүан арңа сҚйеу дегендӘ бӘлмейтӘн немесе соларүа мін бермейтӘн жан.

ЖИұРМА ТЯРТӨНШӨ ШИПА.>Уа, бейкҚні ауру балалар мен бала секӘлдӘ ңаран бер ңҰзмет етӘп жҚрген кҚтушӘлер! СӘздерге аңҰретке ңатҰстҰ +те пайдалҰ сауда жасауүа мҚмкӘндӘк туҰп т&р. Сол аңҰреттӘк сауданҰ Ұнта-жӘгермен жасап ңалҰқдبِه۪ وбилердӘқ ауруҰ олардҰқ нізӘк денелерӘн машҰңтандҰру жіне болашаңта +мӘрдӘқ соңпаңтарҰна
— 257 —
т+теп беруге жаттҰңтҰру ірӘ Раббани тірбие секӘлдӘ дҚниелӘк +мӘрӘне ңатҰстҰ к+птеген хикметтер бар. Сондай-аң, онҰқ рухани +мӘрӘн кҚніуҰстҰ арҰлтатҰн, Қлкен кӘсӘлерге, кіффаре-тҚз зунуб Çүни кҚнідан арҰлу болҰп саналатҰн б&л ңиҰншҰлҰңтар, жас балалар ҚшӘн келешекте жіне аңҰретте рухани дамуҰна себӘн тигӘзедӘ. СҰрңатҰнҰқ сауаلْجِنّата-анасҰнҰқ сауап діптерӘне жазҰлатҰндҰүҰ, ісӘресе аса мейӘрӘмдӘлӘкпен +з денсаулҰүҰн баласҰ ҚшӘн пида ететӘн анасҰнҰқ амал діптерӘне еселеп жазҰлатҰндҰүҰ аңиңатшҰл жандар тармӘрде расталүан. Ал, ңариÇлардҰ баүу ісӘресе, олар ата-анасҰ болса, олардҰқ баталарҰн алу, к+қӘлдерӘн к+теру, адал ңҰзмет ету, екӘ дҚниеде баңҰтңа б+ленуге бӘрден-бӘр себеп бкӘм айҰ наңтҰ хадистер мен +мӘрде болүан оңиүалар арңҰлҰ ділелденген.
Үарт іке-шешесӘне мойҰнс&нҰп, айтңандарҰн Әстеген баңҰттҰ бала, +з баласҰнан да діл сондай ӘзгӘ жауап к+ретӘнӘн, ал егер іке-шешесӘнӘқ к+қӘлӘн ңалдҰрүан وَ هٰаңҰрет азабҰнан басңа, дҚниеде де к+п білеге душар болҰп, сазайҰн тартатҰнҰн +мӘрде де к+рӘп жҚрмӘз.

Иі, ңариÇларүа, бейкҚні жандарүа, сондай-аң туҰсңай ауҰр үана емес имандҰю(+йткенӘ имандҰлҰңта наүҰз достҰң пен бауҰрластҰң сҰрҰ бар)>кӘсӘлерге, егер олар науңас ірӘ м&ңтаж болса, шҰн к+қӘлден ңҰзмет ету - дӘн ИсламнҰқ талабҰ.

%лген нМА БЕСӨНШӨ ШИПА.>Уа, науңас бауҰрлар! СӘздер барлҰң дертке дауа, жанүа шипа, ліззатҰ мол наүҰз ңасиеттӘ дірӘ ңаласақҰздар, имандарҰқҰздҰ кҚшейтӘқӘздер! çүни, тіубе жіне истиүфар етӘп, намаз оңҰп, ң&лшҰлҰң ету арңҰлҰ ілгӘ ңасиеттӘ дірӘ - Иман дӘр-екӘ ӘшӘқӘздер.

ДҚниеге деген махаббат пен ңҰзҰүушҰлҰңтҰқ кесӘрӘнен аңҰретке дайҰндҰңтҰ кейӘнге ңалдҰрҰп, тӘптӘ естен шҰүаратҰндардҰқ дҚниедей Қлкен рухани ауру денелерӘ бар. Үоштасу мен айҰрҰлудҰқ опҰүҰн жеп ауҰр жараңаттанүан м&ндболүанҰ иман арңҰлҰ іпсітте емдеп, жараларҰн тіуӘр ңҰлҰп, наүҰз шипа берудӘқ жолдарҰн, к+птеген еқбектерӘмде ділелдеген болатҰнмҰн. К+п с+йледӘ демеқӘз, ңҰсңа ңайҰрайҰн. аталүани дірӘнӘқ ісерӘ парҰздардҰ мҚмкӘндӘгӘнше толҰң орҰндаүан кезде к+рӘнедӘ. Немң&райлҰлҰң, арзан кҚлкӘ, тҚрлӘ ніпсӘң&марлҰң ірекеттер, иман дірӘсӘнӘқ ісерӘн ілсӘретӘп, тӘптӘ жойҰп жӘбередӘ. Демек, ауру-сҰрңат піни +мӘртаралданудан саңтайдҰ. ОрҰнсҰз ң&марлҰңтарүа кедергӘ боладҰ.

— 258 —

Ондай сіттӘ тиӘмдӘ пайдаланҰп ңалҰқҰз.

ТолҰң иманнҰқ ңасиеттӘ дірӘлерӘнен, онҰқ н&рларҰнан тіубе, истиүфар арңҰлҰ, д&үа мен жалбарҰну арңҰлҰ пайдаланҰп ңалҰқҰз.

Алла БАҮИ ла сӘздерге шипа берсӘн, АуҰрүан сіттерӘқӘздӘ "кіффаратуз-зунуб", Çүни кҚнілардан арҰлуүа себеп етсӘн.

Юмин. Юмин. Юмин...

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ى هَدٰينَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْгӘме ж لَوْلَٓا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتс. Ділَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ طِبِّ الْقُلُوبِ وَ دَوَائِهَا وَ عَافِيَةِ الْاَبْدَانِ وَ شِفَائِهَا وَ نُورِ الْاَبْصَارِ وَ ضِيَائِهَا وَ عَلٰى اٰلِهлар меَحْبِه۪ وَ سَلِّمْ
وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ
ңҰсңаша маүҰнасҰ "Б&л кӘтап барлҰң дертке шипа". Б&л с+зде керемет сійкестӘк бар. Ол бҰлай: Рефет бейдӘқ жҰлдам к+шӘрӘп жазүан н&сңбӘрдей ХусревтӘқ жазүан н&сңасҰн салҰстҰра отҰрҰп ерӘксӘз ірӘ ештеқе ойламай ір жолдҰқ басҰнда т&рүан ілифтердӘ санап едӘк, وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ с+йлемӘмен ділмеділ шҰңтҰ.

{(СӘлтеме): КейӘннен жазүан ескертудегӘ екӘ ілемӘсӘ есепке алҰнбаүандҰңтан есептелмедӘ}

ЮрӘ осҰ кӘтаптҰқ авторҰнҰқ Саид деген атҰна бӘр үана айҰрмашҰлҰңпен сійкес келӘп т&р. Тек РисаленӘқ атҰна ңатҰстҰ жазудаүҰ бӘр ілифтӘ ес, жаңсдӘк. Яте ңҰзҰң жаүдай, СҚлеймен РуштӘнӘқ жазбасҰндаүҰ (арнайҰ ойластҰрҰлмаса да) жҚз он т+рт ілиф, керемет шипа берер Ү&раннҰқ жҚз он т+рт сҚресӘнӘқ санҰна

сійкес келуӘ тақүажайҰп сійкестӘк. СонҰмен ңатар وَهُوَ لِكُلّ тиӘс.ٍ دَوَاءٌ с+зӘндегӘ шідділӘ лімдӘ бӘр деп санасаң, жҚз он т+рт ірӘпке ділме-діл сійкес келӘп т&р.

{(СӘлтеме): ХазӘретӘ Али мен Һаус аүзамнҰқ кереметтерӘнде Саид с+зӘнӘқ соқҰнда ңаратпа с+з маүҰнасҰнда бӘр ілиф ңосҰлҰп Саида деп оңҰлдҰ кҚмінӘн артҰң т&рүан осҰ ілиф сол ілифпен байланҰстҰ болар. Рефет, Хусрев.}

— 259 —
ЖиҰрма бесӘншӘ ЛеманҰқ ңосҰмшасҰ
Он жетӘншӘ Мектуб болҰп, б+лек жинаңңа енгендӘктен м&нда жазҰлмілӘк е * * *
— 260 —

ЖиҰрма алтҰншҰ Лема

ҮариÇларүа мӘт
(ЖиҰрма алтҰ ҚмӘт жіне жалпҰүа ж&банҰш сҰйлайтҰн н&рлар)

ЕСКЕРТУ. ЮрбӘр «ҚмӘттӘқ» бас жардҰқ и+зӘмнӘқ рухани дертӘмдӘ +те ңасӘреттӘ жіне сендерге ауҰр тиетӘндей етӘп жазуҰмнҰқ бӘр себебӘ, Ү&ран Хакимнен келген шипанҰқ ерекше ісерӘн жеткӘзу ҚшӘн болатҰн. ҮариÇларүа ңатҰстҰ б&л Лемада ідемӘ с+з саптауүа мін берӘлмедӘ. М&нҰқ бӘрдӘқ биебебӘ бар.

БӨРӨНШӨДЕН. Б&рҰн бастан кешкен шҰтҰрман оңиүаларүа ңиÇлмен сапар шегӘп барҰп жазҰлүандҰңтан, ңаүазүа анҰң ірӘ реттӘ тҚрде тҚспедӘ.

ЕКӨНШӨДЕН. Тақ намазҰнан кейӘратҰлҰҰ шаршап жҚрген кезде жазҰлдҰ. Сондай-аң тезӘрек жазуүа міжбҚр болүандҰңтан жҚйесӘздӘк орҰн алдҰ.

ШӨНШӨДЕН. ЖанҰмда хатшҰ ҚнемӘ болмай ңалатҰндҰңтан м&нҰ жазүан кӘсӘнӘқ Рисалей Н&р ңҰзерӘсӘн ңатҰстҰ таүҰ да т+рт-бес шаруасҰ болүандҰңтан жазуүа уаңҰтҰ жетпей, жҚйесӘздӘк орҰн алдҰ.

ТЯРТӨНШӨДЕН. ЖазҰп болүан соқ екеумӘз де шаршап-шалдҰүҰп ңалатҰндҰңтан, маүҰнанҰ ңайта тексерӘп жатуүа м&рша болмаудан кеткен кежайҰп тер де бар. СондҰңтан, аңк+қӘл ңариÇлардан осҰ бӘр кемшӘлӘктерӘмӘзге кешӘрӘммен ңарауҰн жіне АллаҒ Таүаладан ірдайҰм алаңан жайҰп с&раүан ңолдарҰ бос ңайтпайтҰн ңарттардан бӘздӘ де ңайҰр-д&үаларҰна ңосуҰн с&раймҰз...

— 261 —
بِسْمِ اللّٰтардҰ َّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
كٓهٰيٰعٓصٓ ٭ ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُ زَكَرِيَّا ٭ اِذْ نَادٰى رَبَّهُ نِدَٓاءً خَفِيًّا ٭ قَالَ رَبِّ اِنّ۪ى وَهَنَ الْعَظْمُ مِنّ۪ى وَاشْتَعَلَ الرَّاْسُ شَيْبًا وَلَمْ اَكُنْ بِدُعَٓائِكَ رَبِّ شَقِيّدُونِ &л Лема жиҰрма алтҰ ҚмӘттен т&радҰ.

БӨРӨНШӨ МӨТ. Уа, бҚгӘнде ата-іже атанүан ардаңтҰ ңариÇлар! Мен де сӘздер секӘлдӘ ңартпҰн. ҮарттҰң шаүҰмда ауҰң-ауҰң к+қӘлӘме ҚмӘт берген маүҰналардҰ жіне сол ҚмӘт пен ж&банҰш н&рүа раа сӘздердӘ де ортаң ңҰлсам деген оймен бастан +ткен кейбӘр жаүдайлардҰ баÇндап берейӘн. Б&л н&рлар мен ҚмӘттер ілбетте менӘқ н&ңсан да шектеулӘ ңабӘлетӘме ңарай к+рӘндӘ. ИншаллаҒ, сӘздердӘқ пік ірӘ кҚштӘ ңабӘлеттерӘқӘз к+рген н&рҰмдҰ одан олмаң.рландҰрҰп, ҚмӘттерӘмдӘ ілдеңайда ҚкӘлендӘре тҚседӘ деп ойлаймҰн.

Сол ҚмӘт пен н&рдҰқ ңайнар б&лаүҰ - Иман.

ЕКӨНШӨ МӨТ.>КҚз мезгӘлӘ. ҮарттҰңтҰ алүаш لْاَرْай бастаүан кезӘм. ЕкӘндӘ уаңҰтҰнда биӘк бӘр тауүа шҰүҰп, дҚниÇүа назар салдҰм. Кенет +кӘнӘштӘ де м&қлҰ, тӘптӘ к+кейдӘ к+р ңҰлатҰн кҚйгМҰна дӘм. Мен ңартайүан екенмӘн. БҚгӘнгӘ кҚн де ңартайҰптҰ, мҰна жҰл да, мҰна дҚниÇ да ңартайҰптҰ. ДҚниеден аттанар шаң, сҚйген жандармен ңош айтҰсар кезеқ жаңҰндап ңалҰптҰ., ірбӘаүдаÇт жанҰма ңаттҰ баттҰ. Сол кезде АллаҒтҰқ рахҰмҰ мен мол мейӘрӘмӘ жарңҰн тҚрде к+рӘнгенӘ сондай, ілгӘ +кӘнӘштӘ м&қ мен ңоштасуүа толҰ ңайүҰ, ҚмӘт пен ж&банҰштҰқ н&рҰна айналҰп сала бердӘ.

Ән бе?ен сиÇңтҰ ңариÇлар!>ҮасиеттӘ Ү&ранда жҚз жерде +зӘн Юррахманиррахим сипатҰмен танҰстҰрҰп, Жер жҚзӘндегӘ мейӘрӘмге м&ңтаж жан-жануарларүа ірдайҰм мейӘрӘм т+гӘойҰна үан, к+ктем сайҰн жоңтҰ бар етӘп, онҰ шексӘз нҰүмет пен сҰйлҰңңа толтҰрҰп, ризҰңңа м&ңтаж бӘздерге ҚлгертӘп отҰрүан, сондай-аң, бейшаралҰң пен ілсӘздӘктӘқ дірежесӘне ңарай мейӘрӘм шуаүҰн арттҰрушҰ ХалиңҰРахимҰмҰздҰқ мени-Ұ У ңарттар ҚшӘн Қлкен ҚмӘт, ңуаттҰ н&р. М&ндай мейӘрӘмге б+ленудӘқ жолҰ Иман етӘп, сол Рахманмен байланҰс ң&ру, дӘни парҰздардҰ орҰндау, оүан мойҰнс&ну.

— 262 —

ШӨНШӨ МӨТ. БӘрде тҚн &йңҰсҰндай болүан рӘм бо кезеқнен аүарҰп атңан тақ секӘлдӘ ңарттҰң шаүҰмда оÇндҰм. ЯзӘме-+зӘм зер салдҰм. БолмҰсҰм ңабӘрге ңарай зҰмҰрап барадҰ. НиÇз МҰсридҰқ,

ЯмӘр аттҰ сарайҰмнан бӘр тей +шӘап кҚн сайҰн

Жан хабарсҰз жатҰр б&дан, ңирап бӘттӘ сарайҰм.

ОсҰ +леқде айтҰлүандай, жанҰмнҰқ &ÇсҰ болүан денемнӘқ кҚнде бӘр кӘрпӘшӘ ңирап жатҰр. МенӘ дҚниемен байланҰстҰрҰп т&рүан ҚмӘт-армандарҰм +ше л мҰнаан. ШҰнайҰ дос, сҚйӘктӘ жандарҰммен ңоштасар сіт таÇп ңалүанҰн ақүардҰм. ОсҰ бӘр м&қ мен емӘ жоң дертке шипа Әздеп, таба алмадҰм. Үайтадан МҰсрлҰң НиÇзлҰң болҰп бҰлай дедӘм:

адиет л тіннӘқ міқгӘлӘгӘн ңаласа, АллаҒ оүан фіни дене ңаптаүан

МендегӘ б&л дерттӘқ емӘн, ХакӘм Л&ңман таппаүан...

Сол уаңҰтта бӘрден ИліҒи мірхамет пен мол мейӘрӘмнӘқ жаршҰсҰ, делдалҰ, аудармашҰсҰ, абҰре

#459ңаң ардаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) н&рҰ, онҰқ шапаүатҰ, сондай-аң, адамзатңа сҰйлаүан хидает сіулесӘ ілгӘ дауасҰз ң&рдҰм боп к+рӘнген дертӘме ісерӘ мол шипа ем болдҰ. К+қӘлӘмдӘ т&мшалаүан ңарақүҰ уайҰмдҰ жарңҰн ِ وَ اлҰ ҚмӘтке айналдҰрдҰ.

Уа, мен сиÇңтҰ ңарттҰңтҰ сезе бастаүан ардаңтҰ аталар мен іжелер!

БӘз кетӘп барамҰз. Алданүанмен пайда жоң. К+зӘмӘздӘ ңанша ж&мүанмен бӘзِسْمِ жерде к+п т&рүҰзбайдҰ. Айдау бар, айдалҰп барамҰз. Алайда, үапҰлдҰңтҰқ нітижесӘ Çки азүҰндардҰқ ісерӘнен к+зӘмӘзге міқгӘге ңоштасу, ңарақүҰ боп к+рӘнген берзах ілемӘ Çүни ңабӘрдегӘ ілем сҚйӘктӘ жандардҰқ ه۪يمَاсңан міжӘлӘсӘ. Ол жаңта шапаүатшҰмҰз ХабибуллаҒ М&хаммед АлейҒиссалату Уіссілім бастаүан кҚллӘ игӘ жандар мен дос жарандар бірӘ сол жаңта. ҮабӘр - сол достармен ңауҰшу ілемӘ.
БӘр мҰқ Қш жҚз еер кҚт бойҰ, жҰл сайҰн Қш жҚз елу миллион жаннҰқ с&лтанҰ, рухтардҰқ тірбиешӘсӘ, аңҰлдардҰқ жетекшӘсӘ, жҚректердӘқ сҚйӘктӘсӘ, сондай-аң, кҚн сайҰн اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِю(КӘм неге себеп болса сонҰ Әстеген боп есептеледӘ. Ауд.)>бойҰнша амал діптееке-жеарлҰң ҚмметӘнӘқ жасаүан амалҰндай сауап жазҰлҰп жатңан
— 263 —

жіне ілемдегӘ ИліҒи биӘк маңсаттардҰқ +зегӘ мен болмҰс атаулҰнҰқ ңадӘрӘн арттҰратҰн бӘрден-бӘр себеп,здерӘ й-аң, ол дҚниеге шҰр етӘп тҚскенде « мбетӘм, ҚмбетӘм» деп жҰлаүан, ал ңиÇмет ңайҰм болҰп, махшар кҚнӘ барлҰң адам: "МенӘ ң&тңар, менӘ", - деп жан даусҰ шҰңңанда таүҰ да " мбетӘм, ҚмбетӘм" деп теқдесӘз жанкештӘлӘк танҰтҰп, ҚмбетӘмдӘ "ң&тңараммеуӘ мжҚгӘрген асҰл жаннҰқ кеткен ілемӘне бара жатҰрмҰз. Б&л айтҰлүандар сахих риуаÇттармен бекӘтӘлген. Ол жерде ПайүамбарҰмҰз кҚн болса, айналасҰндаүҰ асфиÇлар мен іулиелер ж&лдҰз бен тух-ҚлҰндай керемет, жарңҰн ілемге аттанҰп барамҰз.

МӘне, сондай бӘр жаннҰқ шапаүатҰна б+ленӘп, н&рҰнан пайдаланудҰқ жіне берзах ңарақүҰлҰүҰнан ң&тҰлудҰқ шарасҰ - к+ркем сҚннетке мойҰнс&ну.

ТЯРТӨНШӨ йтңанҰарттҰңңа аÇң басңан кезӘм болатҰн. АдамдҰ бейңамдҰңңа салатҰн денсаулҰң та нашарлаүан кез. БӘр жаүҰмнан ңарттҰң, бӘр жаүҰмнан ауру мазамдҰ алҰп, &йңҰмдҰ ңашҰрдҰ. Балашаүа, мал-мҚлӘк секӘлдӘ дҚниемен байланҰстҰратҰн менде кастҰң жоң. Үарап отҰрсам, жастҰңтҰқ мастҰүҰмен +тӘп кеткен +мӘрӘмнен ңалүанҰ Ұлүи кҚнілар мен ңателӘктер екен. НиÇзи МҰсрлҰң сиÇңтҰ: "АңҰреттӘқ саудасҰн жасамастан +ттӘ +мӘрӘмңҰсңа Ә босңа Жолүа тҚстӘм не шара, бӘр де бӘр Әз жоң керуеннен.

ЕқӘреп, жҰлап шҰңтҰм жолүа, жол да б+тен, тҰм-тҰрҰс.

Жасаурап к+зӘм, ң&лазҰп к+қӘлӘм, аңҰлҰм ақ-тақ, не Әстерге" дңаласа еқӘредӘм.

Ол кезде елден жҰраңта едӘм. мӘтсӘз бӘр ңайүҰ, +кӘнӘштӘ бӘр ңамҰүу, к+мекке зар болҰп, ңасӘрет шектӘм. Сол кезде М&үжизалҰ Ү&ран к+мекке дҰ оқа АлдҰма ҚмӘт ңаңпасҰн ашҰп, кҚштӘ демеу, н&р сҰйлаүанҰ сондай, ілгӘ кҚйдегӘ ҚмӘтсӘздӘк жҚз есе &лүайса да тас-талңан етӘп, ңоŞ ңарақүҰлҰңтҰ сейӘлтер едӘ.

Уа, мен сиÇңтҰ дҚниÇмен байланҰсҰ ҚзӘле бастаүан, жіне арадаемнен терӘ шешӘлӘп жатңан ңадӘрлӘ ңариÇлар!

МҰна дҚниенӘ аса керемет, тап-т&йнаңтай шаҒар, зіулӘм сарай тірӘздӘ жаратңан Ү&дӘретӘ кҚштӘ ста, сол шаҒарда, осҰ сарайда т&рүан ңадӘрлӘ ңонаңтарҰмен, достарҰмен с+йлекӘсӘ ш олармен жҚздеспеуӘ істе мҚмкӘн емес. Демек, мҰна зіулӘм сарайдҰ бӘле отҰрҰп салүан. ЯзӘнӘқ ираде, еркӘмен реттеп, ішекейлеген, олай болса, ілбетте жасаүаннҰқ бӘлетӘнӘ, бӘлгеннӘқ де с+йлейтӘнӘ анҰң.булүа й-аң, бӘзге

— 264 —

арнап мҰна сарайдҰ, осҰ шаҒардҰ ісем ңонаңжай мен керемет сауда орҰнҰ жасаүан екен, ілбетте арамҰздаүҰ байланҰстҰ жіне бӘзден не ңалайтҰнҰн бӘлдӘретӘн бӘр діптерӘ, бӘр кӘтабҰ болуҰ тиӘс.

ЕндӘ сондай ңасиеттӘ діптердӘқ еқ кдиеттӘӘ - ңҰрҰң жаңтҰ м&үжиза, еқ болмаүанда жҚз миллион адам минут сайҰн оңитҰн, ілемге н&р шашңан, ірбӘр ірпӘнде кемӘнде он сауап, он ңайҰрҰм, кейде он мҰқ, ҮадӘр тҚнӘнӘқ сҰрҰ арңҰлҰ кейде ір ірпӘне отҰз мҰқ сауап жазҰлатҰн, ЖіннْفِكْرемӘстерӘн, берзахта н&рҰн беретӘн м&үжизалҰ Ү&ран КірӘм. Б&л т&рүҰда ілемде оүан теқ келетӘн кӘтап жоң. Бар деп ешкӘм де к+рсете алмайдҰ.

Демек, ңолҰмҰздаүҰ мҰна ңасиеттӘ Ү&ран - Жер мен К+ктӘқ Халиң-Ұ ЗҚлджілілӘнӘқ мутлаң рубубиетӘю(толҰңнаүҰз Ә)>мен улухиетӘнӘқю(&лҰлҰүҰнҰқ)>азаметӘю(асңаңтҰүҰ)>т&рүҰсҰнан Çүни, тірбие мен ікӘмшӘлӘгӘ жаүҰнан, сондай-аң, мейӘрӘмдӘлӘгӘнӘқ кеқдӘгӘнен келген с+зӘ, келамҰ, б&йӘкелейіне РахҰмҰнҰқ ңайнар к+зӘ. Олай болса, Ү&ран КірӘмдӘ ңолҰқнан тастама. ОнҰқ ӘшӘнде кҚллӘ дертке шипа, ңарақүҰлҰң атаулҰүа н&р, кез келген торҰүудҰ тоңтатҰп, ҚмӘттендӘретӘн ңасиет бар.

айҰн т, осҰ міқгӘ таусҰлмайтҰн ңазҰнанҰқ кӘлтӘ - Иман, тіслӘм болу, тҰқдап мойҰнс&ну жіне оңу.

БЕСӨНШӨ МӨТ. ҮарттҰңтҰқ алүашңҰ кезеқдерӘнде, жанҰм жалүҰздҰңтҰ едергӘСтамбулдҰқ Б&үаз жаүҰндаүҰ şша т+бесӘне шҰүҰп, демалҰп отҰр едӘм. ЮлгӘ биӘк т+беден сонау ңиҰрүа, айналама к+з жӘбердӘм. ҮарттҰңтҰқ салдарҰнан, +кӘнӘштӘ де м&қдҰ аÇңталу мен ңоштасу аттҰ к+рӘнӘске куі болдҰм. ЯмӘр - бейне бӘр аүаш. СолҰп, т&Ұқ ңҰрҰң бесӘншӘ жҰлҰ, ңҰрҰң бесӘншӘ б&таүҰ болҰп, сол биӘктӘктен, +мӘрӘмнӘқ сонау бастапңҰ белестерӘне дейӘн назар салдҰм. Т+мендегӘ ірбӘр байтҰн,да, ір жҰл сайҰн сҚйӘктӘ жандарҰмнҰқ, сондай-аң ңарҰм-ңатҰнаста болүан адамдардҰқ, жора-жолдастарҰмнҰқ ңаншама жаназаларҰн к+рдӘм. Сол ңоштасулар мен айҰрҰлҰсулардан пайда болүан аÇнҰштҰ, рухани кҚйзелӘстен, ңош к салҰан ілгӘ достардҰ ойлап:

"ҮауҰшңан сіттердӘ еске алҰп жҰлаймҰн зорҰңңанша,

Зар еқӘреймӘн, ңаусаүан мҰна денеден жан шҰңңанша", - деген БаүдаттҰң ФузулидӘқ +кӘне жазүан жҰрларҰн ңайталап, к+қӘлӘме дҰқ азҰолар н&р, ҚмӘт ӘздедӘм. Сол кезде аңҰретке иман н&рҰ к+мекке келдӘ.

— 265 —

Еш с+нбейтӘн н&р, ҚзӘлмейтӘн ҚмӘт сҰйладҰ.

Уа, мен сиÇңтҰ, аң саңалдҰ ңариÇлар мен аң жаулҰңтҰ іжелер! АңҰреттӘқ бар екенӘ рас. Ол - міқгӘ. МҰна дҚниеден ілдеңайда пайдалОнҰқ ҚстӘне бӘздӘ Жаратңан иемӘз Хаким ірӘ КірӘм. Олай болса ңарттҰңңа шаүҰмданҰп, +кӘнбегӘн! Үайта ңарттҰң дегенӘмӘз - иманмен үибадат жасап, жас &лүайүан соқ мӘндетӘн атңарҰп, раңҰмдҰлҰң ілемӘне тҰнҰүуүа апаратҰн баспалдаң деп Ұң пен ризашҰлҰңпен ңарсҰ алуҰмҰз керек.

Хадис бойҰнша, адамзаттҰқ еқ тақдаулҰ т&лүаларҰ болүан жҚз жиҰрма т+рт мҰқ пайүамбардҰқ бӘр ауҰздан, анҰң хабарҰ арңҰлҰ, кейде к+збен к+ргендей, кейде хаңңалÇңҰн тҚрде бірӘусӘз тсе отҰрҰп, аңҰреттӘқ бар екенӘн, адамзаттҰқ сол жерге жиналатҰнҰн, ілемнӘқ ЖаратушҰсҰ уідесӘн с+зсӘз орҰндайтҰндҰүҰн, Çүни аңҰреттӘ жарататҰндҰүҰн хабарлауда. Сол сиÇңтҰ, б&л хабарлардҰю(кішиф пен шуҒуд)>Çүни, к+збен к+ргендей үҰлммӘрге тҚрде маң&лдаүан жҚз жиҰрма т+рт миллион іулие, аңҰреттӘқ бар екенӘнӘқ ділелӘ. СонҰмен ңатар, мҰна ілемнӘқ хаким стасҰнҰқ барлҰң есӘмдерӘ шашңан б&л дҚниедегӘ шуаңтарҰ, баңи бӘр ілемдӘ ндан тҰҚрде ңажет ететӘндӘктен де аңҰреттӘқ бар екенӘн бӘлуге боладҰ.

СонҰмен бӘрге, жҰл сайҰн к+ктемде жер бетӘнде ңу б&таүҰ үана ңалүан сансҰз +лӘ аүаштардҰқ жаназаларҰн "КҚн фаÇ кҚн" імӘрӘмен тӘрӘлтӘп, «Баүсу баүдлей Раутке» б+леген жіне хашир мен неширдӘқ, Çүни +лӘп ңайта тӘрӘлудӘқ жҚз мҰқдаүан ҚлгӘсӘ ретӘнде +сӘмдӘктер мен жануарлар ілемӘнӘқ Қш жҚз мҰқ тҚрӘн хашир-нешир еткен Юзели ң&дӘрет, са анҰң Әраң ҰсҰрапсҰз хикмет; сондай-аң, рҰзҰңңа м&ңтаж барлҰң жандардҰ аса мейӘрӘмдӘлӘкпен, +те керемет тҚрде азҰңтандҰрүан к+ктем сондай-аң, ңҰсңа мерзӘм ӘшӘнде, саналураңтҰқпҰрүан ісемдӘктер мен с&лулҰңтар сҰйлаүан баңи, шексӘз раңҰмдҰлҰң, ірдайҰм дайҰн т&рүан жірдем мен ңамңорлҰң; сондай-аң, мҰна ілем аттҰ аүаштҰқ ң&ндҰ жемӘсӘ жіне ЖаратушҰнҰқ еқ сҚйӘктӘ +нер туҰндҰсҰ, ілемдегакем жҰң болмҰстармен тҰүҰз байланҰстаүҰ адамнҰқ бойҰндаүҰ ңуаттҰ да сарңҰлмас, міқгӘлӘкке деген ң&марлҰң, соқсҰздҰң ңалауҰ, ақсаүан шексӘз армандарҰ, мҰна фіни ілемнен кейӘн баңи, міқгӘ ілемнӘқ, Çүни аңҰрет пен баңҰт ілемӘ бар екенӘн. Б&л ділелдейтӘндӘгӘ сондай, дҚниенӘқ бар екенӘ ңаншалҰңтҰ анҰң болса, аңҰреттӘқ бар екенӘн де соншалҰңтҰ ңабҰлдаудҰ, мойҰндаудҰ талап етедӘ.

{(СӘлтеме): Иі, бар нірмойҰнділелдеу оқай, ал онҰқ жоң екенӘн ділелдеу +те мҚшкӘл екендӘгӘн мҰна бӘр мҰсал арңҰлҰ баÇндап берейӘн. БӘр адам "жер бетӘнде жемӘстерӘ сҚт консервӘсӘ сиÇңтҰ тақүажайҰп бӘр бау-баңша бар" десе, ңасҰндаүҰсҰ "ондай бау-баңша жоң" деезӘмӘнр деген адам, тек ілгӘ бау-баңшанҰ, тӘптӘ кейбӘр жемӘстерӘн к+рсетӘпаң оп-оқай ділелдеп бередӘ. Ал, жоңңа шҰүарүан адам, онҰқ жоң екенӘн ділелдеу ҚшӘн жер жиҒандҰ к+рӘп, ірӘ к+рсету арңҰлҰ үанتَعَالанҰн ділілдей аладҰ. Діл сол сиÇңтҰ Жіннат туралҰ хабар бергендер онҰқ жҚз мҰқдаүан нҰшан-белгӘлерӘн, жемӘстерӘн, ӘздерӘн к+рсетсе жетӘп жатҰр. ТӘптӘ, м&нҰ есептемегеннӘқ +зӘнде бар екенӘ жайҰндиесӘ ашҰл екӘ куігердӘқ куілӘктерӘ жетӘп жатҰр. Ал, жоңңа шҰүарушҰ болса &шҰ-ңиҰрҰ жоң мҰна ілемдӘ, шексӘз заманмен ңоса тарап-талдауҰ керек. Сонда үана жоң екенӘн ділелдеуге шамасҰ келедӘ. Уа, аңсаңалдар! АңҰретке иман ңаншалҰңтҰ ңуаттҰ екенӘз меқӘрүан шҰүарсҰқдар.}
— 266 —
Иі, Ү&ран ХакимнӘқ бӘзге берген дірӘсӘнӘқ еқ мақҰздҰсҰ - АңҰретке иман дірӘсӘ. Иман дірӘсӘ сондай ңуаттҰ. Иманда осҰншама Қлкен ҚмӘт, кҚштӘ демеу бар. Демеу бобӘлӘп,, ңандай? ЖҚз мҰқдаүан ңарттҰң бӘр адамнҰқ басҰна орнаса да т+теп беретӘн демеу. БӘз ңарттар, "ЮлхамдулиллаҒ үалал Иман" деп ңартайүандҰүҰмҰзүа разҰ боَّ الل керек.

АЛТұНШұ МӨТ. АуҰр да азаптҰ кҚндердӘ бастан кешкен айдаудаүҰ кезӘмде адамдардан оңшауланҰп, Барла жайлауҰнда, Шам тауҰнҰқ етегӘнде жалүҰз ңңажеттм&қдҰ кҚй кештӘм. ЖалүҰздҰңтан ңамҰүҰп, к+қӘлӘм бӘр н&р ӘздедӘ. ТҚн болатҰн. ЮлгӘ биӘк т+бенӘқ басҰнда, биӘк бӘр ңараүай аүашҰнҰқ басҰнда, ҚстӘ ашҰң ҰңтҰрмада едӘм. ҮарттҰң келӘп, ң&лаүҰма ілденеше рет еселенген жалүҰздҰңтҰ сҰбҰррӘнде ай болдҰ. АлтҰншҰ хатта баÇндалүандай, тҚн тҰмтҰрҰс, айнала жҰм-жҰрт. Тек аүаштардҰқ сҰңҰрҰ, жапҰраңтардҰқ сусҰлдаүан аÇнҰштҰ ҚнӘ ңартайүан, жалүҰз ңалүан жанҰма ңаттҰ баттҰ. ҮарттҰң менӘқ санама мҰнруханиткӘздӘ. МанаүҰ кҚндӘз, ңарақүҰ ңабӘрге айналдҰ. ДҚние ңара кебӘнӘне орандҰ. Сол сиÇңтҰ сенӘқ +мӘрӘқнӘқ кҚндӘзӘ де ңарақүҰ тҚнге, дҚниенӘқ кҚндӘзӘ де аүҰмдҰ тҚнӘне, +мӘрдӘқ жазҰ да +лӘмнӘқ ңҰсҰ сиÇңтҰ тҚнӘне айналадҰ.

НіпсӘм шарасҰз тҚрде бҰлай дедӘ. Мен отанҰмнан жҰраңта жҚрмӘн. МҰна елу жҰлдҰң +мӘрӘмде ңаншама сҚйӘктӘ жандармен ңош айтҰсҰп, к+з жазҰп ңалдҰм. СолардҰқ азара + жҰлап-еқӘреп ңалүан жайҰм бар. Б&л жайҰм отанүа деген саүҰнҰштан ілдеңайда м&қлҰ да ауҰр саүҰнҰш. ОнҰқ ҚстӘне мҰна тҚн ӘшӘнде, тау етегӘндегӘ м&қдҰ жалүҰздҰңтан да м&қдҰраң Ғім ңайүҰлҰраң жалӘ де бңа беттеп барамҰн. ҮарттҰң маүан кҚллӘ дҚниемен бӘржола ңош айтҰсар уаңҰттҰқ жаңҰндап ңалүанҰн ескерттӘ. ОсҰншама ңҰспаңңа алүан үарӘптӘк ӘшӘндегӘ үарӘптремет м&қдҰ кҚйзелӘстен, шарң &рҰп бӘр ҚмӘт, бӘр н&р ӘздедӘм. Сол кезде, АллаҒңа деген иманҰм к+мекке келдӘ.

— 267 —

К+қӘлӘмнӘқ жай тапңандҰүҰ сол, жанҰмдҰ ңинаүан ілгӘ ңат-ңабат жаүдайлар мҰқ есе кҚшейӘп кетсеанҰ жел ж&банҰштҰқ арңасҰнда еш алақдамас едӘм.

Уа, аталар мен іжелер! БӘздӘқ РахҰмҰ мол ЖаратушҰмҰз бар екенӘ рас. Олай болса бӘзге жалүҰздҰң істе жолай алмайдҰ. Ол - бар! Олай болса, бі&рүҰсҰел, бірӘ бар. Ол - бар, олай болса перӘштелер де бар. Демек, ілемде бос жер жоң. Зақүар таулар, &зҰна бойҰ жоталар мен ен дала АллаҒтҰқ ң&лдарҰна толҰ. ОнҰқ саÇсҰнда, онҰқ н&рҰ арңҰлҰ саналҰ ң&лдарҰнан басңа алуҰ то мен тау-тас сиÇңтҰ нірселер жанүа жаңҰн серӘк болҰп, +зӘне тін хал тӘлдерӘмен бӘзбенен іқгӘме-дҚкен ң&рҰп, к+қӘлӘмӘздӘ жайландҰрадҰ.

Иі, Алла الْكَолмҰсҰ мен рахҰмдҰлҰүҰн бӘлдӘретӘн ділелдер мен куілӘктер ілемде болмҰс атаулҰ ңанша болса сонша жіне ілем аттҰ кӘтаптҰқ ірӘптерӘ ңанша болса сонша жіне пҰлдҰңнуарлардҰқ ИлаҒи мейӘрӘмдӘлӘктӘ, раңҰмдҰлҰңтҰ, жірдемдӘ к+рсететӘн мҚшелерӘ, нісӘптерӘ, нҰүметтерӘ ңанша болса сонша. Олар бӘзге Рахим, Кірим, Юнис, Уідуд Жаратңан ИемӘздӘқ, стамҰздҰқ, ҮамңуаттҰҰздҰқ ң&зҰрҰн к+рсетуде. Ол ң&зҰрда маңбул, Çүни ОнҰқ алдҰнда ңабҰл болүҰш шапаүатшҰ - ілсӘздӘк пен дірменсӘздӘк. Ал ілсӘздӘк пен дірменсӘздӘктӘқ келер сітӘ ңарттҰң шаң. М&ндиң-Ұ ФҰрда маңб&л шапаүатшҰ болүан ңарттҰңңа ренжу емес, ңуану керек.

ЖЕТӨНШӨ МӨТ. Б&рҰнүҰ СаидтӘқ кҚлкӘлерӘ БҚгӘнгӘ СаидтӘқ к+з жасҰна айналҰп, ңартаÇ бастаүан шаүҰмда АнкарадаүҰлар менӘ б&рҰнүҰ Саидандай йлап, Анкараүа шаңҰрдҰ. КҚздӘқ соқҰна таман, менен де бетер ңартайҰп, ңаусап ңалүан Анкара ңорүанҰнҰқ басҰна шҰңтҰм. ЖҰлдҰқ кірӘлӘк мезгӘлӘнде менӘқ ңарттҰүҰм, ңорүаннҰқ ңарттҰүҰ, адамзаттҰқ ңарттҰүҰ, ОсманлҰ мемлекетӘнӘқ ңартке толхалифаттҰқ ңарттҰүҰ, жер шарҰнҰқ ңарттҰүҰ маүан +те аÇнҰштҰ халде к+рӘндӘ. Яткен +мӘрдӘқ ой-ш&ңҰрҰ мен болашаңтҰқ белестерӘне зер салдҰм. МенӘ ңаумалай ңоршаүан б&л ңарттол денңарақүҰлҰңтарҰ ӘшӘнде Анкарадан да рухани ңарақүҰлҰң сездӘм. БӘр н&р, ж&банҰш, ҚмӘт ӘздедӘм

{(СӘлтеме): Сол кездегӘ рухани жаүдайҰм, парсҰ тӘлӘнде мӘніжат болҰп баÇнӘлдӘ и-дҰ. КейӘн Анкара ңаласҰнда "Хубаб" аттҰ еқбегӘмде жарҰң к+рдӘ.}

Оқ жаүҰма, Çүни +ткен шаүҰма ңараүанҰмда ата-бабаларҰмнҰқ үана емес адамзаттҰай ң&зазарҰ бейнесӘнде к+рӘндӘ. Ж&банҰш Әздеп отҰрүанда ңорңҰнҰш &ÇлаттҰ. Ү&тҰлудҰқ жолҰн Әздеп, сол жаүҰмдаүҰ

— 268 —
болашаңңа зер салдҰм. Б&л жаүҰмнан да менӘқ жіне болашаң &рпаңтҰқ ңарақүҰ ңабӘр бейнесӘ к+рӘндӘ. СҚйӘнٍ هَالдеп ҚмӘттенӘп едӘм, ңайта ҚрейлендӘрдӘ.
ОқҰм мен солҰмнан шошҰнҰп, бҚгӘнгӘ кҚнге ңарадҰм. Шалажансар, дӘрдек ңаңңан денем салҰнүан табҰттҰ к+рдӘм. Б&л жаңтан да ҚмӘтӘм ҚзӘлген соқ басҰмдҰ к+терӘп, +мӘр аүашҰмнҰқмандҰ басҰна к+з салдҰм. БӘр үана жемӘсӘ бар, ол да менӘқ мійӘтӘм. ЯмӘр аүашҰнҰқ тҚбӘне, тамҰрларҰна ңарадҰм. Денем топҰраңңа айналҰп, тамҰрдаүҰ топҰраңпен бӘрге аÇң астҰ таرَانِ а. ДертӘмдӘ одан бетер асңҰндҰра тҚстӘ. ШарасҰздҰңтан артҰма ңарадҰм. Б&л фіни дҚние т&раңтай алмай, ңақбаңша домалап барадҰ. Жарама дірӘ емес у сепкендей болдҰ. Б&л жаңтан да ңайҰр к+ре алмаүандҰңтан, فِى اҰ жаңңа к+з салдҰм.

ҮабӘрӘмнӘқ аузҰ арандай ашҰлҰп менӘ кҚтуде. АрүҰ жаүҰнда шексӘздӘк жолҰ мен сол жолүа тҚскендер алҰстан-аң топ-тобҰмен к+рӘнӘп, кетӘп бара жатҰр. АлтҰ жан-жаүҰмнан ңоршаүан ңорңҰнҰштарүа титӘмдей болса да ңарсҰ т&рарлҰң онҰменҰс ңаруҰ мен сҚйенер ештеқе ңалмадҰ. Д&шпандар мен зиÇнкестерге ңарсҰ адам баласҰ ңолҰнан келгенӘнше үана кҚресе аладҰ. Ал, мҰна жаүдайүа адамзаттҰқ ңабӘлет-кҚшӘ жетпейдӘ. АлтҰ жаүҰмнан анталаүан уайҰм-ңайүҰдан ҚмӘтсӘздӘктӘқ ңарақүҰтҰндаймҰна ң&лаүалҰ т&рүанда, БаÇндауҰ м&үжиза болүан Ү&раннан кҚш алушҰ иман н&рҰ к+мекке жеттӘ. АлтҰ жаүҰмдҰ да жарҰңтандҰрҰп н&рүа б+легендӘгӘ соншлер м&Ұм ңарақүҰлҰүҰ жҚз есе ңоŞлана тҚссе де, иман н&рҰнҰқ сіулесӘ жеткӘлӘктӘ едӘ. БарлҰң ңасӘретӘмдӘ ңуанҰшңа, ңайүҰмдҰ сҚйӘнӘшке айналдҰрдҰ.

Иман ілгӘ +ткен шаңтҰқ ңорңҰнҰштҰ мазар бейнесӘн ңаң айҰрҰп, зиÇлҰлар міжӘлӘсӘ мен схат кҚ жандардҰқ жиналҰсҰ екендӘгӘн айнілÇңиню(к+збен к+ргендей, анҰң)>к+рсеттӘ.

Эім иман, Қлкен ңабӘр тҚрӘнде к+рӘнген болашаңтҰ, баңҰт сарайларҰнда берӘлӘп жатңан Рахмани ِ دَاءсҰ, міжӘлӘс екенӘн үҰлмелÇңин тҚрде к+рсеттӘ.

Эім иман, үапҰлдҰң назарда бҚгӘнӘмдӘ ікетӘп бара жатңан табҰттҰқ тас-талңанҰн шҰүарҰп, РахманнҰқ ңоңалардӘнде аңҰрет ҚшӘн саудаласҰп жҚргендӘгӘмдӘ к+рсеттӘ.

Эім иман, +мӘр аүашҰнҰқ басҰнда жаназа сиÇңтҰ к+рӘнген бӘр үана жемӘстӘқ мійӘт емес, шексӘз +мӘр ҚшӘн жаратҰлүаадамзамнҰқ тозүан кебӘнӘнен шҰүҰп, аспанүа, серуенге самүау ҚшӘн шҰңңандҰүҰн

— 269 —

үҰлмелÇаңиню(үҰлҰммен бӘлу)>к+рсеттӘ.

Эім иман, сҚйектерӘм мен бӘрге жаратҰлҰсҰмнҰқ бастауҰ болүан топӘн бӘраÇңастҰ езӘлген елеусӘз сҚйектер емес, ол топҰраң мейӘрӘм ңаңпасҰ, Жіннат аттҰ ңонаңжайдҰқ бӘр пердесӘ екендӘгӘн иманнҰқ сҰрҰ арңҰлҰ к+рсеттӘ.

Эім иман, үапҰл назарменлҰмдҰ да жоүалҰп, ң&рҰп бара жатңан дҚниенӘқ кҚйӘн Ү&раннҰқ сҰрҰ арңҰлҰ бҰлайша к+рсеттӘ. ЮлгӘ сҰрт к+зге ңарақүҰ болҰп к+рӘнген дҚние +з мӘндетӘн атңарүан, маүҰнасҰ бӘлдӘрӘлген, алайда орнҰна нітижелерӘн ңалдҰрҰп бара жатңан Самідани хаттҰқ бӘр б+л ӘстерСубхани +рнектӘқ параңтарҰ екендӘгӘн к+рсеттӘ. ДҚниенӘқ шҰн мінӘсӘн үҰлмелÇңин тҚрде к+рсеттӘ.

Эім иман алдҰмда аузҰн арандай ашҰп, менӘ калҰ, ң&рүан ңабӘрдӘқ ар жаүҰндаүҰ сапар, міқгӘлӘк +мӘрмен дінекер жолҰ екендӘгӘн Ү&раннҰқ н&рҰ арңҰлҰ к+рсеттӘ. Ол - ңабӘрдӘқ ҚқӘрейген аузҰ емес, н&р ілемӘнӘқ есӘгӘ, міқгӘлӘк баңҰт ңаңпасҰ екендӘгӘн &үҰп, дертӘме шипа таптҰме екеЭім иман, ңолҰнан тҚк келмейтӘн тек кісӘп ңҰлатҰн жҚз-Ә ҰңтиÇрдҰқ Çүни аз үана ңалау ерӘктӘқ орнҰна ілгӘ ңҰруар д&шпандар мен тҚрлӘ ңарақүҰлҰңтарүа ңарсҰ , диңанз ң&дӘретке арңа сҚйеу ҚшӘн жіне шексӘз мейрӘмдӘлӘкпен байланҰс ң&ру ҚшӘн ілгӘ жҚз-Ә ҰңтиÇрдҰқ ңолҰна куілӘк тапсҰрдҰ. ТӘптӘ, иман ілгӘ жҚз-Ә Ұңти بَيْنңолҰна бӘр куілӘк болдҰ, Ғім манаүҰ жҚз-Ә ҰңтиÇри дейтӘн адамнҰқ ңаруҰ, негӘзӘнде Әске жарамсҰз ңҰсңа ірӘ дірменсӘз. Алайда бӘр жауҰнгер мардҰмсҰз ңуатҰн мемлекет атҰнан ңолданүан кезде +з&лжҰтпуатҰнан мҰқ есе артҰң Әстер атңарадҰ. Сол сиÇңтҰ иманнҰқ сҰрҰмен ілгӘ шаүҰн жҚз-Ә ҰңтиÇри АллаҒ ТаүаланҰқ атҰмен онҰқ жолҰна ңолданҰлүан кезде, бес жҚз жсол б+кеқ ЖіннаттҰ да алҰп бере аладҰ.

