Risale-i Nur

"Рисалей-Нұр" жинағынан

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым және Құран мен Иман қызметінде ықыласты да берік, қадірменді достарым!

Хақ тағалаға шексіз мадақ, сансыз шүкір етемін, сендер менің "Қарттар" рисалесіндегі үмітімді ақтап, сотта ақталу кезінде айтқан дағуамды растадыңдар.

Есімнен кетпейтін, әрқашан қасымнан табылатын бауырларым! Рисалей-Нұрдың айналасына сендер секілді әрі қорғаушы, әрі ізбасар, әрі ақиқатшыл, әрі қадірін білетін ықыласты шәкірттерді жинап, олардың келешекте менің орнымды басып, менен де күшті әрі ықыласты түрде Құранға қызмет етіп, Имани міндет атқаратынын көріп қатты қуандым. Қазірде көңілім жәй, жүрегім тыныш. Осы күйде ажалым жетіп өлсем арманым жоқ. Өлім мен қабірімді күтіп отырған жайым бар. Мен сендердің жазуларыңа қарап және атқарған қызметтеріңді көріп, сол тұрғыда сендермен күнде бірнеше мәрте көрісіп отырамын. Осылайша сендерге деген сағынышымды басамын. Сендер де мына бейшара бауырларыңды рисалелердің ішінде көріп сұхбат етулеріңе болады. Ақиқатқа жеткен кісілердің өзара сұхбаттасуына мекен кедергі бола алмайды. Олар мағынауи телефон арқылы байланысқандай бірі шығыста, бірі батыста, бірі дүнияда бірі берзахта болса да Құранның, Иманның сымсыз телефонымен бір-бірімен хабарласа алады.

Машаллаһ, бәрекелді! Хазіреті Алидың Рисалей-Нұр туралы кәрамат хабарын мына заманда толық растап, бекіткен Али бауырымыздың қаламының кәраматы сондай-ақ Құранға адал қызмет еткен және Ардақты Пайғамбарымыздың (а.с.м) мұғжизаларының таңғажайып кәраматын көзге көрінетіндей етіп дәлелдеген және Құранның алтын кілті деуге болатын Хусрев бауырымыздың қаламы, тек бізді ғана емес руханилер мен періштелерді де қуантты десе болады.

Жақында қаламы алмастай Мүбарактар тарапынан бір сауал қойылыпты. Әзірге оның жауабы жоқ, табылса сендерге жолдармыз. Күнде есімнен кетпейтін Рүштү, Рэфэт, Сүлеймен, Б.М. және Х.К. және Абдуллаһ сондай-ақ, аттары аталмаған қадірлі дос-жарандармен жеке-жеке сөйлеспегеніме ренжімесін. Солай болуын қызметтеріңнің маңыздылығы, ауқымдылығы және дұшпандардың сұмдық қуаттылығы, олардың шайтандығы талап етіп, біздің өте сақ әрі мұқият болуымызды керек етіп тұр.

Хафыз Али мен Хусревтің өзара ықыласты достығы, бір-біріне деген жанкештілігі олардың Ықылас рисалесін толық түсініп, мәнісін аңғарғандығын көрсетеді. Олар менің болашаққа деген зор үмітімді ақтап, жандандырды. Мен тағы да жазғалы жатыр едім, дәл қазір біреу поштаға бармақ екен, асықтырып қысқа қайыруға тура келді.

Ғазиз, адал бауырларым және Құран қызметінде қуатты, көкірегі ояу достарым!

Бұл заман жамағат заманы. Мәселе мағынауи тұлғада. Ол қаншалықты мықты болса соншалықты жамағат қуатты болмақ. Фәни, материалдық, жеке тұлғалар көп мән беруге болмайды. Әсіресе мен секілді бейшараға шамасынан мың есе ауыр салмақ салып, көп мән берілсе, бір батпан жүкті көтере алмайтын әлсіз адамға мыңдаған батпан жүктелгені сияқты астында езіліп қалар.

Құдайға шүкір, Рисалет-үн Нұр осы ғасырды тіпті болашақты нұрландыра алатын Құрани мұғжиза екені көптеген тәжірибелермен, қыруар оқиғалармен дәлелденуде, оны соқырлар да жоққа шығара алмас. Сондықтан оған қатысты мақтау жазбаларың өте орынды. Бірақ маған арнап жазған жерлеріне айтарым, оның мыңнан біріне лайық емеспін. Мен мұндай мол нығметке, үлкен табысқа сендер секілді ықыласты тәлабалардың ортақтасып еңбек етуінің арқасында бөлендім, сол үшін Рисалей-Нұр атынан сендерге өмір бойы қарыздармын.

Нұр айлағының қызметшісі Сабри бауырым! Сен, Сүлеймен және Хусрев үшеуіңнің сұхбатыңа менің де екі тұрғыдан, тіпті үш тұрғыдан қатысым бар.

Нұр фабрикасының иесі Хафыз Али бауырым! Керемет хат жазған екенсің, түк қадірі жоқ жеке басыма қатысты жерлерін алып тастаса хатың ғажайып керемет екені көрініп тұр. Мен ішімнен: "Міне, көптеген Абдрахмандарға татитын Али!" дедім. Мұстафалар, кіші Али және мубарак та нұрлы бауырларым! Сендер жазған хат үлкен Алидың хаты секілді терең бір ақиқатты мегзеп отыр. Ол ақиқат Рисалей-Нұр жайлы өте орынды әрі рас. Бірақ, оған менің ортақ болуға ақым жоқ.

Рэфэт бауырым! Сенімен ең азы төрт күн сайын сұқбаттасуға мұқтажбын әрі солай болғанын қаласам да төрт жылдан кейін оңаша жүздесе алдық. Сен секілді маңызы зор, әсері күшті, тілі өткір, жазуы тамаша, Рисалей-Нұрға орасан зор қызмет еткен кісілер әрқашан жадымда, олармен ойша сөйлесіп, қиялмен бірге отырғандай сезінемін. Рисалей-Нұр керемет түрде жайылып, кеңінен тарап халықтың назарын аудартқандықтан әзірге сақтық қажет. Маған "Иқтисад" яғни, үнемділік рисалесі мен "чожук тазианамесі" яғни баласы қайтқанда ата-анаға көңіл айту жайлы рисалені жіберсеңіздер жақсы болар еді.

Барлық бауырларыма, әсіресе хас шәкірттеріме жеке-жеке сәлем жолдап, дұға етемін. Сол мубарак, аса қымбат бауырларымның өтініші бойынша олардың тума-туысқандарын, сондай-ақ елді-мекендерін өзімнің тумаларыммен бірге және ауылыма қосып, солай дұға етіп мағынауи табыстарыма ортақ қылып жүрмін.

Ғазиз, адал, жанқияр әрі сенімді бауырларым!

Сендермен хабарласа алмауымның себебі мені жіті бақылап, қыспаққа алып, оқшаулап жалғыз қалдырды. Халиқ-ы Рахимге сансыз шүкір етемін, маған мықты сабыр, шыдамдылық сыйлап олардың қастандықтарын жүзеге асырмай тастады. Осы жерде жалғыз өткізген әрбір айы бір жыл камерада отырғандай жанды қинап, тым ауыр болса да сендердің дұғаларыңның берекетімен, Құдай жарылқап әр

күніміз бір айдай бақытты өмірге айналуда. Менің жағдайымды ойлап уайымдамаңдар! Аллаһтың рахым, ілтипаты жалғасуда.

Сабри бауырым! Сабырлы бол! Түкке тұрмайтын әрі еш зияны жоқ кірпияз талғампаздық, күмәншілдік дертіңе көп мән берме! Шипа табуыңа дұға етілумен қатар еш зияны жоқ, қауіпті дерт емес. Олай дейтінім, егер көңілге келген ойлар жағымсыз болса, қалайша айнада көрінген нәжіс нәжіс болып есептелмейді немесе айнадағы жылан шақпайды және оттың шағылысы күйдірмейді. Сол сияқты қалб, қиял дейтін айнаңа еріксіз түрде келген әрі сен разы болмаған жаман, жағымсыз, күпірлік ойлардың зияны жоқ. Себебі, шариғатта, "үсул" ілімінде күпірлікті қиялдау күпірлік саналмайды, жаман сөзді қиялдау оны айтқан боп есептелмейді. Ал жағымды, жақсы нәрселер болса нұрлы болғандықтан оны ойлау, қиялдау жақсы амал боп есептеледі. Өйткені, айнада нұрлы нәрсенің шағылысы жарық беріп, өзіндік қасиеттерін сақтап қалады емес пе?. Ал құрамы тығыз, қалың нәрселердің суреті жансыз, тіршілік жоқ, әсер етпейді.

Шамлы Тәуфиқ бауырымыздың сақтануы өте дұрыс дей отырып бұрынғы атқарған қызметтерінің сауабы оның амал дәптеріне әрдайым жазылып тұруы үшін өзі де әрдайым қызмет етуі керек. Құдайға шүкір алмастай қаламымен рисалелерді жазуға қайтадан бастауы жаныма үміт сыйлап, ынта-жігерімді оятып көңілді бір демеп тастады. Барлада өткен күндерді сағынышпен еске салды.

Сабри бауырым! Имамдық қызметің Рисалей-Нұр тұрғысынан зияны жоқ, пәтуәмен амал жасау ниетімен әзірге жұмыстан шықпа!

Хусрев бауырым! Бесінші Шұғаның маңыздылығын баяндап, жоғары баға бергеніңе қатты қуандым. Жалт-жұлт еткен Құран Кәрімді екінші мәрте жазып шыққаныңды естіп мәз болдым. Әрі

берекелі қаламыңмен

{(Сілтеме): Таңғажайып берекенің жарқын бір көрінісі. Рисалей-Нұрға қызмет етіп жүрген Гүл фабрикасының жазушысы Хусрев, екі жарым жыл бұрын бір кішкене құтыға құйылған әтір жіберген болатын. Мен оны әрдайым пайдаланғанның өзінде әлі таусылар емес. Бауырым Әмин қасымда отыр, оның берекелі болғанына соң куә әрі сендерге сәлем жолдауда.}

маған арнап тағы жаңа рисалелерді көшіріп жазуың мені дән риза етіп, қуанғаннан көзге жас келді. Рүшту мен Рэфэттің дендерінің саулығы және адал түрде, табандылық танытуы менің уайымымды жоқ қылып көңілім бір жадырап қалды. Мен, Спарта тәлабаларының құрметіне Спарта қаласын өз ауылым Нұрспен бірге қойып дұға етемін. Спарта маған өз отанымдай ыстық көрінеді.

Қол машинкасы қуатты Али бауырым! Сендердің ықыласты қызметтеріңнің арқасында Рисалей-Нұр шеңберіне өздерің секілді табанды да қайсар шәкірттер кіріп қызметті әрі қарай қызу түрде жалғастыратынына үмітім зор. Мен танитын Абдуллаһқа және танымайтын барлық бауырларыма сәлемімді және оларды мағынауи табыстарыма ортақ қылғанымды айтарсыз. Хатымда аттары әдейі жазылмай, бірақ жадымда жазылған қымбатты бауырларыммен тығыз байланыстамын.

Бауырларым! Өте сақ болыңыздар, айналамызда мүнафықтар өріп жүр. Мүмкін болғанынша Рисалей-Нұрлардың бұл жерден жөнелтіліп жатқанын айтпаңыздар. Әйтпесе қызметке зиян келеді. Өкінішке орай, мені бұл жерде жападан-жалғыз қалдырғандықтан өте маңызды көптеген ақиқаттар жазылмай, қағазға түспей келіп кетіп жатыр. Күлеөнүлік ықыласты, адал әрі мүбарак еңбеккештерге және Исламкөйден шынайы да қайрат-жігері тасыған саны көп тәлабаларға сондай-ақ, Барладағы сенімді де қымбатты дос-жарандарға әсіресе Әғірдірдегі жанкешті, адал Хаққы мен Мехмет сынды бауырларыма басқа да ағайындарға мыңдаған сәлем айтып, дұға етемін.

Ғазиз, адал әрі жанкешті, сенімді бауырларым және Құран мен Иман қызметінде мықты, еңбеккеш, қуатты достарым!

Бұл дүниядағы жұбанышым сендерсіңдер. Сендерге көп үміт артып едім, үмітімді толық ақтадыңдар. Аллаһ тағала сендерге өмір бақи разы болсын, әмин. Жіберген рисалелердің әсіресе оныншы Сөз осы аймаққа көп пайдалы болды. Әрбір парағы үшін қолымнан келсе үлкен сыйлық берер едім. Көптен бері көрмегендіктен қайсы бір рисалені оқысам: "осы ең маңызды!" дейтінмін. Сосын басқасын алып: "осы маңызды!", кейін қолыма басқасын алғанымда таңғалып көзімнің жеткені мынау: Рисалей-Нұрдың кітаптарын мынау маңыздырақ, анау маңыздырақ деуге келмейді екен. Әрқайсының өзіндік орны, өзіндік мәртебесі бар. Иә, ол осы заманды нұрландыратын Құранның мағынауи мұғжизасы ғой.

Рас, осы ғасырдың маңызды әрі рухани әрі ғылыми муршид-ұстазы боп табылатын Рисалет-үн Нұрдың Куллияты, яғни толық жинағы басқа ірі тұлғалар секілді өзіне тән, іліми ақиқатына үйлесімді бірнеше тұрғыдан, әсіресе иман ақиқаттарын ашып көрсету мәселесінде және кеңінен тарауында ғажайып кәраматтары болғаны секілді үш ашық кәраматын айтар болсақ, "Мұғжизат-ы Ахмадия", "Оныншы Сөз" және "Жиырма тоғызыншы Сөз", "Аят-үл Күбра" сынды көптеген кітаптары, әрқайсының өзіндік кәраматтары бар екені қыруар оқиғалармен дәлелденген, оған еш шәк, шүбә жоқ. Тіпті жан алқымға келіп, ақтық демі шығарда шәкірттеріне иманын сақтап қалу үшін келетін пір секілді көмекке келіп, медет бергеніне бірнеше оқиғалар куәлік етеді, ол шүбәсіз шындық.

{(Сілтеме): Аят-үл Күбраның үшінші мәнзилінің бас жағында айтылғандай, Ахмед-і Фаруқи Рисалей-Нұр туралы былай деген екен: "Мүтекәллим біреу келіп иманның ақиқаттарын жаппай толық түрде баяндап, дәлелдеп береді". Бірақ уақыт көрсетті, ол адам емес, негізінде Рисалей-Нұр кітаптары екен. Әһл-і кәшф әулиелер Рисалей-Нұр кітаптарын түкке тұрмайтын аудармашысы бейнесінде көріп, "бір адам келеді!" деген.}

Бір сағат тәфәккүр яғни ой жүгіртіп пікірлеу бір жылдық нәпіл ғибадатпен пара-пар. Оған мысал, "Хизб-үл Әкбар" жинағы,

оны өзім көріп, көзім әбден жетті. Сендерге Рисалет-үн Нұрдың "Хизб-үл Әкбарын" және Құранның "Хизб-и Ағзамын" жібергім келеді. Бірақ, "Хизб-и Ағзам" өте ұзақ болғандықтан әлі жаздыра алмадым. "Хизб-и Әкбар" болса оған аударма жасатқым келді, әзірге бастарттым. Сендер секілді бауырларым аудармаға мұқтаж еместігін ойлап, тек арапшасын ғана жіберсем деймін, иншаллаһ.

Сендерге алдында "Аят-үл Күбраның" бірінші бөлімінің қорытындысы деп аталатын тарау сол хизбтің негізі боп табылады. Еріксіз түрде оған кішкене қосымша пікірлер, түсіндірмелер жазылып еді құлпырып мүлдем басқа түрге еніп шыға келді. Қанаттарын жайып, ауқымы кеңейіп Аят-үл Күбраның шағын үлгісіне ұқсап тәухидқа куәлігі жарқын көрініп, мағынасы нұрланып қоя берді. Жанымның, жүрегімнің, пікірімнің арнасы кеңейіп, тынысы кеңейді. Мен де қатты шаршап, жалыққан кезімде оны қолыма алып пікір ете оқысам болды рахаттанып, ынта-жігерім оянады.

Бір сұраққа жауап ретінде жазған пікір жазбамды сендерге де пайдасы болар деген ниетпен баяндап берейін. Әулиелер мен ғалым-ғұламалардың кітаптарын көп оқып, зерттеген кейбір кісілер былай деп сұрады: "Рисалей-Нұрдың өз оқырманына беретін зауық, рахат, және иман мен "изан" басқалардан әлдеқайда қуатты болуының себебі не?"

Жауабы: Бұрынғы заманның ғалымдары жазған кітаптар, рисале-диуандары иманның, мағрифаттың нәтижелері туралы, жеміс-миуалары мен нұр-фәйіздері жайлы баяндайды. Олардың заманында иман негіздері аман, шарттарына ешкім тиіспейтін. Сондықтан иман шарттары аман-сау болатын. Қазіргі таңда иман негіздеріне тиісіп, тамырына балта шабуға сұмдық әрекет жасалуда әрі жұмылып жамағат боп шабуыл жасауда. Әлгі диуанлар мен рисалелердің басым көпшілігі хас мүміндерге, жеке тұлғаларға арналып жазылғандықтан бұл заманның сұмдық шабуылдарына төтеп бере алмауда. Рисалей-Нұр болса Құранның мағынауи мұғжизасы ретінде иман негіздерін сақтап қаладаы. Ол, жүректегі дайын иманға негізделмей, қайта күшті дәлелдермен, көптеген бұлтартпас айғақтармен иманды тұрақтандырып дәлелдеуге, мықтап бекітуге, сақтап қалуға, күдіктерді жоюға тырысатындықтан мына заманда әркім оған нан секілді, дәрі сияқты мұқтаж екенін үңіліп қарағандар мойындауда.

"Әулие бол, көр! Дәрежеңді көтер! Қара! Нұр-фәйіздерді ал!". Рисалей-Нұр болса, былай дейді: "Кім болсаң да кел, тек көзіңді ашып қара! Ақиқатты көр, мәңгі бақыттың кілті болып табылатын иманыңды сақтап қал! Әрі Рисалет-үн Нұр ең бірінші боп аудармашының нәпсісін қанағаттандырады, сосын тыңдаушыға әсеретеді. Әлбетте әммара нәпсіні толық қанағаттандырған және ешқандай уәсуәсә-күдік қалдырмайтын дәрістің әсері қуатты әрі ықыласты болады. Ол мына заманғы жамағат түріндегі адасқан топ сұмдық рухани тұлғаға қарсы жалғыз өзі төтеп беріп үстем келеді. Әрі Рисалей-Нұр басқа ғұламалардың кітаптары секілді тек ақыл мен ойға негізделіп дәріс бермейді, сондай-ақ, әулиелер тәрізді тек жүректің ашылуына, зауқына қарай әрекет етпейді. Ол, ақыл мен жүректі біріктіріп, рух және басқа да сезімдерді іске қосып ұйымдасқан түр шыңға биікке самғайды. Тиіспек болған пәлсәпәнің аяғы түгіл тіпті көзі жетпейтін белес шыңдарға шығып иман ақиқаттарын көр соқыр жандарға да көрсетіп береді.

Ғазиз, тым адал бауырларым!

Менің бұл дүниядағы жұбанышым да қуанышым да сендерсіңдер. Егер сендер болмағанда соңғы төрт жылдағы азапқа шыдай алмас едім. Сендердің табандылықтарың мен қайсарлықтарың маған күшті сабыр сыйлап, шыдамдылыққа себеп болды. Кенеттен ойға келген төрт тұжырым баяндап берейін.

Біріншісі; Бауырларым, осы соңғы болған зілзәла менің назарымда Айдың екіге бөлінуі секілді Құранның мұғжизасы деуге болады. Ең қырсық, тоңмойындарды да мойындауға мәжбүр ететіндей дәрежеде әсерлі болады.

Екіншісі; Осы кезге дейін ешқандай жамағат Рисалей-Нұр шәкірттеріндей хақ пен ақиқат жолында көп қызмет етіп, бірақ аз машақат шекпеген. Олар біз атқарған қызметтің оннан бір бөлігін атқарып біз шеккен қиыншылықтың он есесін тартқан. Демек, біз әрдайым Құдайға шүкір етіп, әлхамдулиллаһ дейтін жағдайдамыз.

Үшіншісі; Мен, келген Рисалелерді жіті тексеріп шықтым. Кейбір ақиқаттардың қайталанғанын көрдім. Орны келген соң қайталанған болар. Дегенмен менің қалауымнан тыс, еріксіз түрде неге бұлай болды екен деп, есімнен шығып ұмытып кеткеніме өкіндім. Кенет мұндай бір ой келді: "Он тоғызыншы Сөздің соңғы бөліміне қара!". Қарасам, Рисалей-Нұрда, атап айтқанда Құранның ғажап қасиеттері жайлы баяндайтын Рисалет-і Ахмәдия (а.с.м) атты кітапта аяттардың қайталануының керемет хикметтері баяндалыпты. Демек, қайталану әлгі хикметтер үшін өте орынды, солай болуы керек, үйлесіп-ақ тұр.

Лүтфү, Абдурахман әрі Хафыз Алиды жоқтатпайтын Кіші Али бауырымыз сендердің аттарыңнан Жиырма Тоғызыншы арапша Леманың тәпсірін және аудармасын сұрап жатыр. Менің дәл қазір онымен шұғылданар уақытым да, жағдайым да жоқ. Иншаллаһ, келешекте Рисалет-үн Нұрдың басқа бір шәкірті ол міндетті атқарар. Жалпы, жиырмасыншы Мектуп пен Отыз екінші Сөз ол Леманың біршама түсініктемесі деуге болады.

Бір мәселе жайлы өте қысқа бір ишара баяндаймын, зеректік танытып мәнін мәнін өздерің түсініп аларсыңдар.

Сұрақ: Жердің қорқып сілкінуі және ашулануы осы Орысқа келмейді де тек кімдерге ғана.....?

Жауабы: Өйткені, үкімі жойылған, өзгеріске ұшыраған дінге опасыздық, одан безу басқа, ал үкімі мәңгі бақи хақ дінге опасыздық басқа. Ол әрине жерді сілкіп, ашу-ызасын шақыратын жағдай.

Хашр мәселесінің кіріспесінің таруларын сұрап жатыр екенсің. Қазіргі жағдайым еш мүмкіндік бермей тұр. Сонымен қатар хашр туралы яғни өлген соң қайта тірілу жайлы жазылған ақиқаттар, айғақ-дәлелдер жалпыны қанағаттандырарлық болғандықтан тез жауап жазуға мағынауи түрде мәжбүр етпеді. Біршама кейінге қалды, асықтырмады. Әрі маған бұл жерде көп шектеулер қойып тастаған.

Ғазиз, табанды, жанкешті, адал бауырларым!

Екіншіден; Сендерге кішкене бір қатенің үлкен ғайби нүктесін және қарсы беттегі сілтемені өз орнына жазсын деп жіберіп отырмын.

Үшіншіден; Хулусидің бір дерті барын сезіп жүрмін. Уайымдамасын. Рисалей-Нұрдың шәкірттеріне инает, рахмет яғни Аллаһтың жәрдемі мен рахымы түсіп әрдайым сақтап, жебеп жүреді. Дүнияның машақаттары сауап жазылуына себеп болатыны әрі уақытша екені рас. Олай болса ондай қиыншылықтарға сабыр сақтап шүкір ету және табандылық таныту керек. Ол және сендер менің барлық дұға-тілектеріме және рухани табыстарыма ортақсыңдар.

Ғазиз бауырларым!

Сендерді де мейрамдарыңмен құттықтаймын. Денсаулығымды сұрап, уайымдап жатқанға ұқсайсыңдар. Осы жердің қысы қатты болуы және тұрып жатқан бөлмемнің суықтығы және үш есе жалғыздықтың әсері сондай-ақ, үш түрлі жүйке ауруының мазамды алуы және мүлдем жалғыз қалып шыдау мүмкін емес азапқа ұшырауым, міне жағдай осылай бола тұра Жаратқан Иеме сансыз шүкір етемін, кез-келген дерттің ең киелі емі болып табылатын иман нығметін сыйлады және тағдырға иманның ішінен қазаға риза болу, жазмышқа көну дейтін дәрі тарту етті. Сөйтіп сабыр сақтауды нәсіп етіп, шүкір еткізді.

Ғазиз, адал және ақпейіл бауырларым!

Сендер секілді жандарды Рисалет-үн Нұрға ие және жаюшы және сақтаушы қылғанына Рабб-ы Рахимыма сансыз шүкір етемін. Сөйтіп мен сияқты әлсіз бейшараның қылдай беліне түсер ауыр жүкті жеңілдетті.

Бауырларым! Бұл жолғы жазған үш хаттарыңнан бір тұтас үш Хулуси, үш Сабри, үш Хаққы сынды аса қымбатты тоғыз бауыр көрдім. Абақтыда Абдрахманның әкесінің міндетін атқарған, яғни киімдерімнің жыртықтарын жамап берген Хаққы бауырымның ықыласты да шынайы достығы мен ойлағаннан әлдеқайда артып шарықтап кеткенін білдім, риза болдым.

Сабри бауырым! Мені қоршап, тұсаулап тастаған ауыр шарттарға көп мән бермейсің. Алайда, осы жердің күдікшіл дүнияқұмарлары маған шүйлігіп, жіті бақылап қатты тиісуде. Тіпті.... тіпті.... жарайды.

Сондай-ақ, мен туралы шамамнан мың есе артық бағалап жоғары мақам, биік мәртебе беру тек қана Рисалей-Нұр үшін, оның қызметі үшін және Құранның алмастарын сатушы, делдал ретінде болсам ғана қабылдаймын. Әйтпесе түкке тұрмайтын жеке тұлғам жағынан ондай мақтауларды қабылдауға ақым жоқ. Жалт-жұлт еткен ұшқыр қаламымен Рисалей-Нұрға еңбегі сіңген және біздің ойымыздан кетпейтін мәртебесі биік Хафыз Тәуфиктің жазған Аят-үл Күбра рисалесін бір уақыт реті келгенде жіберерсіңдер. Оның тоғыз жыл бойы қол жазбасымен көзімді қуантқан жазуларын тағы да көргім келеді.

Аса қымбатты Хулуси және Хаққы сынды бауырларым!

Хаққының дегеніндей, Сабридың жазған хаттары дәл олардың хаты секілді қабыл болды. Ол тұрғыдан алғанда Хулусимен хабарласу жалғасып жатыр. Рисалей-Нұр күннен-күнге жарқырап иман саласында жаңа белестер асуда. Ол өзінен өзі иншаллаһ, көрген адамдардың көңілінен шығып, баурап алуда, ал қырсыққандардың аузына құм құюда. Оны ғайби бір қол сақтап, дұшпандарын тығырыққа тіреуде. Кәпірлердің соқыр көздері оның өзін көрмейді, ізін де таба алмайды, бірақ жарқын да қызу қызметтерінің жемістерін көріп аң-таң. Осы күндері бізге өте сақ болуымыз қажет.

Ғазиз, адал, қымбатты бауырларым және Құран қызметінде табанды да ықыласты, еңбеккеш достарым!

Жаңа бір кәраматқа ұйытқы және инает пен қуанышқа себеп хаттарыңды алдым. Ол, Рисалет-үн Нұрға қатысты Иләһи икрам мен инаетті, яғни Құдайдың сыйы мен жарылқауын көрсетті. Қалай десеңдер, осыдан төрт-бес күн бұрын толық тексеруден өткіземіз деп мен отырған абақтыны тінтіп шықты. Бәрін астан-кестең қылып ақтарса да Құдайдың құдреті, бізді өкіндіретін ешнәрсе таба алмады. Тек, Үнемділік рисалесі, Дерт пен Дауа және он үшінші Лема секілді алты-жеті кітаптарымызды көріп "зияны жоқ!" деді. Сосын Хусрев бауырымыздың азан туралы жазған мәселесіне ұқсас жазбаны заңға қайшы болса да бірін қалдырмай түгел қайтарып берді. Мен сол оқиғадан қатты әсер алып, уайымдап - таудан қайтып келе жатқанда - Абдүлмәжид, Сабри, Хусрев, Хафыз Алимен сөйлесіп, апырм-ай сендерге де тиісіп жатыр ма деп білгім келді. Тіпті тауда дауыстап айқайладым. Келгенімде есікті кенет Әмин ашты. Қолыма төртеуіңнің жазған мубарак хаттарыңды ұстатты. Екеуміз бұл икрамдағы және тінту кезіндегі Құдайдың сақтағанын және Хусревтің күтпеген жерден арыз жазып нәтижесі жағымды болып шығуы яғни Раббани қамқорлық дәл уақытында болғанына көзіміз жетті. Рисалет-үн Нұр әрдайым Аллаһтың қамқорлығында деп шүкір еттік.

Ғазиз бауырларым! Фихристенің яғни Рисалелердің толық мазмұнының қалғанын жазу сендерге тапсырылған болатын. Оны өзара бөлісіп жазсаңдар жақсы болады.

Машаллаһ, бәрекелді, қаламдарың қызу жұмыс істеп жатумен қатар санының артуы және Сау ауылында бірден көбейіп кетуі қуанарлық жәйіт. Хажы Хафыз бен оның ауылына мың мәрте Бәрекелді, бізді шаттыққа бөледі. Және Хусревтің тәуафукты жазбасы әсіресе жарқын Мұғжизат-ы Ахмедия (с.а.у) кітабының нұсқасы және үлкен, кіші Алилердің жазған рисалелері бұл өлкеде қызыға оқылып, тез тарауда. Иншаллаһ, ол берекелі қаламдардың әлі талай жеңістері болады, тірі болсақ көрерміз.

Ғазиз, қымбатты, адал әрі табанды бауырларым!

Фихристені өзара бөлісіп ынтымағы жарасқан тобыңыздың мағынауи тұлғасына тапсырғандарың өте жақсы болған. Енді толыққанды және әрқашан қастарыңнан табылатын ұстаз таптыңдар. Ол мағынауи ұстаздың мәртебесі мына әлсіз бауырларыңнан әлдеқайда жоғары. Енді менің қажетім бола қоймас.

Сабри бауырым! Сенің көрген түсің мүбарак әрі мағынасы терең. Иншаллаһ уақыт өз орнына қойып тәпсірлейді.

Бауырларым!

Сендердің көңілдерің үшін және әскерге бару мәселесіне орай қазіргі болып жатқан оқиғаларға шолу жасадым. Жүрекке мынадай ой келді: Болымсыз нәрселерге негізделген және Қарұнға ұқсап деп яғни ризық несібемді мен өзім таптым деп Раббани сый-сияпат екенін білмей шүкір етпейтін және материализм ұғымын қабылдап ширк қосатын және жағымсыз жағы жағымды жағынан асып түскен мына батыстық мәдениет әлбетте аспани шапалақ жеп жазасын тартты. Сөйтіп жүздеген жылдар бойы жинаған өркениет өнімдерін өртеп, бәрінен айырылып тынды. Еуропаның залым өкіметтері зұлымдық жасап және "Сәур" келісім шарты арқылы Ислам әлеміне және халифаттың орталығына жасаған опасыздықтары үшін жеңіліске ұшырап шапалақ жеді. Олар дүнияның өзінде тозаққа түсіп шыға алмай, азап шегіп шыр-пыр болуда.

Иә, бұл жеңілістері дәл зілзәла секілді опасыздықтарының жазасы. Көпшіліктің айтуы бойынша, Рисалет-үн Нұрдың екі орталығы боп саналатын Спарта және Кастамону аймақтары басқа жерлерге қарағанда аспани апаттардан аман қалуда оның себебі, Рисалей-Нұр арқылы алынған шынайы иман, тақуа, діндарлық. Өйткені, мұндай бәле мен апаттар иманның әлсіздігінен пайда болатын күнәлардың жазасы, соның нәтижесі боп табылады. Хадис бойынша садақа бәлені қайтарып жіберетіні секілді әлгі имани күш-қуат әлгіндей апаттарға қарсы тұрып дәрежесіне қарай төтеп беріп кері қайтарады.

Ғазиз, адал және шынайы да жанкешті, сенімді бауырларым!

Сендердің бұл жолғы мағынауи, нұрлы кәделерің мен үшін фердәус жәннатынан бір шоқ гүл, бақи әлемнен келген абыл-кәусар секілді көңілімді шаттандырып, бүкіл сезімдерім қуанышқа бөленіп шүкір еттім. Сендерге жауап ретінде ұзақ хат жазғым келеді, дегенмен уақытым да жағдайым да мұрша бермей, қысыл таяң болғандықтан қысқа қайыруға мәжбүр болдым. Енді тек сол сый-кәделердің иелеріне жеке-жеке Машаллаһ, Барекәллаһ, Уаффакәкүмуллаһ, Әсғадәкүмуллаһ деймін. Әсіресе, өзіндік бір медресе тәрізді жиырма жетінші Мектубтты қолыма алып сол жерде өткен шаққа кетіп сағынған бауырларыммен ойша жүздестім және қайта-қайта және жеке-жеке кездесіп, көрісіп жүрмін.

Біріншіден; Саид дәл топырақ сияқты қарапайым, көнгіш әрі менмендікті тастаған, толық кішіпейіл болуы шарт. Сонда Рисалет-үн Нұрға көлеңке түсірмей, әсері күшті болмақ.

Екіншіден; Қазіргі таңда батпаққа батуымыздың, рухани апатқа ұшырауымыздың бір себебі өзімізше дамып, өркениетті боламыз деген ойдан туындағандықтан, олардың қатесін бетіне басып, мұсылманның дамуы мен өркениеті тек дін Исламмен, Имандылықпен болады, дегендей ишара қылады.

Бауырларым! Жақында көкейіме екі мәселе келді. Біреуі Рисалей-Нұр тәлабаларына, ал екіншісі маған қатысты. Маңызды болғандықтан сендермен бөлісіп отырмын.

БІРІНШІ МӘСЕЛЕ: Бірінші Шұғада екі-үш аяттың ишарасы баяндалған жерде Рисалет-үн Нұрдың шынайы тәлабалары дүниядан иманды кететіні, әһл-і жәннат болатыны жайлы киелі сүйінші, қуатты да қуанышты хабар баяндалған болатын. Алайда мұндай маңызды да өзекті мәселені, яғни өте құнды ишараны қуаттайтын күшті дәлел керек деп күтіп жүр едім. Күткеніме көп болды. Құдайға шүкір екі белгі-нышан көкейге келді.

Бірінші белгі: Тахқиқи Иман, яғни зерттеліп, әбден көз жеткізілген иман илмәл-яқин дәрежесінен хаққал-яқин дәрежесіне көтерілген сайын тұрақтанып беки түсетініне әһл-і кәшф уә тахқиқ әулиелер бір ауыздан қарар берген және былай деген екен: "Жан алқымға келіп, адам өлер кезде әзәзіл шайтан уәсуәсә-күдікті тек ақылға салып күмәндандырып қояды екен. Әлгіндей тахқиқи иман болса ақылда тұрмай әрмен қарай еніп қалбке, рухқа, сырға және басқа сезімдерге сіңіп, бойға тарап кетеді. Ал ол жақтарға шайтанның қолы жетпейді. Сөйтіп иманы аман қалады".

Мұндай тахқиқи иманға қол жеткізудің жолы "уәлаят-ы кәмилә" арқылы кәшф уә шуһуд қылып, яғни көзбен көргендей, қолмен ұстағандай анық қанық түрде ақиқатқа жету. Бұл жол әхасса-ы хауасқа тән, яғни таңдаулы тұлғалардың ішінен тақуа, ерекше жандарға тән, олардың иманын шухуди деп атайды, яғни олар көзбен көргендей сенеді.

Екінші белгі: Рисалет-үн Нұрдың шынайы шәкірттері, өздерінің ақыры қайыр болып кәміл иманға қол жеткізулері үшін қыруар әрі мақбұл, шынайы дұғалар жасайды. Олардың ешбіреуі қабыл болмауы

ақылға сыймайды. Атап айтсақ, Рисалей-Нұрдың бір қызметшісі және бір шәкірті жиырма төрт сағат бойы Нұр шәкірттерінің ақыры қайыр болып, мәңгі бақытқа бөленулері үшін жүз мәрте дұға етеді. оның жасаған дұғаларының кемінде жиырма-отызы Рисалей-Нұр тәлабаларының имандары саламат болуы үшін, және әрқайсының ақыры қайырлы, дүниядан иманды кетуін тілеп, дұғаны қабыл болатын дәрежеде, шарттарын орындап тұрып қайта-қайта жасауда. Сондай-ақ, Рисалет-үн Нұрдың тәлабалары жамағат болып бұл заманда жан-жақтан қауіп төнген, шабуылға ұшыраған имандарын сақтап сау-саламат болсын деп адал әрі бейкүнә тілдерімен өзара жасаған дұғаларының саны қыруар көптігі сонша Аллаһтың рахымы мен хикметі кері қайтаруға рұқсат ете қоймас. Тіпті барлығы жаппай қабыл болмаса да ішінен бір түйірі қабыл болса барлығының иманы саламат болып дүниядан иманды кетуіне жеткілікті. Өйткені әрбір дұға жалпыға ортақ болып бәрін қамтиды.

ЕКІНШІ МӘСЕЛЕ: Жиырма жыл бұрын бастырылған "Сунухат" рисалесінде, ақиқатқа сәйкес түсімде Ислам әлемінің тағдыры жайлы кеңес құрған рухани мәжілісте осы ғасырдың атынан барғандықтан менен, яғни Ескі Саидтан сұралған сұрақтың жауабының нышан-белгілері дәл қазір көріне бастады. Сол кезде әлгі мағынауи мәжіліс менен былай деп сұраған болатын:

"Осы Алман өкіметінің жеңілісімен тынған соғыста Османлы мемлекетінің жеңіліске ұшырауының хикметі сыры неде?"

Жауап ретінде Ескі Саид былай деген еді: Егер біз жеңгенімізде мәдениет деп діни құндылықтарымыздан бас тартар едік. Жеті жылдан кейін солай болды. Мәдениет дегенді желеу етіп Ислам әлеміне әсіресе Мекке, Мәдинә секілді қасиетті жерлерге Анадолуға жасалғанындай режим, орнап батыстық мәдениет жаулап мәжбүрлі, түрде бәріне ортақ жаппай жүзеге асырылар еді. Аллаһтың рахымымен ол жерлерді аман сақтау үшін тағдыр біздің жеңілуімізге пәтуа берді.

Дәл осы жауаптан жиырма жыл өткен соң тағы бір түні маған былай деп сауал қойылды: "Бейтарап қалғанда, айырылып қалған иелігін кері қайтарып алатын еді әрі Мысыр мен Үндістанды да құтқарып одақтас табар еді. Осындай әлемдік саясатта үлкен жеңіске қол жеткізуге мүмкіндік бола тұра күмәнді, әрі сенімсіз,

пайдасы жоқ дұшпан бір елге (Англия) жақтасып осылайша мүлдем зиянды жолды таңдаған болды. Әлгіндей тиімді жолды өте зерек тіпті саяси данышпан адамдардың байқамай олардың назарынан жасырын қалуының хикметі не?" Мағынауи жақтан келген жауап былай болатын: "Сен жиырма жыл бұрын мағынауи сұраққа берген жауабың осы сауалдың да толық жауабы, яғни егер жеңіске жеткен елді қолдап, солармен одақ болғанда тағы да "мимсіз мәдениет", яғни азғындыққа апаратын батыстық тұрмыс салты үстем келіп режим ешқандай кедергісіз Ислам әлеміне, қасиетті жерлерге жаппай орнап басқаша болар еді. Үш жүз елу миллион мұсылмандардың сау-саламаты үшін әлгі көрініп тұрған ап-ашық қатені байқамай, соқыр адамдай әрекет қылды.

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым!

Сендердің мына мейрамда жіберген сый-кәделерің мені мейрамыммен құттықтап көңілімдегі жабырқаудың бәрін жойып жіберді. Мың мәрте бәрекелді. Мұндай заманда мұндай шынайы ықылас, адалдық, Құдай үшін достық, Аллаһ жолында ынтымақ тек қана қайрат-жігері мол, ынталы да адал жандарда болады. Сендер секілді жандарды Қасиетті Құранға қызметші, Рисалей-Нұрға шәкірт қылған Халиқ-ы Зүлжәлалға шүкір сансыз мадақ.

Хусрев бауырым! Сенің, барлық бауырлардың атынан мейрамды құттықтау ниетімен жіберген әу баста Құранның өте тамаша, керемет параларын сосын Мектубат кітабының басым бөлігін тарту етуің бізді дән риза қылып мейрамды құттықтау ретінде қабыл алдық, мыңдаған бәрекелді.

Кіші Али бауырым! Сенің мағынауи үлкен сыйлығың мені шынымен таңқалдырды. Мына әдемі жазу Үлкен Алидыкы ма әлде Кіші Алидыкы деп біле алмай абдырып қалдым. Бейне бір дүнияға

жаңа бір Абдрахман, бір Лүтфу келгендей және Үлкен Хафыз Алидың әдісіне ұқсас қаһарман қолқанат жетіскен екен деп қуандым және екі мүбарак әрі ықыласты әрі қымбатты Мұстафалардың қолына алмас қылыш сыйланыпты ол қылыш осы аймақты азат етуге септігі тиер және қызмет тұрғысында мен секілді әлсіз байғұсқа демеуші болар. Машаллаһ, Үлкен Хафыз Алидың нұрлы да алып фабрикасы Күлеөнүн де қамтып алғаны ғой дәл соның қаламы, дәл сондай әдіс, дәл сондай жігер танытыпсың. Рисалей-Нұрдың болмысына жарасатын нақыштармен безенген көйлек кигізіпсің.

Ғазиз, адал бауырларым!

Мейрамдарыңды құттықтап, қызметтеріңді жоғары бағалап, табысты болуларыңа дұға ете отырып Халиқ-ы Рахимге сансыз шүкір етемін. Аллаһ, сендердей қайсар жанкешті бауырларды Рисалет-үн Нұрдың иесі және оны жаюшы қылғанына шүкір. Сендер есіме түскенде рухым жадырап, көңілім көтеріліп бір жасап қаламын. Дүниемен қош айтысу мен үшін түк емес, өкінбеймін. Өйткені сендер болсаңдар өзімді тірі сезініп, өлімнен қорықпай, ажалымды қуана күтемін. Аллаһ сендерге разы болсын, әмин, әмин, әмин.

Бауырларым!

Сендерге бір қызықты хикая айтып берейін: Бір кездері маған Барладан бір кісі ағаштан жасалған құтыда жаңғақ аралас тәтті жіберген болатын. Құнын төлеп алған әлгі бір жарым келі тәттіден күнде алты данадан өзім жеп кейде дәл сол шамада, кейде көптеу басқаларға тәбәрік ретінде сыйлайтын едім. Бұл оқиға бәлкім Сыддық Сүлейменнің есінде болар. Кейін оны марқұм Галип бэй екеуміз есептедік. Өз шамасынан бес-алты есе артып берекет тапқанынына көзіміз жетті. Мен сонда айтқан едім: Мына кісінің ықыласы күшті, қолы үлкен берекелі екен". Енді есіме түсті, ол Хажы Хафыз болатын. Сол ғажап берекенің қазірде сыры ашылғандай.

Нұр фабрикасының иесі Хафыз Алидың сондай-ақ, мүбарактардың ауылына дұға етілген кезде Сау ауылына да дұға етілетін болды. Толық бір жыл болды тірі адамдардың саясында марқұмдар да үлескер. Рисалет-үн Нұрдың қызметінде жүргенде көптеген шәкірттер жеке-жеке әртүрлі кәраматқа бөленіп, Иләһи икрам-сыйлық алғанын сезінгені секілді мына әлсіз бауырларың аса мұқтаж болғандықтан неше түрін сезіп, көріп жүр. Осы күндері осы аймақтағы шәкірттер ант ете отырып мынаны мойындауда:

деген аяттардың сүйінші хабарын тыңдар болсақ, ең үлкен жеңіс ретінде Рисалей-Нұрдың мағынауи иман тұрғысындағы жеңісі екені белгілі.

Рас, әр адамның иманы мәңгі және дүниядай алып бақи жұмақтың кілті әрі нұры болып табылады. Олай болса, иманы қауіпті жағдайда тұрған адамға бүкіл дүнияны билеп салтанат құрудан да пайдалы бақ-дәулетке, табысқа қол жеткізетін Рисалет-үн Нұр, әлбетте әлгі аяттардың назарында және осы ғасырға қатысты аяттардың сүйінші

хабарларының арнайы түрдегі ұйытқысы, назар аударарлық мәселе. Нұр мен Гүл фабрикасының қызметшілері мен иелері бейне бір адамның екі көзі тәрізді. Сырт көзге екеу боп көрінгенімен біреу қылып көреді. Ал, қитар адам екеу қылып көреді. Құдайға шүкір, екі фабриканың, яғни екі топ жамағаттың ауызбіршілігі мықты, ынтымағы зор.

Ғазиз, мүбарак, өте адал, шынайы әрі жаным деуге лайық бауырларым!

Сендердің мені қатты қуантқан соңғы хаттарыңа Спарта арқылы жауап бермеуімнің себебі, менің Спартаның орталығымен байланысқаныма бұл жерде күдіктеніп, жіті бақылауға алған. Бір жағынан солай болғаны дұрыс шығар, себебі осылай айналып келсе сендерге жеткенше жолда Рисалей-Нұрдың бірнеше орталықтары пайдаланып, қажетіне жаратады.

Хусрев бауырым! Соңғы хатымда былай деген болатынмын: "Хусревтердің аналары бір жылдан асты барлық шәкірттерімнің әке-шешелеріне дұға етілуіне себеп болды". Мұны дұрыс түсін, сенің анаң секілді он жылдан бері Рисалет-үн Нұрдың хас шәкірттерінің дәрежесіне жеткен ол жерде көп ахиреттік апа-қарындастарым бар. Олар жаңадан басқалардың да дұға шеңберіне кіруге себеп болды деген сөз. Сендерге Рисалет-үн Нұрдың бұл өңірде көрінген кәраматтарынан сәуле-шуақтары деуге болатын бір-екі оқиға баяндап берейін.

Екіншісі: Сендер жазған "Фихристені" тексеріп жатқанымда көшіруші кісінің қалдырып кеткен парағын Тахсин бауырыма "жаз!" дедім. Ол жаза бастады. Қап-қара сия және таза қалам, кенет сендер жазған фихристенің екінші бөліміне келгенде қабыл болғанына дәлел

болса керек, керемет қызыл түске айналып қоя берді. Осылайша жарты бет құлпырып шыға келді. Біз таңқала қарап тұрғанымызда сия бұрынғы түсіне айналды. Беттің қалған жартысы дәл сол қалам, сол сия бірақ, қап-қара түспен жазыла берді. Мұндай оқиға Барлада да болған. Бау-бақшада Шамлы, Мәсуд сосын Сүлеймен куә. Маған қара сия ұнамайтын болғандықтан бір шамасын төктім. Кенет сияның қалған бөлігі маған қатты ұнайтын қызыл түске ауысып кетті. Мұны көрген Рисалей-Нұрдың көшіруші шәкірттері ынта-жігері артып, ықыластанып кеткен болатын.

Біріншісі: Рисалей-Нұрмен байланысқан адамның маңызды міндеті, оны жазу немесе жаздыру және жайылуына жәрдем ету. Оны жазған немесе жаздырған адам Рисалей-Нұр тәлабасы атанып, әрбір жиырма төрт сағатта менің тіліммен жүз мәрте тіпті одан да көп қайырлы дұға тілектерге, мағынауи табыстарға ортақ болады. Сонымен қатар мен секілді дұға ететін қадірменді мыңдаған бауырлардың және Рисалей-Нұр тәлабаларының дұғаларына, тапқан табыстарына ортақ болады. Әрі, төрт тұрғыда төрт түрлі мақбұл ғибадат саналатын рисалені көшіріп жазудың пайдасын көреді. Атап айтсақ, иманын қуаттайды, сосын басқалардың иманын қауіпті жағдайдан құтқаруға көмектеседі, әрі хадис бойынша бір сағат пікірлеу кейде бір жылға жуық ғибадат дегендей имани тәфәккүр жасаған болады және оған себеп болады, сондай-ақ, жазуы нашар, қиын жағдайда жүрген ұстазына жәрдем еткен болады. Міне осындай мол пайдаға кенеледі. Ант етейін, кімде кім бір түйір рисалені өзі үшін түсініп жазса маған үлкен сыйлық жасаған болады. Тіпті әрбір парағы мен үшін бал шекердей қымбат, мені риза қылады.

Екіншісі: Өкінішке орай, Рисалей-Нұрдың имансыз әрі қауіпті жын мен адамдар арасындағы дұшпандары оның болаттай мықты қорғанысына, алмас қылыштай қуатты айғақ-дәлелдеріне қарсы тұруға шамасы келмегендіктен небір айла, жасырын арандату пиғылымен рисалелерді жазып, көбейтетіндердің ынта-жігерін жою,

тоқтату, жазудан бас тартқызу үшін жымысқы әрекет етіп шайтанға ұқсап соққы беруде. Әсіресе осы аймақта мұқтаждық басым, жазушылар саны өте аз, дұшпандар болса тым әккі және шәкірттер қарсы тұра алмайтын болғандықтан жергілікті халықты нұрдан бір шама құр қалдыруда.

Ақиқат жолында менімен сұхбат етіп, кездескісі келетіндер қолына қандай да бір Рисалені алса менімен емес Құран қызметшісі деген ұстазымен жолығып, имани ақиқаттардан қызықты дәріс алған болады.

БІРІНШІСІ: Өткен Рамазанда, әһл-і Сүннет уәл-жамағаттың сау-саламаты үшін жасалған қыруар дұғалардың әзірге ашық түрде қабыл болғанын көрсететін белгі-нышан байқалмауының өзіндік екі себебі көкейге ескертілді:

Біріншіден; Ғасырымыздың таңсық бір ерекшелігі, алмастың алмас екенін біле тұра әйнек шыныға айырбастап жібереді. Бүгінгі таңда мұсылман қауымы тым аңқау әрі аңғал. Сұмдық жауыздарға кеңпейілділік жасап кешіре салады және мыңдаған жауыздық жасап, көптеген адамдардың материалдық-рухани ақысын жеген адамнан бір түйір жақсылық көрсе бір мағынада соған тараптар боп жақтаса кетеді. Осылайша, адасқандар мен кәпірлер саны аз бола тұра әлгіндей аңқау халықты ертіп алып көпшілікті құрап жалпының қатесіне орай келетін жалпылама бәленің әрмен қарай жалғаса беруіне, тіпті зораюына себеп болып, Иләһи тағдырдан пәтуа алуда. "Біз осыған лайықпыз!" дегендей.

Иә, алмасты біле тұра (ақырет, иман секілді) шыныға (дүния, байлық секілді) айырбастауға зәрулік жағдай болса ғана шариғатта рұқсат бар. Бірақ, болмашы қажеттілік үшін немесе әуестікпен немесе ашкөздікпен және жәй бір қорыққанға бола айырбастау ақымақтыққа жарасар надандық, күллі зиян, жазаға лайық іс. Сондай-ақ, әркім тек өзіне қатысты жағына кеңпейілдік жасап кешіруге болады. Өз ақысынан бас тартса бір жөн, ал басқалардың ақысын жеген жауыздарға кешіріммен кеңпейілділік танытуға ақысы жоқ, әйтпесе зұлымдығына ортақ болып есептеледі.

Екіншіден; Жазуға рұқсат болмағандықтан жазылған жоқ.

Бауырларым! Ескішәһир түрмесінде отырғанымда, ақырзаман оқиғалары туралы хадистердің жорамалдары дәлме-дәл әрі өте орынды екені расталып жатса дағы ілім иелері мен әһл-і иман байқамауының, көрмеуінің себептерін, хикмет-сырларын баяндағым кеп бір-екі бет жаздым, перде жабылып кейінге қалды. Соңғы бес жылда бес-алты рет осы мәселеге ниет етіп оқталсам да сәті түспей қойды. Енді тек ол мәселенің шетінен маған қатысты бір оқиғасын баяндап беру үшін көкейге мұндай бір ой келді:

лт азаттық дүрбілең кезде, Рисалей-Нұр әлі жарыққа шықпаған болатын. Зор үмітпен, сенімді түрде имандыларды үмітсіздіктен құтқару мақсатында: "Алдымызда бір нұр көріп тұрмын. Бізді жарқын болашақ күтіп тұр!" деп сүйінші хабар беруші едім. Тіпті, азаттық майдан басталмай тұрып та шәкірттерімді қуантушы едім.

"Өмір тарих" кітабымда марқұм Абдурахманның жазғаны секілді, "Сунухат" сынды рисалелерімде де: "Мен бір нұр көріп тұрмын!" деп сол бір аласапыран кезде үміттеніп, қарсы төтеп беретінмін. Мен де жұрт секілді әлгі нұрды саясат әлемінен шығады, Исламның қоғамдық өміріне қатысты кең шеңберде болады деп білуші едім. Алайда, дүнияның ахуалы менің ғайби хабарымды, сүйінші сөздерімді біршама бекерге шығарып, үмітімді үзе беретін.

Кенет осы күндері ғайби бір ескерту арқылы толық қанағаттандыратын бір ой көкейге келді. Былайша: "Бар ынта-жігеріңмен сені бұрыннан бері алаңдатып жүрген және қайта-қайта "жарқын нұр көріп тұрмын" деген хабарыңның жоруы, тәпсірі, тәуилі былай: Сендер үшін иман тұрғысында тіпті Ислам әлемі тұрғысында ең маңызды жарық ол Рисалей-Нұр. Сені қатты алаңдатқан сол. Сенің баяғыдан бері қиялдап, пайымдап жүргенің сол нұр болатын. Негізінде ол - кең шеңберде, нақтырақ айтсақ саясат әлемінде болатын жарқын болашақтың, діндар күндердің, діни ахуалдың кіріспесі, сүйінші хабары болатын. Сен тез болатын жарықты кейінірек болатын нұрмен шатастырып саясат әлемінен іздедің.

Иә, отыз жыл бұрын алдын-ала сезгенің рас. Дегенмен қызыл перденің артынан қара түсті жерге қараса қызыл көрінетіні секілді сенің дағы көргенің рас, бірақ орнын ауыстырып жібердің. Саясат тартымды болып сені алдатты".

Ғазиз, адал бауырларым және Құран қызметінде қабілетті де қуаты мол достарым!

Бұл жолғы қалам арқылы жасаған мағынауи тосын сыйлықтарың мынаны дәлелдеді: Қарт, әлжуаз бір Саидтың орнын басатын жас әрі қуат-күші мол, қабілеті зор көптеген Саидтар шыққан екен. Олардың рухтары да сөйлеген сөздері де имандары да бірдей өзара ұқсас. Сансыз шүкір, шексіз мадақ айтамын Рабб-ы Рахимыма, сендерді Рисалей-Нұрға қамқор әрі жаюшы әрі иесі әрі шәкірт қылыпты. Бізге қиын-қыстау кезеңде, зор шарттарда, киелі қызметте табыс, сәттілік сыйлады. Уақыт пен мекен сендермен ұзақ сөйлесуге мұрша бермейтіндіктен қысқа қайырып сендердің әрқайсыңа жан-тәніммен мыңдаған сәлем жолдап, машаллах, барекаллаһ демікпін.

Қасиетті Рамазанның оны күні, сағат екі шамасында кенет мына киелі хадис ойға келді. Бәлкім, Рисалей-Нұр шәкірттерінің жамағаты қашанға дейін жалғасады екен деп ойлағандықтан болар.

(шәдде саналады) джифри саны мың бес жүз алты болып сол заманға шейін ашық әрі нақты тіпті басым түрде, сосын қырық екіге дейін жасырын, жеңіліске ұшыраған түрде нұрландыру міндетін атқара беретінін рәмізге жақын меңзеп тұр деуге болады.

Назар аударарлық әрі таңқаларлық жәйт. Үш сөйлем жаппай бірлесе мың бес жүз жылды көрсетумен қатар, дәлме-дәл мағынасы терең әрі ақылға қонымды және хикметті түрде мың бес жүз алтыдан бастап қырық екіге, сосын қырық беске дейін үш үлкен өзгерістің бөлек-бөлек жылдарына сәйкес келіп тұр. Мұндай меңзеу, нышандар расында әрбірі сәйкестік болатындықтан әрине дәлел бола қоймас, аса қуатты да емес, бірақ кенеттен көкейге қонуы мені ойландырып, көзімді жеткізді. Әрі қияметтің уақытын нақты түрде ешкім білмейді. Дегенмен, әлгіндей белгі-нышандарға қарап көз жеткізуге, әбден мүмкін деуге болар.

"сырат-ы мустақим" сөзі рәмізді мағынасымен Рисалет-үн Нұрға мағына тұрғысынан, джифр жағымен меңзеуі рәмізге жақын анық бір ишарамен Рисалет-үн Нұр шәкірттерінің жамағаты ақырзаманда әлгі ағзам яғни үлкен жамағаттың соңынан ерген мақбұл топ екеніне ишара етеді деп көкейге шұғыл түрде ескертілді.

Ғазиз бауырларым!

Дәл Құран оқып отырғанымда Рисалей-Нұрмен тығыз байланысы бар "Ибраһим" сүресіндегі бір аят өзіне назар аудартты. Дәл сол кезде Әмин бауырым сендерге жіберілуі тиіс хатты әкелді. Уақыт тар болғандықтан осы мағынасы терең аяттың теңізінен тек бір тамшысын ғана бірнеше минутта жаза білдік, айыпқа бұйырмаңдар.

Ғазиз, адал, сенімді де қайсар бауырларым!

Аллаһ тағалаға шексіз мадақ, сансыз шүкір, сендердей адал, ықыласты әрі еңбеккеш жандарды Рисалей-Нұрдың айналасына жинап, қуатты да нұрлы қаламдарыңды Иман мен Құран қызметінде жұмыс жасатуда.

Бауырларым!

Осы жолғы жібергендерің мені дән риза қылып, қарыздар еткені соншалық әрбір парағы аса қымбат кәде, тамаша хат секілді көрінді. Қайғы-мұңымды басып, көңілді шаттық пен қуанышқа бөледі. Әрхамур-Рахимин хатта қанша әріп болса сонша сендерге рахымын жаудырып, сендерге риза болсын.

Хафыз Али бауырым!

Бірде Барлада жұманың кеші дұға етіп отырғанымда сенің "әмин" деген даусыңды екі мәрте анық түрде естідім. Артыма қарап: "Хафыз Али қашан келген?" деп сұрап едім: "Ол келген жоқ!" деді. Бұл оқиғадан менің түйгенім: үш-төрт сағаттық қашықтықтан дұғама "әмин" сөзін естіртуі мынаны мегзейді: бір айлық қашықтықта тұрып осы жердегі менің дұғаларыма әсерлі де қуатты түрде "әмин" дегендей жазбасының үлгеріп, көмекке келуі тәуафук, керемет сәйкестік.

Жанкешті Сабри!

Сенің денеңде (аяғыңда) туысқандықты білдіретін белгі көргенімде алдын-ала сезгендей көкейіме мұндай бір ой келген: "Бұл, бауырым, қысыл таяң сәтте маған күшті демеу болып, туысқан екенін көрсетеді". Расымен солай болды. Аллаһ саған мәңгі-бақи разы болсын. Абдүлмәжидке бесінші Шұға туралы хабар жіберген едім, жауап жоқ. Мүмкін, сақтық жасап үндемеген болар, оған жібермедім. Сендер әуелі хабарласып, сосын жібергендерің жөн болар. Егер, Хасталар рисалесін (Дерт пен Дауа) маған жібермек болсаңдар Ихтиярлар рисалесімен бірге жіберсеңдер өте жақсы болар еді. Хаттарыңда маған сәлем жолдаған шынайы бауырларыма көп-көп сәлем.

Осы жақында мағынауи түрдегі диалогта сұрақ пен жауап естідім. Сендерге қысқа мазмұнын айтып берейін.

Біреу былай деді: Рисалей-Нұрдың иман мен тәухид туралы көптеген баяндары, мағынасы терең жазбалары күннен-күнге көбейіп барады. Өте қырсық діннен безген кәпірдің өзін үнін өшіріп, көзін жеткізуге осы кітаптардың жүзден бірі жеткілікті бола тұра мұнша қызу, үсті-үстіне, жаңадан бұрқыратып жаза берудің хикметі не екен?

Оған жауап ретінде былай деді: Рисалей-Нұр тек қана, қирап қалған шағын бір жерді, бір үйді жөндеп жатқан жоқ. Ол, күлли яғни ауқымды түрде қираған, бұзылғалы тұрған және Дін Исламды қамтитын, тастары таудан үлкен заңғар алып бір қорғанға жөндеу жүргізіп жатыр. Ол жеке адамның қалбын (жүрек), баз біреулердің ниетін, ар-ожданын ғана ретке келтіріп, тазартып жатқан жоқ. Ол,

мың жылдан бері небір соққыдан ауыр жарақат алған жалпының қалбын, көпшіліктің ой - пікірін көзқарасын және баршаның әсіресе мүмін ауам халықтың әрқашан арқа сүйер тірегі Ислами негіздер, діни қағидалар бұзылып, соның салдарынан күңгірттене бастаған жалпы халықтың ар-ожданын Қасиетті Құранның, киелі Иманның дәрі-дәрмектерімен емдеп, жазуға тырысуда. Әлбетте, мұндай күлли әрі ауыр жарақаттарға, хаққаляқин, яғни жойқын әрі таудай берік айғақтар қажет, мың дәрінің қасиеті бар дәрумендер, сансыз дәрмектер керек. Міне, осы міндетті бұл заманда Құранның мағынауи мұғжизасынан туындаған Рисалей-Нұр атқаруда. Сонымен қатар иманның сансыз дәрежесіне көтерілуге, сырларының ашылуына ұйытқы болуда... деп осы мағынада ұзақ әңгіме болды. Мен толығымен естіп, Құдайға сансыз шүкір еттім. Қысқа қайырайын.

Осы оқиғаға байланысты осы жақында ойыма келген бір уақиғаны баяндап берейін.

Мен, намаз тәсбихатының соңында отыз үш рет тәухид кәлимасы «лә иләһә иллаллаһты» зікір етіп отырғанымда көкейге кенет мұндай бір ой келді: Киелі хадисте: "Кейде бір сағат тәфәккүр, яғни пікірлеу бір жыл ғибадат боп саналады!" делінген. Ол Рисалей-Нұрда бар, ізде! - деп ескерту жасалды. Бейне бір еріксіз түрде Құранның Аят-ул Кубрасының яғни ұлы аятының екі тәпсірі боп табылатын «Аят-үл Күбра» рисалесінен қысқартылып алынған тәфәккүри сұхбат толық бір сағатқа жалғасты. Қарасам, сендерге жіберген Аят-үл Күбра рисалесінің бірінші бөлімінің мазмұнынан жинақтап алынған тамаша сырының қорытындысы және жиырма тоғызыншы арапша Лемадан алынған нұрлы да тәтті сөздерден тұрады екен. Мен, оны күн сайын толғана отырып рахаттана оқитын болдым. Бірнеше күннен кейін мынадай бір ой келді: Рисалей-Нұр бұл заманның мүршиді, жөнге салушы, жетекшісі екені рас, олай болса мұны «Уирд Әкбар», яғни әрдайым оқылатын дұға қылуға болар. Барлық рисаленің өзіндік бұлағы, қайнар көзі болған мыңнан астам Құрани аяттарды өз Құраныма жинақтап, о баста белгілеп қойған болатынмын, сөйтіп Құрани Ағзам Хизб құрастырсам деп ниет еткен едім. Енді сол «Хизб-и Ағзам» пен «Уирдіт Әкбарды» Рисалей-Нұр шәкірттері кейбір қасиетті күндерде оқуы үшін сендерге жіберуге ниет еттім, ол сендердің ақыларың. Иншаллаһ, бір күні сендерге

жіберіледі. Кейбір сөздерінің аудармасын және кейбір ережелерін түсіну үшін уақыт таба алсам өте қысқа сілтеме секілді түсініктеме жазбақ ойым бар.

Барлық бауырларыма және Құранға қызмет етіп жүрген жолдастарыма сағына әрі ынтызар түрде көп-көп сәлем.

Ғазиз бауырларым!

Сендер күн сайын жеке-жеке ұзақ хат жазуға лайықсыңдар, ақыларың да бар. Өкінішке орай сендерге арнап жазған бір хатым әлі күнге шейін ескі шапанымның қалтасында тұр. Демек, Рисалей-Нұр әһл-і дүнияның дінсіздерін қорқытып зәресін алса керек олардың дүниясына араласпасам дағы мені қыспаққа алып қинап жатыр. Қойшы әйтеуір... Әсте есімнен кетпейтін қайсар да табанды, ықыласты бауырларыма, әсіресе екінші туған жерімдей ыстық Барладағы шынайы да адал бауырларыма көп-көп дұғай сәлем. Сендерді қатты сағынып, әрдайым ойлап жүретін және бір тәулікте бәлкім жүз мәрте дұға етіп, есіне алып отыратын, дұғаларыңа мұқтаж

Уа, жанкешті бауырларым!

Біріншіден; Соңғы жіберген хаттарыңнан шабыт алып әрі қуана отырып былай демекпін: Мен, сендердің Құран қызметіне деген шынайы берілген ниеттеріңді, қайрат-жігерлеріңді, табандылық пен қайсарлықтарыңды көріп, бұдан кейін ажалымды еш алаңсыз күтуге және "артымда сендер барсыңдар, жетер!" деп дүниядан қуана қош айтысуға дайынмын.

Екіншіден; Бұл жерде, "Аят-үл Күбраның" бірінші көшірмесі дәл бір жылдан кейін ол жердегі бірінші көшірмесі секілді "Аят-үл Күбраның" атауына тәуафук еткен, яғни дәлме-дәл сәйкес келген. Бұл

екі тәуафуктың өзара сәйкес келуі кездейсоқ деуге мүлдем келмейді. Сонымен қатар, қаламы зүлпұхардай шәкірттің қаламымен жазылған отыз үш тәухид кәлимасының тәуафук тұрғысындағы ғайби белгіні одан сайын нұрландырып, растай түседі.

........................

Төртіншіден; Мені барлық нәрседен тыйып тастағандарына үш жыл болды. Адам төзгісіз қыспаққа алғандықтан сендермен хабарласа алмадым. Мұнда күмән-күдік сұмдық. Мүмкін болғанынша Әшрат-ы "Сағат" жазбасы осы жақтан жіберілгені жайлы ешкімге айтпаңдар. "Бәлкім, оның жазбасы шығар, басқа жақтан келді", - дей салыңдар.

Ғазиз және адал, жанкешті де шынайы бауырларым!

Бұл жолы аса қымбат және мағынауи тосын сыйларды алған соң шағын үш-төрт мәселе ойға келді.

Біріншісі; Хз. Алидың үшінші кераматында "Рисалелердің тек екі қосымшасы бар" дегенін былай түсінген жөн: Ол, Рисале түріндегі қосымшаларды ғана қосымша деп санайды. Басқа қосымшаларды ол сілтеме, жалғасы, түсініктеме түрінде көріп солай атайды.

Екіншісі; Екі "Аят-үл Күбраның ұлы уирдінде - ойыма келмесе дағы - оның маңызды бөлімдерін жиырмасыншы Мектуб пен отыз екінші Сөз, менсізақ тамаша түрде баяндап, тәржіме қылғандықтан қанша ниет етіп, уәде берсем де тәржіме етуге мені жұмсамады.

Үшіншісі; Рисалей-Нұрдан ажырап қалуым және оның нұрландыру шеңберінен ұзақ қалуым себепті осы аймақтағы шәкірттер сондай-ақ, Ескішәһир сынды басқа аймақтар, рисаленің маңызды әрі аса қажетті кейбір ақиқаттарына мені үлескер қылу үшін, Құдайдың жарылқауы ғой, жаңадан жазылып жатқандай қайтадан әлгіндей ақиқаттардың басқаша түрде, бірақ керемет бейнеде түсіндіру үшін, бейне бір мені еріксіз түрде жұмсап жатқанын сезіп, Құдайға шексіз шүкір еттім. Бұл жолы сендердің сый-кәделеріңе қолымнан келсе тек заттық тұрғыдан ақысы ретінде әрбір Рисале үшін он лира, жиырма бесінші Сөз үшін жиырма бес алтын тіпті алмаз, ал жиырма тоғызыншы Сөз үшін жиырма тоғыз жақұт берер едім. Олай болса берілді деп қабылдаңдар.

Иә, тәуафук тұрғысында жолы болғыш Али бауырымыздың қаламы Хз. Алидың кераматын көзге көрінетін етіп керемет дәлелдепті. Жүз мың машаллаһ! Хүсрев бауырымыздың өте тамаша, керемет жазған "Хасталар рисалесі" мен "Әсма-и Ситте" Лемасы маған алмазбен жазылғандай әсем, және ықыласпен әрі адал жазылған екі хат түрінде көрінді. Көзіме жас үйіріліп, маңызды қызметтеріңе риза болдым.

сендер сыйлаған фәрдауси сыйлықтай рисалелердің әріптері қанша болса Аса мейірімді Хақ тағала сонша сендерге рахым, берекет, сағадат, бақыт сыйласын, әмин.

Шаршамайтын, жалықпайтын, өте адал Хафыз Али бауырым! Тәуафукқа келгенде өте табысты қаламыңмен жазылған "Иғжаз-ы Құран" рисалесінің соңындағы сен туралы

деген дұға толық қабыл болғанына бұл жолы еш күмәнім қалмады. Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем.

Ғазиз, адал және шынайы берілген бауырларым!

Бұл жолы қатты алаңдап жүрген бауырларымнан төрт хат келіп көңілім көтеріліп, жадырап қалды. Ол, Рисалей-Нұр атынан мені әбден риза қылғаны сонша бейне бір ержүрек достарыма қайта қауышқандай болдым. Көзімнен аққан жас көптеген қайғы-мұңдарымды жуып шайып кетті. Иә, ол төрт хатқа жеке-жеке төрт хат жауап жазылуы тиіс, жазғым да келеді. Дегенмен сендердің өзара адал ынтымақтарыңа байланысты бір ғана хатпен шектелдім. Бөлек бес-алты шағын мәселелерді баяндамақпын.

Біріншісі; Біз, бұрыннан бері: "қазір иманды сақтап қалатын заман" деп және еріксіз қайта-қайта иман шарттары жайлы айғақтарды көп жаза беруіміз өте орынды әрі аса қажет екенін уақыт көрсетті. Сендерге бір ай бұрын мағынауи диалогта Рисалей-Нұрдың иман жайлы көп айтуының ғайби хикмет-сырын жазған болатынмын. Кейбір бауырларым оны "Аят-үл Күбра" рисалесінің соңына қосып қойыпты.

Екіншісі; Шамдық Тәуфик бауырым! Сенің хатың маған қатты әсер етіп, көңілім бір шаттанып қалды. Ішкі дүниемде қайырлы өзгеріс болғанын сездім.

Марқұм Хафыз Ахмедтің тумаларына менің атымнан көңіл айтып әрі былай деңіздер: Бір-екі ай бұрын, кенеттен, дұға етіп отырғанымда өте жақын жандардың және ықыласты тәлабалардың арасына Хафыз Али кірді де: "Бұл жерде менің де үлесім бар" дегендей болды. Оны да хас шәкірттер арасында әрдайым мағынауи табыстарыма үлескер болуы үшін тимедім, солай қала беретін болар, иншаллаһ. Бұл, сендердің әу баста Рисалей-Нұрға жұмыла қызмет еткендеріңнің ақысы екенін кейін түсіндім.

Үшіншісі; Сабри бауырым! Қадірлі Хулусидің жазған хаты өзінің және бесінші Шуақтың маңыздылығын, қымбат екенін көрсетіп тұр, маған қатты ұнады.

Сен де, Хусрев те Халил Ибраһим туралы айтып жатырсыңдар. Ол, Рисалей-Нұрдың озат тәлабасы әрі белсенді жаюшысы әрі хас шәкірттердің бірі. Ол, өткен оқиғадан сақ болуды және нұрмен шынайы түрде шұғылданып байланыс құру керектігін түсінген шығар. Өзіне және жұбайына сәлем айтыңдар.

Төртіншісі; Хусрев бауырым! Сенің хатың менің уайымдарымды (Хасан, Мұстафа т.б. туралы) сейілтіп рухыма шипа болды және жаныма дауа болды (Мұхаммедтің мұғжизалары атты кітап секілді), және үмітімді қуаттай түсті (Рәфәт, Конялық Сабри сынды). Сондай-ақ, Рисалей-Нұрдың құрметті тәлабасы әрі хас шеңберде орын алған, ақыреттік бауырым! Анаңның сырқаттанып әрі қартайып сені Спартаға шақыруы ақыры қайыр, нәтижесі жақсы болар. Сөзсіз сен оған Хасталар мен Ихтиярлар (Дерт пен Дауа, Қарттар) рисалесін оқыған боларсың. Мен, ол жердегі тәлабаларды және достарды дұға ету арқылы жиі еске алып отырамын. Оларды ұмыта алар емеспін. Барлық бауырларыма жеке-жеке дұғай сәлем.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендердің мубарак Рамазан айларыңды, әрі иншаллаһ сендер үшін мың айдай жемісті болар Қадір түндеріңді сондай-ақ, қуанышты айт-мерекелеріңді әрі маңызы зор қызметтеріңді шын жүректен құттықтап, берекелі болуына тілектеспін.

Бауырларым! Бұл жолғы қаламмен жасаған қасиетті сый-кәделерің мені қарыздар етті әрі шаттыққа бөледі. Бейне бір дүнияны жарық қылып жіберетін бір электр Нұр станциясын немесе өткен мен болашақты хош иіске бөлейтін гүл бақшасын және аспаннан бізге медетке келген мықты демеу және әрдайым қызу жұмыс істей беретін завод көргендей болдым. Қуанышымда шек жоқ, сансыз Әлхамдулиллаһ.

Сабри бауырым! Сенің біраз үзілістен кейін жазған екі хатың қызметіңнің қабыл болғанын дәлелдейтін ғайби екі дәлел көрсетті. Сен айтқан Нұр фабрикасына мен де:

дедім. Сенімен Сыддық Сулейман екеуің мен үшін, дұға етерде әрдайым біргесіңдер. Сол үшін сенімен сөйлесіп жатқанымда екеуіңді қол ұстасқан күйде көремін. Сендердің бейкүнә әрі мүбарак балаларың да дұғаға ортақ.

Хафыз Али бауырым! Сенің хатыңнан байқалып тұрған кішіпейілдігің, ыстық ықыласың және Хусревті мақтауың және Рисалей-Нұр шәкірттерін бір денедей көруің, сен туралы жақсы пікірімді, зор үмітімді қуаттап қанағаттандырды. Рисалей-Нұрдың екі Лүтфүлері, Мұстафалары және Хафыз Алилері, Кіші Сабри

деуге лайық Нүрәддинмен бірге хас шәкірттер шеңберіне кіріп, Рамазанның нұрына, мағынауи табыс-сауаптарына иншаллаһ ортақ боп қабылданды. Әрбір беті мен үшін аса қымбат сый-кәде болып саналатын жазбаларың үшін саған қарыздармын.

Хусрев бауырым! Ант етейін, қолымнан келсе сенің жазған осы жолғы алтындай қымбат Мұғжизат-ы Ахмедия рисалесі үшін әрбір парағына тек материалдық тұрғысынан ақы ретінде бір-бір алтын сыйлар едім. Шынымен де мәңгі жасайтын гүл бақшасының жазушысы етіп тағайындалғаныңа еш күмәнім қалмады. Рабб-ы Рахимге сансыз мадақ пен шүкір болсын, мен үшін Хусрев пен Рушту бір адам секілді. Рисалей-Нұрмен қатысты қызметте екеуіңді әрдайым бірге деп білемін, солай көремін.

Ғазиз бауырларым!

Жалғасып жатқан рухани азғындыққа қарсы Құдайға шүкір, күннен күнге Рисалей-Нұр орасан зор түрде қарсы тұрып, төтеп беруде, тосқауылы күшейіп, маңыздылығы артуда. Ол, адасудың ірге тасы, негізі болып табылатын "табиғат" дейтін жалған тәңір теріс ұғымды күл-талқан ететін Құранның алмас қылышы ретінде, шартарапқа нұр шашып, зұлыматты сейілтуде. Дегенмен адасудың жолдары көп. Сол себепті рисалелердің де түрлі түрлі қыр-сырлары бар, мән-мағынасы терең. Егер, оңай болса "табиғат рисалесін" жіберсеңдер жақсы болар еді.

Әмин мен Фәйзинің сұраған сұрағына стаздан алған жауабы.

Сауал: Бізге берген жауабыңызда: "Саяси ахуалға, кең шеңберге қызығып, жіті бақылап отыратындар тар шеңбердегі жауапты міндеттерін толық атқара алмай зиянға ұшырайды" дедіңіз. Мұны ашып түсіндіріп берсеңіз.

Рас, бұл заманда қатты алаңдап, радио арқылы таратылып жатқан дүниедегі дүрбелең оқиғаларды күнделікті қадағалап, мұқият бақылайтындар заттық-рухани көп зиян шегеді. Я ақылын жоғалтып мағынауи диуанаға айналады, я болмаса көкірек көзін жабылып, мағынауи дінсіз болады, я болмаса ой-пікірін жоғалтып ақырында мағынауи ғайры-мүслимге айналады, яғни мұсылман емес күй кешеді. Иә, түкке тұрмайтын қызығушылықтың кесірінен қарапайым діндар біреу ілім иелерін қуаттап жақтайтын жан бола тұра атам заманнан Исламға дұшпан бір кәпірдің жеңіліп қалғанына жылап жіберердей қайғырып, ал "әл-і бәйттен" шыққан, яғни Ардақты Пайғамбарымыздың әулетінен шыққан сәйідтер жамағатының кәпірлерге жеңіліп қалғанына мәз боп қуанғанын көзіммен көрдім. Мұндай жәй қарапайым бір адамның өзіне қатысы жоқ кең шеңбердегі саяси мәселеде әлгіндей кәпір дұшпанға жақтасып муджахид сәйідтен жоғары қою есалаңдықтың сорақы түрі, ессіздік емей не?

Иә, сыртқы істерге, саясатқа жауапты қызметкерлерге, қорғаныс министрлігінде әскери шені бар лауазымды офицерлерге бір шама қатысы бар және мамандарды ғана қызықтыратын кең шеңберіндегі саяси мәселелермен пікірі қарапайым адамдарды шұғылдандыру, олардың рухани, діни, жеке бастық және үй-ішіне қатысты маңызды міндеттерін атқаруға кедергі жасау және оларды есінен тандырып есеңгіретіп, Имани уа Құрани ақиқаттарынан рахат ала алмайтын қылып, ынта-жігерін жойып әуре-сарсаңға салу, көңілдерін алаңдату, оларды рухани түрде өлтіріп дінсіздіктің жайлауына жол ашу боп табылады. Халықтың алаңдатып босқа, түкке керегі жоқ нәрселерге назарын аударып саяси мәселелерді радио арқылы дәріс бергендей тыңдату; бұл дегенің Исламның қоғамдық өміріне күллі зиян, тамырына балта шабу деген сөз. Келешекте қыруар зардап шегетінін ойласаң төбе шашың тік тұрады.

Рас, әркім өзінің отанын, халқын, өкіметін уайымдап алаңдайтыны рас. Бірақ, ол алаңдаушылық уақытша ағымдарға негізделіп халықтың, отанның, өкіметтің болашағы бейне бір солардың қолында кейбір тұлғалардың еншісінде, олардың жүргізіп отырған саясатына байланысты, көрсету тікелей әсер ететіндей тұжырым жасау қате. Сондай-ақ, отан алдында, халық алдында әркімнің атқарар өзіндік міндеті біреу десек, жанына қатысты, жүрегіне байланысты міндеті, жауапкершілігі және жеке басына, үй-ішіне, дініне қатысты көптеген маңызды қызметтері, алаңдауы қажет жауапты міндеттері он, жиырма тіпті жүз деуге болады. Осындай өзекті, аса қажетті маңызды міндеттер бола тұра әлгі бір түйір орынсыз зиянды және өзіне түк пайдасы жоқ саяси мәселелерге алаңдап, дүрбелең оқиғаларға беріліп өзін ұмытып кету есалаңдық емей не?

стазымыздың бізге өте асығыс берген жауабы осы болатын. Біз оның асығыс айтқан дәрісін асығыс түрде қағазға жазып алдық, айыпқа бұйырмаңыздар. Біз мұны шын жүректен растап мойындаймыз. Өйткені оны өз басымыздан, таныс достарымыздан көріп, байқап жүрміз. Тіпті көбісі сондай алаңдап, қызығушылықтың, жамағатты тіпті намазды тастайтындай дәрежеде асыра сілтеп дәл намаз уақытында сөйлейтін радио тыңдап отырады. Мына азғын мәдениеттің жасаған күнәсі мен адастырғанына және Исламға жасаған қиянатына жаза ретінде бірінен соң бірі келіп жатқан пәлекеттерге, соғыс пен апаттарға, шеңбері кең саяси ахуалға шын беріліп алаңдап, мұқият мән беріп қадағалау, сөйтіп пасық, демі улы, басы орнында емес мас адамдардан радио арқылы дәріс алу және соның кесірінен әлгі жауапты да маңызды міндетін орындай алмау орасан зор зиян.

(Ахмет Назифтың пікірі)

Қадірлі стазым!

Жеке тұлға ретінде тым әлсіз, пақыр бола тұра Раббани инает пен рахымның саясында Қасиетті Құранның мұғжизаларын Күннің жарығындай, көзді шағылыстырар сәулесіндей анық көрсетіп, бойымызға сіңдірген және діни уә имани ақиқаттардың айнасы,

Міне, стаз! Аса қадірменді досымыз, Құран қызметінде құрметті жолдасымыз, серігіміз Кіші Хусрев пен Мехмет Фәйзи бауырларымыздың хатынан асып, оның тысында, басқалар дұрыс түсінбей қалатын болған соң әлгі абыройлы атты дәл қазір Рисалей-Нұрға беру менің ақым емес, олай етуге батылым жетпейді. Себебі, ұстазымның рұқсаты болмаса мұндай аттың мәнісі жоқ. Тек, Рисалей-Нұрдан илһам алып, арамызда алдыңғы сапты иемденген баурымыз Фәйзидің хатында бұл туралы жазылған соң менікі ақниеттен, шынайы берілгендіктен және адалдықтан, ықыластан болса керек. Бұл туралы жария қылып қателесіп, сізді шұғылдандырып қойғаныма қатты өкіндім, ғафу етіңіз. Сіздің ескертіп әрі қорғаштап отыратын қасиетіңізбен кешіруіңізді, Рисалей-Нұр үшін болатын мағынауи жазалардан аман қалуымызды шын ниетпен сұраймын.

Ғазиз және қадірменді стазым!