Эім иман, болашаң пен +ткен шаңңа дінекер бола алмайтҰн ілгӘ тақдау ерӘктӘқ тӘзгӘнӘн дененӘқ ңолҰнан алҰп жҚрек пен рухңа тапсҰрадҰ. АлӘлӘк кпен жҚректӘқ тӘршӘлӘк тҰнҰсҰ дененӘкӘ сиÇңтҰ осҰ шаңңа үана тіуелдӘ болмаүандҰңтан, +ткен шаң пен кел болашаңтан к+птеген жҰлдардҰ ңамтидҰ. СондҰңтан, ілгӘ жҚз-Ә ҰңтиÇри Çүни адамнҰқ тақдау шҚкӘролайҰп кеқ ауңҰмүа ие боладҰ. ИманнҰқ ңуатҰмен +ткен кезеқнӘқ ой-ңҰрларҰна барҰп ңайүҰларҰн сейӘлтедӘ. Сол иманнҰқ н&рҰ арңҰлҰ болашаңтҰқ шҰқдарҰна шҰүҰп, Қрей менлдҰзданҰштҰқ бетӘн ңайтарадҰ.

— 270 —

Уа, мен сиÇңтҰ ңарттҰңтҰқ ауҰртпалҰүҰн тартңан ңариÇлар! ЮлхамдулиллаҒ бӘздӘқ иманҰмҰз бар жіне имандҰлҰңікӘрт,лҰ, ліззатҰ мол ңазҰналардҰқ бар екенӘ де рас. Ал ңарттҰң, иман аттҰ ңазҰна байлҰүҰмҰздҰ одан ірӘ байҰта тҚседӘ екен. Олай болса, ңартайӘкке Ұзүа шаүҰмдану бҰлай т&рсҰн шексӘз шҚкӘр етӘп, риза болуҰмҰз керек.

СЕГӨЗӨНШӨ МӨТ.>ҮарттҰңтҰқ белгӘсӘ болҰп, шашҰма аң шаш тҚсе бастаүан кез болатҰн. ЖастҰң деген бе баÇндйңҰнҰ одан сайҰн тереқдететӘн соүҰстҰқ аласапҰран оңиүаларҰ, т&тңҰнда болудҰқ ісерӘ, одан соқ Стамбулүа келген кезӘмдегӘ атаң-дақңҰм, тӘптӘ Хали, жан-бастап, Шейхул ИсламнҰқ, Бас ңолбасшҰнҰқ тӘптӘ медресе шікӘрттерӘне дейӘнгӘ ж&рттҰқ маүан шамадан тҰс к+рсеткен сҰйң&рметтерӘ, жастҰңтҰқ мастҰүҰ ілгӘ жүҰп жҚшаңтҰқ &йңҰсҰн одан ірӘ тереқдете тҚскенӘ сондай, +зӘмдӘ б&л дҚниеде міқгӘ жасайтҰн адамдай сезӘндӘм. Рамазан айҰнда БаÇзит мешӘтӘнӘқ ҰңҰластҰ ңариларҰн тҰндауүа бардҰм. АдамзаттҰқ жіне бَحْلَةтӘршӘлӘк атаулҰнҰқ +лӘм ң&шатҰндҰүҰн ҮасиеттӘ Ү&ран: كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِ аÇтҰ арңҰлҰ жариÇладҰ. Ү&лаүҰма кӘрген маүҰна жҚрегӘме орнҰүҰп жастҰң шаңтҰқ &йңҰсҰ мен мастҰүҰн ңашҰрдҰ. К+пке дейӘн межалҰнҰболҰп, баүҰтҰнан айрҰлүан кеменӘқ кҚйӘн кештӘм. Айнаүа ңараүан сайҰн шашҰмнҰқ аүҰ "байңа!" дейтӘндей. ШҰнҰнда да сенӘм артҰп, +рӘкпӘгенн берӘң шаүҰм ңоштасҰп, кетӘп барадҰ. КеткӘм келмеген жарҰң дҚнием с+нгелӘ т&р. Яте тҰүҰз байланҰп ңалүан дҚниÇ маүан "сау бол" деп, мҰна ңонаң Қйден кететӘндӘгӘмамасҰзерттӘ. "АллаҒа аманат" деп +зӘ де кетуге дайҰндалуда. Ү&ран КірӘмнӘқ: كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِ аÇтҰ адамзат бӘр жан, ңайта тӘрӘлу ҚшӘн +ледӘ. Жер шарҰ да ер Аллн, міқгӘлӘк бейне алмаңңа ол да +ледӘ. МҰна ілем де бӘр жан, аңҰретке алмасу ҚшӘн онҰқ да +летӘнӘ анҰң деген маүҰнанҰ жҚрегӘме жеткӘздӘ.

Яз халӘме назар аудардҰм. ШаттҰң баңшасҰндай болүан жастҰң +тӘп барадҰ. ОрнҰна, +кӘнӘайтҰн қ б&лаүҰндай болүан ңарттҰңтҰқ жаңҰндап келе жатңанҰн к+рдӘм. Н&рлҰ +мӘрдӘқ діуренӘ +тӘп, сҰрт к+зге ңайүҰлҰ да ңорңҰнҰштҰ +лӘм жаңҰндап келедӘ. МіқгӘлӘк т&ра беретӘндей к+рӘнген, үапҰлдҰңтҰқ үашҰүҰ болүан дҚние (дҚниолҰп тмӘр) зҰмҰрап барҰп, жоң болҰп жатңандҰүҰн к+рдӘм. ЯзӘмдӘ-+зӘм

— 271 —
алдап, басҰмдҰ үапҰлдҰңтҰқ ң&мҰна тҰүу ҚшӘн, Стамбулда маүан шамадан тҰс к+рсетӘлӘп жатңан сҰй-ң&рметтӘқ ліззатҰнَىْءٌ р аудардҰм. ТҚк пайдасҰ болмадҰ. СтамбулдаүҰ ңҰзметӘм мен сҰйң&рметтер, жанҰмда т&рүан ңабӘр аузҰна дейӘн үана екен. Атаңң&марлар армандап жҚрген атаң-дақң, мансап пен діреженӘқ мін-маүҰнасҰ екӘжҚздӘлӘк, +зӘн сату, уаңҰтша мастй т&рунӘн тҚсӘндӘм. ОсҰ уаңҰтңа дейӘн менӘ алдап келген б&л нірселерде ешңандай н&р, ешңандай пайда жоң екенӘн к+рдӘм. Ү&раннҰқ киелӘ дірӘстерӘн тҰқдау ҚшӘн БаÇзит мешлсҰн бекӘншӘ рет барүанҰмда, وَ بَشِّرِ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا... اِلٰى اٰخِرِ аÇтҰнан сҚйӘншӘ хабар естӘдӘм. Язге жерден ж&банҰш Әздеп, босңа іуре болҰппҰн. Ү&раннҰқ шапаүатҰмен дертӘме шипа, ңарақүҰлҰңтан н&рсолай туүҰзүан нірселерден ж&банҰш таптҰм. Хаң Таүалаүа жҚз мҰқ шҚкӘр еттӘм. Сол дерттӘқ +зӘнен дірӘ таптҰм, сол ңарақүҰлҰңтҰқ ӘшӘнен н&р таптҰм, сол ңорңҰнҰштҰ нірсеْمِ ال +зӘнен ж&банҰш таптҰм. Еқ іуелӘ ж&рттҰқ бірӘн ңорңҰтҰп, Қрей туүҰзар +лӘмнӘқ бетӘне Ү&раннҰқ н&рҰмен ңарадҰм. СҰрт к+зге тас ңарақүҰ, т&қүиҰң болҰп к+рӘнгенӘмен, мҚмин ҚшӘн +лӘмнӘқ н&рлҰ, жарңҰн жҚздӘ екенӘн барҰмҰҰқ сіулесӘмен к+ре алдҰм. Б&л аңиңаттар басңа да еқбектерӘмде ділелденген-дӘ. СегӘзӘншӘ С+з, ЖиҰрмасҰншҰ мектуб секӘлдӘ тіпсӘрлерде к+рсетӘлгендей, +лӘм - дегенӘмӘз жоң болу емес, ол - міқгӘлӘк +мӘрдӘқ бастамас наңтҰиелӘк +мӘрдӘқ кҚйбеқ тӘрлӘгӘнен демалҰсңа шҰүу, жай үана мекен ауҰстҰру, Берзах ілемӘне к+шкен жаңҰндарҰмҰзбен ңауҰшу. ОсҰ аңиңаттардҰқ арңасҰнда +лӘмнӘқ шҰнайҰ бейнесӘн к+рдӘм. ЯлӘмнен ңорңудҰқ орнҰна ңуанҰшпен ңабҰлдадҰм,"РаӘктӘқ МіуттӘқ">ң&пиÇсҰн тҚсӘндӘм.

Сонан соқ ж&рттҰқ бірӘн ҰнтҰзар етӘп, +зӘне тартатҰн кҚнілар мен үапҰлдҰң ӘшӘнде +ткен жастҰң шаңтҰқ шаүҰмҰнҰқ жҚзӘне зер салдҰм. Сіндене киген шапанҰнҰқ асрҰүҰ ж&сңҰнсҰз, меқ-зеқ кҚйдегӘ бетӘн к+рдӘм. Егер жастҰң шаңтҰқ шҰн мінӘсӘн бӘлмегенӘмде, бӘрнеше жҰл ойнап кҚлӘп, кейӘн +мӘр бойҰ жҰлаүан болар едӘм. ОсҰндр" с+зеу:

لَيْتَ الشَّبَابَ يَعُودُ يَوْمًا فَاُخْبِرَهُ بِمَا فَعَلَ الْمَش۪يبُ

Çүни «ШӘркӘн, жастҰң шаүҰм ңайтҰп келсе ңарттҰңтҰқ ңаншалҰңтҰ ңиҰн екенӘ жайлҰ шаүҰмдан заттҰм» деген екен. ОсҰ адам сиÇңтҰ жастҰң шаңтҰқ шҰн мінӘсӘн тҚсӘне алмаүан ңариÇлар

— 272 —

ңасӘрет шегуде. АңҰлдҰ м&сҰлман болса, жастҰң шаңтҰқ ңуатҰн үибадат пен игӘ Әстерге, дӘни мӘндеттерӘн атңаруүа ж&мсап, жастҰң шаңтҰқ бас ңоҒтҰқ нҰүметӘ екенӘн тҚсӘнер едӘ. Адам жас кезӘнде тҚзу баүҰт пен таңуалҰңтҰ &станбаса, ңауӘп к+п. АлбҰрттҰң о дҚниедегӘ міқгӘ баңҰт пен аңҰреттӘк +мӘрге ереметелтӘредӘ. ТӘптӘ, б& дҚниелӘк +мӘрӘн де астан-кестен ңҰладҰ. БӘрнеше жҰлдҰң жастҰң шаңтҰқ ңҰзҰүҰ ҚшӘн, ңартайүанда жҰлдар бойҰ +кӘнетӘн боладҰ. К+птеген кӘсӘлердӘқ жастҰң шаүҰ пайдаста жанптӘ зиÇндҰ Әстерге ж&мсалуда. БӘз - ңарттар, жастҰң шаңтҰқ албҰрттҰүҰ мен ңауӘп-ңатерӘнен ң&тҰлүанҰмҰзүа АллаҒңа шҚкӘр етуӘмӘз керек. БарлҰң нірсе сиÇңтҰ жастҰң шаң та +тедӘ. Егер жастҰң шаңтҰ үибадатоң болӘ Әстерге сарп етсе, ол адам аңҰретте міқгӘ жас ңалпҰнда ңалуҰна себеп боладҰ.

Б&дан соқ адамдардҰқ к+бӘсӘ кеткӘсӘ келмейтӘн дҚниеге зер салдҰм. ДҚниенӘқ Қш тҚрлӘ жҚзӘ бар екнітиже&раннҰқ н&рҰ арңҰлҰ к+рдӘм.

БӘрӘншӘсӘ, АллаҒтҰқ есӘмдерӘнӘқ айнасҰ.

ЕкӘншӘсӘ, АңҰреттӘқ егӘс алңабҰ.

шӘншӘсӘ, АңҰретке сенбейтӘн адасңандардҰқ ойҰн-сауҰң орҰнҰ.

Сондай-аң, б&л дҚниеде ір адамнҰқ +збарлҰүн жеке дҚниесӘ бар. АдамдардҰқ санҰнша бӘр-бӘрӘне кӘрӘгӘп жатңан дҚние. БӘраң, ір адамнҰқ +зӘндӘк дҚниесӘнӘқ тӘрегӘ - іркӘмнӘқ +з +мӘрӘ. Үай уаңҰтта денесӘ +лсе, сол уаңҰтта жеке дҚниесӘ де тас-талңан боладҰ. Ол ҚшӘн ңиÇмет оҰ ірӘ . ҺапҰлдҰңңа &рҰнүан, бейңам жандар, +з дҚниелерӘнӘқ кез келген уаңҰтта ңарақ ңалуҰ мҚмкӘн екендӘгӘнен бейхабар болүандҰңтан, +з дҚниесӘн жалпҰүажаңсҰ, кеқ дҚниемен шатастҰрҰп, +з +мӘрӘн міқгӘ деп ойлап, ң&марлана міз болҰп жҚр. БасңалардҰқ дҚниесӘ секӘлдӘ тез ңирап, іп-сітте б&зҰлатҰн менӘқ де +зӘндӘк дҚнием бар. "АпҰрҰм-ай, осҰ +зӘндӘк дҚнием мен ңҰп-ңҰсңа +мӘрӘмнӘтанҰстн не пайдасҰ бар?" деген ойүа баттҰм. Б&л дҚние - мен ҚшӘн де, басңалар ҚшӘн де Қлкен сауда орнҰ, т&рүҰндарҰ кҚн сайҰн азайҰп-к+бейетӘн ңонаң Қй, келӘп-кетан еқсге арналүан базар. АңҰрет ҚшӘн к+шет +сӘретӘн баңша. Шебер АллаҒтҰқ ірдайҰм жақалап отҰратҰн хикмет толҰ діптерӘ. ЮрбӘр к+ктем - ОнҰқ бӘр хатҰ, ірбӘр жаз - ОнҰқ +зӘн мадаңтайтҰн +леқӘ еладҰ.

Ән Ү&раннҰқ н&рҰ арңҰлҰ к+рдӘм. Хикметтерге толҰ мҰна дҚниенӘ жаратушҰ АллаҒңа мҰқ да бӘр шҚкӘр еттӘм. Адамзат

— 273 —
баласҰна дҚниенӘқ аңҰретке ңатҰстҰ жіне АллаҒтҰқ болҰмерӘмен байланҰстҰ ісем жаүҰна, Çүни шҰн мінӘсӘне деген сҚйӘспеншӘлӘк, махаббат сезӘмӘ берӘлген. Ал, сол сезӘмдердӘ дҚниенӘқ фіни, &сңҰнсҰз, зиÇндҰ жаңтарҰна ж&мсаүандҰңтан حُبُّ الدُّنْيَا رَاْسُ كُلّдерӘнеيئَةٍ Çүни. БҚкӘл ңателӘктер дҚниÇүа деген ң&марлҰңтан шҰүадҰ дейтӘн киелӘ хадиске нҰсана болүандҰүҰн ақүардҰм.
Ү&рметтӘ ңариÇлар! Ү&раннҰқ н&рҰ мен ңарттҰүҰмнҰқ ескертуӘ арңҰлҰ маүан осҰ аңиңаттҰ к+ру нісӘиүатҰмҰ. К+птеген еқбектерӘмде м&нҰ ділелдедӘм, кірӘлӘгӘме риза болдҰм, жастҰң шаңтҰқ +тӘп кеткенӘне ңуандҰм. СӘздер де +кӘнӘп, таусҰлмақҰздар, шҚкӘр етӘқӘздер! Аталүан аңиңаттар рас екенӘн бӘлемӘз, иманҰмҰз да бар. Олай болса نِ الرдар мен Ү&дайдан безгендер жҰласҰн!

ТОҺұЗұНШұ МӨТ. БӘрӘншӘ ДҚние жҚзӘлӘк соүҰста т&тңҰнүа тҚсӘп, РесейдӘқ солтҚстӘк шҰүҰсҰндаүҰ Кострома деген жерде айдауда жҚрген кезӘм. Сол жерде ійгӘлӘ Волга +зенӘнӘқ жаүасҰнда татарлардҰқ шаүҰн бӘӘ.

РтӘ болатҰн. Сол жердегӘ серӘктерӘм болүан т&тңҰндаүҰ іскери сардарлармен бӘрге т&рҰп жаттҰм. БӘраң, ҚнемӘ елегӘзӘп жалүҰзсҰрауда болдҰм. ЖалүҰз болудҰ ңаласам да, сҰртңа рлдӘ. ЖҰз жӘбермейтӘн. Татар ауҰлҰ маүан кепӘл болҰп, мешӘттерӘне орналастҰрдҰ. Мен сонда жалүҰз жататҰнмҰн. К+ктем таÇп ңалүан кез. ОндаүҰ солтҚстӘкке тін &заң тҚндердӘқ к+бӘн &йңҰсҰз +ткӘзетӘнмӘн. ОсҰнау ңарақүҰ тҰрүан мен тҚнек басңан +лкеде Волга +зенӘнӘқ бӘр сарҰндҰ сарҰлҰ, жақбҰрдҰқ сарҰ уайҰм секӘлдӘ сҰтҰрҰ, желдӘқ к+қӘлсӘз гуӘлӘ, менӘ үапҰлдҰңтҰқ &йңҰсҰнан ңасие жӘбергендей. Ол кезде, +зӘмдӘ ілӘ ңартпҰн деп, санамайтҰнмҰн. Алайда, с&м соүҰстҰ к+рген кӘм болса да ңартаÇдҰ үой. Бейне يَوْمًا يَجْعَلُ الْوكَ بِحنَ ش۪يبًا аÇтҰнда айтҰлүандай, балалардҰқ шашҰ аүарүанҰ секӘлдӘ, ңҰрҰң жасҰмда +зӘмдӘ сексендегӘдей сезӘнетӘнмӘн. ОсҰнау &заң тҚндер мен тҚнек басңан б+не тӘлрде жҚргенӘмде +мӘрден де, алҰстаүҰ елӘмнен де ҚмӘтӘм ҚзӘлӘп, сарҰуайҰм бастҰ. ОсҰндай ауҰр халде жҚргенӘмде Ү&ран Хакимнен к+мек жеттӘ. ТӘлӘм حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ десе, ж

де жҰлап т&рҰп:

غَر۪يبَمْ ب۪ى كَسَمْ ضَع۪يفَمْ نَاتُوَانَمْ اَلْاَمَانْ گُويَمْ عَفُوْ جُويَمْ مَدَدْ خٰواهَمْ زِدَرْگَاهَتْ اِلٰه۪ى

дедӘ.

— 274 —

Ал, рухҰм елару арүан ескӘ достарҰмдҰ саүҰнҰп, б+тен жердӘқ топҰраүҰнда ңалатҰнҰмдҰ уайҰмдап НиÇзи МҰсриүа &ңсап:

Юттеқ дҚниÇ, кетӘп барам, міқгӘ ңайтҰп келмеске,

Үайран достар, бӘр к+ре алмай айналдҰқдар елеске! - Ән зіростарҰмдҰ ӘздедӘ. МӘне, діл осҰндай шарасҰз жаүдайда шҰнҰнда соншалҰң ілсӘздӘгӘм мен бейшаралҰүҰм ИліҒи мейӘрӘмге б+ленуге себеп болдҰ. Б&л жаүдайүа ңазӘр де тақ ңаламҰн. ЯйткенӘ, осҰдан бӘрнеше кҚннен кейӘн, ңашҰп шҰүҰп, жаÇу жҚрсе бӘн шарта іреқ жететӘн &заң жолдҰ жалүҰз +зӘм, бӘр ауҰз орҰсша бӘлмесем де оқай жҚрӘп +тӘп, к+здеген жерӘме жеткен едӘм. ЮлсӘздӘгӘм ИліҒи жірдемге себепшӘ болҰп, тақүаларлҰң жаүдайда аман-есен ң&тҰлдҰм. Варшава, АвстриÇ арңҰлҰ Стамбулүа жеткен е>жіне рҰсша бӘлетӘн батҰл да іккӘ адамдар жҚре алмаүан &заң жолдҰ оқай +те шҰңтҰм. Алайда, сонау Волга +зенӘнӘқ жаүасҰндаүҰ мешӘттегӘ &заң тҚндердегӘ үаламат жаүдай маүан мҰнадай шешӘм шҰүартҰп, тҰ, шҰү етуге итермелеген едӘ. çүни, ендӘгӘ +мӘрӘмдӘ ҚқгӘрде, жалүҰз +ткӘзермӘн деген ой болатҰн. ЯйткенӘ, басңа адамдардҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘне ендӘ арласудҰ ж+нсӘз санадҰуде".

Ұз да ңабӘрге жалүҰз барамҰн үой, сондҰңтан ңазӘрден бастап жалүҰздҰңңа бой ҚйретейӘн дедӘм. ЯкӘнӘшке орай, СтамбулдаүҰ шулҰ орта менӘқ ол ойҰмдҰ уаңҰтша естен шҰүарҰп жӘбердӘ. Бейне бӘр, онҰқ +тен жердегӘ &заңңа созҰлүан ңарақүҰ тҚндер менӘқ +мӘрӘмнӘқ к+зӘндегӘ н&рлҰ ңарашҰүҰ ал, СтамбулдҰқ жарңҰн кҚндӘзӘ болса, сол +мӘр аттҰ жанарҰмнҰқ аүҰна &ңсадҰ. Діл алдҰндаүҰнҰ к+ре алмай жатҰп алдҰ. ЕкӘ жئِنَاتкейӘн үана Һаус ГейланидӘқ "ФҚтуҒ-ул Һайб" кӘтабҰн оңҰп, ңайтадан к+зӘм ашҰлдҰ.

МӘне, ей ңадӘрлӘ ңариÇлар! КірӘлӘктегӘ ілсӘздӘк пен шарасҰздҰңтҰ ИліҒи жірдемге, мол рахҰмүа б+ленуге бӘрден-бӘр себеп болататҰн жҰрлҰ жаүдай деп бӘлӘқдер! Яз басҰм б&л аңиңатңа к+птеген тіжӘрибелер арңҰлҰ к+з жеткӘзуӘммен ңатар жер бетӘндегӘ ИліҒи мейӘрӘмнӘқ сансҰз шуаүҰ да осҰ аңиңаттҰ анҰң к+рсетуде. Міселен, хайуанаттҰқ еқ ілсӘзӘ, м&ңтажҰ ола......ас т+лдерӘ. СондҰңтан, мейӘрӘм мен ңамңорлҰңтҰқ еқ жоүарҰ дірежесӘне солар ие. МҰсалҰ, аүаш басҰндаүҰ &Çда жатңан балапандарҰна анасҰ кҚнӘ бойҰ тҰнҰмсҰз жем тасумен боладҰ. ҮанаттарҰ ңатайҰп ілсӘздӘгӘн &мҰтңан соқ "ендӘ, ризҰүҰқда тура Әзде!" дегендей енесӘ жем тасуҰн доүарадҰ.

— 275 —

ОсҰнау ИліҒи мейӘрӘмнӘқ тҰлсҰм сҰрҰ, ілсӘз балапандардҰқ тӘршӘлӘгӘнде ңалай анҰң к+рӘнсе, ңарттар да ілсӘз балапан секӘлдӘ, ИліҒи рахҰмүа лайҰң. ЯмӘрӘмде б&лтартпас емек, армен ділелденген талай тіжӘрибелердӘқ ӘшӘнде жас сібилердӘқ ризҰңтарҰ ИліҒи мейӘрӘм арңҰлҰ аналарҰнҰқ омҰрауҰндаүҰ дайҰн сҚт болҰп берӘлетӘнӘ секӘлдӘ, бейкҚні, имандҰ ңариÇларүа да ризҰңтарҰ шҚкӘрндай берекетпен келедӘ.

Міселен, бӘр отбасҰнҰқ берекетӘ сол ҚйдегӘ ңариÇлар екендӘгӘ, Қй ӘшӘн пілелерден саңтап т&ратҰн да сол ҚйдегӘ белӘ бҚкӘрейген ңариÇлар екендӘгӘ мҰна сахих хадистӘқ бӘр б+лӘгӘнде:

وَلَوْلَا الْبَهَائِمُ الرُّتм.
َالصُّبْيَانُ الرُّضَّعُ... اِلٰى اٰخِرِ - اَوْ كَمَا قَالَ

çүни, "БелӘ бҚкӘрейген ңариÇлар болмаса біле бӘткен ҚстерӘқдӘ селдей басар едӘ" деу арңҰлҰ осҰ аңиңаттҰ ділелдеп бередӘ.

{(СӘлтеме):

وَ لَوْلَا الشُّيаң Êлеلرُّكَّعُ لَصُبَّ عَلَيْكُمُ الْبَلَاءُ صَبًّا

хадистӘқ жалүасҰ}

МӘне, ңариÇлардҰқ ілсӘздӘгӘ мен м&ңтаждҰүҰ ИліҒи рахҰмшҰлҰңтҰ +зӘне шаңҰрадҰ. СондҰңтан, Ү&ран Хакимде:

اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَٓا اَوْ كِلَاهрҰсҰндَلَا تَقُلْ لَهُمَٓا اُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَر۪يمًا ٭ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَ ң&лшҰَيَان۪ى صَغ۪يرًا

АÇтҰ бес жаңтан м&үжизалҰ тҚрде ңартайүан ікесӘ мен анасҰн балаларҰ ң&рметтеп, баүҰп-ңаүу керектӘгӘн наңтҰлап, ңамңор болуүа шаңҰрадҰ. СондҰңтан, ен шаңдӘнӘ ңариÇларүа ң&рмет к+рсету мен ңамңорлҰң жасаудҰ імӘр етедӘ. Адам баласҰнҰқ болмҰсҰ да ңариÇларүа ңамңорлҰң жасаудҰ талап етедӘ. Иі, бӘз ңариÇлар жастҰң шаңтҰқ +тӘп кеткенӘсӘ кең ліззаттарҰнҰқ орнҰна, ендӘ рухани т&рүҰда ИліҒи жірдем ретӘнде адамдардан ң&рмет к+рудемӘз. Олай болса, ңазӘргӘ ңарттҰүҰмҰздҰ жҚз жастҰң шаңңа да айҰосаүанмауҰмҰз керек. Яз басҰм сӘздерге наң шҰнҰмдҰ айтайҰн. "Б&рҰнүҰ СаидтҰқ он жҰлдҰң жастҰң шаүҰн ңазӘргӘ СаидтҰқ бӘр жҰлдҰң ңарттҰүҰна айҰрбастактӘқ сӘм". Мен ңазӘргӘ ңариÇлҰүҰма ризамҰн, сӘздер де риза болҰқҰздар.

— 276 —
ОНұНШұ МӨТ.>АлҰстаүҰ т&тңҰннан Стамбулүа келгеннен кейӘн, менӘ таүҰ да екӘ жҰлдай үапҰлдҰң бастҰ. СаÇси аүҰмдар аңҰлҰмдҰ ا فَرْ к+қӘлӘмдӘ алақ ңҰлүан кҚндердӘқ бӘрӘнде ЮŞб С&лтан мазарҰ жаңтаүҰ т+беге шҰүҰп отҰрүан едӘм. ОсҰ жерден СтамбулдҰқ айналасҰна к+з салдҰм. Мен сонда +мӘрӘмнӘқ аÇңталҰп бара жатңанҰн байңадҰм. ҮиÇл мен ой аралас бӘр ңҰзҰң жаүдайүа тҚстӘм. Я, керезӘм: "çпҰр-ау, маүан м&ндай ңиÇл-ой туүҰзүан мҰнау ңабӘр басҰндаүҰ к+ктастардҰқ жазуларҰ ма, екен?" деп ойүа шомдҰм. Сол сітте алҰсңа емес, діл ңабӘрстан жаңңа ңараүанҰмда к+қӘлӘме мҰнадай бӘр ой к екенӘ"МҰна ңабӘрстанда білкӘм жҚз СтамбулдҰқ халңҰ жатңан шҰүар, Çүни Стамбул б&л кҚнге дейӘн +з т&рүҰндарҰн осҰ жерге жҚз рет ікеп жерлеген болар. БҚкӘл Стамбул халңҰн м&нда ікелӘп, тҚгел жиҰп жатңан Хаким, ҮамҰн. ллаҒтҰқ ҚкӘмӘнен сен де сҰрт ңала алмассҰқ, бӘр кҚнӘ сен де келесӘқ". Мен ңабӘрдӘқ басҰнан алҰстап, жақаүҰ ңиÇлойдҰқ жетегӘнде ЮŞб С&лтан мешӘтӘнӘқ жанҰндаүҰ б&рҰн да талай болүан кӘшкене б+лмеге кӘрдӘм. ОсҰ сітте мен +зӘмнӘқ уаңҰтша дҰ да екенӘмдӘ Қш жаңтҰ анҰң сездӘм. МҰна кӘшкене б+лмеге ңалай ңонаң болсам, Стамбулүа да солай ңонаңпҰн, мҰна дҚниеге де ңонаңпҰн. Олай болса, жолаушҰ +з жолҰн ойлауҰ керек. МҰна б+лмедентӘ ойл шҰүҰп кететӘнӘм секӘлдӘ, Стамбулдан да кетемӘн, онда мҰна дҚниеден де бӘр кҚнӘ кететӘнӘм анҰң...

МӘне, осҰндай жаүдайда +те аÇнҰштҰ ірӘ м&қлҰ кҚй кешӘп, жҚрегӘме де, жанҰма да ілгӘ ой салмаң салдҰ. ЯйткенӘ, мен бҰлдҰң досҰмнан үана ңоштасңалҰ т&рүанҰм жоң. Мен жҚздеген дос-жарандарҰм мен жаңсҰ к+ретӘн Стамбулмен де ңош айтҰсңалҰ т&рмҰн. ТӘптӘ, одан да ауҰрҰ жҚз мҰқ жаңҰндарҰм бар мҰнау к барлҰиеден айҰрҰлҰтҰндҰүҰмдҰ ойлап, ңабӘрстан жаңңа ңайта кеттӘм. Анда-санда үибрат алу ҚшӘн синемаүа баратҰнмҰн. СонҰқ ісерӘ ме, маүан сол кезде Стамбул халңҰе тҚрлй +лӘп ңалүанҰмен тӘрӘ +лӘктер секӘлдӘ к+рӘндӘ. çүни, б&рҰн +мӘр сҚрӘп кеткен адамдардҰқ бейнесӘн филһмдерде ңазӘр тӘрӘ жҚргендей к+рсетедӘ емес пе? Діл сол секӘлдӘ, ңабӘрдегӘ &рда бр тҚрегеп жҚрген мҚрделер бейнесӘнде к+рӘндӘ. ҮиÇлҰма бҰлай дедӘм: демек, ңабӘрде жатңандардҰқ бӘр б+лӘгӘ филһмде тӘрӘ секӘлӘ жҚредӘ, діл солтӘ ірдҰ болашаңта ңабӘрге кӘретӘнӘ анҰң мҰна адамдардҰ да ңазӘр ңабӘрде жатҰр деп бӘл! çүни, олар да мҚрде деген с+з, ңазӘр жҚрӘп жҚргенӘ болмаса...

#екендӘ ОсҰ кезде кенет Ү&ран ХакимнӘқ н&рҰ мен Гаус Аүзам Шейх ГейланидӘқ ж+н к+рсетуӘмен ілгӘ ңайүҰлҰ жаүдайдҰқ бірӘ ңуанҰшңа айналҰп шҰүа келдӘ. Міселен, ілгӘ ңайүҰлҰ жЛЕМА..а ңарсҰ Ү&раннҰқ н&рҰмен маүан мҰнадай ой салдҰ. СолтҚстӘк шҰүҰстаүҰ Костромада т&тңҰн болҰп жҚрген кезӘқде екӘ досҰқ бар едӘ. ОлардҰқ бӘр кҚнӘ Стамбулүа ңайтатҰнҰн бӘлетӘнсӘқ. Сонда бӘреу саүан: "ДосҰм, м&нда ңаласҰқ ба, ілде Стамбулүа мішҒҚқ бе?" десе титтей де ойланбай ңанат болса Стамбулүа &ша ж+нелетӘндей едӘқ. ЯйткенӘ, мҰқ жаңҰнҰқнҰқ тоүҰз жҚз тоңсан тоүҰзҰ сонда үой. М&нда, бӘр-екеуӘ үана бар, олар да кешӘкпей Стамбулүа кеткелӘ жҚр. Олай болса, сенӘқ С рапорүа кетуӘқ ңайүҰ емес ңуанҰш ңой. ҮазӘр м&нда келгенӘқе ңуанҰштҰсҰқ үой? Сонау ңиҰрдаүҰ жау елӘнӘқ ңап-ңарақүҰ &заң тҚндерӘ мен суҰң кҚндерӘнен ң&тҰлүанҰқа риза шҰүарсҰқ. ЯйткенӘ, сен дҚние жіннатҰ секӘлдӘ СтаммкӘн екелдӘқ. Сол сиÇңтҰ сен туүаннан берӘ бӘрге болүан еқ жаңҰн адамдарҰқнҰқ жҚз де тоңсан тоүҰзҰ ңайтҰс болҰп, сенӘ ңорңҰтҰп т&рүан осҰ ңабӘрстанда жатҰр. ҮазӘр б&л дҚниеде ңалүан бӘр-екӘаразҰү да кешӘкпей сол ңабӘрстанүа ататанадҰ. Олай болса, +лӘм деген айҰрҰлҰсу емес, ңайта еқ жаңҰн адамдармен ңауҰшу. Алайда, осҰ ңабӘрстанүа кеткендердӘқ бӘр б+ жарҰңҰна ескӘ &ÇсҰн тастап, сонау рухани ілемдегӘ ж&лдҰздар мен берзах дҚниесӘнӘқ ңабаттарҰна к+шӘп кеттӘ. ОсҰ аңиңаттҰ Ү&ран Хаким +те анҰң тҚрде ділелдегенӘ соншалҰң, егер адамнҰқ жҚрегӘ таза, аңҰлҰ аҰ +зӘқ болса, жіне үапҰлдҰң батпаүҰна батҰп кеткен болмаса, осҰнҰқ бірӘн +з к+зӘмен к+ргендей сенуге тиӘс. ЯйткенӘ, мҰна дҚниенӘ +зӘнӘқ шексӘз мейӘрӘм, ңамңорлҰүҰмен нҰүметке толтҰрҰп, еқ елеусӘз т&ңҰм, дінеجَاوُب де аман саңтап, к+ктетӘп-к+гертетӘн Сани, КірӘм, Рахим болүан АллаҒ осҰнау сансҰз жаратҰлҰс ӘшӘнде +зӘне еқ сҚйӘктӘ де, сҚйкӘмдӘ етӘп жаратңан адаӘ, кей б&л +тпелӘ дҚниеден кейӘн ескерусӘз, елеусӘз ңалдҰрадҰ деп ойлау, істе аңҰлүа сҰймайдҰ. Сондай сҚйӘспеншӘлӘкпен жаратңан үажайҰп пендесӘн мҚлдем, Әз-тҚссӘз жоң етпейтӘнӘ анҰң аңиңат. ЯйткенӘ,дӘретт топҰраңңа т&ңҰм сеуӘп, келесӘ к+ктемде бӘтӘк егӘн жинап алатҰнҰ секӘлдӘ, Халиң-Ұ Рахим, АллаҒ та осҰ адам дейтӘн сҚйӘктӘ пендесӘн басңа тақүажайҰп ілемге апару ҚшӘн топҰраңтҰқ астҰнда уаңҰтша &стайдҰ.

{(СӘлтемаңҰретл аңиңаттҰ екӘ жердегӘ екӘ т+рт болатҰндай етӘп, ОнҰншҰ С+з бен ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ С+з ділелдеген-дӘ.}

— 278 —
Ү&раннан м&ндай жаңсҰ хабар алүаннан кейӘн ілгӘ ңорңҰнҰштҰ болҰп к+рӘӘр-екӘабӘрстан маүан Стамбулдан да жҰлҰ к+рӘне бастадҰ. М&ндаүҰ жалүҰздҰүҰм маүан дос-жарандармен бӘрге болүан с&хбаттан да артҰң к+рӘндӘ. Содан кейӘн, Б&үаз жаңтаүҰ СарҰиерден +зӘм т&рарлҰң бӘр б+лме таптҰм. Гаус АүзамнҰқ (р.а.) "ФҚң&дӘре Һайб" кӘтабҰ маүан ңалай &стаздҰң етсе, діл солай Имам Раббани де (р.а.) +зӘнӘқ "Мектубат" кӘтабҰ арңҰлҰ маүан жол к+рсетӘп &стаз болдҰ. ОсҰ кездерӘ اجَ كَҰқ &лүайүанҰна, "мідениет" деген мінсӘздӘктен алҰстаүанҰма, ңоүамдҰң +мӘрден оңшауланүанҰма риза болдҰм. АллаҒңа шҚкӘр еттӘм.

Уа, маүан &ңсап кірӘлӘкке бой алдҰрҰп, сонҰқ ісерӘнен +лӘмдӘ уайҰмдайтҰн ңариÇлар! Ү&ран ХакимнӘқ Имақ да мӘсӘнӘқ арңасҰнда ңарттҰң пен +лӘмдӘ ризашҰлҰңпен ңабҰлдауүа тиӘспӘз. ТӘптӘ, анҰүҰраң айтсаң онҰ жаңсҰ к+руӘмӘз керек. ЯйткенӘ, иман сҰндҰ ң&ндҰ байлҰүҰмҰз боқ еқ мңтан ңарттҰң та, ауру-сҰрңат та, +лӘм де бірӘ жанүа жаүҰмдҰ. Ал шҰн жаүҰмсҰз нірселер кҚнілар, азүҰндҰң, адасу мен бидүаттар...

ОН БӨРӨНШӨ МӨТ.>Т&тңҰннан келген соқ СтамбулдаүҰ Чанде ект+бесӘнӘқ бӘр мҚйӘсӘнде орналасңан Қйде, марң&м бауҰрҰм Абдурахманмен бӘрге т&ратҰнбҰз. Б&л т&рмҰс, дҚниÇуи жаңтан мен секӘлдӘ жандарүа жайлҰ +мӘр саналатҰн. ЯйткенӘ, т&тңҰннан үармаңау елге оралдҰм, ҺҰлҰм АкадемиÇсҰнда үҰлҰми ңҰзметӘм жалүасҰп жатҰр. Маүан деген ң&рмет-ңошемет шамадан тҰс артҰң едӘ. МекенӘм СтамбулдҰқ еқ ідемӘ жерӘ саналатҰн ЧамлҰжада болатҰн. Т+рт ң&бҰлам тҚгел болатҰн. Марң&м бауҰрҰменӘқ брахман сҰндҰ +те зерек, жанкештӘ, ірӘ дос, ірӘ шікӘрт ірӘ ңҰзметшӘ ірӘ хатшҰ, бӘр жаүҰнан маүҰнауи балам ңасҰмда едӘ. ЯзӘмдӘ дҚниÇда еқ баңҰттҰ сезӘнген кезӘм болатҰн. С+йтӘп жҚргенде айнаүа ңарасам, шашҰм мен саң شَجَرүҰ аң талшҰңтарүа к+зӘм тҚстӘ. Діл осҰ сітте Костромада, т&тңҰнда жҚргендегӘ, мешӘттегӘ рухани жаүдай таүҰ да ңайталандҰ. СонҰқ ісерӘ аладҰн, жҚрекпен берӘле жаңсҰ к+рген дҚниÇуи баңҰт деп ойлаүандарҰмдҰ ой елегӘнен +ткӘзӘп, баңҰтңа жетелейдӘ деген себептердӘқ ңайсҰсҰн алҰп талдасам да бірӘ шӘрӘк, пайдасҰз, алдамшҰ ек......п сол кездерӘ, еқ адал дос деп жҚрген бӘреу, маүан ойүа келмейтӘн опасҰздҰң жасадҰ. С+йтӘп, дҚниÇуи +мӘрден ібден к+қӘлӘм ңалдҰ. Яз-+зӘме бҰлай дедӘм: "çпҰр-ау, адам м&ншалҰңтҰ
— 279 —

алданадҰ екен-ау! Байңасамірсе батҰнда менӘқ аÇнҰштҰ халӘме к+п адамдар кідӘмгӘдей ңҰзҰүа ңарайдҰ. Сонда, осҰнша адамнҰқ бірӘ шҰнҰмен есӘ ауҰсҰп кеткен бе? Болмаса, менӘқ есӘм ауҰсңан шҰүар, мҰна дҚниең&мар адамдардҰ есуас к+рӘп отҰрүан... ерүауҰійтеуӘр". Мен ңарттҰңтҰқ ңатақ ескертулерӘнӘқ ӘшӘнен еқ алдҰмен ібден бойҰм ҚйренӘп кеткен піни дҚниелердӘқ піни екенӘн &ңтҰм. ЯзӘме ңарасам ілсӘз бӘреу екенмӘн. Сол кездеуүа м&лӘктӘ ақсайтҰн алайда, пінилӘкке берӘлӘп кеткен рухҰм бҰлай дедӘ: "Иі, мен заттҰң т&рүҰда пінимӘн, онда мҰна пінилерден маүан не ңайҰр? ЯзӘм ілсӘзбӘн, онда б&л ілсӘздқ +те не пайда? Маүан дертӘме дірмен беретӘн МіқгӘ Баңи, Сірміди, бӘр Үадир-Ұ Юзіли керек!".

Еқ алдҰмен б&рҰннан берӘ оңҰп келе жатңан ӘлӘмӘме жҚгӘнӘп, аңҰлүа ж&банҰш, к+қӘлге медеу боларлҰң бӘр сҚйенӘш, ңариӘм. Ол уаңҰтңа дейӘн философиÇ ӘлӘмӘн Ислам ӘлӘмӘмен ңатар ҚйренӘп, философиÇлҰң ӘлӘмдердӘ кемелденудӘқ, +рлеудӘқ ңайнар к+зӘ деп ойлаппҰн. Алайда, осҰ философиÇлҰң ӘлӘмдер рухҰмдҰ кӘрлетӘп, рухани дамуҰма к+п кедергӘ болүп кетун. МӘне, осҰндай іуре-сарсақ халде жҚргенӘмде ИліҒи мейӘрӘмнӘқ арңасҰнда Ү&ран ХакимнӘқ хикметтерӘ жірдемге келдӘ. С+йтӘп, ілгӘ философиÇнҰқ кӘрлерӘн тазарттҰ. БҰлайша айтңанда, философиÇлҰң ӘлӘм рухҰмдҰ дҚниеге бай ОсҰ естаүандҰ. Үай жаүҰма ңарасам да бӘр жарҰң н&р к+зӘме тҚспейтӘн. С+йтӘп жҚргенде, Ү&ран Хакимнен келген "Лі илліҒа илліҒу" с+зӘ арңҰлҰ дірӘс берген тіухид н&рҰ жан-жтҰлу м жарҰң н&рүа толтҰрҰп, ңарақүҰлҰңтан шҰүардҰ. ЖанҰм жай тауҰп, тереқ тҰнҰс алдҰм. БӘраң, діл осҰ кезде +з ніпсӘм мен шайтан бӘрӘгӘп, ілгӘ философиÇлҰң ӘлӘм мен үапҰлдҰңтҰ пайдаланҰп, аңҰлتِهَا дастҰру ҚшӘн шабуҰл жасай бастадҰ. Ү&дайүа шҚкӘр б&л шабуҰлүа ңарсҰ тойтарҰс берӘп, жҚректӘқ жеқӘсӘмен жетӘстӘкке жеттӘм. ОсҰндай пӘкӘр-сайҰстар басңа рисалелерде жазҰлүан-дҰ. зҰндантан, онҰқ бірӘн соларүа сӘлтеп, мҰқдаүан ділелдерден тек бӘреуӘн үана алүа тартудҰ ж+н санадҰм. ЯйткенӘ, жастҰң шаүҰнда жатж&рттҰң мідениет пен заманауи үҰлҰм деген атпен рухтарҰ кӘрлеген, жҚректерӘ жҚдеген, ніпсӘлерӘ +ршӘӘқ ңанен бӘр топ ңариÇларүа пайдасҰ тиӘп, олардҰқ рухҰн тазартуүа себӘ тисӘн деген ниетте жаздҰм. Тіухид туралҰ ңате тҚсӘнӘк берген, шайтан мен ніпсӘнӘқ кеселӘнен ң&тҰлсҰн дедӘм.

Міселен, философиÇ ӘлӘмӘнӘқ уікқҰнда,тӘнде +з ніпсӘм бҰлай

— 280 —
дейдӘ. МҰна дҚниедегӘ заттҰқ бірӘ +з табиүатҰмен осҰ жаратҰлҰсңа +зӘндӘк ісерӘ, ңатҰсҰ бар. ЮрбӘр нірсе бӘр себепке байланҰстҰ. ЖемӘстайтҰсңтан, т&ңҰмдҰ топҰраңтан с&рауҰмҰз керек. Олай болса, болмашҰ нірсенӘқ +зӘн АллаҒтан тӘлеп, АллаҒңа жалбарҰнудҰқ ңажетӘ не? МӘне, осҰ кезде Ү&ран н&рҰмен к+рӘнген Тіухид сҰрҰ бҰлай ашҰлдҰ. ЖҚрегӘм ілгӘ пілсапашҰл ніпсӘме бҰлай дедӘ: БолмашҰ, ауҰстҰірсенӘқ +зӘ Қлкен нірселер секӘлдӘ мҰна дҚниенӘқ ЖаратушҰсҰ, АллаҒтҰқ ң&дӘретӘмен жаратҰладҰ. СонҰқ таусҰлмас ңазҰнасҰнан келедӘ. Басңаша болуҰ мҚмкӘн емес. Ал себептер жай бӘр перде үана. ЯйткенӘ, еқ мақҰзсҰз, +те ңарапайҰм к+рӘнген жізҰма ңрдӘқ +зӘ шебер жаратҰлатҰнҰ сонша, +нер жаүҰнан, шеберлӘк жаүҰнан ңарасаң, алҰп жаратҰлҰстан да кҚрделӘ. КӘшкене шҰбҰн, +зӘнен Қлкен тауҰңтан шебер жаратҰлеп зарүҰнан артҰң болмаса кем емес. Олай болса Қлкен кӘшӘ деп б+лӘп ңарау маүҰнасҰз. Не, бірӘн бӘрдей себептердӘқ ңолҰна тапсҰру керек, немесе бірӘн жалүҰз ЖаратушҰ АллаҒңа тапсҰру керек. БӘрӘншӘсӘ тҰүҰрҰңңа тӘрелетӘн маүҰнасҰз нірбӘр олса, екӘншӘсӘ уіжӘп, Çүни мӘндеттӘ тҚрде солай. ЯйткенӘ, барлҰң нірсенӘ Үадир-Ұ Юзелиеге тиесӘлӘ десек, бҚкӘл нірсе керемет тіртӘппен, үажап хиَتِه۪ н жаратҰлҰп жатңанҰна куі боламҰз. Демек, АллаҒтҰқ шексӘз ӘлӘмӘ бар, сол ӘлӘммен ірбӘр заттҰқ наңтҰ м+лшерӘ белгӘленӘп, сансҰз нірселер мҚлде жоңтан ҚздӘксӘз ірӘ +те жҰлдам жаратҰлуда... Үадир-Ұ Алим كُنْ فَيَكُونُ імӘрӘмлайҰң паң шаңңандай не зат болса да, Қлкен-кӘшӘ бірӘн бӘрдей жаратҰп жатңанҰн сансҰз ділелдерӘмен к+зӘмӘзге анҰң к+рсетуде.
Ол туралҰ ЖиҰрмасҰншҰ Мектуб пен ЖиҰрма ҚшӘншӘ ЛеманҰқ соқҰнда ділелденгбе?! Үй, АллаҒ шексӘз бӘр ң&дӘрет иесӘ. ЯйткенӘ, тақүаларлҰң жаүдайда жҰлдам ірӘ оқай жарату оқай сондай бӘр шексӘз ӘлӘм мен ң&дӘрет ИесӘнӘқ үана ңолҰнан келерӘ с+зсӘз. МҰсалҰ, к+зге к+рӘнбейтӘн сиÇмен жазҰлүан бӘр кӘтапңа осҰ жазулардҰ к+рсетеү.с.) ӘндӘк дірӘ жаүҰла ңалса, ілгӘ Қлкен кӘтап, бҚкӘл жазуларҰн к+зге к+рсетӘп, +зӘн оңҰттҰра бастайдҰ. Діл сол секӘлдӘ, ілгӘ Үадир-Ұ ЮзелидӘқ Рахимз ӘлӘмӘнде ірбӘр заттҰқ бейне пӘшӘнӘ тҚп-тҚгел жазҰлҰп дайҰндалуда. Ол Үадир-Ұ М&тлаң كُنْ فَيَكُونُ імӘрӘмен, шексӘз ң&дӘрет, теқдессӘз ңалауҰмен ілгӘ жазуларүа ж

жамалн дірӘ секӘлдӘ ісер етӘп, +те жҰлдам ірӘ оп-оқай бҚкӘл нірселерге бейне пӘшӘн берӘп, к+зге

— 281 —

к+рсетӘп ңозүалтҰп, +з +нерӘнӘқ үажайҰп ісемдӘгӘмен ңоса таптҰқтӘнӘқ бӘр к+рӘнӘсӘ болүан асңан кҚш-ңуатҰн да паш етедӘ. С+йтӘп, шексӘз жаратҰлҰстаүҰ үажайҰп жазуларҰн оңҰтадҰ.

Егер, бҚкӘл нірсенӘ Үадир-Ұ Юзели, Алим-Ұ КҚлли Шей жараттҰ демейтӘн болса, онда еқ кӘшкентай деген шҰбҰнен сҚйнесӘн жасау ҚшӘн дҚниедегӘ тҚрлӘ заттҰқ бірӘнен +лшеп алатҰндай бӘр үажайҰп таразҰ ңажет болар едӘ. Сондай-аң, ілгӘ кӘп-кӘшкентай шҰбҰннҰқ денесӘнде ңҰзмет етӘп жатңан сансҰз зірре б+лшектердӘқ сол дененӘқ хикметтӘ ң&рк, с+з тҚгел бӘлетӘн бӘлӘмдерӘ болуҰ керек. ЯйткенӘ, аңҰл иелерӘ бӘрауҰздан мойҰндаүан мҰнадай бӘр ңаүида бар. Табиүи себептер ештеқенӘ жоңтан бар ете алмайдҰ. Жарату ҚшӘн барлҰң нірсенӘ бӘр жерге жинауүмани м боладҰ. Кез келген жандҰ нірсе сан тҚрлӘ б+лшектер мен ҚлгӘлерден ң&ралүан. БҰлайша айтңанда, дҚниедегӘ ірбӘр нірсенӘқ негӘзӘ бӘр дінек секӘлдӘ жинаңталүан. Олай болүан жаүдайда, бӘр дінектӘ АЛ.>"Ж ҚшӘн, аүаштҰқ бойҰндаүҰ бҚкӘл ң&рамҰн, бӘр жіндӘктӘқ денесӘн ң&растҰру ҚшӘн бҚкӘл жер бетӘндегӘ ÊлементердӘ жинап, елеп алатҰн елек, +лшеп алатҰн ерекше бӘр таразҰ ңажет боладҰ. Ал, табиүи себептер санасҰз, жансҰз. Аталүан заттардҰ айда, ҰратҰн жоспар, Әске асҰратҰн жоба, тіртӘппен ңозүалатҰн тӘзӘм тҚзеп, ңалҰпңа келтӘретӘн, ҚлгӘ моделһ жасайтҰн ӘлӘмӘ жоң. ОсҰнҰқ бірӘн Әске асҰратҰн, зірре б+лшектердӘ зҰр жҚгӘртӘп ж&мсайтҰн, олар ешңайда шашҰрап кетпейтӘтен же де болса реттӘлӘктен айҰрҰлмайтҰн жҚйе болуҰ керек... содан кейӘн жасалатҰн жандҰлардҰқ санҰна ңарай ірңайсҰсҰ +з тҚр-тҚсӘмен ажҰратҰлҰп, оларүа сай пӘшӘн, бейне, бӘр-бӘрӘне &ңсамайтҰндай ерекшелңарҰп ен жасалуҰ тиӘс... СҰртңҰ себептер осҰнша нірсенӘ Әске асҰра аладҰ деп ойлаудҰқ +зӘ ңандай аңҰмаңтҰң, санаүа сҰймайдҰ. К+кӘрегӘ оÇу жан м&нҰ жаңсҰ тҚсӘнедӘ. ОсҰнау аңиңатт алүанндӘретӘн

اِنَّ الَّذ۪ينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ

аÇтҰнҰқ айтуҰ бойҰнша, бҚкӘл дҚниÇуи себсҰ, +н{(СӘлтеме): çүни, АллаҒтан +зге табҰнүандарҰқҰздҰқ бірӘн тҚгел жинап келсеқдер де жалүҰз шҰбҰндҰ жаратуүа шамаларҰ келмейдӘ.} тҚгел жиналҰп келсе де, бӘр шҰбҰннҰқ бҚтӘн денесӘ т&рмаң, онҰқ бӘр аүзасҰн да жаратуүа шамасҰ жетпейдӘҰмен, , онҰқ дене мҚшесӘн жинаса да, Ол дененӘ &стап т&руүа кҚшӘ жетпес едӘ. Егер, бӘр сітке солай &стап т&рса, да ір сіт сайҰн +згерӘп, тазаланҰп т&ратҰн зірре б+лшектеуҰлдҰқажайҰп

— 282 —

тіртӘбӘн саңтап т&ра алмас едӘ. Олай, болса себептердӘқ жаратҰлүан нірселерге ортаң болуүа ешбӘр ңауңарҰ жоң. Онда, ол нірселердӘқ наүа себеӘ мҚлде басңа БӘреу. Иі, олардҰқ наүҰз иесӘ бар.

مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ
аÇтҰнҰқ айтуҰ бойҰнша, Ол, ЖаратушҰ бҚкӘл жер жҚзӘндегӘ жандҰлармдӘ орнесӘн жалүҰз шҰбҰндҰ жаратңандай оқай жарата аладҰ. БӘр к+ктемдӘ бӘр тҚйӘр гҚлдӘ жаратңандай оп-оқай жаратадҰ. ЯйткенӘ, ондай ЖаратушҰ б+лшек заттардҰҰлҰ, отҰруүа м&ңтаж емес. Ол كُنْ فَيَكُونُ імӘрӘне ие болүандҰңтан к+ктем сайҰн сансҰз жаратҰлҰстардҰқ заттҰң денелерӘн үана емес, сансҰз сипатҰмен, есепсӘз тҚр-тҚсӘмен ңоса жоңтан бар ететӘн...шексӘз ӘлӘмерден рбӘр нірсенӘқ тҚр-тҚсӘ мен моделһ-ҚлгӘсӘ тҚгел дайҰн т&ратҰн... жіне бҚкӘл зірре б+лшектер онҰқ ӘлӘмӘ мен ң&дӘретӘ шеқберӘнде ірекет ететӘн... кез келген нірсенӘ шаңпаң шаңңандай тез, ірӘ оп-оқай жарататҰн БӘреу. ЮрбӘр Әз Алллүан нірсе, ешңандай ңателӘксӘз, +з ірекетӘн жалүастҰра бередӘ. ҺарҰштаүҰ сансҰз үаламшарлар ңалайша бӘр іскери ңол секӘлдӘ тіртӘппен ңозүалса, сансҰз зірре б+лшектер де діл солай ерекше бӘр тіртӘппен, реттӘлӘкпен ірекет етедӘ. ЯжаратҰ, онҰқ бірӘ де Юзіли Ү&дӘретке сҚйенӘп, Юзели ӘлӘмнӘқ зақ-ережелерӘ бойҰнша ңҰзмет етедӘ. СондҰңтан, ондаүҰ ісердӘқ, к+рӘнӘстӘқ бірӘ сол ң&дӘреттӘқ кҚшӘмен үана Әске асадҰ. ОлардҰқ шаүҰн болмҰстарҰ олардҰ кӘшӘрейте алмайдҰ. (Жمَّةُ у т&рүҰсҰнан) Ү&дӘретке сҚйенген кӘшкентай шҰбҰн, +зӘн ң&дӘреттӘмӘн деген НамрудтӘ жер жастандҰрдҰ. саң ң&мҰрсңалар ПерүауҰннҰқ зіулӘм сарӘн Ислас-талңан ңҰлдҰ. Зірредей үана самҰрсҰннҰқ т&ңҰмҰ таудай аүаштҰқ жҚгӘн арңалап т&р...

ОсҰ аңиңаттҰ к+птеген рисалелерде ділелдегенбӘз. Міселен, бӘр іскер +з патшасҰнорнҰнарҰүҰмен +зӘнен жҚз мҰқ есе артҰң кҚшӘ бар бӘр шахтҰ т&тңҰнүа алуүа кҚшӘ жетедӘ. Олай болса, ірбӘр зат Юзели Ү&дӘреттӘқ ңолдауҰмен жҚз мҰқ есе артҰң кҚш-ңуатпен табиүи себептердӘқ ңауңарҰ жетпейтӘн үа болма+нерлердӘ жасауүа кҚшӘ жетедӘ.

ЮрбӘр нірсенӘқ +те керемет, үажап шеберлӘкпен, оқай жаратҰлуҰ шексӘз ӘлӘм иесӘ болүан Үадир-Ұ ЮзелидӘқ ӘсӘ екенӘн к+рсешегедӘЮйтпесе, жҚз мҰқ ңайшҰлҰңңа толҰ себептердӘқ ӘшӘнде мҚмкӘндӘк шеқберӘнен шҰүҰп, мҚмкӘн емес жаүдайүа енедӘ. Ешнірсе жасалмайдҰ, жасалуҰ да мҚмкӘн емес.

— 283 —
МӘне, осҰндай үажайҰп, нізӘк те, теқдессӘз, тереқ ірӘ ап-анҰң ділелдердӘстауҰ нда шайтаннҰқ уаңҰтша шікӘртӘ, адасушҰлар мен философтардҰқ уікӘлӘ болүан ніпсӘмнӘқ ҚнӘ +штӘ."Лиллахил хамд">толҰң иманүа келдӘ. Жіне бҰлай дедӘ: Иі, маүан да діл сондай ң&дӘреттӘ Халиң, Рабб ңажет едӘ, ойҰмдаүҰ еқ елеусӘз тӘлегӘмдا الصّӘлӘп т&ратҰн... еқ жасҰрҰн рухани ңажетӘмдӘ де орҰндаүанҰндай маүан міқгӘлӘк баңҰттҰ сҰйүа тарту ҚшӘн мҰна уаңҰтша дҚниенӘқ орнҰна баңи, аңҰрет ілемӘн орната алатҰн.", "Хаентай шҰбҰндҰ ңалай жаратса, к+ктердӘ де солай жарата алатҰн... КҚндӘ аспанүа бӘр к+з сиÇңтҰ етӘп ңалай орналастҰрса, менӘқ к+зӘмнӘқ ңарашҰүҰндаүҰ зірре б+лшектепаздҰң діл солай орналастҰра алатҰн... Ү&дӘретке м&ңтаж едӘм. ійтпесе, шҰбҰндҰ жарата алмайтҰн бӘреу менӘқ к+қӘлӘмдегӘнӘ таба алмайдҰ. РухҰмнҰқ назҰн ести алмайдҰ. К+ктердӘ жарата алмаүан бӘреу, маүан міет етӘ баңҰт сҰйлай алмайдҰ. Олай болса, к+қӘлӘмдегӘнӘ тауҰп ңуанҰшңа б+лейтӘн... БӘр саүатта аспан ілемӘн б&лттарүа толтҰрҰп, ңайта ашңанҰндай, мҰна дҚниенӘ аңҰретпен алмастҰра алатҰн... ЖіннаттҰ жаратҰп, маүан есӘгӘн е г+р!"Үіне, кӘр!" дейтӘн бӘреу үана менӘқ наүҰз РаббҰм.
МӘне, ей менӘқ ніпсӘм секӘлдӘ +мӘрӘнӘқ белгӘлӘ бӘр кезеқӘн н&рсҰз философиÇ мен исламүа жат ӘлӘмге ж&мсаүан ңариÇлар! Ү&раннҰқ тӘлӘндегӘ ңасиеттӘ"Лі иліҒа илла Ғу">ҚкӘмӘнӘқ ңаншалҰңӘптӘ үттҰ екенӘн, ңаншалҰңтҰ аңиңатңа толҰ екенӘн, ешңашан тозбайтҰн, +згермейтӘн иманнҰқ бӘр негӘзӘ екенӘн бӘлӘқӘз... айнала ңоршаүан рٕ٭ни ңарақүҰлҰңтҰ сейӘлтӘп, жҚректегӘ маүҰнауи жаралаа жетуа шипа боладҰ.

ОсҰнау &заңңа созҰлүан с+здердӘқ менӘқ ҚмӘттерӘмнӘқ ӘшӘне енуӘ ерӘксӘз болдҰ, білкӘм жалҰңтҰруҰ да мҚмкӘн. Алайда, маүан осҰлай жаздҰрҰлдҰ деп бӘлемӘн. ШашҰм мен саңалҰмҚмкӘнаң ңҰлдардҰқ ісерӘ мен бӘр адал досҰмнҰқ сатңҰндҰүҰнҰқ нітижесӘнде сҰрт ңараүанда жанүа жайлҰ к+рӘнген СтамбулдаүҰ ңоүамдҰң +мӘрден жиӘркенӘп кеттӘм. НіпсӘлӘк рахаттҰқ орнҰна рухани рахат ӘздедӘм. Адасңандаштап,ойҰнша суҰң та ауҰр ңарттҰңтан жанүа жайлҰ н&р ӘздедӘм. «Ү&дайүа шҚкӘр» аңиңаттан ж&рдай, алдамшҰ, берекесӘз дҚниÇуи рахаттҰқ орнҰна ірдайҰм жанүа жайлҰ рахат сҰйлайтҰн имани н&рдүарҰда ИліҒа илла Ғу">-даүҰ тіужид н&рҰнан таптҰм. АдасңандардҰқ к+зӘне суҰң, жан ңинаүҰш болҰп к+рӘнетӘн ңарттҰңтҰ, ілгӘ тіухид н&рҰнҰқ арңасҰнда ңиҰн еш нірңҰл ңа, жанүа жҰлу берер н&рлҰ бейнеде к+рдӘм.

— 284 —
Уа, ңадӘрлӘ ңариÇлар! БірӘқӘзде де иман бар. ОнҰ ҚнемӘ жарңҰратҰп т&ратҰн намаз бен ниÇз бар. Олай болса ңарттҰңтҰ міқгӘлӘк жастҰң шаң секӘлَةِ سَуге боладҰ. ЯйткенӘ сол арңҰлҰ міқгӘлӘк жастҰң шаңңа ңол жеткӘзуге боладҰ. СуҰң та ңарақүҰ, ңайүҰүа батҰратҰн ңарттҰң - адасушҰлардҰқ ңарттҰүҰ. БілкӘм олардҰқ жастҰң шаңтарҰ осҰ болар. Солар жҰласҰн, солар еқӘресӘн.

Ал, ңҰсаленӘ, имандҰ ңариÇлар! СӘздер «Юлхамду лиллаҒ ала кҚлли Ғал» деп ңуана шҚкӘр етуге тиӘссӘздер...

ОН ЕКӨНШӨ МӨТ. БӘр кездерӘ Спарта уалаÇтҰнҰқ Барла деген жерӘ, діл аударҰлҰп, ешңандай жанашҰр жаңҰнҰм да жоң, жан-жаңтан хабар алуүа мҚмкӘндӘгӘм де жоң, бӘр жаүҰнан ауру, бӘр жаүҰмнан ңарттҰң ңҰсҰп, кҚйзелӘске тҚскен едӘм. саңтааүала +зӘнӘқ мейӘрӘм ңазҰнасҰнан Ү&ран ХакимнӘқ ірбӘр нҚкте, ірӘптерӘнӘқ тҰлсҰм сҰрларҰ арңҰлҰ маүан н&рлҰ ж&банҰш шуаүҰн жолдадҰ. ОсҰ арңҰлҰ ілгӘ ңат-ңабат ңайүҰмдҰ &мҰтуүа а ңамшҰм. Иі, туҰп +скен жерӘмдӘ, елӘмдӘ, туҰс-туүандарҰмдҰ &мҰтуүа болар едӘ. Алайда, бӘреуӘн &мҰту маүан ңиҰнүа соңтҰ. Ол ірӘ жан бауҰрҰм ірӘ шікӘртӘм ірӘ жанңиÇр жолдасҰм болүан, бауҰрҰм Абдуррахман едӘ. ЕкеуӘмӘз ) +мӘрүалҰ алтҰ-жетӘ жҰлдҰқ жҚзӘ болҰптҰ. Ол менӘқ ңайда екенӘмдӘ бӘлмейтӘн, мен де оүан ңалай хабар берӘп, ңалай хабарласарҰмдҰ бӘле алмай Әшң&са жаүдайда едӘм. Сол кездерде маүан сондай бӘр жанкештӘ дос ңажет болатҰн. БӘр кҚнӘ етедӘмаүан хат ікеп бердӘ. АшҰп ңарасам, діл АбдуррахманнҰқ ңолҰмен жазҰлүан хат екен, кейӘн сол хаттҰқ Қш ашҰң керемет к+рсеткен жерӘн ЖиҰрма жетӘншӘ Мектубңа енгӘздӘк.

Сол кезде ол хатсенӘ дңалай м&қайтҰп жҰлатса, ңазӘр де есӘме тҚссе к+зӘмнен жас сорүалайдҰ. Марң&м бауҰрҰм ол хатҰнда, мҰна жалүан дҚниенӘқ ңҰзҰүҰнан баз кешкендӘгӘн айта келӘп, ендӘгӘ жалүҰз маңсатҰ менӘ тауҰп алҰп, кӘӘ зірркезӘнде мен онҰ ңалай баүҰп-ңаңсам, менӘқ ңарттҰң шаүҰмда менӘ де солай баүҰп-ңаүҰп ңҰзмет к+рсету екен. Сондай-аң, б&л дҚниедегӘ менӘқ шҰнайҰ мӘндетӘм болүан Ү&ран ңҰзметӘме ңоӘр етӘ беру. Сол хатҰнда:

"Егер бара алмасам, амалҰн тауҰп маүан жиҰрма-отҰз Н&р рисалелерӘн жӘбер. Мен олардҰқ ірңайсҰсҰнан жиҰрма-отҰз н&сңа жазҰп, басңаларүа да жаздҰрам" дептӘ. ОсҰ хат маүан мҰна дҚниеге деген ҚелгӘ фҰн жаңтҰ. МӘне, осҰндай аңҰлдҰ да, жанңиÇр жолдас бола бӘлетӘн, адал шікӘрт саналатҰн туүан бауҰрҰмнҰқ бар екендӘгӘ менӘқ жалүҰздҰүҰмдҰ да, ңариÇлҰүҰмдҰ да, айдауда екенӘмдӘ де

— 285 —

мҚлдем &мҰттҰрдҰ. ОсҰ хат келерден б&рҰн, үаштарке ңатҰстҰ ОнҰншҰ С+здӘқ бӘр н&сңасҰ онҰқ ңолҰна жеткен екен. Бейне, осҰнау рисале менен айҰрҰлүан алтҰ-жетӘ жҰлдан бергӘ ңайүҰ-ңасӘретӘне, рухани жараларҰна шипа болүан секӘлдӘ. ЯйткенӘ, ол иманҰ кҚшейӘп, +летӘнӘн сезӘп, ажалҰнап.... жҚргендей маүан осҰ хаттҰ жазүан екен үой. БӘр-екӘ ай +ткен кезде, АбдуррахманнҰқ к+мегӘмен баңҰттҰ +мӘр сҚремӘз деп жҚргенде, онҰқ дҚниеден +ткенӘ жайлҰ ңайүҰлҰ хабардҰ естӘп, жан дҚниемнӘқ шайңалүанҰ сонемелер бес жҰл +тӘп кетсе де сол ңайүҰлҰ ісер сол ңалпҰнда саңталҰп ңалүандай. Б&л ңайүҰ ңартайүан шаүҰмда, айдауда, жалүҰз, үарӘп халде жҚруӘмнӘқ ңайүҰсҰнан он есе ауҰр едӘ. АнамнҰқ +лӘмнен кене кемтайҰп ңалүан дҚнием, онҰмен бӘрге толҰң +лгендей едӘ. ЕндӘ мҰна дҚниеде жападан жалүҰз ңалүандаймҰн дҚнием бос, ңақҰрап ңалүандай. Яйткүан шҰл тӘрӘ болүанда ңазӘр маүан сҚйеу, менен кейӘн б&л мӘндеттӘ жанкештӘлӘкпен жалүастҰратҰн Әзбасар, жан жолдасҰм болар едӘ. Рисалей-Н&рдҰқ еқ сенӘмдӘ жанашҰрҰ, ңорүаушҰсҰ болар едӘ. Иі, адами т&рүҰдан осҰндай 55

нан айҰрҰлу мен секӘлдӘ адамдардҰ кҚйдӘрӘп-жандҰратҰн жаүдай. СабҰр саңтап ңанша тҰрҰсҰп баңсам да, ӘшӘм алай-дҚлей ңайүҰ ң&йҰнҰмен аласапҰран кҚрдҰ +млатҰн. Егер Ү&раннҰқ жанҰмдҰ жайландҰрар н&рҰ болмаүанда бордай ҚгӘлӘп кетер ме едӘм. Сол шаңтарда БарланҰқ сай-салалҰ тауларҰн жалүҰз аралаушҰ едӘм. Сондай кезде, Абдуррахман сҰндҰ адал шікӘрттерӘммен бӘрге +ткӘзген кҚндерӘм к+з алдҰмнан +тلْاِنْралҰ жанҰма жаймашуаң ж&банҰш ікелӘп жатса, бӘр жаүҰмнан жалүҰздҰң пен айдаудҰқ ңасӘретӘ жҚрегӘмдӘ жаралай тҚсетӘн едӘ. ОсҰндай жарҰмжан кҚйде жҚргенде ңасиеттӘ
كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
аÇтهِ الرарҰүҰ к+кӘрегӘмдӘ н&рландҰрдҰ. Маүан "ç, Баңи Юнтел Баңи!" дегӘзӘп, сол арңҰлҰ жҚрегӘме шҰнайҰ ж&банҰш &ÇлаттҰ. Мен осҰнау аÇттҰқ сҰрҰмен, сондай бӘр ңайүҰлҰ халде +зӘмдӘ Қш Қлкен мійӘттӘқ басҰнда ихтерӘдай сезӘндӘм.

БӘрӘншӘсӘ. Елу бес жасҰма дейӘн елу бес рет +лгендеймӘн жіне +зӘмдӘ сол к+мӘлген СаидтердӘқ басҰндаүҰ ң&лпҰтас секӘлдӘ к+рдӘм.

ЕкӘншӘсӘ. ЯзӘмдӘ Адам Атадан бергӘ опат болҰп к+мӘлген,ап маүң адамдардҰқ +ткен шаң дейтӘн ңабӘрӘнӘқ ҚстӘне ңойҰлүан ң&лпҰтас ретӘндегӘ осҰ үасҰрдҰқ бетӘнде арҰ-берӘ жҰбҰрлап жҚрген ң&мҰрсңадай к+рдӘм.

— 286 —

шӘншӘсӘ. Адамдар секӘлдӘ, жҰл сайҰн келӘп-кетӘп жатңан дҚниенӘқ опат болатҰнҰ, к+рсетлҰп дҚниенӘқ де аÇттҰқ айтңанҰндай +летӘнӘ ңиÇлҰмда анҰң к+рӘндӘ.

АбдуррахманнҰқ +лӘмӘнен кейӘн пайда болүан ңайүҰдан туүан осҰнау тереқ маүҰнанҰ жарҰң ңҰлатҰн, н&рландҰратҰн, к+кӘрегӘме с+нбес сенӘм &ÇлатубубиеҰна АÇт астарлҰ маүҰнасҰ арңҰлҰ к+мектесӘп, медет бердӘ.

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْралуҰн الْعَظ۪يمِ
Иі, осҰ аÇт маүан мҰнанҰ &ңтҰрдҰ: Хаң Таүала бар, олай болса бірӘ бар, бірӘ боладҰ. Ол баңи, олай болса Ол бірӘне жеткӘлӘктӘ. ОнҰқ бӘр үана к+мегӘнӘқ +зӘ бҚкӘл дҚниеге теқ келедӘ. ОнҰқ н&рҰнْطَةٍ шетӘ үана ілгӘ Қш Қлкен мійӘтке бӘрдей рухани +мӘр сҰйлайдҰ. ТӘптӘ, олардҰқ мійӘт емес екендӘгӘн, олар мӘндеттерӘн атңарүан соқ басңа дҚниеге кеткен тӘрӘ жҰздҰ декенӘн к+зге к+рсетӘп бере алдҰ. Ол туралҰ шӘнӘшӘ Лемада анҰң айтҰлүандҰңтан м&нда тек ңана كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ... اِلٰى اٰخِرِ аÇтҰн айта кетудӘ ж+н санадҰм. ОсҰ аÇттҰқ мінӘн ашҰп берген екӘ рет айтҰлатҰн"ç,ҰқдҰ, ЮНТЕЛ БАҮИ! ç, БАҮИ ЮНТЕЛ БАҮИ!">менӘ ңайүҰ-м&қнан, ауҰр жаүдайдан ң&тңардҰ.

БӘрӘншӘ рет "ç, БАҮИ ЮНТЕЛ БАҮИ!" дегенӘмде, Абдуррахман сҰндҰ жан дҚниеммен жаңсҰ к+рген бауҰрҰмнастҰ жрҰлудан пайда болүан рухани жараларҰма ота жасаүандай етӘп, емдеп жӘбердӘ.

ЕкӘншӘ рет, "ç, БАҮИ ЮНТЕЛ БАҮИ!" дегенӘмде басңа да к+птеген рухани жараларҰмнҰқ бірӘн жазҰп, жанҰмдҰ жадҰраттҰ. çүни, бҰл+зӘнӘқӘ: О, АллаҒ Сен +зӘқ баңисҰқ, кеткендер кете берсӘн, Сен жеткӘлӘктӘсӘқ! Сен БаңисҰқ, жоүалүан ірбӘр нірсеге раңҰмҰқнҰқ бӘр сіулесӘ жетӘп жатҰр. Сен барсҰқ, сенӘқ бар екенӘқе имп, ңуаен жіне осҰ иманмен Ислам шариүатҰна сійкес ірекет еткен жанүа барлҰң нірсе бар. Жоүалу мен жойҰлу деген сҰрт к+зге бӘр перде үана. НегӘзӘнде, тек ңана жақару, тазару бар жіне іртҚрлӘ ңабаттарда ңҰдҰру Ұ... б деп ойлаүан кезде, ілгӘ ңасӘреттӘ, ңарақүҰ, ңайүҰ басңан дҚние жап-жарҰң, н&рлҰ, ңуанҰштҰ, сҚйӘктӘ жаүдайүа +згерӘп шҰүа келдӘ. ОсҰндай сітте бҚкӘл болмҰсҰм мен бҚтӘн жан дҚнием +згеше хал тӘлӘмен "ЮлхамдуиллалӘ болӘ.

— 287 —
МӘне, осҰнау рахмет н&рҰнҰқ мҰқнан бӘр б+лӘгӘнӘқ +зӘ осҰндай. Мен ілгӘ ңайүҰнҰқ т&манҰ басңан жаүдайдан, м&қлҰ халден шҰүҰп, Барлаүа ңайттҰм.бӘр жаам, алдҰмда Куле+нӘлӘк М&стафа деген бӘр жӘгӘт үҰлҰмхалүа ңатҰстҰ, дірет алу мен намаздҰ ңалай оңу ж+нӘнде бӘраз міселелердӘ с&рау ҚшӘн келӘп т&р екен. Ол кездерӘ ешкӘмдӘ де ңабҰлдап с+йлеспейтӘн болсам даَصَحْبӘгӘттӘқ рухҰндаүҰ ҰңҰлас пен Рисалей Н&рүа ңҰзмет

{(СӘлтеме): МӘне, сол М&стафанҰқ ӘнӘсӘ КӘшкене АлидӘқ бӘр +зӘ ідемӘ жазуҰмен жетӘ жҚз Рисале жазҰп шҰңтҰ. С+йтӘп, +з ӘсӘмен АбдуррахмандҰ тӘрӘлӘттӘ жіне талай Абдуррахмау с+здрбиелеп шҰүардҰ.}

ету ҰнтасҰнҰқ шҰнайҰ екенӘн сезгендӘктен онҰ керӘ ңайтармай, ңабҰлдадҰм.

{(СӘлтеме): РасҰнда, ол +зӘн ңабҰлдатҰп ңана ңоймай, ңошаметпен кҚтӘп алуүа лайҰң екенӘн к+рсеттӘ.

РН АЛТұ Н&рдҰқ бӘрӘншӘ шікӘртӘ М&стафамҰз кҚтӘп алуүа лайҰң екен деген &стаздҰқ с+зӘн ңуаттайтҰн бӘр оңиүа: Ү&рбан айттан бӘр кҚн б&рҰн стазҰм серуенге шҰүатҰн болүан. МенӘ ат алҰп келуге ж&мсаүан-дҰ. стазүа: "СаңҰндаенге тҚспей-аң ңойҰқҰз. Мен есӘктӘ сҰртҰнан жауҰп +зӘм отҰн сарайҰнан шҰүҰп кетемӘн." деп едӘм, "Жоң, сен есӘктен шҰң!" деп, т+менге тҚсӘп мен кеткен соқ есӘктӘ ӘшӘнен ӘлӘп алүан. Мен күҰмүа алүан соқ &стаз жоүарҰүа к+терӘлӘп жатҰп ңалҰптҰ. БӘраздан соқ, М&стафа, ХажҰ Осман екеуӘ келдӘ. Ол кездерӘ &стазҰм ешкӘмдӘ ңабҰлдамаушҰ едӘ. ЮсӘресе, екӘ адам ңатар келсе шҰлар амай керӘ ңайтаратҰн. С+йтсе, осҰ М&стафа мен ХажҰ Осман екеуӘне есӘк +зӘнен +зӘ ашҰлҰп кетӘптӘ. Бейне бӘр есӘк оларүа: " стазҰмҰз сенӘ ңабҰлдамайдҰ. БӘраң, мен саүан ашҰңпҰн.дегендей ң&лҰссілім есӘк +здӘгӘнен ашҰлҰп кетӘптӘ". Демек, М&стафа туралҰ: "М&стафа кҚтӘп алуүа лайҰң жӘгӘт", дегенӘ рас екен, оүан есӘк куі.

Хусрев

"Иі, Хусревтон басүанҰндай болүанҰ рас. ЕсӘк, мҚбірак М&стафанҰ менӘқ орнҰма кҚтӘп алдҰ, ңабҰлдадҰ"

Саид Н&рси}

Уа, мен секӘлдӘ ңартайүан шаүҰнда ет бауҰрҰ баласҰ, немесе жанҰна жаңҰн туҰстарҰнан айҰрҰлҰп, ңайүҰдда н&ресӘ тҚсӘп кеткен ңариÇлар мен апа, іжелер! Егер менӘқ жаүдайҰмдҰ жаңсҰ &ңңан болсақдар, сендерден де ауҰр халде жҚргенӘмде ңасиеттӘ АÇттҰқ ң&дӘретӘ ңайүҰ-ңасӘретӘмдӘ сейӘлтӘп, дертӘме дірме. ДӘндҰ. РасҰнда, Ү&ран ХакимнӘқ дірӘханасҰнда рух пен дененӘқ бҚкӘл ауруҰна ем болатҰн шипалар бар! Егер иман келтӘрӘп, сонҰқ бірӘн ңабҰлдап, ң&лшҰлҰң жасап, айнал&нсақҰз, басҰқҰзүа тҚскен бҚкӘл ңайүҰ-м&қ мен кірӘлӘктӘқ кесапаттарҰ тҚгел жеқӘлдеп, жанҰқҰз жай табадҰ.

ОсҰ б+лӘмнӘқ &заң жазҰлуҰнҰқ бӘр себебӘ, марң&м Абдуррахманүа раңҰм д&үасҰ моنٍ وَ болсҰн деген ниет едӘ. Сондай-аң, осҰнша ауҰр ңайүҰ-м&қүа батңанҰмдҰ тӘлӘм жеткенше жазуҰмнҰқ бӘр маңсатҰ, ңайүҰм-м&қҰм ңанша к+п болса да Ү&ран ХакимнӘқ ңасиеттӘ шипаларҰ сондаар! Сі жарама дірмен болүандҰүҰн жеткӘзе айту едӘ.
— 288 —

ОН ШӨНШӨ МӨТ.

{(СӘлтеме): Яте үажап бӘр сійкестӘк бойҰнша осҰ Он ҚшӘншӘ ҚмӘтте айтҰлүан медресе оңиүасҰ діл он Қш жҰл б&рҰн болүан едӘ.}

Б&л таңҰрҰпта басҰмнан +ткен оңиүалардларданме етуге тура келгендӘктен созҰлҰп кетуӘ мҚмкӘн. Оүан ренжӘмеулерӘқӘздӘ алдҰн ала +тӘнемӘн. ДҚние жҚзӘлӘк соүҰс кезӘнде орҰстардҰқ ңолҰна т&тңҰнүа тҚсӘп, одан аи шапаен оралүан кезӘм. СтамбулдаүҰ "Дар-ул Хикметте" (Ислам академиÇсҰ) екӘ-Қш жҰл ңҰзметте болдҰм. КейӘн, Ү&ран ХакимнӘқ н&рлҰ ісерӘ мен Гаус АүзамнҰқ н&сңауҰмен жіне ңарттҰңтҰқ ескертуӘмен СтамбулдҰқ мідени, шулҰ +мӘрӘ жалҰңтҰрҰп, алҰстае Ү&раадҰм. Яз отанҰма деген саүҰнҰш менӘ сол жаңңа шаңҰрдҰ. ЮйтеуӘр б&л дҚниеде міқгӘ ңалмайтҰн болүан соқ, туүан жерӘме барҰп +лейӘн деген ой келдӘ. Еқ алдҰмен ВандаүҰ Хорхор деп аталатҰн медресеге зиÇрат жасауүа бардҰм. БаррӘнӘқ аннҰқ басңа да ҚйлерӘ секӘлдӘ ОрҰс соүҰсҰ кезӘнде онҰ да АрмÇндар +ртеп жӘберген екен. ВаннҰқ ійгӘлӘ ңамалҰ бҚтӘн тастардан тау секӘлдӘ салҰнүан едӘ. МенӘқ медресем діл сонҰқҰнбасаүҰ жаүҰнда, соүан жалүаса салҰнүан болатҰн. ЖетӘ-сегӘз жҰл б&рҰн осҰ медреседе бӘрге болүан достарҰм мен шікӘрттерӘмнӘқ бірӘ тҚр-тҚсӘмен к+з алдҰма елестедӘ. ОсҰнау адал достарҰмнҰқ жартҰсҰ сол соүҰста шейӘтЮлбеттн едӘ, ңалүандарҰ да осҰ ңиҰншҰлҰңтардҰқ кесӘрӘнен рухани шейӘт ретӘнде ңайтҰс болҰп кеткен.

Мен к+з жасҰмдҰ тҰÇ алмай сол медресенӘқ діл т&сҰндаүҰ т+беге шҰүҰп, отҰра кеттӘм. ЖетӘ,дтӘқ ( жҰл б&рҰнүҰ +ткен шаңңа ңиÇлҰммен барҰп, сол кездердӘ ібден араладҰм. МенӘқ жанҰмда ешкӘм жоң болүандҰңтан менӘ керӘ ңайтаратҰн себеп те жоң едӘ. Одан берӘ жетӘ-сегӘз жҰл емес, бӘр үасҰр +ткен секӘлңанда Әқ медресем мен ңорүан ӘшӘндегӘ Қйлер тҚгел ңирап, +ртенӘп, тас-талңанҰ шҰүҰп ңалүан екен. СондаүҰ, діурен +мӘр к+з алдҰма келгенде, мҰна кҚлталңан болүан дҚниеге екӘ жҚз жҰлдан кейӘн ңайта келӘп отҰрүандай к+қӘлӘмдӘ ңайүҰ б&лтҰ тофиÇ, ак+зӘм жасңа толҰп, отҰрҰп ңалдҰм. АйналамдаүҰ ҚйлердӘқ бірӘндегӘ адамдар менӘқ жаңҰн достарҰм мен туҰстарҰм едӘ үой. К+бӘ соүҰста шейӘт болҰп, баңиүа аттанса, бӘр тобҰ ңиҰншҰлҰңңа байланҰстҰ жан-жаңңа жер ауҰп кеткен екен. АрмÇндар т&рүан ҚметтӘ н басңа м&сҰлмандардҰқ ҚйлерӘ тҚгел +ртенген, бҚлӘнген. Б&л жаүдай жанҰма ңаттҰ баттҰ. МҰқ к+зӘм болса, бірӘ ңосҰла жҰлардай ңаттҰ ңайүҰрдҰм. Жат елдегӘ т&тңҰннан босап аман-есен туүан-туҰсңанүар сіулҰма жеттӘм-ау дегенде туүан елӘмнӘқ

— 289 —

ңақҰрап ңалүанҰн к+рӘп отҰрмҰн. Он екӘншӘ ҚмӘттегӘ Абдуррахманнан айҰрҰлүан кезӘмдегӘдей м&нда да жҚздеген шікӘрттерӘмнӘқ ңабӘрӘ мен басңа туҰстарҰмнҰқ ңабӘрге айналүан ж&ртҰн к+рдӘм. К+птен берӘ бӘр

МашайҰрҰнҰқ +леқӘ есӘмнен кетпейтӘн. Алайда, сонҰқ наң мінӘн бӘле алмай жҚрушӘ едӘм. МӘне, діл осҰ ңасӘреттӘ жаүдайда сонҰқ маүҰнасҰн тҚсӘнгендей болдҰм.

لَوْلَا مُفَارَقَةُ الْاَحْبَابِ مَا وَجَدَتْ لَهَا الْمَنَايалүҰш,ٰى اَرْوَاحِنَا سُبُلًا
çүни, "Егер +мӘрде достардан айҰрҰлҰп ңоштасу болмаса, онда +лӘм жанҰмҰздҰ алуүа жол таба алмас едӘ". Олай болса, адамдҰ +лтӘретӘн бӘрӘншӘ себеп, онҰқ жаңҰнҰнанеретӘнлуҰ екен үой. ШҰнҰнда солай екен, ңандай ңиҰн жаүдай да менӘ діл осҰлай жҰлатпаүан едӘ. Егер Ү&раннан маүан бӘр жірдем келмегенде мҰна ңара б&лттай ңайүҰ менӘ езӘп, жанҰмдҰ шҰүарҰп жӘберер ме едӘ... БаÇүҰ шайҰрлар сҚйӘктӘ жандарҰ мен бӘрге ӘмӘз к жерлерӘнӘқ уаңҰт +те келе ңирандҰүа айналуҰн к+рӘп, солардҰ жҰрлап жҰлаушҰ едӘ. ЕндӘ сол к+рӘнӘстӘ мен +з к+зӘммен к+рӘп т&рмҰн. СҚйӘктӘ дн, жалҰрүан Қйге екӘ жҚз жҰлдан кейӘн келген адамнҰқ м&қдҰ халӘндей рухҰм да жҚрегӘм де к+зӘме ңосҰла жҰладҰ. К+з алдҰма мҰна ңирандҰүа айналүан жерлердӘқ гҚл жайнаүан кездерӘ келдӘ. ЖиҰрма жҰлүа жуҰң сабаң берӘп, ңҰмбаттҰ шікӘрттерӘммен бӘрге +ң&дсиÇн кҚндер кино лентадай сҰрүҰп +ттӘ де к+з алдҰмда бӘраз уаңҰт т&рҰп ңалдҰ. ОсҰ кезде дҚниеге алданҰп жҚрген адамдарүа барҰнша тақҰрңадҰлӘм беа дҚниеде адамдар ңонаң бола т&ра неге сонша +здерӘн алдап жҚр? Аңиңатңа к+зӘ жеткендер айтатҰн, "мҰна дҚние +тпелӘ, алдамшҰ, жалүан" дейтӘн с+зи тек ңаншалҰңтҰ наңтҰ екенӘн ңазӘр +з к+зӘммен к+рӘп отҰрмҰн. ЯйткенӘ, ңарттҰңтҰқ ңасӘретӘмен екӘ к+зӘмнен жас сорүаласа, медресемнӘқ де кҚйреп ңалүанҰ. Иі, п басңа сезӘмдерӘмнӘқ кідӘмгӘ к+здерӘ болса, таүҰ да сонша жас т+гер едӘм үой. ТӘптӘ, осҰншалҰң жанҰммен жаңсҰ к+рген туүан жерӘмнӘқ жартҰсҰ кҚйреп ңалүанҰн к+ре т&ра шҰдау мҚмкӘн емес секӘлдӘ. БӘр риуаÇтта: Кامٍ بِақертеқ бӘр перӘште. لِدُوا لِلْمَوْتِ وَابْنُوا لِلْخَرَابِ деп шаңҰрадҰ екен, Çүни."ЯлетӘндерӘқдӘ бӘле т&ра дҚниеге келесӘқдер, ңирп-д&үан бӘле т&ра Қй т&рүҰзасҰқдар!".

МӘне, осҰнау аңиңаттҰ ң&лаүҰммен емес, к+зӘммен к+ргендей болдҰм. Сол кездегӘ басҰмнан кешкен жаүдай менӘ ңалай жҰлатңан болса, одан берӘ он жҰл +тӘп кетсе де сол кез есӘме тҚкелетӘ діл

— 290 —
сондаүҰдай к+зӘмнен жас сорүалап ңоÇ бередӘ. МҰқдаүан жҰл салтанат ң&рүан осҰнау ежелгӘ ңамалдҰқ ңирап ңалүандҰүҰ, онҰқ жанҰнда т&рүан ҚйлердӘқ жетӘ-сегӘз жҰлдҰқ ӘшӘнде сегӘз Ұп, жал +тӘп кеткендей тозҰп бҚлӘнгенӘ, осҰ ңамалдҰқ сінӘ мен жанҰ секӘлдӘ к+рӘнетӘн медресенӘқ кҚйреп ңалүанҰ, ВаннҰқ алҰп ңорүанҰ бҚкӘл Осмсе, М&емлекетӘнӘқ барлҰң медреселерӘнӘқ жермен-жексен болүан рухани мҚрдесӘне ңойҰлүан ң&лпҰтас секӘлдӘ к+рӘндӘ. Сол сітте, осҰдан жетӘ сегӘз жҰл б&рҰн осҰ медреседе менӘмен бӘрге болүан марң&м шікӘрттерӘм де ңлҰүҰп менӘмен бӘрге жҰлап жатңандай. ҮорүаннҰқ ңирап, шашҰлүан тастарҰ да солардҰқ жҰлап-жҰлап ңатҰп ңалүан к+з жастарҰ секӘлдӘ к+рӘндӘ. ОсҰ кезде, туүан жерӘмдегӘ осҰнау астақкестеқ болүан кірӘп жаүдайүа ендُ بِالӘмӘм жетпейтӘндей, марң&м болүан бауҰрларҰмнҰқ ңасҰна ңабӘрге кӘргӘм келдӘ. ç болмаса, таудҰқ бӘр ҚқгӘрӘне барҰп ажалҰмдҰ кҚтсем бе, екен деген ойүа ңалдҰм. ЯмӘрдӘқ б&л ауҰр жҚгӘ оқай аүар аоÇтҰн дерт емес. ЯмӘрдӘқ алтҰ жаүҰ деп айтҰлатҰн алдҰ, артҰ, астҰ, ҚстӘ, оқ, сол жаңтарҰна ңараүанҰмда бірӘ де тҚнек басңан ңарақүҰлҰңтан басңа ештеқе емес едӘ. ДҚниенӘқ осҰндай үапҰوْ اُحаңтарҰ маүан б&л +мӘрдӘ бос, ңарақ ңалүан ңуҰс, басҰма т+нген ңара жартас секӘлдӘ ңорңҰнҰштҰ етӘп к+рсеттӘ. РухҰм да ңаптаүан пілелергеүан ңанҰс боларлҰң бӘр пана Әздеп, осҰнау +лӘм мен кҚйреуден пайда болүан ңайүҰ-м&қдҰ сейӘлтерлӘк бӘр ж&банҰш табу ҚшӘн жанталасҰп т&рүан кезде, Ү&ран ХакимнӘқ,
سَبَّحَ لِلّٰهِ مَا, СенӘلسَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ ٭ لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ يُحْي۪ى وَ يُم۪يتُ وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ

АÇтҰнҰқ аңиңатҰ к+рӘндӘ. ЮлгӘ, ңайүҰ м&Әқ ңанңасӘретке толҰ ңиÇлдан ң&тңарҰп, к+зӘмдӘ аштҰ. Байңасам, аүаш басҰнда жаудҰраүан жемӘстер маүан ңарап бҰлай деп т&рүандай: "Сен, тек ңана, ңирап ңалүан нірселерге, ңабӘрлерге к+з тӘкпе! БӘзге де назар сал!". ОсҰнау аÇттзасҰн ңатҰ бҰлай деп кеқес бердӘ. Ван +лкесӘне ңонаң болҰп келген адамдардҰқ ңолҰмен жазҰлҰп, ңала бейнесӘне енген бӘр хаттҰқ "ОрҰстардҰқ басҰп алуҰ" деп аталүан ңатерлҰрңаудӘқ келуӘмен +шӘп ңалүанҰ, сенӘ неге сонша ңайүҰүа салдҰ? ДҚниенӘқ наүҰз иесӘ, Малик ңожайҰнҰ, бҚкӘл нірсенӘ бӘлӘп т&рүан РаббҰсҰ, Юзели Наңңаш міқгӘ суретшӘ, аса шебқ ӘшӘнаҒтҰқ ң&дретӘне назарҰқдҰ салҰп к+ршӘ. Яткен

— 291 —

заманда мҰна "Ван" параүҰна жазҰлүан хаттҰқ жалүасҰн, ңазӘр де ңайта жазҰп, жалүастҰруда. Ал, ол жерлердӘ ңазӘр ңирап, бос ңалүандай к+рӘп жҰлау, онҰқ тамбулиесӘ Малик-Ә ХаңикидҰ танҰмаудан туҰндап отҰр жіне ңонаң болҰп, келӘп-кететӘн адамдардҰ сол жердӘқ наүҰз иесӘ деп санап, шатасудан пайда болүан жаүдай. Алайда, сол шатасудан бӘр аңиңаттҰқ енӘқдӘ шҰлдҰ. Сол аңиңаттҰ ңабҰлдау ҚшӘн ніпсӘ де ізӘр болдҰ. Иі, темӘрдӘ отңа салҰп балңҰтңанда майҰсҰп ҰқүайлҰ халге келетӘнӘ секӘлдӘ, ңайүҰ-ңасӘреттӘқ де ңайнап, ңҰзуҰ ніпсӘнӘ ж&мсартҰп, ж+нге салдҰ. Ү&ран ХакимнӘқ ңасиеттӘ аÇтҰ байтҰнқ аңиңатҰн ніпсӘме к+рсетӘп оүан ңабҰл еткӘздӘ.

«ЛилліҒил хамд» осҰнау АÇттҰқ аңиңатҰ иманнҰқ соншалҰңтҰ ңуаттҰ н&рҰн рух пен жҚреккр екенр бергенӘ сондай, одан жҚз есе ңорңҰнҰштҰ піле келсе де оүан ңарсҰ т&рарлҰң "Иман-Ұ БиллаҒтҰ", Çүни АллаҒңа имандҰ сҰйүа тарттҰ. МҰнанҰ да &ңтҰрдҰ. СенӘ Жаратңан жіне мҰнау туүан жерӘқнӘқ шҰн иесӘ АллаҒтҰқ імӘрӘне бҚкӘл нірсе баүҰнадҰ, біма сегтӘзгӘнӘ тек СонҰқ ңолҰнда. Олай болса, тек Соүан мойҰнс&нүанҰқ жеткӘлӘктӘ. ЖаратушҰмдҰ осҰлай танҰүаннан кейӘн, айналамдаүҰ д&шпан санаүаннҰқ бірӘ досңа айналдҰе тҚсттңҰзүан жаүдайлар ңуанҰшңа б+ледӘ.

АлдҰқүҰ к+п рисалелерде анҰң ділелдегенӘмӘздей, ілгӘ сансҰз арман м&раттардҰқ жауабҰ ретӘндегӘ "АңҰретке иман", ерекше н&рлҰ сенӘм бергендӘгӘ сондай, ілгӘ ңҰсңҰрңатҰаңҰтша, +тпелӘ болүан жаңҰн адамдарҰм, ендӘ ажҰрамас дос-жаран, баңи дҚниеде, міқгӘлӘк баңҰт мекенӘнде табҰсатҰнҰмдҰ к+қӘлӘме &ÇлаттҰ. РасҰнда рахҰмнҰқ бӘр &шңҰнҰмен уаңҰтша ірӘ шап-шаүҰн ңонаңҚйдей жержҚзӘне келӘп-кетатҰн бонаңтарҰн азүана уаңҰт ңуанту ҚшӘн к+ктем аттҰ дастарңанҰнда сансҰз, тҚрлӘ таүамдарҰн бӘр ңонаңасҰ етӘп берген Ү&дӘрет ендӘ, міқгӘлӘк мекен болатҰн шет-шегӘ жоң сегӘз ңабаттҰ ЖіннатҰнда аңҰлүа сҰймайтҰн үажайҰп нҰүметтерӘмйтпесеӘктӘ ңонаңтарҰн ңуантатҰн Рахман-ир РахимнӘқ раңҰмҰна сенӘм артңан еқ бейшара адамнҰқ ңаншалҰңтҰ ңалҰқ ңайүҰсҰ болса да сонҰқ бірӘне тт&руҰ ерӘп баңҰтңа кенелер едӘ. МӘне, осҰнау АÇттҰқ аңиңатҰ ікелген жарҰңтҰқ ңуаттҰлҰүҰ сондай, иман н&рҰ &Çлаүан жҚректӘ адасу тҚнегӘнен ң&тңарҰп, кҚндӘзгӘдей жаңҰраүан айдҰнүа шҰүардҰ. ЯйткенӘ, медресе мен осҰ ңалетке мүан жаңҰн болүан досжарандарҰмнҰқ артҰнда ңалҰп, жҰлап-еқӘреген жан-жарамдҰ жазҰп,

— 292 —

к+қӘлӘмдӘ жадҰратңанҰ сонша, ілгӘ кеткен дос-жарандарҰмнҰқ барүан ілемӘ міқгӘ жап-жарҰң, баңи баңҰтңа толҰ, ңайта ңауҰшатҰн мекежҚзӘнддӘгӘн жҚрегӘме +шпестей етӘп н&рмен бедерлеп бекӘтӘп бердӘ.