Хақ тағаланың жарылқауымен, мол мейірімен және жомарттығының арқасында қызмет үшін қолыма алған Рисалей-Нұрдың мадди-мағынауи яғни заттық әрі рухани тұрғыдан көптеген қадір-қасиетін, кәраматтарын, бақ-берекетін көзіммен

көріп куә болдым әрі қызығын көріп, дәмін таттым. Осындай әлсіз қызметшіңіздің ағаттықтарына кешіріммен қарап, жақсыға жорып кешіруіңізді өтінемін. Сонымен қатар, мүбарак Рисалей-Нұрдың көптеген кәраматтарынан бірнешеуін баяндап берейін. Былайша:

Рисалей-Нұрдың тәржімешісі, авторы, иесі, руми жыл санау бойынша 1324-1325 жылдары Ыстамбұлды шулатады. Оның "Бәдиүззаман" деген лақабы газет-журналдардың бетінен түспей қояды. Содан болар ол кездегі он жеті жасар, боз бала менің санама сіңіп жүрегіме терең бойлады. Осы шынайы сүйіспеншілігім үшін болар, 1326 жылы Хазіреті стаз "Бәдиүззаман" лақабымен Қаратеңіз тарапына саяхаттап, қасында екі қызметшісі бар жолай Инеболу қаласына аялдап сол кезде Инеболуның мәшһүр ғұламасы Хажы Зия және басқа да ғұламалармен бірге кемеге шығарып салынып тұрғанда бұрын кездейсоқ базарда кездескенім есіме түсіп, шынайы аса құрметпен ол кісіге сәлем дескен едім. Ол да күлімсіреп, нұрлы жүзімен, от шашқан өткір көзімен сәлемімді алып, назарына түсіп ілтипат қылғаннан бері күннен күнге ол кісіге деген сүйіспеншілік, алаңдаушылық отыз жылдан бері жалғасып, ойымнан еш кетпей қойды. Шамамен алты жыл бұрын бір газеттен, Спарталы елдің назарын өзіне қатты аударғандықтан және діни, имани сезімдерді күшейткендіктен әһл-и дүния, яғни дүнияны ғана ойлайтындар тарапынан қамауға алынғанын оқып қатты өкіндім. Отыз жылдан бері мұндай мұңлы хабар алмаған едім. Одан кейін не болғанынан бейхабар жүрдім. Соңғы он жылдан бері Хақ тағалаға жалбарынып, бес уақыт намаз кезінде былай деп дұға ететінмін:

"Уа, Раббым! Маған кәміл мүршид, жол көрсетер жетекші, ұстаз нәсіп ете гөр!". Содан, үш жыл бұрын, яғни һижри 1357, милади 1938 жылы Инеболу қаласында шайханада Қастамонылық байғұс бір мас күнем, Қастамонуда жер аударылып келген біреу туралы айтып, оны мақтап отырғанын көрдім.

{(Сілтеме): Рас, кейбір әулие кісілердің болашақта тәлабасы болатын адамдар дүнияға келмей тұрып-ақ керамат түрде алдын-ала сезетіні секілді, Рисалей-Нұрдың тәлабаларынан бірнеше кісі алдын ала сезіп, болашақта Саидпен бірге Нұрға қызмет ететінін білген. Солардың бірі осы Назиф.}

Мұқият тыңдап, сұрастырсам, отыз жыл бойы жүрегімнен орын алған бұрынғы танысқаным Саид-ы Күрди екенін біліп таңқалдым. Жүрегімдегі оған деген сүйіспеншілігім күн сайын күшейіп бара жатқан соң не де

Рисалей-Нұрды танымай тұрғанда заттық, дүниялық әрбір шаруамыз бен саудамызды, жеке басқа қатысты немесе жалпы болсын тапқан табысымызды қазіргімен салыстырып қарасам үлкен айырмашылық, берекет байқалады. Үлкен саудагердің немесе дәулетті бай адамның рахатынан, емін-еркіндігінен әлдеқайда көңілді де бақытты, еркін әрі тың, бақытты күй кешіп жатқанымызды және Рисалей-Нұрдың берекеті мен кәраматына дән риза болып, өзіміздің қарыздар екенімізді мойындап әрі растаймыз, әлхамдулиллаһ.

Хазреті стаз өзіндік ыждағатымен Рисалей-Нұр атты тәпсірін айналаға жайып, иман ақиқаттарымен әсіресе ғибадат, намаз жайлы әсерлі әрі қанағаттандыратын іс-әрекеттерімен мен секілді надан, әлжуаз, кемшін, әлсіз жағдайда жүрген талай адамдарды тура жолға салғанына өзім куәмін. Олар, қазірде Құдайға шүкір, намазын тастамай, мешіттен қалмай жүр. Осындай киелі қызметтер оның іс-амалдарынан және Рисалей-Нұрдың таңғажайып кәраматтарынан туындаған әрі туындап жатқанын шын жүректен растаймын.

Қазірде болып жатқан Алман мен Ағылшын соғысының басталған күнінен бастап қазірге шейін, діннен безгендер мен мұнафықтар тыныш отырмай өздері ойлап тапқан, нахақтан нахақ жеке басыма жала жауып, "Назиф, оппозициялық ұстанымда, Ислам бірлігіне шақырады, саяси үгіт-насихат жүргізеді!" дегенді шығарды. Бұған ойшыл ғалымдар да, надан кәпірлер де сеніп, тек бірнеше достарымнан басқасы бүкіл жерлестерімді маған қарсы қойып әрі киелі қызметімнен бас тартқызу үшін малғұн шайтанның айласымен барынша тырысып бақты. Содан мен туралы іс қозғалып, жіті тексеру жүріп, құдды қарсыластарым менен өш алмақ болып сыртымнан жамандап, бүлік шығармақ ойменен өздерінше жала жауып "алманшы" яғни фашист деп қорлаудан тайынбады. Алайда,

мен Құдайға шүкір Рисалей-Нұрмен тәрбиеленіп Иман мен Құран ақиқатын бүкіл әлемге айырбастамайтын, оған әбден көзі жеткен жанмын. Сондықтан Рисалей-Нұрды дүниедегі саяси ағымдарға түгіл бүкіл дүниенің сән-салтанаты, бай-патшалығы берілсе де құрал қылып жеке басқа пайдаланбаймын. Мен, тек ақиқатты, иманды, Құранды, Рисалей-Нұрды білемін, соған қызмет етуге әзірмін. Осылай бірнеше жыл өтсе дағы жақында болған Аллаһтың екі жарылқауын айта кетейін.

Біріншісі; Рисалей-Нұрды жаю қызметіме еш кедергі келтіре алмады, керісінше күтпеген табыстарға жеттік.

Екіншісі; Бізге қашан жойқын шабуыл жасалатын болса ұстазымыздан дереу "Сақ болыңдар!" деген ескерту алатынбыз.

Рисалей-Нұрдың озат шәкірті Ахмет Назиф Челебидің аяттан мағына шығарып жазған ой-пікірі. Мұны бірінші Шұғаның отыз екінші аяты ретінде және жиырма жетінші Мектубтың жазбалары арасына енгізуді жөн көрдік. Ол өзі былай дейді:

Осы аяттарда Рисалей-Нұрды меңзейтін белгі-нышан тіпті ишара бар деуге болады. Иә, осы аят секілді Пайғамбарлық және тура жолға шақыру жайлы баяндайтын аяттардың әрбір ғасырды қамтитыны рас әрі оның әр ғасырда бөленушілері, мағынасын айқындайтын айналары болатыны да рас. Сондай-ақ, аяттардағы пайғамбарымызға (с.а.у) қатысты сипаттар әр ғасырда кездесіп, әрқашан үкімі жүретіні де рас. Олай болса аталған сипаттармен рәмізді мағына бойынша Рисалей-Нұр тәрізді әлгі міндетті атқарған тәпсірлер, ірі тұлғалар мұндай аяттың аясына кіруі Құранның ғажап мұғжизасына жарасар қасиет, тіпті солай болуы керек, шарт деуге болар. Әрі Рисалей-Нұр мына сұмдық ғасырда ерекше түрде аяттың ишара қылған қызметті атқарып жатыр, ол ауқымы кең мағынасының бір бұрышында орын

алғаны да рас. Олай болса әлбетте, көптеген белгі-нышандарға байланысты былай деуге әбден болады: осы аяттың өзінде бірінші Шұғадағы отыз бір аят секілді Рисалей-Нұрды ишари мағынамен меңзеп тұр. Былайша:

сөйлемі

Рисалей-Нұр тәлабаларынан

Кіші Абдурахман Тахсин}

- тәнуиндер уақыф болмағандақтан есепке кіреді - джифри саны 1256-ны көрсету

арқылы бұл ғасырда, осы заманғы Исламның тоқырауы үшін жүз жыл бұрын жасалған келісім шарт, қастандықтарын меңзеп

Рисалей-Нұр шәкірттерінен

Тахсин}

Ия, хазіреті Али (р.һ) өзінің ғайби кәраматында Рисалей-Нұрға "Сираджун-Нұр" деген айдар тағуы осы аяттың осы сөзінен қуат алған болуы мүмкін, оған шәк жоқ.

атауы изафәден таусифқа ауысып, яғни сілтемеден сипаттауға көшіп (Рисалет-үн Нұрия) болып саны болған 962-ге керемет екі парықпен тәуафук қылуда. Сөйтіп, рәмізбен әрі сілтеме жасап көрсетіп тұр.

Ғазиз және аса қымбатты, мейірімді де жанкешті лық стаз!

Іші тола қазына, асыл тас гауһарлардан да қымбат, мына фәни дүния көзімен көріп, миымен өлшеу мүмкін емес, аса құнды хатыңызды берекелі рамазан айының жиырма үшінші жұлдызы ақшам, ифтардан, яғни ауызашардан он минут бұрын поштадан алдым. Аллаһ Тағала қабыл етсін, екі ифтар бірге нәсіп болды.

Сүйікті де мейірімді ұстазым! Хазреті Мұхиддин-і Арабидың сүйінші хабары есіме түсті. Сіздің маған көрсеткен әкедей қамқорлық әлгі ұлы тұлғаның хабар берген әкелік мейірімділікке ұқсас, тіпті солай екеніне көзім жетті, иландым. Қадир-і Мұтлақ, сіз ұстазымыздан мәңгі бақи разы болсын және бізді де қызметіңізде, Құран қызметінде табандылық, тұрақтылық танытуды бұйырсын. Әрі стазымыздың аса қымбат әрі киелі ишара-белгілеріне және баға жетпес дұғаларына бөленуді нәсіп қылсын. Әмин бихурмәт-ил сәйід-іл мүрсәлин.

Қамқоршы ұстазым! Құран қызметінде және Рисалей-Нұрдың жайылуында зәрредей еңбегіміз сіздің назарыңызға ілігіп, жағымды әсер етіп жатса мына әлсіз, бейшара, пақыр қызметшіңіз, күшсіз, түсінігі аз, санасы толық емес, мәселелерді қамти алмайтын тәлабаңыз қаншалықты қуанып, көңілі асып-тасарын білсеңіз ғой. Оны жеткізе алар емеспін. Сіздің мағынауи әрі қымбат назарыңызға іліккеніме Құдайға шексіз шүкір. Біз секілді күнәһарлар отыз жыл қасірет шегіп он жылдық мінәжат-дұғаларымызға жауап ретінде стазды нәсіп еткен және құлдарының қырсыққанына қарамай не сұраса молынан беретін, бәрін білетін, еститін және бүкіл әлемді құдрет қолында ұстап тұрған, әрнәрсенің иесі, қожайыны, басқарушы Жәнаб-ы Хақ, Фәийаз-ы Мұтлақ Аллаһқа, қанша мақтау, шүкір етсем аз.

Қадірменді стазым! Сіз дұға етіңіз, түкке тұрмайтын- қызметімізді, мына үш күндік фәни дүниеде жасаған титтей мадақ-мақтауымызды, шүкірімізді Аллаһ Тағала- Тәқаббал Аллаһ - қабыл

Ғафу етіңіз, қадірлі де сүйікті стазым! Сый-кәде қабылдамайтыныңызды білемін. Бірақ, бауырларымның өтініш бойынша зекет, садақа секілді жәрдем ұсынуға дайын екенімізді жазуға мәжбүр болдым. Әрі заттық шығын, пәтер ақысы, отын, көмір секілді зәру қажетті заттарға жұмсалар деген ниетпен жазып отырмын. Негізінде, достарыма әрдайым ескертіп, айтатыным; ұстаздың өмірлік қағидасын ешқашан бұзбай, әрқашан сақтауымыз керек. Арамызға ешқандай да заттық пайда араласпауы тиіс. Өйткені дінді дүнияға құрал ретінде пайдаланып, заттық пайда мен күн көрістің көзі қылуға әсте болмайды. Тіпті Рисалей-Нұрды жаюға келгенде ұстазға ұқсап ешкімге міндетсінбей қызмет етуге тырысамын.

Қадірменді де қамқоршы ұстазым! Қызметшіңіз, ұстазымыздың атына емес, қымбатты да кәріп бір қонағымыз атына Құдай үшін, заттай жәрдем еткіміз келеді. Әрі сізге мағынауи зиян келмеуі үшін құдреті шексіз, ұлық Аллаһқа жалынып, жалбарына отырып өз дәргәһында қабыл етсін деп дұға етеміз.

Аса қадірлі ұстазым! Мейрам күндері сізді зиярат етіп, жағдайын біліп кетейік деген достармен бірге, барлығымыз келе жатқан қасиетті Рамазан айыңызды, Қадір түнін, және айтыңызды Рисалет-үн Нұрдың барлық тәлабалары мен шәкірттері атынан және Құранның қымбатты қызметшісі ретіндегі сіз, стазымызды құттықтаймыз. Аллаһ Тағаладан бұдан да көп бауырлармен бірге әу баста сіз ұстазбен бірге әлі талай Рамазандарды өткізуді тілеп, өтіне сұраймыз. Мүбарак екі қолыңыздан сүйіп мақбұл дұғаларыңызды, тәрбиелік насихаттарыңызды күтеміз, қымбатты ұстаз!

(Рисалей-Нұр шәкірттерінен Хилми, Шайханашы Әмин және Тахсиндердің пікірі. Жиырма жетінші Мектубтың жазбаларына енуге лайық пікірі)

Соңғы кездері тыңшылар Рисалелерге жіті қарап, аңдуды күшейткендіктен инаеттің де химаеті, яғни жәрдемнің де қамқорлығы күшейіп жарылқауды көбейтті. Біршама кішкене үлгі-мысалдарын айтар болсақ:

Рисалей-Нұр шәкірттеріне арнап Аллаһтың сыйы ретінде тұрмыс жағынан азғана бірақ таңғажайып, тамаша өзара сәйкес оқиғалар болуда, бұл әрине Рисалей-Нұр қызметінің кәраматы екеніне шәк жоқ. Рас, Рисалей-Нұрдың толып жатқан кәраматтарының бұлағы тәвафук яғни сәйкестік осы оқиғаларда ұқсас түрде алты мәрте қайталануы, өзара сәйкес болуы кездейсоқтық дегенді түбірімен жойып жоқ қылады. Біз солай деп шештік. Былайша:

стазымызға бірнеше күннен бері бармағандықтан Әмин бауырым екеуміз стазды зиярат қылайық дедік. Екінді намазын бірге оқыған соң бізге "Сендер ас жеп кетіңдер, несібелерің бүгін осы жерде" деді. Қайта-қайта: "Егер жемесеңдер маған тоғыз түрлі зиян келеді! Өйткені Аллаһ тағала қанша жесеңдер соншасын жібереді!" - деді. Жемесек ренжімеуін қанша өтінсек те: "Ризық-несібелеріңді жеп кетіңдер, ол маған келеді!" деп бұйырған соң, көңілін қалдырмайық деп дастарханға қойған сары май мен асқабақтан жасалған тәттіні нанмен қосып жей бастадық. Ғажап, біз дастарханнан тұрмай жатып күтпеген жерден, бір адам келді. Қолында дәл біз жеген мөлшерде нан, жаңғақтай сары май және екінші қолында дәл бізге ұсынған мөлшерде асқабақ тәттісі. Біз, кездейсоқ болуы әсте мүмкін емес осы оқиғаға аң-таң болып Рисалей-Нұр шәкірттерінің ризық-несібесінде Раббани берекет бар екеніне көзіміз әбден жетті. стаз былай деді: "Ихсан яғни жарылқау он есе болып келеді. Ал икрам болса яғни сый-сыяпат дәлме-дәл, өлшеммен болады. Демек бұл несібеге қатты ұқсайды. Несібе өлшеніп келеді".

Сосын дәл сол күні ақшам, садақа жағы да өзін көрсетті. Біздің көргеніміз; нан он есе, сары май ол да он есе, асқабақ тәттісі болса ұстаз көп ұнатпайтындықтан орнына тұздалған баклажан он есе

болып таңғажайып түрде Рисалей-Нұрдың екінші Шұғасын бір апта талқылағанның ақысы ретінде тарту етілді, мұны көзімізбен көрдік. Сөйтіп асқабақ тәттісінің дәмі және сары май болса ұннан жасалған халуаға айналды өзі тұздалған қалпында қалды. Рисалей-Нұр шәкірттері жақсы қызмет еткенде дереу сый-ақы алатыны секілді, кімде-кім қызметке зиян келтірсе опық жейтіні - Спарта қаласында болғанындай - осы аймақта да жиі кездеседі. Мұндай көп оқиғалардың тек бес-алтауын баяндамақпыз.

Біріншісі: Бірде, мен, яғни Тахсин жақында ашылған дүкеннің жұмыстарымен жүгіріп жүріп маған тапсырылған Нұр қызметін жалқаулық қылып орындамадым. Дәл сол уақытта май шапалақ жедім. Қалай десеңіз, дүкенде отыр едім біреу келіп аманат ретінде жүз лираны айырбастап әкелуімді өтінді. Оған Құдай үшін көмектесейін деп ақша айырбастау пунктіне бардым. Ақшаны санап жатқанда арасынан жасанды ақша табылып, мені тексеріп, тергеуге алып кетті әрі үйімізді де тінтіп, тексеруге кірісті. Мені сотқа берді. Әйтеуір ақталып шықтым. Мұны май шапалақ деп түсініп Рисалей-Нұрдың кәраматы деп шештік. Құдайға шүкір шығынымыз болмады.

Екіншісі: стазымызға және Рисалей-Нұрға төрт-бес жыл кейде қызмет еткен және рисалелерді оқыттырған, шынайы жақтап, қоштап жүрген бір кісі, бір күні қолында дінге қатысты мақала жарияланған газеті бар жетіп келді. Ол, Рисалей-Нұрдың ұстанымына мүлдем қайшы ағымдағыларға жақтасқандай жағдайда еді. стаз мазасыздана бастады. Бір-екі күннен кейін сұмдық шапалақ жеді, дегенмен майдай яғни тәрбиелік мәні бар опық жеді. Дәрігерлер егер хирургиялық жәрдем жасалмаса өліп кетуі әбден мүмкін екенін айтқан. Амал жоқ, операция жасатуға тура келді. Әйтеуір Аллаһтың мейірімі түсіп тез сауығып кетті.

Үшіншісі: Бір мемлекеттік қызметкер Рисалей-Нұрды ықыласпен оқитын. стазбен жүздесіп, дәріс алуға барынша тырысатын. Бір әскери қызметкер оны үркітсе керек жүздесуді, рисале оқуды тастап басқа қалаға кетіп бара жатқанда себепсіз аяғы сынып, бір ай бойы қиналды. Тағы да мейірімге бөленсе керек қазір қайтадан рисалелерді ықыласпен оқып жүр.

Төртіншісі: Танымал бір кісі, Рисалей-Нұрды жоғары бағалап, қызыға оқып әрі көшіріп жазатұғын. Кенет күдік пайда болып

адалдығына шәк келді. Аяусыз шапалақ жеді, яғни сазайын тартты. Қатты жақсы көретін жұбайы қайтыс болып, екі баласы басқа жаққа көшіп кетті. Жағдайы тым аянышты.

Бесіншісі: Төрт жыл бойы стаздың базар істерін, яғни сауда қызметін атқарып келген кісі, бірде ойламаған жерден адалдығын тастап, ол істі атқармай қойды. Дереу аяусыз шапалақ жеді. Бір жыл болды әлі сол күйі.

Алтыншысы: Бір молдамен қатысты оқиға, бірақ ренжитін шығар деп әзірге жазбадық. Өзі де қазір көрінбейді.

Осы сынды оқиғалар көп-ақ. Бұлар Рисалей-Нұр қызметінде жіберген ағаттыққа байланысты болған шапалақ екеніне еш күмәніміз жоқ.

Әрі Рисалей-Нұрдың жеңіл түрде жайылуының бір кәраматын айтар болсақ, ол осы хатты жазып жатқанда және тамақ үстінде болды. Оны көзімізбен көрдік. Былай:

Маңызды жеті-сегіз Рисале мен Құранның ишаралары жазылған Шұғаны маңызды хатпен бірге бір дорбаға салып, басқа қалада тұратын қымбатты бір бауырымызға жіберген едік. Шопыр әлгі дорбаны түсіріп алыпты. Мына заманда ондай кітаптар мүнапықтар мен тыңшылардың қолына түссе қиын болары анық. Дегенмен олардың еш хабары жоқ, сенімді біреу арқылы бес күннен кейін бізге қайтып келді. Бұл оқиға бізді жарылқап, сақтап отырған керемет қамқорлық бар екенін дәлелдеп, көзіміз әбден жетті. Әрі, Рисалей-Нұрға Раббани қамқорлық жасалып тұратынына тағы бір керемет оқиға: Қараңғылақ тұмшалаған, әркімнің зәресін алып шошытып тастаған кез. Тыңшылар мен аңдушылар үрейленіп, әр жерді тінтіп жүріп стаздың бөлмесін жан-жағынан қоршап тексерер кезде бір тышқан стаздың шұлығын алып кетеді. Біз бәрін ақтарып қанша іздесек те таба алмадық. Әлгі тышқанның ұясын да көрдік. Бірақ ол жерге шұлықтың кіруі мүмкін емес. Екі күннен кейін әлгі тышқанның

шұлықты қайда жасырғаны белгілі болды. Біздің ықтияттап, сақтап жүрген және әртүрлі тақырыпта бірақ ұмытып кеткен, әркімге көрсетуге болмайтын хаттар мен қағаздар тұрған жерге апарып тастапты. Алайда ол жерді екі мәрте қарап, көре алмаған болатынбыз. Шұлықты дәл ол жерге апару үшін пештің мұржасына шығып, үстінен тастамаса мүмкін емес. Өте қу, әккі әрі тым зерек адамның ғана қолынан келер іс.

Мұның кездейсоқ еместігіне көзіміз жеткен соң, стазымыз былай деді: "Ол хаттарды алып басқа жерге қойыңдар!". Біз хаттарды ақтарып көрдік, негізінде саясатпен еш қатысы жоқ, дегенмен түймедейді түйедей қылатын күдікшіл тыңшыларға күшті сылтау болар еді. Біз ол хаттарды және басқа да сылтау болар нәрселерді ол жерден алып, басқа жерге жасырдық. Сөйтіп абыр-сабыр болып жатқанда тыңшылар хабар алып бізді дайындалып жатыр деп ойлапты. Олар тінтуге келмей тұрып келесі күні Әмин қолында дорба, бөлмеге кіріп келе жатыр еді, қарасақ дәл артынан полиция бөлім бастығы, жасырын түрде кіріп келе жатыр. Әминнің қолында кітап емес қатық құйылған ыдыс екенін көріп, басқа шаруамен жүргендей өзгеріп қоя берді. Қойшы әйтеуір... Сонымен Рисалей-Нұрдың жайылуына кедергі болғысы келген бүкіл дұшпан, тыңшыларға қарсы бір түйір тышқан қарсы шығып, олардың жоспарын астан-кестең қылды.

(Мехмет Фәйзи ол кезде әскери борышын өтіп жатқан-ды. Әйтпесе ең бірінші соның аты жазылар еді)

(Ахмет Назифтың хатынан үзінді)

Рухани әрі заттық борышымыз болып табылатын қызметтен қашу тоңмойындық, немқұрайлық жаратылысымызда жоқ. Халиқ-ы Рахим, бізді адам қылып жаратқан соң адамгершіліктің талабының мыңнан бірін орындай алмай жүргенде мүлдем бәрін қалай тәрк етпекпіз. Кешірім өтінемін, қайсар, табанды да жанкешті, біз үшін жапа шегіп жүрген, өте сабырлы, кәріп, аса қадірлі, абыройлы ұстазымыздың біз секілді күнәһар пенделердің жүректерін нұрландырып жатқанда оған алғыс ретінде рухани тұрғыдан қайырымдылық жасай

алмағандықтан түкке тұрғысыз, заттық тұрғыдан қайырымдылық жасай алармыз деп өзімізді сәл де болса жұбатқан боламыз. Ғафу етіңіз стазым! Құранның үндеуін естіп, бейжай жүре беретін мұсылман жоқ деп ойлаймын. Беті аулақ. Нұрларыңыздың шуағы көздің жауын алады. Жүрегімізді тап-таза түрде Аллаһқа, Ардақты Пайғамбарымызға (с.а.у) және оның ғазиз ізбасарларына баурап жатыр, баурап та алды. Бұл байланысты ешқандай бір материалист, діннен безген кәпір, адасқан үзе алмас. Тіпті дүние жүзіндегі барлық кәпірлер жиналса жүректегі осы киелі байланысты бұза алмас!

Ардақты стаз, өзіңіз қажетті деп ұйғарсаңыз ғана, әйтпесе ешқандай да өзіңізді қинап хатыма жауап жазуыңызға разы емеспін. Оған әсте ренжімеймін. Қадірменді стазды киелі қызметіне кедергі болар қандай да бір іспен шұғылдандыру үлкен қате әрі құрметсіздік деп білемін.

Ғазиз, адал бауырларым!

Он тоғызыншы Сөздің соңында баяндалған Құрандағы кейбір аяттардың қайталануының көптеген хикметтері Рисалей-Нұрда да кездеседі. Әсіресе екінші хикметі толығымен бар. Ол не хикмет десеңдер:

Әркім қашанда Құранға мұқтаж. Бірақ әркімнің Құранды әрқашан толық оқу қолынан келмейді. Дегенмен бір сүрені оқи алады. Сол үшін аса маңызды Құрани мақсаттар көптеген ұзақ сүрелерге енгізіліп, осылайша әрбір сүре шағын Құран боп табылады. Демек, ешкімді мақұрым қалдырмау үшін хашр, яғни өлген соң қайта тірілу, тәухид, яғни Аллаһтың бір екендігі, Мұса пайғамбардың (а.с.) қиссасы секілді кейбір мәселе-мақсаттар қайталанып отырады. Дәл осы маңызды хикметке ұқсас кейде байқамай, еріксіз әрі риза болмасам да кейбір күрделі имани ақиқаттар, қуатты айғақтар рисалелерде бірнеше рет қайталанып, бірнеше мәрте жазылып кетіпті. Бұған өзім аң-таң болып: "қалай мұны байқамай қалғанмын, неге ұмытқызылды екен, қайта-қайта жаза беріппін" деуші едім. Кейін білдім. Бұл заманда әркім Рисалей-Нұрға мұқтаж. Бірақ барлық кітабын толық қолға түсіре алмайды. Түсірсе де толық оқи алмайды. Бірақ шағын Рисалей-Нұр боп саналатын мазмұнды бір рисаленің біреуін қолға түсіруіне болады, сөйтіп өзіне қажетті мәселені тауып әрдайым оқи алады. Әрқашан тамаққа мұқтаждық сезілетіні секілді ол да қайта-қайта талқылап рухани азығын алады.

Екіншіден: Аят-үл Күбрадан шыққан "Уирд-үл Әкбәр" деп аталатын арапша шағын рисаленің соңына: "Бұл мінәжат рисалесінің басындағы аяттың тәпсірі" деген арапша мәтіндер жазылып бірге оқылса жақсы болады. Біз де өз нұсқамызға солай жаздық.

Үшіншіден: Ғазиз бауырларым! Мына ой маған қайта-қайта келе беретін: "Неліктен Имам-ы Али (р.һ.) Рисалей-Нұрға, әсіресе Аят-үл Күбра рисалесіне көп мән берген?". Оның хикмет-сырын білсем деп

жүретінмін. Құдайға сансыз мәрте шүкір, жақында сыры ашылды. Оны толық болмаса да қысқа-нұсқа баяндап берейін. Былайша: Рисалей-Нұрдың ерекше бір қасиеті, иманның ең соңғы және өте күлли яғни жан-жақты сүйеніш тіректерін нақты әрі қуатты түрде баяндайды. Мұны Аят-үл Күбра рисалесінде анық байқауға болады. Мына сұмдық ғасырда күпірлік пен имандылық қақтығысып, қырғын шайқас ең соңғы шегіне жетіп, екі жақ бар мүмкіндіктерін пайдалануда.

Мәселен, қырғын соғыс майданында екі әскер барлық күш-қуатын жұмсап шайқас әбден қызған кез. Дұшпан әскері өздерінің орасан зор қару-жарақтарын, ең соңғы үлгідегі құрал-жабдықтарын пайдаланып, рухани күш-қуатын қайрап, қуаттау үшін барлық мүмкіндікті пайдаланып мүміндердің әскерінің рухани күш-қуатын сарқып, үмітін үзуге, жауынгерлердің ынтымақ-күшін бұзуға тырысуда. Маңызы зор сүйеніш болар нәрселерді өздеріне қаратып, күш-қуаттарынан айыруда. Олар мұсылман әскерінің әрқайсысына бір топ боп ұйымдасқан түрде бір комитет құрып әскер жіберуде. Сөйтіп, рухани күш-қуатынан айырып, көздерін жоймақ болған сәтте Қызырға ұқсаған біреу келіп, мұсылман әскеріне былай дейді:

"Үмітіңді үзбе! Сенің, бүкіл дүния бірігіп қарсы шықса тойтара алмайтын орасан зор демеушің, шықты сүйенішің, еш жеңілмейтін айбынды әскерің, сарқылмас қуат көздерің бар. Сенің қазірде жеңіліп қалуыңның бір себебі, бір топ жауға, яғни шахс-ы мағынауиге, рухани тұлғаға қарсы бір жауынгерді жалғыз өзін жібересің. Сен былай істе! Әрбір жауынгерің өзіне сүйеу болар жерлерден рухани түрде пайдаланып, сол алған орасан зор рухани күш-қуаттың арқасында әрбір жауынгер мағынауи тұлға ретінде әрқайсысы үлкен жамағат, жойқын ұйым болып алып күш-қуатқа ие болсын" деді әрі толық қанағаттанарлық пікір берді.

Дәл сол сияқты, иманды мұсылман қауымына шабуылды үдетіп жатқан адасқан топ, кәпірлер, заман жамағат заманы болғандықтан ұйымдасқан түрде немесе комитет болудың саясында шахс-ы мағынауи құраған яғни рухани тұлға ретінде біріккен. Олар жаман бір рух тәрізді. Сөйтіп, олар мұсылмандардың ар-ожданын, қалб дейтін ұлы сезімдерін, жалпы бұқара халықтың шет-пейілін бұзып, мұсылманның әке-шешесінен көрме, ерме діни нанымын сақтап

тұрған Ислами әдет-ғұрыптарды және киелі ереже-ұстанымдарды тас-талқан етіп бұзуда. Сондай-ақ, Имани тұрмыс-тіршілікті жалғастыратын ата-баба дәстүрінен мирас қалған пәк сезімдерді бұзып, талқандауда. Мұндай сұмдық бәлеге қарсы әрбір мұсылман жеке басымен жалғыз өзі қарсы тұра алмай үмітсіз түрде құтылуға тырысып жатқанда Рисалей-Нұр, Қыдыр тәрізді көңілге медет беріп, қол ұшын созады. Ол, мұсылмандарға әлемді қамтып жатқан соңғы орасан зор күш-қуат жойқын армияның қайда екенін көрсетеді. {(Сілтеме): Бүкіл әлемді қозғай алмайтын күш оны әсте тоқтата алмас.} Одан тегеурінді демеу, заттық-рухани күш, зор медет алу қызметін атқарады. Міне әмірді бұлжытпай орындайтын айбынды әскер Аят-үл Күбра рисалесі екенін Хазреті Али (р.һ) ғайып пердесін ашып көре білген және кейінгі ұрпаққа мән беріп көрсеткен.

Тәмсілде баяндалған кейбір жақтарын өздерің топшылап алсаңдар әлгі сыр ашылып тұжырымын түсінерсіңдер.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендердің Оныншы Шуақ деп жазған мазмұнның екінші бөлімі маған қатты ұнады әрі мұндай күшті үміт сыйлады: Рисалей-Нұр сендердің араларыңнан мен секілді әлжуаз, қарт әрі қуатсыз бейшара емес, оның орнына жас, қуатты көптеген Саидтар тапқанға ұқсайды, табады әлі. Сондықтан бұдан кейін Рисалей-Нұрды толықтыру, түсіндіру, егжей-тегжейлі баяндау сендерге қалған секілді. Оны қайдан білдіңіз десеңдер, биыл бірнеше мәрте көңілге қонған ақиқаттарды қағазға түсіруге қанша тырыссам дағы түк өнбеді. Иә, Рисалей-Нұр сендерге керемет қайнар көз, ілім бұлағы бола алады. Одан иман шарттарының қайсысы болсын, мысалы Құран Аллаһтың кәламы екені жайлы, оның мұғжизалық жақтары туралы рисалелерден жинақталса немесе Хашр, яғни өлген соң қайта тірілу хақында небір айғақ, дәлелдерге топтама жасалса, т.с.с. керемет түсіндірме, толыққанды дәріс болады. Менің ойымша иманның терең ақиқаттарын Рисалей-Нұр толық қамтып, жан-жақты баяндаған, басқа кітаптан іздеудің қажеті жоқ. Тек, кейде түсініктеме, ашықтауға тура келетін жерлері бар. Сондықтан менің міндетім аяқталғанға ұқсайды. Ал, сендердің қызметтерің жалғаса бермек. Құдай қаласа, сендер түсініктеме жасап, мағыналарын ашып, толықтырып, шартарапқа жайып, үйретерсіңдер. Мүмкін, Жиырма бесінші және Отыз екінші Мектубтарды жазып және Тоғызыншы Шуақтың тоғыз мәртебесін толықтырып, сондай-ақ, Рисалей-Нұрды реттеп, бір жүйеге келтіріп, тәпсірлеп, бекіту, осылайша қызметті жалғастыра беру керек болар. Рисалей-Нұрдың адал да ықыласты шәкірттерінің ұйымдасуынан олардың ықылас қуатынан пайда болған, ауызбіршілігінен сүзіліп шыққан шахс-ы мағынауи, яғни рухани келбет сендерге мәңгі жасайтын, арқа сүйер күшті демеуші, жол көрсетер жетекші боп табылады. Сендердің хаттарыңда бұл жақтан, барған хаттарды

мүбарактар тобы барлығын түптеп, бір рисале жасағаны жайлы және Хүсрев бауырымыз да шағын әрі жеке басқа қатысты кейбір сөйлемдерді, пайдасы жоқ кейбір жазбаларды алып тастауды хафыз Али мен Сабриға тапсырғаны туралы жазыпсыңдар. Иә, Рисалей-Нұр тұрғысынан кәрамат иесі, өте мұқият, әрі жөнін білетін, көзі қарақты Хүсревтің ойы дұрыс. Мәңгі жасайтын тәпсірдің ішінен уақытша әрі мағынасы шағын, жеке адамға қатысты сөздер алынып тасталғаны дұрыс. Осы соңғы жазған хаттарыңда кәраматке ұқсайтын үш тұжырым кездестірдік.

Біріншісі: Осы аймақтың Хүсреві деуге болатын, ықыласы зор, Нұрға байланысы тығыз, күш-жігері мол Кіші Хусрев, яғни Мехмет Фәйзи дейтін Рисалет-үн Нұрдың еңбеккеш тәлабасы әскери борышын өтеп келіп, енді ғана яғни екінші рет қана көрісіп жатқанда, сендердің хаттарыңда Фәйзи дейтін есімді көрдік. Өзара былай дедік: Осы Рисалей-Нұр шәкірттері бір-бірінен қанша алыс болса да өзара жақын-ау, бірін-бір сезгендей хатқа жазып қойыпты.

Екіншісі: Осы Кіші Хүсрев Фәйзи, соңғы сапары Ыстамбулда жүргенде Рисалей-Нұр тұрғысынан ойымнан шықпай қойды. Уайымдай бастадым. "Апырмай ауырып қалған жоқ па екен!" деп. Кенет ойым оны тастап Хафыз Алиға ауысты. Енді оны ойлап мазам кетті. Уайымдайтындай бір мәселе бар екенін түсіндім. Сөйтіп, Рисалей-Нұрдың озат шәкірті Хафыз Алиға назарым ауып оған шипа дұғасын оқып жүрдім. Бір күні әлі хат келмей тұрып Фәйзиден: "Сен науқастанып қалған жоқсың ба?" дедім. Ол: "Жоқ!" деді. "Олай болса Спартада Рисалей-Нұрдың маңызды да қайратты, ірі басты шәкірті ауырып қалған болса керек" дедім. Бірақ ойым ақиқаттың суретін таба алмағанын сендерден хат келгенде бірақ түсіндім. Жағдай белгілі болды.

Үшіншісі: Осыдан жиырма күн бұрын, қасиетті күндер өтіп кеткен соң мынадай бір ой келді: белгілі бір міндеті бар қалам иелері күнде қаламын пайдаланбаса Рисалей-Нұр тәлабалары деген жалпы атпен күнделікті жиырма төрт сағатта жүз мәрте үлесін алып отырса жетер деп, арнайы есімімен аталатын хас шәкірттер арасынан кейбір кісілердің аттары уақытша алынып тасталған болатын. Бауырым Хаққы Әфенді солардың арасында болатын. Бірнеше күн осылай жалғаса берді. Кенет, еш себепсіз тағы да Хаққы бауырымыз Хулуси

шәкіртіме жолдас болды. Атымен, түр-сипатымен хас шәкірттер арасына енді. Хаққы бауырымыздың: "Мені дұғаға қосыңдар, ұмытып кетпеңдер!" деген сендер жазған хаттағы жазбаның дәл сол мезетте, сол дұғаға лайық болғанын көрсетті деп түйдік. Тіпті соңғы күндері осы тектес инает-жәрдемнің көп түрлері, ұшқын сәулелері бар. Әмин бауырымыз оларды "хауадис-ы иәумиә" деген айдармен жазба әзірлемек. Оны мүмкін сендерге жіберерміз. Рисалей-Нұрдың ол жақтағы жас тәлабалары мен болашақтағы қымбатты шәкірттері өздерін қазірдің өзінде тәлабалар арасында сезініп жүр.

Ыстамбулда Мехмет Фәйзи бұрыңғы Саидтың кітапшаларын іздеп жүргенде дәл сол күні қаһарман Рүштү бір дүкеннен бүкіл кітап-рисалелерді жинап алып кеткенін біледі. Мұны білген кіші Хусрев өкініп басқа жақтан іздеп таба алмаған соң Ишарат-үл Иғжаз кітабын тауып алыпты да былай депті: "Менің ойымша менен озып кеткен Спарталы бауырларым болса керек...". Жарайды, ол Ишарат-үл Иғжаз нұсқасын Хафыз Али және Сабридың нұсқаларындағы тәуафук, яғни сәйкестік кәраматын жаздырғысы келеді. Оның ең оңай жолы, кішкене бір дәптер алып әр бетіне тәпсірдің беттеріне сәйкес "һәжа әріптерін", яғни (әлиф, тә және т.с.с.) түртіп жазып қойып, маған жіберсеңдер жақсы болар еді. Егер оңай жолын таба алмасаңдар әуре болмаңдар.

Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем, әсіресе Рисалей-Нұрмен тығыз байланысып, шұғылданғандарға дұғай сәлем және олардың маған дұға етулерін сұраймын.

(Әмин мен Кіші Хусрев Фәйзидің жазбалары)

Құранға қызмет тұрғысында бізден озып кеткен адал да ықыласты, қайсар әрі сенімді бауырларымның ішінде Хусрев пен Рүшдү сынды кісілер, Рисалей-Нұрға қызмет еткендердің еңбегі еш кетпей қабыл болғанына белгі-нышан ретінде Аллаһтың жарылқауы берекет жайлы бірнеше оқиға жазыпты. Біз де бауырларымыздың жазбаларына ұқсас жақында болған, өзіміз көрген оқиғаларды жазбақшымыз. Мысал ретінде бірнешеуін баяндап берейік.

Біреуі: Осы жақында стазымызбен бірге қырға шықтық. стаз бізге: "Шәй қойыңдар! Әрқайсымыз екі кеседен үш шекер салып, шәй ішейік!" деді. Бәріміз үш шекермен екі кесе шәй іштік. Тек Әмин бауырымыз өзіне бір шекер кем салыпты. Кешқұрым Рисалей-Нұрдың орталығы стазымыздың бөлмесіне келдік. Әмин шекер ыдысына пайдаланылған шекерлерді қоймақ болады, бірақ ыдысқа сегіз шекерден артық сыймай қояды. Әмин бұған таң қалып: "Фәсубханаллаһ! Он жеті шекердің орнына ыдыс сегіз шекермен қалай толып қалды" дейді. Біз де естігенде таңғалдық. Міне, бұл оқиға анық түрде мынаған көзімізді жеткізді: Бұл Рисалей-Нұрға және оның қызметшілеріне жасалған Иләһи инаят, жәрдем, арнайы Раббани ілтипат.

Үшіншісі: стазымыздың бір окка, яғни жарты келі ірімшігі болатын. Өзіне ұнайтындықтан ол ірімшектен жиі-жиі бір күнде екі мәрте жеп тұратын. Әрі бізге де жегізетін. Әрі тамақ жемеген күндері

- ұстаздың тамақ жемеген күндері көп болатын - әлгі ірімшіктен жеп тұрса дағы, сол азғантай ірімшік алты айға жетті, тіптен әлі күнге шейін шамалы бар екенін мен, яғни әрдайымғы қызметшісі Әмин және тәлабасы әрі қызметшісі Кіші Хусрев куәгер ретінде растаймыз. Бірақ осы береке оқиғасын айтып, жария қылғаннан кейін алдында көрінбей тұратын түбі көріне бастады, яғни азая бастады. Иә, бұл береке жайлы таңғаларлық оқиға. Сонымен қатар жарты келі сары май да жиі әрі молынан пайдаланғанның өзінде елу күнге дейін жетуі ішіне береке дарығанына нақты дәлел.

Тағы соған ұқсас бір оқиға. Ораза айты, ұстаз риза болмаса да ол кісіге айтпай Тахсин екеуміз, яғни мен Әмин, бір келі шекер әкелген едік. Оны көп мәрте қатыққа, сүтке және асқабақ тәттісіне, басқа да нәрселерге қасықтап қосса да екі айдан аса - сол шекер әлі бар - таусылмауы әлбетте берекетінің белгісі. Әрі осы аймақтағы нұр шәкірттері жалпы мынаны сезіп жүр:

Рисалей-Нұрға қызмет еткен кезде ризық-несібе молайып берекеттене түседі, әрі жеңіл табылады. Сондай-ақ, көңіліміз көтеріңкі, тынысымыз кеңейіп, жүрек тыныш. Бұл кәдімгідей сезіледі. Атап айтсақ, мұны мен, яғни Әмин, өзім толық мойындаймын. Мен Рисалей-Нұр аясына кірмей тұрғанда жыл бойы жұмыс істейтін едім.

{(Сілтеме): Иә, Әмин бауырымыз ауылға келгенде тынбастан әр ай жұмыс істейтін. Қазір болса үш-төрт айдан артық жұмыс істегенін көрмейміз. Оның бір себебі, Рисалей-Нұрдың қызметінің берекеті екеніне еш шүбә жоқ, оны шын жүректен растаймын.

Кіші Хусрев Мехмет Фәйзи}

Рисалей-Нұрдың аясына кіргелі жылда үш-төрт ай ғана жұмыс істейтін болдым. Бірақ бұрыңғыдан тұрмысым әлдеқайда жақсы, көңілім жәй. Бұл Рисалей-Нұрдың қызметінің берекетімен болып жатқанына зәредей күмәнім жоқ. Ол туралы, стазымыз өзі былай дейді: Мен Рисалей-Нұрды жөндеу жұмысымен айналысқан кезімде ашықтан ашық ризығым берекеттеніп, әрі тұрмысым жеңілдеп қоя беретін. Қызмет етпеген кезімде ол жағдай болмайтын. Бұған көптеген тәжірибелермен көзім жеткен-ді. Әрі ұстаз да біз де растап былай демекшіміз:

Мен соңғы күндерде мынаны түсіндім: осы кезге шейін бұл ақиқатты басқа түрде көріп келіппіз. Мысалы: Абақтыда бір түйір

нан сегіз кейде он күнге дейін жететін. Бұл жерде де дәл солай. Мұны мен және достарым өзімнің аз жейтіндігімнен, тәбетім жоғалғандықтан деп ойлайтынбыз. Алайда, көптеген тәжірибелерден көзім жетіп, нақты түсінгенім: ол берекеттің жемісі. Бірнеше рет сегіз күнге жететін әлгіндей нанды дәл сондай тәбетпен егер қызмет етпеген болсам, берекеті болмай екі күнде, кейде бір жарым күнде жеп тауысып қоятынмын. Демек, бұл он алты-он жеті жылдан бері несібемнің мол болуы Рисалей-Нұрдың қызметінен пайда болған берекет еді. Мұндай көп қайталанған берекет оқиғасы Қасиетті Құранның мағынауи мұғжизасының бір шуағы екеніне еш шүбә жоқ. Ол, бізге мынаны меңзейді: "Уа, Құранның шәкірттері! Сендерге киелі қызмет атқаруға көбінесе кедергі болатын нәрсе тұрмыс тауқыметі. Ол Құранның фәйіз-берекетімен беріледі. Алаңдамай міндеттеріңді атқарыңдар!".

Сондай-ақ, берекеге қатысты оқиғалар болып жатқанда Рисалей-Нұрдың бір кәраматы тағы көрінді. Рисалей-Нұр шәкіртінің мыңдаған лира тұратын қымбат үйінің көршісінде сұмдық өрт болып оған да қауіп төнгенде өте жақын бола тұра таңғажайып түрде Рисалей-Нұрдың берекетімен аман қалады. Әрі Рисалей-Нұрдың тәржімешісіне ақырет үшін байланыс құрып жүрген ханымы, әлгі сұмдық өрт болып жатқан үйінің үшінші қабатына шығып алмас, асыл бұйым, алтындарын алмақ болады үйге жүгіріп кіріп жоғары қабатқа шыққанда өрт лаулап айналасын қоршап алады. Енді алтын бұйымдарын түгіл өзін құтқару қиын болады. Дәл сол аса қауіпті сәтте Рисалей-Нұрдың тәржімешісі әлгі оттан шәкіртінің үйі аман қалсын деп дұға етіп жатқанда манағы байғұс ханымда есіне түсіп: "Апырм-ай, сол ақыреттік қарындасым оттың ішінде емес пе екен!" деп, Рисалей-Нұрды шапағатшы ретінде пайдаланып: "О, Раббым! Оған рақымшылық жасай гөр!" деп жалбарынып дұға етеді. Дәл сол мезетте әлгі ханым терезені сындырып екінші қабаттан аулаға қарай секіріп кетеді. Таңғажайып түрде еш жарақат алмай аман қалады. Мыс, темірдің өзін балқытып ерітіп жіберген мұндай сұмдық оттан -

түк қалмай барлығы өртеніп кетсе дағы - барлық асыл бұйымдарын, алтын күмістерін еш зақым көрмеген аман түрде бір ұнның ішінен тауып алады. Рисалей-Нұрдың берекетімен жанын және әшекей бұйымдарын сақтап қалған екен. Сондай-ақ, осы айтылған оқиғалар кезінде болған Рисалей-Нұрдың кәраматқа ұқсас екі май шапалағыда дәл сол сәтте болғандықтан айта кеткен жөн болар. Жоғары дәрежелі қызметкер қара ниетті, екі жауыз шенеунік Рисалей-Нұрға тиісіп жүргенде біреуі басынан, екіншісі кеуде тұсынан оқ тиіп жараланып ауруханаға түседі.

{(Сілтеме): Әлгі қастандық жасағандардың біреуі тәубесіне келіп өлімнен аман қалды. Екіншісі бір жыл бойы азап шегіп ақырында өлді.}

Бұл оқиға Құран қызметін Аллаһтың өзі сақтап, желеп-жебеп жүретінін көрсетеді. Және қызметке кедергі болатындарға былай дейді: "Жетер енді! Доғарыңдар! Таяқ жейсіңдер!"

(Отыз бірінші, отыз екінші аяттардың Рисалей-Нұрға ишара-белгілерінен мағына шығара білген Ахмет Назиф пен ұлы Салахаддин екеуі Рисалей-Нұрдың қымбат шәкірттері болғандықтан Салахаддиннің жазбасы Жиырма екінші Мектубтың хатарының арасына енуге әбден лайық)

Мың үш жүз елу сегіз жылында Польшаның Гданск қаласынан шыққан соғыс ұшқыны Еуропаны отқа орап аласапыран оранғандықтан дүние жүзі халқы жаппай әскерге шақырылып үдеріп жатқан кез. Түркияда да біршама соған ұқсас жағдай болып 1359 жылы 27, 28, 29-ыншы жылы туылғандарды қолына қару беріп әскерге алды. Осыған орай Рисалей-Нұр тәлабалары Мехмет Фәйзи және мен жасымыз кіші болса да бір хикметке байланысты әскерге шақырылдық.

{(Сілтеме): Фәйзи мен Салахаддинның әскерге шақырылуы жайында стаз күлімсіреп: "Олар сендерді алып кете алмайды. Шақырып жатқаны рас. Бірақ атқарар міндеттерің бар.

Кейін, міндеттеріңді ауызша, тілмен болмаса да хал-жағдайларыңмен атқарарсыңдар!" деді. Шынымен де Салахаддин әскерге алынған кез берекелі Рамазан айы екен. Измиттің Таушан төбе дейтін жерінде ауа-райының қолайсыздығына қарамастан жамағатпен тарауық намазын оқытуы және әскери полктың Хадимкөй тарапына әрекет етуі дәл Рамазанның 27, 28, 29 күндеріне сәйкес келуі, сөйтіп Қадір түнін кемеде қарсы алып, оразасын сол жерде ашып, намазын сол бекетте оқуы, сондай-ақ, ауа райы суық, жауын-шашынды мүшкіл жағдайда дәрет алып, бір сандықтың есігінің үстінде мінәжат етуі, және сол түнді жүк вагондарының ішінде қиын жағдайда шүкір ете өткізуі әрине, бұл басқа жауынгерлердің діни сезімдерін оятып, оларға сабақ болды. Әрі Балабан ауылында мешітте айт намазының алдында әскерилер мен жай халыққа намаз жайлы төртінші Сөзді қаз-қалпында оқуы, Рисалей-Нұрдан уағыз айтуы, сондай-ақ, Фәйзи бауырым да дәл солай бір ауылда одан да әсерлі түрде мағынауи хал тілімен, сөзбен де сабақ беруі, міне бұл айтылғандар ұстаздың айтқан сөзін растаған боп есептеледі. Рамазанның 27, 28, 29 күндері ең қиын уақыт боп табылады. Және Түркияда 1359 жылы 27, 28, 29 жылы дүниеге келгендерді әскерге алуы әрине кездейсоқ оқиға емес, бұл тәуафук. Ол да ұстаздың кәраматына өзінше бір дәм қатады.

Салахаддин}

Уақытша алты-жеті ай Рисалей-Нұрдың

шаратарапқа таралуы тұрғысынан алғанда біздің басқа аймақта болуымыз қажет болғандықтан стазымыз шын жүректен, бүкіл ой-пікірімен Аллаһ Тағаланың рахымынан қол жайып сұрап дұғасы қабыл болса керек Рисалей-Нұрдың бір кәраматы ретінде басқа аймақта әскери міндетімізді өтеп яғни Рисалей-Нұрға қызмет ету үшін жіберілдік. . Алты-жеті айдан кейін Фәйзи мен Салахаддин өздерінің нұрды жаю міндетін атқарған соң, жоғарыда аталған өздерімен жасты құрдастары аса қауіпті кезеңде майданда жүрсе дағы яғни, Алман әскері Румынияны жаулап, Болгарияны қоршап, ал Италия болса Грециямен соғысып жатқан қиян-кескін заманда олардың әскерден босатылуы әлгі ұстаз айтқан кәрамат екенінің бір айғағы.

{(Сілтеме): Рас, стазым маған "Мұғжизат-ы Ахмедия" кітабын бауырым Хусрев секілді жаздырып жатқан-ды. Мен, яғни Фәйзи, аздап жалқауланып едім, дереу 28-жылғылармен әскерге шақырылдым. стазым маған: "Сен тапсырылған кітапты көшіріп жаза бер, сені қазір бере алмаймын!". Мен жаза бастадым, әскерге шақыру бір аптаға кейінге қалды. Тағы бір себептен жазу бәсеңдеп еді, тағы әскерден шақыру келді. Тағы да ұстазым былай деді: "Сен жаза бер!". Бұл жолы ықыласпен жаза бастап едім, әдеттен тыс, екінші рет бұйрық кейінге шегерілді. Бір аптадан соң тағы бір себепке байланысты жазу тоқтап қалды. стазым бұл жолы: "Енді сенің қазіргі міндетің Рисалей-Нұр тұрғысынан алғанда әскерлікте екен!". Дереу бұйрық келіп сазайымды тартып міндетімді атқаруға жөнелдім. Құдайға шексіз шүкір, ол жақта да Рисалей-Нұрға қызмет еттім, еткізді. стаздың айтқанындай, алты-жеті айдан кейін әскери борышымды өтеп стазыма қайта қауыштым. Иншаллаһ - әлгі қателігім кешірілген болар. Мен, Рисалей-Нұрды сондай-ақ, Құран қызметінде бізден көш ілгері Хусрев, Рүштү, Сабри бауырларымды шапағатшы ретінде айтып әлгі қателігімнің кешірілуін ұстазымнан сұрадым. Бұл менің жалқаулығыма орай келген жаза екенін мойындаймын.

Фәйзи}

Әрі Салахаддин өз қатарынан әскерден бір ай кеш қайтуы, Инеболу қаласында жауынгерлердің арасында болмауы, жергілікті халықтың кейбіреуіне ұнамай, үстінен бірнеше рет арыз жазуы, сол үшін әскери бөлімше тарапынан полиция қызметкерлері арқылы әкесін бөлімшеге шақырып алып ұлының қайда жүргенін сұрағанда, бір күн бұрын келген телеграф-хатты көрсетіп, баласының Измит Теңіз флотына қабылданғанын және әдейі емес, бір ай сауда-саттық үшін жібергені белгілі болып, әкесі Ахмет Назиф өз еркіне қоя беріледі. Сондай-ақ, ол кезде шахта жұмысына жегілгендерді әскерге алмайтын. Олардың арасында күнде менімен жолығып тұратын хатшы достым мені жазуды ұмытып кетіп, кейін ондай адамдарды да әскерге шақыратын боп әрі оларға жағымсыз көзбен қарайтын болса да Салахаддин солардың бәрінен аман қалған. Әрі Салахаддин өз полкына он бес күн кеш келсе дағы ешқандай жазаға тартылмай, ешбір ескерту алмастан хатшы қызметін атқаруы, сонымен қатар Салахаддинның әскери қызметін өтеу кезінде әскерге шақырылмағандардың өзін үш күн кешіккені үшін сотқа беріліп жатқанда оның бір ай шақырылмай кеш қалса дағы ешқандай жазаға тартылмай босатылуы, әрі полк командирі және орынбасарлары қимай көз жастарымен шығарып салуы, міне бұл Рисалей-Нұрдың бір кәраматы екеніне біздің еш күмәніміз жоқ, көзіміз әбден жеткен ақиқат.

Бірде, Тосиядан Қастамону қаласына келе жатып, өзіммен бірге Рисалей-Нұрдан Лемалар, Шұғалар кітабы болатын. Хашр, яғни өлген соң қайта тірілу туралы оқып отырған едім. Мінген жүк машинамыз төбеге өрлеп келе жатқан-ды. Күн ыстық, машинаның іші де қапырық болғандықтан мазам кетіп, маған мұндай бір ой келді: "Осы Рисалей-Нұр тәпсірі Қасиетті Құранның мұғжизасы екені рас. Басқа тұрғыда мұғжиза көрсете ме екен? Жалпы мұғжиза пайғамбарларға (а.с) ғана тән қасиет. Ардақты Пайғамбарымыздан кейін мұғжиза болмайтын шығар" деп ойланып отырғанымда жүк машинамыз салдыр-гүлдір етіп үш мәрте аунап түсті де жиырма бес метр төменге қарай құлдилап барады. Дереу кәлима шәһадат

келтіріп жатырмын. Біраздан соң саумын ба деп өзімді сипалап көрдім. Құдайға шүкір, ешбір жерім жарақат алмапты. Зәрем ұшып орнымнан тұрсам, шофердың басы, көзі быт-шыт, ойбайлап жатыр. Мен жақтағы жұқа әйнектің өзі сынбапты. Сол кезде бұл үлкен кәрамат екенін және мұғжиза еместігін, әрі мұндай тосын нәрселерді ойламау керектігін ескерту үшін кәраматқа ұқсас ғайби шапалақ екенін түсіндім.

Ғазиз бауырларым!

Ақырзаман туралы хабар беретін хадистің соңында

аятына қатысты екі минут ішінде және хадистің ишарасын жөндеп жатқан кезімде кенет қысқа-нұсқа ойға келген ғайби ишараның өте асығыс жазылған джифри тәуафукында еш зияны жоқ кішкене қате кеткен екен. Оған бұл кезге дейін мән бермеппін. Бұл жолы ықыласты да ақиқатшыл Мүбарактар тобының топтаған әрі жазған Лахика рисалесінің әлгі аятқа қатысты сөздердің жазуында әдейілеп жасалғандай бір қате көрдім. Сол ескертуге ұқсас әдейілеп жасалған қате, менің кемшілікке ұқсас қателігімді білдірді. Сөйтіп өте мұқият әрі тым мүбарак топқа өзімді қарыздар сезіндім, бойымды шаттық биледі. Былайша:

Жақында Тәпсірдің және Оныншы Сөздің тәуафуктарына, яғни сәйкестік тұстарына қарадым. Ішімнен былай дедім: "Мұнша егжей-тегжей жазу ысырап, одан да маңызды мәселелер бар, уақытты босқа жоғалтпайын". Кенет көкейге мұндай бір ой келді: "Ондай тәуәфуктың астарында аса маңызды мәселе жатыр. Сондай-ақ, тәуафукта, яғни өзара сәйкестікте ерекше қамқорлық, Рахманның ілтипаты болып Рисалей-Нұрға байланысты екені көрінеді. Ондай ілтипатқа қанша шүкір, қанша ризашылық, қарыздар сезініп риза болса, асыра сілтенсе де ысырап саналмайды. Бұл қысқа ескертуді екі тұрғыдан алып түсіндіріп берейін.

Біріншіден: Барлық нәрседе - мейлі ол ұсақ, кішкене нәрсе болсын - әдейілеп, қалап істелгені, соның нұр-сәулелері байқалады. Ақиқатында кездей соқтық деген нәрсе әсте жоқ. Иә, жаратылғандардың ішінде ең көп шашыраңқы саналатын және жиі кездейсоққа баланатын сөздердегі әріптердің орналасуы боп табылады. Әсіресе жазған кезде сырттай өзара байланысы жоқ, боп көрінеді. Егер адамның қалау-еркі араласпаған әріптердің жазылып орналасуында бір реттілік, жүйе байқалып жатса әлбетте оны ғайби ираде яғни, көзге көрінбейтін тылсым күш басқарып Иләһи қалаумен болып жатқанына күмән жоқ. Ешнәрсе Аллаһтың ілім аясынан, құдрет шеңберінен тыс қалмайтыны белгілі, сол секілді

оның қалау-еркінен тыс ешнәрсе болмайды. Өйткені, кіп-кішкене, шашыраңқы нәрселердің өзінде үйлесімділік, реттілік байқалады. Сол реттіліктен әлгі және бәрін жаппай қамтитын қалау-еріктен арнайы қамқорлық, Рисалей-Нұрға ерекше мән беру, жекеше назар аудару, ілтипат байқалады. Мен осы терең мәселені көзбен көргім келіп Ишарат-ул Иғжаз тәпсірінің тәуәфуктарына назар салып, мұқият қарап шықтым. Рас екеніне көзім жетті әрі сездім.

Екіншіден: Мысалға, аса қадірлі, жоғары мәртебелі, тым мүбәрак бір ұлы тұлға өте пақыр, аса мұқтаж біреуге күтпеген жерден, ілтипат қылып жарылқап қағазға ораулы құтыда бір сыйлық тарту етсе, әлбетте әлгі байғұс бейшара манағы ұлы тұлғаға алған сыйлығынан мыңдаған есе артық алғыс білдіріп өзін шексіз қарыздар сезінеді. Және мыңдаған сыйлықтан да қымбат әлгі сыйлық арқылы білдірілген ілтипатқа әлгі бейшара қанша ризашылық білдірсе асыра сілтеген болып есептелмейді. Тіпті, әлгі мүбәрак кісінің сол сыйлығына дән риза болып сыйлық оралған қағазды тәбәрік деп шекерге ұқсатып жеп қойса, тіпті сыйлықтың ішінен шыққан жаңғақтардың қатты қабығын да тәбәрік ретінде нанға ұқсатып жеп, сыйлықтың құтысын қастерлеп сүйіп, төбесіне қойса еш ысырап саналмайды. Дәл сол секілді Рисалей-Нұрға "ираде-и амма", "инает-і хасса" ілтипаты, яғни Аллаһтың шексіз қалауы, оның ерекше қамқорлығы, теңдесіз ілтипаты тәуафук түрінде тарту етілген. Әлбетте тәуафук туралы, яғни өзара сәйкестік жайлы егжей-тегжейлі жазып түсіндіру, баяндау ризашылықтың белгі, нышаны, қарыздар болғанның дәлелі, аса қуаныштың көрінісі болып табылады. Ол айып саналмайды. Иә, ондай бір құдреттің ілтипаты боп саналатын заттық сый қырық тиындық болса оған қырық мың сомдық шүкіршілік етілсе ысырап саналмайды.

Екінші мәселе: Мен өзімде және осы жақынымда жүрген Рисалей-Нұр тәлабаларында қасиетті үш айлар өткен соң бір шаршаңқы жағдай, ынтаның азайғанын байқадым. Неліктен екенін және оның нақты себебін білмеймін. Қазір, бұрын айтқанымдай ықтимал себебінің рас екенін, яғни сол үшін екенін анық білдім. Ол былай:

Қалайша, ауа-райы бұзылса ағзаларымызға жағымсыз әсер етеді, сол сияқты мағынауи ауа-райы бұзылса әркімге әртүрлі жағымсыз әсер етіп, сілкіп-шайқап жібереді. Қасиетті үш айларда

және мухаррәм кездері Ислам әлемі руханиятқа ден қойып, күллі мүміндер ақыреттік табысты ойлап, соның саудасына ықыластана кірісіп бар ынта-жігерімен нұрлануы мағнауи ауаны тазартып, жағдайды жақсартып тамаша қылып жібереді. Сөйтіп сырттан келген соққыларға, дауылдарға төтеп беріп, кері қайтарып отырады. Дүйім жұрт соның арқасында, еңбегінің нәтижесін көріп, дәрежесіне қарай нұрланып пайдаға кенеледі. Бірақ, қасиетті үш айлар өткен соң, бейне бір әлгі ақыреттік базар жабылып, басқа жаққа көшіп кеткендей, оның орнына дүниялық базар ашылып, шатырлар құрыла бастайды. Халықтың назары біршама басқа жаққа ауғандай. Ауа-райын ластайтын жағымсыз нәрселер руханиятқа да кері әсерін тигізеді. Содан дәрежесіне қарай әркім жағымсыз әсер алады. Енді, сол зиянды ауаның кесірінен құтылудың жолы не десеңіздер, оқиғаларға Рисалей-Нұрдың көзімен қарау. Жағдай қанша қиын болса да киелі міндет, Құранға қызмет ету жағымен қарап, одан сайын ықылас, ынта таныту. Себебі, басқалардың кетіп, артқа шегінуі ынталы, да қайратты жандардың ықыласын, құлшынысын арттыруға себеп болады. Өйткені кетіп қалғандардың міндетін біршама өзім істеуге міндеттімін деп біледі, солай білуі керек.

Ғазиз, өте адал, кең пейілді бауырларым!

Мына сұмдық заманда Нұр мен Гүл бақшасы туралы, олар не істеп жатқаны жайлы айтып, маған хабар бермейсіңдер. Алайда бұл дүнияда мені қатты алаңдататын солар екенін білесіңдер. Жарайды...

Бұл жолы ақиқаттардың жемісі боп саналатын, сондай-ақ, Рисалей-Нұр тәлабаларының құлшынуына себеп болатын "тәуафук" жайлы, оның кереметтерінен біреуін Фәйзи бауырымыздың өтініші бойынша сендерге жіберіп отырмыз.

{(Сілтеме): Құранның әріптерін өзгертіп, оны бұрмалау, өзгеріске ұшырату, жұртты шатастыру, міне бұл діннен безген кәпірлердің сұмдық айла-жоспары. Оған қарсы жиһад етіп жүрген Саид, тәуәфук мәселесіне, яғни Құранның әріптерінің орналасуы кездейсоқ, бейпарық емес, олар өзара сәйкес әрі әдейілеп орналасқаны жайлы дәлелдер келтіріп қаншалық күш жұмсап, терең зерттеу жүргізсе де еш артықтығы жоқ, босқа деп ешкім айта алмас.}

жаңылғаныма осы бір кішкене болса да кәффәрет-үз зүнуб, яғни айыбымның тазаруы болар. Бұдан бұрынғы хатымызда Ишарат-үл Иғжаз кітабының барлық әріптерін қолға алсақ өзгеше әрі маңызды таңғажайып жағдайды мегзейтін бір нышан, бір ишара, бір белгі көргенімізді сендерге жазған едік. Дегенмен ол терең сырды толық көру үшін көп уақыт керек болатындықтан, аса маңызды қызметтер онымен шұғылдануға әзірге мұрша берер емес.

Ғазиз бауырларым! Мына қиын кезеңде, қыспақ күшейген тұста ақыл мен қалбты еркелететін, көңіл күйді көтеретін мұндай іліми жеміс-жидектермен шұғылдануды ысырап деп ойламаңдар. Ақ ниет, әдемі ой эликсир тәріздес. Ол шыныны алмасқа, топырақты алтынға айналдыратын химиялық затқа ұқсайды. Иншаллаһ, осындай ақниетпен бұл жемістер де нағыз қоректің бұлағына, қайнар көзіне жол ашар және қызметте жүріп тоқырап қалғандарға құт береке, күш-қайратқа себеп болар.

кәлимасының сәулелерін білдіруімен қатар сандар жүйелі түрде байланыстылығы және керемет түрде сәйкестігі бізге мынаны білдіреді: бұлар кездейсоқ емес, керісінше қабыл болғанының белгісі, әрі сәттілік әрі әдейі жүйеге келтіріліп реттелген.

Ғазиз хазреті стазым!

Кеше, ақшам намазын оқып жатқанымда екінші рәкатта Фатиха сүресінен кейін

аятын оқып тұрғанымда, еш ойламасам дағы, ақылым мен көңілімде бір ой, ешбір себепсіз, кенет рухымның терезесінен осы ұлы аяттың Рисалей-Нұрға және авторына мағынауи байланысы бар екенін білдіретін ишара көрсетілді. Намаздан соң отырып ойландым. Шынымен қуатты мағынауи байланыс бар екен. Былайша:

Әлемде Уахданият-ы Иләһиені, яғни Аллаһтың жалғыздығын жын мен адамзатқа жар салып оны нақты түрде дәлелдеп берген ең бірінші Қасиетті Құран екеніне дау жоқ. Сол секілді қазіргі таңда екінші, үшінші орында өте әділ де адал түрде, бұлтартпас айғақтармен уахданиятты анық-қанық әрі ашық түрде әлемге адамзат пен жындардың назарына ұсынып, дәлелдеп отырған Рисалей-Нұр болып табылады.

Ол, адамзаттың барлық тобына һәм медресе, һәм мектеп, һәм

әскери тілімен һәм хәким, һәм әкім түрде ең қарапайым ауамнан бастап сонау зерек зиялы қауымға шейін сабақ беріп, ілім үйретуде әрі тәрбиелеуде. Оны көзбенен де көріп жүрміз. Сондықтан жоғарыда аталған аяттың бірғана тақырыбы немесе бірғана айнасы Рисалей-Нұр екеніне біздің шүбәміз жоқ, көзіміз әбден жеткен мәселе.

деген қасиетті тәухид сөзінің джифри әрі әбжәд саны мың үш жүз алпыс болып дәлме-дәл келеді. {(Сілтеме): Оқылмайтын екі һәмзә санаққа кірмейді} Мына сұмдық қасарысу,

діннен безу, қырсық ғасырдың және шектен тыс күпірлік пен аласапыран, құдайсыздық кезеңінің осы жылына және ішінде болған осы заманға дөп келуі әлбетте нақты белгі, қуатты нышан деуге болады. Яғни, осы үлкен де ауқымы кең, жалпыға ортақ тәухид пен шәһәдаттың назар аударарлық маңызды бір кезеңі әрі сахнасы бәрінен бұрын осы шәһәдатқа мұқтаж осы ғасыр, осы кезең боп табылады. Әзірге сол шәһәдатты әсерлі түрде дәлелдеген Рисаил-ин-Нұр әлгі тұлғалардың бірі. Бірақ оған басты назар аударылғанына көптеген белгі-нышандар, ишаралар және сүйінші хабарлар бар.

Ақырзаманда бір адамның қателері мен күнәлары жинақталса таудай үлкен болатыны жайлы риуаяттар бар. Мен бұрын: "Апырм-ай, бір адам мыңдаған адамның жасайтын күнәны қалай бір өзі жасап үлгереді! Ақырзаманда біз білмейтін қандай күнәлар болады екен? Күнәларының үлкендігі сонша ғаламның ашуын келтіріп, дүния қараң қалып, қирап қалуына сөйтіп қияметтің болуына себеп болады екен..." деп таңқалушы едім. Осы күндері оның бірнеше үлгісіне куә болдым.

Атап айтсақ, оның көптеген түрінен біреуін радиома қарап көзім жетті. Бір адам радиоға шығып бір ауыз сөзі мен миллион күнәні бір мезетте жасайды екен. Яғни, миллион адамға тыңдатып оларды күнәға батырады.

Иә, әуе толқыны бір тіл тәріздес жүз мыңдаған сөзді бір сәтте сөйлейді. Негізінде радио, адамзатқа үлкен сый, Аллаһтың нығметі. Әуе толқынының зәре-бөлшектерін жаппай шүкірге, Құдайды мақтап-мадақтауға жұмсау қажет бола тұра, адасудың кесірінен азғындар әлгі үлкен нығметті шүкір етуге емес керісінше бұрыс мақсатта пайдаланғандықтан сөзсіз опық жейді. Мына азғын

әрі қатыгез мәдениет техника саласындағы жаңалықтарды, яғни Аллаһтың адамзатқа тарту еткен сыйлықтарды орынды пайдаланып мойындағы шүкір борышын өтеудің орнына азғындыққа, бүлік шығаруға, лаңкестікке жұмсап күпірлік қылды. Соның жазасы ретінде қоғамдық өмірдің шырқын бұзылып бастарына бәле келіп, бақ-дәулеттен айырылды. Сөйтіп мына теріс мәдениет, өздерін ең мәдениетті санайтын адамдарды ең бәдәуи, жабайы деңгейден де төмен түсіріп масқара қылды. Жәһәннамға бармай жатып оның азабын тарттырып отыр. Иә, радио адамзатқа таптырмайтын шексіз нығмет болғандықтан шексіз шүкір етуі керек болатын. Шүкірге пайдалану дегеніміз, оны жер мен көктің Жаратушысы Аллаһтың әзәли сөзі Құранды өз тыңдармандарына бір сәтте жеткізетін аясы кең зор мүмкіндік, жүз мың тілі бар хафыз, аспани қари тәрізді. Оған әрқашан Құран оқыту керек болатын. Сонда әлгі нығметке шексіз шүкір еткен боп саналады әрі нығмет жалғасын табады.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендердің, яғни Атабейден Нұр фабрикасының иесі және мүбарак жамағаттың имамының жазған хаттары бізді зор қуанышқа бөледі. Үш-төрт айдың ішінде үш-төрт ауылда үмми, яғни мүлдем жазу-сызу білмейтін елу адам қолына қалам алып Рисалей-Нұрды жаза бастауы әлбетте Али мен Мұстафалардың адал ниеттерінің кәраматы екеніне шәк, шүбә жоқ. Кәраматқа ұқсас бұл оқиға осы аймақта Рисалей-Нұр шәкірттеріне үлкен үміт беріп, ынта-жігерлерін оятты. Сендерге және әлгі үмми жазғыштарға жүз мың бәрекелді дедім. Нұр мен Гүл фабрикасының Рисалей-Нұрға қаншалықты қызмет етіп жатқандарын білгім келіп сұрап едім. Үміт еткенімнен де жоғары, мен ойлағаннан да артық екенін Хүсревтің хатынан түсіндім. Яғни, мыңдаған қалам Рисалей-Нұрға қызмет етіп жатқанын, әсіресе сендер айтқан үмми кісілердің бірнеше ауылда елу шақты қаламның көшіріп жазып жатқанын естіп таусылмайтын қазына тапқандай қатты қуандық. Аллаһ сендерге мәңгі бақи разы болсын, әмин. Сендерге Иман мен Құран қызметінде сәттілік тілеймін, әмин. Үлкен

Хафыз Али Назиф бауырымызбен иық тіресіп, оған жетіп алуы тек ол тұрғыдан емес көп жақтан бір-біріне тең келетін тәуәфук тұстары бар. Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем жолдадым.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендердің үміт еткенімнен де зор қажыр-қайраттарың мен ерен еңбектеріңді өмір бақи ұмытпай, дән ризамын, әрі шексіз алғысымды білдіремін. Осы соңғы жолдаған хаттарыңда мынадай бір сұрақ сұраған екенсіңдер: "Құранды жаттауға әрекет қылған абзал ма әлде Рисалей-Нұрды жазу абзал ма? Қазіргі таңда қайсысы маңызды, қайсысын бірінші орындасақ?". Әрине бұл сауалдың жауабы белгілі. Себебі, ғаламда және әрқашан ең жоғары мәртебе Қасиетті Құрандікі. Әрбір әрпіне он сауаптан бастап мыңдаған есе сауап жазылатын Құранды жаттау және оқу қандай да бір қызметтен жоғары, бәрінен үстем. Дегенмен, Рисалей-Нұр сол мәртебесі жоғары Құранның имани ақиқаттарын баяндап дәлелдейтін бірден-бір тәпсір болғандықтан әрі Рисалей-Нұр Құранды жаттауға, оқып үйренуге себеп, ұйытқы болатындықтан сондай-ақ, ақиқаттарын түсіндіріп тәпсірлеп беретіндіктен Құранды жаттаумен қатар оған да уақыт бөліп шұғылдану қажет. Нұр мен Гүл фабрикасы аясындағы және Мүбәрактар тобындағы әрі Лүтфү сынды жандарға, сондай-ақ, Хажы Хафыздар жамағатында Сыддық Сүлеймен, Хаққы дәрежесіндегі әрбір бауырларымызға, әсіресе елу шақты үммиден құралған Рисалей-Нұр шәкірттеріне жеке-жеке дұғай-сәлем айтып, олардан дұға күтеміз.

Сүйікті де қымбатты, қасиеті мол қадірменді стазым!

Мен, Рисалей-Нұрдың қызметшісімін әрі шексіз қарыздармын. Оның нұр-фәйзіне лайық болмасам да Раббым молынан жарылқап, көптеген нығметке бөлегенін ойласам көзіме жас келіп, оның шүкірін

қалай өтейтінімді білмей қиналамын. Кеше ғана жұртқа жағымсыз Назиф бүгін міне адам болып отансүйгіш, ақиқатшыл атанды.

жылдар бойы арманым болған Нұр менен Гүл фабрикаларының және Мүбарактар тобының, сондай-ақ сол нұр фабрикасының өнімдері қызу жұмыс істеп жатқанын есту мына әлсіз, кемшін, надан пендеге неткен бақыт десеңізші! Мәртебесі жоғары, Құранда жәннатпен сүйіншіленген асыл жандар Асхаб-ы Гүзиннің (ридуанүллаһи алейһим аджмаин) қазірде мағынауи тұлғаларын шағын түрде көрсетіп, айна болып жүрген сыддықтар, мүджаһидтер, жанкешті қаһарман топтың екі уәкілі, ғазиз бауырларым Мүбарак Сабри мен Бүйүк Хафыз Алидың маған деген мейірім-сүйіспеншілігі, шынайы ықыласы сондай-ақ, оқиғалардың да өзара сәйкес келіп жатуы осы тасқыны күшті нұр дариясының нұр самал желінен пайда болған толқындарының көрінісі яғни ғайби кәрамат. Ол біз үшін аса маңызды тәуәфук. Бұл тәуафуктар бүкіл өмірі күнә жасаумен өткен мен секілді қарапайым пендеге яғни маған қатыстылығы әлгі қасиетті топтың екі уәкілі тарапынан қабылданып, расталуы, олардың ілтипат қылуы мен үшін ғанибет, зор қуаныш. Бұл да Рисалей-Нұрдың киелі бір кәраматы болса керек әрі Раббымның үлкен жарылқауы деп білемін. Оған шексіз қарыздармын. Аса қадірлі бауырларымның киелі қызметі теңіз болса біздікі бір тамшы. Сол азғантай қызметімізді ескеріп мен секілді надан, күнәһар, әлсіз, түкке тұрмайтын пендені әлгі үлкен де маңызы зор Расулуллаһтың асхабының мағынауи тұлғасының кішкене сәулесін көрсететін мүбарактар тобының екі тұлғасы тарапынан еленіп, олардың ілтипатына бөленіппін. Мені осындай дәрежеге Рисалей-Нұр арқылы жеткізген Қадир-ы Мұтлақ, Халиқ-ы Зүлджәлалға Рисалей-Нұрдың қанша әріпі болса сонша мадақ айтуға міндеттімін. Осы қызметтегі қадірлі бауырларымды жеке-жеке құрметтеп, өзімнің шексіз қарыздар екенімді әрі дән риза екенімді білдірмекпін.

Адамдарға мейірім Раббани мейрімнің шағылыс-сәулесі, сондықтан әлбетте рахымның өзіндік дәрежесінен аспауы керек және әлемдерге рахым боп жіберілген Ардақты Пайғамбарымыздың (с.а.у) мейірім шегінен шықпауы керек. Егер асып кетсе ол мейірім мейірім боп есептелмейді. Ол, адамды адастыратын, діннен бездіретін рухани кесел, қалби ауру боп табылады.

Мысалы, кәпірлердің, мүнафықтардың, яғни екі жүзділердің тозақта күйіп-жануын, о дүниядағы ауыр азабын немесе дін үшін соғысты, яғни джихадты өзінің мейірімімен ұштастыра алмай қабылдамау, басқаша жору Құранның сондай-ақ, аспаннан түскен дәстүрлі діндердің басым көпшілігін жоққа шығару, аяттарға сенбеу болып табылады әрі үлкен зұлымдық әрі сұмдық мейірімсіздік. Өйткені, бейшара жануарларды қойша қырған жыртқыш хайуанды аяп, қорғаштау оған мейірімділік жасау әлгі бейшара жануарларды аямау, оларға қастандық, болып барып тұрған айуандық болар еді.

Сол сияқты мыңдаған мұсылмандарды зар еңіреткен әрі мәңгі бақытынан айырып, о дүниясын тас-талқанын шығарған және жүздеген имандыларды соңында сорлататын үлкен күнәларға итерген кәпірлерді аяп, оларға жақтасу әрі жанашыр болып жазаға тартылудан құтылып кетуін тілеп, дұға ету әлбетте әлгі жәбірленуші имандыларды аямау деген сөз, оларға деген сұмдық зұлымдық, барып тұрған мейірімсіздік, адам айтқысыз жауыздық болып табылады.

Рисалей-Нұрда нақты түрде дәлелденген ақиқат мынау: Күпірлік пен тура жолдан таю дегеніміз әлемді қорлау, дәрежесін төмендету, күллі жаратылысқа қиянат, үлкен зұлымдық боп табылады. Ол, Аллаһтың рахымын түсіртпей, керісінше ашуын шақырып пәлекеттердің келуіне себеп. Тіпті теңіз астындағы балықтар сондай күнәһар залымдардың үстінен Аллаһ Тағалаға шағымданып: «Бұлар әбден мазамызды алды!» дейді екен. Бұл жайлы сахих риуаяттар бар. Олай болса кәпірге жаны ашып олардың азап шегуін қаламайтын адам мейірімге лайық сансыз бейкүнә жандарды аямайды, сұмдық мейірімсіз, жауыз деген сөз. Мынаны ескерген жөн, азапқа лайық

жауыздарға бәле келген кезде мақсұм бейкүнә жандар да күйіп кетеді, оларды аямау мүмкін емес. Дегенмен жауыздардың кесірінен зарарға ұшыраған бейшараларға өзіндік мәрхамат, құпия мол мейірім жасалады.

Дүние жүзілік соғыс кезінде дұшпан кәпірлердің Ислам әлеміне әсіресе бала-шағаға жасаған зұлымдықтарына қатты қайғыратынмын. Бойымда мейірім мен аяныш сезім мол болғандықтан ішім удай ашып, өкініштен өзегім өртеніп кететін. Сонда көкейіме мұндай бір ой келді: Ол жерде өлген бейкүнә жандар шәһид болып әулие дәрежесіне көтерілді, фәни өмірлері бақилыққа айналды, жоғалтқан мал-мүлкі садақа болып мәңгі байлыққа қолы жетті. Тіпті зұлымдыққа ұшыраған кәпір де болса ақыретте өздеріне лайық осы дүнияда шеккен азабына байланысты Иләһи рахым қазынасынан мол сый-сыяпат алатын болады. Егер ғайб пердесі ашылып әлгі байғұс-бейшаралар Аллаһтың рахымы түсіп не ұтқанын көрсе: «О, Раббым! Әлхамдулиллаһ!» деп шексіз қуанар еді. Мұны көзбен көргендей анық білдім. Сөйтіп шамадан тыс мейірімнен пайда болатын уайым-қайғыдан құтылдым.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұл жолы сендерге екі нәрсе жіберіп отырмын.

Біріншісі: Мұның бір бөлігін бұдан бұрын жіберген болатынмын. Қазір, мағынауи ескерту келіп, ол толықтырылды әрі өте маңызды екені білдірілді. Бұрынғы Саидтың саясатпен қатысты көне кітаптары оқығандарға пайдасы бар. Дегенмен біршама құпия, әркімге көрсетуге болмайды. Мұны қосымша ретінде тіркеп қоярсыңдар.

Екіншісі: Мағынауи ескертуге байланысты, Рисалей-Нұрдың қызметіне зияны тиюі мүмкін, соңғы кезде шығып жатқан кейбір бөтен кітаптарды өзі білмей сатып алған бір бауырымызға ескерту, ретінде жазылған-ды. Ол жазбалардың парқына бармай Рисалей-Нұрдың басқа тәлабалары өз міндеттерін тоқырауға ұшыратпау үшін жасалған ескертпе. Бұл да қосымша ретінде тіркелуі тиіс.

Сыртына «Хулуси-і Салис» деп қол қойылған маңызды әрі мені қуантқан әрі Кіші Лүтфүнің орынбасары деуге болатын бір кісінің Рисалей-Нұрға зор еңбегі әрі өзінің затындай иелік еткені жайлы

жазылған хатты алдым. Ол кісі кім? Мен оған дұғай-сәлем айтып, құттықтағым келеді. Гүл, Нұр фабрикаларына әу баста Мүбарактар тобындағы бауырларыма жеке-жеке сәлем. Бұл елді нұрландырып, Жұмақтың хош иісімен құлпыртқан әлгі фабрикаларға Хақ Тағаладан сәттілік тілеймін. Қызметтері табысты әрі жалғаса берсін, әмин. Біз осы жақта тұрып олардың жарқын нұрларымен, хош иістерімен бақи әлемнің жұпар иісін сезгендей болдық.