ЖҰлап ңайүҰрудҰ мҚлдем тидҰ. Сол айҰрҰлҰп ңалүандардҰқ орнҰна келетӘндер мен оларүа &ңсайтҰн жаңсҰ адамдардҰ ілӘ де табатҰнҰмдҰ хабарладҰ. "ЛилліҒил хамд" діл солай бمُرَصّКҚйреп ңалүан Ван медресесӘнӘқ орнҰна Спарта медресесӘн т&рүҰзҰп, айҰрҰлүан дос-жарандарҰмҰнҰқ орнҰн олардан кем емес досжарандармен толтҰрдҰ, олардҰ рухани тӘрӘлттӘ. Жіне маүан мҰнанҰ &ңтҰрдҰмдӘ еке ңирап ңалүан бос мекен емес, кҚйреп ңалдҰ деп ойлаүан ел-ж&ртҰм кҚйремептӘ. Хаңиң-Ұ Мілик АллаҒтҰқ хикметӘ бойҰнша +ткен адамдардҰқ орнҰн жақَّةٍ وдар ауҰстҰрҰп, олардҰқ жазҰп кеткен рухани хаттарҰн жақа ҚлгӘмен жақарту екен. МҰсалҰ, жемӘс аүашҰнҰқ жемӘстерӘн ҚзӘп алса, орнҰна жақасҰ +сетӘнӘ секӘлдӘ, адамзат баласҰнҰқ да айҰрҰлҰсуҰ, ү&мҰрҰнҰқ аÇңталл кӘсӘ сондай жақару мен +згеру. Иман к+зӘмен ңарасаң, дос-жараннан айҰрҰлу деген шҰнҰнда, ңайүҰ емес, б&дан да ісем міқгӘ мекенде ңайта ңауҰшу ҚшӘн уаңҰтша ңоштасу екен. АлдҰқүҰ жаүдайдаүҰ ілеنَهَا жаратҰлҰстардҰқ ңорңҰнҰштҰ боп к+рӘнген бейнелерӘн жарңҰратҰп жӘбердӘ. Мен осҰ жаүдайҰма шҚкӘр етӘп, к+қӘлӘмдӘ ңайта к+терген кезде к+кейӘме аала жамҰнандай бӘр с+здер оралдҰ:
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى نُورِ الْا۪يمَانِ الْمُصَوِّرِ مَا يُتَوَهَّمُ اَجَانِبَ اَعْدَاءً اَمْوَاتًا مُوَحِّش۪ينَ اَيْتَامًا بَاك۪ينَ ؛ اَوِدйтҰн, اِخْوَانًا اَحْيَاءً مُونِس۪ينَ مُرَخَّص۪ينَ مَسْرُور۪ينَ ذَاكِر۪ينَ مُسَبِّح۪ينَ
çүни, ңиҰн жаүдайлардҰқ шатастҰруҰмен адасңан кезде, айналадаүҰ жаратҰлҰстҰқ жартҰсҰ д&шпан, жартҰсҰ ңорңҰнҰштҰ мҚрделер болҰпُّرِّيсе, ңалүанҰ ңараусҰз ңалҰп жҰлап-сҰңтаүан жетӘмдер тҚрӘнде к+рӘнедӘ. ҺапҰл ніпсӘме ҚрейлӘ к+рӘнген осҰнау к+рӘнӘстер иман н&рҰмен анҰңталҰп, ілгӘ д&шпан дегендер жанашҰр досңа айналдҰ. Ал мҚрделер болса, мӘндеттерӘн атңарүан жанҰ жайӘқ туҰндар екен. ЖҰлаүан жетӘмдер деп жҚргенӘмӘз, ЖаратушҰсҰн ҚздӘксӘз еске алҰп зӘкӘр етушӘлер болҰп шҰңтҰ. МӘне, осҰндай иман н&рҰмен к+қӘлӘмдӘ жарңҰратңан Халиң-Ұ ЗҚлжілалүа шексӘз мадаң
— 293 —

айт бӘрлеЖіне де, б&л дҚниедегӘ жаратҰлүан барлҰң жаратҰлҰстҰқ хал тӘлӘмен бӘрге «ЮлхамдулиллаҒи ала нур ил иман» деуге тиӘспӘз. ЮлгӘ үапҰлдҰңтан оÇнүан сітте менӘқ жанҰмдҰ ңинаүан ңасӘреттерйта ба жоүалҰп, сол кездегӘ маүан арналүан нҰүметтердӘқ ауңҰмҰ ендӘ, иман н&рҰмен шексӘз кеқейгенӘ сонша, бҚкӘл дҚниенӘ +з ӘшӘне сиүҰзҰп, Хорхор баңшасҰндаүҰ ңураүан жемӘстердӘқ орнҰна б&л дҚние мен АңҰрет ілемӘндегӘ гҚл жайнлдем аүажайҰп нҰүметтерге толҰ екӘ дастарңандҰ алдҰма жайҰп салдҰ. К+з, ң&лаң, жҚрек секӘлдӘ оншаңтҰ үана емес, жҚзге жетерлӘк адами сезӘм аүзаларҰнҰқ ірңайсҰсҰн шексӘз бӘр &зҰн ңол секӘлдӘ бірӘне жетӘп артҰлатҰндай етӘп дегенр пенденӘқ +з дірежесӘне сай РахманнҰқ теқдессӘз дастарңанҰнҰқ ңай шетӘнен болса да емӘн-еркӘн дім татҰп, ліззат алатҰн етӘп к+з алдҰма к+с берӘн сітте, осҰндай үажайҰп аңиңатңа куі болүанҰм ҚшӘн шҰн жҚректен шҚкӘр етӘп, бҰлай деген едӘм:

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى نُورِ الْا۪يمَانِ الْمُصَوِّرِ لِلدَّارَيْنِ مَمْلُوؤَتَيْنِ مِنَ النِّعْمَةِ وَ الرَّحْمَةِ لِكُلِّ مُؤْمِنٍ حَقًّا يَسْتَенелерمِنْهُمَا بِحَوَاسِّهِ الْكَث۪يرَةِ الْمُنْكَشِفَةِ بِاِذْنِ خَالِقِه۪

çүни, "МҰна дҚние мен АңҰрет ілемӘн нҰүмет пен раңметке толтҰрҰп, наүҰз м&сҰҰүа ишрдҰқ иман н&рҰ мен ислам арңҰлҰ жарңҰраүан бҚкӘл сезӘмдерӘн осҰ екӘ үажайҰп дастарңанүа ңол жеткӘзу ҚшӘн жаратҰп, осҰндай имандҰ маүан сҰйүа тартңан ЖаратушҰма, денемдегӘ бҚкӘл зіррелермен ДҚние мен АңҰреттӘ толтҰра алатҰндай шҚкалҰмдап, хамд айтар едӘм, шӘркӘн соүан шамам жетсе!". Иман арңҰлҰ б&л дҚниедегӘ ондай к+лемдӘ нірселердӘ тҚсӘнуге болатҰн болса, онҰқ жемӘсӘ ретӘнде берӘлетӘн аңҰрет дҚниесӘндегӘ үажайҰптардҰ осҰ кҚнгӘ аңҰл ілем лау, с+збен айтҰп жеткӘзу мҚмкӘн емес...

Уа, маүан &ңсап жаңҰнҰнан айҰрҰлҰп ңайүҰ ж&тңан ңариÇлар! СӘздердӘқ ӘштерӘқӘздегӘ еқ ңариÇ адатҰрмҰнн жасҰ ңанша Қлкен болса да ңариÇлҰң жаүҰнан маүан жете алмас деймӘн. ЯйткенӘ, туасҰлҰ болмҰсҰмдаүҰ жанашҰрлҰңтан тек +з басҰмдаүҰ үана емес басңа мҚмин бтҰр. ЯрҰмнҰқ да ңайүҰ-ңасӘретӘ жанҰма бататҰндҰңтан ңазӘргӘ халде жҚз жасаүан ңариÇдан бетер ңартайүан адаммҰн. СӘз ңаншалҰңтҰ ңасӘрет к+рсеқӘз де маүан жете алмассҰз. ЯйткенӘ, жалүҰз

— 294 —

&тңару үана уайҰмдайтҰндай +зӘмнен туүан &лҰм жоң, сондҰңтан бойҰмдаүҰ жанашҰрлҰң деген сезӘмӘм +зӘмнен басңа кҚллӘ м&сҰлман бауҰрларҰмнҰқ айҰрҰлҰп ңалүан балаларар болатар, тӘптӘ бейкҚні хайуандардҰқ да ңасӘретӘ жанҰма ңоса батңандай ҚнемӘ ңиналумен кҚн кешемӘн. Яз меншӘгӘмдегӘ бӘр баспанам да жоң, тек сонҰ үана ңорүаштап жҚретӘндей, сонн тӘле бҚкӘл елӘм, тӘптӘ барлҰң ислам дҚниесӘ де менӘқ баспанам секӘлдӘ сезӘледӘ. СондҰңтан, бҚкӘл м&сҰлмандардҰқ ңайүҰсҰ да ңиҰншҰлҰүҰ да менӘқ +з басҰма тҚскендей халде жҚремӘн!..

МӘне, кірӘлӘк Әқ салҰрҰлҰсудҰқ ащҰ ңайүҰсҰ езген маүан жірдемге келген иман н&рҰ ендӘ, ҚзӘлмес ҚмӘт, ңайтпас ңайрат, с+нбес жарҰң пен тҚгесӘлмес бӘр ж&банҰш сҰйладҰ. Оем жарлса, сӘздерге де жолҰңңан барлҰң ңайүҰ мен ңасӘретке тек иман н&рҰ үана т+теп бередӘ. НаүҰз ңарақүҰлҰң, ҚмӘтсӘз ңарттҰң, ңасӘреттӘ айҰрҰлҰсу адасушҰлар мен азүҰн топңа үана тін. Ал с+нбес ҚмӘт пен тҚгесӘлмес ж&банҰш берген иманнҰқ ліззатҰн, ңуарлҰң езӘну, ңариÇлҰңңа лайҰң ң&лшҰлҰң пен Исламүа сай Ұнта-жӘгер арңҰлҰ боладҰ. Юйтпесе, албҰрт жастар секӘлдӘ ңу дҚниеге алданҰп, ңариÇлҰүҰн естен шҰүарүаÇтҰнҰонҰ сезе алмайдҰ.

خَيْرُ شَبَابِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِكُهُولِكُمْ وَشَرُّ كُهُولِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِشَبَابِكُمْ -اَوْ كَمَا قَالَ

ОсҰнау хадистӘқ мінӘн ойлайҰң. çүни, "ЖастардҰқ еқ жаңсҰсҰ азүҰндҰңтан саңтанҰп, аңҰреттӘ ойлапметӘнеÇүа &ңсап жҚргенӘ, ал ңариÇнҰқ еқ жаманҰ азүҰндҰңңа келгенде жастарүа &ңсап жеқӘлтек болүандарҰ" дейдӘ.

Уа, ңариÇ бауҰрларҰм мен ңартайүан іжеиет жаар! МҰнадай бӘр хадис шірифте: «АлпҰс-жетпӘске жеткен бӘр м&сҰлман ңариÇ алаңанҰн жайҰп АллаҒтан тӘлек тӘлесе, ИліҒи мейӘрӘм онҰқ ңолҰн бос ңайтарудан &ÇладҰ» дүанда,МӘне, ңарақҰздар АллаҒтҰқ раңҰмҰ сендер ҚшӘн соншалҰңтҰ ң&рмет к+рсетӘп т&рүан жоң па? Сендер де осҰ ң&рметтӘқ ң&рметӘ ҚшӘн ң&лшҰлҰңпен жауап берӘқдер!

ОН ТЯРТӨНШӨ МӨТ. Т+ртӘншӘ Ш&үада толҰң тҚсӘндӘрӘлген Хасбие аÇтҰнҰқ н&рлҰ маз-шайтаҰлай дейдӘ: БӘр кездерӘ тек б&л дҚниенӘ үана ойлайтҰндар менӘ барлҰң нірселерден оңшау ңалдҰрүанда бес тҚрлӘ жалүҰздҰңңа тап болүан едӘм. Сонда, жанҰмнҰқ ңаттҰ кҚйзелуӘнен туҰндаүан үа, аштатҰқ кесӘрӘнен, Рисалей Н&рдҰқ

— 295 —

ж&банҰшпен медет сҰйлар н&рларҰна мойҰн б&рудҰқ орнҰна, т&птура +з жҚрегӘме ҚқӘлӘп, рухҰма жҚгӘндӘм. Одан байңаүанҰм, міқгӘлӘк +мӘрге дген ед&штарлҰң, болмҰсңа деген сҚйӘспеншӘлӘк, тӘршӘлӘкке, +мӘрге деген үашҰңтҰң сезӘмӘм +те кҚштӘ екен. БолмҰсҰм ілсӘз ірӘ паңҰр. Алайда, ілгӘ міқгӘлӘкке деген ң&штарлҰңтҰқ жалҰнҰн, жоң болу, аÇңталу деген нірселер с+ндӘрӘп тастамаң. ОсҰспеуӘ,алде (маүан &ңсап) кҚйӘп-жанүан бӘр аңҰннҰқ айтңанҰн ңайталап бҰлай дедӘм:

К+қӘл тіннӘқ міқгӘлӘгӘн ңаласа, АллаҒ оүан фіни дене ңаптаүан

МендегӘ б&л дерттӘқ емӘн, ХакӘм Л&ңман таппаүан...

БасҰм т+мен салбҰрапқ ешңаӘз кҚй кештӘм. Кенет حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰ к+мекке келӘп: "МенӘ ден ңоÇ оңҰ!" дедӘ. Мен онҰ кҚнӘне бес жҚз рет оңи бастадҰм. ОңҰүан сайҰн, онҰқ к+птеген н&рларҰнҰқ тоүҰз міртебесӘ, тек илмелÇңин үана емес, айнелÇңиексӘз е к+рӘндӘ.
БӘрӘншӘ міртебелӘ н&рлҰ +сиет.>МенӘқ бойҰмдаүҰ міқгӘлӘкке деген ң&штарлҰң, негӘзӘнде мен міқгӘ жасасам деген емес, ешңандай себепсӘз сҚŞге лайҰң, абсолŞттӘк келаүанд иесӘ, ЗҚлкамал, ЗҚлжалал АллаҒтҰқ есӘмдерӘнӘқ сіулелерӘ менӘқ де т&ла бойҰмда к+рӘнӘп т&рүандҰңтан, болмҰсҰмдаүҰ абсолŞттӘк КемелдӘк иесӘнӘқ міқгӘлӘк кемелдӘгӘне деген үашҰңтң&растпҰлдҰңтҰқ кесӘрӘнен жолдан адасҰп, к+леқкенӘқ, айнанҰқ міқгӘ болуҰн ңалап, соүан ң&штар болүан. حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰ келдӘ де, к+кӘрек пердесӘн аштҰ. Сол сітте аңиңаттҰ к+рдӘм жіне тереқ сезӘнӘп хаңңалÇңин тҚӘк пен. МіқгӘлӘктӘқ ліззатҰ мен баңҰтҰ Баңи ЗҚлкімалдҰқ баңилҰүҰнда жіне ОнҰқ менӘқ РаббҰм, ИліҒҰм екендӘгӘне сенӘп, иман келтӘруӘмде. ОнҰқ наүҰз айүаңтарҰ адамдҰ тақүалдҰрар наңтҰ ділел۪ينَ
سңҰлҰ, он екӘ рет сондай-аң, деп келетӘн, имани сананҰ нҰүайтар Хасбие рисалесӘнде жазҰлүан.
Хасби аÇтҰнҰқ екӘншӘ н&рлҰ міртебесӘ.>БолмҰсҰмдаүҰ ілсӘздӘк пен паңҰрлҰңңа ңоса ңарттҰңар менаударҰлу, жалүҰз ңамалу сҰндҰ жаүдайлармен бӘрге, б&л дҚниенӘ үана ойлаушҰлардҰқ айлашарүҰларҰ, ақдуларҰ арта тҚскен кезде, аÇң-ңолҰ байлаулҰ, ілсӘз, ауру бӘр адамүа осҰнша кҚш шабуҰл жасауда. МахҰмшҰа сҚйер ешкӘм жоң па? - деп, حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰна жҚгӘндӘм.
— 296 —
Ол аÇт маүан мҰнанҰ &ңтҰрдҰ.>Иман аттҰ куілӘгӘқдӘ пайдаланҰп, ШексӘз Ү&дрет иесӘ, мбҰладҰк С&лтанмен байланҰс ң&р. Соүан арңа сҚйе. К+ктем сайҰн, жер бетӘндегӘ +сӘмдӘктер мен хайуанаттардҰқ т+рт жҚз мҰқнан астам тҚрӘне +з керек-жараммед н аса жҚйелӘ тҚрде жеткӘзӘп берумен ңатар, адамдар мен хайуанаттардҰқ барлҰң ризҰңтарҰн, соқүҰ кезде адамдар ойлап тапңан ет пен ңанттан, баайтҰлү азҰңтҚлӘк тҚрлерӘнен бес жҚз есе артҰң таүамдардҰ діндер мен т&ңҰмдар бейнесӘндегӘ Рахмани ң&тҰларүа салҰп, олардҰқ пӘсӘп жетӘлуӘне жіне таӘ ҮаŞма ңатҰстҰ таүдҰр-баүдарламаларҰн +з бойларҰна жазҰп, олардҰ ңорүап т&ратҰн сандҰңшаларүа салҰп, саңтап ңоÇдҰ. Ол сандҰңшалардҰқ жаратҰлуҰ كُنْ імӘрӘндегӘ كَافْ نُونесӘ, ңикасҰнда тез ірӘ оқай, +те к+п м+лшерде бола ңоÇдҰ.
Ү&ран Хаким"ЖаратушҰ імӘр етсе болдҰ, бірӘ сол сітте бола ңоÇдҰ. Сен де иман куілӘгӘ арңҰлҰ осҰндай мҰңтҰ сҚйенӘш тапңан соқ, шексӘз кҚшке, шексӘз ң&дӘретке арңа сҚйей аласҰқ">деҰ, дҚнн де б&л аÇттан осҰ сабаңтҰ алүан соқ, аса мҰңтҰ рухани кҚшке ие болүанҰм сондай, діл ңазӘр маүан тиӘсӘп жатңан жауларҰма үана емес, бҚкӘл ілемге ңарсҰ т&ра ала&рланд имани кҚштӘ сезӘнӘп, жан-тінӘммен حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ дедӘм.

Хасби аÇттҰқ ҚшӘншӘ н&рлҰ міртебесӘ. Мен жат жерде, науңастҰңтҰқ, з&лҰмдҰңтардҰқ кесӘрӘнен дҚниемеен арңанҰсҰмдҰ ҚзӘп, міқгӘлӘк баңҰт +лкесӘне шаңҰрҰлҰп жатңандҰүҰмдҰ иман арңҰлҰ сезӘнген кезде, "іттеген-ай" деген +кӘнӘштерден ң&тҰлҰп, "пах, шӘркӘн-ай" дедӘм. Алайда б&л асңаң арманҰм мен рухани маңсатҰм орҰндалҰп, болмҰсҰмнҰқ нітижесӘ реттесуҰ ҚшӘн, мӘндеттӘ тҚрде бҚкӘл жаратҰлҰс атаулҰнҰқ барлҰң жҚрӘс-т&рҰсҰн, хал-жаүдайҰн, Әс-ірекеттерӘн бӘлетӘн олардҰқ с+здерӘн де, ӘстерӘн де, тӘркеп ңоÇтҰнҒ.) &лмҰна кӘп-кӘшкентай, +те ілсӘз адамзаттҰ +зӘне дос етӘп, онҰмен с+йлесетӘн, оүан барлҰң жаратҰлҰс атаулҰдан жоүарҰ міртебе берген бӘр ШексӘз Ү&дӘрет ИесӘнӘқ ң&дӘретӘ ңажет. Сондай-аң, Ол адам баласҰна шексӘз к+мек, аса мін бергенде үана орҰл кҚнгмҚмкӘн деген ойүа шомҰп т&рүанҰмда, мҰна екӘ міселеде, Çүни осҰнша ң&дӘреттӘқ ӘстерӘ мен сҰрт к+зге тҚкке т&рүҰсҰз адам баласҰнҰқ мақҰздҰлҰүҰ жайлҰ Имани аңиңаттҰ аша тҚсетӘн жіне жҚректӘ ңамдарңанаүаттандҰратҰн тҚсӘнӘктеме с&радҰм. ТаүҰ да сол аÇтңа жҚгӘндӘм.

— 297 —
حَسْبُنَا даүҰ نَا жалүауҰна назар аудар. СенӘмен бӘрге ол с+здӘ кідӘмгӘ тӘлдерӘмен де хал-жа +зӘмӘрҰнҰқ тӘлӘмен де حَسْبُنَا деп кӘмдер айтҰп жатңанҰн тҰқда!" деп б&йҰрдҰ. Үарасам сансҰз ң&стар мен кӘшкентай ң&стар есебӘндегӘ шҰбҰн-шӘркейлерден бастап, ңисҰнсҰз хайуанаттар мен сансҰз +сӘмдӘктер мен аүаштَبَةُ сиÇңтҰ +з хал тӘлдерӘмен حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ -дӘқ маүҰнасҰн зӘкӘр етӘп т&р. Сондай-аң осҰ маүҰнанҰ іркӘмнӘқ есӘне салҰп т&р. Демек олаешеуӘнӘршӘлӘк етуӘне толҰң жаүдай жасап т&рүан бӘр ңамңоршҰларҰ (уікӘлдерӘ) бар.
БӘр-бӘрӘне +те &ңсас, затҰ да бӘрдей ж&мҰртңалар мен бӘр-бӘрӘнен аумайтҰн тамшҰлардан бӘр-бӘрӘне +те &ңсас дінектерд бӘрӘнтардҰқ жҚз мҰқ тҚрӘн, хайуанаттардҰқ жҚз мҰқ тҚрлерӘн, +сӘмдӘктер мен аүаштардҰқ сансҰз тҚрлерӘн ешңандай ңатесӘз, кемшӘлӘксӘз +те ідемӘ етӘп, +лшемдерӘн саналуан м+лшерде бӘрӘне-бӘрӘ &ңсамайдҰқ на үажайҰп +нермен к+ктем сайҰн азүана уаңҰтта, +те жҰлдам жіне опоқай кеқ к+лемде, мол м+лшерде жаратуҰ, алҰп ң&дӘрет пен теқдессӘз кҚш-ңуаттҰқ иесӘ Уахид Юхад екендӘгӘн к+рсетӘп, шексӘз Рукметке билӘгӘн ділелдеп т&рүан ЖаратушҰнҰқ ӘсӘне басңа, бӘреулердӘқ араласуҰ, килӘгуӘ мҚмкӘн еместӘгӘн анҰң жеткӘзӘп т&рүандҰүҰн тҚсӘндӘм. Кез келген мҚмин сиÇңтҰ менӘқ рухани жіне адами болҰмсҰмдҰ, діл мен сиÇңтҰ тҚсӘнгӘсӘ келгендер болса, حَ Соданا -даүҰ نَا жалүауҰндаүҰ Юніүа Çүни ніпсӘнӘқ мінӘсӘне к+қӘл б+лсӘн. МақҰзсҰз, ж&пҰнҰ, паңҰр болҰп к+рӘнген денемнӘқю(басңа да мҚминдердӘкӘ секӘлдӘ)>не нірсе екенӘн, тӘршӘлӘк дегеннӘқ тӘн +знӘн, адамшҰлҰң дегеннӘқ не екенӘн, дӘн ИсламнҰқ не екенӘн, шҰнайҰ иман дегеннӘқ не екенӘн, МаүрифатуллаҒ дегеннӘқ не екенӘн, сҚйспеншӘлӘк дегеннӘқ ңалай болатҰндҰүҰн тҚсӘнӘп, сабаң алсҰн...
Хасбие ُوخُ اқ т+ртӘншӘ н&рлҰ міртебесӘ.>БӘр кездерӘ елден жҰраң жҚру, жалүҰздҰң, науңастҰң, жеқӘлӘстер сҰндҰ денемдӘ сҰрттай мҚжӘген бӘр жаүдай үапҰлдҰң сітӘме тура келгенде, ілгӘ ібден ҚйренӘскен болмҰсҰм мҚлде ң&рҰп, т&рүҰддҰ-ау, тӘптӘ болмҰс атаулҰ жаппай жоң боладҰ-ау деп ңаттҰ ңайүҰрдҰм. ТаүҰ да, осҰ АÇт-Ұ Эасбиеге жҚгӘндӘм. Ол: "МенӘқ маүҰнама иман дҚрбӘсӘ арңҰлҰ ҚқӘлӘп ңара!" деп б&йҰрдҰ. Мен де, діл солай иман к+зӘмеِ الْمүан сітте, менӘқ зірредей болмҰсҰм, басңа да мҚминдердӘқ болмҰсҰ ӘспеттӘ шексӘз бӘр болмҰстҰқ айнасҰ екендӘгӘн, шексӘз ашҰлҰп кеқеŞ арңҰлҰ сансҰз болмҰстардҰ иеленуге себеп болатҰндҰүҰн, +зӘнен ілдеңайда
— 298 —

мақҰздҰ, міқгӘ, алуан тҚрлӘ болмҰа айтңқ жемӘсӘн беретӘн хикмет толҰ с+з екендӘгӘн анҰң тҚсӘндӘм. ЯйткенӘ, имани санам арңҰлҰ, б&л болмҰсҰм Уажиб-Қл Ужуд АллаҒтҰқ ісем +нерӘ, есӘмӘнӘқ бӘр шаүҰлҰсҰ екенӘн бӘлдӘм. Сол сіттедҰрҰп ңайүҰ-ңасӘретке толҰ айрлҰсулардҰқ ңасӘретӘнен ң&тҰлҰп, барлҰң жаратҰлҰсңа сонҰқ ӘшӘнде жандҰ нірселерге ңатҰсҰ бар ИліҒи ісем есӘмдердӘқ санҰ ңанша болса сонша бауҰрластҰң бауҰ арңҰлҰ ідемӘ байланҰста екенӘме к+зӘм жеткенде, бадамдасҚйӘктӘлерӘмнен уаңҰтша айҰрҰлҰсуҰм, міқгӘлӘкке ңауҰшу боларҰн &ңтҰм. ОсҰлайша б&л болмҰсҰм да иман арңҰлҰ, имандаүҰ байланҰстар арңҰлҰ барлҰң мҚминдер сиÇңтҰ шексӘанҰқ тҰстарүа ңауҰшу н&рҰн табадҰ. ЯзӘ кетсе де артҰнда ңалүандар арңҰлҰ +зӘ ңалүандай к+қӘлӘ толадҰ.

Олай болса, +лӘм айҰрҰлҰсу емес, ңайта ңаунӘ секақа бӘр жерге орҰн ауҰстҰру, сондай-аң, онҰқ жемӘстерӘ де міқгӘлӘк.

Хасби аÇттҰқ бесӘншӘ н&рлҰ міртебесӘ.>БӘр кездерӘ +мӘр ңиҰндап кеттӘ де назарҰмдҰ +зӘне аудардҰ. Үарасам +мӘрӘм зҰмҰрап +тӘп барадҰ. АңҰретке ңарай жісем. п келедӘ. ҮҰспаңңа тҚскен +мӘрӘм де с+нуге аз ңалҰптҰ. Алайда, АллаҒтҰқ Хай есӘмӘ баÇндалүан жазбаларда айтҰлүандай, +мӘр сҚрудӘқ маңсаттарҰ мен мақҰздҰ пайдаларҰ б&лай тез +шуге емес, ңар, Үасаң жасауүа лайҰң едӘ үой деп уайҰмдай бастадҰм. Сол кезде, маүан &стаз болүан حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك۪يلُ аÇтҰна ңайта жҚгӘндӘм. Ол: "Саүан +мӘр сҰйлаүан Хаий-Ұ ҮайŞм АллаҒтҰқ к+ркем есӘмдерӘмен байланҰст, жолдара!" дедӘ. Мен де солай жасадҰм. С+йтсем, +мӘр сҚрудӘқ бӘр жаүҰ маүан ңараса, Хай-Ұ ҮаŞмүа ңарайтҰн жҚз жаүҰ бар екен. Маүан ңатҰстҰ нітижесӘ бӘр үана болса, ЖаратушҰ АллаҒңа ңатҰстҰ жаүҰ мҰқ екен. Ол сол бан алүанда бӘр сіт +мӘр сҚру жетӘп жатадҰ екен, ондай +мӘрдӘқ &заң болуҰ тӘптӘ шарт емес екен. Б&л аңиңат т+рт міселе бойҰнша баÇндаладҰ. ЯлӘп ңалмаүандар немесе тӘрӘ болүҰсҰ келетӘндер +мӘр сҚрудӘқ мақҰзҰ мен маңсатйлҰңтаҰқ аңиңаттарҰн, ң&ңҰңтарҰн осҰ т+рт міселенӘқ ӘшӘнен Әздеп тапсҰн да тӘрӘлсӘн!..

ҮорҰтҰндҰлап айтсаң, +мӘрге Зат-Ұ Хаий-Ұ ҮайŞмнҰқ атҰмен ңараүанда, иман да +мӘрге жан берӘп, онҰқ рухҰ болса, +мӘр міқгӘлӘкке айналҰп, баңи жемӘстер ахман,. МіртебесӘ биӘктӘкке к+терӘлетӘнӘ сонша шексӘздӘкке ие боладҰ. Ол кезде +мӘрдӘқ &заң не ңҰсңа екендӘгӘне ңараудҰқ ңажетӘ жоң.

— 299 —
Хасби аÇттҰқ алтҰншҰ н&рлҰ міртебесӘ.>ДҚние ңирап, ж&рт жаппай бӘр-бӘрӘмен ңош айтҰсатҰнӘр-бӘре салатҰн, менӘқ де бӘр кҚнӘ ңош айтҰсатҰнҰмдҰ ескертӘп отҰратҰн ңарттҰң шаүҰм болатҰн. СоқүҰ кездерӘ сезӘмталдҰүҰм кҚшейӘп кетӘп, бойҰмда с&лулҰңңа, ң&марлҰң, ісем бас т, кемелдӘкке ң&штарлҰң деген сезӘмдер артҰп т&рүан кез болатҰн. Үарасам, ірдайҰм б&зҰп, ңиратушҰ нірсе болүан аÇңталу мен фінилӘк, +лӘм мен ажал аÇусҰз тҚрде мҰна ісем дҚниенӘ, мҰна кереол, БаратҰлҰстардҰ бҰт-шҰтҰн шҰүарҰп, к+ркӘн б&зҰп жатңанҰнҰн к+рдӘм. БойҰмдаүҰ с&лулҰңңа деген үашҰңтҰң сезӘмӘ, ілгӘ жаүдайүа ңарсҰлҰң танҰтҰп, ңаамҰ, жҰсҰ келмей б&лңан-талңан болдҰ. Діл сол кезде +зӘмдӘ ж&бату ҚшӘн таүҰ да сол Хасби аÇтңа жҚгӘндӘм."МенӘ оңҰ, маүҰнама м&ңиÇт зер сал!">дедӘ. Мен де Н&р сҚресӘндегӘ اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ... اِلٰ бӘр еرِ аÇтҰнҰқ обсерваторÇсҰнда иманнҰқ дҚрбӘсӘмен осҰ аÇттҰқ еқ алҰс ңабаттарҰна жіне имани сана арңҰлҰ еқ &саң сҰрларҰна ҚқӘлдӘм.

К+ргенӘм, мҰнау болдҰ. Айна0009, йнектер, жҰлтҰраң нірселер тӘптӘ, к+пӘршӘктердӘқ +зӘ КҚннӘқ сіулесӘн неше тҚрлӘ етӘп к+рсетсе, жетӘ реқк деп аталатҰн онҰқ ш&үҰласҰн сан ң&бҰлтҰп, +зӘндӘк ңабӘлеттерӘмен ңоса үажайҰп с&лулҰүҰн к+рсетедӘ. СйӘн состауҰ да, СоқҰ да жоң міқгӘлӘк КҚн болүан АллаҒтҰқ шексӘз ісем, теқдессӘз с&лу, к+ркем есӘмдерӘнӘқ - Юсма-и ХҚснасҰнҰқ к+ркемдӘктерӘне айна болҰп, ш&үҰласҰнҰқ жарңҰрауҰ ҚшӘн осҰнау сҚйкӘмдӘ жануарлар мен к+ркүҰмен атҰлҰстар тҰнҰмсҰз келӘп-кетуде. Олар +здерӘнде к+рӘнӘс берген ісемдӘктер мен ідемӘлӘктердӘ +здерӘнӘқ меншӘктерӘ емес, ңайта сонҰ жариÇ етӘп к+рсетудӘ ңалаүан шексӘз с&луЖаратҰсӘнӘқ ҚнемӘ +зӘн танҰстҰрушҰ теқдессӘз к+ркемдӘк ИесӘнӘқ ишараларҰ мен белгӘлерӘнӘқ ш&үҰласҰ екендӘгӘ к+птеген ділел, айүаңтар арңҰлҰ Рисалей-Н&рда жазҰлүан. Ал, м&нда осҰ айүаңтардҰқ ҚшеуӘ үана ңҰсңаша жіне аң МӘнеонҰмдҰ тҚрде баÇндалүан. ОсҰ рисалелердӘ к+рген ірбӘр сезӘмтал адам, +здерӘ тақ ңалумен ңатар басңалар да пайдалансҰн деп +з ісерлерӘн б+лӘскӘсӘ келедӘ. ЮсӘресе ЕкӘншӘ айүаңта бес тҚрлӘ місҰнан мтҰладҰ. АңҰл есӘ тҚзу кӘм болса да, "бірекелдӘ, машаллаҒ!" деп, осҰнша мӘскӘн, ң&нсҰз к+рӘнген болмҰстарҰн жоүарүҰ дірежеге к+терӘп, +з болмҰстарҰнҰқ ИліҒи м&үжиза екенӘн тҚсӘнетӘн боладҰ...

ОН БЕСӨНШӨ МӨТ. Мен, ЮмӘрдаүҰнмдаүҰ үан кезӘмде ӘзӘмдӘ ақдудан, жалүҰздҰңтан ңаттҰ ңиналүанҰм сондай тҚрмедегӘден бетер кҚйзелӘп, +мӘрден безӘп кеткӘм келдӘ. Жан-жҚрегӘммен ДенизлӘ

— 300 —

тҚрмесӘн ақсап, тӘптӘ ңабӘрдӘ артҰң санаүан кездедӘ меклдҰ. "МҰнадай +мӘрден тҚрме Ç ңабӘр артҰң ңой" деген ойүа келӘп тҰүҰрҰңңа тӘрелген кезде ИліҒи жірдем келӘп жеттӘ. ҮаламдарҰ жазу мішинесӘ секӘл

секӘлра медресесӘнӘқ шікӘрттерӘнӘқ ңолҰна жақа шҰңңан к+шӘрӘп басңҰш мішинесӘ тҚсӘптӘ. Юп-сітте, Рисалей-Н&рдҰқ +те мақҰздҰ кӘтаптарҰнҰқ ірңайсҰсҰ бес жҚз дана боп жарҰңңа шҰңтҰ. ОсҰндай жақа жетӘстӘк менӘқ ңиҰн-ңҰспаң +мондай берекелендӘргендей, к+қӘлӘм жадҰрап, Әштей: «Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр!» дедӘм. Содан к+п &замай Рисалей-Н&рдҰқ жасҰрҰн д&шпандарҰ ілгӘ игӘ ӘстерӘмӘзге кедергӘ келтӘру ҚшӘн, +кӘметтӘ бӘзге ңарсҰ ңоŞүа тҰрҰстҰ. Б&л жаүдай жанҰматабҰла баттҰ. ТаүҰ да Раббани к+мектӘқ сіулесӘ к+рӘндӘ. Н&р рисалелерӘ н&рүа м&ңтаж мемлекеттӘк ңҰзметкерлердӘқ назарҰн +зӘне аударҰп, ендӘ олар ізӘрге р&ңсат етӘлмеген рисалелердӘ м&ңиÇт оңи бастадҰ. С+йтӘп, Рисалей-Н&р олардҰқ жҚрерңаттҰ +зӘне баурап алдҰ. КӘтаптардҰ сҰнап-тиӘсудӘқ орнҰна олардҰ ң&птап, маң&л к+рдӘ. ОсҰлайша рисаленӘқ оңҰлу аумаүҰ тӘптӘ кеқейе тҚстӘ. ЗаттҰң зиÇннан жҚз есе рухани табҰс-пайдаү пен клдӘк. К+рген ңҰспаңтардҰқ бірӘ +зӘнен-+зӘ шешӘле бастадҰ. Б&дан кейӘн таүҰ да, екӘжҚздӘ, жасҰрҰн д&шпандар +кӘметтӘқ назарҰн ендӘ, Н&р рисалесӘне емес, менӘқ жеке басҰма аударуүа кӘрӘстӘ.......үҰ саÇси +мӘрӘмдӘ ңайта ңозүадҰ. ЮдӘлет басңармасҰн, оңу-аүарту басңармасҰн, жандармдардҰ, ӘшкӘ Әстер министрлӘгӘн маүан ңарсҰ ңойдҰ. ПартиÇлардҰқ, коммунистер бҚркеп жҚрген, анархистердӘқ &йҰмдасуҰмен міселе &лүаÇ бастадҰ. БӘздӘ ақдҰп, ңолдаалдҰ. Қскен рисалелердӘ жоŞүа кӘрӘстӘ. Н&р шікӘрттерӘнӘқ ңҰзметӘн тоңтатуүа барҰнша тҰрҰсҰп баңтҰ. МенӘқ жеке басҰмдҰ ж&рт алдҰнда т+мендету ҚшӘн ресми ңҰзметкерлер ойүа келмейтӘн тҚрлӘ с&мпайҰ Әстер жоспарлай бастадҰ. Алайда, оүан ешкӘмдӘ сенд ңаттҰмадҰ. БӘзге, +шӘккендӘгӘ сондай, адамшҰлҰңңа келмейтӘн жаүдайда +те суҰң б+лмеге менӘ екӘ кҚн бойҰ ңамап с&раңңа алдҰ. Ал, мен +з б+лмемде кҚнӘне ңанша рет от жаүҰп, пештӘқ жанҰнда отҰратҰндҰңтан б&л жаүдайдҰқ ман. М&нншалҰңтҰ азап екенӘ белгӘлӘ. ОсҰндай жаүдайда отҰрүанҰмда ИліҒи бӘр жірдемнӘқ белгӘсӘ ретӘнде к+қӘлӘме аңиңат н&рҰ келдӘ.

"ЯзӘқ şсҚф медресесӘ деп атаүан ДенизлӘ тҚрмесӘнде шеккен тӘрӘлмлҰңтардан мҰқ есе артҰң рухани жетӘстӘктер, ондаүҰ т&тңҰндардҰқ Н&рлардан к+рген пайдасҰ мен рисалелердӘқ кеқ

— 301 —

ауңҰмда таралуҰ саүан ренӘш шексӘнҰна ңуанҰш сҰйлап, тҚрмедегӘ бӘр саүатҰқ он саүаттҰң ң&лшҰлҰң есебӘне саналдҰ. ОндаүҰ піни уаңҰттар міқгӘлӘкке айналдҰ. ИншаллаҒ, олай болса б&л ҚшӘншӘ şсҚф медресесӘндегӘ к+рӘп жатңан ңиҰншҰлҰңтарҰқ Әм, Ас рисалелерӘнӘқ таралуҰ арңҰлҰ сенӘқ мҰна тоқуҰқ мен аштҰүҰқдҰ ңуанҰшңа айналдҰрадҰ. Ал саүан з&лҰмдҰң жасап отҰрүан адамдар бӘлместӘктен, алданҰп м&ндай Әске барүан болса, оларүа аш. ЕгерҰқ керегӘ жоң. Егер бӘлӘп, ідейӘ осҰндай з&лҰмдҰңңа дӘнсӘздӘк ҚшӘн барүан болса, олар к+п кешӘкпей +лӘмнӘқ азабҰн тартҰп, міқгӘлӘк ңабӘр ңамауҰна алҰнҰп, бӘтпейтӘн азап шегетӘн боладҰ. Ал, сен олардҰқ осҰк+рсет&лҰмдҰүҰнҰқ арңасҰнда сауап алҰп, піни уаңҰтҰқдҰ баңи уаңҰтңа айналдҰрҰп, рухани ліззатңа кенелӘп, хаң дӘндегӘ мӘндетӘқдӘ ҰңҰласпен атңарүан болҰп санал

ашңан." деп, рухҰма аÇн болдҰ. Мен де, м&ндай сҚйӘншӘ хабарүа"ЮлхамдулиллаҒ!">дедӘм. ЮлгӘ залҰмдарүа адамшҰлҰүҰммен жанҰм ашҰдҰ."Уа, РаббҰм! ОлардҰқ жҚрегӘн тазарта г+р!">деп, д&үа жасадҰм. ОсҰ соқүҰ оңиүа дл, кӘнй болдҰ. ӨшкӘ Әстер министрлӘгӘне тҚсӘнӘктеме жазүан кезӘмде мен оларүа айттҰм: "Б&л он жаңтҰ зақсҰздҰң, зақ атҰн жамҰлҰп жасалүан ңҰлмҰс. НаүҰз ңҰлмҰскерлер зақдҰ б&зушҰлар!" Сол жаппадар менӘ айҰптау ҚшӘн сҰлтау ӘздегендерӘ сонша, жапңан жаласҰн кӘм естӘсе де кҚлкӘсӘ келедӘ. ұнсаптҰ жандардҰ жҰлататҰн айҰптаулар едӘ. Демек, Рисалей-Н&рүа, онҰқ шікӘрттерӘне тиӘсуге залар, іҰсҰнан мҚмкӘн болмаүандҰңтан, аңҰмаң сиÇңтҰ ірекет етуде. МҰсалҰ, бӘр ай бойҰ бӘздӘ ақдҰүан ң&пиÇ ңҰзметкерлер аңҰрҰ тҚк те таба алмаүандҰңтан бӘр ңаүазүа бҰлай деп жазҰпوَالُ аидтӘқ бӘр ңҰзметшӘсӘ дҚкеннен бӘр шиша араң алҰп оүан апарҰп бердӘ".>Ол жазүанҰна ңол ңойдҰру ҚшӘн бӘреулердӘ Әздеп аңҰрҰ таба алмаүан соқ, сҰрттан келген маскҚнем бӘреуге: "МҰнаүан ңол ңой!" десе, ол: "Астаүфирулла, рух дай с&мдҰң +тӘрӘкке кӘм ңол ңоÇдҰ?!" деп бас тартңан соқ ілгӘ ңаүаздҰ жҰртҰп тастауүа міжбҚр болҰптҰ.
ЕкӘншӘ бӘр мҰсал.>АтҰ-ж+нӘн бӘлмеймӘн, бейтанҰс бӘр адам маүан +зӘнӘқ ف۪ى عатҰн берӘп т&рдҰ. БӘраз тҰнҰүу ҚшӘн жаз кҚндерӘ бӘр-екӘ саүат сонҰмен серуендеп ңайтатҰнмҰн. ОнҰқ аңҰсҰ ҚшӘн ат иесӘне елу лиралҰң кӘтап беруге уіде еткен болатҰнмҰн. ЯйткенӘ, бӘреуге ңарҰздар болҰп ңалмау ідетӘмдӘ саңтау ҚшӘн дӘ б&лдегем-дӘ. Ал м&нда т&рүан не бар? ОйпҰр-ай, осҰ ҚшӘн "Б&л ат кӘмдӘкӘ?" деп
— 302 —

бӘзден полициÇсҰ бар, ікӘмӘ бар бірӘ жабҰлҰп елу рет с&раңңа тарттҰ. ОсҰ маүҰнасҰз с&раңтардан ң&тҰлу ҚшӘн, екӘ адам азаматтҰң жасап, бӘреуӘ "ат менӘкӘ",ратҰлҰӘсӘ "арба менӘкӘ" дегенӘ ҚшӘн, екеуӘн де менӘмен бӘрге ңамап тастадҰ. МӘне, б&л баланҰқ ойҰнҰ ӘспеттӘ жаүдайүа бӘр кҚлдӘк, бӘр жҰладҰң. СоқҰнңңа отанҰ тҚсӘндӘк. Рисалей-Н&рүа жіне шікӘрттерӘне тиӘскендер ңандай бӘр жаүдайда масңара болҰп, кҚлкӘге ңалҰп жатадҰ...

Ол мҰсалдардан бӘр оңиүанҰ баÇндап берейӘн. МенӘқ айҰптау Әс-ңаүатҰрҰстауӘпсӘздӘктӘ б&зушҰ деп, жазүандҰүҰнан бейхабар бола т&ра, мен прокурорүа: "СенӘ кеше кешке үайбаттадҰм" дедӘм. ЯйткенӘ, сол ҮауӘпсӘздӘк КомитетӘнӘқ т+раүасҰнҰқ орнҰна менӘмен с+йлескен бӘр ңҰзметкерге: "Егер б&л мемлекрту жаҰқ прокурор, мҰқ ңауӘпсӘздӘк басшҰсҰнҰқ ңҰзметӘндей ңҰзмет етпеген болсам, АллаҒ маүан Қш ңайтара ңаҒарҰн т+ксӘн" дедӘм.

Сол кҚндерӘ суҰңтан саңтануүа, жан тҰнҰштҰүҰма +те м&ңтаж болсам да менӘ жалүҰз ңамап, тпайдале алҰп т+зӘмӘмнӘқ шегӘнен шҰүаруүа таÇүанда, осҰнҰ жасап отҰрүандарүа ашу-Ұзам келдӘ. МӘне, діл осҰ сітте таүҰ да ИліҒи жірдем келӘп, жҚрегӘме аÇн бердӘ: "АдамдардҰқ саүан жасап жатңан б&л з&лҰмдҰңтарҰнда ИліҒи таүдҰрдҰқ бқ-зеқ лдӘгӘ бар. Б&л ңамаудҰқ ӘшӘнде саүан арналүан ризҰң бар. СенӘ б&л ңамауүа ікелген сол ризҰүҰқ үой. Олай болса, осҰ ҚшӘн шҚкӘр етӘп, таүдҰрҰқа риза болуҰқ керек. АллаҒтҰқ хикметӘ мен рахметӘнӘқ де ҚлесӘ бар. çүни, жазасҰн +теп жатңандарҰлҰстҰландҰру, олардҰ ж&бату, осҰлайша сауап жинау. Б&үан ірине, сабҰр саңтап, шҚкӘр ету керек. НіпсӘқнӘқ де сен бӘлмейтӘн кемшӘлӘктерӘ бар. Олай болса, осҰндай жазаүа лайҰң бол жҚз, үармҰн деп, мойҰндап тіуба еткен д&рҰс. ЖасҰрҰн д&шпандардҰқ алдау, азүҰруҰна тҚсӘп, саүан з&лҰмдҰң жасауүа міжбҚр болүан ақңау, кҚдӘкшӘл ңҰзметкерлердӘқ де бӘр ҚлесӘ бар. Ал, сол екӘжҚздӘлердӘқ осҰ ӘсӘ ҚшӘн Н&рдҰқ оларүа жегӘзген руханмкӘн блаңтарҰ сенӘқ +шӘқдӘ еселеп алҰп бердӘ. Ал, еқ соқүҰ Қлес ресми ңҰзметкерлерге тиесӘлӘ едӘ. Алайда, олар Рисалей-Н&рдҰ сҰнау маңсатҰнда оңҰп, аңҰрҰ сонҰқ н&рларҰ арңҰлҰ тіубаүа келӘп, имақ үой.т б&рүанҰ ҚшӘн وَالْكَاظِم۪ينَ الْغَيْظَ وَالْعَاف۪ينَ عَنِ النَّاسِ шартҰ бойҰнша олардҰ кешӘру, шҰн мінӘнде бӘр биӘк міртебеге жетумен теқ, ӘзгӘ ңасиет деп бӘлген ж+н".
— 303 —
ОсҰндай аңиңатңа к+зӘмлүандан сітте, осҰ жаүдайҰма шҚкӘр еткенӘм сондай, осҰ şсҚф медресесӘнде маүан ңастҰң Әстеп жатңандарүа жаңтасҰп, оларүа имани т&рүҰдан жірдем беру ҚшӘн ілӘ де осҰ медҰлдҰң т&ра беру маңсатҰнда +зӘмдӘ зиÇнсҰз бӘр ңҰлмҰс жасаүандай к+рсеткенӘм ж+н шҰүар деген ой келдӘ. Мен секӘлдӘ жетпӘс бес жастаүҰ адамнҰқ жетпӘс ң&рдасҰнҰқүдайлаолса бесеуӘ үана тӘрӘ, Н&р ңҰзметӘн онҰқ орнҰна атңаратҰн жетпӘс мҰқ Н&р н&сңаларҰ еркӘндӘкте, иман ңҰзметӘнде бӘр үана тӘл емес, мҰқ тӘл болҰп с+йлейтӘн бауҰрларҰ бар м алүҰсӘлдӘ бӘр адам ҚшӘн ңабӘр б&л ңамаудан жҚз есе артҰң емес пе? Сондай-аң, б&л ңамау сҰрттаүҰ ешбӘр еркӘндӘгӘ жоң бостандҰңтан жҚз есе рахат деуге боладҰ. ЯйткенӘ, сҰрттаүҰ еркӘндӘкте жалүҰз +зӘм жҚздеген +ктемшӘлдердӘқ езгӘсӘнде жҚргенше, м&ндوَ بِعеген ңамаудаүҰ достармен бӘрге бӘр-екӘ ңҰзметкердӘқ баңҰлауҰнда жҚрӘп, к+птеген дос тауҰп, олардҰқ жаңсҰлҰүҰн к+рген артҰң. М&ндаүҰ Исламиет жанашҰрлҰүҰ мен адамшҰлҰңтҰқ ӘзгӘлӘгӘ ңариÇүа деген ңамңорлҰң с.у.) ң оÇтңандҰңтан тӘптӘ, ңамалүанҰма риза болдҰм. ОсҰ жолҰ, ҚшӘншӘ рет сотңа келгенде, ілсӘздӘк пен ңарттҰңтҰқ ісерӘ болса керек тҚрегеп т&руүа шамам келмей, сондаүҰ бӘр орҰндҰӘ жінеҰра кеттӘм. Сол-аң екен, соттҰқ т+раүасҰ келӘп:"ТҚрегеп т&рмай неге отҰрсҰқ?">деп зекӘдӘ. Мендей ңарт кӘсӘге жасалүан м&ндай ң&рметсӘздӘкке ашуҰм кеӘтаптҰан-жаүҰма ңарасам, к+птеген м&сҰлмандар +те бӘр жанашҰрлҰң, бауҰрластҰң ниетпен маүан ңарап, бӘздӘ айнала ңоршап т&р екен. Үуса да кетпей жатҰр. Сол сітте бӘрден екӘ аңиңат к+қӘлӘме келе ңалдҰ.
БӘрӘншӘсӘ.>МенӘқ жінммен, лей-Н&рдҰқ жасҰрҰн д&шпандарҰ маүан жала жабу арңҰлҰ ңҰзметӘмӘзге б+гет жасау маңсатҰнда, кейбӘр ақүал ңҰзметкерлердӘ бӘзге ңарсҰ айдап салҰп, тҚрлӘ ңастандҰң жасаумен болдҰ. Б&үан ңарсҰ ИліҒи жірдем ретӘнде ілгӘ бӘрнеше опасҰз адамнҰқ орнҰا ذَاكге жаңтас жҚз адамдҰ Н&рдҰқ иман ңҰзметӘне ңолдаушҰ етӘп ңойдҰ. ТӘптӘ, екӘншӘ кҚнӘ соттҰқ тергеу сауалдарҰна жауап берӘп жатңан кезде, сот залҰнҰҚйӘктӘҰнда мҰқ ңаралҰ адам топталҰп, "оларүа тиӘспеқдер!" дегендӘ т&рҰстарҰ арңҰлҰ айтҰп т&р едӘ. ТіртӘп саңшҰларҰ олардҰ тарата алүан жоң. ОсҰнҰ к+рген кезде к+кейӘме мҰна бӘр ой келдӘ. МҰна т&рүан к+пшӘлӘк, осҰнау ңатерге толҰ ү кҚтӘп к+қӘлдерӘне ж&банҰш беретӘн, жҚректерӘне с+нбес н&р сҰйлайтҰн, ңуаттҰ иман мен міқгӘлӘк баңҰттҰқ сҚйӘншӘсӘн тӘлеуде, сонҰ жан-жҚректерӘмен Әздеуде. ӨздегендерӘ Рисалей-Н&рдан таҰз +зӘ деп естӘгендӘктен, иманүа бӘршама ңҰзмет еткенӘм ҚшӘн, лайҰң
— 304 —

болмасам да менӘқ жеке басҰма ң&рмет пен сҰй к+рсетуде...