Рисалей-Нұр тәлабаларының хас шәкірттерінен "сахиб", яғни иелері, "уарис", яғни орынбасарлары және хастардың ішінде де хастары болып саналатын "әркан" мен "әсастар" деп аталатын, мықты тіректер тәрізді бауырларыма соңғы күнде болған бір оқиғаға байланысты мына бір ақиқатты білдірсем деймін:

Рисалей-Нұр Ислам ақиқаттарына қатысты мәселелерді түгел қамтып толық қанағаттандырады, басқа кітаптарға қажеттілік туғызбайды. Нақты әрі көптеген тәжірибелерден белгілі болғаны мынау: иманды сақтау және оны қуаттап, тахқиқи дәрежесіне көтерудің ең қысқа әрі оңай жолы Рисалей-Нұр арқылы жүзеге аспақ. Иә, он бес жылдың орнына он бес аптада Рисалей-Нұр сол дәрежеге шығарып шынайы иманға қол жеткізеді. Мына пақыр бауырларың, жиырма жыл бұрын терең зерттеп, талдаумен шұғылданып кейде бір күнде бір том кітапты түсініп талқылайтын еді. Қазір жиырма жылға жуық Құран және Құраннан шыққан Рисаил-і Нұр мені толық қанағаттандыруда. Бірде бір кітапқа мұқтаж болмадым, қолыма басқа кітап ұстамадым. Рисалей-Нұр сан-алуан тақырыптағы ақиқаттарды баяндайтын бола тұра жазылып жатқан кезде жиырма жыл бойы ешбір кітапқа жүгінбедім, қажеттілік сезбедім. Олай болса әлбетте сендер жиырма дәреже қажеттілік сезінбесеңдер керек.

Сондай-ақ, мен сендерге қанағат етіп келдім әрі ете де беремін. Басқаларға қарап, өзгелермен шұғылданбай келемін. Олай болса сендер Рисалей-Нұрға қанағат етулерің керек, тіпті мына заманда міндеттісіңдер. Әрі, қазіргі таңда кейбір ғұламалар небір жаңа кітаптар шығаруда. Олардың ұстанған жолдары, әдістемелері әртүрлі және бидғаттарға ыңғайлы. Сондықтан Рисалей-Нұр дінсіздерге қарсы

иман ақиқаттарын қызғыштай қорғап, олармен күресіп, бидғаттарға қарсы Құранның әріптерін, Құранның хат-жазуын сақтау оның бір міндеті бола тұра хас тәлабалардың ішінен біреуі, Құранның әріптерін, оны жазып, іс жүзінде үйретіп жүрсе дағы бір сезім билеп, неге екені белгісіз, дінді перде қылып жамылып Құранның әріптерін үйренуге үлкен кедергі туғызып, оңдырмай соққы беріп жүрген кейбір молдалардың пайдаланып жүрген қаруларын, яғни кітаптарын сатып алыпты. Менің одан хабарым жоқ. Кенет мені тауда қатты ашу қысып әлгі хас тәлабаға ызаландым. Кейін ескерттім. Әлхамдулиллаһ, есін жиып, Иншаллаһ толық құтылды.

Бауырларым! станған жолымыз басқаларға тиісіп, шабуыл жасау емес, керісінше қорғану әрі бұзып-қирату емес жөндеу әрі үкім шығару емес, үкімге мойынсұну, бағыну болып табылады. Бізге тиісетіндер көп. станған жолдарында әлбетте аса маңызды және біздіңде затымыз ұлы ақиқаттар бар. Ол ақиқаттардың жайылуына олар бізге мұқтаж болып жатқан жоқ. Мыңдаған кісілер сол кітаптарды оқып, таратып жүр. Біз егер оларға көмекке барсақ мойнымыздағы аса маңызды әрі жауапкершілігі мол міндет тоқырап, толық атқарылмай қалады. Сондай-ақ, сақталуы қажет әрі жеке топтарға қатысты кейбір негіздер, терең ақиқаттар зая болып жоғалып кетуі мүмкін.

Мысалы, заман ағымын сылтау етіп бір кездері Вахабизмнің жайылуына және Меламиліктің басқа түрін жаю мақсатында шариғаттың кейбір рұқсат тұстарын пайдаланып кітаптар жазылған болатын. Рас, Рисалей-Нұрдың әркімге және жаппай емес, бірақ міндетті түрде Ислам ақиқаттарының шеңберінде жалғасын тауып келе жатқан "әсас-ы уәлает", "әсас-ы тақуа", "әсас-ы азимет", "әсасат-ы Сүннет-і Исламия" сынды, яғни әулиелік негіздері, тақуалықтың шарттары, Ислам қағидаларының негіздері сынды мәселелерді сақтау оның басты міндеті. Амал жоқтық, шарасыздық деген сылтаумен немесе жағдайға байланысты деп оларды тастауға болмайды.

Жазылып, жарыққа шыққанына отыз төрт жыл болғанда "Мүназарат" атты кітап қолыма тиіп, қайта қарап шықтым. Бұрыңғы Саид сол заманғы төңкерістердің әсерленіп және сол кездегі қоғам мен

сыртқы күштердің ықпалында қалып жазған осы тектес еңбектерінде қателіктер бар екенін байқадым. Сол қате-кемшіліктерді ойлап бүкіл болмысыммен истиғфар-тәубе етіп, қатты өкіндім. Хақ Тағаланың рахымынан өтінерім: Иманды жандарды үмітсіздіктен құтқарайын деген ниетпен жіберген қателіктерімді ниетіме қарай мағфират қылсын, кешірсін. Бұрыңғы Саидтың мұндай еңбектерін қарап отырсаң екі негізге сүйеніп жазғаны байқалады. Ол негіздер бекер емес ақиқат. Дегенмен әулиелердің кәшфияты, яғни ашқан сырлары қалайша тәуил керек етеді және садық түстің өзі жоруды керек қылады, сол сияқты мұндай алдын-ала сезіп, хабар берген нәрселер де жорып-жорамалды жасау қажет етеді. Бұрыңғы Саид сол кездегі сезіп-білген екі ақиқатты ешқандай тәуил қылмай, еш жорымай тура баяндап қағазға түсіргені біршама қате әрі шамалы қайшылық байқалады.

Мүміндерді үмітсіздіктен құтқару үшін: "Болашақта бір Нұр шығады!" деп сүйінші хабар берген болатын. Ол келешекті болжай алатын сезімімен Рисалей-Нұрдың, ең сұмдық аласапыран заманда көптеген имандылардың иманын қуаттап, сақтап қалатынын сезіп, сол ниетпен азаттық кезеңдердегі саяси ахуалға қарап ешқандай жорусыз, тәуилсіз, тікелей солай болады деп ойлаған. Оны саясат әлемінде, күш-қуатпен болатын, әрі сан жағынан басым болатын оқиға деп есептеген. Дұрыс сезген бірақ толық дұрыс деуге келмейді.

Бұрыңғы Саид кейбір данышпан саясаткерлер секілді және ерекше дара әдебиетші тұлғалардың сезгеніндей ол да бір сұмдық озбырлық (диктатура) болатынын сезіп оған қарсы қам жасаған-ды. Ол, сезгенін жорытып, жорамал жасау керек бола тұра парқына бармай ресми, әлсіз және озбырлықтың бір көлеңкесін көріп соған қатты шүйліккен-ді. Алайда оны мазалаған біраз уақыт өткен соң болатын озбырлықтың көмескі ұшқыны еді. Оны озбырлықтың өзі деп ойлап қарсылық білдіріп білдір шабуыл жасағаны еңбектерінен байқалады. Мақсаты дұрыс, бірақ нысана қате.

Міне, бұрынғы Саид ертеректе осындай сұмдық озбырлық, өктем диктатура орнайтынын сезген. Оны кейбір еңбектеріде сынға алғандығы байқалады. Ол сұмдық диктатураны тоқтатудың шарасы

"мешрута-и мешруа", яғни шариғатқа сай кеңес, мәселені ақылдасып шешу, сол арқылы құтыламыз деп ойлаған. Шариғат аясында егеменді болып Құранның үкімдерімен санаса отырып әлгі сұмдық диктатура дейтін бәленің бетін қайтарамыз деп соған қарай тырысып бақты. Иә, "Мүназарат" атты кітапта мысқылдап қазғаға түсіріп отырған кейбір жазбалары бар. Оны кезінде ойы ұшқыр жаны нәзік шәкірттерімен қалжыңдаған боп жазған. Өйткені, шәкірттері тауда өзімен бірге болатын. Оларға дәрісті осылай үйрететін. Сондай-ақ, бұл "Мүназарат" рисалесінің өзегі, негізі боп саналатын соңғы жағындағы "Медресе-түз Зәхра" жайлы, оның мән-жайы туралы жазбаға келсек, ол келешекте жарыққа шығатын Рисалей-Нұрға орын дайындау, бір мағынада бесік жасау болып табылады. Бірақ автор өзі парқына бармай, еріксіз түрде болатын, яғни оны бір құдырет жасап жатқан, яғни жасатып жатқан болатын. Автор алдын-ала сезіп сол нұр ақиқаттарына материалдық әлемінен іздеп, сезенімдей болады деп күткен. Дегенмен дәл қазіргі таңда сол ақиқаттың заттық жағы да, яғни көзге көрінетін тұстары да жүзеге аса бастады.

Сол кездегі патша Сұлтан Решат, он тоғыз мың алтын лираны Ван қаласында ірге тасы қаланған сол "Медресе-түз Зәхра" атты оқу орнына аударады. Бірақ бірінші дүние жүзілік соғыс басталып, кейінге қалады. Бес-алты жыл өткен соң Анкараға барып тағы сол мақсатын жүзеге асыруға тырысады. Екі жүз депутаттың жүз алпысы қол қойып әлгі медресеге деген қаражат жүз елу мың банкнотқа жетеді. Алайда, тым өкінішті-ақ, сол жылдары медреселер жабылып жатқан кезең еді. Мен олармен тіл табыса алмай тағы да мақсатым жүзеге аспай кейінге қалды. Бірақ, аса мейірімді Хақ Тағала, менің армандаған медресенің мағынауи түрін Спарта уәлаятында ашуды нәсіп етті, яғни Рисалей-Нұрды сыйлап, жүзеге асырды. Құдай қаласа болашақта Рисалей-Нұр шәкірттері менің арманым әлгі асқақ ақиқаттың заттық түрінің де жүзеге асыуына ат салысар.

Бұрынғы Саид "Иттихад уә Тәракки" комитетіне мүлдем үзілді-кесілді қарсы бола тұра олардың өкіметіне, әсіресе армияға жақтасып, оларды жоғары бағалауы, олардың сапында көрінуі неліктен десең, оның мәнісі мынау: алдын-ала сезу арқылы майы алынбаған сүтке ұқсас әлгі әскери жамағаттың ішінде және сол ұлттық қозғалыстың арасында бір миллионға жуық, әулие дерлік шәһидтер болып, олар

алты-жеті жылдан кейін ортаға шығатынын сезген. Еріксіз түрде - ұстанған жолына қайшы болса дағы - олармен бірге төрт жыл арасында жүрді кейін өздеріңе. Мәлім дүние жүзілік соғыс болғанда әлгі берекелі сүттің майы алынды, құр айраны қалды. Жаңа Саид болса Бұрығы Саидтан мүлдем басқаша дінге қызметін қайта жаңғыртып рухани күресін жалғастыра берді.

Ақырзаманда көктен Хазіреті Иса (аллейхиссәлам) түсетіні және Тажалды өлтіретіні жайлы сахих хадистердің мән-мағынасын түсінбегендіктен кейбір ғалым-сымақтар әлгі риуаят пен хадистің сыртына қарап өздерінше ақылға қонымсыз түрде суреттеп мүмін-халыққа зиян келтірді. Діннен безгендер мұндай сырт көзге ақылға сыймайтын көрінетін хадистерді желеу етіп Ислам ақиқаттарына күмәнмен қарап тиісіп бақты. Рисалей-Нұр осы тектес мүтәшабих хадистердің хақиқи тәуилін яғни мән мағынасын Құранның фейзімен ашықтап көрсетіп берген. Әзірге үлгі ретінде бір ғана мысалын баяндап берелік:

Хазіреті Иса алейһиссалам Тажалмен шайқасып оны өлтірер кезде шамамен он аршын секіріп соның өзінде қылышы оның тізесіне ғана жетеді екен. Демек Тажалдың дене бітімі Хазреті Иса пайғамбардан сонша есе үлкен деген мағынада риуаяттар бар. Сонымен Тажал Иса пайғамбардан он, тіпті жиырма есе биік болғаны ғой. Бұл риуаяттың сыртқы мағынасы дүнияның өлшемдерге емтихан сырына сәйкес келмейтіні секілді адамзат әлемінде әдет болған Аллаһтың заң-ережелеріне де үйлеспейді. Алайда осы хадис, риуаятты Құдай сақтасын, мухал, яғни мүмкін емес, аңыз деп санайтын кәпірлердің үнін өшіру үшін, сондай-ақ, молдасымақ, көргенін ақиқат деп қабылдайтын және сол хадистің кейбір ақиқат тұстарын көзбен көре тұра әлі күнге шейін енді келеді деп күтіп жүргендерді ескерту мақсатында аталған хадистің дәл осы заманға қатысты мағыналары ақиқат, нағыз шындық, дәлме-дәл сәйкес екендігін көрсетуге тура келіп тұр.

Сонымен, Иса пайғамбардың дінін және сол діннің бұрыннан келе жатқан салт-дәстүрін сақтаймын деп ортаға шыққан үкіметпен сондай-ақ ресми түрде өзінің бас пайдасы үшін қараңғы дінсіздікті

ұстанып, болшевизмге көмектесіп, дінсіздікті қуаттаған бір үкіметті алайық. Сасық әрі болмашы пайда үшін Ислам әлемінде және Азияда дінсіздіктің жайылуына тараптар және бүлікшіл, озбыр әлгі үкіметке соғыс ашқан алғашқы үкіметтің мағынауи тұлғасын адам бейнесінде суреттейтін болсақ, сосын дінсіздік ұғымды жақтайтындарды да бір адам бейнесінде суреттесек үш тұрғыдан әлгі хадистің мағыналары ашылып, тура екенін заман, қазіргі жағдай көрсетіп. Егер қазірде басым күшке ие үкімет, бұл соғыста жеңіске жетсе манағы хадистің ишари мағынасы сарих, яғни ашық түрде ортаға шығады. Егер толық жеңбесе де ишари мағынамен соған саяды.

Біріншіден: Иса пайғамбардың дінін сақтап оны шынайы түрде ұстанамыз деген Исауилік руханилерді бір жамағат деп қарап, ал оларға қарсы дінсіздікті жайғысы келетін қарсыластарды бір жамағат деп, екеуін қатар қойып сомдап қараса біреуі мұнарадай ұзын бір адам, ал екіншісі кішкентай бір бала болып шығар еді.

Екіншіден: Ресми түрде жариялап, бір Құдайға сеніп жер жүзінде дінсіздікті жоямын, Исламды, жалпы мұсылмандарды қорғаймын деген үкіметтің халық саны жүз миллион дейтін болсақ, оны өзіне қарсы төрт жүз миллионға жуық халқы бар екінші елмен салыстырсақ сондай-ақ, төрт жүз миллион халқы және одақтастары бар болшевиктерге тұтқиылдан соққы берген жаңағы үкіметтің мағынауи тұлғасын өздерімен соғысып жатқан дінсіздерді және оларға жақтастарды бір мағынауи тұлға ретінде қарап, ойша денеге айналдырсақ тағы да мұнарадай биік біреумен бойы аласа біреу көз алдымызға елестейді. Риуаятта былай делінген: "Тажал дүнияны жаулап алады!", яғни мұның мағынасы жалпы көпшілік оны жақтап, тараптар болады деген сөз. Рас, жағдай солай болды.

Үшіншіден: Егер Жер шарының төрт материгінің ішінде {(Сілтеме): Австралия назарға алынбаған.} ең кішкентайы Европаның және оның да төрттен бірі болмайтын бір ел, Азиядағы көптеген елдерді, сондай-ақ, Африка, Америка, Австралияны тізе бүктіріп үстем келген және Иса пайғамбардың атынан, оның уәкілі ретіндегі бір елмен одақ құрып, дінге сүйеніп осылайша өктемшіл диктатор, дінсіз ағымдарға қарсы аспаннан парашюттермен түсіп шайқасып елді өзіне қарсылас елдермен бірге қойып оларды адам бейнесінде суреттеп салыстырар болса, бұрынғы

заманда газеттерде суреттелгеніндей бір елдің қарулы күштерін, дәреже-деңгейін көрсету мақсатында олардың мағынауи болмысы жер шары картасында адам бейнесінде суреттелсе шәриф хадистің ғайби хабарының ақырзаманға қатысты бірнеше мағыналарының бір мағынасы дәлме-дәл, толық түрде көрінер еді.

Тіпті, Иса пайғамбардың (а.с) аспаннан түсетініне ишара қылғандай Иса пайғамбардың атынан шыққан бір топ, осы кезге дейін соғыс тарихында болмаған таңғажайып түрде ұшақтармен, парашюттермен аспаннан шабуылдап, көктен бір бәле түскендей дұшпандарын састырып, төбеден соққы беруде. Бұл, Хазреті Иса пайғамбардың көктен түсетінінің заттық тұрғыдағы бір көрінісі деуге болар. Иә, киелі хадистің айтқанындай Иса пайғамбардың көктен түсетіні анық. Сонымен қатар ишари мағынасымен басқа да ақиқаттарды білдіргені секілді осы ақиқатты да мұғжиза түрде білдіріп отыр. Кіші Хусрев деуге лайық Фәйзи мен Әминнің сұрағына және олардың қалауына байланысты кейбір бейшаралардың имандарын шәк-шүбәдан құтқару мақсатымен бұл тақырыпқа қатысты бір-екі әрі кетсе үш-төрт жол жазу жазып қоя салармын деп бастап едім, еріксіз түрде ұзады. Неге екенінің, хикмет-сырын біле алмадық, мүмкін бір хикметі бар шығар деп сол күйінде қалды. Айыпқа бұйырмаңдар! Бұл жазбаны тексеріп, жөндеуге уақыт таба алмадық, шимай хәліндегідей жазылды.

Ғазиз бауырларым, адал достарым!

Көп жасаңдар, бақытты болыңдар! Сендердің ықыласты қайрат-жігерлерің осы өңірді және басқа да өңірлерді ынталандырып, құлшыныстарын оятуда. Хақ тағалаға шексіз шүкір, күннен күнге Рисалей-Нұрдың футухаты яғни жеңісі артып келеді. Иман иелері рухани жараларын сезініп, Рисалей-Нұрдан дәрі-дәрмекті тауып пайдаланып жатыр.

Сондай-ақ,

сөзі де Рисалей-Нұрдың бөлімдерін, парақтарын, кітаптарын ишари мағынамен меңзеп тұр. Алайда, джифр есеп бойынша мың үш жүз алпыстан сәл аса ол жағдай жарқын көрінеді деп қысқа-нұсқа тұжырым жасадық. Гүл фабрикасы бізге керемет Мұхаммеди гүл (с.а.у) бақшасын тарту етеміз деп еді. Соны жан тәнімізбен асыға күтудеміз. Бұл заманда Құдайға шүкір, көркем сүннет саясында кәміл иманға қолы жеткен Рисалей-Нұр шәкірттері әулие-мүршидтердің назарын аударатындай дәрежеге жеткендіктен әр кезеңде болатын нағыз мүршид-ұстаздар, қазіргі таңда міндетті түрде Рисалей-Нұр шәкірттеріне қызығушылық көрсетіп біреуін тапса жиырма мүрид-пірәдар тапқандай мән берер еді. Сондай-ақ, әулиелік жол зауықты әрі қызық та тартымды бола тұра Рисалей-Нұр қызметіндегі мәшақат, қиыншылық, күрес пен ауыртпашылық әлдеқайда жағымды әрі тартымды болуының сырын баяндап берейін. Фәйзиге жазылған ол ақиқат сендерге де пайдасы болар деген ниетпен жіберіп отырмыз. Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем.

Фәйзи бауырым! Сен, Спарта уәлиятындағы батырларға ұқсағың келсе дәл олар сияқты болуың керек. Абақтыда - Аллаһ рахымына бөлесін - атақты шәйх, үлкен бір пір әрі мүршид және адамды өзіне еріксіз тартып алатын Нақшибәнди әулие бір кісі Рисалей-Нұрдың елу шәкіртінің ішінде жүріп төрт ай бойы тынбастан қызықты да тартымды сұхбат жүргізсе дағы өзіне бір ғана шәкіртті тарта алды, ол да уақытша еді. Қалған шәкірттер әлгі әсері күшті пірге

суыққанды, өз жолына қанағаттанарлық сыңай танытты. Оларға Рисалей-Нұрдың шоқтығы биік, маңызы зор иман қызметі жеткілікті болатын, олар соған қанағат етті. Әлгі шәкірттердің өткір көкірек көздері мына ақиқатты көріп, аңғарған: Рисалей-Нұр арқылы қызмет иманды сақтап қалады, ал тариқат, пір, әулиелік жол болса әулиелік дәрежеңді көтеріп, соған қол жеткізеді.

Бір адамның иманын сақтап қалу қызметі он мүмінді, яғни иманы бар кісіні әулие дәрежесіне жеткізуден әлдеқайда маңыздырақ, сауапты іс. Өйткені иман адамды мәңгі бақытқа бөлейтіндіктен мүмін жер шарындай бақи сән-салтанатқа ие болады. Ал әулиелік болса мүміннің жәннатын, жұмақтағы мәртебесін көтереді. Бір адамды сұлтан-патша қылу он солдатты генерал қылудан қаншалықты маңызды қызмет болса бір адамның иманын сақтап қалу он адамды әулие қылудан әлдеқайда маңызды да сауапты қызмет. Міне, осы терең сырды сенің Спарталық бауырларыңның кейбірі ақылмен білмесе де барлығы дерлік көкірек көзімен көрсе керек, мендей бейшара, күнәһар адаммен дос болуды әулиелермен, егер болса мүджтаһид, асфиялармен дос болудан жоғары санауда. Осы ақиқатқа орай айтпағым, егер осы қалаға бір қутуб, яғни рухани мәртебесі тым жоғары айталық Ғаус-ы Ағзам Шәйх Гәйлани келсе, сөйтіп сені "он күнде әулие қыламын, жоғары мәртебеге шығарамын", десе, сен Рисалей-Нұрды тастап оның жанына кетіп қалсаң Спарталық батырларға жолдас бола алмайсың.

Ғазиз және адал бауырларым! Жанкешті де сенімді достарым!

Біріншіден: Сендерге мына келе жатқан қасиетті үш айларың және оның ішіндегі қымбатты мүбарак түндерің құтты болсын демекпін. Хақ тағала әрбір түнін сендерге Рәғайыб, Қадір түніндей сауапты да берекелі қылсын, әмин.

Екіншіден: Сендердің осы жолғы нұрлы кәделеріңе дән риза болдым. Аса мейірімді Аллаһ тағала әрбір әрпіне мың сауап жазсын және Асым бауырымыздың рухын рахымына бөлеп, жатқан жері жәйлі болсын.

Үшіншіден: Қасиетті Құранның және Рисалей-Нұрдың қазыналарын ашатын кәрамат, алтын кілт тәріздес Хүсревтің қаламы расында Ардақты пайғамбарымыздың (с.а.у) мұғжизаларының құпия сырларын ашып, әсем тұстарын көзі бар әркімге жарқын түрде көрсетуде. Аллаһ Тағала ол қаламды осы қызметте жұмсап, сәтті әрі әрдайымғы қылсын, әмин.

Мүбарактар тобының үлкен қаһарманы Үлкен Алидың қызметіне ұқсас Кіші Алидың Құран мұғжизалары жазбасы Ардақты пайғамбарымыздың (с.а.у) мұғжизасына сай дәрежеде бақи жақұттай қымбат әрі бақи. Әрхам-үр Рахимин жазған кісіге әрбір әрпіне он сауаптан жарылқап мейіріміне бөлесін, әмин.

Мехмет Тахири, Кіші Лүтфүнің соңынан ерген ізбасары және Атабейдің қаһарманының осы өңірге жолдаған нұрлы да керемет сый-кәделері біз үшін өте қымбатты сый. Рахман-үр Рахим өзінің рахым қазынасынан оған және әкесіне әрбір әрпі үшін, әрбір сөзі үшін рахым жаудырсын, әмин. Айдынлық Хасан Улвидың ұшқыр

қаламы иншаллаһ марқұм Асымның аяқталмай қалған нұр міндетін толықтырмақ және ұшқыр қаламымен Асым мен Лүтфүнің рухтарын шаттыққа бөлемек. Оның кішкентай сыйлығы болашақта үлкен қызмет ететінінің белгі-нышаны ретінде жоғары бағаға ие. Аллаһ оған риза болсын, әмин. Рисалей-Нұрдың қызметінде үлкен рөл ойнайтын және рисалелерде сұрақ қою арқылы төрден орын алған және сол арқылы рухани түрде бірге жүретін бауырымыз Рәфәт бэйдің хатына, сондай-ақ, Гүл фабрикасының уәкілі "Мұхаммеди гүл" атты бау-бақша еккен Хүсрев бауырымыздың хатына жеке-жеке жауап хат жазғым келеді, бірақ әзірге уақыт тар, мүмкіншілік болмай тұр.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендердің хаттарыңа қатты қуанғанымды сөзбен айтып жеткізе алмаймын. Әсіресе Хусревтің аса қымбат екі хатында Хажы Хафыздың ауылында Рисалей-Нұрдың қарқынды түрде тарап жатқанын естіп қатты қуандым. Ол екі хатты бойтұмар секілді немесе айғақ ретінде сақтап, осы өңірдегі тәлабаларды құлшындыру үшін көрсетіп жатырмыз. Рисалей-Нұр Құранның мағынауи мұғжизасы болғанындай, Хусревтің де қаламы Рисалей-Нұрдың үлкен бір кәраматы екені осы жергілікті шәкірттер тарапынан күнде мойындалып көзге көрініп-ақ жатыр. Хүсревтің хатына ұзақ хатпен жауап жазғымыз келеді, бірақ оған мүмкіндік болмай тұр. Мүбарактардың батыр шәкірті Кіші Алидың жазған хаты маған үлкен үміт сыйлады. Оның ағасы және марқұм Абдрахманның нағыз орынбасары, мүбарак Мұстафа Хулусидың Хафыз Ахмед дейтін мүбарак баласы әкесі мен көкесіне ұқсап Рисалей-Нұрға қызмет етіп жатқанын естіп қатты қуандым. Бейне бір Абдрахман қайта тіріліп келгендей риза болдым. Арас Атабэйден шыққан және бұрыңғы Лүтфү, Зәкаи дейтін екі қымбатты шәкірттерді жоқтатпай, олардың орнын басып, солар сияқты Арастың қаһарманы Тахир мен Абдуллаһ Чавуш бауырларымыздың Рисалей-Нұрға аянбай қызмет етуі, менің Арас туралы уайымымды түбірімен жоқ қылды. Исмаил ұлы Хүсейіннің сырқаттанып қалғаны болмаған екен. Иншаллаһ ол дәл

Бұл қасиетті үш айлар сексен жылдан астам мағынауи өмір сыйлайды. Олай болса әлбетте сендердей мүджаһит батырлар оны тиімді пайдаланбақ. Хақ тағала әрбір түнін сендерге Миғраж, Барат және Қадір түні секілді қымбатты да сауапты қылсын, әмин.

Ғазиз бауырларым!

аспани бәлелерге, түрі жаман пәлекеттерге ұшырай бастады. Олар сол азапты қияметке дейін тартады, тартыпта жатыр. Дәстүрлі діндерге және дін Исламға жасаған қиянаттарының жазасын кең шеңберде тартты, тартуда. Азғын мәдениеттің лас қоқыстарымен дүнияны ластағандары үшін жоғарыда көрсеткен жыл-тарихта әлгі мәдениеттің басындағылар аспани бәлеге ұшырап, таяқ жеді. Сөйтіп оларды жабайылықтың ең төменгі дәрежесіне бірақ түсірді.

Ғазиз бауырларым!

Абай болыңдар, осы жазбаны, яғни әркімге айтыла бермейтін сырды паш етпеңдер және ол рисалені де терең зерттеп, көп шұғылданбаңдар! Тек сенімді, зияны жоқ деген хас шәкірттерге көрсетерсіңдер!

Ғазиз, адал бауырларым! Бұл жолғы хаттарың келмей тұрып көкейге ескертпе жасалып сұрақ өз жауабын кәрамат түрде жазғызыпты. Демек, хатты жазғандардың шынайы ықыласы кәрамат дәрежесіне жеткен.

Бауырларым, хаттарыңды оқып отырып ұшқыр пікірлеріңе, жоғары баға бергендеріңе риза болып ол жердегі мақтауға мыңнан біріне ие болсам шүкір етемін. Негізінде Рисалей-Нұрдың рухани тұлғасының және саны көп шәкірттерінің арасында біз білмейтін мәртебесі жоғары біреудің әсері байқалады, сол үкім жүргізіп тұрғандай. Бірақ

оны мен секілді дәрежесі мың есе төмен бейшарамен шатастырады. Ақым жоқ бола тұра маған асыра сілтеп берген мақам-мәртебелерің иншаллаһ сендерге зияны тие қоймас. Дегенмен, Рисалей-Нұрдың қарқынды бет алысына зиян келтіруі мүмкін. Сендер бір ақиқатты сезіп отырсыңдар және кіршіксіз адалдықтарың, ыстық ықыластарың дұрыс көретін шығар, алайда сыртқы көрініс алдауы мүмкін. Біздің міндеттіміз қызмет ету, ал нәтиже, табысты болу ол Аллаһтың ісі.

(Аса маңызды)

Рисалей-Нұр тәлабаларынан кейбір бауырларым мені шамадан тыс артық бағалап, әсірелеп жіберген тұстарын жөндеп, түзету мақсатында көкейге келген ескі бір естелік.

Бұдан қырық-елу жыл бұрын үлкен ағам Молла Абдуллаһ (рахмәтуллаһ алейһ) екеуміздің арамызда болған әңгімені баяндап берейін. Менің марқұм бауырым ірі тұлға, әрі әулие Хазіреті Зияәддиннің (құддус-ы сырруху) хас мүриді болатын. Тариқатта Муридін яғни шәкірт мүршид-ұстазын асыра сілтеп, қатты жақсы көру, шамадан тыс жағымды көру мақбұл, саналады яғни қабыл көретіндіктен бір күні сол марқұм бауырым маған былай деді:

"Хазіреті Зияәддин бүкіл ілімді меңгерген. Ол ұлық қутуб сынды білмейтіні жоқ!" деп осылайша мені өздеріне тарту үшін пірінің таңғажайып қасиеттерін айта бастады.

Мен ол бауырыма былай дедім: "Сен асыра сілтеп мақтадың. Екеуміз кездессек оны көп мәселеде жеңіп тастай аламын. Әрі, сен оны мен секілді шынайы жақсы көрмейсің. Неге десең, әлемдегі бүкіл ілімді меңгерген ұлық кұтуб түрінде қиялдап, сол қиялыңдағы Зияәддинді жақсы көріп отырсың, яғни сол жағына көңілің ауып, жақсы көресің. Егер ғайып пердесі ашылып, ақиқат ортаға шықса, оның кім екені көрінсе сендегі сүйінпеншілік пен құрмет я жоғалып зая болады я болмаса төрттен үші кетіп азайып кетер еді.

Алайда мен ол мүбарак кісіні сен секілді қатты жақсы көремін, жоғары бағалаймын. Өйткені, ол көркем сүннет аясында, тура жолда жүріп имандыларға таза әрі әсерлі қызмет еткен аса қымбатты рухани жетекші. Сондықтан жеке тұлғалық мәртебесі қандай болса да атқарған қызметі үшін жанымды пида етуге дайынмын. Перде

ашылса, кім екені анықталса мен артқа шегінбек түгіл немесе бас тарту немесе сый-құрметті азайту емес, керісінше одан бетер құрметтеп, жоғары бағалап жақындай түсемін. Олай болса мен нағыз Зияәддинді, ал сен болсаң қиялыңдағы бір Зияәддинді жақсы көресің!". {(Сілтеме): Өйткені сен оған деген сүйіспеншілігіңді қымбатқа сатып отырсың. Берген бағаңнан жүз есе артық ақы сұрайсың. Алайда ол кісінің шынайы мәртебесінің құны ең жоғары махаббатқа лайық.} Менің ағам өте ынсапты әрі зерек, көзі ашық ғалым кісі болғандықтан менің көзқарасымды қабылдап дән риза болды.

Уа, Рисалей-Нұрдың қымбатты тәлабалары және менен де бақытты, менен де жанкешті бауырларым! Сендердің мен туралы жеке тұлға ретінде жақсы ойларың сендерге зияны тие қоймас. Дегенмен сендердей ақиқатты түсінген кісілер адамның атқарған міндетіне, жасаған қызметіне қарап соған қарай сый-құрмет жасауы керек. Перде ашылса менің бірде-бір сау жері жоқ кемшін болмысым көрінсе мүмкін менен қашып кетерсіңдер. Сендер қашып кетпесін деп әрі өкініп қалмауларың үшін жеке басыма көп мән беріп, асыра сілтеп, жоғары мәртебелі санап сондай оймен құрметтеп достық құрмаңдар. Мен сендерге бауыр, жолдаспын деуге болады. Тәрбиеші, мүршид болу қолымнан келмес. Керек болса ұстаз да емеспін, тіпті бірге сабақ алып жүрген, мен де бір тәләбәмын. Мен сендердің дұғаларыңа мұқтажбын және кемшіліктеріме мейріммен қарап, дұға етулеріңе, қамқорлықтарыңа зәрумін. Сендер менен көмек күтпей керісінше маған демеу болыңдар. Сендерден көмек сұрауға менің ақым бар.

Хақ тағала жарылқап, өзінің мол мейірімімен сендермен бірге аса қымбат әрі әрбір иманды жанға пайдалы өте киелі де маңызды, қызметті өзара бөлісіп атқаруды нәсіп етіпті. Арамызда ауызбіршілік пен татулықтан туындаған рухани тұлға бар. Соның қасиеттілігі, маңыздылығы, ұстаздығы, тәрбиесі бізге жетеді. Сондай-ақ, бұл заманда иманға қызмет ету бәрінен де маңыздырақ болып тұр. Және мәселе санда емес сапада. Сондай-ақ, мәңгі де тұрақты және әрдайым өзекті ешқашан маңыздылығын жоймайтын, иманға қызмет бәрінен жоғары. Оның қасында құбылмалы, уақытша саяси ахуалдың құны жоқ, өлшем бола алмайды, ұйытқы бола алмайды. Рисалей-Нұрдың тәлім-тәрбиесіне сондай-ақ қызметіміз үшін берілетін нұрлы

фәйіздерге, рухани мәртебелерге қанағат етуіміз керек. Шамасынан тыс жоғары баға беріп, асыра сілтеп мақтап-мадақтаудың орнына өзара адал әрі тығыз байланыста болып, табандылық, ыстық ықылас танытуымыз қажет. Соған көп мән беріп, өзімізді сол тұрғыда жетілдірейік.

Ғазиз әрі адал бауырларым!

Рисалей-Нұрдың ержүрек батыры Хүсревтің осы жолғы жіберген киелі екі сый-кәдесі, әрі оны кәрамат түрде мағынауи ғажаптығын көзге шұқып тұрып көрсеткендей дәл мына қасиетті үш айларда бізге және осы аймаққа жіберуі Рисалей-Нұрдың назарымен қарағанда таңғажайып зор қызмет болып саналады. Иншаллаһ, ол гүл фабрикасының жүйрік қаламы осы өңірлерді де гүлстанға айналдырады деген зор сенімдеміз. Хақ тағала сол қаламның иесіне Құранның әрпі қанша болса сонша, яғни Қадір түні секілді отыз мың сауап, рахмәт, жақсылық жазсын, әмин, әмин, әмин.

Ғазиз бауырларым!

Адал ниеттеріңнен пайда болған және мен туралы шамамнан тыс тым жақсы ойларыңа байланысты бұдан бұрын берген жауабыма қосымша ретінде төмендегі жазбаны екі күн бұрын жазған едік. Сендердің керемет адал ниеттерің, ынта-ықыластарыңнан туындаған бір апта бұрыңғы хаттарыңа жауап ретінде олай әсірелеп жоғары бағаламау керек туралы айтуымның хикмет-сыры мынау:

Қазіргі таңда сұмдық жойқын әрі ықпалы күшті ағымдар бар. Ол, әрнәрсені өзіне иіріп алып кететіндіктен, айталық, көптен күткен тұлғаның өзі келген күннің өзінде, қызметі әлгі ағымдардың ықпалында қалмауы үшін өзін саясаттан, саяси ахуалдан аулақ ұстап, бағыт-бағдарын өзгертеді деп ойлаймын.

Әрі, үш мәселе бар. Біреуі: хаят (тұрмыс-тіршілік): Біреуі: Шариғат (заң-ережелер): Біреуі: Иман.

Негізінде ең маңыздысы және ең ұлығы иман мәселесі. Бірақ қазіргі таңда адамдардың назарында, әлемдегі жағдай да соны көрсетіп тұр, ең маңызды әрі өзекті мәселе хаят пен шариғат болып тұр. Сол үшін әлгі күтілген тұлға қазір келсе дағы үш мәселені жаппай қолға алып дүниенің хал-ахуалын, жалпы жағдайды өзгертіп жіберуі әрине адамзат тарихында болмаған оқиға, бұл Аллаһтың бұрыннан келе жатқан әдетіне қайшы құбылыс. Сондықтан міндетті түрде ол, ең маңызды мәселені қолға қылып басқаларын екінші, үшінші кезекке шегереді. Сонда халықтың назарында иман қызметі өзінің кіршіксіз саф, дүниялық кірлерден таза екендігі көрініп құндылығы сақталып қалады. Сөйтіп алдануы оңай ауам халыққа бұл қызметтің өзге мақсаттарға құрал бола алмайтыны анықталып, баршаның көзі жетіп, қанағаттанады.

Сондай-ақ, жиырма жылдан бері қоғамды ойрандап, зұлымдықтың небір түрі жасалудың кесірінен ахлақ, мінез-құлық бұзылған. Әрі табандылық азайып адалдыққа шек келгені сонша оның тіпті жиырма адамның біреуіне сенуге болмайды. Мұндай сұмдық жағдайда өте мықты табандылық, қайтпас қайсарлық, шынайы адалдық және Исламға қамқорлық сезімі қажет, әйтпесе мақсат жүзеге аспай, сәтсіздікке ұшырап әрі зиянға ұшырайды. Демек, ең таза, пәк әрі сау-саламатты және аса маңызды әрі табысты қызмет Рисалей-Нұр шәкірттерінің шұғылданып жүрген киелі қызмет.

Жарайды... бұл тұрғыда осы жазғанымыз жетер. Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем және алда келе жатқан мүбарак күндерде сендерге дұға етеміз. Сендерден де сол қасиетті күндер мен түндерде жасалатын мақбұл дұға-тілектеріңді күтеміз. Тахиридің жазған сый-кәде Лемағат, алдық. Ол біз үшін аса құнды сыйлық болды. Иншааллаһ, олардың бұл еңбегі осы аймақта пайдаға жарап, иелеріне сауап жаздырар. Тахири бауырымыз айнымаған Лүтфи. Оған Аллаһтан сәттілік тілейміз.

Ғазиз, адал бауырларым!

Әуелі: Сендердің Барат түндеріңді және келе жатқан Рамазандарыңды құттықтаймын. Оның ішінде Қадір түні бізге және сендерге мың айдан да қайырлы, берекелі болып, амал дәптерлеріңе солай еселеп сауап жазылуын Хақ тағаладан нияз етіп жалбарына сұраймыз. Осылайша айтқа шейін:

деп дұға етуге ниет еттік. Сондай-ақ, сендердің мұғжизалы екі Құран Кәрімді жазып, оны осы мүбарак айларда жібергендерің берекетке ұйытқы, мол сауапқа себеп, жақсылыққа желеу, жеңіске жетелер күш болар иншаалаһ. Сөйтіп Рамазандағы әрбір күніміз Қадір түніндей берекелі өтуін Аллаһтың рахымынан үміттене күтеміз. Қазірден бастап біз былай жасауды ұйғардық: Екі Құранды Рамазан айында Нұр шәкірттері боп әрқайсымыз бір парасын сендермен бөлісе отырып бірге оқысақ дейміз. Сонда күнде бір хатым түсіп, рухани әрі ауқымы кең мәжіліс секілді ішіне Спарта, Қастомону қалаларын қамтитын алқа құрып Рисалей-Нұр тәлабалары және сол алқаның ортасында сендер болып, айнала Рисалей-Нұр шәкірттері қоршаған күйде, Нақши тариқатындағы "хатме-и хажеган" сияқты бірақ одан әлдеқайда кең шеңберде Рисалей-Нұрдың бүкіл шәкірттері рухани түрде сол жерде отырғандай, сондай ниетпен оқысақ, сөйтіп әлгіндей киелі Құран хатым түсірсек дейміз. Хақ тағала осы ниетіміздің жүзеге асуын нәсіп етсін деп дұға етеміз.

Екіншіден: Қажы Хафыздың Сав ауылының батыр тәлабаларының керемет қызметтері өз өңірінде халықты құлшындырып, қайрат-жігерін оятып, үлгі-өнеге болғаны секілді осы аймақта да олардың ынта-жігер, күш-қайраттары халықтың оянуына, қызығуына себеп болуда әрі жақсы өнеге болып жатыр. Қаһарман Хусревтің олар туралы жазған хаты берекелі бойтұмар сияқты жалқаулық, салғырттық ауруына ұшырағандарға шипа болып, қолдан қолға жетіп, оқылуда.

Үшіншіден: Сендер жазған маңызы зор хаттарыңды лахикаға ендірдік. Бірақ кейбір жерлерін және асыра сілтенген мақтау сөздерді алып тастадық, ренжімеңдер.

Төртіншіден: Ислам көйі мен Куле өнү ортасына орналасқан және Сыддық Сабри, Лүтфи секілді тәлабалар жетілдіріп шығарған Ата Бэй ауылын көп ойлаушы едім. "Ойпырм-ай, бұл ауыл неліктен артта қалып, тым-тырыс" деп уайымдайтынмын.

Хақ тағалаға шексіз шүкір, енді ол ауылдан Тахир мен Абдуллаһ Чавуш шығып жүрегім тынышталып, уайымнан құтылдым. Екеуінен үмітім зор. Тіпті Тахирдың осы жолғы кәдесі Лемалар мен Жетінші Шуаны топтап бір том жасап мұқият оқып шықтым. Тахирдың бойынан бір Хүсрев, бір Лүтфи, бір Асым көрдім. Хақ тағала одан және сендерден мәңгі бақи риза болсын. Оның сол еңбегі орасан зор қызмет етеді, иншаллаһ. Құран Кәрімнен алынған "Хизб-үл Әкбар-үл Ағзам" деп аталатын кітапшадағы бес жүзден аса аяттарды - негізінде ол аяттар Рисалей-Нұрдың қайнар көзі мен негіздері боп табылады - теріп жазып қойдық. Оны сендерге осы Рамазанда жіберуге үлгере алмадық. Иншааллаһ, уақыты келгенде жіберерміз.

Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем жолдап, дұға етемін және осы қасиетті күндерде, мүбарак түндерде бізге дұға етуін сұраймыз.

Ғазиз, адал бауырларым!

соғысқа қатысатынымызды, яғни бұрынғы одақтас елмен емес, керісінше оның дұшпанымен одақ құрып соғысқа кіретінімізді меңзеп отыр деген хабар бар. Міне, дәл қазір сол кезең,батл сол жыл. Рисалей-Нұрдың рүкүн, яғни ірі басты шәкірттері қатысып жатыр. Бауырларыма жеке-жеке сәлем. Хилми, Фәйзи, Назиф, Әмин сендерге сәлем және аса құрметтейтінін айтады.

Ғазиз, адал бауырларым!

Біріншіден: Жан тәніммен мүбарак Рамазан айларыңды құттықтаймын және мүбарак айда жасайтын дұғаларыңды Хақ тағала қабыл етуін, мол мейірімінен жалбарына күтемін.

Екіншіден: Биылғы қасиетті Рамазан айы Ислам әлемі үшін, сондай-ақ Рисалей-Нұр шәкірттері үшін аса маңызды әрі өте қымбатты болмақ. Рисалей-Нұр шәкірттерінің өзара құрған ақыреттік амалдарды бөлісіп істеу дейтін ережесі бойынша әрбір шәкірттің сауабы қанша болса басқаларға да дәл солай амал дәптеріне жазылатыны әлгі ереженің шарты және Иләһи рахымның талабы. Сондықтан Рисалей-Нұр аясына адал ниетпен, ықыласпен кіргендердің табысы өте көп және күлли, яғни ауқымды болмақ. Әрқайсысы мыңдаған есе үлеске ие болады. Иншаалаһ, дүниелік затты ортақтасатыны секілді, бірақ еш бөлінбей тұтас әрі азаймай әрқайсына дәл солай амал дәптеріне жазылады. Қалай десеңдер, біреудің әкелген бір түйір лампа айналасындағы мыңдаған айнаға әрқайсысына дәл сол қалпында түсіп шағылысатыны секілді. Демек, Рисалей-Нұрдың адал шәкірттерінің бірі ертең Қадір

түнінің ақиқатын, тауып қасиетті Рамазанның жоғары мәртебесін қолға түсірсе, ықыласты шәкірттердің барлығы ие болып, үлескер саналатынына сенеміз, Аллаһтың мол мейірімінен үмітіміз зор.

Ғазиз, адал, мүбарак, ержүрек батыр бауырларым!

Біріншіден: Осы берекелі Рамазанда амалдарды өзара бөлісіп істеу деген ереже-заңымыз бойынша әрбір хас шәкірт қырық мың тілі бар періште секілді қырық мың тілмен, яғни бауырлары қанша болса сонша мағынауи тілмен жасаған әрі жасайтын дұға-тілектері Аллаһтың құзырында қабыл болуын, әлгі тілдер саны қанша болса сонша тілеп, жалбарынамыз. Осындай, осы тектес Рамазандарыңды құтты болсын демекпін.

Екіншіден: Осы жолғы жан-жақты әсерлі және шаттыққа толы әрі сүйінші беретін хаттарыңа жауап ретінде бір кітаптай ұзақ хат жазуға лайық бола тұра, уақыттың тығыздығына байланысты қысқа қайырған жауабыма ренжімеңіздер. Әуе баста, көптеген қаһарман батырлар шығарған Сав ауылының қымбатты тәлабасы Ахметтің хатындағы бір мәселені оқып көзім жасқа толды. Құдайға шексіз шүкір, Рисалей-Нұрдың қадір-қасиетін сол ауылдың ақ жаулықты мүбәрак аналары мен қыз-келіншектері толық түсінген екен. Әлгі мүбарак ханымдар мен құрметті де ақниетті ақырет қыздарымның Рисалей-Нұрға қызметтері, оның жайылуына жанкешті түрде атсалысуы мені, сондай-ақ, бізді қуантқаны сонша көзімізге жас үйірілді. Онсыз да Рисалей-Нұрдың ұстанған жолының ең маңызды негізі мейірім болғандықтан, ал мейірімнің де бұлағы әйел заты болғандықтан ханымдар арасында Рисалей-Нұрдың мән мағынасы ашылып түсінікті болса, кеңінен тараса екен деп көптен бері армандап күтіп жүруші едім. Құдайға шүкір осы өңірде және айналамызда еркектерден қарағанда ханымдардың ынта-ықыласы, қайрат-жігері басымырақ боп тұр. Осылайша олар Сав аулының нағыз жергілікті тұрғындары екендерін көрсетуде. Бұл оқиға мына заманда үлкен жақсылықтың нышаны. Әлгі мейірім бұлақтарының арасында Рисалей-Нұр әлі-ақ кеңінен тарап, мол табысқа, жеңіске жетеді. Сондай-ақ, Сав ауылының батыр шопандары Рисалей-Нұрды жазу үшін дорбаларына салып, тасып жүруі дәл сол аймақтағы

ханымдардың жанкештілігі секілді осы аймақта құлшынысқа үлкен ұйытқы болуда. Сол ханымдар мен малшы, шопандардың аты-жөнін білсек, әрқайсысы хас шәкірттердің арасынан орын алу үшін жазып қоямыз. Катип Османның ақиқатқа жанасатын көрген түсі үлкен ақиқатты меңзейді. Өте мүбарак әрі сүйінші хабар бергендей. Рүштүнің түсінде былай болыпты, Хазреті Әбу Бәкір Сыддық (р.һ) Ардақты Пайғамбарымыздың (с.а.у.) әмірімен мінберде тұрып құтпада жиырма тоғызыншы Сөзді көрсетіпті. Әлгі көктен түскен Хурия да лахика кітапшасын құтпа ретінде оқыпты. Бұлар Рисалей-Нұрдың қабыл болғанына ишара.

Ғазиз, адал бауырларым!

Керемет әрі терең мағыналы әрі сүйінші беретін екі оқиғаны баяндап берейін.

Біріншісі: Мұңайып, бір ой үстінде отырғанымда сүйінші бір хабар алдым. Соңғы кездері мұндай бір ой келе бастады: "Қоғамда, жалпы тұрмыста жүрген адам, қайтсе де күнәлармен ұшырасады. Күнәлар кімді болсын жан-жақтан емін-еркін қоршап алатыны рас. Мұнша көп күнәға қарсы адамның өзіндік құлшылық-ғибадаты, тақуалығы қалай төтеп бермек?" деп үмітсіз күйде ойға баттым. Мені тұрмыс-кәсібі бар Рисалей-Нұр тәлабаларының жағдайы уайымдатып, олардың аман-сау, бақытты болатыны жайлы Құранның ишара белгілерін, сосын Хазреті Али мен Ғаус-ы Ағзамның сүйінші хабарын еске алдым. Көкейге мұндай бір ой келді: "Әрқайсына мың жақтан келетін күнәларға қарсы бір тілмен қалай төтеп береді, қалай басым түсіп құтылар екен? деп аң-таң болдым. Сол таңғалысыма орай жауап ретінде бір ой келді:

"Рисалей-Нұрдың шынайы, адал шәкірттерінің арасында ақыреттік амалдарды бөлісу дейтін ереже заң бар. Олар өзара адал, кіршіксіз ауызбіршілігі мықты, ынтымағы жарасқан жамағат. Осыған орай әрбір ықыласты, шынайы шәкірт бір тілмен емес, бауырлары қанша болса сонша тілмен ғибадат қылып, истиғфар етеді. Осылайша, мың тараптан шабуыл жасаған күнәларға мыңдаған тілмен қарсы тұрып төтеп береді. Кейбір періштелердің қырық мың тілмен зікір ететіні секілді адал әрі шынайы, тақуа шәкірт қырық мың бауырларының

тілдерімен ғибадат қылып, осылайша тозақтан құтылып, мәңгі бақытты болуға иншаалаһ лайық болады. Кімде-кім Рисалей-Нұр аясына адал ниетпен және қызмет үшін кірсе және тақуалығын сақтап, үлкен күнәлардан қаншалықты қашса дәрежесіне қарай әлгі киелі де ауқымы кең құлшылық жасағандай мол сауапта ие болады. Әлбетте мұндай зор табыстан айырылып қалмау үшін тақуалыққа, ықыласқа, адалдыққа көп мән беруі керек.

Екіншісі: Бұдан бұрын, жасым он төрт шамасында шәһадатнама алудың белгі-нышаны ретінде ұстаздың қолынан шапан киіп, сәлде орау іс-шараларына кедергілер болып, орындалмай қалғанды. Атап айтсақ жасым кіші әрі біздің өңірде үлкен молдаларға тән шапан киіп жүру ыңғайсыз болды.

Сондай-ақ, ол кездері үлкен ғалым-ғұламалар маған ұстаз болудан қарағанда менімен я бәсекелес я мені мойындайтындықтан маған шапан кигізіп, ұстазбын деуге батылы жетпей өзіне сенетін табылмады. Әрі сол жылдары ұлы әулиелердің төрт-бесеуі дүние салып, қайтыс болған-ды. Міне содан бері, яғни елу алты жыл өткен соңғана шәһадатнаманың сыртқы белгі-нышаны ретіндегі шапан кию және ұстаздың қолын сүю, ұстаздығын мойындау ақымды осы күндері нәсіп болғандай. Жүз жылдық қашық жерден Хазреті Мәулана Зүлжанаһәйн Халид Зияәддин өзінің шапанын және ішінде сәлдесімен бірге таңғажайып түрде маған кигізу үшін жібергенін кейбір оқиғалардан байқап, солай екеніне көзім әбден жетті. Мен енді сол мүбарак әрі жүз жасаған шапанды киіп жүрмін. Құдайға мың да бір шүкір.

{(Сілтеме): Ол мүбарак аманатты Рисалей-Нұрдың тәлабасы және ақырет тұрғысынан қарындасым Әсия деген қадірменді ханымның қолымен алдым.}

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендерге жіберілген Хизб-үл Әкбар-үл Құранның бас тарапындағы жазуда бір сөйлем жазылмай қалыпты. Былайша:

"Мұғжизаларға толы вирд-дұға оқығысы келген адам..." деген сөйлемнің дұрысы былай: "Мұғжизаларға толы және әрбір әрпі он, жүз, бес жүз, мың тіпті мыңдаған сауап жаздыратын, пайдасы мол вирд оқығысы келетін адам мына аспани вирдті оқысын!" деп жазылу керек.

Екіншіден: Бұдан бұрын сүйінші беретін естеліктегі: "Әрбір ықыласты да шынайы тақуа шәкірт қанша бауырлары болса сонша тілмен зікір-ғибадат қылып, истиғфар етеді!" деген жерге тағы да ескертуге орай мына сөйлем қосылып жазылсын:

"Рисалей-Нұр аясына кіргендер қаншалықты адал, тақуа әрі күнәлардан қаншалықты қашатын болса, соншалықты әлгі ұлық, күлли ғибадатты жасаған болып есептеледі. Олай болса әлбетте мұндай үлкен табыс пен мол пайдадан құр қалмау үшін тақуа, ықыласты әрі адал болуы керек".

Үшіншіден: Сендердің Қадір түндеріңді және келе жатқан айт мерекелеріңді шын жүректен құттықтап, бәрекелді, яғни берекелі болсын демекпіз.

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым және дүниеде жұбаныштарым, қабір сапарында нұрлы жолдастарым және махшар күні иншаллаһ шапағатшы бауырларым!

Сендердің Қадір түндеріңді әрі айт мейрамдарыңды шын жүректен берекелі болуын тілеп, құтты болсын демекпін.

Екіншіден: Сұмдық ауыр дерттен әдеттен тыс, таңғажайып түрде Рисалей-Нұрдың ықыласты шәкірттерінің шипа тілеген дұғаларының саясында мұғжиза сияқты кенеттен тәуір болып кеткенімді сендерге айтқым келеді. Бұған дейін мұндай болмаған еді. Ол оқиғаға куә болған Әмин мен Фәйзидің менің сол сұмдық ауруым туралы жазған жерін сендерге ғибрат болсын деп жіберіп отырмын. Барлық бауырларыма жеке-жеке дұғай сәлем. Хусревтің жағдайы қалай? Оны уайымдап жүрмін.

Спарта қаласындағы ғазиз бауырларыма!

стазымыз науқастанып қалған кездегі болған оқиғаларды сіздермен бөліссек дейміз және ұстаз тәуір болып кеткенін сүйіншілегіміз келеді.

Қасиетті Рамазанда бес күн бойы саум-ы уисал қылғанда, яғни сәресі ішпей ораза ұстағанда азығы мынау ғана еді: нан жемеді, үш қасық сүт көже, салқын қатықтан бес-алты ас қасық. Үшінші түні жарты қасық көже. Төртінші түні ауыз ашарда сұлыдан жасалған көжеден бес қасық, ал сәресіде сол көже мен қатықтан үш-төрт қасық және суды санамағанда сұлыдан он бес грамм, егер қатығын алып тастаса отыз грамм көже суын есептемесе отыз грамм, көженің тек өзі он сегіз-жиырма грамм. Ал бесінші түні түйірлері жоқ деуге болатын жеңіл көжеден бес-алты қасық, ал сәресіде алты-жеті қасық күріш көжесі, барлығы тоқсан алты грам тағаммен бес күн саум-ы висал ораза ұстап тек тарауих намазын оқи алмай басқа құлшылықтарын орындады. Бұл дегенің, Рисалей-Нұр шәкірттерін қамқорлығына алған Иләһи инаеттің таңғажайып көрінісі екеніне шүбә жоқ. Екеуміз, яғни Әмин мен Фәйзи, Барлалық Сүлеймендерге ұқсап, ұстаз ауырған кезде {(Сілтеме): Ауру асқынғаны сонша төрт күнде бір-ақ сағат ұйықтай алды.} ашуландырмау үшін жіті мұқияттылық сақтай алмай, соның кесірінен стазмыздың бұрын-соңды болмаған қатты ашуланғанын көрдік. Бұл жолғы ауруы да Аллаһтың рахымы болатын, яғни ораза айының соңғы он күндерін әсіресе қасиетті түнді күтіп оны құлшылықпен өткізу міндетін ұстаз толық атқара алмайтындықтан осы аймақтағы әрбір шәкірт өзінің қызметінен тыс, қосымша бір сағатты стазы үшін Рисалей-Нұр шәкірттерінің мағынауи күресіне үлес қосуды және олардың амал дәптеріне сауап жаздыруды ниет етіп дәл ұстаз секілді еңбек етті. Демек стаздың бірнеше сағат еңбегінің орнына көптеген сағат дәл солай қызмет етілді. Тіпті стаз ол туралы былай деді: "Менің мардымсыз, кемшін қызметім жеткіліксіз, аз болатын. Соған орай Спарта өңіріндегі бауырларымның ақыреттік амал істеулеріне бұл бір себеп, күшті ұйытқы болды. Аллаһ тағала өзінің рахымымен біз мағынауи тұлға болуымыз үшін, осы ауруды жіберіп жіберіп соған себеп қылады. Азғантай еңбегім ұлғайып берекеттенді".

Сол ауырып жатқан кезде мұндай бір қызық оқиға болды. стазымыздың еш даусы шықпай сөйлей алмай қалған-ды. Күтпеген жерден ауыз ашар уақыты бір дәрігер келді: стаздың қолын ұстап еді, стаз оған: "Мен саған ауруымды емде дегенім жоқ! Дәрігерлерге мұқтаж емеспін. Дәрігер бір Аллаһ!" деп дүрсе қоя берді. стазға

күш бітіп даусы жарқын шығып кетті. Бейне бір өзі дәрігер ал дәрігер болса науқас адам сияқты көрінді. Сөйтті де дәрігерге арнап бір хат оқыды. Ол хат дәрігердің дертіне дауа болатындай дәл тиді. Сосын күн батқандықтан ұстаз дәрігерге: "Сен бізбен бірге ауыз ашып кет!" деді. Дәрігер болса: "Бүгін бір ағаттық жасап қойдым, ораза тұтпадым" дегенде стаздың оғаштау хәлінің мәнісін түсінгендей болдық. Ораза ұстамай, аузы ашық дәрігердің емдік тұрғыдан бұйрық беретіндей әрекетін қабылдамау үшін әлгі жағдай ұстазға берілген екен ғой дедік.

Иә, Рисалей-Нұрдың мағынауи тұлғасы тарапынан болатын шипа дұғасы манағыдай жүз мың дәрігерден артық әсерін тигізетініне көзім жетті. Сол ауруы кезінде Қадір түнінде Рисалей-Нұр тәлабаларының әсіресе бейкүнә шәкірттердің жасаған шипа дұға-тілектері таңғажайып түрде әсерлі болғанын көзімізбен көрдік, яғни стаз дені сау, тәуір кезіндегіден бетер тың жағдайда құлшылық етті. Сөйтіп Қадір түнінде өзіне лайық еңбек етті. Осылайша Рисалей-Нұр шәкірттері жасаған шипа дұғасы мұғжиза іспеттес кәрамат екенін тағы да растадық.

Ол жердегі бауырларыма жеке-жеке сәлем айтып, қатты құрметтейтінімді айтып дұға етуін сұраймыз.

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым және Құран қызметінде еңбеккеш, қайратты достарым және хақ жолында, берзах сапарында, ақыретке саяхатта нұрлы жолдастарым!

Мерекелеріңді және Қадір түндеріңді сондай-ақ, қасиетті Рамазан айында жасайтын дұға-тілектеріңді жан-тәніммен құттықтап, берекелі болуын тілеймін. Хақ тағала осы мерекенің қуанышын нағыз қуаныштың кіріспесі, жалпының шаттығына бастама әрі себеп қылсын, әмин.

Екіншіден: Сендердің осы мүбарак айтқа арнап жіберген сыйлықнұр жазбаларың маған баға жетпес қымбат сыйлық болғаны сонша сөзбен жеткізе алар есеспін. Фәрдәус жәннатындағы кәусар суы құйылған ыдыстай құштарлана, шүкір ете, қатты қуанғаннан көзіме жас келіп төбеме қойдым. Мұндай қаламы алмас қылыштай, ақиқатқа құмар қаһармандарды Рисалей-Нұрға сыйлаған Хақ тағалаға шексіз мадақ айтып шүкір етемін. Аса мейірімді де шексіз жомарт Аллаһ сендерге сол жазған мүбарак кітаптарыңның әрбір әріпіне он сауап жазсын деп дұға етемін

Иә, Хүсревтің оқшаулануы маған қатты әсер етіп өкіндіргені рас. Дегенмен Тахири бауырымыз өзінің ұшқыр қаламымен әлгі өкінішті өшірді. Ол бауырымыз от-басымен, әке-шешесімен жаппай Рисалей-Нұрдың хас шәкірттер арасына кіріп әрқашан үлесін алуда. Әрі сол Тахиридың саясында бүгіннен бастап Атабэй ауылы да Ислам ауылы, Сава ауылы, Күлеөнү ауылы секілді Нұрс ауылына иық тіресетіндей дәрежеде дос болып рухани табыс-сауаптарымызға ортақ болатын болды. Спарталық Хафыз Али (Катип Осман) расымен екінші Хүсрев болғанына менің көзім әбден жетті. Хақ тағала оны және Мехмет Зүхдү секілді жанкешті жандарды сондай-ақ, Рисалей-Нұрдың нағыз иегерлерін Спарта қаласына нәсіп етсін, әмин.

Мүбарактардың қаһарманы Үлкен Абдрахманның, Кіші Алидің, Хафыз Мұстафаның қызу еңбектері мен қайрат-жігерлері сондай-ақ, Хафыз Мұстафаның осы жолғы жазған хатындағы кейбір мәселелер

Ғазиз бауырларым! Сендермен сөйлесіп отырғанымда ауыз ашарға жарты сағат қалған болатын. Ертең айт, ауруым басылар емес. Сол үшін сендермен көп сөйлесе алмаймын. Менде ауыр әрі қауіпті дерт бар, бірақ Рисалей-Нұрдың мағынауи тұлғасының мұғжизадай шипалы дұғасының кәраматымен аяқта жүрмін. Дегенмен қатты жөтел, демікпе бар. Соның кесірінен жанымдай жақсы көретін бауырларыммен сөйлесуді доғарайын деп отырмын. Мынаны ойлап та қоямын, Спарта өңірінде жүздеген жас Саидтар, Хусревтер жетіліпті. Олай болса мына қарт әрі әлжуаз Саид еш алаңдамай дүниямен қош айтысуына болады. Әсіресе маңызы зор Нұр медресесі Сава ауылының ең баста Хажы Хафызды, сосын Ахмедтерді, Мехметтерді тіпті құрметті ханымдарды (Тахиридің жұбайы мен қыздарын) және бейкүнә балалардың Рисалей-Нұрмен шұғылданып

жатқанын ойласам бұл дүнияның өзінде Жұмақта жүргендей сезініп рухани рахаттанып қаламын. Ол жақтан Ахмедтер жіберген кәдесін сол ауылдың атынан тәбәрүк деп қабылдап, құрметтеп төбемізге қойдық.

Ғазиз, адал бауырларым!

Хақ тағалаға шексіз шүкір, өте ауыр да сұмдық дертім өте мейірімді түрде әрі сауапқа қарық қылып кетіп барады, денсаулығым түзеліп келеді. Ол дертімнің зор нығмет екенін мен және осы жердегі достарым растаймыз.

Сондай-ақ, Хақ тағалаға шексіз шүкір әрі сансыз мадақ болсын, сендердің осы Рамазан айында жіберген сый-кәделерің ретіндегі керемет жазбаларыңды алып қатты қуандым. Ол көптеген мейрамдардың жинағы секілді осы мейрамымды күлли мейрамға айналдырды. Әсіресе екінші Хүсрев болған бірінші Тахирдің өте мұқият әрі тәуәфукпен жазған рисалелері мені тым қарыздар әрі дән риза қылды. Қуанғаным сонша қолымнан келсе әрбір кітапшасына он алтын берер едім. Осындай керемет бір шәкірттің Рисалей-Нұрды өзі жазғандай иеленуі үмітімізді арттырды. Сав ауылының батыр шәкірттері және Мүбарактер тобы қалайша туған ауылының абыройын көтеріп жіберген болса бұл бауырымыз да ауылын сол дәрежеге жеткізді. Атабэй (Арас) ауылы оны және сондай азаматтарын мақтан тұтуы керек. Олардың жазуында қате мүлдем аз. Тек айта кететін жәйт, ол жақтан келген жазбаларда мағынасы түсініксіз кейбір сөздер бар, көшіріп көбейтілген кезде солай жазылып кеткен. Сондықтан менің тексеруімнен өткен нұсқаларға қарап жазылса жақсы болады. Ол, қайратты да жанкешті бауырымыздың бейкүнә балалары мен ханымының жазған рисалелерін топтап бір кітапқа жинақтадық. Оны көргендер әсіресе осы аймақтағы Рисалей-Нұрдың қыз-келіншек шәкірттерінің арасында әсері күшті болып құлшындырып, ынтасын арттыруда. Расында Айдынлық Хасанның ерекше жазуы бар. Оның жазғандарынан ықыласы көрініп тұрады. Ол қашаннан бері Рисалей-Нұр аясына кіріп еді әрі жағдайы қалай екен, соны білгім келеді. Бұл жолы Абдүлмәжит арқылы Хулусиден ұзақ хат келді. Шынымен де ол бауырымыз табанды, қайсар әрі тым ықыласты. Мен де Абдүлмәжит арқылы былай деп жаздым: Менің

Спартадағы бауырларыма жазған хаттарымда сен де барсың, сенімен хабарласу жалғасуда!". Хусрев, Рәфәт және Рүштүнің жағдайлары қалай екен, уайымдай бастадым. Әсіресе Хүсрев не істеп жүр екен? Нұр фабрикасының иесі Хафыз Алидың жағдайы жақсы ма?

Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем!

Осы күндері көкейге күрделі екі мәселе келді. Дер кезінде қағазға түсіре алмадым. Біраз уақыт өтті. Дегенмен маңызды болған соң ол ақиқаттарды меңзейтін бірнеше ишара жазайын.

Біріншісі: Бір бауырымыз намаз тәсбихатын оқуға ерініп, жалқаулық танытқан кезде былай дедім:

Мен осылай деп түсіндім әрі сездім әрі ойша көрдім. Демек, намаз тәсбихатының маңызы зор.

Бұл ғасырдың бір ерекше қауіптілігі, ақыретте мәңгі өмір бар екенін біле тұра дүниялық өмірді таңдап, жоғары бағалайды. Былай айтқанда сынып қалатын шыныны бақи алмаздарға біле тұра айырбастау әдет болып кеткен. Мен бұған түсінбей аң-таң болатынмын. Соңғы кездері көкейге мұндай бір ой келді.

Мысалы, адамның бір ағзасы ауырып не жараланса басқа ағзалар өз міндеттерін біршама тастап оған көмекке жүгіреді. Дәл сол секілді адамдардағы өмірге деген құштарлық әрі оны сақтау және өмірдің қызығы әрі құмарлық сосын, күшті бір сезім көптеген жақтан жараланып басқа сезімдерге әсер ете өзімен қаратып шұғылдандырып қойған. Әрі оларға өз міндеттерін ұмытқызуда. Мысалға, баршаның назарын аударатын азғын әрі мас қылатын және көздің жауын алатын ойын-сауық болып жатса, оған бала-шаға, тентектер әуестенетіні секілді лауазымды кісілер, жаулық таққан әйелдер де әлгі ойын-сауыққа қызығып өздерінің негізгі міндеттерін тастап қосылып кетеді. Сол секілді мына ғасырда адамзат өмірі әсіресе қоғам өмірі сұмдық, дегенмен өзіне еріксіз тартатын және қайғылы дегенмен қызықты болып адамның ұлы сезімдерін, қалбын, көңілін, ақылын жүгенсіз нәпсінің соңына ертіп алып отқа үймелеген көбелектей фитнә-бүлікке итеруде.

Иә, дүниеде егер өміріңе қауіп төнетін болса сақтау үшін мәжбүр болғанда кейбір ақыретке қатысты істерді уақытша қоя тұруға шариғат рұқсат береді. Бірақ, кішкентай мұқтаждық үшін, өмірге қауіпті болмаса жоғары қоюға болмайды, рұқсат жоқ. Алайда мына заманда әлгі сезім жараланғаны сонша кішкентай бір қажеттілікке бола және болмашы бір дүниялық зиянға бола алмаздай діни құндылықтарды кейінге ысырып қоя салады.

Иә, адамзаттың өмірге деген құштарлығы, оны сақтап қалу сезімі мына ғасырда күшейіп, қозып тұр. Ысырап, үнемді пайдаланбау, қанағатсыздық, ашкөздіктің кесірінен береке кетіп, соның салдарынан әрі мұқтаждық, зәрулік күн кешіп тұрмыс шарттары қиындап, бұл да бір жақтан қысып әлгі сезім жаралануда. Өмір шарттары көбейіп, және кәпірлер жұрттың назарын дүнияға әрдайым аударта беріп, соның кесірінен тұрмысқа қажетті болмашы бір нәрсе үшін маңызды діни мәселені кейінге шегерді. Осындай сұмдық ғасырдың мұндай сұмдық дертіне, әлгіндей қауіпті ауруына қарсы Қасиетті Құранның тәпсірі, адамға ауадай қажет, әр дертке ем болар дәрі дәрмектерін үлестіріп таратып жүрген Рисалей-Нұр төтеп беруде әрі оның қайсар да табанды, ықыласты да жанкешті адал, шәкірттері тосқауыл бола алады. Олай болса бәрінен бұрын соның аясына кіру қажет. Адал түрде зор табандылық танытып, ыстық ықыласпен, толық сеніммен оған жабысу қажет. Сонда әлгі сұмдық бәледен аман болып зардап шекпейміз. Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем әрі дұға етеміз.

Ғазиз, адал және табанды бауырларым!

Сендердің ерен еңбектерің, табанды қызметтерің Рисалей-Нұр механизмінің моторы іспеттес бізді және басқа да тетіктерін іске қосып қозғалысқа келтірді. Аллаһ сендерге мәңгі бақи разы болсын, мыңдаған әмин...

Сендерге «Хизб-үл Құранидан» бұрын жіберілген Рисалей-Нұрдың Уирд-ы Ағзамына қосымша ретінде бір жазба жазып қойдық. Тағы бір жазбаның орнын Жиырма тоғызыншы Лемада көрсеткен болатынбыз. Менің жеке көз қарасым соған ұқсас болғандықтан маған ескертілді мен де сендермен бөлісіп отырмын.

Екіншіден: Бірнеше күн бұрын сендерге жіберген хатымда баяндалған дүниялық өмірді діни құндылықтардан жоғары қоюға байланысты екінші мәселеге қатысты өте нәзік әрі күрделі және қаламмен жазу мүмкін емес бір мағына көкейге келді. Қазір тек қысқаша ғана ишара жазылмақ.

Мына сұмдық заманда дүниеге табынатын кәпірлердің алданып, мас болып жүрген фәни нәрселерден алған жалған ләззаттырын тым ащы, өкініш пен қайғы екенін көрдім. Ал имандылар мен тура жолдағылардың керісінше сол нәрселерден зауық алып, фәнилерден бақи әрі киелі ләззат алатынын сездім, бірақ оны сөзбен жеткізе алмаймын. Рисалей-Нұрдың бірнеше жерінде дәлелденген болатын, адасқан кәпірлерге осы шақтан басқа барлық кезең, бүкіл нәрсе жоқ, ақыры қоштасумен тынатын қайғы мен мұң, бәрі өткінші де өкінішті. Ал тура жолдағыларға өткен шақ, болашақ және ондағы нәрселердің бәрі бар, жарық боп көрінеді. Сол сияқты фәнилер, яғни өтіп кеткен уақытша нәрселер дүнияқұмарлар үшін мүлдем жоқ, із-түзсіз ғайып қараңғы, ал тура жолдағы әһл-і һидаят үшін бәрі бар, сақтаулы екенін көрдім. Өйткені ертеректе бастан кешкен қызықты да мән-мағыналы, абыройлы бірақ өтіп кеткен кездерімді аңсап, сағынып еске алдым. «Неге сол бір мүбарак қызықты сәттер өткен шақта қалып қайта оралмастан жоғалып кетеді?» деп ойлап отырғанымда көңіліме Аллаһқа иманның нұры келіп маған былай деді: ол сәттер сырт қарағанда фәни, уақытша көрінгенімен бірнеше жақтан бақи, яғни бола бермек. Себебі, ол сәттер Хақ тағаланың бақи есім-сипаттарының жазылысы, соның нұр-сәулелері болатын. Олар Аллаһтың ілімінде, ләух-ы махфузда, "мисали" таспаларды мәңгіге сақталып жазылып қалды. Сонымен қатар иманның нұрымен арамызда бақи күшті байланыс болғандықтан уақытқа тәуелсіз түрде олардың бәрі бар әрі мәңгі болмақ. Сен қаласаң ол сәттерді көптеген жақтан, көптеген мағынауи экрандардан көруіңе болады, көре аласың" деді.

Сонда мен: «Аллаһтың бар екені рас, олай болса бәрі бар» деген сөз осы терең ақиқатты білдіреді екен ғой дедім. " Кім Аллаһқа сенсе оған бәрі бар. Ал кім сенбесе оған ешнәрсе жоқ" деген рас қой. Демек, қайғылы да қараңғы әрі өкінішке толы харам әрі болмашы

ләззат үшін олардан жүз есе артық тәтті мәңгі бақи уайымсыз ләззатты тастап, азғын жолға түскендер мақсатына жете алмайды, олардың алған ләззаты кейін уайым-қайғыға айналып өкініш өзегін өртейді.

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым!

Хафыз Алидың соңғы хатында жазған өте мүбарак дұғаларын көріп көңіліміз шалықтап, Құдайға шүкір еттік. Қыспаққа ұшыраған бауырларға және көңілі жабырқаған, мұңайған достарға ишари мағынасымен медет болатын, әрі уайым-қайғыдан құтқаратын сондай-ақ, дертке шипа, шаттыққа себеп болатын мына аят-дұға:

Сондай-ақ, бұрыннан бері мінез-құлықты бұзып және қай жағынан болсын дүниялық өмірді ақыреттік өмірден артық көрсететін себептер көбейген мына сұмдық заманда Рисалей-Нұрдың атқаған еңбегі, оның осы кезге дейінгі табысты жеңісі және діннен безгендер мен кәпірлердің шабуылын тойтаруы сондай-ақ, жүз мыңдаған бейшара жандардың имандарын сақтап қалуы; міне бұл жетістіктері Мухбир-ы Садық Ардақты Пайғамбарымыздың хабарын дәлме-дәл растап, тәжірибелермен бекіткен, иншаллаһ әлі де растап бекіте түспек. Рисалей-Нұр Анадолы еліне тарап тамырлап кеткені сонша Құдай қаласа оны ешбір күш қопарып жұлып ала алмас. Ақырзаманда қоғамдық өмірдің нағыз иегерлері Хақ тағаланың әмірімен келіп оның арнасын кеңейтіп, қазір егілген дәндер бүршік ашатын болады. Сонда біз ол күнді қабірде жатып тамашалап Аллаһқа шүкір етеміз.

Хафыз Алидың жазған қымбатты бауырымыз Айдындық Хасан Атыф туралы мақтау сөздері мен оны жан-жақты суреттегеніне дән риза болдық. Ол бауырымыз да хас шәкірттермен бірге әр таңда қасымыздан табылады.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендерді құттықтаймын. Рас, өте мұқият хафызсыңдар. Хүсревтің жазған Құранының ішінен болмашы ұсақ қателер тапқандарың жады қуаттарыңның күшті екенін көрсетеді. Біз сендерге ризамыз, алғысымыз шексіз. Хақ тағала сендерге мәңгі бақи разы болсын. Осыған орай Рисалей-Нұрдың ержүрек батыры Хүсрев туралы, оның Нұр қызметіндегі таңғажайып ерлігі жайлы үлгі ретінде бірнешеуін баяндап берейін.

Бұл кісі тоғыз-он жылдың ішінде Рисалей-Нұрдан төрт жүзге жуық рисалені мұқият әрі тәуәфүкты түрде жазған. Өзі хафыз болмаса да өзі жазған екі керемет Құраны бар және үшіншісі - бөлік-бөлік - көзге көрінетіндей дәрежеде Құранның мұғжизалығын көрсететін үш дана Құран жазған-ды. Оны салыстырып тексерместен бізге жіберген болатын біз де тексерместен сендерге жіберген едік. Сендер жіті қарап оның хареке мен әріптерінен қырық-елу қате тауыпсыңдар, бірақ ол Хусревтің қаламының, керемет екенін және жазуы таңғажайып екенін көрсетеді. Себебі, Құранның үш жүз мың

алты жүз жиырма әрпінен тек қырық-елу қате жіберуі қаламының мұқият, көзі қырағы екенін көрсетеді. Бір қызығы, Хусревтің қатесін тапқан бауырымыз екі әріптен бір қате жіберіп отырған, ал Хусрев болса жүз мың әріптен бір қате жіберген. Тексерген кісі екі әріпте нүкте қоюды ұмытып қате жіберген. Демек әлгі көзі қырағы хафыздың қателескеніне қарағанда Хусревтің жіберген қателіктерін кешіруге болады деген сөз. Әрі бұл Хусревтің тек қаламы ғана емес ой-пікірі, жүрегі де сондай таңғажайып деуге болады. Оның Рисалей-Нұрға деген ықыласы, жақындығы әрі қанағаты күннен күнге артып кемелденіп қанатын кеңге жаюда. Бірде-бір оқиға оны аяқтан шалып сүріндірер емес. Оның тағы бір қасиеті, Рисалей-Нұрдан бес жыл бойы жырақта қалып, кейін шұғыл кірісіп бір айдың ішінде он төрт рисале жазып шықты. Бірде мен, Қасиетті Құранның көзге де көрінетін мұғжизалы нұр-сәулелерін бес-алты мусхафта көрсетіп ишаралар қойдым да оны Құрани арапша керемет жазатын бауырларыма бөліп бердім. Бұлардың ешбіреуіне арапша жазудан жете алмайтын Хусрев кенет бәрінен тіпті арапша жазуды үйрететін мұғалімнен де асып кетті. Олар жаппай: "Иә, Хусрев бәрімізден озып кетті, ешбіріміз оған жете алар емеспіз!" деп мойындады. Демек Хусревтің қаламы Қасиетті Құранның сондай-ақ, Рисалей-Нұрдың мұғжизаға ұқсас кәраматы, таңғажайып айнасы.

(Бұдан бұрын дүниялық өмірді ақыреттік өмірден жоғары бағалау туралы жазылған екі жазбаға қосымша ретінде)

Мына сұмдық ғасыр дүниялық тұрмысты қиындатып, өмір сүру шарттарын ауырлатып әрі көбейтіп жіберген, әрі зәру емес заттарды онысыз өмір сүру мүмкін емес, аса қажетті тіпті шарт секілді көрсетіп. Соның салдарынан тұтынуды әдет қылып жіберген өмір сүру, тұрмыс тіршілік халықтың санасын билеп әркім әрқашан соны уайымдайтын болып басты негізгі мәселеге айналған. Бұл діни құндылықтарды, кері әсер етіп мәңгі өмірге, ақыретке қатысты істерге кедергі туғызады не болмаса діни парыздарды кейінге яғни

екінші, үшінші орынға шегереді деген сөз. Бұл қателік. Мұның жазасы ретінде оңбай таяқ жеді, яғни дүния өмірі тозаққа айналады. Осы сұмдық бәлеге ұшырап жатса дағы әһл-і диянет яғни діндарлар қалт кетіп кейбірі әлі мәселені түсінер емес.

Ғазиз, адал бауырларым!

Мына қатты аязды суықта сендерден хабар ала алмай алаңдап отырмын. Осы ызғарлы суықтан пайда болған мейірімді бір алаңдаушылықтан туындаған бір мәселені баяндап берейін. Мүмкін сендерге пайдасы болар. Сондай-ақ, ол, осы аймаққа көп пайдасы тиген хашр жайлы рисаленің яғни Оныншы Сөздің соңғы жағына жазылып оның бір қосымшасы болып шықты. Бірінші бөлім Тоғызыншы Шуа деп аталатын хашр тақырыбына кіріспе ретіндегі рисале, ол да Оныншы Сөздің соңына жазылады. Сосын хашр туралы кіріспенің бірінші тарауының орнына Отызыншы Лемадағы Аллаһтың "Хаий" есімі жәйлі Төртінші Рәміз жазылмақ. Одан кейін Екінші Шуа Тәухид рисалесіндегі хашрді дәлелдейтін қосымшаның басынан бастап "Осы хашр жайлы төрт мәселе әзірге жетер, тақырыбымызға оралайық" деген сөйлемге дейін жазылады. Сосын одан кейін Қарттар рисалесінің бесінші үміт бөлімінің орта шеніндегі "Иә, хадистің нақты хабарына сүйене отырып адамзаттың ең таңдаулы да ерекше тұлғалары боп табылатын жүз жиырма төрт мың пайғамбарлардың....." деген жерден алтыншы үмітке дейінгі бөлім жазылады. Егер хашр туралы, басқа рисалелерде осы тектес бөлімдер болса ыңғайлы деп шешсеңдер қосып қоярсыңдар. Мұндай үзінділерге топтама жасалса әсері күшті болмақ.

(Өте маңызды)

Мейірім мен жан ашырлық сезіміме, биылғы қыстың қатты суығы әсер етіп, және оған қоса мағынауи әрі аязды рухани ауа-райы және байғұс адамдардың басына түскен нәубет, азапты күндер мен қиыншылықтар, жоқшылық пен аштық бәрі бірігіп жаныма қатты батты. Кенет көкейге мұндай бір ой келді: "Осындай пәлекетке ұшырағандар егер кәпір болса да оған Аллаһтың бір мағынада рахымы түсіп, сый-ақы алады. Сөйтіп шеккен азабы оның қасында түк емес болып есептеледі. Мұндай аспани бәлелер бейкүнә байғұстарды шәһидтік мәртебеге шығарады деуге болар. Үш-төрт айдан бері дүниеде не болып жатқанынан, жалпы соғыс жайлы

бейхабар болатынмын. Бірде Европадағы, Ресейдегі балалар есіме түсіп кетті де оларды қатты аядым. Сол мағынауи ескертудегі мағына менің жаныма қатты батқан аяныш сезімімді жұбатып, уайымнан құтқарды.