ЕкӘншӘ аңиңат. ҮауӘпсӘздӘкке ңатер т+ндӘрушӘлер деген жипатҰнуҰп, бӘзге опасҰздҰң пен ңастҰң жасаушҰ бӘрнеше залҰмнҰқ Әс-ірекетӘне ңарсҰ, к+птеген аңиңатшҰл адамдар мен жас &рпаңтҰқ ңолдау к+рсеткенӘ к+қӘлге медет беретӘн жайт айҰрҰмінӘнде коммунист аттҰ перде жамҰлүан анархистердӘқ халңҰмҰздҰқ тҰнҰштҰүҰн б&зу ҚшӘн жанталаса жасап жатңан ңастандҰүҰна ңарсҰ елӘмӘздӘқ ір тарапҰнда Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ шҰнайҰ иман ңуатҰмен оларӨ Ш Һұ-ірекетӘн тоңтату ҚшӘн ңҰзмет жасауда. ЯйткенӘ, Н&р шікӘрттерӘнӘқ осҰндай жиҰрма жҰлүҰ ңҰзметӘнде бӘздерге ңарсҰ жҚргӘзӘлген Қш т+рт сот пен он уілаÇттҰқ ң&ңҰң ңорүау ңҰзметӘндегӘлерӘнӘқдегӘ тру барҰсҰнда, бӘрде-бӘр ңҰлмҰстҰң Әс таппадҰ. ТӘптӘ, бӘр уілаÇттҰқ +те ҰнсаптҰ ңауӘпсӘздӘк ңҰзметкерӘ бҰлай деп ңорҰтҰндҰ жасаүанҰ бар: "йңам &а, Н&р шікӘрттерӘн рухани ңорүанҰс ңҰзметӘн атңарушҰлар деуге боладҰ. Олар ӘшкӘ тҰнҰштҰңтҰ саңтап, бӘзге жірдем етуде. Н&р рисалелерӘ адамнҰқ иманҰн кімӘл етӘп, тҚсӘнгендердӘқ жҚрегӘне бӘр кҚзетшӘ ңоÇдҰ. ЕлдӘқ ңауӘпсӘздӘгӘне ңҰзмет еттҰқ Ил РасҰнда, м&нҰқ наңтҰ мҰсалҰ ДенизлӘ тҚрмесӘ деуге боладҰ. Онда н&р кӘтаптарҰ мен ңамаудаүҰ т&тңҰндар ҚшӘн жазҰлүан "Миуа" рисалесӘн оңҰп, Қш-т+рт айдҰқ ӘшӘлҰң киӘ жҚзден астам адам иманүа келгенӘ сонша, кідӘмгӘ ӘзгӘ дӘндар жандай +згердӘ. Т+рт кӘсӘ +лтӘрген бӘр адам, ңандаланҰ +лтӘруге батҰлҰ бармайтҰндай ж&мсар, аналйӘрбан халге келгенӘне сондаүҰлардҰқ бірӘ куі болүан едӘ. ОлардҰқ бірӘ де осҰлайша отанҰна пайдалҰ адамдардҰқ ңатарҰна ңосҰлдҰ. ТӘптӘ, б&л жаү екен.ресми орҰндар, тҚрме ңҰзметкерлерӘнӘқ +зӘ тақүала разҰ болдҰ. ТӘптӘ, кейбӘр жастар: "Егер Н&ршҰлар осҰ ңамауда ңалатҰн болса бӘз де ңамалҰп, олардҰқ сабаңтарҰекет ңҰ +зӘмӘздӘ тҚзеуге тҰрҰсайҰң" деген болатҰн. МӘне, осҰндай адал ңҰзметте жҚрген Н&р шікӘрттерӘне ңарсҰ бӘле т&ра немесе бӘлмей ңауӘпсӘздӘкке ңауӘп т+ндӘрушӘ дегешӘне м жауҰп, бӘзге ңарсҰ ірекет етушӘлердӘқ арасҰнда мемлекеттӘк ңҰзметкерлердӘ алдап, анархиÇнҰқ сойҰлҰн соүушҰлар бар. Солар бӘздӘ азапңа салуүа тҰрҰсуда. БӘз оларүа бҰлай демекпӘз. ЯлӘмдӘ +лтӘру мҚмкӘн емес, ңабӘрдӘқ аузҰ ашҰң. ҰқдҰ уҚние аттҰ ңонаң Қйге келгендер, топ-тобҰмен жер астҰна жол тартуда. БӘз де кешӘкпей бӘр-бӘрӘмӘзбен ңоштасҰп, солай ңарай жол тартамҰз. Ал, сендер б&л дҚниеде +здерӘқ жасап жҚрген з&лҰмдҰңтҰқ жазасҰн

— 305 —

тартатҰн боӘрӘмдӘар. Ал, имандҰлар ҚшӘн еқ берӘсӘ демалҰсңа шҰүу болҰп есептелетӘн +лӘм, сендер ҚшӘн міқгӘлӘкке жоң ететӘн дар аүашҰ. СендердӘқ б&л дҚниеде міқгӘ ңалатҰндай болҰп татңан уаңҰтша з бен арҰқ міқгӘлӘк азапңа айналадҰ...

ЯкӘнӘшке орай, бӘздӘқ ӘшӘмӘздегӘ жасҰрҰн екӘжҚздӘ д&шпандарҰмҰз, ҚкӘметтӘқ алақүасар ңҰзметкерлерӘн алдап, осҰнау дӘндар халңҰмҰздҰқ миллиондаүан ңаҒарман шіҒидтердна басҰмен ңҰлҰшҰмен ңорүалҰп келген Ислам аңиңаттарҰна "тариңат" деген ат берӘп, алҰп КҚннӘқ тек бӘр ш&үҰласҰн сол КҚннӘқ діл +зӘ секӘлдӘ к+рсетӘп, Ү&ран мен иман ңҰзметӘне жан-жҚрегӘмен ңҰзмет етушӘ Н&р шікӘрттерӘн "тариңат هِىَ Çки "саÇси жамаүат" деген атпен ңуүҰнүа &шҰратуда. БӘз ондайларүа жіне соларүа ергендерге ДенизлӘ сотҰнда айтңанҰмҰздҰ ңайталап айтар едӘк:

«ЖҚз миллиҰрҰп ң пида болүан ңасиеттӘ аңиңаттҰқ жолҰна бӘздӘқ басҰмҰз да пида болсҰн. ДҚниенӘ тҚгел басҰмҰзүа т+ндӘрӘп, отңа салсақдар да Ү&раннҰқ аңиңапталудн пида болүан бастар, дӘннен безген кіпӘрлердӘқ алдҰна ешңашан иӘлмейдӘ, ңасиеттӘ ңҰзметтен еш уаңҰт бас тартпайдҰ, иншаллаҒ!»

МӘне, ңарттҰүҰмнҰқ м&қүа батҰрар ңиҰн кезеққ ӘлӘме Ү&рани аңиңат жірдемге келӘп, к+қӘлӘмдӘ н&рүа б+легенӘ ҚшӘн ңарттҰңтҰқ еқ ңиҰн бӘр жҰлҰн, жастҰң шаңтҰқ жалҰндаүан он жҰлҰна айҰрбастамас едӘм. ЮсӘресе, ңамауда отҰрҰп парҰз намазҰн +тегенар ірӘтіубаүа келген адамнҰқ ір саүатҰ он саүаттҰң ң&лшҰлҰңңа татидҰ. Ауру-сҰрңау мен ңиҰндҰңңа тап болүан кездегӘ ірбӘр кҚн, сауап жаүҰнан он кҚн ң&лшҰлҰңпен теқ келедӘ, деген сҚйӘншӘ хабар - мен секӘлдӘ т&рүҰдауҰзҰнда ажалҰн кҚткен адам ҚшӘн ңаншалҰңтҰ ңуанҰштҰ екенӘн тҚсӘндӘм.

«РаббҰма сансҰз шҚкӘр!» деп ңарттҰүҰма сҚйсӘндӘм де, ңамауда болүанҰма разҰ болдҰм. ЯйткенӘ, +мӘр тоңтап т&рүан жоң, зулап аүҰп барадҰ. Егер тек ліззат пен раңатңа батңан ӘстӘқйда кетӘп жатса, онда ліззаттар азапңа айналҰп, піни +мӘрден кҚні арңалаүан ңалпҰ, үапҰлдҰң пен адасумен +те шҰүар едӘ. Ал, егер ңамауда, ңиҰншҰлҰңпен +тӘратҰлҰа, ңиҰншҰлҰңтар рухани ліззатңа айналҰп, тӘптӘ ң&лшҰлҰңтҰқ бӘр тҚрӘ болҰп есептелетӘндӘктен бӘр жаүҰнан міқгӘлӘктӘқ бастамасҰ болҰп, баңи +мӘрдӘқ жемӘстерӘне айналадҰ. Яткен кҚнілар менаŞм есүа алҰнуүа себеп болүан ңателерден тазарҰп, кҚнілардҰ жууүа себӘ тиедӘ. Б&л жаүҰнан алҰп ңараүанда т&тңҰндаүҰлар парҰздарҰн +теп жҚрген болса, сабҰр саңтап шҚкӘр

— 306 —

етулерӘ тиӘс.

ОН АЛТұНШұ МӨТ.>БӘр кездерӘ ңартайүан шаүҰндаүаскӘшеҒир тҚрмесӘнде бӘр жҰл отҰрҰп шҰңтҰм. МенӘ Кастомону жаңңа жер аудардҰ. Онда полициÇ б+лӘмшесӘнде екӘ-Қш ай &стадҰ. Мен секӘлдӘ адал достарҰмен де бӘрге жҚруден тартҰнҰп, жалүҰздҰңтҰ ңалайтҰн, киӘм киӘсдӘк. Т+згеруге шҰдай алмайтҰн адам ҚшӘн м&ндай жаүдайдҰқ ңаншалҰңтҰ ауҰр екенӘ тҚсӘнӘктӘ болар. МӘне, осҰндай жанҰм жҚдеу халде отҰрүанда ИліҒи жірдем келдӘ. ОндаүҰ кҚзетшӘлер мен полициÇ ңҰзметкерлерӘ кідӘмгӘ адал достарҰм сенӘ, о болҰп кеттӘ. Ешңашан басҰма ңалпаң киŞге міжбҚрлемедӘ. МенӘқ ңҰзметшӘлерӘм секӘлдӘ менӘ ңала мақҰна серуенге шҰүарудҰ ідетке айналдҰрүан едӘ. КейӘн мақҰз+лӘмшенӘқ ңарсҰ беткейӘндегӘ ҮастомонунҰқ Н&р медресесӘне баруүа р&ңсат алҰп, Н&р шікӘрттерӘмен бӘрге рисалелердӘ жазуүа кӘрӘстӘм. Фейзи, Юмин, Хилми, СадҰттӘ таиф, Салахаддин сҰндҰ н&р шікӘрттерӘ рисалелердӘқ жазҰлҰп, басҰлҰп шҰүуҰ ҚшӘн жанкештӘ ж&мҰс ӘстедӘ. Олар +зӘмнӘқ жастау кезӘмдегӘ б&рҰнүҰ шікӘрттерӘмнӘқ ӘлӘмге деген алүҰрлҰүҰн к+рсете бӘлдӘ. Содан, таүҰ да жасҰрҰн д&шпандар бӘр топ беделдӘ имتُهُ كмен пӘр-шейхтердӘ бӘзге ңарсҰ айдап салдҰ. Б&л оңиүа бӘздӘқ ДенизлӘ тҚрмесӘнде бес-алтҰ уілаÇттан жиналүан Н&р шікӘрттерӘнӘқ сол şсҚф медресесӘне жиналуҰмҰзүа себеп болдҰ. ОсҰ Он......шҰ ҚмӘттӘқ толҰң н&сңасҰ, Үастомону ңаласҰнда жазҰлүан Лахикаүа енгӘзӘлген жіне ДенизилӘ тҚрмесӘндегӘ бауҰрларҰма жасҰрҰн жӘберген шаүҰн хаттар мен соттаүҰ аңтау рисалесӘ. ОлардҰқ барлҰүҰ Кастамоно лахикасҰ деген кӘلَا تَенгӘзӘлгендӘктен б&л жерде ңҰсңаша айтудҰ ж+н санадҰң.
Мен іркӘм оңҰп тҚсӘне бермейтӘн жіне +те мақҰздҰ жазбалардҰ, ісӘресе СҚфиÇн, Дажжалү!>ОсҰнстҰ жіне Н&рдҰқ кереметтерӘ жайлҰ жазҰлүан рисалелердӘ к+мӘрдӘқ, отҰннҰқ астҰна жасҰрҰп ңойүан едӘм. БілкӘм мен ңайтҰс болүан соқ, жоүарҰда отҰрүандар бӘраз естерӘн жиүан соқ жарҰңңа шҰүа жатар деп ңойүан еوَ النӘнтушӘ ңҰзметкерлер жетӘп келӘп ілгӘ мақҰздҰ деген рисалелердӘқ бірӘн отҰннҰқ астҰнан алҰп шҰңтҰ. МенӘ де тергеу ҚшӘн денсаулҰүҰм нашаب۪يبِه т&ра Спарта тҚрмесӘне алҰп келдӘ. Мен б&л жаүдайүа ңаттҰ ңайүҰрҰп, Н&ршҰларүа келген зиÇннан ңаттҰ ңиналҰп т&рүан сітте, таүҰ да ИліҒи жірдем келӘп жеттӘ. ЮлгӘ жасҰрҰлүан рисалелердӘ ҚкӘмттарүаҰндаүҰлар м&ңиÇт оңуүа міжбҚр болүандҰңтан ң&зҰрлҰ органдардҰқ +зӘ бӘр маүҰнада дірӘсханаүа айналдҰ. С+йтӘп, сҰнаудҰқ орнҰна онҰ жоүарҰ баүалап,

#30лҰң біа бастадҰ.

ТӘптӘ, жасҰрҰн тҚрде басҰлүан АÇт-Қл КҚбра рисалесӘн ресми адамдар да, жай адамдар да оңҰп имандарҰн кҚшейтӘп жаттҰ. ОсҰнҰқ бірӘ, бӘздӘқ ңамауүа тҚсуӘмӘздӘ МіқшайҰп жӘбердӘ. Содан кейӘн бӘздӘ ДенизлӘ тҚрмесӘне ңамадҰ. МенӘ сҰз жайлаүан +те суҰң бӘр камераүа апардҰ. Ауру мен кірӘлӘктӘқ екӘ жаңтап ңинаүанҰ, ісӘресе, менӘқ достарҰмнҰқ да ңиҰн жаүдайларҰ жанҰма ңаттҰ баттҰ. РисалейН&рдҰқ таране жінңтап ңалүанҰ, ңайүҰ ҚстӘне ңайүҰ жамап, амал ң&рҰүан сітте таүҰ да Раббани к+мек келӘп жеттӘ. Керемет тҚрде, осҰнау алҰп абаңтҰнҰ Н&р дірӘсханасҰна айналдҰрҰп, şсҚф медресесӘ секӘлдділ сорман шікӘрттердӘқ алмастай ңаламҰмен рисалелер жазҰла бастадҰ. ТӘптӘ, осҰндай ауҰр жаүдайдҰқ +зӘнде Н&рдҰқ бӘр ңаҒарманҰ, Қш-т+рт айдҰқ ӘшӘнде "Миуа", "МҚдафат" рисалелерӘнӘқ жиҰрмадан астам н&сңасҰн жазҰп Қлгерне осҰӘ. ТҚрмеде де сҰртта да осҰндай жетӘстӘктерге жеткен едӘк. ЮлгӘ шеккен зиÇнҰмҰздҰ пайдаүа, к+рген ңорлҰүҰмҰздҰ ңуанҰшңа айналдҰрҰп жӘбердӘ.

عَسٰٓى اَنْ تَكْرَهُوا شَيْئп жатңُوَ خَيْرٌ لَكُمْ
сҰрҰн таүҰ да к+рсетӘп бердӘ. СоқҰнда, таүҰ да Сараптау комиссиÇсҰ мен ҚстӘрт ңарайтҰн ңҰзметкерлердӘқ ңаттҰ шабуҰлҰна &шҰрадҰң. ОнҰқ ҚстӘне БӘлӘм министрлӘгӘ бӘзге ңарсҰ Қлкете тіула жариÇлап, одан да ңатақ хабарлар ңаптап кеткен кезде таүҰ да Раббани жірдем келӘп жеттӘ. Анкара БӘлӘм министрлӘгӘнен ңатақ ескерту кҚ? "Маүргенде, олар рисалелердӘ мӘнеп емес, ңайта ңоштайтҰндҰүҰ туралҰ хабарлаүан рапорт жазҰп, бес сандҰң кӘтапшадан бес ңана ңателӘк тапңанҰн айтҰптҰ. Алайда, сотта олардҰқ ңате дегендерӘ аңиңат екендӘгӘн ділелдедӘк те +здерӘнӘқ сол бес бет тӘлдетҰнда бес-он ңате кеткендӘгӘн к+рсетӘп бердӘк. ЖетӘ лауазҰмдҰ орҰнүа жӘберӘлген "Миуа", "МҚдафат" рисалелерӘ мен ЮдӘлет министрлӘгӘне жӘберӘлген Н&рдҰқ бҚкӘл рисалелерӘнен ңатақ ескертулدِ

кен едӘк, алайда Бас уікӘлдӘқ бӘзге жӘберген +те ж&мсаң, ңолдаүан хатҰ мҰнанҰ ділелдеп бердӘ:

Рисалей-Н&рдҰқ аңиңатҰ ИліҒи жірдемнӘқ арңасҰнда олардҰ жеқӘп, жан-жоларүа тірбиелеушӘ ретӘнде оңҰтҰп, ілгӘ ңҰзмет орҰндарҰн ауңҰмҰ кеқ дірӘсханаүа айналдҰрҰп жӘберген екен. КҚміншӘл де кҚдӘкшӘл жандардҰқ бетӘн берӘ ңаратҰп, олам бейнманҰн ң&тңарҰп, бӘз к+рӘп жатңан ңиҰншҰлҰңтардан жҚз есе артҰң рухани жеқӘске

— 308 —

жеткӘзӘп, бӘздӘ Қлкен ңуанҰшңа кенелткен едӘ. АмалҰ ң&рҰүан жасҰрҰн д&шпандар маүан у берӘп ңастҰң жасадҰ, менӘқ орнҰма РисалейН&рдҰ жаратрек батҰрҰ Хафиз Али ауруханаүа тҚсӘп, одан ірӘ берзах ілемӘне сапар шегӘп, бірӘмӘздӘ ңимастҰң ңайүҰсҰна батҰрҰп кеттӘ. Мен осҰндай ңасӘрет келерден б&рҰн ҮастомонунҰқ тауҰндтӘн сҰдауҰсҰммен: "Уа, бауҰрларҰм! Атңа ет, арҰстанүа ш+п бермеқдер!" деп ңайта-ңайта айңайлаүан едӘм. çүни, ірбӘр рисаленӘ кез келген адамүа бере бермеқдер, +зӘмӘзге тас атуҰ мҚмкӘн. ЖетӘ кҚндӘк жерденмҰна а Алию(РахметуллаҒ АлейҒ),>+зӘнӘқ рухани телефонҰмен естӘп т&рүандай діл сол уаңҰтта маүан бҰлай деп хат жазҰптҰ: "Иі, &стазҰм! РисалейН&рдҰқ бӘр кірімітҰ үой, атңа ет, арҰстанүа ш+п бермейдӘ. Үайта атңа ш+п, арҰстанүа ет бередӘ. Анау арҰрлӘк пй имамүа ұңҰлас рисалесӘн бердӘ". ЖетӘ кҚннен кейӘн хатҰн алҰп есептеп к+рӘп едӘк, діл сол мен тауда бар дауҰсҰммен айүай салүан кезде ол осҰ с+здерӘн жазүан екен.

МӘне, Рисалей-Н&рдҰқ рухани ңаҒарманҰ ңайтҰс болدُودُ сҰрҰн д&шпандардҰқ бӘздӘ жан-жаңтҰ жазаүа тарту ҚшӘн жанталасуҰнан, менӘ улап, емханаүа жатуүа міжбҚр ңҰлатҰндай ірекеттерӘнен амалҰмҰз таусҰлҰп т&рүан сітте, ойламаүауҰ ділен таүҰ да ИліҒи жірдем келӘп жеттӘ.

МҚбірак бауҰрларҰмҰздҰқ шҰнайҰ д&үаларҰнҰқ арңасҰнда менӘқ уланүан денем тіуӘр бола бастадҰ. ШейӘт болүан марң&м бауҰрҰмҰз да ңабӘрӘнде Рисалей-Н&рмен ш&үҰлданҰп, с&раң перӘштелерӘне етедӘисалей-Н&рмен жауап берӘптӘ. ОнҰқ орнҰна жіне онҰқ ң&рүан жҚйесӘ бойҰнша Иманүа Рисалей-Н&р арңҰлҰ ңҰзмет еткен ДенизлӘ ңаҒарманҰ Хасан ФейзӘ мен онҰқ достарҰ бӘзге д&шпандарҰмҰз ізӘрленгенйүан зҰндандардҰ бӘрден Н&р дірӘстерӘмен н&рландҰрҰп жӘбергенӘ сонша бӘздӘқ ңамаудан шҰүуҰмҰзүа тӘкелей себеп болдҰ. Б&л Асхаб-Ұ КеҒф іулиелерӘнтолҰң ӘрӘ секӘлдӘ Н&р шікӘрттерӘнӘқ азап орҰндарҰн баÇүҰ заманнҰқ ҚқгӘрӘне айналдҰрҰп жӘбердӘ жіне рисалелердӘқ жазҰлҰп, таралуҰна мҚмкӘндӘк бердӘ. Б&л мен тҚРаббани жірдемнӘқ келӘп жеткендӘгӘнӘқ ділелӘ.

К+қӘлӘме мҰна міселе де келдӘ Имам Аүзам сҰндҰ мҚжтеҒид үалҰмнҰқ ңамауүа алҰнҰп, Ахмед Ибн Ханбел сҰндҰ мҚжтеҒид үалҰм да Ү&раннҰқ бӘр үана міселесӘ ҚшӘн ласҰ ңда к+п азап шеккен екен. Олар б&л жаүдайүа ешңандай шаүҰмданбай, сабҰр саңтап, дегенӘнен ңайтпаүан-дҰ. Талай имамдар, үалҰмдар бӘзден ілдеңайда ауҰр азап

— 309 —

тартса да шҚкӘгӘне ж, сабҰр саңтаүан. Юлбетте бӘздер Ү&раннҰқ осҰнша аңиңаттарҰнҰқ жолҰнда соншама сауап ала т&ра, бӘршама азап шеккенӘмӘзге Ү&дайүа к+п шҚкӘр етуге тиӘ, айнаДегенмен, осҰ адам ңолҰмен жасалҰп жатңан з&лҰмдҰңтҰқ ӘшӘнен к+рӘнӘп т&рүан Раббани жірдем жайлҰ ңҰсңаша айтҰп берейӘн.

ЖиҰрма жасҰмда, "Б&рҰдҰ +тӘманда дҚниенӘ тірк еткен адамдар ҚқгӘрлерге кӘрӘп, оңшауланатҰнҰ секӘлдӘ мен де +мӘрӘмнӘқ аңҰрҰнда бӘр таудҰқ ҚқгӘрӘне барҰп, ңоүамнан алҰс т&райҰн" деп, жиӘ-жиӘ ойлаушҰ едӘм. БӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰста, ңиҰр солтҚстӘкте т&тңҰнда жҚрген н рухҰе +зӘме: "ОсҰдан аман-есен елге оралсам, ңалүан +мӘрӘмдӘ ҚқгӘрде +ткӘзермӘн. МҰна саÇси +мӘрден мҚлдем ңол ҚземӘн, жетер ендӘ..." дейтӘнмӘн. Асе, ба Раббани жірдем келӘп, ідӘл таүдҰр +мӘрӘмдӘ +згертӘп, маңсатҰмдҰ басңаша етӘп +згерттӘ. ЮлгӘ тӘлегӘмдӘ одан ілдеңайда артҰң бӘр бейнеде ңариÇлҰүҰма ңайҰрлҰ етӘп, иен ҚқгӘрлердӘқ орнҰна ңамау орҰндарҰн, жалүҰз ңалуҰм ҚшӘн жерҰқҰзүералардҰ сҰйладҰ. Яз ніпсӘсӘн тірбиелеушӘлер мен оңшау +мӘр сҚрушӘлер барҰп жататҰн ҚқгӘрлерден жоүарҰ дірежедегӘ "şсҚф медреселерӘн" сондай-аң, уаңҰтҰмҰздҰ ҰсҰрап етпеу ҚшӘн оңшау орҰндардҰ-Ұ ЗҚл. ОсҰлайша, аңҰреттӘк пайдасҰ бар иман мен Ү&ран ңҰзметӘн бӘзге сҰйүа тарттҰ.

ТӘптӘ +з басҰм достарҰм ңамаудан аңталҰп шҰңңан соқ бӘр ңҰлмҰстҰқ сҰлтауҰмен сонда ңала берудӘ ж+н к+рдӘм. Хусрев пен Фейзи секӘлдӘ жалү ХафизтҰ достарҰм менӘмен бӘрге ңалсҰн, сонсоқ уаңҰтҰмҰздҰ пайдасҰз бос с&хбаттарүа заÇ етпеу ҚшӘн жіне к+пшӘлӘктӘқ к+зӘне тҚсуден саңтану маңсатҰнда кезеқңамауда ңалудҰ артҰң к+рдӘк. Алайда, ИліҒи таүдҰр бӘздӘ басңа бӘр жерге жӘберудӘ ж+н санаптҰ.

اَلْخَيْرُ ف۪ى مَا اخْتَارَهُ اللّٰهُ ٭ عَسٰٓى اَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرтӘрӘ жمْ

аÇтҰнҰқ сҰрҰ бойҰнша, ңарттҰүҰм ҚшӘн мейӘрӘм етӘп, иман жолҰнда одан да артҰң еқбек ету ҚшӘн мҰна шӘншӘ "şсҚф медресесӘнде" болудҰ жазүан екенрақүҰ ліҒи жірдем, ңарттҰүҰма мейӘрӘмӘ тҚсӘп, жастҰң шаүҰмдаүҰ ілгӘ маңсатҰм болүан ҚқгӘрлердӘқ орнҰна жасҰрҰн да жауҰз д&шпандарҰ жоң тҚрменӘқ жеке камераларҰн нісӘп етуӘнӘқ Қш тҚрлӘ хикметӘ жіне Рисалей-Н&р ңҰрдҰ +те пайдалҰ Қш тҚрлӘ мақҰздҰлҰүҰ бар.

БӘрӘншӘ хикметӘ мен пайдасҰ. ҮазӘргӘ уаңҰтта Н&р шікӘрттерӘнӘқ

— 310 —
бас ңосуҰна еқ ңауӘпсӘз жер осҰ "şсҚф медресесӘ". СҰртта, бӘрбӘрӘмен кезӘгӘп с&хбаттасудҰқ шҚбі тудҰратҰн жаүҰ басҰм жінеҰсҰ кеҰ да аз емес. Кейде менӘмен жолҰүҰп, с&хбаттасңҰсҰ келген бауҰрларҰмҰз, жолүа ңҰрҰң-елу лирасҰн шҰүҰндап, кейбӘреулер жиҰрма-аң минут кездесӘп, кейالسَّمерӘ жолҰүуүа да мҚмкӘндӘк таппай босңа ңайтатҰн. Ал, м&нда жаңҰн достарҰммен бӘрге болу мен ҚшӘн ңамаудҰқ ңиҰншҰлҰүҰнан да артҰң. СондҰңтан, ңамау орнҰ бӘз ҚшӘн нҰүмет, АллаҒтҰқ рахҰмҰ десек боладҰ.

ЕкӘншӘ хикметӘ мен пайдасҰ. ҮазӘргӘ ңорүаңҰзметӘ Н&рлар арңҰлҰ барлҰң жаңта жариÇ тҚрде, иманүа м&ңтаж болүандардҰқ назарҰн +зӘне аударумен Әске асадҰ. БӘздӘқ ңамалуҰмҰз ж&рттҰқ назарҰн РисалейН&рүа аударадҰ. ТӘптӘ, еқ ңҰрсҰңтар, аса м&ңтаждар +здерӘ Әздеп тауҰп,р ірӘ н ң&тңаруда. ОсҰлайша Н&р дірӘстерӘнӘқ алақҰ кеқейе тҚсуде.

шӘншӘ хикметӘ мен пайдасҰ. Үамауүа алҰнүан Н&р шікӘрттерӘ бӘр-бӘрӘнӘқ хал ахуалҰнан, ҰңласҰнан, жанкир" дегӘнен дірӘс алҰп, Н&р ңҰзметӘ ҚшӘн дҚниÇуи пайда кҚтпейтӘн болдҰ.

ОсҰ şсуф медресесӘнде к+птеген ңиҰншҰлҰңтар мен ңҰспаңтардҰ он, тӘптӘ жҚз есе артҰң к+рсе рухани пайдалар мен иманиқ ӘшӘнелердӘ к+рӘп т&рүандҰңтан Ү&ранүа адал ңҰзмет етӘп, ҰңҰластарҰ артҰп жеке басҰнҰқ пайдасҰн ойламайдҰ.

Б&л ңамау орнҰндарҰ ңасӘреттӘ бола т&ра, тиӘмдм. ОнсаүҰмдҰ жаңтарҰ жоң емес.

Мен бала кҚнӘмде, +з елӘмде к+рген ескӘ медреселердӘқ діл +зӘн к+ргендей. ЯйткенӘ, ШҰүҰс уілиÇттардаүҰ ескӘ ідет бойҰнша медресе шікӘрттерӘнӘқ бӘр тобҰнҰқ азҰңтарҰ сَّاءَ келушӘ едӘ ал, кейбӘреулерӘнӘқ ас-ауңаттарҰ медресенӘқ ӘшӘнде дайҰндалатҰн. ТаүҰ да басңа жаңтарҰ мҰна ңамау орнҰна ңаттҰ &ңсайдҰ. Мен осҰнау ңҰзҰң жаүдайүа тақңала ңарап тй імӘр да бейне бӘр жастҰң шаүҰм бӘр сітке оралүандай ісерге б+ленӘп, тіттӘ кҚй кешӘп, ңартайүанҰдҰүҰм естен шҰүҰп кетедӘ...
* * * * *
— 311 —
ЖиҰрма алтҰншҰ ЛеманҰқ ңосҰмшасҰ

ЖиҰрмаҰңтау шӘ Мектуб болҰп, Мектубат жинаүҰнан орҰн алүандҰңтан, м&нда ңайта жазҰлмадҰ.

ЖиҰрма жетӘншӘ Лема

ЕскӘшеҒир ңаласҰнда болүан сотта, айҰптауларүа ңарсҰ айтҰлүан с+здер. стаздҰқ +ра.

ихҰ кӘтабҰна енгӘзӘлдӘ.

— 313 —

ЖиҰрма сегӘзӘншӘ Лема

(Б&л ЛеманҰқ кейбӘр таңҰрҰптарҰ ескӘ ірӘптермен жазҰлүан Лемалар жинаүҰна енгендӘктен м&нда жазҰлмадҰ)

ЕКӨН الْجُұРұМ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ ٭ مَٓا اُر۪يدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَٓا اُر۪يدُ اَنْ يُطْعِمُونِ ٭ اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَت۪ي, ÇүниОсҰ ңасиеттӘ АÇттҰқ сҰртңҰ маүҰнасҰ к+птеген тіпсӘршӘлердӘқ тҚсӘнӘктерӘ бойҰнша Ү&раннҰқ үажайҰп иүжазҰн, ісем шешендӘгӘн к+рсете алмайдҰ. Б&л жаүдай менӘ к+птен берӘ толүандҰратҰнَ تَجَҮ&раннҰқ фейз-н&рҰмен келген тереқ де тамаша маүҰналардҰ " ш ңҰрҰнан" тіпсӘрлеп, ңҰсңаша баÇндап берудӘ ж+н к+рдӘм.

БӨРӨНШӨСӨ. Хаң Таүала АрдаңтҰ Пайүамбарүа тиесӘлӘ кейбӘр жаүдайларекӘлдӘӘктӘсӘнӘқ міртебесӘн к+терӘп, абҰройҰн арттҰру маңсатҰнда кейде +зӘне телидӘ. МӘне, м&нда да: "ПайүамбарҰм +зӘнӘқ пайүамбарлҰң мӘндетӘ мен халҰңтҰ ң&лшҰлҰңңа шаңҰрүан ңҰзметӘ ҚшӘн сендерден аңҰ с&рап, +зӘн азҰңтандҰрудҰ ңаламайдҰ" маүҰнасҰнда.. ШҰн сендердӘ ң&лшҰлҰң ҚшӘн жаратңанмҰн, ійтпесе сендер маүан ризҰң берӘп, менӘ асҰрау ҚшӘн емес" деген маүҰнадаүҰ аÇт Пайүамбарүа ңатҰстҰ ризҰңтҰ айтҰп отҰр. Юйтпесе белгӘлӘ нірсенӘ тҚсӘндӘру Ү&раннҰқ иүжазҰна, онҰқ шешендӘжіне караспайдҰ.

ЕКӨНШӨСӨ. Адам ризҰңңа ңашан да м&ңтаж. СондҰңтан, ризҰң табу ҚшӘн еқбек етудӘ ң&лшҰлҰңңа кедергӘ деп ойлайдҰ. ОсҰлай ойлап сҰлтау айтпау ҚшӘн, АÇтта бҰлай дейдӘ: "Сендер ң&лшҰлҰң ҚшӘн жаралүансҰқдар! ЯйткенӘ жара бар іаңсатҰқҰздҰқ +зӘ ң&лшҰлҰң жасауүа негӘзделген. РизҰң табу ҚшӘн еқбек ету де АллаҒ ТаүаланҰқ імӘрӘ бойҰнша ң&лшҰлҰң тҚрӘне жатадҰ. Мен жаратҰп, ризҰңтандҰрҰп отҰрүан +зӘқнӘқ, отбасҰқнҰқ, хайуандаталабҰ ризҰңтарҰн тауҰп беру ҚшӘн жаратҰлүан жоңсҰқдар. ЯйткенӘ, ризҰң берушӘ менмӘн. Мен РіззаңпҰн Çүни, сендердӘқ жаңҰн-жуҰңтарҰқнҰқ

— 314 —

бірӘнӘқ ризҰүҰн Мен берӘп отҰрмҰн. Сендер одӘ. ЮлҰлтауратҰп, ң&лшҰлҰңтарҰқдҰ тірк етпеқдер" дейдӘ. Егер аÇтта б&л маүҰна болмаса Хаң Таүалаүа ризҰң беру, ОнҰ асҰрау мҚмкӘн емес екендӘгүҰндҰрнҰң, мілӘм нірсе болүандҰңтан, анҰң нірсенӘ таүҰ да анҰңтау ірине артҰң боладҰ. С+йлеу жіне тӘл +нерӘндегӘ шешендӘктӘқ мҰнадай бӘр наңтҰ ңаүидасҰ бар. Егер с+здӘқ маүҰнасҰ мілӘм, ап-анҰң болса онҰқ астарлҰ бӘр3

асҰ болүанҰ. МҰсалүа, сен бӘреуге: «Сен, Ү&рандҰ жаттаүан адамсҰқ, ңарисҰқ!» десеқ, ондаүҰ с+здӘқ т+ркӘнӘ, маңсат-м&ратҰ: "мен сенӘқ ңари екенӘқдӘ бӘлӘп отҰрмҰн, бӘлмейтӘндерге сонҰ бӘлдӘрӘп о&зарта" деген с+з. МӘне, осҰ ңаүида бойҰнша АллаҒңа ризҰң берӘп, асҰраудҰқ керегӘ жоң деген кезде мінмаүҰнасҰ бҰлай: АллаҒтҰқ +зӘ ризҰң берӘп, кепӘл болүан пенделерӘне сенд &лҰң Ұң беремӘн, мен асҰраймҰн деп ойламақдар! Сендер ол ҚшӘн жаралүан жоңсҰқдар, сендер ң&лшҰлҰң ҚшӘн жаралүансҰқдар. ЮмӘрӘмдӘ орҰндап ризҰң табу ҚшӘн еқбек ету, ол да ң&лшҰлҰңтҰқ бӘр тҚрӘ болҰп саналадҰ.

َنَازَШӨСӨ.>ұңҰлас сҚресӘнде: لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ аÇтҰнҰқ ашҰң маүҰнасҰ мілӘм ірӘ ап-анҰң болүандҰңтан ілбетте онҰқ астарлҰ маүҰнасҰ бар. çүни: "АнасҰ жіне баласҰ барлар а да уболуҰ мҚмкӘн емес. ОсҰлайша аÇт Иса алейҒиссаламнҰқ, Узейр ПайүамбардҰқ жіне перӘштелер мен ж&лдҰздардҰқ жіне п&ттардҰқ Ү&дай екендӘгӘн жоңңа шҰүару маңсатҰмен, АллаҒ туралҰ لَمْ يَلِدхикметَمْ يُولَدْ дейдӘ, Çүни "Ол, тумаүан, туҰлмаүан!" деу арңҰлҰ анҰң ірӘ мілӘм нірсе туралҰ ҚкӘм бередӘ. Діл сол сиÇңтҰ, б&л мҰсалҰмҰзда да азҰңтануүа, тамаңтанермӘн ңтаж нірселердӘқ барлҰүҰ Ү&дай, ТабҰндҰрушҰ бола алмайдҰ дейдӘ. АÇттҰқ "Різзаң-Ұ ЗҚлжалал сендерден ризҰң с&рамайдҰ, ОнҰ асҰрау ҚшӘн жаратҰлүан жоңсҰқдар" дегенӘ, ризҰңңа м&ңтаж, рдӘқ үӘшетӘн болмҰстар табҰнуүа, ң&лшҰлҰң етуге лайҰң емес, дегендӘ бӘлдӘредӘ.
САИД Н РСИ
— 314 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اَوْ هُمْ قَٓائِلُونَ
РефеттӘқ اَوْ هُمْ قَٓائِلُونَ аÇтҰндаүҰ قَٓائِلдӘ мен+зӘнӘқ маүҰнасҰн бӘлгӘсӘ келетӘндӘгӘне байланҰстҰ жіне абаңтҰда отҰрүан басңалар секӘлдӘ ол да тақ намазҰнан кейӘн дереу жатҰп, &йңҰүа бас ңойса, бӘр ай жҚрң басҰп, ҰнтасҰ жоүалатҰндҰңтан онҰқ алмастай ңҰмбат ңаламҰ жалңаулҰңңа салҰнбауҰ ҚшӘн жазҰлүан міселе едӘ. СонҰмен кҚндӘзгӘ &йңҰ Қш тҚрлӘ боладҰ.
БӘрӘншӘсӘ. "Һайлуле">деп аталадҰ. Ол, тақ атҰп кҚн шҰңңаннан кейӘнгӘ намаз оңَاتِ اлмайтҰн, мікрух уаңҰт аÇңталүанүа дейӘнгӘ аралҰң. Б&л арада &йҰңтау ризҰң-несӘбенӘқ азаŞҰна, берекесӘздӘкке себеп болатҰндҰңтан, сҚннетке ңайшҰ ірекет. СебебӘ, ризҰң табудҰқ алүҰ-шарттарҰн орҰндаудҰқ еқ сҰрап Ұ сітӘ кҚн салңҰн мезгӘл үой. Ол уаңҰт +ткен соқ бӘр салүҰрттҰң басадҰ. Сол кҚнгӘ еқбекке деген ҰнтанҰқ т+мендеуӘне, ризҰңтҰқ азаŞҰна ікеп соңтҰратҰндҰңтан берекесӘздӘкке себеп болатҰнҰ ібден тіжӘрибеден +ткен жаүаүҰнан ЕкӘншӘсӘ. "Фійлулі">деп аталадҰ. ЕкӘнтӘден бастап аңшамүа дейӘнгӘ уаңҰт. Б&л кезде &йҰңтау да +мӘрдӘқ ңҰсңаруҰна Çүни сол кҚнгӘ +мӘрӘ &йңҰлҰ-оÇу +тетӘндӘктен берекетсӘзденӘп, рухани т&рүҰдан да кемӘп кетедӘ. СолуҰмҰзӘ +мӘрдӘқ материалдҰң-рухани нітижесӘ намаздӘгерден кейӘн анҰңталатҰндҰңтан, наң сол кезде &йҰңтау, нітиженӘ к+рмеу болҰп саналатҰндҰңтан бейне бӘр, сол кҚнӘ +мӘр сҚрмеген секӘлдӘ боладҰ.
шӘншӘсӘ. "Үайлулі">деп аталадҰ.يرُ وَйңҰ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) к+ркем сҚннетӘ. Сіске мен тҚс ауүан аралҰңтаүҰ уаңҰт. Б&л &йңҰ тҚндӘ оÇу +ткӘзуге себеп болүандҰңтан, сҚннет болуҰмен ңатар арабиÇ тҚбегӘнде"уаңт-Ұз зухур">дейтӘн кҚннӘқ ңайнаүан ҰстҰңалап тҚс кезӘнде тҰнҰүу жергӘлӘктӘ ңауҰмнҰқ ідетӘ болүандҰңтан ілгӘ сҚннет амалдҰ одан ірӘ наңтҰлай тҚседӘ.

Б&ндай &йңҰ +мӘрдӘқ &заруҰна жіне ризҰңтҰқ молаŞҰна &йҰтңҰ боладҰ. СебебӘ, жартҰ с

Риң "ңайлулі" &йңҰ, екӘ саүат тҚнгӘ &йңҰмен пара-пар екен. Демек, кҚн сайҰн +мӘрӘне бӘр жарҰм саүат ңосҰлҰп отҰрадҰ. РизҰң табуүа, еқбек етуге ңосҰмша бӘр жарҰм саүат уаңҰттҰ +лӘмнӘқ бӘр туҰсҰ бтҚрде &йңҰдан ң&тңарҰп, ж&мҰс уаңҰтҰна ңосадҰ.

Саид Н&ри
— 315 —
"Б&л да ідемӘ"
اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰهِ

НамаздҰқ соқҰндаүҰ тісбихатта, осҰ с+з оңҰлҰп жатңан кезде онҰқ бӘр нізӘк маүҰнасҰ ашҰліреже . БірӘн есӘме саңтай алмасам да бӘр-екӘ маүҰнасҰн ишара тҚрӘнде айтайҰн. ТҚнгӘ ілем сол мезетте маүан бейне бӘр Қй сиÇңтҰ к+рӘндӘ. Ү&птан намазҰнда ілгӘ Қйге Çүни ілемге кӘрдӘм. АдамнҰқ ңиÇл-ойҰ жҚйрӘк, ауңҰмҰ кеқ болүандҰңтан, діл сол н осҰдалҰп ілем маүан кӘшкене Қй секӘлдӘ болҰп к+рӘндӘ. ТӘрӘ жан бӘткен кӘшӘрейгенӘ сондай к+рӘнбейтӘн дірежеге жеттӘ. Сол ҚйдӘқ сінӘ, онҰ ң&лпҰртҰп, безендӘрӘп, шуаүҰмен н&рландҰрҰп т&рүан бӘр КӘсӘнӘқ нген ң т&лүасҰ бар едӘ, ол да М&хаммедтӘқ (с.а.у.) дара т&лүасҰ. Адам, бӘр Қйге кӘрген кезде сілем беретӘнӘ секӘлдӘ, менӘқ де ӘшӘмде: «Уа, АллаҒтҰқ елшӘсӘ! Саүан АллаҒтҰқкенӘ ажаусҰн жіне сансҰз сілемӘ болсҰн!» деген сезӘмдер буҰрңанҰп жаттҰ.

{(СӘлтеме): ПайүамбарҰмҰзүа тҚскен раңҰм, онҰқ барлҰң замандаүҰ ҚмметӘн толҰң ңамтидҰ. СондҰңтан шексӘз салауат айту +те орҰндҰ. АпҰрҰм-ай, дҚниедей кеқ жіне бейңамдҰң жинаса ҚрейлӘ, бос, ңақҰрап т&рүан бӘр Қйге кӘргенде адам ңаншалҰңтҰ ңорңатҰнҰ белгӘлӘ. Сол кезде кенет ҚйдӘ н&рландҰратҰн сҚйкӘмдӘ, жаүҰмдҰ, дос ЕлшӘ келӘп, б&л ҚйдӘқ +те жомарт ңожайҰнҰн ілгӘ ҚйдӘқ бҚкӘю(міқгмдарҰмен бӘрге танҰстҰрҰп, тҚсӘндӘрсе, ңонаңңа ңаншалҰңтҰ шаттҰң сҰйлайдҰ, десеқшӘ! Онда салауаттҰқ да соншалҰңтҰ мақҰздҰ екенӘн ойлақҰз.}

БҚкӘл адамдар мен жҰндардҰқ санҰндай саүан сілем болсҰн, деген кезде н к+рӘңол берӘп, адал ңҰзметшӘ екенӘмӘздӘ растап, ікелген імӘрлерӘқе мойҰн&сҰнҰп, тісӘлӘм болүандҰүҰмҰздҰ сілем арңҰлҰ бӘлдӘрӘп, саналҰ маң&лҰңтар болүан аа, міқ мен жҰндардҰ с+йлетӘп, ірңайсҰсҰнҰқ атҰнан жоүарҰдаүҰ міндӘ маүҰналармен ңатар &сҰнҰп отҰрмҰн.

Ол +зӘ ікелген н&р-кідесӘмен менӘқ мҰна дҚниемдӘ н&рландҰрүанҰ секӘлдӘ іркӘмнӘқ ӘшкӘ дҚниесӘн н&рландҰрҰп, Ұ жараке толтҰрҰп жатҰр үой деп, ілгӘ ікелген кідесӘне шҚкӘр етӘп, жауап ретӘнде "мҰқдаүан салауат болсҰн саүан!" дедӘм. çүни, сенӘқ б&л жаңсҰлҰүҰқнҰқ аңҰсҰн бӘз +тей алмаймҰз. ОйдӘ. Ск, ЖаратушҰмҰздҰқ раңҰм ңазҰнасҰнан берӘлуӘн тӘлеп, аспан т&рүҰндарҰнҰқ санҰндай рахҰм жаусҰн деген маүҰнада шексӘз алүҰсҰмҰздҰ бӘлдӘремӘз. ОсҰндай ідемӘ маүҰнанҰ

— 316 —
сезӘндӘм. Ол кӘсӘ (с.аُدْرَة&лшҰлҰүҰ жаүҰмен, халҰңтан Хаңңа, жаратҰлҰстан Жаратңанүа жаңҰндау жаүҰмен РахҰм маүҰнасҰн бӘлдӘретӘн салауат с&райдҰ. Ал, рисалетӘ Çүни, ЕлшӘлӘгӘ жаүҰмен бӘзден сілем с&райдҰ.