Бұл аспани пәлекеттен және залымдардың қолынан жәбір көріп, азаппен өлген кісілер, егер он бес жасқа толмаған болса қандай дінде болса да шәһид боп саналады. Олар мұсылмандарға ұқсап рухани сый-ақысын алады. Сөйтіп шеккен азабын ұмытып кетеді. Егер сол азап шеккендер он бес жасынан жоғары болса әрі бейкүнә әрі зұлымдыққа ұшыраған адам болса сый-ақысы өте көп, тіпті оның тозақтан құтылуына себеп болуы мүмкін. Себебі қазір ақырзаман, яғни фәтрет дейтіндей дәрежеде халық жалпы дінге, Ислам дініне немқұрайлы, селқос. Әрі ақырзаманда Иса пайғамбардың (с.а) шынайы діні келіп үстемдік ететіні және дін Исламмен иық тіресетіндей деңгейде болатыны рас. Олай болса әлбетте, қазіргі таңда фәтрет дейтін надандықтың қою қараңғылығында жүрген және Хазіреті Иса пайғамбардың (а.с) дініндегі христиандардың шеккен азаптары олар үшін белгілі бір мағынада шәһидтік мәртебе деуге болар. Оның ішінде әсіресе қарттар, бәлеге ұшырағандар, пақыр-дәрменсіздер өктемшіл залымдардан жәбір көріп азап шегіп жатса. Әлбетте мұндай пәлекет олардың азғын мәдениеттің кесірінен және күпірліктен, пәлсәпадан, адасушылықтан туындаған күнәларына кәффарат болып кешірілуіне себеп болуы мүмкін әрі оларға жүз есе пайдалы болар" деп ақиқаттан хабар келді. Аса мейірімді Хақ тағалаға шексіз шүкір еттім. Әлгі аяушылықтан пайда болған уайымнан құтылып жұбаныш таптым. Егер мұндай пәлекетке ұшарағандар залымдар болса және адамзатқа ор қазған қанішерлер және қара басының пайдасы үшін адамзат әлемін отқа ораған өзімшіл, алаяқ, деңгейі төмен, адам шайтандары болса олар бұған әбден лайық, бұл әрине Раббымыздың әділдігі дер едім. Егер, ондай пәлекетке ұшырағандар бейшара-байғұстарды құтқарамын деп жүгіргендер болса сондай-ақ, бейбітшілікті, дін амандығын, діни құндылықтарды, адамзат құқығын сақтаймын деп күрескендер болса әлбетте ол жанкештілігінің мағынауи және ақыреттік пайдасы шаш-етектен. Пайдасының көптігі сонша әлгі пәлекет олар үшін абырой болып, шаттана қуанар еді.

Бауырларым!

Жақында "Румузат-ы Сәмания" кітабына енген екі рисалені алыста тұратын маңызды тәлабаларға жіберіп едім, жол жабылып кетпей қойды. Ол екі рисалені қайта қарап мұқият талқылап шықтым. Ішімнен: "Мына қызықты да тамаша керемет әрі шырын мақсатқа бастайтын мұндай тәуәфук жайлы рисале неліктен жөнелтілмей кедергі туып басқа мақсатқа қарай бағытталуың" деп таңқалуым. Кенет көкейге мұндай бір ой келді: "Ондай ғайби сырларды ашатын мәселеден жүз дәреже маңыздырақ әрі қымбатты әрі жалпының пайдасына жарайтын, әркімнің мұқтаж және Исламның негізі саналатын иман ақиқаттары бар. Соның таусылмайтын қазынасына қызмет етіп, жұрттың пайдалануына жол ашу керек. Әйтпесе зарары тиеді. Яғни өте маңызды, биік мақсат болып табылатын иман ақиқаттары екінші дәрежеге шегеріліп кейінге қалар еді. Сол үшін осылай болды".

Ғазиз, адал, мүбарак, бейкүнә бауырларым!

тұрғысынан қарағанда өте маңызды екенін жақында бастан кешкен және түсіме кірген мына бір оқиға арқылы түсіндіріп берейін. Оқиға былай:

Осы қымбат мағынауи сыйлықты алардан үш күн бұрын, яғни сыйлық Қастомону қаласына келген кезде бір түс көрдім. Түсімде біздің дәрежемізді көтеру үшін мағынауи жақтан керемет киелі бір бұйрық келіп оны аса құрметтеп қос қолдап бізге ұсынып жатты. Ашып қарасақ әлгі киелі бұйрық дегені Қасиетті Құран болып шықты. Сол сәтте мұндай бір ой келді: Демек Қасиетті Құранның саясында Рисалей-Нұрдың мағынауи тұлғасы және біз шәкірттері ғайып әлемінен жоғары мәртебеге ие болып, дәрежеміз көтерілмек. Қазір сол түстің жоруы анықталды. Әлгі бұйрық дегені кішкене балалардың қаламымен жазылған Құранның мағынауи тәпсірі екен, түсімізде соны алған екенбіз. Бұл түстің жоруы анықталуынан бір-екі сағат бұрын Фәйзи мен Әминнің жорып, өздері шығарған мағыналары да дұрыс әрі маңызды. Сондай-ақ, бізді шаттыққа бөлеп, қуанышқа себеп болып жатқан осы нұрлы сыйлықты мен алдын-ала сезген болатынмын, бірақ ақылымның хабары болмапты. Өйткені оның келуінен екі күн бұрын Фәйзи мен Әминнің хатында баяндалған түсті көргенімнің ертеңіне таңнан кешке дейін оның ертеңіне де әдеттен тыс бойымды қуаныш кернеп күні бойы бір сылтау тауып қуанышымды сыртқа шығарып, отыз әлде қырық мәрте күлімдеп күле берген едім.

Бұл жағдайға өзім де Фәйзи де таңырқап, таңғалдық.

{(Сілтеме): Иә, ұстаздың мұндай көтеріңкі көңіл күйін бұрын-соңды көрмеген едік. Себебін біле алмаған соң таңқалғанымыз рас.

Әмин, Фейз}

Отыз күнде бір рет күлмеген Саидтың бір күнде отыз мәрте күлгеніне таңқалғанымыз рас. Енді міне, сол қуаныш пен шаттықтың себебін түсінгендей болдық. Ол, әлгі мағынауи бұйрықтың хабаршысы ретіндегі бейкүнә әрі үмми кісілердің қолдарымен жазылған рисалелер Ислам әлемінің тағдырына жағымды әсер қалдыратынын, имандылардың амал дәптеріне сауап жаздыратынын сондай-ақ, Рисалей-Нұр шәкірттерінің жарқын болашағынан хабар беретін кәде болып соның жылы лебі екен. Сол үлкен сауаптан менің үлесіме мыңнан бірі түссе де шүкір. Рухым соны сезіп, еріксіз шаттанып қуаныш кернегені содан екен.

Иә, мұндай жүздеген бейкүнә жандардың мақбұл амалдары, қабыл болатын дұға-тілектері басқа да бауырларымның амал дәптеріне жазылатыны секілді мен секілді күнәһардың амал дәптеріне жазылуы әлбетте шексіз қуанышқа, мол шаттыққа бөлері сөзсіз. Осындай қараң қалған заманда осынша қиын-қыстау кезеңде осылай бейкүнә әрі ержүрек түрде дінге қызмет ету үлкен жетістік. Біз оларды және үйреткен мұғалімдерін құттықтап әрі ата-анасына алғыс айтып сондай-ақ, туған ауылын, аудан-қаласын, сол аймақтың түгел халқын құттықтап бәрекелді демекпіз. Мүбарак бейкүнәлар мен үмми кісілердің әрқайсысына жеке-жеке алғыс хат жазып, құттықтар едім, әттең қолымнан келмейді. Олай болса осы арзу-ниетімді іске асқандай қабыл алыңдар. Мен олардың аты-жөндерін бір шеңбер ішіне жазып қоямын да дұға уақытымда қарап шығамын. Әрі оларды Рисалей-Нұрдың хас шәкірттерінің арасына қосып барлық рухани табыстарыма ортақ қыламын. Менің атымнан олардың әке-шешелеріне немесе тума-туыстарына, ұстаздарына сәлем айтыңдар. Хақ тағала оларды және бала-шағасын екі дүнияда бақытты қылсын, әмин.

Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем жолдап дұға етемін және олардың дұға етулерін Құранда мадақталған осы жақында болатын «ләяли-і ашрде» яғни қасиетті он күнде өтініп сұраймын. Әмин мен Фәйзидің түс туралы хаттарын қоса сендерге жылы лебізбен жіберіп отырмыз.

Спартадағы бауырларыма!

Керемет бір түс көрдім. Ол тағдырға байланысты бір мәселені нақтылап, көзбен көргендей қанағаттандырды. Ал сол керемет түстің екінші бөлімі бізге мағынауи сүйінші, қуанышты хабар бергендей.

Ол не десеңіздер, екі күн бұрын стаз түс көреді. Түсінде екеуміз келе жатып мен яғни Фәйзи кенет ұстазға былай деппін: "Мен осы жерден аюдың тәсбихтерін теріп алайын". стаз қараса мен ақ жіпке ұқсас бір нәрселерді жинап жатырмын. Менің күлкілі сөзіме және аюдан тәсбих алатыныма ішек сілесі қатып күліп оянады. Оянған соң да біраз күлкісін тыя алмай жүреді. Сол күні кешке дейін әдеттен тыс жиырма-отыз мәрте түсіндегі оқиғаға күліп менімен қалжыңдаған болатын. Қанша жорысақ та ұйқастыра алмадық.

Сосын келесі күні әдеттегідей қанша жылдық тәжірибелермен белгілі болғанындай ұстаздың шынайы түсінің жорымы я сол күні я ертеңіне аян болатынындай белгілі бір уақытта маған ұқсайтын бір досы келіп - ол, ұстазға түсінде менің бейнемде көрінген ғой,- былай дейді: "Аюдың майын сататындардан алып, мешітте азаншы әрі тәсбих жасайтын бір кісінің айтуы бойынша науқастанып қалған үлкен бір кісіге күнде таң ертең ішуіне бола ма, не дейсіз?". стаз мұны естігенде түс есіне түсіп біраз күлген соң түстің жорымы анықталғанына таңқалып: "Әсте қолданбасын!" деп жауап береді. Жиырма сегізінші Мектубтағы түске қатысты бірінші рисалесінің алтыншы тұжырымында баяндалғанындай, садық яғни шынайы түс, ол Аллаһтың жазған тағдыры әрнәрсені бүке-шүкесіне дейін қамтитынын көрсететін нақты дәлел болып табылады. стаз мыңдаған тәжірибемен көзі жеткеніндей, дәл осы оқиға да біздің көзіміз жетіп мына нәрсе анық болды: Уақиғалар болмай тұрып та тағдырда жазулы, мәлім әрі белгілі, ол жазылған. Әрнәрсе Иләһи тағдырдың таразысына түсіп, өлшеммен болады. Бұл біздің тағдырға деген иманымызды жаңғыртуға керемет әрі нақты бір себеп болды. Әрі дәл сол түстің бір қабатында стаз мынаны көреді: Рисалей-Нұрдың шәкірттеріне жоғары жақтан бір пәрмен яғни бұйрық келеді. Ашып қараса киелі бұйрық дегені Қасиетті Құран боп шығады. Мұның жорымы, дәл сол күні сол сағатта тосын жағдайда, белгілі Әсия Ханымның үйінде айналасы ою-өрнекпен көмкеріліп әшекейленген "Хизб-үл Әкбәрді" жүз жыл болған тамаша құтының ішінде және ол құтының үстін сырмамен әшекейлеп падишахтардың маңызды бұйрықтарына ұқсатып, керемет мөр басылғанын көрдік. стазымыз ол туралы былай деді: "Бұйрық келді деп едік Құран шықты. Енді Құранның "Хизб-үл Әкбәрі" келді. Үстінде патшаға тән мөр болғандықтан Рисалей-Нұр шәкірттеріне арналған сүйінші әрі нұр бұлағы әрі дамуға ұйытқы Раббани бұйрық болуын Аллаһтың рахымынан күтеміз. Осылай түс жорылып екі күннен кейін сендер жіберген аса қымбат сыйлықтарың түстің нақты жорымын анық түрде көрсетіп берді.

Ғазиз, адал бауырларым!

Жан-тәніммен сендерді мейрамдарыңмен құттықтаймын. Бұл мейрамды берекелі қылған мүбарак ей, күнәлар мен мұхтарам қарттардың сондай-ақ, ұстаздарының жазып бізге жолдаған қымбатты рисалелері. Біз оларды реттестіріп, түптеп бес том қылып сыртын әдемілеп қаптап қойдық. Құдай қаласа халық одан көп пайда көреді. Әлгі мүбарак бейкүнәлар мен мұхтарам үмми жандардың пәк пейілмен, ақ ниетпен жазған рисалелері Рисалей-Нұрдың кәраматын қуаттап, одан әрі жандандырып жіберді. Олардың жазуы ең әдемі жазулардан да әдемі екені сезіліп тұр. Бір қызығы, әлгі балалар жазған тәуафукқа толы кітапты Фәйзи әдемілеп, түптеген маған әкелген кезде менің арқам шаншып қатты ауырып тұрған-ды. Тіпті бауырларыма: "Ойпырм-ай, арқамды уқалап жіберіңдерші, қатты ауырып барады!" дегенмін. Кенет әлгі кітапты ашып қарай бастағанымда шипа болып тәуір болып кеткенім сонша шаншуды ұмытып кетіппін. Кейін есіме түсіп таң қалдық. Біз сол рисалелерді жазғандардың аты-жөнін, жастарын әлгі кітаптың алғаш беттеріне ғибрат үшін әрі оларға дұға еткізу үшін жазып қоямыз. Оларға әсіресе ұстаздарына, әке-шешелеріне менің атымнан жеке-жеке сәлем айтып, олардың жасаған қызметтерін және мейрамдарын менің атымнан құттықтаңдар! Олар менің Спарта туралы зор үмітімді ақтап іс жүзінде растағаны үшін үлкен жұбаныш сыйлады. Сол үшін оларға өле-өлгенше қарыздар екенімді, сондай-ақ, Мүбарактар тобына, Нұр медресесіне, Нұр мен Гүл фабрикасының иелеріне дән риза екенімді жеткізіңдер. Намаз тәсбихатының сыры бойынша, намаздан соң тәсбих арқылы, зікір мен тәхлил арқылы "Хатме-и муаззама-и Мұхаммадия", "Халқа-и тахмидат-ы Ахмедия" деп аталатын барлық зікір етушілер мен тәсбих етушілерді қамтыған кең шеңберге ойша ену, ниетпен кіру қалайша нұр-фәйіз алуға себеп болады, сол секілді мен және біз, Рисалей-Нұрдың ауқымы кең дәріс шеңберіне кіріп, ол жерде нұр алқасынан дәріс алып, дұға етіп, қызмет етіп жүрген мыңдаған бейкүнә жандардың, мүбарак қарттардың дұға-тілектеріне, қайырлы амалдарына ортақ болу үшін әрі олардың дұғаларына "әмин" дегендей және өзін олармен бірге отырғандай сезініп, қол ұстасып, осылай ниет етіп, қиял құрып, сендермен ойша болса да бірге болғанымызға аса қуаныштымыз. Әсіресе өмірімнің

соңғы кезеңінде мұндай бейкүнә қымбатты мағынауи балалар және жүздеген кішкене Абдрахмандар нәсіп болғанына мың да бір шүкір. Бұл мен үшін дүнияда жүріп жәннат өмірін сүргендей қуанышты жағдай. Өткен қасиетті Рамазанда науқастанған соң менің орныма әрбір бауырым бір сағат еңбек еткен-ді. Соның көп пайдасын анық-қанық көргендіктен мұндай дұғалары кері қайтарылмайтын бейкүнә, мүбарак қарттар мен бақытты ұстаздарының менің атымнан анда-санда ауызша, және жүрекпен дұға жасап, еңбек етуі және қаламдарымен жәрдем етуі орасан зор пайда әкелді. Бұл, менің Рисалей-Нұрға қызметімнің ақыреттік бақи жемісінің дүниедегі көрінісі деп білемін.

(Аса маңызды)

Ғазиз, адал бауырларым!

Осы күні тым адал әрі мұқият бір бауырымыз байқамай, мұқиятсыздық жасап опық жегеніне байланысты, сондай-ақ, осы соңғы төрт ай бойы мың адамдай алаңдауым керек бола тұра әлемнің қазіргі халінен, саяси ахуалдан, соғыс жайлы еш нәрсе сұрамай, мүлдем қызықпай, тіпті қаламай жүргеніме Фәйзи мен Әмин сынды хас бауырларым таңырқап, себебін сұраған-ды. Сол үшін бір ақиқатты бұдан бұрын да баяндағанымдай тағы да біршама айтуыма тура келіп тұр. Былайша:

Мына заманда иман ақиқаттары бәрінен бұрын ең жоғары орында тұрып басты мақсат болып, қалған мәселелер екінші, үшінші, төртінші дәрежеде қалып және Рисалей-Нұр арқылы оған қызмет ету бірінші, басты міндет әрі қызықты әрі нағыз мақсат болуы керек. Алайда қазіргі таңда дүниялық тұрмыс әсіресе қоғамдық өмір, әсіресе саяси ахуал, оның әрісі азғын мәдениет пен адасқандықтың жазасы ретінде келген Иләһи ашудың көрінісі яғни мына дүние жүзілік соғыс жұртты алаңдатып, бір жағына жақтасу, жүйкені тоздыратын қызу айтыс-тартыс: міне осы нәрселер жүрекке терең бойлап, тіпті оларды құнды алмаздай иман ақиқаттары тұратын жерге, яғни жүректің төріне шығарып сөйтіп зиянды да фәни арзу-тілектерді бірінші орынға қойып мына ғасыр адамдарды әбден есеңгіретіп адастырды, адастыруда... нәпсіні қоздырып, қоздыруда...

Рисалей-Нұрдың шеңберінен тыс қалған ғалым-ғұламалар тіпті әулиелер де әлгі саяси және қоғамдық өмірдің ықпалында қалып маңызды мәселе иман ақиқаттарын дейтін екінші, үшінші дәрежеге шегеріп әлгі ағымдарға еріп, көзқарасы өзіне сәйкес екі жүзді мүнафықтарды жақсы көреді, ал өз пікіріне қарсы, ойы бөтен ақиқат иесі иманды жанды тіпті керек болса әулиені мінеп-сынап, жек көреді. Керек десең діни сезімдерді де әлгі ағымдарға құрал қылады.

Міне, бұл ғасырдың мұндай сұмдық қауіп-қатеріне қарсы төтеп беретін Рисалей-Нұрдың қызметі, онымен шұғылдану мен үшін қазіргі саясаттан, әлгіндей ағымдардан әлдеқайда маңызды болғандықтан ол мәселелер мен үшін құнын жойып назарымнан тыс қалғаны сонша мына болып жатқан дүние жүзілік соғысты төрт айдан бері бірде-бір қызығып сұрамаппын. Сондай-ақ, Рисалей-Нұрдың хас тәлабалары бақи алмаздай құнды иман ақиқаттарына қызмет етіп жүргенде залымдардың шахмат ойынына қызығып өздерінің киелі қызметтерін баяулатуға, тоқыратуға болмайды және ой-пікірлерін ондай нәрселермен ластамау керек.

Хақ тағала бізге нұр және нұрлы міндет жүктеген. Оларға болса зұлымат, зұлымдыққа толы шахмат ойынын берген. Олар бізге тоқмейілденіп жәрдем етпей әрі қолымыздағы киелі нұрларға қызықпай, сұрамай жатырса біз олардың қараң қалған ойындарына қызығып, қызметімізге зияны, тисе дағы оларға мән беріп шұғылдану, өзімізді төмендету әрине бұрыс. Бізге және біздің қызықтап көңіл көтеруімізге өз арамыздағы мағынауи зауық, рухани ләззат жетеді, тіпті асып түседі. Бауырларыма түгел жеке-жеке сәлем және келе жатқан мейрамдарын шын жүректен құттықтаймын!

Ғазиз, адал бауырларым!

Тағы да сендерді осы аймақтағы бауырларыммен бірге мерекелеріңмен құттықтаймыз. Сендер жазған бес-алты хатқа жауап ретінде бес-алты хатпен жауап беруіміз керек, еді бірақ мен үмми яғни жазуым нашар болғандықтан айыпқа бұйырмаңыздар, қысқа қайырған хатқа ренжімеңіздер.

Біріншіден: Хусрев өз хатында Рисалей-Нұрға қызмет ете алмай жүргенін айтып өкінген екен. Оған айтыңыздар: Хусревтің көз тартар сұлу жазуы мен көшіріп берген кітаптары оның орнына қарқынды түрде еңбек етіп, жарқын қызмет етуде.

Сондай-ақ Хулусидің Жиырма жетінші Мектубқа енген хаттарының өзі оның орнына қызмет етіп, міндетін атқаруда. Әрі, оның марқұм анасына арнайы түрде дұға оқылуда. Және айдындық Хасан Атыфтың Хафыз Алидың хатына бір бұрышына жазған теңдесіз мына дұғасы: "Уа, Раббым! Күлдіре гөр Саидты! Ол күлген кезде гүлдер ашылады!". Осы ғажап сөзі оның Рисалей-Нұрға адалдығының, ыстық ықыласының кәраматы болса керек, отыз күн бойы бір рет те күлмеген байғұс Саид бір күнде отыз рет күлгені туралы жазғанына әрі сол хатты поштамен жіберген күніне дәлме-дәл сәйкес келіп тұр. Ағаш ұстасы Ахмедтің мені қуаныштан жылатқан және көкейде жүрген көптеген сауалдарыма жауап боларлық Рисалей-Нұрдың мүбарак шәкірттері таңғажайып түрде бір түнде барлық келген хаттарды тиісті адрестерге жіберіп үлгергені жайлы жазғаны маған қатты әсер етті. Оның мені шексіз қуантқан, риза қылған хатын бір кітаптай немесе он хат ретінде қабыл еттік. Хақ тағала мол рахымымен қаһарман батыр ұста Ахмедті, марқұм, тым адал, аса жанкешті және сегіз жыл маған қызмет еткен бауырым ұста Мұстафа Чавуштың орнына бергенін түсіндік.

Нұр фабрикасының иесі Хафыз Алидың хаттары өте мәнді де күрделі әрі нәзік сезіммен, кәраматқа ұқсаған ыстық ықыласпен жазылғандықтан жауап ретінде ұзын хат жазуды керек етеді. Бірақ

әзірге тек былай деп жауап қайырамыз: Ол, жамағаттың атынан бізді мейраммен құттықтаған болса біз де оны уәкіл ретінде қабылдап, барлығымыздың атынан әрбір бауырымызға құттықтағанымызды білдіреміз. Мен үшін Мүбарактар, Тахири бәрі бірге жүргендей. Тахиридің аса қымбат қаламымен бізге жіберген Жәннат тағамдарындай тым тәтті, хор қыздарының киіміндей керемет сұлу жазулары осы аймақта жұрттың назарын аударып жаппай қызығып, талқылап оқуға себеп болуда. Хафыз Алидің хатында баяндалған Тахири жазған әрі бізге жіберген Сөздер кітабын әлі алғанымыз жоқ. Оның бейкүнә екі мүбарак қызы көшіріп жазған рисалелер осы өңірде қыз-келіншектер арасында кезіп жүр, кім көрсе Рисалей-Нұрға қызығып, тартылуда. Еңбеккеш әрі жанкешті Тахиридің көптеген кәделері бізді дән риза қылуда.

Рисалей-Нұрдың хат тасушысы мүбарак Абдуллаһтың жағдайы қалай деп сұрамақшы едім, Хафыз Алидің хаты сұрамай-ақ жауап берді. Аллаһ екеуінен разы болсын. Ол хаттың соңында өткен мен болашақты және аспан тұрғындарын да шаттандыратын бейкүнә жандар мен мүбарак үмми қарттардың таза, пәк сый-кәделері туралы жазған екен. Өте тамаша!

Нұр бағдаршамының теңдесіз бақылаушысы көкірек көзі ашық Сабридың маған жеке жазған хатында мүбарак бір ханым қасиетті Жәушан-үл Кәбир дұғасын жаттап алғанын айтыпты. Демек ол бұрыннан бері Рисалей-Нұр шәкірттерінің ішінде болуға лайық жан. Бұл соны көрсетеді. Онымен бірге дұға тізіміне енген және Хазіреті Мәулана Халидтің шапанын ұқыпты түрде сақтап, оны бізге табыстаған Әсия ханымның кенеттен көкейіне келген хатын сендерге жібермек ойдамыз.

Козжалық Хатибтың егер Рисалей-Нұрмен байланысы болса Сабри менің атымнан оған сәлем жолдасын. Бізге келген бейкүнә, үммилердің және олардың ұстаздары жазған рисалелерді жеті том қылып әдемілеп түптеп қойдық. Бейкүнәлар жазған тәуәфукты керемет бөлімдері өзінше бір том қылып, ал қарттар жазған тамаша нұсқалардың арасына батыр Шүкрүнің Мұғжизат-ы Ахмедие атты нұсқасы қосылып екінші том болып түптелді. Жеті томның әрбірінің бас жағына үшінші беттегі жазу ғибрат болсын деп жазылды. Баршаға сәлем.

Бізге, Рисалей-Нұрдың кішкентай, бейкүнә шәкірттері, елу-алпыс тәлабалары және қырық-елу үмми мүбарак қарттар сондай-ақ, олардың ұстаздары жазған тәуәфукты, тамаша нұсқалар келді. Бізоларды жеті том қылып түптеп қойдық.

Бұл, мүбарак үммилердің яғни оқу-жазу білмейтін қарттардың қырық жылдан кейін Рисалей-Нұр үшін шаруаларын қойып жазу-жазуды үйренуі таңқаларлық жәйт. Сондай-ақ, бейкүнә балалардың Рисалей-Нұрдан сабақ алғаны әрі көшіріп жазғандары қуанарлық оқиға. Олардың мына заманда осылай ықыласпен қызмет еткеніне қарап, Рисалей-Нұрда рухани зауық, тартымды нұр бар екеніне көзіміз әбден жетті. Өйткені мектептерде балаларды оқуға ынталандыру үшін небір көңіл көтерер ойындар, қызықты іс-шаралар ұйымдастырылатыны мәлім. Бірақ Рисалей-Нұр одан да артық ләззат, қуаныш, жігер беретіндіктен жас өспірімдер, балалар, үмми қарттар осылай ынта-ықылас танытуда. Және бұл жәйт мынаны меңзейді: Рисалей-Нұр тамырын тереңге жаюда. Иншаллаһ енді оны ешбір күш қопара алмайды. рпақтан ұрпаққа жалғасын тауып жайыла бермек. Сонымен қатар, әлгі бейкүнә жас өспірімдер секілді Рисалей-Нұрдың аясына кірген манағы үмми қарттардың, кейбір малшы шопандар мен шаруашылық иелерінің, жеке кәсіпкерлердің мына заманда яғни осындай қиын кезеңде бәрінен бұрын Рисалей-Нұрға қарқынды еңбек етіп, қызу қолдауы ойландырарлық жәйт. Демек жұрт бұл заманда Рисалей-Нұрға наннан бетер мұқтаж болғаны ғой, егіншілер, малшылар, ру басы, бай мен кедей, жалшылар {(Сілтеме): Әсіресе Рисалей-Нұрдың қаһармандарынан Шүкрү мырза, сондай-ақ, тау командирі Шопан Уәли, ру басы Бахадыр Сүлейман және солар секілді жандардың қайрат-жігерлеріне ишара.} аса қажетті зат ретінде, тіпті одан да қажетті деп Рисалей-Нұрдың ақиқаттарына жүгіруде, жан тәнімен ұмтылуда.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұл жақта жолдар жабық, пошта келмейтін болды. Сендерден келуі тиіс бір хат яки бір рисале бар еді, соны күтудемін. Қазір көкейіме бір ой келді де күтпей-ақ, осы аймақта жағымды әсер еткен үш жазба рисалені жіберіп отырмын. Бейкүнәлар, үмми мүбарак қарттар және қаһарман Тахиридің жазған нұсқалары жарқын қызмет етіп, қараңғылықты сейілтуде. Тек шағын бір нұсқаны жөндеп жатқанымда аздап қиналдым. Бірақ ол қиналыс жанға жағымды әрі керемет рахымшылық болды. Әлгі бейкүнә және мүбарак жандар мені өз қатарына қосып алды. Себебі жазулары менің жазуыма ұқсайды. Сондықтан, әлгі жазбаларды өзім жазғандай қарап иеленіп алдым. Егер мен жазсам да дәл осылай болар еді.

(Қастамонудағы бауырларыма арнап жазылған бір ақиқат. Мүмкін сендерге де пайдалы тиер деп жіберіп отырмын)

Рисалей-Нұр, өзінің адал да қайсар шәкірттеріне орасан зор табысқа кемел, үлкен нәтиже береді. Оның ақысы ретінде шәкірттерінен табандылық шынайы адалдық, әрдайымғы, мызғымас қайсарлық сұрайды.

Рас, он бес жылда қол жететін қуатты тахқиқи иманға Рисалей-Нұр арқылы он бес аптада, кейбіреулер он бес күнде жетуіне болады. Мұны жиырма жылдан бері жиырма мың адам көріп көзі әбден жеткендіктен толық сеніммен айта аламыз. Сондай-ақ, "иштирак-ы ағмал-ы ухрауия" яғни ақыреттік амалдарды өзара бөлісіп атқару қағидасына байланысты күн сайын мыңдаған таза жүрекпен шыққан мақбұл дұғалардың және мыңдаған ізгі жандардың атқарған салих амалдарының тең сауабын иеленіп әрбір шынайы да адал, қайсар шәкірт амал тұрғысынан мыңдаған адамдай қыруар еңбек еткен болып есептеледі. Мұны сонау кәрамат түрде әрі жоғары бағалап Хазіреті Имам-ы Али (Радиаллаһу анх) үш мәрте хабар берген екен. Ғаус-ы Ағзам да (Қуддус-ы сиррух) қуанып әрі құлшындыру мақсатымен сүйіншілегенді. Сондай-ақ, Қасиетті Құранда бұл туралы бұлтартпас ишара белгі берген яғни әлгі ықыласты шәкірттер әһл-і сағадат, асхаб-ы жәннат яғни мәңгі бақытты әрі жәннат иелері

болатынын хабарлаған. Бұл да манағы мәселені мықтап дәлелдейді. Әлбетте мұндай мол табыс әлгіндей ақы сұрайды. Мұның ақиқат екені рас. Рисалей-Нұр аясына жақын жүрген ілім иелері, тариқатшылар, сопылар оның аясына кірулері керек және жинаған ілімін, тариқаттан тапқанын пайдаланып оны қуаттап, кеңінен тарауына атсалысуы қажет және шәкірттерін ынталандырып, өзінің бір кесек мұзға ұқсас менмендігін үлкен нұр дариясына ие болуы үшін әлгі нұр аясындағы абыл-хаят өзенге тастап еріту керек тіпті шарт. Әйтпесе Рисалей-Нұрға қарсы бәсекелескендей өзінше жол ашса өзі де зиянға ұшырайды әрі мына мұстақим, тура жол Құранның даңғылына парқына бармай зиян берген болады. Діннен безгендерге белгілі бір мағынада көмектескен боп есептеледі. Абай болыңдар! Дүниялық ағымдар, әсіресе саяси ағымдар, оның ішінде сыртпен байланысы бар ағымдар ықпал етіп араларыңа алауыздық кірпісін оған жол бермеңдер! Қарсы алдымызда біріккен кәпірлер тобы мен имансыздар ұйымы бар, сорлатып кетпесін!

Рас, қазіргі таңда саясат жұртты мазалап көңіл хоштығын бұзып, жүйкесі жұқа жандарды азапқа салуда. Көңілінің тыныш, жанының рахат болғанын қалаған адам саясаттан аулақ болуы тиіс. Иә, соңғы кездері әркім я жүрегімен, я жанымен, я ақылымен, я денесімен мына пәлекеттерден зиянға ұшырап азап шегуде. Жағдай аянышты. Әсіресе адасқандар мен бейқамдар Аллаһтың баршаға ортақ әрдайымғы мейрім-шарапатынан, жаппай болатын Субхани хикметінен бейхабар болғандықтан адамзаттың басына түскен қайғыны ойлап адами тұрғыдан алаңдап өз азабынан бөлек адамзаттың қайғы мұңын шегіп, қайғысына ортақ болып уайымдап жан азабын тартуда. Олар өздерінің басты міндеті, жауапты да қажетті міндеттерін ұмытып босқа, орынсыз түрде аясы кең, саяси қақтығыстар мен әлем уақиғаларына алаңдап, радио тыңдап, босқа араласып рухтарын

Менің ойымша, бүкіл жер шарында осы пәлекеттен, бүлік пен апаттан аман қалып жүрегі тыныш, жаны рахат, өзін сақтап қалғандар тек шынайы иман иелері, тәуекелді түсінгендер мен тағдырға риза болғандар. Оның ішінде де мықтап сақталғандар Рисалей-Нұрдың аясына адал ниетпен кіргендер. Олай дейтінім, олар Рисалей-Нұрдан тахқиқи иман дәрісін алып, соның нұрымен, көзімен қарап әрнәрседен Иләһи Рахымның белгі-нышандарын, керек болса өзін, көзін көріп кез-келген нәрседе шексіз хикметті, сондай-ақ әділдіктің әсем жамалын көре біледі. Сондықтан тағдырға тәсілім әрі риза болып Иләһи рубубияттың ісі яғни қазіргі пәлекеттерге наразылық білдірмей, көніп керісінше разы болып күлімсіреп қарсы алуда. Және Аллаһтың мейірімінен асыра мейірім қылмайтындықтан уайымдап, азап шекпейді. Міне, осыған байланысты тек ақыреттік өмірде ғана емес бұл дүниенің өзін де бақытты болып, рахат өмір сүргісі келетін іздегендерін - сансыз тәжірибелерден өткен - Рисалей-Нұрдың имани және Құрани дәрістерінен таба алады, тауып та жүр.

Осы күндері екі естелікке орай екі нәрсе көкейге келді.

Рас, жасы ұлғайған әйелдердің табиғаты әлсіз, сезімтал әрі жүректері мейірімге толы болғандықтан ең бірінші боп діндегі жұбанышқа, нұрға солар мұқтаж келеді. Сол секілді бәрінен бұрын бойларындағы жанкешті мейірімділік сезімінің күшімен діннен табылатын аса қамқорлыққа, мол мейірімнің жұбаныш нұрына,

Рахманның рахымды ілтипатына сондай-ақ, рухани демеуге әрі медетке қажеттілік сезінеді. Олардың табиғаты дінде табанды болуды талап етеді. Сондықтан мына заманда осы қажеттілікті толық қанағаттандыратын Рисалей-Нұр, бәрінен бұрын олардың жандарына жақын, көңілдеріне ұнап жүректерінің төрінен орын алуда.

Екіншісі: Жақында маған әртүрлі мақсатта бірнеше кісі келді. Мен оларды ақырет үшін келген деп ойладым. Сөйтсем я сауда-саттығы дұрыс болмай, я жұмыстарында кедергілер болып жолдары болмай жүр екен. Сол үшін бізден және Рисалей-Нұрдан демеу сұрап істері оңға бассын әрі зияннан құтылуы үшін дұға сұрап, әрі ақылдасқан болып келген екен.

Мен оларға не десем және не істесем екен деп оға баттым. Кенет көкейге мұндай бір ой келді: "Сен, есалаңдарға ұқсап оларды одан әрі есінен адастырып есалаңға ұқсап олармен сөйлеспе! Неге десең, жыланның уын қайтаратын басытқы дәрі жасайтын әрі жыланнан қорғауға жауапты бір адам, жыландарға ұсталып бір жағынан шыбын шағып жатқан, бірақ оны қорғайтындары көп біреуге әлгі жыланнан сақтау міндетін тастап шыбыннан қоруға жүгірсе оның есалаң болғаны. Оны шақырғандар да есалаң. Ол туралы әңгіме айтудың өзі ессіздік!".

Иә, мына баянсыз дүниялық өмірдің уақытша қиыншылықтары мен зияндары ақыреттік мәңгі өмірдің шексіз, зияндарының қасында шыбын шаққаны секілді, ал мәңгі өмірде зиянға ұшырау оның қасында жыландардың шағуы сықылды орны толмас өкініш, күллі зиян.

Аса құрметті ұстазымыз!

Мың үш жүз жиырма бірде «Мұғжизат-ы Ахмедие (с.а.у)» мен «Кәрамат-ы Ғаусие» рисалелерін түс әлемінде көрген болатынмын. Оның мән-жәйін, хикмет-сырын осы кезге дейін түсіне алмаған едім. Көрген түсім дәл былай болатын:

Дәл сол күні араб сахарасындағы Нәжд аймағының Қасим дейтін жерінде түн мезгілі болса керек, түсімде үш Күн туғанын көрдім. Қасымда тұрған бейтаныс кісіден: "Бұлай бір уақытта үш Күн шыға ма?" деп сұрадым. Ол, үш Күннің бірі Ардақты Пайғамбарымыз (с.а.у) екенін, қасындағысы Ғаус-ы Гәйлани екенін, ал үшіншісі тағы біреу екенін айтты. Үшінші Күн Рисалей-Нұр екенін енді білдім.

Құранның осы аяттары әлгі түстің ақиқатына ишара қылады. Осы нұрлы түс, және жоғарыда аталған нұр аяты он ишарамен, он белгімен бір ақиқатты айнытпай көрсетіп тұр. Отыз сегіз жыл бұрын алдын ала хабарлаған. Иә, үш үлкен нұр боп көрінген Күндердің мәнісі - Құдай біледі - былай болса керек:

Күндердің біреуі: Бұл ғасырда Рисалей-Нұр боп табылады. Оның ең жарқын нұры болса "Мұғжизат-ы Ахмедие" яғни Мұхаммед пайғамбардың (с.а.у) мұғжизалары атты керемет рисале.

Екіншісі: Хазіреті Исаның (с.а.у) нағыз дінінен шыққан аспани нұрдың Күні.

Үшіншісі: Бүкіл тариқатты қамтитын және сопылықтың бұлағынан нәр алған бір Күн болса керек, әзірге Шәйх Гәйлани бейнесіне еніп солай көрінді. Рисалей-Нұрға ишара еткен отыз үш аяттың ең бірінші аяты болып есептелетін осы Нұр аяты он тұрғыдан Рисалей-Нұрға ишара ететінін бірінші Шуа рисалесінде көзіммен көрдім, қалаған кісілер көруіне болады.

Ғазиз, адал, берік, қайсар бауырларыма!

Біз, осы аймақтағы Рисалей-Нұр тәлабалары атынан сендерге көп-көп сәлем жолдаймыз әрі шексіз алғысымызды білдіреміз. Сендерге дән риза әрі қарыздармыз. Сендер қуатты да жүйрік қаламдарыңмен бізді құлшындырып әрі жәрдем еттіңдер. Сендер нұрлы қаламдарыңмен Құдай қаласа, Осы аймақты Спартаға ұқсатып жібересіңдер-ау. Әсіресе аса маңызды, үлкен рөл ойнайтын бауырымыз Тахиридың жарқын әрі сәтті де тәуәфукпен жазатын қаламы таңғажайып қызмет етіп, жеңістен жеңіске жетуде. Және оның екі бейкүнә қызының сондай-ақ, жасөспірімдер мен мектеп оқымаған қарттардың сан-алуан, түрлі қасиеттерін көрсететін жазулары бізді еріксіз өзіне баурап көргендерді ықыласпен оқуға құлшындыруда. Хақ тағала сендерге мәңгі бақи риза болсын, істеріңе сәттілік берсін, әмин.

Маңызы зор әрі мүбарак бауырымыз Хафыз Мұстафаның хатында адасқандардың нұрға тиіскені жайлы суық хабар бізге қатты әсер етті. Сонда ғана ұстаздың дәл сол кездердегі неге мұңайып, ашуланғанының хикмет-сырын түсіндік. Ол кісі мұндай оқиғаларды алдын-ала сезіп әрдайым бізге былай деуші еді: «Сақ болыңдар! Табандылық керек. Мүнафықтар тиісу үшін жоспар құруда. Бірақ түк істей алмайды!».

Иә, Спарталы бауырларымыздың бізге хабар бергеніндей, осы сұмдық оқиға болар кезде мүлдем байланыс болмаса да әрдайым стазымыз дәл сол сұмдық оқиға болғандай бізге яғни Әмин мен

Фәйзиге былай деп ескертіп отырды: "Абай болыңдар! Төрт жақтан тиіскелі отыр. Темірдей табандылық керек... бірақ қолдарынан түк келмейді!". Біз байқамаймыз, сырттай ешнәрсе жоқ секілді. Әрі сол бола қоймаған оқиғаның алдын алып, болдырмау үшін дәл соған қатысты хат жаздырып, сендерге жіберген болатынбыз.

Ғазиз, адал бауырларым және Құран қызметінде ержүрек достарым!

Аманатты алған соң сендерге бұдан бұрын үш хат жіберген болатынмын. Осы жолғы Хафыз Алидың хатында ол туралы айтылмағандықтан уайымдағаным рас. Нұр фабрикасының иесі Хафыз Алидың науқастанып қалғаны маған қатты әсер етті, дұға етудеміз. Хақ тағала бойына күш-қуат, деніне шипа берсін, әмин.

Хафыз Алидың хатынан, сондай-ақ, Рисалей-Нұрдың ірі бастылары боп саналатын Халил Ибрахимның тәсіліндей қызмет етіп жатқан Ахмет Фәйзи жазған хаттарынан жеке басыма қатысты жүз есе артық мақтау сөздерін алып тастау шартымен ол аймақта Халил Ибрахим мен Ахмет Фәйзи Рисалей-Нұрдың мағынауи тұлғасымен берік әрі тығыз байланыс құрғанын көріп қатты қуандық.