ПайүамбарҰмҰз (с.а.у.) адамдар мен жҰндардҰқ санҰндай сілемге тҰнан жіне ірңашан онҰмен бӘрге екенӘмӘздӘ ірдайҰм жақүҰртҰп, ңуаттап отҰрамҰз. Сондай-аң, аспан т&рүҰндарҰ ңанша болса, сонша салауатңа лайҰң. ЯйткенӘ, Сол кӘсӘ ікеӘп т&р&р арңҰлҰ ірбӘр нірсенӘқ кемелдӘгӘ к+рӘндӘ, ірбӘр нірсенӘқ ңадӘр-ңасиетӘ, ірбӘр маң&лҰңтҰқ Раббани мӘндетӘ анҰңталдҰ. СондҰңтан, ірбӘр нірсе хал тӘлӘмен айтҰп жатңанҰ секӘлдӘ, егер с+йлей алатҰн болса,

‌اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وд&рҰс فُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰهِ

деп айтар едӘ. Б&л анҰң. СондҰңтан бӘз барлҰүҰнҰқ атҰнан

‌اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰهِ بِعَدَدِ الْجِنِّ وَ الْاِنْسِ َاحِدَِدَدِ الْمَلَكِ وَ النُّجُومِ‌

деймӘз.

فَيَكْف۪يكَ اَنَّ اللّٰهَ صَلّٰى بِنَفْسِه۪ وَ اَمْلَاكَهُ صَلَّتْ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَتْ
Саид Н&рси

Юзиз бауҰрҰм!

Уахдет-Қл Ужуд міселесӘне ңатҰсге ңоншама тҚсӘнӘктеме беруӘмдӘ +тӘнӘпсӘқ. Ол жайлҰ отҰз бӘрӘншӘ МектубтҰқ бӘр ЛемасҰнда ХазӘретӘ МухиддиннӘқ осҰ міселе жайлҰ пӘкӘрӘне жауап ретӘнде +те тереسْتَلْжан-жаңтҰ тҚсӘнӘктеме берӘлген болатҰн. ҮазӘр ол туралҰ ңҰсңаша бҰлай деймӘн.

ОсҰ Уахдет-Қл Ужуд міселесӘн ңазӘргӘ заманнҰқ адамдарҰна айту +те зиÇндҰ. Міселен тішбихтер мен тімсӘлдер Çүни теқеулеаман-смҰсалдамалар оңҰмҰстҰ жандардҰқ арасҰнда тҚсӘнӘктӘ де болҰмдҰ, ал ңарапайҰм халҰңңа келгенде б&рҰс тҚсӘнӘп, болҰмсҰз ісер ңалдҰрадҰ. Сондай-аң, үалҰмнан наданүа жеткенде, ңалай айтҰлса, солай ңабҰлданадҰ.

......ндӘрме): Міселен теқеу ретӘнде "сіуӘр" жіне "худ" деп аталатҰн екӘ перӘштенӘ, ңарапайҰм халҰң кідӘмгӘ +гӘз бен балҰң деп тҚсӘнген.}

— 317 —

Сол секӘлдӘ, Хафиз"-Қл Ужуд міселесӘ мінӘсӘ зор, тереқ аңиңат. Ол міселе бейңам жандар мен себептерге к+п мін беретӘн кӘсӘлердӘқ арасҰнда талңҰланса, "табиүат" деп тҚсӘнедӘ. ш Қлкен зиÇн келтӘредӘ.

БӨРӨНШӨДЕН.>Уахдет-Қл Ужуд &үҰмҰн &станатҰндар Хаң Таرَانِ тҰнан, Ү&дай ҚшӘн, мҰна ілемдӘ бейне бӘр жоңңа шҰүаруүа дейӘн барса, ал б&л &үҰмдҰ ңарапайҰм халҰң, бейңам жандар естӘсе, ісӘресе ойҰ рде ірализммен уланүан кӘсӘ болса, оүан керӘ ісер етӘп, мҰна ілем мен материÇ атҰнан УлухиеттӘ Çүни АллаҒтҰ жоңңа шҰүарадҰ.

ЕКӨНШӨДЕН. Уахдет-Қл Ужуд &үҰмҰ АллаҒтан +згенӘқ РубубиетӘн, билӘгӘн ҚзӘлдӘ-кесӘлдӘ жоңңа шҰүаратҰнҰ сондай, АллаҒтанн мойҰнҰқ бірӘн жаппай жоңңа шҰүарадҰ. çүни, жҚгенсӘз ніпсӘнӘқ үана емес, барлҰң нірсенӘқ жеке болмҰсҰн к+рмеу. МҰна заманда адамдардҰқ ойсанасҰн табиүатшптӘ бҚ&үҰмҰ жаулап алүандҰңтан жіне менмендӘк, тікаппарлҰң сезӘмӘ жҚгенсӘз ніпсӘнӘ ібден ңоздҰрҰп жӘберудӘқ кесӘрӘнен жіне ЖаратңандҰ, АңҰреттӘ бӘршама &мҰтңандҰңтан кейбӘр адамдардҰқ іммара ніпсӘлерӘ кӘшкене п алҰп нүа айналүан, +здерӘн Маүбудю(Ү&дай)>деп ңабҰлдайтҰн адамдарүа Уахдет-ул Ужуд &үҰмҰн Қйрету іммарі ніпсӘнӘю(Ү&дай саңтасҰн!)>ң&тҰртҰп жӘберетӘнӘ сондай, жер к+кке сҰқ адалетедӘ.

ШӨНШӨДЕН. ЯзгермейтӘн, ң&бҰлмайтҰн, б+лӘнбейтӘн, к+лемӘ мен мекенӘ жоң, жаратҰлҰстан жоүарҰ, сана мен &үҰмнҰқ сҰртҰндаүҰ Зат-Ұ ЗҚлжілалдҰқ болмҰсҰна, онҰқ киелӘ де пік сипаттарҰна ҚйлеспейтӘн суреттӘ, кетге себеп боладҰ жіне б&рҰс ойлауүа апарадҰ. Иі, Уахдет-Қл Ужуд &үҰмҰ туралҰ айтатҰн адам ой-пӘкӘрӘмен жерден Қркер ж&лдҰзҰна самүап, жаратҰлҰстҰ ту сҰртҰна тастап, назарҰн &лҰ үарҰшңа аударҰп, +зӘ ИліҒи үашҰңтҰңңа бер бердӘүаламдҰ мадум, Çүни жоң санап, иманнҰқ жойңҰн ңуатҰмен барлҰң нірсенӘ тӘкелей Уахид-Ұ Юхадтан деп бӘледӘ. Ал, жаратҰлҰстан аса алмай, себептерденӘ ауҰралмай +зӘ жерде т&рҰп ңараүан адам с+зсӘз себептерге шҰрмалҰп, табиүат батпаүҰна батуҰ ібден мҚмкӘн. Жілаладдин Руми секӘлдӘ жерден үарҰшңа к+терӘлген т&лүалар: «Ү&лаүҰқдҰ аш! КӘмнен не естӘсеқ де, сонҰқ бірӘ фоналбарҰар секӘлдӘ, АллаҒтан деп бӘл!» десе жарасар едӘ. Ал, Жілаладдиндей биӘк міртебеге к+терӘле алмаүандар жіне жерден үарҰшңа дейӘнгӘ аралҰңтаүҰ болмҰстҰ айна тірӘздӘ к+ре алмаүан жандарүа: "Ү&лаүҰқдҰ тҚр! Бар секӘлрседен КіламуллаҒтҰ

— 318 —

естӘп т&рсҰқ Çүни АллаҒтҰқ с+зӘ естӘледӘ!" десек, ол кӘсӘ рухани т&рүҰда үарҰштан жерге ң&лап тҚскендей ң&лдҰрап, ойҰн аңиңатңа мҚекӘлдӘераүар пӘкӘрлер ң&рсаулап аларҰ с+зсӘз.

قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ ف۪ى خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ ٭ مَا لِلتُّرَابِ وَ لِرَبِّ الْاَرْبَابِ
سُبْحَانَ مَنْ تَقَدَّسَ عиӘсе бْاَشْبَاهِ ذَاتُهُ وَتَنَزَّهَتْ عَنْ مُشَابَهَةِ الْاَمْثَالِ صِفَاتُهُ وَشَهِدَ عَلٰى رُبُوبِيَّتِه۪ اٰيَاتُهُ جَلَّ جَلَالُهُ وَلَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ
Саид Н&рси
амдар

БӘр сауалдҰқ жауабҰ.

М&стафа Сабри мен М&са БекуфтҰқ пӘкӘрлерӘн таразҰлап отҰруүа уаңҰтҰм болмай т&р. МенӘқ айтарҰм. БӘреуӘ асҰра сӘлтеп жӘберген, бӘреуӘ керӘсӘнше. РасҰнда М&стафа СабриҚрде жталҰп айтңан с+здерӘ М&са Бекуфке ңараүанда д&рҰсҰраң. Алайда, М&хиддин сҰндҰ Ислам ӘлӘмӘнӘқ бетке &стар маңтанҰшҰ, ӘрӘ т&лүанҰ т+мендетуӘ д&рҰс емес. Иі, МухиддиннӘқ +зӘ Эідию(тура жой аладпңан),>бӘраң ірбӘр кӘтабҰнда мҚҒдию(тура жолүа тҚсӘрушӘ)>бола алмаүан. Аңиңат жолҰнда бӘразүа дейӘн бӘр-ңалҰпңа тҚсе алмай, +лшемдердӘ шатастҰрҰп алүандҰңтан іҒл-Ә сҚннеттӘқ ереже-зақҰлар д ңарама-ңайшҰ т&старҰ жоң емес. КейбӘр с+здерӘ сҰрт ңараүанда адасушҰлҰң к+рӘнгенӘмен, +зӘ адасңандардан емес. Кейде ондай да боладҰ, бӘреудӘқ айтңан с+зӘ кҚпӘрлӘк болҰп к+рӘнедӘ,ту ҚшӘ +зӘ кіпӘр емес. М&стафа Сабри осҰ жаңтарҰн ескермеген. Ол іҒл-Ә сҚнниттӘқ ережелерӘн ңатақ &станамҰн деп, кейбӘр т&ста ңателесӘп отҰр. Ал, М&са Бекуф болса, жақаша ойлауүа ң&мар жіне заманауи к+зңараге лайттҰ жаңтайтҰндҰңтан ол да к+п ңателӘк жӘберген. ИсламнҰқ кейбӘр аңиңаттарҰн ңате жорҰп, б&рмалап отҰр. Юбу-іл Маүари сҰңҰлдҰ Қммет ңабҰлдамаүан кӘсӘнӘ, мухаңңиңиннен Çүни ӘлӘмӘ тереқ теқӘздей үалҰмдардан жоүарҰса м&ңндҰңтан жіне +з ойҰна сійкес болүандҰңтан, М&хиддиннӘқ сҚнниттердӘқ пӘкӘрӘне кераүар міселелерӘн ңҰзу ңолдап, асҰра сӘлтеп жӘберген.

قَالَ مُحْيِى الدّ۪ينِ: تَحْرُمُ مُطَالَعَةُ كُتُبِنَا عَلٰى مَنْ لَيْسَ مِنَّا
— 319 —

çүни, Мухидди&ралүай деген: "БӘзден емес кӘсӘлер жіне бӘздӘқ міртебемӘзге жетпегендер кӘтаптарҰмҰздҰ оңҰмасҰн, зиÇнҰ тиŞӘ мҚмкӘн". Иі, мҰна заманда МухиддиннӘқ кӘтаптарҰн, онҰн маңаде Уахдет-Қл Ужуд туралҰ міселелердӘ оңу ңауӘптӘ, оңҰрманүа зиÇнҰн тигӘзедӘ.

Саид Н&рси
* * * * *
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

АдамдардҰқ міз-мейрам болҰп, ойҰн-кҚлкӘлерӘн к+рӘп отҰрҰп, болашаңтҰ ойлау, ӘейтӘн ңҰрҰн болжау деген дҚрбӘмен назар салҰп ңараүанҰмда аÇнҰштҰ жаүдайүа куі болдҰм. Б&рҰнүҰ заманнҰқ адамдарҰ діл осҰ кезде ңабӘрде жатса да, ңазӘр синемада тӘрӘ бейнелерӘ к+рӘнетӘнӘ секӘлдӘ, діл сол сітте маүан да жаңҰн болашаңта Ү&раннегӘлер тӘрӘ бейнедегӘ жаназалар тҚрӘнде к+рӘндӘ. ЮлгӘ міз-мейрам боп кҚлгендерге ңарап жҰладҰм. ШошҰп та, аÇп та кеттӘм. АңҰлүа салҰп, аңиңаттан. «Б&л не, бос ңиÇл ма?!» деп с&радҰм.

Аңиңат айттҰ. Елу жҰлдан кейӘн мҰна кҚлӘп-ойнақ сҰрт болҰп жҚрген елудӘқ бесеуӘ белӘ бҚкӘрейген, жастарҰ жетпӘстегӘ ңарт болҰп, ал ңҰрҰң бесӘ ңабӘрде шӘрӘп жатадҰ. Анау Ұржақдаүан бет-ілпеттер, міз-мейрам кҚлкӘлер &сңҰнсҰз тҚрге енедӘ. كُلُّ اٰتٍ قَر۪يبٌ ңаүидасҰ боетке л Çүни келешек жаңҰн дегендей, ендӘ болатҰн нірселердӘ болүандай етӘп к+рудӘқ аңиңатңа ңайшҰлҰүҰ жоң, ол да аңиңатңа жатадҰ. Олай болса, сенӘқ к+рӘп т&рүанҰқ бос ңиÇл емес.

ДҚниенӘқ бейңам, бос кҚлкӘлерӘнӘқ аңҰрҰ осҰлай аÇнҰштҰ халгестардҰҰп, аÇңталҰп тҰнадҰ. Юлбетте бейшара адамзаттҰқ міқгӘлӘкке ң&штар, баңилҰңңа үашҰң рухҰн шаттандҰратҰн нірсе, шариүатңа сай шеқбердегӘ т&рүҰ. Сондай-аң, +зӘнӘқ ҚнемӘ АллаҒтҰқ алдҰнда екенӘн сезӘнӘп, халал к+қӘл к+теру жіне сауаптҰлҰүҰ жаүҰмен міқгӘлӘкке &ласар шаттану болмаң. СондҰңтан, мейрам кҚндерӘ адамдар бейңамдҰңңа салҰнҰп, тҰйҰм салҰнүан, харам шеқберлерге тҚсӘп кеңҰсҰн ҚшӘн, риуаÇт бойҰнша ЗӘкӘруллаҒңаю(АллаҒтҰ ойлау, еске алу),>шҚкӘр етуге шаңҰрҰп, м&сҰлмандардҰ ң&лшҰндҰрадҰ. Сонда мейрам

— 320 —

кҚндерӘ ңуанҰш алар еттҰң дейтӘн нҰүметке шҚкӘр етӘп, ол шҚкӘрлер сауапңа айналҰп, нҰүметтер одан ірӘ жалүаса бермек. СебебӘ, шҚкӘр ету нҰүметтӘ еселейдӘ, үапҰлдҰңтан саңтайдҰ.

Саид Н&рси
بِسْمِ اللّٰهِ болмаْمٰنِ الرَّح۪يمِ
اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ

МаүҰнасҰ: "НіпсӘ ірдайҰм жамандҰңңа итередӘ" деген аÇттҰқ жіне

اَعْدٰى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّت۪ىدَةِ اَ جَنْبَيْكَ

МаүҰнасҰ: «СенӘқ еқ ңауӘптӘ д&шпанҰқ ніпсӘқ» дейтӘн хадистӘқ ңҰсңаша т&жҰрҰмҰ.

ЯзӘн жаман ңҰлҰңтардан тазартпаүан, ніпсӘсӘ жҚгенсӘз ебептеӘн жаңсҰ к+ретӘн адам +згенӘ жаңсҰ к+рмейдӘ. ЖаңсҰ к+рсе де шҰнайҰ емес, одан тҚсер пайда мен ліззаттҰ ойлап, сол ҚшӘн жаңсҰ к+редӘ. Үашан да жаүҰмпазданҰп, жаңсҰ к+рӘнгкезӘмдлӘп т&радҰ. АүаттҰң жӘберсе +зӘн-+зӘ аңтап адвокат тірӘздӘ ңорүаштап, барҰн саладҰ. АсҰра сӘлтеп, тӘптӘ, +тӘрӘк айтҰп +зӘн маңтап, аңтап аладҰ. Бейне бӘр ешңашан ңателӘспейтӘндей, ңастерлеп жӘбередӘ.лдем к да Әстеген ӘсӘне ңарай مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ аÇтҰнҰқ ауҰр жазасҰн тартадҰ. АңҰрҰнда +рк+кӘректӘгӘ мен жаңсҰ к+рӘнбекшӘ болүан ідетӘ, керӘсӘнше онҰ жекк+рӘнӘштӘ етӘп, жаүҰмсҰз атанадҰ. Сондай-аң, аңҰреттӘк ӘстерӘ ҰңҰлассҰз болҰп, екӘңасӘреӘк басталадҰ. ӨстӘқ соқҰн к+рмейтӘн, неге апаратҰнҰн ойламайтҰн, дайҰн ліззатңа ң&мар сезӘм мен ніпсӘң&марлҰңңа жеқӘлӘп, бӘр саүаттҰң ліззат ҚшӘн бӘр жҰл абаңтҰда жатадҰ. БӘр минуттҰң кеудем-соңтҰң немесе кек алу салдарҰнан, он жҰл ауҰр жаза Ұраң, . Ү&ддҰ кҚн &заңңа оңҰп, іреқ дегенде алүан сабаүҰ, Ү&раннҰқ "Амме" парасҰнҰқ дірӘсӘн бӘр тҚйӘр кімпитке айҰрбастап жӘберген іуесңой бала сиÇңтҰ раңатңа батҰп, ніпсӘсӘн ңандҰру ҚшӘнрмен б ң&ндҰлҰүҰндай игӘ ӘстерӘн тҚкке т&рүҰсҰз, шҰнҰ тірӘздес ліззат пен менмендӘкке ж&мсап, &татҰн жерде &тҰлҰп, шҰүҰнүа &шҰрайдҰ.
اَللّٰهُمَّ احْفَظْنَا مِنْ شَرِّ النَّفْسِ وَالشَّيْطَانِ وَمِنْ شَرِّ الْجушӘлерَالْاِنْسَانِ
— 321 —
САУАЛ:

ҮҰсңа мерзӘмде жасалүан кҚпӘрлӘкке жаза ретӘнде, жіҒаннамда міқгӘ азап шегу ідӘлдӘк болҰп санала ма?

ЖАУАБұ.>БӘр жҰлда Қш жҚз алпҰс бес кҚн бар десек, бӘр минуттҰң адамрӘлуӘну ңҰлмҰсҰна жетӘ миллион сегӘз жҚз сексен т+рт минут абаңтҰүа ңамалу керек екенӘ адами ідӘлет зақҰ болса, бӘр минут кҚпӘрлӘк мҰқ адам +лтӘрумен пара-пар. ЕндӘ жиҰрма жҰл +мӘрӘн кҚпӘрлӘкте +ткӘзген жіне кіпӘр болҰп +лген адам, ілгӘ ід арңҰлақҰ бойҰнша елу жетӘ триллион екӘ жҚз бӘр миллиард екӘ жҚз миллион жҰл ңапаста жатуҰна тура келедӘ. Олай болса خَالِد۪ينَ ف۪يهَا اَبَدًا деген ИліҒи ідӘлдӘк +те орҰндҰ екенӘ тҚсӘнӘктӘ болдҰ. Язара бӘр-бӘрӘнен алҰс екӘ есептӘқ сійкес болуҰру ҚшӘрҰ мҰнада.
Адам +лтӘру ңҰлмҰсҰ мен кҚпӘрлӘк, екеуӘ де б&зу, ңирату, бӘреудӘқ аңҰсҰн жеу, жауҰздҰң болүандҰңтан айналасҰна жаүҰмсҰз ісерткӘзге. БӘр минуттҰң адам +лтӘру ңҰлмҰсҰ ідӘлет зақҰ бойҰнша +лген кӘсӘнӘқ еқ аз дегенде он бес жҰлдҰң +мӘрӘн алүандҰңтан онҰқ орнҰна ңапаста жатадҰ. ЕндӘ, бӘр минуттҰң кҚпӘрлӘк, АллаҒ таүалҰнҰқ мҰқ бӘр есӘмӘн жоңңа шҰүару, онҰқ +нерлӘ ӘстерӘн РасҰндбеу, ілемнӘқ аңҰсҰн жеу, кемелдӘгӘн жоңңа шҰүару. Сондай-аң, УахданиеттӘқ сансҰз ділелдерӘне сенбеу, куілӘктерӘн ңабҰлдамау болҰп саналатҰндҰңтан кіпӘрдӘқ сазайҰн тартңҰзҰп, мҰқдаүан жҰл тозаңтҰқ тҚбӘне тастап, р тӘрш۪ينَ с+зӘнӘқ ӘшӘне ңамап тастау +те орҰндҰ.
Саид Н&рси
* * * * *
Яте мақҰздҰ бӘр сійкестӘк
Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн айҰптап, жазалануҰн керек ететӘн ңҰлмҰстҰңوَ الت зақҰнҰқ жҚз алпҰс ҚшӘншӘ бабҰ. БӘр ңҰзҰүҰ, б&дан б&рҰн Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ медресе ң&рҰлҰсҰна ҚкӘметтен ңаражат с&раүанда "жҚз елу мҰқ лира берӘлсӘн" деген ңаулҰүа екӘ жҚз депутаттҰқ жҚз алпҰс ҚшӘ маң&лдап ңол ҚкӘл і екен. Б&л кездейсоң емес. Демек, жҚз алпҰс Қш санҰ мҰнанҰ мегзейдӘ: " кӘметтӘқ жҚз алпҰс Қш депутатҰ Саид Н&рсидӘқ медресе ашу жоспарҰн жоүарҰ баүалап ңол ңоŞҰ, жҚз алпҰс ҚшӘншӘ бабтҰқ, ҚкӘмӘн жоңңа шҰүарадҰ.
— 322 —
ТаүҰ бӘр кереме- АллаестӘк. Рисалей-Н&р жалпҰ жҚз жиҰрма сегӘз кӘтапшадан т&рүанҰмен бірӘн жинаңтаүанда жҚз он бес. ЕндӘ, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ мен авторҰнҰқ ңамалүан кезӘ 27/04/1935 жҰلِ الْ соттҰқ ҚкӘмӘ шҰңңан уаңҰт 19/08/1935 жҰл. Арада жҚз он бес кҚн +ткен. Б&л да Рисалей Н&р кӘтаптарҰнҰқ санҰна сійкес келӘп т&р. СонҰмен ңатар жауапңа тартҰлҰп айжолҰнҰеп саналүан жҚз он бес кӘсӘнӘқ санҰна сійкес келедӘ. Б&л сійкестӘктер мҰнанҰ бӘлдӘредӘ. Рисалей Н&рдҰқ авторҰ мен шікӘрттерӘнӘқ бастарҰна тҚскен ңиҰншҰлҰң۪ جَلّле-жаланҰ АллаҒ аса ңамңорлҰңпен реттеп отҰр.

{(СӘлтеме): Назар аударарлҰң жійт. Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн &стап, ңамау кезеқӘ 1935 жҰлдҰқ сіуӘр айҰнҰқ жиҰрма жетӘсӘ емес, сіл ертерек сіуӘрдӘқ жиҰрма бесӘнде (25/04/193а ңатҰталҰп, айҰптҰ деп саналүан жҚз он жетӘ кӘсӘ деп к+рсеткенмен екӘ кӘсӘнӘқ атҰ-ж+нӘ екӘ рет ңайталанҰп кеткен. ОсҰлайша жҚз он бес шікӘрттӘқ санҰна ілгӘ &стаүан кҚнӘ мен ҚкӘм шҰүарҰлүан кҚннӘқ аралҰүҰндаүҰ уаңҰт есептелсе жҚз он бес санҰ шҰүадҰодан сда іуелгӘ сійкестӘкке +зӘнше бӘр сін берӘп, маүҰнасҰн тереқдете тҚседӘ.}

* * * * *
Б&л ЛеманҰқ кӘрӘспесӘнде Имам ХазӘретӘ Али (р.а.) Рисалей Н&рүа ишара ңҰлүанҰн айтңан болатҰнбҰз. Сол ңуанҰштҰ хабардҰ бӘр бауҰрҰмҰз естӘп, ң&лшҰнүанلِ الْбҰт келӘп Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн алмасңа, гауҒарүа, н&рүа теқеп бӘрнеше хат жазҰптҰ. ОрайҰ келгесӘн осҰ жерге жазҰлуҰн ж+н к+рдӘк.

ТаңуалҰң шеқберӘне кӘрген шңңа не ңандай жаүдайда болмасҰн Рисалей-Н&рдан, онҰқ алмастай ңҰмбат ң&ндҰлҰүҰнан оқай ңол ҚзӘп, айҰрҰла ңоÇ ма?

Мен Рисалей-Н&рдҰқ дірежесӘ т+мен еқ нашар шікӘртӘ болсам да онҰқ кереметӘн, артҰңшҰлҰүҰн, ңасиетӘн, рух наңтҰззатҰн к+п к+рдӘм. Мен секӘлдӘ онҰқ тіттӘ жемӘсӘн жегендер аз шҰүар, сӘрі.

ЯзӘмнӘқ ңауңарсҰздҰүҰммен ңатар Н&рларүа ңҰзмет ете алмасам да сӘздӘқ маүан дендарүатҰң ҰңҰласҰқҰзүа дін ризамҰн, шексӘз ңарҰздармҰн. СондҰңтан тек мен үана емес, ешбӘр шікӘртӘқӘз осҰ берекелӘ алмастан, онҰқ теқдесӘз ліззатҰнаниф б&ларта ңоймас деп ойлаймҰн. КешӘрӘм с&рай отҰрҰп, егер р&ңсат етсеқӘз Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн тӘнту кезӘнде болүан екӘ кереметтӘ айтҰп берейӘн. АбаңтҰүа полициÇ ңҰзар аурлерӘ, іскери жандарм жіне тҚрме ңҰзметшӘлерӘ баса к+ктеп кӘрӘп, заттарҰмҰздҰқ астақ-кестеқӘн шҰүарҰп тӘмӘскӘлеп жатңанда ешкӘмге байңатпай іпкемнӘқ сегӘз жасар баласҰ келдӘ де Рисалей-Н&р кӘтапшаларҰн с+мкесӘне салҰп алҰп кеттӘ. Олар астҰқтҰрүан камеранҰ тексерӘп жатңан-дҰ.

— 323 —

Сіби камераүа кӘрдӘ де тексеру жҚрӘп жатңанҰн к+рӘп, б&рҰшта +зӘнше б+лек т&рүан Н&р кӘтапшаларҰн с+мкесӘне салүанҰн сол жердегӘлесҰз реамай ңаладҰ. Балаүа ешкӘм еш нірсе деген жоң. ЖанкештӘ бала ҚйӘне барҰп, анасҰна бҰлай дептӘ: "НаүашҰмнҰқ ірдайҰм бӘзге оңҰп беретӘн Н&р кӘтаптарҰн алҰп ңоÇ ма деп, олар басңа хат, кӘтаптардҰ аңтарҰп жатңанда н, сонпай с+мкеме салҰп алдҰм. Б&лардҰ бӘр жерге жаңсҰлап тҰүҰп ңойҰқҰз. Б&лардҰ оңҰүан кезде тҰқдаүандҰ жаңсҰ к+рем, маүан ңаттҰ &найдҰ. НаүашҰм бӘзге оңҰп берушӘ едӘ үой. ОңҰлүан кезде мен басңаша бӘр кҚй кешемӘн" деп анасҰна ескераналуактебӘне ңайтҰп ораладҰ. ОсҰлайша, "алмас", "гауҒар", "н&р" ңолүа тҚспей аман ңаладҰ. Б&л керемет емей не?! Б&л Ү&рани м&үжиза емес деп зметкета аладҰ?! М&ндай ңасиет, м&ндай ліззат басңа кӘтаптарда бар ма екен? АпҰр-ай, осҰндай алмас, гауҒар, н&р с+здердӘ кӘм айта аладҰ. Мен ол ҚшӘн абаңтҰүалуҰ кеезгӘл ңамалуүа үана емес, ірңашан тӘптӘ минут сайҰн ңуана-ңуана жанҰмдҰ ңиŞүа ізӘрмӘн. Менен кейӘн осҰ алмас, гауҒар, н&р ҚшӘн балам Юмин де еш ойланбастан +мӘрӘн арнайтҰнҰна сенӘмтӘп жҚ

ЕндӘ осҰ алмас, гауҒар мен н&рдҰқ екӘншӘ кереметӘн баÇндап берейӘн. ш жастан сегӘз жасңа дейӘнгӘ +зӘмнӘқ жіне тума-туҰстарҰмнҰқ балаліуелӘ осҰ жолда Çүни алмас, гауҒар, н&р ҚшӘн жанҰн пида ететӘндерӘн ділелдеген боламҰн. БӘрде осҰ алмас, гауҒар жіне н&рдҰ оңҰп отҰрүанҰмда бірӘ ңасҰма жинала ңалдҰ. ОлардҰ иӘскеп, сҚйдӘм де ірңайсҰсҰна бӘр-бӘр шай бердӘм. С+йтӘп, «алмас", "ге): Б&, "н&рдҰ» ірмен ңарай оңи бердӘм. ОлардҰқ бӘр-бӘрӘмен жарҰса: «Б&л не? Б&л не жазу?» деген с&раңтарҰна: "Б&л алмас, гауҒар, н&р үой" дедӘм. ОнҰншҰ С+здӘ оңҰп жатңанҰмҰзүа бӘрнеше саүат +тӘп кеткенӘн байңамай ңалҰпүала аалалар ңҰзҰүа тҰқдап, тҚсӘнбей ңалүан кезде дереу с&райдҰ. Мен осҰ алмас, гауҒар, н&рдҰ олардҰқ тҚсӘнетӘн тӘлӘмен айтҰп жатҰп, жҚздерӘне ңарасам ң&лпҰрҰп, гҚл-гҚл жайнап отҰр екен. Мен олардҰқ жҚзптӘ, он жеке-жеке, н&рлҰ СаидтҰ к+ргендей болдҰм. ОлардҰқ: «Н&р ңайсҰ? ГауҒар ңайсҰ? Алмас ңайсҰ?» деген с&раүҰна: "Н&р деп осҰ кӘтаптардҰ оңудҰ айтадҰ. ҮарақдаршҰ! ЖҚздерӘқ ң&лпҰрҰп жайнап ке..кӘшкр үой". Олар да бӘрбӘрӘне ңарап, айтңанҰмдҰ растап ңоÇдҰ. "Ал, алмас ңайсҰсҰ?" дегенде: "ОсҰ с+здердӘ жазудҰ айтадҰ. Сол кезде Çүни к+шн шексазсақдар, сендердӘқ жазуларҰқ алмастай ң&ндҰ боладҰ" деп едӘм, бӘрауҰздан

— 324 —

мойҰндадҰ. "ЕндӘ гауҒар ңайсҰсҰ?" дедӘ. Мен оларүа: "ОсҰ кӘтаптан алүан имандарҰқ гауҒар емей не?" деп едӘм барлҰүҰ бӘрге "кілима-и шіҒідат" ф секӘ С&хбатҰмҰз Қш-т+рт саүатңа созҰлүанҰн +зӘм де байңамай ңалҰппҰн. МӘне, к+рдӘқдер ме «алмас", "гауҒар", "н&р" деген осҰ!» дедӘм. БірӘ бӘр ауҰздан растап, маүан ҚқӘле ңарап: «М&нҰ кӘм жазүан!» дейдӘ.

ШікӘртӘқӘз, Шефик
* * * *

Зекаидй алмаӘ

БҚгӘн тақүа жаңҰн тҚсӘмде, СтамбулдаүҰ Топхане жаүалауҰна &ңсас м+п-м+лдӘр теқӘз жаүалауҰнда т&р екенмӘн. Сіске уаңҰтҰ болса керек, КҚн сіулесӘ теқӘздӘқ бетӘне шаүҰлҰсҰп жалт-ж&лт етӘп, ідемӘ к+рӘнӘс берӘп т&р. Мен ңиҰншҰжаңңа ңарап т&р екенмӘн. ТеқӘздӘқ оқтҚстӘкке жаңҰн орта шенӘнен бӘр жас жӘгӘт жҚзӘп келдӘ де арңасҰндаүҰ бума сабандҰ жаүаүа шҰүардҰ. Ол жерде барлҰң бауҰрлар жиналҰп ңалҰптҰю(аңталҰп шҰңңан болса керек).>Кенет жаүалаудҰқ бойҰмен батҰс жаңтظَامِ Ұрап екӘ аттҰ кӘсӘ шауҰп келе жатҰр екен." стаз келе жатҰр!">деген дауҰс естӘлдӘ. Ү&жҰнаүан адамдар екӘге айҰрҰлҰп, арасҰнан кҚреқ аттҰ, ңара торҰ екӘ , басңҰүҰсңа ңарай +те шҰүҰп, &зап бара жаттҰ. Ал мен теқӘзге тҚскелӘ т&рүанҰмда оÇнҰп кеттӘм...
Зекаи
* * * *
БАСҮА ЖАҮҮА БОЛұСұП, РИСАЛЕЙ-Н РҺА ҮАРСұ БЮСЕКЕЛЕСЕ АЙТұЛҺАН СЯЗДЕРГЕ ЖАУАП

Егер маңсатҰқ маңтану, +зӘқдӘ к+рсейҰм баса

Рисалей-Н&рдҰқ еқ к+мескӘ ж&лдҰзҰна тіуелдӘ бӘреусӘқ бӘлӘп ңой!

Байңа, Рисалей-Н&рдҰ ж&лдҰз деп ойлама, оүан Жер шарҰ үана емес, КҚннӘқ +зӘ тіӘ ңаҒа

Яте жаңҰнда к+ресӘқ ілӘ-аң, ілемге паш етер ол +зӘн.

Ол ешңашан с+нбейдӘ, тек жасҰрҰнҰп ңалуҰ мҚмкӘн.

ЯйткенӘ ол - Н&р, Ол - жарңҰн н&р с+нбейт&үҰн. Ол аңиңаттҰқ теқӘзӘ, Ғидает ңой, ол туреттӘ Сен одан да مَنْ اَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِىِّ وَ مَنِ اهْتَدٰى дегендӘ айт.

Хаңтан шаүҰм айтуүа істе жарамас бауҰрҰм! СенӘкӘ боа ие еме.

— 325 —

Шариүатпен жҚрген жанмҰн, Хаң таүалам бӘледӘ.

Рисалей-Н&рүа жолҰңтҰрдҰ Ғім ңҰзмет еттӘм мен оүан.

Жій кӘтап емес ол, іззатҰізӘретӘ Али М&ртаза мен Һаус Аүзам

"Джілд жілуте" кӘтабҰнда жіне басңа еқбектерӘнде

АлдҰнала ишара ңҰлҰп, шҰүатҰнҰн мегзептӘ.

Рисалей-Н&р ҚзӘлмейтӘн шҰнжҰр, жабҰстҰм мен мҰңтҰлап.

Ол Ғидает, ол наүҰз ۪ينَ ر. БӘрде бӘздӘ апардҰ ол бӘр жерге

Үарасам ЖҚсӘп пайүамбар жҚр сол жерде. БӘзбен бӘрге жҚр ХазӘретӘ стаз Саид Н&р.

Халил ИбраҒим
* * * * *

ЖиҰрма сегӘзӘншӘ леманҰқ жиҰрма сегӘзӘншӘ т&жҰрҰмҰ

بِسоүарҰ لّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
لَا يَسَّمَّعُونَ اِلَى الْمَلَاِ الْاَعْلٰى وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ ٭ دُحُورًا وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ ٭ اِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَاَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ ٭ وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَكَ اَنلدُّنْيَا بِمَصَاب۪يحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاط۪ينِ

сҰндҰ аÇттардҰқ мақҰздҰ бӘр т&жҰрҰмҰ. ОсҰ аÇттарүа дӘнсӘздердӘқ мӘн таүуҰна байланҰстҰ баÇндаладҰ.

ЖҰндар мен шайтандардҰқ тҰқшҰларҰ аспандаүҰ үайби хабарлаӘқ жатқдап алҰп, хабар жеткӘзбеуӘ ҚшӘн, баңсҰ-балгерлер, материалистер мен медиумдар секӘлдӘ үайҰптан хабар берушӘлердӘқ кесӘрӘнен, уахиүа шік, кҚдӘк араласпауҰ ҚшӘн, кҚшӘ тҚсӘп жатңан кезде олардҰқ ірңашанүҰ ӘстейтӘн &рлҰң кісӘптерӘне б&рҰнүҰсҰнан да бетер тосңауҰл ңойҰлҰп, ж&лдҰздармен атңҰланүан екен. М&нҰ осҰ аÇттар айтҰпладҰ: ОсҰ аÇттарүа ңатҰстҰ аса мақҰздҰ Қш тармаңтҰ бӘр с&раңңа ңҰсңаша бӘр жауап.

— 326 —

С&раң. ОсҰндай аÇттарүа ңарасақ, шаүҰн жіне жеке басңа тҚсу Ұ үайби бӘр оңиүанҰ бӘлӘп алу ҚшӘн, алҰстаүҰ аспан ілемӘне &рҰ шайтандар &мтҰла ма? Сол аса ауңҰмдҰ ілемнӘқ кез келген жерӘнде ілгӘ шаүҰн оңиүа туралҰ айтҰлҰп жатңандай, ңандай да бӘр шайтан тҰқ тҰқдаса болдҰ, шала-п&ла болса да мин!

абардҰ естӘп алҰп, жерге жеткӘзӘп ңоÇтҰн сиÇңтҰ. М&ндай іқгӘме аңҰлүа сҰймайдҰ. Хикметке де ңайшҰ үой.

Сондай-аң, аÇттардҰ оңҰсақ аспаннҰқ ҚстӘне орналасңан ЖіннаттҰқ жемӘстерӘн кейбӘр пайүамбарлар мен іулиелер бейне тҰ ңуаңҰн жерден ҚзӘп жеп жатңан сиÇңтҰ маүҰна шҰүадҰ. çүни шексӘз алҰс нірсе жаңҰн жерде, тӘптӘ діл ңасҰнда т&рүандай к+рӘнедӘ. М&ндай нірсе ңазӘргӘ заманнҰқ адамдарҰнҰқ ойҰна сҰймайдҰ.

ЕлеусӘз бӘр адамнҰқ болмашҰ бӘр хал-жаүдайҰ сонарарлҰңаспандаүҰ перӘштелердӘқ арасҰнда іқгӘмеге арңау болуҰ бӘр ңараүанда тҚсӘнӘксӘз. ШексӘз ілемнӘқ хикметке толҰ басңару ӘсӘне ҚйлеспейдӘ. ИліҒи аса кҚрделӘ хиандар кераүар ң&бҰлҰс. Алайда, осҰ аталүан Қш міселе де ИсламнҰқ аңиңатҰ болҰп саналуҰ ңалай?

ЖАУАБұ. БӘрӘншӘден, Он бесӘншӘ с+з аттҰ рисаледе, жетӘ баспалдаң тҚрӘнде, жетӘ наңтҰ кӘрӘспе тҚрӘнде

وَلَقَدْ زَيَّنَّا рахаттَٓاءَ الدُّنْيَا بِمَصَاب۪يحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاط۪ينِ

аÇтҰ айтҰп отҰрүан, тҰқ тҰқдаушҰ, &рҰ шайтандар ж&лдҰздармен ңалай атңҰланҰп, аспаннан ңалай ңҰп, ң& +те тамаша ділелденген-дӘ. Аса ңҰрсҰң материалистердӘқ +зӘн мойҰндатҰп, ауҰзҰна ң&м ң&йҰп, ңабҰлдауүа міжбҚр ңҰлҰп едӘ.

ЕкӘншӘден. АңҰлҰ таÇз кӘсӘлерге мҚа адаммес сиÇңтҰ к+рӘнген ИсламнҰқ Қш аңиңатҰн олардҰқ деқгейӘне жаңҰндату ҚшӘн, бӘр тімсӘл арңҰлҰ ишара ңҰламҰз.

Міселен, бӘр елдӘқ ңорүанҰс министтеқӘз елдӘқ шҰүҰсҰнда орналасңан, ал ідӘлет басңармасҰ батҰс жаңта, ал оңу-аүарту министрлӘгӘ солтҚстӘк беткейӘне, ҺҰлҰм министрлӘгӘ оқтҚстӘгӘатңарҰе ҚкӘмет ҚйӘ діл орталҰңңа орналасңан дейӘк. Олар +зара сҰмсҰз телефон, телеграф арңҰлҰ жҚйелӘ тҚрде ірбӘр министрлӘк +зӘне ңатҰстҰ хал-жаүдайдҰ бӘлӘп отҰрадҰ. Ол кезде бейне бӘр ҚкӘметтӘқ барлҰң органдарҰ ідӘлет басңармкині" ӘшӘнде орналасңандай к+рӘнгенмен бӘр жаүҰнан алүанда ол ңорүанҰс министрлӘгӘ болуҰ Çүни онҰқ ңҰзметӘн атңаруҰ да үажап емес жіне ҚкӘмет ҚйӘ бола т&ра оңуаүарту, бӘӘндегӘру басңармасҰ болҰп та саналадҰ.

— 327 —

МҰсалҰ, бӘрнеше елдӘқ жіне ітҚрлӘ штаттарҰ бар мемлекеттердӘқ кейде отарлау саÇсатҰмен немесе алпауҰт ел болүасҰн немесе саӘ

{(СӘттҰң ңатҰнасңа байланҰстҰ бӘр елде сан алуан ікӘмшӘлӘк орталҰңтарҰ орналасңан болуҰ мҚмкӘн. МанаүҰ отарланүан елдӘқ халңҰ мен &лтҰ бӘр бола т&ра ірбӘр +кӘмет +з ҚстемдӘгӘн жҚргӘзӘп, сол халҰңпен тҰүҰз байланҰс ң&радҰ. ЯрдҰқ тте алҰс орналасңан ілгӘ +кӘметтердӘқ ңарҰм-ңатҰнастарҰ керемет &штасҰп жатадҰ. ЮрбӘр Қйде жақаүҰ +кӘметтер бӘр-бӘрӘмен байланҰсҰп, ірбӘр адаммен бӘрлесе ж+те м&стеуӘ мҚмкӘн.

Язара &штасҰп жатңан тар шеқберде шаүҰн міселелер ңаралуҰ үажап емес. БӘраң шаүҰн міселенӘқ ірңайсҰсҰ жалпҰүа ортаң орталҰң басңармада ңаралҰп жатҰр деп айта алмайсҰқ. Дегенмен, ондай шаүҰн міселңтарҰ уралҰ айтҰлүан кезде, ол тӘкелей орталҰң басңарманҰқ зақҰмен, р&ңсатҰмен болатҰндҰңтан ілгӘ орталҰң басңармадан реттелӘп жатңан сиÇңтҰ к+рӘнедӘ жіне сол орталҰңта ңаралүан міселе секӘлдӘ ңабҰлданҰп, солай тҚсӘнӘледӘ.

تَدِىَ осҰ екӘ мҰсалүа сҚйене отҰрҰп айтпаүҰмҰз, аспан аттҰ кеқ байтаң елдӘқ астанасҰ, Çүни орталҰүҰ т&рүҰсҰнан алүанда +те алҰс болүанҰмен "арз", Çүни жер шарӘк етеекетӘндегӘ адамдардҰқ жҚректерӘмен байланҰсҰп жатңан рухани телефондар бар. Аспан ілемӘ деген кезде тек материалдҰң, к+зге к+рӘнетӘн нірсенӘ ойлау ңате. Ол, рухтар ілемӘн, мілікут ілемӘн ңамтитҰн &лан-үайҰр ілем. СондҰңтан белгӘлӘ бӘр маүҰніле, кздӘқ ілемдӘ де ңанатҰнҰқ астҰна алҰп, тҚгел ңамтҰп жатҰр. Сондай-аң, міқгӘлӘк мекенӘ, баңи ілем Жіннат та +те алҰс болүанҰмен онҰқ ауңҰةً وَ лемӘ перде артҰнан н&рлҰ тҚрде ір тараптҰ ңамтҰп, &лан-үайҰр аумаңңа жайҰлҰп жатҰр.

Міселен, Сани-Ұ Хаким АллаҒ +з хикметӘмен адамнҰқ бойҰна орналасттӘқде сезӘм мҚшелерӘн алайҰң. ОлардҰқ басңару нҚктелерӘ ір жерде болүанҰмен, ірңайсҰсҰ дененӘ жҚйелӘ тҚрде басңарҰп, толҰң ңадаүалап отҰрадҰ. Діл сол секӘлдӘ мҰна алҰп адада +телдӘ үалам да бӘр-бӘрӘнӘқ ӘшӘне орналасңан шеқберлер тірӘздӘ мҰқдаүан ілемдердӘ ңамтҰп жатҰр. Ол жерлерде болҰп жатңан жаүдайлар мен оңиүалар жалпҰлай ірӘ жеке-жеке тҚрде жалпҰүа ортаң ірӘ биӘк майҰнша,да ңараладҰ.

Алайда, кейде кӘшкене ірӘ жеке міселе, Қлкен ілемдӘ ңамтуҰ мҚмкӘн. Үай б&рҰштан тҰқдалса да ол міселе жайлҰ естуге боладҰ.

— 328 —

Кейде оүан Қлкен мін берӘлулайдҰ.а назар аударҰлуҰ, д&шпаннҰқ кҚштӘлӘгӘнен емес, міселенӘқ мақҰздҰлҰүҰн, айбҰндҰлҰңтҰ байңату ҚшӘн, ҚстемдӘгӘн к+рсету ҚшӘн жасаладҰ.

Міселен, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) ПайүамбарлҰүҰ немесе Ү&раннҰқ тҚсуӘ секӘлдӘ аса мақҰздҰ оңиүалар бҚкӘлде Хаң к+лемӘнде мақҰздҰ болүандҰңтан, тӘкелей перӘштелердӘқ +зӘ, алҰп аспаннҰқ шоң ж&лдҰздарҰнда кҚзетшӘдей тӘзӘлӘп алҰп, хабар &рлайтҰн, тҰқ тҰқдайтҰн шайтандарүа алҰп ж&лдҰздардҰ оңша лаңтҰратҰнҰн, осҰлайша с&үболса,рдҰ аластайтҰнҰн к+рсету арңҰлҰ жіне осҰ маүҰнанҰ тҚсӘндӘру арңҰлҰ Ү&раннҰқ тҚсу"ن۪аншалҰңтҰ &лҰң міселе екенӘн к+рсетедӘ. ЕшбӘр кҚдӘк, кҚмін ңалмауҰ ҚшӘн Раббани ишара тҚрӘнде сол кезеқдерде ж&лдҰздардҰқ жиӘ аүуҰ, шайтандардҰ к+здеп дер ар&лдҰздардҰқ к+п лаңтҰрҰлүанҰн бӘлдӘредӘ. БаÇнҰ м&үжиза болүан Ү&ран осҰ оңиүанҰ шебер жеткӘзген жіне аспан ң&бҰлҰстарҰнҰқ сҰрҰн ашңан.

БӘр үана перӘштенӘқ ҚрлегенӘне т+теүҰнҰшт алмай &шҰп тҚсетӘн тҰқшҰ шайтандардҰ осҰншама аспани алҰп ишаралармен ңарсҰ кҚрестӘруӘ, Ү&раннҰқ уахи, Çүни к+ктен тҚскендӘгӘн, бірӘнен Қстем екенӘн к+рсету ҚшӘн.

Сондай-аң, осҰндай Ү&рани баÇн мен аспани оңиүаларүа к+п мін берӘлуӘ, жҰн сиÇңтндардҰқ аспан т&рүҰндарҰмен тайталасатҰндай кҚштӘ екенӘн бӘлдӘру ҚшӘн емес. Б&л, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) жан жҚрегӘнен бастап сонау аспан ілемӘне дейӘн, жер Ұ тҚсӘн бастап, сонау Арш-Ұ Аүзамүа дейӘн жайҰлҰп жатңан ңашҰңтҰңтҰқ ешбӘр жерӘнде, ешбӘр т&рүҰда бӘрде-бӘр шайтаннҰқ араласуҰна жол жоң екенӘн бӘлдӘру шҰүҰнҮ&рани уахидӘқ алҰп аспанда кҚллӘ перӘштелер арасҰнда айтҰлуүа т&рарлҰң Қлкен аңиңат болүандҰүҰнда. СондҰңтан, оүан бӘршама жанасу ҚшӘн шайтандар сонау к+кке к+терӘлуден басңАмин! таба алмай, бӘраң ол ірекеттерӘ де сітсӘз аÇңталҰп, ж&лдҰздармен атңҰландҰ. Б&л жаүдай мҰнаүан ишара ңҰладҰ. М&хаммедке (с.а.у.) келген уахи жіне М&хамме шектес.а.у.) алдҰна келген ЖібрайҰл сондай-аң, М&хаммедке (с.а.у.) к+рӘнген үайби аңиңаттар еш кҚмінсӘз наңтҰ ірӘ тура. ЕшбӘр т&рүҰдан кҚдӘк кӘре алмайдҰ дегендӘ Ү&ран м&үжизалҰ тҚрде хабар беруде.

Ал ендӘ, Жіннат алҰс ірӘ баңиَ هٰكَбола т&ра +те жаңҰннан к+рӘнуӘ жіне кейде жемӘсӘнен дім татуҰна келер болсаң, бастаүҰ екӘ тімсӘлден тҚсӘнӘктӘ болүанҰндай, мҰна піни ілем жіне мҰна наңтҰ
— 329 —

дҚние, үайҰп ілемӘне перде болҰп т&р. ЖіннаттҰқ орталҰүҰ +те алҰс болүа&нҰ тамҰсал ілемӘ арңҰлҰ іртарапта к+рӘнуӘ мҚмкӘн. Сондай-аң, +те кҚштӘ иман арңҰлҰ жіннаттҰқ мҰна піни ілемдегӘ б+лӘмшелерӘ, мҰсалдарҰ болуҰ мҚмкӘн. ЖҚрек арңҰлҰ міртебесӘ биӘк рухтармен тӘкелей байланҰсҰ болуҰ мҚмкӘн. Ол жаңтан сҰй осҰнд келӘп жатса да үажап емес.

ЕндӘ, ауңҰмҰ кеқ жалпҰүа ортаң шеқбердӘқ жеке басңа ңатҰстҰ шаүҰн оңиүалармен ш&үҰлдануҰ болса, Çүни баңсҰ-балгерлерге болашаң туралҰ хабар ікелу ҚшӘн жҰн-шайтандар сонау к+ктерге к+терӘлӘҰрүан тҰқдап, шала-п&ла, жалүан хабарлар ікеледӘ деген тіпсӘрдӘқ маүҰнасҰ мҰнадай болса керек. Олар аспан ілемӘнӘқ орталҰүҰна дейӘн барҰп, ілгӘ кӘшкене хабардҰ ікеледӘ деп тҚсӘну ңате. Олар тек ңана ауа ңтҰндайа шейӘн жайҰлҰп жатңан аспан ілемӘндегӘ, бейне полициÇ б+лӘмшелерӘ секӘлдӘ кейбӘр б+лӘмшелерге жетуӘ мҚмкӘн. Онда жермен байланҰстар жасаладҰ. Шайтандар шаүҰн жеке міселелер ҚшӘн ілгӘ кӘшкене б+лӘмшелерге ң&лаң ңойҰп, тҰқ тَاشِهَҰ. ТӘптӘ, адамнҰқ жҚрегӘ де сондай б+лӘмшелердӘқ бӘрӘ. Ол жерде де илҒам перӘштесӘ мен +зӘндӘк шайтанҰ алҰсҰп, кҚрес жҚрӘп жатадҰ. Имани аңиңаласҰқдҮ&рани шҰндҰңтар жіне М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰ сҰрттай елеусӘз к+рӘнгенӘмен, мақҰзҰ зор міселе болҰп, кеқ шеқберде, Çүни Арш-Ұ Аүзамда, аспан ілемӘнде, үаламнҰқ таүдҰрҰ жазҰлатҰн басҰлҰмдарда жариÇланүаңҰретаспан кеқӘстӘгӘнӘқ барлҰң жерӘнде белгӘлӘ боладҰ.

СонҰмен ңатар, М&хаммедтӘқ (с.а.у.) жан жҚрегӘнен бастап, сонау арш ілемӘне дейӘн жайҰлҰп жатҰр дегенӘ, басңалардҰқ ңол с&үуҰ, араласуҰ ешбӘр тм&нҰ бн мҚмкӘн емес екенӘн айүаңтайдҰ. СондҰңтан, аспанүа шҰүҰп ң&лаң тҚрӘп, тҰқ тҰқдаүаннан басңа шайтаннҰқ шарасҰ жоңтҰүҰн бӘлдӘредӘ. Ал, Ү&раннҰқ тҚсуӘ мен М&хаммедтӘқ (с.а.у.) пайүамбарлҰүҰ ңаншалҰңтҰ жоүарҰ аңиңат ірӘ наңтҰ екенӘ ҰсҰ жаүан ешбӘр т&рүҰдан жалүан хабарлар, алдау, арбау, аңиңатңа жат нірселердӘқ араласуҰ тӘптӘ, онҰқ мақҰна жаңҰндау мҚмкӘн еместӘгӘн б&л аÇттар +те шешен,адаңтажайҰп тісӘлмен жеткӘзген, солай екенӘн к+рсететӘн тереқ маүҰналар жатҰр.

Саид Н&рси
— 330 —

ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ Лема

بِسْمِ اللّٰهٍِ لَا حْمٰنِ الرَّح۪يمِ
КӘрӘспе

Он Қш жҰлдан берӘ жҚрегӘм аңҰлҰммен бӘрлесе отҰрҰп ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ

لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ٭ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ٭ اَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا ف۪ٓى اَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوَاتِӘрлейдْاَرْضَ ٭ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

секӘлдӘ аÇттарҰ б&йҰрүан тіфіккҚр Çүни пӘкӘр жҚргӘзу, толүану жолҰна тҚсӘп едӘм. Жіне

تَفَكُّرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ عِبَادаким, نَةٍ

хадисӘ бӘлдӘргендей, кейде бӘр саүаттҰң тіфіккҚр-толүанҰс, бӘр жҰлүҰ үибадаттай болҰп саналатҰндҰүҰ менӘ толүануүа ң&лшҰндҰрүандҰңтан мен де соқүҰ он Қш раннан берӘ осҰ жолдҰ &станҰп, аңҰл мен жҚрек ңосҰлҰп тапңан жарңҰн н&рлардҰ, тереқ аңиңаттардҰ +зӘм ҚшӘн саңтап ңоŞ маңсатҰнда кейбӘр с+здермен ҚстӘн белгӘлеп кете бердӘм. Б&л с+здер ол н&рлардҰ наңтҰ к+рсетпейдӘ, тек жақаүҰ айтңаміселенанҰқ болмҰсҰна ишара үана. Жекеше ТіфіккҚрге кӘрӘскен кезде, арабша іртҚрлӘ үибраттҰ с+здердӘ айтҰп отҰратҰн едӘм.

ОсҰ кезге дейӘн ңанша уаңҰт +тсе де жіне ңанша ңайталанса да менӘ жалҰңтҰрүан емес. ЗауҰң та, ңажеттӘлӘк те азаймадҰ, ш+лӘм нҰмен Ұлар емес. ЯйткенӘ, б&л тіфіккҚри с+здер Ү&ран аÇттарҰнҰқ сіулелерӘ болүандаңтан, аÇттардҰқ бӘр ңасиетӘ болүан жалҰңтҰрмау ерекшелӘгӘнӘқ бӘр &шңҰнҰ осҰ тіфіккҚри с+здердӘқ айналасҰнда да шаүҰлҰсҰп, к+рӘнӘс табадҰ.

СоқүҰ кездердеَرْتَبүанҰм, Рисалей-Н&р кӘтапшаларҰндаүҰ +мӘршеқдӘк, берекелӘ б&лаң, жарңҰн н&р осҰ тіфіккҚр тісӘлӘнӘқ сіуле шуаңтарҰ болҰп, жанҰма жаүҰмдҰ ісер еткендӘктен, басңаларүа да ісерӘ болар деген ниетпен, +мӘрӘмнӘқ соқүҰ кезеп, "ТҚбірӘн бӘр жерге жинаңтап ңаүазүа тҚсӘруге ниет еткем-дӘ. Иі, м&нҰқ к+птеген
— 331 —

мақҰздҰ б+лӘмдерӘ Рисалей-Н&рда жазҰлүан-дҰ. Дегенмен, топтамада +згеше ісер, ерекше бӘр ң&ндҰлҰң бар. Адам +зӘнӘқ ңашан +летӘнӘн бӘлмейтӘндӘкте шексӘа абаңтҰдаүҰ тар ңапаста ңамалҰп жатңан жаүдайҰм, +лӘмнен бетер ңиҰндап кеткендӘктен, ажалҰмдҰ кҚтпей-аң, бауҰрларҰмнҰқ ңайта-ңайта +тӘнӘп с&рауларҰ бойҰнша оХаң таӘри толүанҰс к+кейге ңалай келген болса еш +згертпей, сол ңалпҰнда "жетӘ баб" ңҰлҰп жаздҰм.

Б Л ЛЕМАНұҢ АЛТұ БАБұ БАСҮА ЖИНАҮТА ЖАРұҮҮА анаңтаДұҮТАН Б Л ЖЕРГЕ ЕНГӨЗӨЛМЕДӨ
اَلْبَابُ الثَّالِثُ ف۪ى مَرَاتِبِ اَللّٰهُ اَكْبَرُ

М&нҰқ отҰз Қш міртебесӘ болса, сонҰқ жетӘ міртебесӘ баÇндаладҰ. Ол міртебелердӘқ мақҰздҰ б+лӘгӘ ЖиҰрмасҰншҰ МектубтҰқ екӘншӘ маңамҰнн байле ОтҰз екӘншӘ с+здӘқ екӘншӘ тарауҰнҰқ соқҰнда жіне шӘншӘ тараудҰқ бас жаүҰна жазҰлҰп, тҚсӘндӘрӘлген болатҰн. ОсҰ міртебелердӘқ мін-маүҰнасҰн тҚсӘнгӘсӘ келгендер ілгӘ едӘ, ХадӘ оңҰсҰн.

اَلْمَرْتَبَةُ الْاُولٰى﴾
وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَر۪يكٌ فِى الْمُلْكِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ ك сиÇңтهُ تَكْب۪يرًا ٠
لَبَّيْكَ وَ سَعْدَيْكَ جَلَّ جَلَالُهُ ٠ اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ قُدْرَةً وَ عِلْمًا اِذْ هُوَ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ الَّذ۪ى صَنَعَ الْاِنْسَانَ بِقُدْرَتِه۪ كَالْكَائِنَاتِ وَ كَتَبَ الْكَائِنَاتِ ен саңمِ قَدَرِه۪ كَمَا كَتَبَ الْاِنْسَانَ بِذٰلِكَ الْقَلَمِ اِذْ ذَاكَ الْعَالَمُ الْكَب۪يرُ كَهٰذَا الْعَالَمِ الصَّغ۪يرِ مَصْنُوعُ قُدْرَتِه۪ مَكْتُوبُ قَدَرِه۪ اِبْدَاعُهُ لِذَاكَ صَيَّرَهُ مَан Қнеا ا۪يجَادُهُ لِهٰذَا صَيَّرَهُ سَاجِدًا اِنْشَائُهُ لِذَاكَ صَيَّرَ ذَاكَ مُلْكًا بِنَائُهُ لِهٰذَا صَيَّرَهُ مَمْلُوكًا صَنْعَتُهُ ف۪ى ذَاكَ تَظَاهَرَتْ كِتَابًا صِبْغَتُهُ ف۪ى هٰذَا تَزَاهَرَتْ خِطَابًا قُدْرَتُهُ ف۪ى ذَтҰ бӘр32
تُظْهِرُ حِشْمَتَهُ رَحْمَتُهُ ف۪ى هٰذَا تَنْظِمُ نِعْمَتَهُ حِشْمَتُهُ ف۪ى ذَاكَ تَشْهَدُ هُوَ الْوَاحِدُ نِعْمَتُهُ ف۪ى هٰذَا تُعْلِنُ هُوَ الْاَحَدُ سِكَّتُهُ ف۪ى ذَاكَ فِى الْكُلِّ وَ الْاَجْزَاءِ سُكُونًا حَرَكَةً خَاتَمُهُ ف۪ ШӨНا فِى الْجِسْمِ وَ الْاَعْضَاءِ حُجَيْرَةً ذَرَّةً ٠
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِهِ الْمُتَّسِقَةِ كَيْفَ تَرٰى كَالْفَلَقِ سَخَاوَةً مُطْلَقَةً مَعَ اِنْتِظَامٍ مُطْастанд۪ى سُرْعَةٍ مُطْلَقَةٍ مَعَ اِتِّزَانٍ مُطْلَقٍ ف۪ى سُهُولَةٍ مُطْلَقَةٍ مَعَ اِتِّقَانٍ مُطْلَقٍ ف۪ى وُسْعَةٍ مُطْلَقَةٍ مَعَ حُسْنِ صُنْعٍ مُطْلَقٍ ف۪ى بُعْدَةٍ مُطْلَقَةٍ مَعَ اِتِّفَاقٍ مُطْلَقٍ ف۪ى خِلْطَةٍ مُطْلَقَةٍ مَعَ اِمْتِ. Егерمُطْلَقٍ ف۪ى رُخْصَةٍ مُطْلَقَةٍ مَعَ غُلُوٍّ مُطْلَقٍ ٠ فَهٰذِهِ الْكَيْفِيَّةُ الْمَشْهُودَةُ شَاهِدَةٌ لِلْعَاقِلِ الْمُحَقِّقِ مُجْبِرَةٌ لِلْاَحْمَقِ الْمُنَافِقِ عَلٰى قَبُولِ الصَّنْعَةِ وَ الْوَحْدَةِ لِلْحَقِّ ذِى الْقُدْرَةҰндҰсҰُطْلَقَةِ وَ هُوَ الْعَل۪يمُ الْمُطْلَقُ ٠ وَ فِى الْوَحْدَةِ سُهُولَةٌ مُطْلَقَةٌ وَ فِى الْكَثْرَةِ وَ الشِّرْكَةِ صُعُوبَةٌ مُنْغَلِقَةٌ ٠ اِنْ اُسْنِدَ كُلُّ الْاَشْيَاءِ لِلْوқңтҰқ فَالْكَائِنَاتُ كَالنَّخْلَةِ وَ النَّخْلَةُ كَالثَّمَرَةِ سُهُولَةً فِى الْاِبْتِدَاعِ ٠ اِنْ اُسْنِدَ لِلْكَثْرَةِ فَالنَّخْلَةُ كَالْكَائِنамшҰлаَ الثَّمَرَةُ كَالشَّجَرَاتِ صُعُوبَةً فِى الْاِمْتِنَاعِ اِذِ الْوَاحِدُ بِالْفِعْلِ الْوَاحِدِ يُحَصِّلُ نَت۪يجَةً وَ وَضْعِيَّةً لِلْكَث۪يرِ بِلَا كُلْفَةٍ وَ لَا مُبَاشَرَةٍ ٠ لََ فَرَ۪يلَتْ تِلْكَ الْوَضْعِيَّةُ وَ النَّت۪يجَةُ اِلَى الْكَثْرَةِ لَا يُمْكِنُ اَنْ تَصِلَ اِلَيْهَا اِلَّا بِتَكَلُّفَاتٍ وَ مُبَاشَرَاتٍ وَ مُشَاجَرَاتٍ ٠ كَالْاَم۪يرِ مَعَ
— 333 —
النَّفَرَاتِ وَ الْبَان۪ى مَعَ الْحَجَرَاتِ وَ الْاَرْضалҰп, النُّجُومِ وَ السَّيَّارَاتِ وَ الْفَوَّارَةِ مَعَ الْقَطَرَاتِ وَ نُقْطَةِ الْمَرْكَزِ مَعَ النُّقَطِ فِى الدَّائِرَةِ بِسِرِّ اَنَّ فِى الْوَحْدَةِ يَقُومُ الْاِنْتِسَттан сقَامَ قُدْرَةٍ غَيْرَ مَحْدُودَةٍ ٠ وَ لَايَضْطَرُّ السَّبَبُ لِحَمْلِ مَنَابِعِ قُوَّتِه۪ وَ يَتَعَاظَمُ الْاَثَرُ بِالنِّسْبَةِ اِلَى الْمُسْنَدِ اِلَيْهِ ٠ وَ فِى الشِّرْكَةِ يَضْطَرُّ كُلُّ سَبَبٍ لِحَمْلِ مَنَابِعِ قُوَّتِه۪ فَيَتَصلِّ شَ الْاَثَرُ بِنِسْبَةِ جِرْمِه۪ وَ مِنْ هُنَا غَلَبَتِ النَّمْلَةُ وَ الذُّبَابَةُ عَلَى الْجَبَابِرَةِ وَ حَمَلَتِ النُّوَاةُ الصَّغ۪يرَةُ شَجَرَةً عَظ۪يمَасшҰсҰَ بِسِرِّ اَنَّ ف۪ى اِسْنَادِ كُلِّ الْاَشْيَاءِ اِلَى الْوَاحِدِ لَا يَكُونُ الْا۪يجَادُ مِنَ الْعَدَمِ الْمُطْلَقِ بَلْ يَكُونُ الْا۪يجَادُ عَيْنَ نَقْلِ الْمَوْجُودِ الْعр кереِّ اِلَى الْوُجُودِ الْخَارِجِىِّ كَنَقْلِ الصُّورَةِ الْمُتَمَثِّلَةِ فِى الْمِرْاٰةِ اِلَى الصَّح۪يفَةِ الْفُطُوغْرَفِيَّةِ لِتَثْب۪يتِ وُجُودٍ خَارِجِىٍّ لَهَا بِكَمَالِ السُّهُولَةِ اَوْ اِظْهَارِ الْخَطِّ الْمَكْتُوبِ بِمِدَادдерӘндيُرٰى بِوَاسِطَةِ مَادَّةٍ مُظْهِرَةٍ لِلْكِتَابَةِ الْمَسْتُورَةِ ٠
وَ ف۪ى اِسْنَادِ الْاَشْيَاءِ اِلَى الْاَسْبَابِ وَ الْكَثْرَةِ يَلْزَمُ الْا۪يجَادُ مِنَ الْعَدَمِта н&рطْلَقِ.. وَ هُوَ اِنْ لَمْ يَكُنْ مُحَالًا يَكُونُ اَصْعَبَ الْاَشْيَاءِ ٠ فَالسُّهُولَةُ فِى الْوَحْدَةِ وَاصِلَةٌ اِلٰى دَرَجَةِ الْوُجُوبِ ٠ وَ الصُّعُوبَةُ فِى الْكَثْرَةِ وَاصِلَةٌ اِلٰى دَرَجَةкетудӘِمْتِنَاعِ
وَ بِحِكْمَةِ اَنَّ فِى الْوَحْدَةِ يُمْكِنُ الْاِبْدَاعُ وَ ا۪يجَادُ
— 334 —
الْاَيْسِ
{(*): اَلْاَيْسُ : Бар деген маүҰнада.}
مِنَ اللَّيْسِ
{(*): اَللَّيْسُ : МҚлдем жоңмда ңа маүҰнада.}
يَعْن۪ى اِبْدَاعُ الْمَوْجُودِ مِنَ الْعَدَمِ الصِّرْفِ بِلَا مُدَّةٍ وَ لَا مَادَّةٍ .. وَ اِفْرَاغُ الذَّرَّاتِ فِى الْقَالَبِ الْعِلْمِىِّ بِلَا كُلْفَةٍ وَ لَا خِلимиÇ п٠
وَ فِى الشِّرْكَةِ وَ الْكَثْرَةِ لَا يُمْكِنُ الْاِبْدَاعُ مِنَ الْعَدَمِ بِاِتِّفَاقِ كُلِّ اَهْلِ الْعَقْلِ فَلَا بُدَّ لِوُجُودِ ذ۪ى حَيَاةٍ جَمْعُ ذَرَّاتٍ مлӘгӘ мِرَةٍ فِى الْاَرْضِ وَ الْعَنَاصِرِ .. وَ بِعَدَمِ الْقَالَبِ الْعِلْمِىِّ يَلْزَمُ لِمُحَافَظَةِ الذَّرَّاتِ ف۪ى جِسْمِ ذِى الْحَيَاةِ وَُ بِحِعِلْمٍ كُلِّىٍّ وَ اِرَادَةٍ مُطْلَقَةٍ ف۪ى كُلِّ ذَرَّةٍ ٠
وَ مَعَ ذٰلِكَ اَنَّ الشُّرَكَاءَ مُسْتَغْنِيَةٌ عَنْهَا وَ مُمْتَنِعَةٌ بِالذَّاتِ بِخَمْسَةِ وُجُوهٍ مُتَدَاخِلَ7
&натَ الشُّرَكَاءُ الْمُسْتَغْنِيَةُ عَنْهَا وَ الْمُمْتَنِعَةُ بِالذَّاتِ تَحَكُّمِيَّةٌ مَحْضَةٌ لَا اَمَارَةَ عَلَيْهَا وَ لَا اِشَارَةَ اِلَيْهَا ف۪ى شَىْءٍ مِنَ الْمَوْجُودَاتِ اِذْ خِلْقَةُ السَّمٰوَاتِ وَ اдайтҰнضِ تَسْتَلْزِمُ قُدْرَةً كَامِلَةً غَيْرَ مُتَنَاهِيَةٍ بِالضَّرُورَةِ فَاسْتُغْنِىَ عَنِ الشُّرَكَاءِ وَ اِلَّا لَزِمَ تَحْد۪يدُ وَ انْتِهَاءُ قُدْرَةٍ كَامِلَةٍ غَيْرِ مُتَنَاهِيَةٍ ف۪ى وَقарҰ даدَمِ التَّنَاه۪ى بِقُوَّةٍ مُتَنَاهِيَةٍ بِلَا ضَرُورَةٍ مَعَ الضَّرُورَةِ ف۪ى عَكْسِه۪ وَ هُوَ مُحَالٌ ف۪ى خَمْسَةِ اَوْجُهٍ فَامْتَنَعَتِ الشُّرَكَاءُ مَعَ اَنَّ الشُّرَكَاءَ الْمُمْتَنِعَةَ بِتِلْكَ الْوُجُوهِ لَا اِشَارَةَ اِلٰى وُجُودِ ЖЕТӨ لَا اَمَارَةَ عَلٰى تَحَقُّقِهَا ف۪ى شَىْءٍ مِنَ الْمَوْجُودَاتِ فَقَدِ اسْتَفْسَرْنَا هٰذِهِ الْمَسْئَلَةَ (فِى الْمَوْقِفِ الْاَوَّلِ) مِنَ الرِّسَالَةِ الثَّانِيَةектерӘ335
الثَّلَاث۪ينَ مِنَ الذَّرَّاتِ اِلَى السَّيَّارَاتِ .. (وَ فِى الْمَوْقِفِ الثَّان۪ى) مِنَ السَّمٰوَاتِ اِلَى التَّشَخُّصَاتِ الْوَجْهِيَّةِ فَاَعْطَتْ جَم۪يعُهَا جَوَابَ رайлҰүҰلشِّرْكِ بِاِرَائَةِ سِكَّةِ التَّوْح۪يدِ فَكَمَا لَا شُرَكَاءَ لَهُ كَذٰلِكَ لَا مُع۪ينَ وَلَا وُزَرَاءَ لَهُ ٠
وَ مَا الْاَسْبَابُ اِلَّا حِجَابٌ رَق۪يقٌ عَلٰى تَصَرُّفِ الْقُدْرَةِ الْاَزَلаллим- لَيْسَ لَهَا تَاْث۪يرٌ ا۪يجَادِىٌّ ف۪ى نَفْسِ الْاَمْرِ ٠ اِذْ اَشْرَفُ الْاَسْبَابِ وَ اَوْسَعُهَا اِخْتِيَارًا هُوَ الْاِنْسَانُ مَعَ اَنَّهُ لَيْسَ ف۪ى يَدِه۪ مِنْ اَظْهَرِ اَفْعَالِهِ الْاِخْتِيَارِيَّةِ كَالْاَكْلِ وَ الْكَلَامِ وَ الбайланِ مِنْ مِاٰتِ اَجْزَاءٍ اِلَّا جُزْءٌ وَاحِدٌ مَشْكُوكٌ فَاِذَا كَانَ السَّبَبُ الْاَشْرَفُ وَ الْاَوْسَعُ اِخْتِيَارًا مَغْلُولَ الْاَيْد۪ى عَنِ التَّصَرُّفِ الْحَق۪يقِىِّ كَمَا تَرٰى فَكَيْفَ يُمْكِنُ اَنْ تَكُونَ الْبَетке бتُ وَ الْجَمَادَاتُ شَر۪يكًا فِى الْا۪يجَادِ وَ الرُّبُوبِيَّةِ لِخَالِقِ الْاَرْضِ وَ السَّمٰوَاتِ ٠
فَكَمَا لَا يُمْكِنُ اَنْ يَكُونَ الظَّرْفُ Әқ есӘى وَضَعَ السُّلْطَانُ ف۪يهِ الْهَدِيَّةَ اَوِ الْمَنْد۪يلُ الَّذ۪ى لَفَّ ف۪يهِ الْعَطِيَّةَ اَوِ النَّفَرُ الَّذ۪ى اَرْسَلَ عَلٰى يَدِهِ النِّعْمَةَ اِلَيْكَ شُرَكَاءَ للِسُّلْطَانِ ف۪ى سَلْطَنжҚргенكَذٰلِكَ لَا يُمْكِنُ اَنْ يَكُونَ الْاَسْبَابُ الْمُرْسَلَةُ عَلٰى اَيْد۪يهِمُ النِّعَمُ اِلَيْنَا وَ الظُّرُوفُ الَّت۪ى هِىَ صَنَاد۪يقُ للِنِّعَمِ الْمُدَّخَرَةِ لَنَا وшегӘ, َسْبَابُ الَّت۪ى اِلْتَفَّتْ عَلٰى عَطَايَا اِلٰهِيَّةٍ مُهْدَاتٌ اِلَيْنَا شُرَكَاءَ اَعْوَانًا اَوْ وَسَائِطَ مُؤَثِّرَةً ٠
اَلْمَرْتَبَةُ الثَّانِيَةُ:
جَلَّ جَلَالُهُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شҰда ңаقُدْرَةً وَ عِلْمًا
— 336 —
اِذْ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَل۪يمُ الصَّانِعُ الْحَك۪يمُ الرَّحْمٰنُ الرَّح۪يمُ الَّذ۪ى هٰذِهِ الْمَوْجُودَاتُ الْاَرْضِيَّةُ وَ الْاَجْرَامُ ْتِ عَْوِيَّةُ ف۪ى بُسْتَانِ الْكَائِنَاتِ مُعْجِزَاتُ قُدْرَةِ خَلَّاقٍ عَل۪يمٍ بِالْبَدَاهَةِ ٠ وَ هٰذِهِ النَّبَاتَاتُ الْمُتَلَوِّنَةُ الْمُتَزَيِّنَةُ الْمَنْثُورَةُне толذِهِ الْحَيْوَانَاتُ الْمُتَنَوِّعَةُ الْمُتَبَرِّجَةُ الْمَنْشُورَةُ ف۪ى حَد۪يقَةِ الْاَرْضِ خَوَارِقُ صَنْعَةِ صَانِعٍ حَك۪يمٍ بِالضَّرُورَةِ وَ هٰذِهِ الْاَزْهَارُ الْمُتَبَسِّمَةُ وَ الْاَثْمَارُ الْمُتَزَيِّنَةُ ف۪ىаталатنِ هٰذِهِ الْحَد۪يقَةِ هَدَايَاءُ رَحْمَةِ رَحْمٰنٍ رَح۪يمٍ بِالْمُشَاهَدَةِ تَشْهَدُ هَات۪يكَ وَ تُنَاد۪ى تَاكَ وَ تُعْلِنُ هٰذِه۪ بِاَنَّ خَلَّاقَ هَات۪يكَ وَ مُصَوِّر, жҰлаَ وَ وَاهِبَ هٰذِه۪ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ وَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَل۪يمٌ قَدْ وَسِعَ كُلَّ شَىْءٍ رَحْمَةً وَ عِلْمًا تَتَسَاوٰى بِالنِّسْبَةِ اِلٰى قُدْرَتِهِ الذَّرَّاتُ وَ النُّجُومُ وَ الْقَل۪يلُ وَ الْكَث۪يرُ وَ الصَّغ۪يرُ وَ الْكَب۪дӘ ңой الْمُتَنَاه۪ى وَ غَيْرُ الْمُتَنَاه۪ى وَ كُلُّ الْوُقُوعَاتِ الْمَاضِيَّةِ وَ غَرَائِبِهَا مُعْجِزَاتُ صَنْعَةِ صَانِعٍ حَك۪يمٍ تَشْهَدُ عَلٰى اَنَّ ذٰلِكَ الص кезеқَ قَد۪يرٌ عَلٰى كُلِّ الْاِمْكَانَاتِ الْاِسْتِقْبَالِيَّةِ وَ عَجَائِبِهَا اِذْ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَل۪يمُ وَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ ٠
فَسُبْحَانَ مَنْ جَعَلَ حَد۪يقَةَ اَرْضِه۪ مَشْهَرَ صَنْعَتِه۪ مَحْشَйелӘлӘْرَتِه۪ مَظْهَرَ قُدْرَتِه۪ مَدَارَ حِكْمَتِه۪ مَزْهَرَ رَحْمَتِه۪ مَزْرَعَ جَنَّتِه۪ مَمَرَّ الْمَخْلُوقَاتِ مَس۪يلَ الْمَوْجُودَاتِ مَك۪يلَ الْمَصْنُوعَاتِ فَمُزَيَّنُ الْحَيْوَانَاتِ مُنَقَّشُ الطُّيُورَاتِ مُثَمَّرُ اтша Ұнرَاتِ مُزَهَّرُ النَّبَاتَاتِ مُعْجِزَاتُ عِلْمِه۪ خَوَارِقُ صُنْعِه۪ هَدَايَاءُ
— 337 —
جُودِه۪ بَرَاه۪ينُ لُطْفِه۪ ٠
تَبَسُّمُ الْاَزْهَارِ مِنْ ز۪ينَةِ الْاَثْمَارِ، تَسَجُّعُ الْاَطْيَارِ ف۪ى نَسْمَةِ الْاَسْحَارِ، تَهَزُّجُ ا шҰүа طَارِ عَلٰى خُدُودِ الْاَزْهَارِ، تَرَحُّمُ الْوَالِدَاتِ عَلَى الْاَطْفَالِ الصِّغَارِ، تَعَرُّفُ وَدُودٍ، تَوَدُّدُ رَحْمَانٍ، تَرَحُّمُ حَنَّانٍ تَحَنُّنُ مَنَّانٍ لِран ңҰِ وَ الْاِنْسَانِ وَ الرُّوحِ وَ الْحَيْوَانِ وَ الْمَلَكِ وَ الْجَانِّ ٠
وَ الْبُذُورُ وَ الْاَثْمَارُ وَ الْحُبُوبُ وَ الْاَزْهَارُ مُعْجِزَاتُ الْحِكْمَةِ خَوَارِقُ الصَّنْعَةِ هَدَايَاءн жердَحْمَةِ بَرَاه۪ينُ الْوَحْدَةِ شَوَاهِدُ لُطْفِه۪ ف۪ى دَارِ الْاٰخِرَةِ شَوَاهِدُ صَادِقَةٌ بِاَنَّ خَلَّاقَهَا عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ وсезӘмдلِّ شَىْءٍ عَل۪يمٌ قَدْ وَسِعَ كُلَّ شَىْءٍ بِالرَّحْمَةِ وَ الْعِلْمِ وَ الْخَلْقِ وَ التَّدْب۪يرِ وَ الصُّنْعِ وَ التَّصْو۪يرِ ٠ فَالشَّمْسُ كَالْبُذْرَةِ وَ النَّجْمُ كَالزُّهْرَةِ وَ الْاَرْضُ كَالْحَبَّةِ аүҰ Êлثْقُلُ عَلَيْهِ بِالْخَلْقِ وَ التَّدْب۪يرِ وَ الصُّنْعِ وَ التَّصْو۪يرِ ٠
فَالْبُذُورُ وَ الْاَثْمَارُ مَرَايَاءُ الْوَحْدَةِ ف۪ى اَقْطَارِ الْكَثْرَةِ اِشَارَاتُ الْقَدَرِ رҰлҰсҰнاتُ الْقُدْرَةِ بِاَنَّ تِلْكَ الْكَثْرَةَمِنْ مَنْبَعِ الْوَحْدَةِ تَصْدُرُ شَاهِدَةً لِوَحْدَةِ الْفَاطِرِ فِى الصُّنْعِ وَ التَّصْو۪يرِ ثُمَّ اِلَى الْوَحْدَةِ تَنْتَه۪ى ذَاكِرَةً لِحِكْمَةِ الصَّانِعِ فِى الْخَلْقِ وَ التَّدْب۪يرِ ٠ де басْو۪يحَاتُ الْحِكْمَةِ بِاَنَّ خَالِقَ الْكُلِّ بِكُلِّيَّةِ النَّظَرِ اِلَى الْجُزْئِىِّ يَنْظُرُ ثُمَّ اِلٰى جُزْئِه۪ اِذْ اِنْ كَانَ ثَمَرًا فَهُوَ الْمَقْصُودُ الْاَظْهَرُ مِنْ خَلْقِ هٰذَا الشَّجَرِ ٠
فَالْبَشَرُ ثَمَرٌ لِهٰذِهِ рге деئِنَاتِ فَهُوَ الْمَقْصُودُ الْاَظْهَرُ لِخَالِقِ الْمَوْجُودَاتِ وَ
— 338 —
الْقَلْبُ كَالنُّوَاةِ فَهُوَ الْمِرْاٰةُ الْاَنْوَرُ لِصَانِعِ الْمَخْلُوقَاتِ ٠ مِنْ هٰذِهِ الْحِكْمَةِ فَاнҰ болسَانُ الْاَصْغَرُ ف۪ى هٰذِهِ الْكَائِنَاتِ هُوَ الْمَدَارُ الْاَظْهَرُ لِلنَّشْرِ وَ الْمَحْشَرِ ف۪ى هٰذِهِ الْمَوْجُودَاتِ وَ التَّخْر۪يبِ وَ التَّبْد۪يلِ وَ التَّحْو۪يلِ مُرَبَّجْد۪يدِ لِهٰذِهِ الْكَائِنَاتِ ٠
اَللّٰهُ اَكْبَرُ يَا كَب۪يرُ اَنْتَ الَّذ۪ى لَا تَهْدِى الْعُقُولُ لِكُنْهِ عَظَمَتِهِ ٠
كِه: لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ بَرَابَرْ م۪ى زَنَنْد هَرْشَىْ دَمَادَمْ جُويَدَنْد يَا حَقّ سَرَاسَرْ گُويَدَنжан-жа حَىّ
{(СӘлтеме): Б&л міртебе кӘшкене бӘр гҚлге жіне с&лу бӘр ійелге ишара етедӘ. К+ктем - бӘр гҚл тірӘздӘ, жінніт та бӘр гҚл Әспеттес. ОсҰ міртебеде соَدَى اралҰ айтҰладҰ. Жіне ілем тамаша с&лу бӘр адам тірӘздӘ, хор ңҰздарҰ, руханилер мен жан-жануарлар, адамзаттҰқ бірӘ жеке-жеке ойша тамаша бӘр бейнеде болҰп, б&л міртебенӘқ баÇндап отҰрүан ИліҒи к+ркем есӘмдердӘ жан-жаңтҰ параңтап к+рсетӘпңорүанӘ.}
اَلْمَرْتَبَةُ الثَّالِثَةُ:
﴿ا۪يضَاحُهَا ف۪ى رَاْسِ الْمَوْقِفِ الثَّالِثِ مِنَ الرِّسَالَةِ الثَّانِيَةِ وَ ثَلَاث۪ينَ﴾
اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُбалҰңтىْءٍ قُدْرَةً وَ عِلْمًا اِذْ هُوَ الْقَد۪يرُ الْمُقَدِّرُ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ الْمُصَوِّرُ الْكَر۪يمُ اللَّط۪يفُ الْمُزَيِّنُ الْمُنْعِمُ الْوَрсеткеالْمُتَعَرِّفُ الرَّحْمٰنُ الرَّح۪يمُ الْمُتَحَنِّنُ الْجَم۪يلُ ذُو الْجَمَالِ وَ الْكَمَالِ الْمُطْلَقِ النَّقَّاشُ الْاَزَلِىُّ الَّذ۪ى مَاحَقَائِقُ هٰذِهِ الْكَائِنَاتِ كُلّен ңатاَجْزَاءً وَ صَحَائِفَ وَ طَبَقَاتٍ وَ مَا حَقَائِقُ هٰذِهِ الْمَوْجُودَاتِ كُلِّيًّا وَ جُزْئِيًّا وَ وُجُودًا وَ بَقَاءً اِلَّا وَ هِىَ خُطُوطُ قَلَمِ قَضَائِه۪ وелдӘ: رِه۪ بِتَنْظ۪يمٍ وَ تَقْد۪يرٍ وَ عِلْمٍ وَ حِكْمَةٍ وَ اِلَّا نُقُوشُ پَرْكَارِ عِلْمِه۪ وَ حِكْمَتِه۪ بِصُنْعٍ وَ تَصْو۪يرٍ وَ اِلَّا تَزْي۪ينَاتُ
— 339 —
يَدِ بَيْضَاءِ صُنْعِه۪ وَ تَصْو۪يرِه۪ وَ تَزْي۪к+ктегوَ تَنْو۪يرِه۪ بِلُطْفٍ وَ كَرَمٍ وَ اِلَّا اَزَاه۪يرُ لَطَائِفِ لُطْفِه۪ وَ كَرَمِه۪ وَ تَعَرُّفِه۪ وَ تَوَدُّدِه۪ بِرَحْمَةٍ وَ نِعْمَةٍ وَ اِلَّا ثَمَرَاتُ فَيَّاضِ عَيْنِ رَحْمَتِه۪ وَ نَِّانِعه۪ وَ تَرَحُّمِه۪ وَ تَحَنُّنِه۪ بِجَمَالٍ وَ كَمَالٍ وَ اِلَّا لَمَعَاتُ جَمَالٍ سَرْمَدِىٍّ وَ كَمَالٍ دَيْمُومِىٍّ بِشَهَادَةِ تَفَانِيَةِ الْمَرَايَا وَ سَيَّالِيَّةِ الْمَظَاهِرِ مَعَ دَوَامِ تَجَلِّى الْجَمَالِ عَلٰى مَرِّ الْа, тӘрِ وَ الْعُصُورِ وَ الْاَدْوَارِ وَ مَعَ دَوَامِ الْاِنْعَامِ عَلٰى مَرِّ الْاَنَامِ وَ الْاَيَّامِ وَ الْاَعْوَامِ ٠
نَعَمْ تَفَانِى الْمِرْاٰةِ زَлҰң Иеالْمَوْجُودَاتِ مَعَ التَّجَلِّى الدَّائِمِ مَعَ الْفَيْضِ الْمُلَازِمِ مِنْ اَظْهَرِ الظَّوَاهِرِ مِنْ اَبْهَرِ الْبَوَاهِرِ عَلٰى اَنَّ الْجَمَالَ الظَّاهِرَ اَنَّ الْكَمَالَ الزَّاهِرَ لَيْسَا مُلْكَ الалүастهِرِ مِنْ اَفْصَحِ تِبْيَانٍ مِنْ اَوْضَحِ بُرْهَانٍ لِلْجَمَالِ الْمُجَرَّدِ لِلْاِحْسَانِ الْمُجَدَّدِ لِلْوَاجِبِ الْوُجُودِ لِلْبَاقِى الْوَدُودِ ٠
نَعَمْ فَالْاَثَرُ الْمُكَمَّلُ يَدُلُّ بِالْبَدَاهَةِ عَلَى الْفِعْ Жаратمُكَمَّلِ ثُمَّ الْفِعْلُ الْمُكَمَّلُ يَدُلُّ بِالضَّرُورَةِ عَلَى الْاِسْمِ الْمُكَمَّلِ وَ الْفَاعِلِ الْمُكَمَّلِ ثُمَّ الْاِسْمُ الْمُكَمَّلُ يَدُلُّ بِلَا رَيْبٍ عَلَى الْوَصْفِ الْمُكَمَّلِ ثُمَّ الْوَصْفُ الْمُكَْاَصْفيَدُلُّ بِلَا شَكٍّ عَلَى الشَّاْنِ الْمُكَمَّلِ ثُمَّ الشَّاْنُ الْمُكَمَّلُ يَدُلُّ بِالْيَق۪ينِ عَلٰى كَمَالِ الذَّاتِ بِمَا يَل۪يقُ بِالذَّاتِ وَ هُوَ الْحَقُّ الْيَق۪ينُ ٠
— 340 —
اَلْمَرْت ЯзӘқ الرَّابِعَةُ:
جَلَّ جَلَالُهُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ اِذْ هُوَ الْعَدْلُ الْعَادِلُ الْحَكَمُ الْحَاكِمُ الْحَك۪يمُ الْاَزَلِىُّ الَّذ۪ى اَسَّسَ بُنْيَانَ شَجَرَةِ هٰذِهِ الْكَائِنَاتِ ف۪ى سِتَّةِ اَيَّтартңаاُصُولِ مَش۪يئَتِه۪ وَ حِكْمَتِه۪ وَ فَصَّلَهَا بِدَسَات۪يرِ قَضَائِه۪ وَ قَدَرِه۪ وَ نَظَّمَهَا بِقَوَان۪ينِ عَادَتِه۪ وَ سُنَّتِه۪ وَ زَيَّа бар بِنَوَام۪يسِ عِنَايَتِه۪ وَ رَحْمَتِه۪ وَ نَوَّرَهَا بِجَلَوَاتِ اَسْمَائِه۪ وَ صِفَاتِه۪ بِشَهَادَاتِ اِنْتِظَامَاتِ مَصْنُوعَاتِه۪ وَ تَزَيُّنَاتِ مَوْجُودَاتِه۪ وَ تَشَابُهِهَا وَ تَنَاسُبِهَا وَ تَ, кеттِهَا وَ تَعَاوُنِهَا وَ تَعَانُقِهَا وَ اِتِّقَانِ الصَّنْعَةِ الشُّعُورِيَّةِ ف۪ى كُلِّ شَىْءٍ عَلٰى مِقْدَارِ قَامَةِ قَابِلِيَّتِهِ الْمُقَدَّرَةِ بِتَقْد۪يرِ الْقَدَرِ فَالْحِكْمَةُ الْعَاй бастف۪ى تَنْظ۪يمَاتِهَا وَ الْعِنَايَةُ التَّامَّةُ ف۪ى تَزْي۪ينَاتِهَا وَ الرَّحْمَةُ الْوَاسِعَةُ ف۪ى تَلْط۪يفَاتِهَا وَ الْاَرْزَاقُ وَ الْاِعَاشَةُ الشَّامِلَةُ ف۪п, +з بِيَتِهَا وَ الْحَيَاةُ الْعَج۪يبَةُ الصَّنْعَةِ بِمَظْهَرِيَّتِهَا للِشُّؤُنِ الذَّاتِيَّةِ لِفَاطِرِهَا وَ الْمَحَاسِنُ الْقَصْدِيَّةُ ف۪ى تَحْس۪ينَاتِهَا وَ دَوَامُ تَجَلِّى الْجَمَاада бӘمُنْعَكِسِ مَعَ زَوَالِهَا وَ الْعِشْقُ الصَّادِقُ ف۪ى قَلْبِهَا لِمَعْبُودِهَا وَ الْاِنْجِذَابُ الظَّاهِرُ ف۪ى جَذْبَتِهَا وَ اِتِّفَاقُ كُلِّ كُمَّلِهҰн, онٰى وَحْدَةِ فَاطِرِهَا وَ التَّصَرُّفُ لِمَصَالِحَ ف۪ى اَجْزَائِهَا وَ التَّدْب۪يرُ الْحَك۪يمُ لِنَبَاتَاتِهَا وَ التَّرْبِيَةُ الْكَر۪يمَةُ لِحَيْوَانَاتِهَا وَ الْاِنْتِظَامُ الْمُكَمَّلُ ف۪ى تَغَيُّرӘқ Ққгَرْكَانِهَا وَ الْغَايَاتُ الْجَس۪يمَةُ ف۪ى اِنْتِظَامِ كُلِّيَّتِهَا وَ الْحُدُوثُ دَفْعَةً مَعَ غَايَةِ كَمَالِ حُسْنِ صَنْعَتِهَا بِلَا اِحْتِيَاجٍ اِلٰى مُدмбат рَ مَادَّةٍ وَ التَّشَخُّصَاتُ الْحَك۪يمَةُ مَعَ عَدَمِ تَحْد۪يدِ تَرَدُّدِ اِمْكَانَاتِهَا وَ قَضَاءُ حَاجَاتِهَا
— 341 —
عَلٰى غَايَةِ كَثْرَتِهَا وَ تَنَوُّعِهَا ف۪ى اَوْقَاتِهَا اللَّائِقَةِқӘнде نَاسِبَةِ مِنْ حَيْثُ لَا يُحْتَسَبُ وَ مِنْ حَيْثُ لَا يُشْعَرُ مَعَ قَصْرِ اَيْد۪يهَا مِنْ اَصْغَرِ مَطَالِبِهَا وَ الْقُوَّةُ الْمُطْلَقَةُ ف۪ى مَعْدَنِ ضَعْفِهَا وَ الْقанҰма ُ الْمُطْلَقَةُ ف۪ى مَنْبَعِ عَجْزِهَا وَ الْحَيَاةُ الظَّاهِرَةُ ف۪ى جُمُودِهَا وَ الشُّعُورُ الْمُح۪يطُ ف۪ى جَهْلِهَا وَ الْاِنْتِظَامеу, зіُكَمَّلُ ف۪ى تَغَيُّرَاتِهَا الْمُسْتَلْزِمُ لِوُجُودِ الْمُغَيِّرِ الْغَيْرِ الْمُتَغَيِّرِ وَ الْاِتِّفَاقُ ف۪ى تَسْب۪يحَاتِهَا كَالدَّوَائِرِ الْمُتَدَاخِلَةِ الْمُتَّحِدَةِ الْمَرْكَزِ وَ الْمَقْبُولِيَّةُ ف۪ى دَعَوَاتِهَا الثَّلْ фабрِلِسَانِ اِسْتِعْدَادِهَا وَ بِلِسَانِ اِحْتِيَاجِهَا الْفِطْرِيَّةِ وَ بِلِسَانِ اِضْطِرَارِهَا وَ الْمُنَاجَاةُ وَ الشُّهُودَاتُ وَ الْفُيُوضَاتُ ف۪ى عِبَادَاتِهَا وَ الْاِنْتِظَامُ ف۪ى قَدَرَيْهَا وтей алِطْمِئْنَانُ بِذِكْرِ فَاطِرِهَا وَ كَوْنُ الْعِبَادَةِ ف۪يهَا خَيْطَ الْوُصْلَةِ بَيْنَ مُنْتَهٰيهَا وَ مَبْدَئِهَا وَ سَبَبُ ظُهُورِ &рүҰдаِهَا وَ لِتَحَقُّقِ مَقَاصِدِ صَانِعِهَا ٠
وَ هٰكَذَا بِسَائِرِ شُؤُنَاتِهَا وَ اَحْوَالِهَا وَ كَيْفِيَّاتِهَا شَاهِدَاتٌ بِاَنَّهَا كُلَّهَا بِتَدْب۪يرِ مُدَبِّرٍ حَك۪يمٍ وَاحِدٍ وَ ف۪ى تَرْبِيَةِيَطْغٍّٰ كَر۪يمٍ اَحَدٍ صَمَدٍ وَ كُلَّهَا خُدَّامُ سَيِّدٍ وَاحِدٍ وَ تَحْتَ تَصَرُّفِ مُتَصَرِّفٍ وَاحِدٍ وَ مَصْدَرُهُمْ قُدْرَةُ الْوَاحِدِ ال, +зӘнتَظَاهَرَتْ وَ تَكَاثَرَتْ خَوَات۪يمُ وَحْدَتِه۪ عَلٰى كُلِّ مَكْتُوبٍ مِنْ مَكْتُوبَاتِه۪ ف۪ى كُلِّ صَفْحَةٍ مِنْ صَفَحَاتِ مَوْجُودَاتِه۪ ٠
نَعَمْ فَكُلُّ زُهْرَةٍ وَ ثَман-есَ كُلُّ نَبَاتٍ وَ شَجَرٍ بَلْ كُلُّ حَيْوَانٍ وَ حَجَرٍ بَلْ كُلُّ ذَرٍّ وَ مَدَرٍ ف۪ى كُلِّ وَادٍ وَ جَبَلٍ وَ كُلِّ بَادٍ وَ قَفَرٍ خَاتَمٌ بَيِّنُ النَّقْشِ
— 342 —
وَ الْاَثَرِ يُظْهِرُ لِدِقَّةِ النَّظَرِ بِاَنَّ ذَطَةِ عَ الْاَثَرِ هُوَ كَاتِبُ ذَاكَ الْمَكَانِ بِالْعِبَرِ فَهُوَ كَاتِبُ ظَهْرِ الْبَرِّ وَ بَطْنِ الْبَحْرِ فَهُوَ نَقَّاشُ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ ف۪ى صَح۪يفَةِ السَّمٰوَاتِ ذَاتِ الْعِبَرِ جَلَّ جَلَالُ نَقّҰқдайдا اَللّٰهُ اَكْبَرُ
كِه لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ بَرَابَرْ م۪ى زَنَدْ عَالَمْ
اَلْمَرْتَبَةُ الْخَامِسَةُ:

{(СӘлтеме): ОтҰз екӘншӘ С+здӘқ бӘрӘншӘ тарауҰнҰіне банда жіне жиҰрмасҰншҰ МектубтҰқ екӘншӘ маңамҰнда тҚсӘндӘрӘлген болатҰн.}

اَللّٰهُ اَكْبَرُ اِذْ هُوَ الْخَلَّاقُ الْقَد۪يرُ الْمُصَوِّرُ الْبَص۪يرُ الَّذ۪ى هٰذِهِ الْاَجْرَامُ الْعُلْوِيَّةُ وَ الْكَوَاكِبُ الد ірбӘрَّةُ نَيِّرَاتُ بَرَاه۪ينِ اُلُوهِيَّتِه۪ وَ عَظَمَتِه۪ وَ شُعَاعَاتُ شَوَاهِدِ رُبُوبِيَّتِه۪ وَ عِزَّتِه۪ تَشْهَدُ وَ تُنَاد۪ى عَلٰى شَعْشَعَةِ سوَ تَوَةِ رُبُوبِيَّتِه۪ وَ تُنَاد۪ى عَلٰى وُسْعَةِ حُكْمِه۪ وَ حِكْمَتِه۪ وَ عَلٰى حِشْمَةِ عَظَمَةِ قُدْرَتِه۪ فَاسْتَمِعْ اِلٰى اٰيَةِ (اَفَلَمْ يَنْظُرُٓда болَى السَّمَٓاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَ زَيَّنَّاهَا... الخ) ثُمَّ انْظُرْ اِلٰى وَجْهِ السَّمَاءِ كَيْفَ تَرٰى سُكُوتًا ف۪ى سُكُونَةٍ حَرَكَةً ف۪ى حِكْمَةٍ تَلَئْلُأً السُّفشْمَةٍ تَبَسُّمًا ف۪ى ز۪ينَةٍ مَعَ اِنْتِظَامِ الْخِلْقَةِ مَعَ اِتِّزَانِ الصَّنْعَةِ تَشَعْشُعُ سِرَاجِهَا لِتَبْد۪يلِ الْمَوَاسِمِ تَهَ болат مِصْبَاحِهَا لِتَنْو۪يرِ الْمَعَالِمِ تَلَئْلُأُ نُجُومِهَا لِتَزْي۪ينِ الْعَوَالِمِ تُعْلِنُ لِاَهْلِ النُّهٰى سَلْطَنَةً بِلَا اِنْتِهَاءٍ لِتَدْب۪يرِ هٰذَا الْعَالَمِ ӘледӘ.لِكَ الْخَلَّاقُ الْقَد۪يرُ عَل۪يمٌ بِكُلِّ شَىْءٍ وَ مُر۪يدٌ بِاِرَادَةٍ شَامِلَةٍ مَاشَاءَ كَانَ وَ
— 343 —
مَا لَمْ يَشَاْ لَمْ يَكُنْ وَ هُوَ قَد۪يرٌ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ بِقُدْرَةٍ مُطْلَقَةٍ مُح۪يطَةٍ ذَاتِيَّةٍементтمَا لَا يُمْكِنُ وَ لَا يُتَصَوَّرُ وُجُودُ هٰذِهِ الشَّمْسِ ف۪ى هٰذَا الْيَوْمِ بِلَا ضِيَاءٍ وَ لَا حَرَارَةٍ كَذٰلِكَ لَا يُمْكِنُ وَ لَا يُتَصَوَّرُ وُجُودُ اِلٰهٍ خَالِقٍ للِسَّمٰوَاتِ بِلَا عِلْمٍ مُح۪يطٍ وَ بِلйде боْرَةٍ مُطْلَقَةٍ فَهُوَ بِالضَّرُورَةِ عَل۪يمٌ بِكُلِّ شَىْءٍ بِعِلْمٍ مُح۪يطٍ لَازِمٍ ذَاتِىٍّ لِلذَّاتِ يَلْزَمُ تَعَلُّقُ ذٰلِكَ الْعِلْمِ بِكُلِّ الْاَشْيَاءِ لَا يُمْكِنُ اَنْ يَنْفَكَّ عَنْهُ شَىْءٌ بِس Хаң Тلْحُضُورِ وَ الشُّهُودِ وَ النُّفُوذِ وَ الْاِحَاطَةِ النُّورَانِيَّةِ فَمَا يُشَاهَدُ ف۪ى جَم۪يعِ الْمَوْجُودَاتِ مِنَ الْاِنْتِظَامَاتِ الْمَوْزُونَةِ وَ Әздедِّزَانَاتِ الْمَنْظُومَةِ وَ الْحِكَمِ الْعَامَّةِ وَ الْعِنَايَاتِ التَّامَّةِ وَ الْاَقْدَارِ الْمُنْتَظَمَةِ وَ الْاَقْضِيَةِ الْمُثْمِرَةِ وَ الْاٰجَالِ الْمُعَيَّنَةِ وَ الْاَرْزَاقِ الْمُжҚргенَةِ وَ الْاِتِّقَانَاتِ الْمُفَنَّنَةِ وَ الْاِهْتِمَامَاتِ الْمُزَيَّنَةِ وَغَايَةِ كَمَالِ الْاِمْتِيَازِ وَ الْاِتِّزَانِ وَ الْاِنْتِظَامِ وَ الْاِتِّقَانِ وَ السُّهُولَةِ الْمُطْلَقَةِ شَاهِدَاتٌ عَلٰى اِحَاِ لِمَِلْمِ عَلَّامِ الْغُيُوبِ بِكُلِّ شَىْءٍ وَ اَنَّ اٰيَةَ (اَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّط۪يفُ الْخَب۪يرُ) تَدُلُّ عَلٰى اَنَّ الْوُجُودَ فِى الشَّىْءِ يَسْتَلْزِمُ الْعِلْمَ бӘр саَ نُورَ الْوُجُودِ فِى الْاَشْيَاءِ يَسْتَلْزِمُ نُورَ الْعِلْمِ ف۪يهَا فَنِسْبَةُ دَلَالَةِ حُسْنِ صَنْعَةِ الْاِنْسَانِ عَلٰى شُعُورِه۪ اِلٰى نِ +зӘнӘ دَلَالَةِ خِلْقَةِ الْاِنْسَانِ عَلٰى عِلْمِ خَالِقِه۪ كَنِسْبَةِ لُمَيْعَةِ نُجَيْمَةِ الذُّبَيْبَةِ فِى اللَّيْلَةِ الدَّهْمَاءِ اِلٰى شَعْشَعَةِ الشَّمْسِ ف۪ى نِصْисалейَّهَارِ عَلٰى وَجْهِ الْغَبْرَاء
— 344 —
وَ كَمَا اَنَّهُ عَل۪يمٌ بِكُلِّ شَىْءٍ فَهُوَ مُر۪يدٌ لِكُلِّ شَىْءٍ لَا يُمْكِنُ اَنْ يَتَحَقَّقَ شَىْءٌ بِدُونِ مَشِيَّتِه۪ وَ ك الْمَُنَّ الْقُدْرَةَ تُؤَثِّرُ وَ اَنَّ الْعِلْمَ يُمَيِّزُ كَذٰلِكَ اَنَّ الْاِرَادَةَ تُخَصِّصُ. ثُمَّ يَتَحَقَّقُ وُجُودُ الْاَشْيَاءِ فَالشَّوَاهِدُ عَلٰى وُجُودِ اِرَادَتِه۪ геннӘқٰى وَ اِخْتِيَارِه۪ سُبْحَانَهُ بِعَدَدِ كَيْفِيَّاتِ الْاَشْيَاءِ وَ اَحْوَالِهَا وَ شُؤُنَاتِهَا نَعَمْ فَتَنْظ۪يمُ الْمَوْجُودَاتِ وَ تَخْص۪يصُهَا بِصбетӘнеهَا مِنْ بَيْنِ الْاِمْكَانَاتِ الْغَيْرِ الْمَحْدُودَةِ وَ مِنْ بَيْنِ الطُّرُقِ الْعَق۪يمَةِ وَ مِنْ بَيْنِ الْاِحْتِمَالَاتِ الْمُشَوَّشَةِ وَ تَحْتَ اَيْدِى السُّيُولِ الْمُتَشَاكِسَةِ بِهٰذَا النِّظَامِ الْاَدَقِّ الْاَرَقِّ тамаң ْز۪ينُهَا بِهٰذَا الْم۪يزَانِ الْحَسَّاسِ الْجَسَّاسِ الْمَشْهُودَيْنِ ٠
وَ اَنَّ خَلْقَ الْمَوْجُودَاتِ الْمُخْتَلِفَاتِ الْمُنْتَظَمَاتِ الْحَيَوِيَّةِ مِنَ الْبَسَائِطِ الْجَامِدَةِ كَالْاِنْسَانِ بِجِهَازَاتِهмдӘ іл النُّطْفَةِ وَ الطَّيْرِ بِجَوَارِحِه۪ مِنَ الْبَيْضَةِ وَ الشَّجَرِ بِاَعْضَائِهِ الْمُتَنَوِّعَةِ مِنَ النُّوَاةِ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّ تَخَصُّصَ كُلِّ شَىْءٍ وَ تَعَيُّنَهُ بِاِرَادَتِه۪ وَ ا, міқгَارِه۪ وَ مَشِيَّتِه۪ سُبْحَانَهُ ٠
فَكَمَا اَنَّ تَوَافُقَ الْاَشْيَاءِ مِنْ جِنْسٍ وَ الْاَفْرَادِ مِنْ نَوْعٍ ف۪ى اَسَاسَاتِ الْاَعْضَاءِ يَدُلُّ بِالضَّرُورَةِ عَلٰى اَنَّ صَانِعَهَا وَاحِدٌ اَحَدٌ كَذٰلِطْفَةََّ تَمَايُزَهَا فِى التَّشَخُّصَاتِ الْحَك۪يمَةِ الْمُشْتَمِلَةِ عَلٰى عَلَامَاتٍ فَارِقَةٍ مُنْتَظَمَةٍ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّ ذٰلِكَ الصَّانِعَ الْوَاحِدَ الْاَحَدَ هُوَ فَاعِلٌ مُخْتَارٌ مُر۪يدٌ يَفْعَلُ жіне +َاءُ وَ يَحْكُمُ مَا يُر۪يدُ جَلَّ جَلَالُهُ ٠
— 345 —
وَ كَمَا اَنَّ ذٰلِكَ الْخَلَّاقَ الْعَل۪يمَ الْمُر۪يدَ عَل۪يمٌ بِكُلِّ شَىْءٍ وَ مُر۪يدٌ لِكُلِّ شَىْءٍ لَهُ عِلْمٌ مُح۪يطٌ وَ اِرَادَةٌ شَامِلَةٌ وَ اِخْتِيَارٌ تَсетуӘ,َذٰلِكَ لَهُ قُدْرَةٌ كَامِلَةٌ ضَرُورِيَّةٌ ذَاتِيَةٌ نَاشِئَةٌ مِنَ الذَّاتِ وَ لَازِمَةٌ لِلذَّاتِ فَمُحَالٌ تَدَاخُلُ ضِدِّهَا وَ اِلَّا لَزِمَ جَمْعُ ضِدَّيْنِ الْمُحَالпҰз. Бْاِتِّفَاقِ ٠
فَلَا مَرَاتِبَ ف۪ى تِلْكَ الْقُدْرَةِ فَتَتَسَاوٰى بِالنِّسْبَةِ اِلَيْهَا الذَّرَّاتُ وَ النُّجُومُ وَ الْقَل۪يلُ وَ الْكَث۪يرُ وَ الصَّغ۪يرُ وَ الْكَب۪يرُ وَан-дҰ.زْئِىُّ وَ الْكُلِّىُّ وَ الْجُزْءُ وَ الْكُلُّ وَ الْاِنْسَانُ وَ الْعَالَمُ وَ النُّوَاةُ وَ الشَّجَرُ بِسِرِّ النُّورَانِيَّةِ وَ الشَّفَّافِيَّةِ وَ الْمُقَابَلَةِ وَ الْمُوَازَنَةِ وَ الْاِنْتِظَامِ وَ الْاِمْتِثَالِ بِشَهَادَةِ الْاِنْتِмен ойالْمُطْلَقِ وَ الْاِتِّزَانِ الْمُطْلَقِ وَ الْاِمْتِيَازِ الْمُطْلَقِ فِى السُّرْعَةِ وَ السُّهُولَةِ وَ الْكَثْرَةِ الْمُطْلَقَاتِ بِسِرِّ اِمْدَادِ الْوَاحِدِيَّةِ وَ يُسْرِ الْوَحْدَةِ وӘ хадиلِّى الْاَحَدِيَّةِ وَ بِحِكْمَةِ الْوُجُوبِ وَ التَّجَرُّدِ وَ مُبَايَنَةِ الْمَاهِيَّةِ وَ بِسِرِّ عَدَمِ التَّقَيُّدِ وَ عَدَمِ التَّحَيُّزِ وَ عَدَمِ التَّجَزّ۪ى وра келكْمَةِ اِنْقِلَابِ الْعَوَائِقِ وَ الْمَوَانِعِ اِلَى الْوَسَائِلِ فِى التَّسْه۪يلِ اِنْ اُحْت۪يجَ اِلَيْهِ وَ الْحَالُ اَنَّهُ لَا اِحْتِيَарбап,اَعْصَابِ الْاِنْسَانِ وَ الْخُطُوطِ الْحَد۪يدِيَّةِ لِنَقْلِ السَّيَّالَاتِ اللَّط۪يفَةِ بِحِكْمَةِ اَنَّ الذَّرَّةَ وَ الْجُزْءَ وَ الْجُزْئِىَّ وَ الْقَل۪يلَ وَ الصّ&ңсатс وَ الْاِنْسَانَ وَ النُّوَاةَ لَيْسَتْ بِاَقَلَّ جَزَالَةً مِنَ النَّجْمِ وَ النَّوْعِ وَ الْكُلِّ وَ الْكُلِّىِّ
— 346 —
وَ الْكَث۪يرِ وَ&үа етب۪يرِ وَ الْعَالَمِ وَ الشَّجَرِ فَمَنْ خَلَقَ هٰؤُلَاءِ لَا يُسْتَبْعَدُ مِنْهُ خَلْقُ هٰذِه۪ اِذِ الْمُحَاطَاتُ كَالْاَمْثِلَةِ الْمَكْتُوبَةِ الْمйӘрӘмӘرَةِ اَوْ كَالنُّقَطِ الْمَحْلُوبَةِ الْمُعَصَّرَةِ فَلَا بُدَّ بِالضَّرُورَةِ اَنْ يَكُونَ الْمُح۪يطُ ف۪ى قَبْضَةِ تَصَرُّفِ خَالِقِ الْمُحَاطِ لِيُدْرِجَ مِثَالَ الْمُح۪يطِ فِى الӘқ араطَاتِ بِدَسَات۪يرِ عِلْمِه۪ وَ اَنْ يَعْصُرَهَا مِنْهُ بِمَوَاز۪ينِ حِكْمَتِه۪ فَالْقُدْرَةُ الَّت۪ى اَبْرَزَتْ هَات۪يكَ الْجُزْئِيَّاتِ لَا يَتَعَسَّرُ عَلَيْهَا اِبْرَازُ تَاكَ الْكُلِّيَّاتِ فَكَمَا اَنَّ نُسْخَةَ قُرْاٰنِ الْحِӘқ бар الْمَكْتُوبَةِ عَلَى الْجَوْهَرِ الْفَرْدِ بِذَرَّاتِ الْاَث۪يرِ لَيْسَتْ بِاَقَلَّ جَزَالَةً مِنْ نُسْخَةِ قُرْاٰنِ الْعَظَمَةِ الْمَكْتُوبَةِ عَلٰى صَحَائِفِ السَّمٰوَاتِ بِمِدَادِ النُّجُومِ وَ الشُّمُوسِ كَذٰلِكَ لَيْسَتْ خِلْقَةُ نдҰ. Соٍ وَ نَمْلَةٍ بِاَقَلَّ جَزَالَةً مِنْ خِلْقَةِ النَّخْلَةِ وَ الْف۪يلِ وَ لَا صَنْعَةُ وَرْدِ الزُّهْرَةِ بِاَقَلَّ جَزَالَةً مِنْ صَنْعَةِ دُرِّىِّ نَجْمِ الزُّهْرَةِ وَ هٰكَذَا فَقِӘ селдَكَمَا اَنَّ غَايَةَ كَمَالِ السُّهُولَةِ ف۪ى ا۪يجَادِ الْاَشْيَاءِ اَوْقَعَتْ اَهْلَ الضَّلَالَةِ ف۪ى اِلْتِبَاسِ التَّشْك۪يلِ بِالتَّشَكُّلِ الْمُухани زِمِ لِلْمُحَالَاتِ الْخُرَافِيَّةِ الَّت۪ى تَمُجُّهَا الْعُقُولُ بَلْ تَتَنَفَّرُ عَنْهَا الْاَوْهَامُ كَذٰلِكَ اَثْبَتَتْ بِالْقَطْعِ وَ الضَّرُورَةِ لِاَهْа солаحَقِّ وَ الْحَق۪يقَةِ تَسَاوِىَ السَّيَّارَاتِ مَعَ الذَّرَّاتِ بِالنِّسْبَةِ اِلٰى قُدْرَةِ خَالِقِ الْكَائِنَاتِ جَلَّ جَلَالُهُ وَ عَظُمَ شَانُهҚүжизаَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ ٠
— 347 —
اَلْمَرْتَبَةُ السَّادِسَةُ:

{(СӘлтеме): ОсҰ алтҰншҰ міртебе басңа міртебелер секӘлдӘ жазҰлүанда +те &заң болар едӘ. СебебӘ, Имам-Ұ Мубин, Китаб-Ұ МҚмин де мен т маүҰнасҰн ңҰсңаша баÇндау мҚмкӘн емес. ОтҰзҰншҰ с+зде бӘршама баÇндалүандҰңтан б&л жерде жазу т&рүҰсҰнан ңҰсңартҰлҰп, ауҰзша дірӘсте тҚсӘндӘрӘп +ттӘк.}

جَلَّ جَلَالُهُ وَ عَظُمَ شَانُهُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ قُدْرَспӘз. عِلْمًا اِذْ هُوَ الْعَادِلُ الْحَك۪يمُ الْقَادِرُ الْعَل۪يمُ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ السُّلْطَانُ الْاَزَلِىُّ الَّذ۪ى هٰذِهِ الْعَوَالِمُ كُلُّهَا ف۪ى تَصَرُّفِ قَبْضَتَىْ نِظَامِه۪ وَ م۪يزَانِه۪ وҰқ бӘрظ۪يمِه۪ وَ تَوْز۪ينِه۪ وَ عَدْلِه۪ وَ حِكْمَتِه۪ وَ عِلْمِه۪ وَ قُدْرَتِه۪ وَ مَظْهَرُ سِرِّ وَاحِدِيَّتِه۪ وَ اَحَدِيَّتِه۪ بِالْحَدْسِ الشُّهُودِىِّ بَلْ بِالْمُشَاهَӘ кереِذْ لَا خَارِجَ فِى الْكَوْنِ مِنْ دَائِرَةِ النِّظَامِ وَ الْم۪يزَانِ وَ التَّنْظ۪يمِ وَ التَّوْز۪ينِ وَ هُمَا بَابَانِ مِنَ الْاِمَامِ الْمُب۪ينِ وَ الْكِتَابِ الْمُب۪ينِ وَ هُمَا عُنْوَانَانِ لِعِلْمِ الْعَل۪يمِ الْحَك۪يمабатҰнَمْرِه۪ وَ قُدْرَةِ الْعَز۪يزِ الرَّح۪يمِ وَ اِرَادَتِه۪ فَذٰلِكَ النِّظَامُ مَعَ ذٰلِكَ الْم۪يزَانِ ف۪ى ذٰلِكَ الْكِتَابِ مَعَ ذٰلِكَ الْاِمَامِ بُرْهَانَانِ نَيِّرَان досҰқنْ لَهُ ف۪ى رَاْسِه۪ اِذْعَانٌ وَ ف۪ى وَجْهِهِ الْعَيْنَانِ اَنْ لَا شَىْءَ مِنَ الْاَشْيَاءِ فِى الْكَوْنِ وَ الزَّمَانِ يَخْرُجُ مِنْ قَبْضَةِ تَصَرُّفِ رَحْمٰنٍ وَ تَنْظ۪يمِ حَنَّاМӨТ.>Үتَزْي۪ينِ مَنَّانٍ وَ تَوْز۪ينِ دَيَّانٍ ٠
اَلْحَاصِلُ: اِنَّ تَجَلِّى الْاِسْمِ الْاَوَّلِ وَ الْاٰخِرِ فِى الْخَلَّاقِيَّةِ النَّاظِرَيْنِ اِلَى الْمَبْدَاِ وَ الْمُنْتَهٰى وَ الْاَصْلِ Ислам َّسْلِ وَ الْمَاض۪ى وَ الْمُسْتَقْبَلِ وَ الْاَمْرِ وَ الْعِلْمِ الْمُش۪يرَانِ اِلَى الْاِمَامِ الْمُب۪ينِ وَ تَجَلِّى الْاِسْمِ الظَّاهِرِ وَ الْبَاطِنِ عَلَى
— 348 —
الْاَشْيَاءِ ف۪ى ضِمْنِ الْخَلَّاقِيَّةِ يُش۪يдамдарاِلَى الْكِتَابِ الْمُب۪ينِ فَالْكَائِنَاتُ كَشَجَرَةٍ عَظ۪يمَةٍ وَ كُلُّ عَالَمٍ مِنْهَا اَيْضًا كَالشَّجَرَةِ فَنُمَثِّلُ شَجَرَةً جُزْئِيَّةً لِخِلْقَةِ الْكَاسْجِدًِ وَ اَنْوَاعِهَا وَ عَوَالِمِهَا وَ هٰذِهِ الشَّجَرَةُ الْجُزْئِيَّةُ لَهَا اَصْلٌ وَ مَبْدَاٌ وَ هُوَ النُّوَاةُ الَّت۪ى تَنْبُتُ عَلَيْهَا وَ كَذَا لَهَا نَسْلٌ يُد۪يمُ وَظ۪يفَتَهَا بَعْدَ مَوْتِهَا وَ هُوَҰ, ішеوَاةُ ف۪ى ثَمَرَاتِهَا فَالْمَبْدَاُ وَ الْمُنْتَهٰى مَظْهَرَانِ لِتَجَلِّى الْاِسْمِ الْاَوَّلِ وَ الْاٰخِرِ فَكَاَنَّ الْمَبْدَاَ وَ النُّوَاةَ الْاَда т&рَةَ بِكَمَالِ الْاِنْتِظَامِ وَ الْحِكْمَةِ فِهْرِسْتَةٌ وَ تَعْرِفَةٌ مُرَكَّبَةٌ مِنْ مَجْمُوعِ دَسَات۪يرِ تَشَكُّلِ الشَّجَرَةِ وَ النُّوَاتَاتُ ف۪ى ثَمَرَاتِهَا الَّت۪ى ف۪ى نِهَايَاتِهَا مَظْهَرٌ لِتَجَلِّى الْاِسْمِ الْاٰخِرِ сӘнӘқ كَ النُّوَاتَاتُ فِى الثَّمَرَاتِ بِكَمَالِ الْحِكْمَةِ كَاَنَّهَا صُنَيْدِقَاتٌ صَغ۪يرَةٌ اُودِعَتْ ف۪يهَا فِهْرِسْتَةٌ وَ تَعْرِفَةٌ لِتَشَكُّلِ مَا يُشَابِهُ تِلْكَ الشَّجَرَةَ وَ كَاَنَّهَا كُتِبَ ف۪يهَا بِقَلَمِ الْقَدَرِ دَسَات۪يرжоүалаكُّلِ شَجَرَاتٍ اٰتِيَةٍ وَ ظَاهِرُ الشَّجَرَةِ مَظْهَرٌ لِتَجَلِّى الْاِسْمِ الظَّاهِرِ فَظَاهِرُهَا بِكَمَالِ الْاِنْتِظَامِ وَ التَّزْي۪ينِ وَ الْحِكْمَةِ كَاَنَّهَا حُلَّةٌ مُنْتَظَمَةٌ مُزَيَّنَةٌ рлеп, َعَةٌ قَدْ قُدَّتْ عَلٰى مِقْدَارِ قَامَتِهَا بِكَمَالِ الْحِكْمَةِ وَ الْعِنَايَةِ وَ بَاطِنُ تِلْكَ الشَّجَرَةِ مَظْهَرٌ لِتَجَلِّى кесӘрӘْمِ الْبَاطِنِ فَبِكَمَالِ الْاِنْتِظَامِ وَ التَّدْب۪يرِ الْمُحَيِّرِ لِلْعُقُولِ وَ تَوْز۪يعِ مَوَادِّ الْحَيَاةِ اِلَى الْاَعْضَاءِ الْمُخْتَلِفَةِ بِكَماَلِ الْاِنْتِظَامِ كَاَنَّ بَӘ (бӘрتِلْكَ الشَّجَرَةِ
— 349 —
مَاك۪ينَةٌ خَارِقَةٌ ف۪ى غَايَةِ الْاِنْتِظَامِ وَ الْاِتِّزَانِ ٠
فَكَمَا اَنَّ اَوَّلَهَا تَعْرِفَةٌ عَج۪يبَةٌ وَ اٰخِرَهَا فِهْرِسْتَةٌ خَارِقَةٌ يُش۪يйҰп пеاِلَى الْاِمَامِ الْمُب۪ينِ .. كَذٰلِكَ اِنَّ ظَاهِرَهَا كَحُلَّةٍ عَج۪يبَةِ الصَّنْعَةِ وَ بَاطِنَهَا كَمَاك۪ينَةٍ ف۪ى غَايَةِ الْاِنْتِْ وَ لتُش۪يرَانِ اِلَى الْكِتَابِ الْمُب۪ينِ.. فَكَمَا اَنَّ الْقُوَاتِ الْحَافِظَاتِ فِى الْاِنْسَانِ تُش۪يرُ اِلَى اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ وَ تَدُلُّ عَلَيْهِ كَذٰلِكَ اَنَّ النُّوَاتَاتِ الْاَصْلِيَّةَ وَ الثَّمَңтҰ м&تُش۪يرَانِ ف۪ى كُلِّ شَجَرَةٍ اِلَى الْاِمَامِ الْمُب۪ينِ وَالظَّاهِرُ وَ الْبَاطِنُ يَرْمُزَانِ اِلَى الْكِتَابِ الْمُب۪ينِ فَقِسْ عَلٰى هٰذِهِ الشَّجَرَةِ الْجُزْئِيَّةِне ол َةَ الْاَرْضِ بِمَاض۪يهَا وَ مُسْتَقْبَلِهَا وَ شَجَرَةَ الْكَائِنَاتِ بِاَوَائِلِهَا وَ اٰت۪يهَا وَ شَجَرَةَ الْاِنْسَانِ بِاَجْدَادِهَا وَ اَنْسَالِهَا وшкӘммеذَا جَلَّ جَلَالُ خَالِقِهَا وَ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ يَا كَب۪يرُ اَنْتَ الَّذ۪ى لَا تَهْدِى الْعُقُولُ لِوَصْفِ عَظَمَتِه۪ وَلَا تَصِلُ الْاَفْكَارُ اِلٰى كُنْهِ جَبَرُوتِه۪ ٠
اَلْمَغ۪يرََةُ السَّابِعَةُ:
جَلَّ جَلَالُهُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ قُدْرَةً وَ عِلْمًا اِذْ هُوَ الْخَلَّاقُ الْفَتَّاحُ

{(СӘлтеме): ОсҰ ңасиеттӘ есӘмдердӘ дҚрбӘ жасап ңараса, жаратҰлҰстаүҰ сіулешуаз, б&лн АллаҒтҰқ ӘсӘ к+рӘнедӘ. Жіне онҰқ шебер ИліҒи +нерӘне ҚқӘле ңараса сол есӘмнӘқ иесӘ ЗҚлжалалүа назар ауадҰ.}

الْفَعَّالُ الْعَلَّامُ الْوَهَّابُ الْفَيَّاضُ شَمْسُ الْاَزَلِ الَّذ۪ى هٰذِهِ الْكَائِنَاتُ بِاَنْوَاعِهَا وَ مَوْجُودَاайүамбظِلَالُ اَنْوَارِه۪ وَ اٰثَارُ اَفْعَالِه۪ وَ اَلْوَانُ
— 350 —
نُقُوشِ اَنْوَاعِ تَجَلِّيَاتِ اَسْمَائِه۪ وَ خُطُوطُ قَلَمِ قَضَائِه۪ وَ قَدَرِه۪ وَ مَرَايَا تَجَلِّيَاتِ صِفَاتِه۪ وَ جَمَالِهан екеَلَاله۪ وَ كَمَالِه۪ بِاِجْمَاعِ الشَّاهِدِ الْاَزَلِىِّ بِجَم۪يعِ كُتُبِه۪ وَ صُحُفِه۪ وَ اٰيَاتِهِ التَّكْو۪ينِيَّةِ وَ الْقُرْاٰنِيَّةِ وَ بِاِجْمَاعِ الْاَرْضِ مَعَ الْعَالَمِ بِاِفْتِقَارَاتِهне жерاِحْتِيَاجَاتِهَا ف۪ى ذَاتِهَا وَ ذَرَّاتِهَا مَعَ تَظَاهُرِ الْغِنَاءِ الْمُطْلَقِ وَ الثَّرْوَةِ الْمُطْلَقَةِ عَلَيْهَا وَ بِاِجْمَاعَِ الْا اَهْلِ الشُّهُودِ مِنْ ذَوِى الْاَرْوَاحِ النَّيِّرَةِ وَ الْقُلُوبِ الْمُنَوَّرَةِ وَ الْعُقُولِ النُّورَانِيَّةِ مِنَ الْاَنْبِيَاءِ وَ الْاَوْلِيَاءِ وَ الтӘқ орِيَاءِ بِجَم۪يعِ تَحْق۪يقَاتِهِمْ وَ كُشُوفَاتِهِمْ وَ فُيُوضَاتِهِمْ وَ مُنَاجَاتِهِمْ قَدْ اِتَّفَقَ الْكُلُّ مِنْهُمْ وَ مِنَ الْاَرْضِ وَ الْاَجْرَامِ الْعُلْوِيَّةِ وَ ҰзҰң тْلِيَّةِ بِمَا لَا يُحَدُّ مِنْ شَهَادَاتِهِمُ الْقَطْعِيَّةِ وَ تَصْد۪يقَاتِهِمُ الْيَق۪ينِيَّةِ بِقَبُولِ شَهَادَاتِ الْاٰيَاتِ التَّكْو۪ينِيَّةِ وَ الْقُرْاٰنِيَّةِ؛ وَ شَهَادَاتِ الصُّحُفِ وَ الْكُتُبِ السَّمَاوِيَّةِ الَّت۪ىنْتُمْشَهَادَةُ الْوَاجِبِ الْوُجُودِ عَلٰى اَنَّ هٰذِهِ الْمَوْجُودَاتِ اٰثَارُ قُدْرَتِه۪ وَ مَكْتُوبَاتُ قَدَرِه۪ وَ مَرَايَا اَسْمَائِه۪ وَ تَمَثُّلَاتُ اَنْوَارِهе жетӘَ جَلَالُهُ وَ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ ٠

КешӘрӘм с&рау

ОсҰ арабша Лема, жақа ірӘппен жазҰлүан ЛемалардҰқ арасҰна енгендӘктен бет н+мӘрлерӘ кӘтаптҰқ н+мӘрлерӘне сійкес келуӘ керек болүандҰңтан арабша бет н+мӘрлерӘнӘқ реттӘлӘстҰ кӘңтай алмадҰң. БауҰрларҰм б&үан кешӘрӘммен ңарауҰн +тӘнемӘн.

— 351 —

ОтҰзҰншҰ Лема

ОтҰз бӘрӘншӘ МектубтҰқ ОтҰзҰншҰ ЛемасҰ жіне ЕскӘшеҒир тҚрмесӘнӘқ бӘр жемӘсӘ "АлтҰ Т&жҰрҰм"

ДенизлӘ ңаласҰнда орналасңажібӘрлф медресесӘнӘқ" Қлкен бӘр дірӘсӘ "Миуа рисалесӘ" деп аталдҰ. Ал, Афион ңаласҰндаүҰ "şсҚф медресесӘнӘқ" мақҰздҰ бӘр дірӘсӘ "Юл-хҚджет-Қл Зехра" деп аталдҰ. Сол секн&рдҰқскӘшеҒир ңаласҰндаүҰ "şсҚф медресесӘнӘқ" мақҰздҰ бӘр дірӘсӘ, АллаҒтҰқ &лҰң есӘмӘ Çүни Исм-и Аүзам жайлҰ "АлтҰ есӘмнӘқ" алтҰ т&жҰрҰмҰн баÇндайтҰн осҰ ОтҰзҰншҰ Лема болдҰ.

ю(Исм-и АүзамдаүҰ Хаий жіне ҮайŞм есҰз бас туралҰ жазҰлүан таңҰрҰптҰқ маүҰнасҰ +те тереқ ірӘ кеқ к+лемде болүандҰңтан іркӘм тереқ тҚсӘне алмаса да +зӘне ңажетӘн табарҰ с+зсӘз)

БӨРӨНШӨ ШұҮҮАНМ

АллаҒтҰқ "Ү&ддус" есӘмӘнӘқ бӘр т&жҰрҰмҰ. ОсҰ Ү&ддус жайлҰ т&жҰрҰм ОтҰзҰншҰ С+здӘқ ңосҰмшасҰна ңосҰмша болуүа лайҰң.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
وَالْاَرْض АллаҒشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ

ҮасиеттӘ Шаүбан айҰнда, ЕскӘшеҒир тҚрмесӘнде отҰрүанҰмда осҰ аÇттҰқ бӘр т&жҰрҰмҰ жіне Исм-Ә АүзамнҰқ алтҰ н&рҰнҰқ бӘр н&рҰ болүан Ү&ддус есӘмӘнӘқ бӘр ш&үҰласҰ к+рӘндӘ. Ол, АллаҒтҰқ с+зсӘз бар екенӘн ке тірӘзрде жіне РаббҰмҰздҰқ жалүҰз екенӘн анҰң тҚрде к+рсеттӘ. К+ргенӘм мҰнау едӘ.

ОсҰнау ілем жіне Жер шарҰ ҚздӘксӘз ж&мҰс ӘстейтӘн бӘр фабриказара же ңонаңтарҰ тҰнҰмсҰз келӘп-кетӘп жатңан бӘр ңонаң-Қй. Алайда, жер бетӘндегӘ осҰндай фабрикалар мен ңонаң Қйлерден неше тҚрлӘ ңоңҰстар мен шӘрӘк иӘстер шҰүҰп, ластанҰп, кҚл-ңоңҰстарҰ жанжаңңа таралҰп, шашҰлап жатадҰ. Егер, оүан ңаттҰ наен ңатдарҰп, ҚнемӘ тазалап, сҰпҰрҰп т&рмаса, онда адам т&ра алмай, т&ншҰүҰп ңалар едӘ. БӘраң, осҰнау ілем фабрикасҰ мен жер шарҰ ңонаң ҚйӘнде ешңандай кҚл-ңоңҰс, лас кӘр, шӘрӘк иӘс деген атҰмен бауҰрлҰҰ, ҚздӘксӘз жуҰлҰп-шайҰлҰп, жарңҰрап тап-таза кҚйӘнде т&радҰ. Демек, м&нҰ ҚнемӘ баңҰлап-ңадаүалап, реттеп т&рүан бӘр ИесӘ бар. ОсҰнша алҰп ілем фабрикасҰ мен жер шарҰндай кеқ сарайдҰ кӘшкентай бӘр б+лменӘ тазалап жуүандай т),>+теа &стауда. ОсҰнша алҰп фабрика мен

— 352 —
жер ңаншалҰңтҰ Қлкен болса соншалҰңтҰ тазалҰүҰна мін берӘлуде. Егер бӘр адам бӘр ай бойҰ шомҰлҰп жусҰ пӘк немесе кӘшкентай б+лменӘқ ңоңҰстарҰн шҰүарҰп, тазалҰң жасамаса ібден кӘрлеп, сасҰп кетер едӘ. Демек, осҰнау ілем сарайҰндаүҰ тазалҰң, піктӘк, кӘрсӘздӘк, н&рлҰлҰң... м&ңиÇт тҚрлап, Ә ерекше бӘр хикметпен тазартҰп отҰрүасҰн үана осҰлай таза бола алуда. Егер, сондай хикметпен тазалау, сҰпҰру, м&ңиÇт ңадаүалау болмаса бӘр жҰлда жер مَّدٌ егӘ бҚкӘл жандҰ хайуан бӘткендӘ кӘр басҰп, айнала тҚгелдей ңоңҰсңа толҰп ңалар едӘ.

Ал, алҰс аспан ілемӘндегӘ болҰп жатңан ңирау мен кҚйреуге &шҰреуӘ жеүаламшарлар мен ж&лдҰздардҰқ ңалдҰңтарҰ жерге т+гӘлетӘн болса онда адамдар мен хайуандар тӘптӘ, жердӘқ +зӘ кҚл-талңан болҰп ҚйӘндӘнӘқ астҰнда ңалар едӘ. Иі, сӘндӘмӘ алҰп денелерден тау секӘлдӘ Қлкен тастар ң&ласа жер бӘзге ілдеңашан мекен болудан ңалар едӘ. Алайда, баÇүҰдан берӘ к+ктен метеорит тастардҰқ адамдарүа үибрат ҚшӘн бӘрнешеуӘ тҚскенӘ болмаса, ондай ңайүҰлҰ ңаза ешңашан болӘ асңа

Сондай-аң, жер бетӘнде жҰл сайҰн +мӘр мен +лӘмнӘқ алмасуҰ, арпалҰсуҰ барҰсҰнда жҚз мҰқ тҚрлӘ хайуанаттардҰқ +лӘмтӘгӘ мен екӘ жҚз мҰқ тҚрлӘ +сӘмдӘктӘқ шӘруӘ, ңалдҰң шҰүаруҰ ірбӘр к+ктем, кҚз сайҰн жиналҰп кӘр-ңоңҰсңа айналса, сстандажаратҰлҰстардҰқ оларүа сҚйсӘне ңарауҰ бҰлай т&рсҰн, жиӘркенӘп, +лӘп кетудӘ, жоң болҰп кетудӘ ңалар едӘ. Алайда, бӘр ң&с ҚстӘ-басҰн, ңанатҰн ңалай сӘлкӘп тазаласа, бӘр хатшҰ жазу параүҰн денем тап-таза &стаса, діл солай осҰнау алҰп ң&с ӘспеттӘ жер шарҰнҰқ ңанаттарҰ да, дҚние аттҰ алҰп параңтҰқ беттерӘ де кӘршӘксӘз жарңҰрап, ірлене тақүаенӘп, ң&лпҰрҰп т&р. АңҰреттӘқ шексӘз ісемдӘгӘ мен теқдессӘз кереметтӘгӘнен хабарҰ жоң, имани тҚсӘнӘгӘ жоң адамдар осҰ дҚниенӘқ м&ндай ідемӘлӘгӘнен тӘршлҰүҰна үашҰң болҰп, есӘ шҰүуда...

Демек, б&л ілем сарайҰ мен дҚние фабрикасҰ АллаҒтҰқ Ү&ддус есӘмӘнӘқ алҰп ш&үҰласҰна б+ленӘп т&рүанҰ анҰң. ОсҰнау тазалҰңтҰ жаңсҰ к+ретӘн Ү&дреттӘқ імӘрлерӘн алар. на теқӘздердегӘ ет ңоректӘлер үана емес, аспандаүҰ ңараң&стардан бастап, жҰртңҰш хайуандар мен ң&рт-ң&мҰрсңалар сҰндҰ тазалҰңңа жауаптҰ ңҰзметшӘлер де б&лжҰтпай орҰндайдҰ. ТӘптӘ, осҰнау тазалау ж+нӘндегӘ киелӘ імӘрлердӘанҰн бӘзде аүҰп жатңан ңаннҰқ ң&рамҰндаүҰ ңҰзҰл жіне аң тҚйӘршӘктер де тҰқдап, +з мӘндеттерӘн тиÇнаңтҰ орҰндап жатҰр.

ТӘптӘ, тҰнҰс алүанда ңан тазарҰп т&радҰ. Сол кирлӘгӘ ӘрдӘ

— 353 —
к+здӘқ кӘрпӘктерӘ де, шҰбҰннҰқ ңанаттарҰ да тҰқдап +з мӘндетӘн адал атңаратҰнҰ ӘспеттӘ, аспандаүҰ б&лттар да тазалау б&йрҰүҰн орҰндайдҰ. Жел жер бетӘн басҰп ңалүан шақ-тҰ іқгӘекӘлдӘ ңоңҰстардҰ сҰпҰрҰп-сҰиҰрҰп +тсе, жақбҰр, жер бетӘне су сеуӘп, шақ басадҰ. СоқҰнда, аспанүа жиҰлҰп ңалүан кӘрлердӘ де жҰлдам жиҰп алҰп алҰсңа к+з к+рмеске ікетӘп, ауанҰ жарңҰратҰп ңоÇдҰ. Ол киелӘ імӘрдӘ алҰп ж&лдҰздардан бастап еқ &сَاثِ بменттерге дейӘн тҰқдап, +з мӘндеттерӘн атңаратҰнҰ сондай, долҰ дауҰл соңңанда онҰқ ӘшӘндегӘ зіррелер тазалҰңңа ңҰзмет етедӘ. БірӘ бӘр жерге бейберекет жиналҰп ңалмай, еш жерде кӘр ілгӘ хмау ҚшӘн еқ кӘршӘксӘз, еқ пік, еқ м+лдӘр, еқ ісем... еқ жаүҰмдҰ бейнелердӘ к+рсету ҚшӘн бӘр хикмет тарапҰнан жӘберӘлӘп жатңанҰ байңаладҰ.
МӘне, б&л бӘр үана Әс, Çүн وَ كَтазалау деген аңиңаттҰқ +зӘ, Исм-Ә Аүзамннан болүан Ү&ддус есӘмӘнӘқ дҚниенӘқ кеқ шеқберӘнде к+рӘнген бӘр ш&үҰласҰ үана. АллаҒтҰқ бар екенӘн Есма-и ХҚснамен бӘрге КҚндей жарңҰратҰп, дҚрбӘмен к+ргендей етӘп к+рсетедӘ.і, анасалей-Н&рдҰқ к+птеген жерлерӘнде анҰң айүаңтар арңҰлҰ ділелдегенӘмӘздей АллаҒтҰқ Хакем есӘмӘ мен Хаким есӘмӘнӘқ бӘр ш&үҰласҰ болүан тіртӘп пен тҚзеу ӘсӘ; Адл жіне Адил есӘмӘнӘқ бӘлҰ ң&дласҰ болүан м+лшер мен +лшеу ӘсӘ; Жімил есӘмӘ мен Кірим есӘмӘнӘқ бӘр ш&үҰласҰ болүан ісемдеу мен сҰйлау ӘсӘ; Раб есӘмӘ мен РахҰм есӘмӘнӘқ бӘр ш&үҰласҰ болүан тірбрҰқнҰқ жаңсҰлҰң жасау ӘсӘ... осҰнау ілем шеқберӘнде ірңайсҰсҰ бӘр аңиңат, бӘр Әс ң&бҰлҰс болҰп, жаратушҰнҰқ бар екенӘн, ОнҰқ жалүҰз екенӘн ңалай анҰң к+рсетсе, Ү&ддус есӘмӘнӘқ бӘтапңа есӘ де тазалҰң арңҰлҰ ЖаратушҰнҰқ болмҰсҰ мен бӘреу екенӘн діл солай к+рсетуде.

Сондай-аң, осҰнау тазалау, +лшеу, ісемдеу... секӘлдӘ хикметтӘ Әстер кеқ шеқберде ЖаратушҰнҰқ Б&рҰн екендӘгӘн к+рсетумен ңатар, Есма-и ХҚснанҰқ к+птеген есӘмдерӘнӘқ тӘптӘ, мҰқ бӘр есӘмӘнӘқ ірбӘр ш&үҰласҰ мҰна алҰп шеқберде де к+рӘнӘс беруде. ОсҰ ірбӘр ш&үҰладан келген ң&бҰлҰстҰқ бШӨ Т Ж ЖаратушҰнҰқ жалүҰз екендӘгӘне ділел болуда. БарлҰң нірсенӘ киелӘ зақҰ мен теқдессӘз тіртӘбӘне бас идӘрген &лҰ Хикмет, барлҰң нірсенӘ ісемдӘгӘмен кҚлӘмсӘретнҰқ деүан &лҰ жірдем, барлҰң нірсенӘ сҚйсӘндӘрӘп ңуанҰшңа б+леп, рахмет ету барлҰң жандҰ жаратҰлҰсңа ризҰң берӘп, рахатңа кенелдӘру барлҰң нірсенӘ бӘр-бӘрӘрӘнӘқ лестӘрӘп, тӘршӘлӘкпен жандандҰрҰп дҚниенӘ

— 354 —

ңҰзҰң пен думанүа айналдҰру сҰндҰ жарңҰратңан... аңиңаттар мен Әс ң&бҰлҰстардҰқ бірӘ, бірӘ... жарҰң сіуле КҚндӘ ңалай к+рсетер болса діл солай, бӘр үана Зат-Ұ Хендей Кірим, Рахим, Різзаң, Хаий жіне Мухий АллаҒтҰ к+рсетӘп, ділелдеп т&р.

Егер ірңайсҰсҰ УахданиеттӘқ белгӘсӘ болүан осҰнау жҚздеген Әс ң&бҰлҰстардҰқ бӘреуӘ үана Уахид-Ә Юхадңа берӘлмейтӘн болса, онда жҚздеген т&рүҰдан ңиҰншҰлҰңтар пайда елÇңҰн. МҰсалҰ, олардҰқ ӘшӘнен хикмет, жірдем, раңҰм, азҰң беру, жан беру секӘлдӘ анҰң аңиңаттар тӘптӘ, осҰ бӘр үана тазалау ӘсӘ жаратушҰ Халиңңа тін емес десе, онда ілгӘ адасушҰ дӘнсӘздер тазалау ӘсӘне байланҰстҰ к+рӘнӘстӘқ бірӘн еқ кӘшкк+р!">рре б+лшек пен шҰбҰннан бастап, сонау алҰп ж&лдҰзүа, аспандаүҰ б&лтңа дейӘн бҚкӘл жаратҰлҰстҰқ +зӘне тін деуге тура келедӘ. Ондай жаүдайда, аталүан жақӘл ірстҰқ бірӘ алҰп дҚниенӘқ ңалай безендӘруӘн, +лшемӘн, реттеуӘн, тазалаудҰқ тісӘлӘн бӘлетӘн бӘлӘмӘ бар, ой-санасҰ бар, +здерӘ де соүан сай Әс-ірекет жасайтҰн ңабӘлетӘ бар дегенге сенуге тун айҰүедӘ. Немесе, ірбӘр маң&лҰңта ЮлемдердӘ ЖаратушҰнҰқ ңасиеттерӘ, сипаттарҰ тҚгел болуҰ керек... немесе бірӘ бӘрлесӘп тазалау ж+нӘнде Қлкен міжӘлӘс ң&рҰп, аңҰлдасңан болуҰ керек, ол ҚшӘн ірңайсҰсҰ тҚгелдей осҰ міжӘлӘстӘқ мҚшесӘ болуҰ керек... т аспан сондай ңиÇли хикаÇлар жалүаса беруӘ керек боладҰ. Б&нҰ сандҰраң деу аз, сандҰраңтан да +ткен с+з жетпейтӘн аңҰмаңтҰң десе ж+н. Б&л бассҰздҰңтҰ бейнелеп айтсаң, КҚннӘқ жарҰүҰ тҚсӘп, жарңҰрап жатңан ірбӘр нірседегӘ кӘْد يَاй ойша кҚндердӘқ бейнесӘ бӘр алҰп КҚнге тін, сонҰқ сіулелерӘ екенӘ мойҰндалмаса, онда жҰлтҰраүан бҚкӘл ійнек сҰнҰңтарҰ мен су тамшҰларҰнда, тӘптӘ ңар тҚйӘршӘктерӘнде, тӘптӘ ауанҰқ б+лшектерӘнде жеке-жеке наүҰз КҚннӘқ бар екенӘқбектендауүа тура келедӘ. Сонда үана ілгӘ жарҰңтҰ тҚсӘндӘру мҚмкӘн боладҰ. Ал б&л аңҰлүа сҰйҰмсҰз екенӘ белгӘлӘ.
ХикметтӘқ +зӘ бӘр сіуле... раңҰм да бӘр сіуле... онда тіртӘп... тіَنِ ال. тазалҰң... +лшем... бірӘ де бӘр-бӘр сіуле десек, онда бірӘ МіқгӘлӘк КҚннӘқ ш&үҰласҰ екенӘ анҰң аңиңат. МӘне, адасушҰлҰң пен кҚпӘрлӘк ңаншалҰңтҰ надандҰңтҰқ батпаүҰна батңандҰүҰкенӘн ан-аң к+руӘқе боладҰ. СондҰңтан, "ЮлхамдулиллаҒ ала дин-ил Ислам, уа кемал-ил Иман" де!

Иі, ілем аттҰ сарайдҰ осҰншалҰң тап-таза етӘп &стап т&рүан осҰ &лҰ дӘ ң&бҰҰүа ортаң тазалҰң ілбетте, АллаҒтҰқ Ү&ддус есӘмӘнӘқ

— 355 —
ш&үҰласҰ екенӘ анҰң. БҚкӘл жаратҰлҰс атаулҰнҰқ тасбихтерӘ, Ү&ддус есӘмӘн к+рсетӘп т&рүанҰндай, олардҰқ осҰндай таза болуҰ Ү&ддусдҰ есӘмӘнӘқ талабҰ. ТазалҰңтҰқ Мутлаай тереқ мін-маүҰнасҰ болүандҰңтан, اَلنَّظَافَةُ مِنَ الْا۪يمَانِ хадисӘ тазалҰңтҰ иманнҰқ н&рҰ деп санаүан. اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ التَّوَّاب۪ينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّر۪ينَ нҰүмета, тазалҰңтҰ саңтау, таза болу АллаҒтҰқ махаббатҰна, сҚйӘспеншӘлӘгӘне себеп болатҰнҰн айтңан

{(СӘлтеме): Жаман мӘнездер, б&рҰс нанҰмдар, ңате сенӘмдер, кҚнілар, бидүаттар; ое ҚйӘлхани кӘр болҰп есептелетӘнӘн ескерген ж+н.}