Иә, олардың мұндай тығыз байланыста болуы сол аймақта Рисалей-Нұрдың табан тіреуіне әрі тамырын тереңге жаюына себеп болады. Ол екеуінің хаттары сырттай қарағанда менің жеке басым туралы боп көрінеді, бұл әрине орынсыз, асыра сілтеушілік дер едім. Дегенмен сол орынсыз сөйлемдердің астарында бір ақиқат жатыр. Ол, Рисалей-Нұр шәкірттерінің шынайы ауызбіршілігінен пайда болған мағынауи тұлғаға айтылған және Рисалей-Нұрдың Құраннан алған ақиқатына қатысты десе өте орынды әрі солай болуы керек. Хаттағы сөздер, мен секілді кішік бір бейбаққа арналыпты. Оған менің шамам жетпейді ол менен мың есе жоғары. Ондай мақтауға әсте лайық емеспін. Дей тұрғанмен оны мағынауи тұлғаға және Рисалей-Нұр атынан және сол маңызы зор қалада қызметке ынта-жігер көрсеткендеріне белгі ретінде қабыл алдым. Ахмет Фәйзинің, Құдай қаласа Қастамону Фәйзисі сияқты бар ынтасымен Рисалей-Нұрға қызмет етуге дайын екені оның жазған хатынан байқалып тұр. Алайда, кішіпейілдігі, өзін төмен ұстауы басымырақ және қалауы да тым жоғары, хатындағы дұға-тілектері өте тамаша. Сондықтан әрдайымғы дұғамызға ортақ және осы аймақтағы Фәйзимен терезесі тең келіп дәрежесі пара-пар деуге болады. Халил Ибрахимнің

хатын тіпті оның әрбір хатын өзінің атынан және Инже Мехметтің атынан деп қабылдаймын. Екеуіне Хусрев пен Рүшдү секілді рухы бір денесі екеу деп қараймын. Хақ тағала оларға сәттілік берсін әрі айналасында өздері секілді жандарды көбейтсін. Ол хатта, Рисалей-Нұр тәлабалары Хафыз Мехмет, Мұстафа Чавушпен бірге Сииртлік Ахмет пен Салахаддин, Иззәддин сынды кісілер де Рисалей-Нұрмен байланыста екені жазылған. Біз оларға жеке-жеке сәлем жолдап сондай-ақ, оларды Рисалей-Нұр тәлабалары арасына қосып дұға етеміз. Хафыз Али хатында біз жазған хаттарды керемет жоғары бағалап, әрі қорытынды жасағаны көрініп тұр. Оның "Рисалей-Нұр мәңгі бақытқа қатысты нәрселер сатылатын дүкенге ұқсайды. Ол жерде бақи әрі алмас құнды заттар сатылады. Сондықтан одан фәни, уақытша әйнек сынықтарын сұрамау керек!" деген сөзі керемет өте тауып айтылған, қанатты сөз.

Спартадағы және Манисадағы барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем жолдап дұға етеміз әрі дұға етулерін сұраймыз. Түрмеде болған Рисалей-Нұрдың соңғы катибі қаһарман Шәфик аман-сау жүр ме? Қайда тұрып жатыр? Білгім келеді. Сендер оны Халил Ибрахимнен сұрап білсеңдер.

Ғазиз, адал бауырларым!

Қасиетті үш айлардан соң әсіресе көктемге жақын дүниелік тұрмыс басталып ғапылдық басып, қызмет біршама тоқырауға ұшырайтыны рас. Кейбіреуді әуре-сарсаңға салып ауру-мазасыздық және әскерге шақыру басталып, соның кесірінен Рисалей-Нұр қызметі баяулап қалуы мүмкін деп уайымдағаным рас. Құдайға шүкір, сендердің хаттарың және Атыф Хасанның келуі ол уайымымды бекерге шығарды. Ол хаттарыңда нұрға қатысты өте маңызды бір оқиға баяндалған екен яғни "Хизб-үл Әкбар-үл Құран" дейтін дұға кітабын бастыруға әрекет етіп жатыр екенсіңдер.

Иә, ол "Хизб-үл Әкбардегі" аяттар жаппай Ресаил-і Нұрияның рухы, негізі, бұлағы, ұстазы әрі күні боп табылады. Оны бастырған соң мүмкін болса Рисалей-Нұрдың "Хизб-үл Әкбар" деп аталатын арапша жазбаны және екі "Аят-үл Күбра" мен "Мінәжат" кітабының қорытындысы саналатын рисалені де бастыру керек. Бірақ сендердегі нұсқа мендегі секілді толық емес. Қаласаңыз біз көшіріп жазып сендерге жіберейік, мекен жәйларыңды жазып жіберсеңдер.

Бауырымыз Хасан Атыф шынымен де Рисалей-Нұр қызметіне әбден лайық әрі ыңғайлы жан екен. Оның ерекше жазуымен бірге ыстық ықыласы, еңбек кештігі, алаңдаушылығы, байсалдығы, адалдығы да ерекше, кемел. Хақ тағала оған ұқсайтындарды көбейтсін. Бұл бауырымызды жиырма хаттың орнына сендерге тірі хат ретінде жолдап отырмыз. Хафыз Алидың осындағы бауырларына жазған аса қымбатты әрі әсері күшті хатына жауап ретінде баста Фәйзи, Әмин болып баршамыздың атынан Фәйзи былай дейді: "Біз осы аймақтағы шәкірттер Спарта қаһарман шәкірттердің інісі тіпті шәкірттеріміз деуге болады. Дәрісті, қызметті, ықыласты солардан үйренеміз. Әрқайсысы бізге ұстаз боп саналады. Оларға шексіз алғыс айтып, қатты құрметтейміз. Хақ тағала сол қаһарман ағаларымызға мәңгі бақи разы болсын, әмин!".

Рисалей-Нұрдың бағдаршамы тәрізді Сабридың бірінші тәлабасы және Рисалей-Нұрдың қымбатты кішкене шәкірті жазған шағын хатындағы керемет көз тартар жазу бізді қуанышқа бөледі. Хақ тағала оны және сол сияқты Рисалей-Нұрға қызмет еткен бейкүнә жандарға таупық, һидаят сау-саламат, бақыт бұйырсын, әмин.

Хафыз Мұстафаның бізге жазған маңызды хаты көптен бері күтіп жүрген бір ақиқаттың басын ашып көрсетті, яғни Рисалей-Нұр шеңберіне кірген шәкірттер өзара ақылдасып кітап бастыру секілді маңызды жұмыстарға кіріскен екен.

Ғазиз, адал, шынайы, ақниетті, ықыласты бауырларым!

Төрт-бес бауырыма қатысты қысқа-нұсқа бір нәрсе айтайын.

Біріншісі: Бұл жолғы Нұр медресесінің мүршиді, құрушысы әрі басқарушысы хажы Хафыз бауырымыздың үшінші мәрте бір тәбәрігін алып отырмыз. Барлада жүргенде тәтті бәліштерінің ғажайып берекеті сондай-ақ, Спартада үнемділік жайлы рисалені одан әрі тәтті қылған екі келі балы ғажап оқиғаға ұйытқы болды. {(Сілтеме): Қазір ойлап отырсам ол бал да соныкы сияқты. Бірақ дәл есіме түспей отыр.} Және осы үшінші мәрте мың шақты мүбарак әрі бейкүнә жандардың көңілі мен ілтипаттарының белгісі ретінде тұтас бір сыйлық жіберіпті. Алпыс жылдық ұстанымымды әлгі мың көңіл үшін бұздым, қағидамды сақтай алмадым.

Екіншісі: Атыф Хасанның шынымен де таңғажайып түрде жазған тәуафук Құранын өзі кеткен соң қарадым. Қолымнан келсе әрбір парағына бір лира берер едім. Иншаллаһ, сол жазбаның саясында мыңдаған адам пайдасын көріп оның мәңгі өміріне шарапаты тиеді деп ойлаймын, Хүсрев пен Тахири секілді.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бізге соңғы күндерде жасалған жауыздықты уайымдамаңдар. Өйткені тәжірибелерден көзіміздің жеткені Рисалей-Нұр инаетке бөленген яғни қамқорлыққа алынған. Бірде бір топ осы кезге дейін дәл осылай маңызды қызмет атқарып бірақ біз сияқты аз жапа шегіп есендікке қауышылған. Сондай-ақ, өткен Рамазан айындағы сырқаттануым және Ескі шәһир қаласындағы пәлекет сырттай

машақат, қиыншылық болғанымен нәтижесінде Рисалей-Нұрға пайдалы болып оның кеңінен жайылуына үлкен себеп болғаны белгілі. Иншаллаһ, осы оқиға да сол секілді мүнафықтардың мақсаты орындалмай керісінше Рисалей-Нұрдың азаттық күресінің басқа аяда жалғасып жеңіске жетуіне ұйытқы болар.

Бесінші Шуаның мәселелері жалпы жиырма бес жыл бұрын жазылған-ды. Тек бір-екі беті кейіннен қосымша болатын. Енді сол Шуалар кітабына енген Бесінші Шуалардың қолына түсуі өте маңызды оқиға. Дегенмен мұнда да бір хикмет бар. Мүмкін оларға өз жолдарын, қайда кетіп бара жатқанын, жәһаннамға кімдер баратынын білдіру үшін керемет әрі еріктен тыс Иләһи қаза деп түсініп Хақ тағаланың хикметіне, қамқорлығына әрі өзі сақтайтынына сеніп, уайымдамаңдар! Сендер де олар да біліп жүріңдер, қалайша садақа келе жатқан бәленің бетін қайтарады, сол секілді Рисалей-Нұр Анадолу еліне, әсіресе Спартаға, Қастамонуға төнген аспани және жер-су апатының бетін қайтарып болмай қалуына себеп болады. Рас, Сабридың

деген аяттан шығарған мағына хақ әрі өте орынды.

Иә, Рисалей-Нұр Нұх пайғамбардың кемесі тәрізді Анадолуны Джуди тауына ұқсатып дүнияның соғыс отынан, пәлекеттерден аман қалуына себеп болуда. Қалай десеңдер, иман әлсіреудің салдарынан болатын азғындық жаппай көпшілікке бәле шақыратыны белгілі. Олай болса иманды керемет қуаттайтын Рисалей-Нұр ондай жалпыға ортақ бәленің бетін қайтаруға Құдай рахымымен себеп болды. Мына әһл-і дүния, бұл Анадолу халқы өздері Рисалей-Нұрдың аясына кірмесе де тиіспесін. Егер тиісетін болса төбесінен төніп тұрған пәлекеттер, небір апаттарға ұшырайтынын білсін, есін жисын! Біз олардың дүниясына араласып жатқанымыз жоқ қой, олар да керексіз жерде ақыретімізге араласпасын, араласса бастары бәлеге қалуы бек мүмкін.

Міне, сегіз ай болды әсіресе мазамызды алған соңғы оқиғадан кейін де солай - қасымдағы Фәйзи мен Әмин куә, сондай-ақ, мені танитын достарым куә - сегіз ай бойы бір мәрте болсын дүние жүзілік соғыс жайлы не болмаса саясат туралы сұрамадым.

Бөлмемде естіліп тұрған радионы да үш жыл болды тыңдамаппын. Алайда, мені дүнияға қарататын мыңдаған байланыстарым көп. Демек бізге тиісіп мазалағандар тікелей иманға қарсы шыққан болып есептеледі. Оларды бір Құдайға тапсырамыз. Біздің саясаткерлермен еш қатысымыз жоқ, олар мынаны жақсылап біліп алсын: бұл елді қазіргі таңда жалпы халықты анархиядан, бейбастықтан, азып-тозып, күйреуден құтқаратын жалғыз жол, тек шара бар, ол - Рисалей-Нұрдың негіздері.

Сол аймақта оқиға болған күннен бастап осы кезге дейін осы жердегі әртүрлі сынып тәлабалардың хал-жағдайы күрт өзгеріп бір сұмдықтан әсер алғандай тартыншақтап және мүнафықтардың назарын өздеріне әрі бізге аудармау үшін тоқырау кезеңін өткізді. Мен де бұған таңқалушы едім. Сондай-ақ, Назиф секілді бірнеше кісінің көрген түстерінің жорымы сендерде бір оқиға болғанын меңзеген екен ғой.

Барлық бауырларымызға жеке-жеке әсіресе жапа шеккендерге дұғай сәлем. Хақ тағала оларды тездетіп құтқарып, өз міндеттерімен шұғылдануын нәсіп етсін, әмин.

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым және Құран қызметінде қайратты, жігерлі, қайсар достарым!

Соңғы күндері менімен алты кісі әу баста ағаш ұстасы Ахмет, соңында мен мағынауи ескертуге байланысты әрқайсымыз бір-бір мәселеге куә болдық.

Біріншісі: Қайрат жігері мол, Рисалей-Нұрдың және Нұр медресесінің тәлабасы Ахмет ұстаның жазған хатында, Әшрәф дейтін он жасар бейкүнә бала, туған ауылынан шығып, шаруасын тастап екі күндік жол жүріп еш жазу білмесе де он күннің ішінде Рисалей-Нұрды жаза бастауы бұл Рисалей-Нұрдың кәраматы әрі Нұр медресесінің таңғажайып гүл шешегі депті. Иә, біздің де ойымыз солай. Қалайша қыстың күні әдемі гүлдер ашылады. Бұл Құдайдың құдреті, сол секілді осы кездегі суық рухани қыста Сав ауылы яғни Сав ағашы мыңдаған әдемі гүл ашып, жәннат жемістерін беруі сондай-ақ, Спарта аймағы бау-бақша тәрізді мыңдаған "Мұхаммади гүл" (с.а.у) ашуы, әлбетте таңғажайып Илләһи рахымның мұғжизасы болып табылады. Әрі осы елге Аллаһтың қамқор-мейрімі түсіп тұрғанына белгі деп қабылдап, Хақ тағалаға сансыз шүкір еттік. Ахмет ұстаның хатында Дарывиран ауылының бұрыңғы заманның ықыласты озат шәкірттеріне ұқсайтын жанкешті тәлабалар шыққанын жазады. Біз бұған шын жүректен қуаныштымыз. Нұр медресесінің қыз-келіншектер шәкірттері болса олар да, жазып жатқан қаламдарға Құрани әурад-дұғаларымен мағынауи жәрдем етулері тамаша хабар. Осы аймақтағы ханымдарға да сабақ болды. Хақ тағала оларға және ол медресенің барлық тәлабаларына және ұстаздарына мәңгі бақи разы болсын. Ахмедтің көрген түсі өте мүбарак әрі керемет. Хазреті Исаның (а.с) зор дауысын естігені Құран жамағатына Исауилерден қуатты бір көмек келіп демеуі мүмкін, соған ишара шығар.

Екінші адам, оның мәселесі: Рисалей-Нұр тәлабасы бір жас хафыз жігіт көп адамдардың дегеніндей былай деді: "Менің ұмытшақ дертім асқынып барады. Не істесем екен?". Мен оған былай деп

жауап бердім: "Мүкін болғанынша харамдарға яғни тыйым салынған нәрселерге қарама!". Өйткені мұндай бір риуаят бар: "Имам Шәфи айтыпты: Харамға қарау адамды ұмытшақ қылады!"

Иә, Ислам әлемінде харамға қарау көбейген сайын нәпсі, әуестік қозып организм өзгеріске ұшырап бұрысқа пайдаланудың кесірінен ысырап пайда болады. Сөйтіп аптада бірнеше мәрте ғұсыл алуға мәжбүр болып нәтижесінде есте сақтау қабілеті әлсірейді. Рас, мына заманда ашық-шашық киінудің салдарынан әсіресе ауа-райы ыстық жерлерде әлгіндей харам назардан бұрысқа пайдалану, ысырап шылдық етек алуда. Соның салдарынан жалпы бір ұмытшақтық дерті бар. Мұны әркім біледі, шағым айтуда. Осы жалпыға ортақ дерттің жайылуы мына бір хадистің сұмдық хабарын растағандай яғни хадисте: "Ақырзаманда хафыз-қарилардың жадынан Құран суырып алынады!". Демек бұл дерт әлі асқынады. Сөйтіп кейбір кісілердің Құран жаттауына осындай харам назар кедергі болады. Хадистің айтқаны тура шығады.

Бізбен тығыз байланыс құрған бір кісі көп мәрте былай деп шағымданады: "Менің адам болатын түрім жоқ. Күннен күнге бұзылып барамын. Рухани салих амалдарымнан нәтиже жоқ!". Оған жауап ретінде былай деп жаздық:

"Бұл дүния еңбек етіп, қызмет ететін жер, ақы алатын орын емес. Ізгі, салих амалдардың әжір-ақысы, жемісі мен нұры берзахта, ақыретте болмақ. Ондай мәңгі жемістерді бұл дүнияда көргісі келіп дүнияда сұрау ақыретті дүнияға пайдалану деген сөз. Ондай салих амалдардың ықыласы кетіп, нұры өшіп қалады. Рас, ол жемістерді сұрауға болмайды, ниет ету дұрыс емес. Егер берілсе ынталандыру үшін берілгенін ойлап Құдайға шүкір ету қажет.

Иә, бұл заман - бір-екі хатта баяндалғанындай - дүниялық өмірді уайымдатып, басты мәселе қылып, қоздырып жібергені сонша мүбарак әрі қарт әрі молда, салих кісінің өзі белгілі бір мағынада ақыреттегі рахатты бұл дүниеде іздейді. Оның ойында дүнияның қызығы бірінші орында тұр.

Төртіншісі: Бізбен араласып жүрген бір кісі көп адамдардың шағымданатыны секілді, бұдан бұрын тариқатта жүріп ережесін қатты ұстанып, дұға-әурад оқығанда құлшыныс зауық, ләззат, алғанын қазір одан айырылып қалғанын, пайда болып сөйтіп ұйқы басып, мазасы кететінін өкіне шағым айтты. Оған былай дедік:

Бесіншісі: Рисалей-Нұрдың бір тәлабасы Рисалей-Нұрға қызмет ете алмай жүргенінің бір себебі тұрмыс жағдайы қиындап күйбең тірлікті алға тартты. Біз оған былай дедік: Рисалей-Нұрға қызмет етпегенің үшін күн көріс саған қиындап кеткен ғой. Өйткені осы аймақтаға әрбір тәлаба және мен де мойындаймын: Рисалей-Нұрға қызмет еткен сайын өмір сүру оңай, жүрек тыныш, көңіл хош табыс табу жеңіл болады.

Алтыншы: Мынау байғұс Саид. Әркім қалайтын, жанға жағымды әрі қуана қабылдайтын жеке басқа деген құрмет, сүйіспеншілік, сұхбат, бірақ Рисалей-Нұрмен қатысы жоқ болса, менің мазамды алып, жанымды қинайды. Мұның себебі Рисалей-Нұрдың жоғары қасиеті және шәкірттерінің мағынауи тұлғасының ерекше артықшылығы мен секілді байғұсқа жүктелсе көтере алмай астында езіліп, ыңғайсызданады деп түйдім.

Осы соңғы екі мәселені қысқа қайыруға қағаздың тапшылығы себеп болды. Нұр, Гүл және Лүтфүнің қаһарман ізбасарлары, Мүбарактар тобы және Нұр медресесі сондай-ақ, бейкүнәлар, үмми қарттардың әрқайсысына мыңдаған сәлем.

Ғазиз, адал, мызғымас, қайтпас қайсар, табанды да жанкешті бауырларым!

Мұндай ауыр соққыға ұшырағанда сендерді демеп, жұбатудың қажеті жоқ деп ойлаймын. Өйткені сендердің мықты табандылықтарың және Рисалей-Нұрға қатысты жағымсыз әрбір оқиғаның артында бір Иләһи инает, рахым-қамқорлық болатынына зор сенімдерің жұбайым боп жетер. Тек бір мәселені уайымдап отырғаным. Тәркіленген Рисалей-Нұр кітаптары толық топтама ма яғни тұтас күллият па және кімдікі еді? Соны білгім келеді. Кімдікі болса да бауырымыз уайымдамасын. Кітаптар оның атынан анағұрлым жоғары шен иелеріне барып қызмет етеді, оған сауап жазылады. Оған бір күллият яғни Рисалей-Нұр топтамасын тауып беруге болар. Әрі қамалғандар бар ма? Және бір молда туралы айтып жатыр, ол кім екен.

Екіншіден: Сабри мен Хафыз Али өзара ақылдасып хабарласудың ең тиімді жолы кейде Атабай арқылы дегеніне біз де қосыламыз. "Лүтфидің орынбасары Абдуллаһ Чавуш" деген адреске жіберіп тұрарсыңдар.

Үшіншіден: Сабридың хатында баяндалған тәуәфукпен жазылған Құран мұғжизасы мен Рисалей-Нұр туралы шығарған мағына бізді керемет қуанышқа бөледі. Хасан Атыфтың бізге жазған тамаша әрі көз тартар Құран мұғжизасын негіз алып басқа рисалелердегі Құранның мұғжизалығы жайлы тақырыптарды оған қосымша ретінде жазып едік, құлпырып шыға келді.

Атап айтсақ, Аят-үл Күбраның Құран жайлы он жетінші мәртебесі, сондай-ақ, Жиырмасыншы Сөз, "Фәтх" сүресінің соңындағы аяттың мұғжизалығы туралы Жетінші Лема, әрі Фихристенің "Румузат-ы Сәмания" туралы маңызды жазбалары, сондай-ақ, "Кенз-ул Арш" дұғасының екі тұжырымы әлгі қосымшаға енді. Дәл Мұғжизат-ы

Ахмадие кітабының қосымшаларындай құлпырып кетті. Нұрлардың орталығы Сабри өзінің тамаша жазған Мұғжизат-ы Құранияны иншаллаһ оған қосып жазса одан әрі тамаша болар.

Төртіншіден: Марқұм Лүтфүнің шынайы әрі өте ықыласты орынбасары Абдуллаһ Чавуштың хаты оның қаншалықты адал әрі ықыласты әрі Нұрға байланысы мықты екенін көрсетті. Әрқашан Исламкөйлү Абдуллаһ пен әлгі Абдуллаһ Чавушты дұғада еске алып, бізбен бірге Иншаллаһ. Расымен, солай болуға лайық екендерін іс-жүзінде көрсетуде. Олар сұраған Фихристенің қатесіз ең соңғы нұсқасы оларға жақында жіберілмек. Бірақ олар ойлағандай жіті тексеріліп, жөндеу көрген жоқ. Өйткені амалдарды бөлісу арқылы ол мүбарак бауырымның жазбасын қасиетті жәдігер ретінде көрдім, өзгертуге қимадым.

Бесіншіден: Соңғы кезде менде бір дерт пайда болды. Оның себебі әлгі оқиға, Рисалей-Нұдың біршама тоқтап қалуына себеп бола ма екен және мені дүнияға қарататын болды деп және жиырма жылдан бері сөйлеспеген адамдармен сөйлесетін болдым-ау деп және Құранға қызмет ету үшін саясатқа араласпау керек еді енді араласпасам жарар еді деген уайымнан осы сырттай көрінбейтін негізінде өте қауіпті дертке шалдықтым. Өмір бойғы әдетімді толық сақтай алмайтындықтан бұрыңғыдай Рамазандағы ауруым секілді мен тағы сол бауырларымнан мағынауи көмектесуін өтініп сұрайын деп отырмын. Дегенмен уайымдамаңдар, төсек тартып жатқаным жоқ. Тек, жазылған нұсқа-кітапшаларды тексеріп көп отыра алмаймын.

"Соңғы он сегіз жылдан бері сендерге арызданып өтініш жазбадым және бірде-бір газет оқымадым. Осы соңғы сегіз ай ішінде бір рет болсын жер жаһанда не болып жатқанын сұрамадым. Үш жыл болды жанымда сөйлеп тұрған радионы тыңдамадым. Мақсатым киелі қызметімізге мағынауи зияны тимесін дегенім.

Мұның себебі мынау: Иман қызметі, иман ақиқаттары әлемдегі ең үлкен мәселе, бәрінен де маңызды. Оны бір дүниялық мақсатқа пайдалануға, құрал қылуға болмайды. Дей тұрғанмен мына заманда әһл-і ғафлет, адасқандар және дінін дүнияға сататындар және бақи алмасты шыны әйнекке ауыстыра салатын ғапылдардың назарында әлгі иманға қызмет ықпалды күштерге тәуелді немесе соған құрал сияқты ойлап қалып және оның асқақ абыройын жұрттың назарында түсіріп алу қаупі бізге саясатқа араласуға үзілді-кесілді жол бермейді яғни Құран қызметіне кедергі болады.

Сендер болса әй, саясаткерлер мен билік басындағылар! Күмәнға беріліп бізге тиісе бермеңдер! Қайта жолымызды ашып жеңілдік жасаңдар! Неге десеңдер, біздің қызметіміз қоғамда қауіпсіздіктің, құрметтің, ізеттің, мейірбандықтың орнығуына себеп болып елдің тыныштығын, тәртіп орнауын және қоғам өмірін анархиядан сақталуын қамтамасыз етеді. Біз сендердің негізгі міндеттеріңнің іргетасын қуаттап, бекітуге ат салысамыз.

Жетіншіден: Хафыз Алидың хатынан байқалғаны, біздің кейбір кісілерге арнап жазған хатымыз бен қазіргі оқиғаға байланысты соңғы хатымыз бүгіннен есептегенде поштаға бір апта бұрын тапсырылған екен. Хафыз Али әлі қолына тимеседе жолда келе жатқан хатты оқығандай жауап жазуы оның адалдығының бір кәраматы болса керек. Әрі дәл сол күні оқиға болмай тұрып, Назифтың досы Көроғлы Ахмет, жоғары лауазымды бір саясаткердің маған келетінін түсінде көріп әлгі саяси қайраткер келерден үш сағат бұрын бізге ол туралы айтып, түсін жорып беруімізді сұраған-ды, жорымай-ақ белгілі болды.

Барлық бауырларымызға жеке-жеке әсіресе қиыншылыққа ұшырағандарға дұға-и сәлем.

Ғазиз, адал мүбарак бауырларым және Құран мен Иман қызметінде табанды да қайсар, қажымайтын бауырларым және мына дүния қонақүйінде жанашыр, жанкешті де шынайы жолдастарым!

Бұл жолы Нұр фабрикасының иесі және толыққанды көмекші және Хусревті жоқтатпайтын қаһарман Тахири жазған хаттарды оқыдық. Ол хаттар және Нұр медресесінің қаһарманы ағаш ұстасы Ахмедтің

көрген екінші түсі мен үшінші түсінің соңында мәлім оқиғаның ақырында табандылық танытқан белсенді Хафыз Мехметтің балаларға хатым дұғасын оқытқаны жайлы хабар және Рисалей-Нұрды оқытқаны туралы қуанышты хабар, бәрі біздің үстімізден таудай ауыр мағынауи жүкті алып тастағандай жағымды әсер етті. Хақ тағала сендерді де оларды да мағынауи әрі заттық апаттардан сақтасын, әмин.

Ағаш ұстасы Ахметтің екінші көрген түсіне келер болсақ, Ардақты Пайғамбармен (а.с.м) байланысты әрі қуанышты болғандықтан садық шынайы түс боп саналады. Әлгі Нұр медресесінің айналасындағы ер-әйел кісілердің ерен еңбегі, керемет бейнеге енуі бұл Пайғамбарымыздың (с.а.у) көркем сүннетін жандандыруға ұйытқы болатынына ишара деп түсінеміз. Соған байланысты сендердің хаттарыңды келерден екі күн бұрын көрген түсімді баяндап берейін. Ол былай болатын:

Түсімде, қазіргі басшы немесе басшылар, мен танитын беделді екі дін ғалымына халифалық дәрежесін тапсырып жатыр және оны жүзеге асыруға тырысып және халифалықты әлгі ғалымдарға ма әлде басшыларға ма ұсынамыз деп ақылдасып жатыр деп түсіндім. Сосын кімге қарар бергендерін маған көрсету үшін маған қарай келе жатқанын көрдім. Сол сәтте оянып кеттім. Таңертең бауырларыма былай дедім:

Құдай біледі, Спарта төңірегінде Рисалей-Нұрдың заттық тұрғыдан жеңілісінен кейін рухани жеңісі болса керек, оны ең жоғары билік басындағылар аса маңызды Ислами мәселе ретінде қарастыруда. Біз Спарталықтар ол сұм оқиғаның қаншалықты шиленісіп, ресми орындарға дейін жеткенін білмегендіктен әрі көптен бері қазіргі таңда не болып жатқанын, ресми жағдай қалай екенін түсінбей, мән бермеген болсақ та әлгі түстің садық түс екенін растайтын белгі-нышан мені бір ретке болсын қарауға итермеледі. Ол белгі-нышан не дейсіңдер ғой, Рисалей-Нұрдың озат бір тәлабасы Анкарадан келіп мен сұрамай жатып былай деді: "Басшы Құранның жаңа бір тәпсірін жазыңдар! - деп бұйырыпты. Енді соған кірісіп жатыр екен".

Әрі былай депті: Ішкі істер министрі жиырма жыл бойы ұстанып келген әдетіне қайшы: "Дінсіз ұлт өзінің болмысын сақтай алмайды!" деп дінге жақ екенін және білім министрі де

Ислам әдептерін құптап, осы кезге дейінгі заң-ережелерге қайшы көзқарасын білдіріпті. Бұл үлкен өзгеріс болатынын білдіреді. Сондықтан сегіз ай бойы тыңдамаған хабарларды әлгі түс үшін құлақ түріп тыңдадым. Оның себебін шынымен білгім келді. Кенет мұндай ескерту келді: Әһл-і далалет яғни адасқан кәпірлер саяси қайраткерлерді алдатып Рисалей-Нұрға қарсы ауқымы кең план құрып, күш-қуатының дәрежесін білмек болып тиісіп көрді. Қараса, қарсы алдарында мызғымайтын, тапжылмайтын, жеңілмейтін бір жойқын күш бар. Мұны жоғары ресми орындарда талқылап, баса назар аударып, енді белгілі мағынада бітімгершіліктің іс-шараларын қарастыруда. Осы кезге дейін ақиқатқа, хикметке қайшы болса да жетістік пен жақсылықтарды өлген басшыға беріп ал, кемшіліктер мен жамандықтарды халыққа, әскерге еншілеп келген болатын. Енді мұндай сұмдық қателіктен бас тартып бүкіл жамандықты өлген басшыға беріп өздерін әлгіндей сұмдық үлкен қателерден біршама арашалап алуға соның жолын қарастыруға тырысуда. Мұны әлгі түс пен бізге жеткен хабарлардан байқаймыз. Бірінші мен екінші Хулусилердің ортақтасып жазған хаттары, өздерінің яғни ықпалы зор екеуінің қаншалықты қайратты да адал, болаттай берік екенін көрсетеді. Тіпті әрбір оқиға мұны растайды десе болады.

Ғазиз, адал, табанды бауырларым, нағыз ізбасарларым!

Соңғы күндері Рисалей-Нұрға қастандық жасағандар мен сендерге қиянат қылғандар үшін мені ашу қысып соның нәтижесінде қарғыс дұғасын оқуға ниеттендім. Кенет Спарта қаласын аяп, қарғысқа қия алмадым. Бірнеше рет ниет етсем дағы Спартадағы игі жақсылардың саясында қастандық жасағандар да құтылып кете берді. Қимаған соң қарғыстың орнына былай дедім:

Уа, Раббым! Спарта қаласы Рисалей-Нұрдың "Зәхра" медресесі еді ғой. Сен сол жердегі жағымсыз қызметкерлерді де жөнге салып тәрбиеле, ақырын қайыр қыла гөр!" деп дұға еттім және етіп жүрмін.

Екіншіден: Жақында Салахаддинның Ыстамбұлдан әкелген "Хаббе", "Қатре", "Шәмме", "Хубаб" дейтін арапша рисалелерге көз жүгірттім. Жаңа Саидтың көкірек көзімен тура көрген ақиқаттар

Рисалей-Нұрдың өзегі, дәнектері секілді. Негізінде олар Шуле, Зүхре дейтін Рисалей-Нұрдың арапша кітапшалары ғой. Олар тұп-тура өз нәпсімнің дәрісі болғандықтан арапша әрі қысқа-нұсқа жазылып, басқаларды назарға алмаған болатынмын. Оны сол кезде әу баста Шәйх-үл Ислам және Дар-үл Хикмет мүшелері сондай-ақ, Стамбулдың ірі ғалым-ғұламалары ұнатып, жоғары баға берген болатын. Бұлар Жаңа Саидтың еңбектері болғандықтан Рисалей-Нұрдың бір бөлік кітаптары боп саналады, ал Ескі Саидтың болса арапша рисалелерден тек Ишарат-үл Иғжаз ғана. Оның Рисалей-Нұрдағы орны ерекше. Сонымен қатар екі Саидтың ортақтасып бір рамазан айында жазған және өздігінен еріксіз түрде ұйқасып өлеңге ұқсас боп шыққан және Ишарат-үл Иғжаз кітабында елу-алпыс беттік түрікше Лемағат атты рисале де Рисалей-Нұрға енсе жақсы болар еді. Өкінішке орай бір нұсқа алып қалмаппын, жұртқа ұнағандықтан баспадан шыққандары таусылып қалыпты. Сондай-ақ, Ескі Саидтың логика ілім саласында құнды еңбегі бірақ жарыққа шықпаған "Талиқат" кітабынан теріліп алынған таңғажайып бір жазбасындағы терең зерттеуші ғұламаларды тамсандырып, риза қылып назарын аударған баспадан шыққан "Қызыл Иғжаз" деп аталатын логика туралы рисалесін Рисалей-Нұрға ендіруді және оны шәкірттердің ішінде ғалым кісілерге көрсетуді жөн көрдім. Дегенмен мазмұны өте терең. Жақында одан үзінді ретінде Фәйзиге дәріс бердім. Мүмкін кейін Фәйзидің өзі басқаларға түсінікті болуы үшін алған дәрісін түрік тілінде жазар.

Ғазиз, адал бауырларым, тұрақты да шынайы ізбасарларым!

Соңғы күндері көкейіме Рисалей-Нұр тәлабалары туралы аса маңызды, әрі уайымдататын мағынауи сауал келді. Кейін ойлап отырсам бұл сауалды Рисалей-Нұрдың көптеген тәлабалары хал тілдерімен сұрап жүр, сұрайтын болады. Кенет оның жауабы келді. Оны Фәйзиге айтып едім, "ең болмаса қысқаша қағазға түртіп қояйық!" деді.

Уайымдауға тұрарлық бір сауал: Хадис-риуаяттарда, ақырзамандағы фитнә-бүлік кезінде аштық үлкен рөл ойнайтыны, сол арқылы адасқандар бейшара иманды жандарды тұрмыс

тауқыметімен тұсаулап байлап алатынын, осылайша оларға діни сезімдерді ұмыттырып я болмаса екінші, үшінші дәрежеге түсіруге тырысады дейді. Апырм-ай, барлық нәрседе тіпті алапат кезінде де имандыларға, бейкүнәларға Аллаһтың рахымы түсіп нұрын төгіп, тағдыр әділдік жасайтыны секілді бұл кезде нендей мейірім, рахым шуағы бар екен. Әһл-і иман оның ішінде Рисалей-Нұр тәлабалары осы қиыншылықта иман уә ақырет үшін не істеуі керек, нендей пайда-хикметтері бар, қалай қарсы тұрмақ?

Жауабы: Бұл қиыншылықтың басты себебі, нығметті жоққа шығару, Құдайға шүкір етпеу, Аллаһтың нығметтерінің қадірін білмеу, болып табылады. Міне содан күпірлік, Жаратқанға бағынбау туындайды. Сондықтан әділ әрі хикмет иесі Аллаһ, өзі берген нығметтің әсіресе азық-түлік, оның ішінде тіршіліктің көзі, аса қымбат нығметтің яғни нанның нағыз ләззат дәмін, аса маңызды қадірін, нығмет жағынан баға жетпес құнды екенін білдіру мақсатында шынайы шүкірге шақыру хикметімен Рамазан сынды діни машықтануды, яғни ораза ұстамаған, шүкір етпейтін адамдарды осы бәлеге ұшыратып, хикметке толы әділдік жасады. Мұндай жағдайда имандылар, әһл-і ақиқат әсіресе Рисалей-Нұр тәлабаларының міндеті осы қиыншылықты, аштықты Рамазан айындағы діни машықтану, аштық секілді қабылдап Аллаһқа жалбарынуға, күнәсына өкінуге себеп қылып әрі жазғанға көнуге тырысып бағу керек. Және халықтың "зәруміз" деп тіленші, ұры, анархист болуына жол бермей, кедергі болу керек. Сондай-ақ, аш-жалаңаш, пақырларды аямайтын кейбір мес қарын байлар мен әл-ауқаты жақсы кісілер Рисалей-Нұрды тыңдап, болып жатқан мәжбүри аштық сезімімен қарны аш жандарға мейірімділік жасап, оларға зекетпен көмектесулері керек және нәпсісін небір дәмді тағамдармен әбден құтыртқан, бетімен кеткен және масқара әуесқой, қырсық әрі тоңмойын мас жастар да Рисалей-Нұрдың тәлім-тәрбиесі арқылы мұндай оқиғадан ғибрат алып батыр түрде пайдаланып азғындық пен күнәлардан қашып, нәпсінің зауықтарынан, құмарлықтан құтқаратындықтан Аллаһқа мойынсұнуға, ізгі амал жасауға талпынып осылайша жағымсыз оқиғаны жағымды етіп тиімді пайдаланулары керек. Әһл-і ғибадат пен салих амал етушілер де мұндай көпшіліктің аш қалып жатқан заманда және әбден былығып, қайсы харам қайсы халал айыра

алмайтын дәрежеге жеткен кезде және шүбәлі заттар көбейіп, аралас-құралас шақта баршаға ортақ ризықтың халал болуы үшін зәрулік мөлшеріне қанағат етіп, сөйтіп осы мәжбүри бәлеге шариғатқа сай машықтану ретінде қарау қажет. Құдайдың жазған тағдырына шағымданып емес ризашылықпен қарау керек.

Барлық бауырларыма әсіресе қиыншылыққа ұшыраған жандарға көп-көп сәлем және сау-саламатта болуларына дұға етемін.

Сабри бауырым! Сені уәкіл ретінде тағайындап сәлем жолдағандарға мен де сені уәкіл тағайындадым. Оларға жеке-жеке сәлем. Сенің осы жолғы хатыңның кеш келгені рас, бірақ бірнеше жақтан мені риза қылды. Хаттан Сабридың болаттай мықты табандылығын, дұрыс пікірін, тура көзқарасын байқадым. Хафыз Али екеуің Атабей арқылы хабарласып тұруды жөн көрген екенсіңдер. Атабейде Абдуллаһ Чавуштың немесе ыңғайлы біреудің адресін білдірсеңдер жақсы болар еді. Абдуллаһ Чавуштың сендер үшін сұраған Оныншы Шуақ атты Фихристенің екінші бөлімін жаздырып қойдық. Хизб-үл Әкбәр-и Нұриды Фәйзи бауырымыз жазып шықты. Жақында Құдай қаласа сендерге жібереміз.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұл жолғы Сабри мен Хафыз Али жазған хаттар Рисалей-Нұрдың таңғажайып кәраматын, орасан зор қуатын көрсетуде. Нұр медресесінің озат әрі қайратты тәлабалары Хафыз Мехметтің зая болған кітаптарын өз мойындарына алып бірнеше күннің ішінде орнына басқасын жазып береміз деуі осы аймақтағы шәкірттерді шын жүректен қуанышқа бөледі. Хафыз Алиді тексеруге келгендер былай депті: "Дүкендерде қағаз жоқ, Рисалей-Нұр шәкірттері қағазды тауысты!" дегені және Мехмет Зүхдүнің кітаптары өзіне қайтарылып берілуі; міне бұл Рисалей-Нұр шәкірттерін құлшындыратын әрі мақтануға тұрарлық және батылдық беретін оқиға. Сабри өз хатында: "Екі-үш жыл болды Рисалей-Нұр жазылу тұрғысынан бәсеңсіп қалды, неліктен?" деп хикметін сұрапты. Оның жауабы ұзақ. Әрі рисале жазу еріктен тыс мәселе. Сондай-ақ, Рисалей-Нұр шәкірттерінің жазудан үлесі болуы үшін кейбір маңызды себептер

мен кедергілер пайда болды. Осы аймақтағы әу баста Әсия болып Улвия, Лүтфия сынды белсенді ханым шәкірттер, Нұр медресесіндегі құрбы-достарына сондай-ақ, сәлем жолдаған Сабридың жұбайына сонымен қатар бауырларына дұғай сәлем айтып, құрметтейтінін білдіріп жатыр.

Барлық бауырларымызға жеке-жеке сәлем және дұға етеміз.

Ғазиз, адал бауырларым!

Қаһарман Тахири мен Катип Османның жазған хаттары расында маған бір дәрі сияқты шипа болды. Жартылай тәнге қатысты жартылай рухани уайым дейтін ауруымды емдеп жазды. Хақ тағала оларға және сендерге мәңгі бақи риза болсын.

Иә, сендердің табандылықтарың, қайсарлықтарың, ықыластырың дүниялық адамдардың жауырынын жерге тигізді, тигізіп жатыр. Әйтпесе бір ғана Тәсәттүр рисалесі үшін жүз жиырма адамды тұтқындап, қамауға алып еді, енді жүз отыз рисале үшін бір ғана адамды тұтқындауының себебі сендердің ықылас пен табандылықтарыңның арқасы. Тахиридың Хизб-үл Әкбәр мен Уирд-і Ағзамды бастыру үшін Ыстамбұлға сапары сәтті де берекелі болсын деп шын жүректен дұға етеміз. Ыстамбұлда Шәфиктен басқа Рисалей-Нұрмен тығыз байланысты кісілер көп, бірақ олардың адрестерін білмеймін. Дегенмен Шәфик арқылы Барлалық Хажы Бәкірді, әкімшілікте қызмет атқаратын Инәболулық Хафыз Әминді, Гүрәндық Мехмет Әфендіні тауып хабарласуына болады. Ыстамбұлдық мәшһүр уағызшы, достары арқылы мені естіп жолығуға келіп, сәті түспей кетіп қалыпты.

Бір кісіге жазылған хаттың көшірмесі сендерге жіберілді, мүмкін ол жерде де осы кісі секілді ол ақиқатқа мұқтаж жандар бар шығар. Ия, Ыстамбұлға барған Рисалей-Нұр шәкірттері сенің қайратты да ықыласты екеніңді әрі әсерлі уағызың жайлы айтты. Олар сен секілді ықыласты да қайсар кісінің Рисалей-Нұр аясына кіргенін қалайды. Мен де олар сияқты сені шынымен Рисалей-Нұр шеңберінің ішінде көргім келеді. Білесің ғой, екі әліп бөлек тұрса қорытындысы екі болады. Егер бір сызықтың бойына иық тіресе біріксе он бір қорытынды береді. Сол сияқты сенде әсерлі насихат-уағызыңмен

жасап жатқан иман қызметің жалғыз өзіңмен болса қазіргі ұйымдасқан соққы-кедергілерге қарсы төтеп беруі екі талай, қиынға соғар. Егер Рисалей-Нұр қызмет шеңберіне кірсең әлгі екі әліп тәрізді он бір, тіпті жүз он бір қорытынды беріп, қуатты боласың және қарсы алдындағы бірлескен кәпірлерге қарсы төтеп беру жеңіл болмақ. Мына заман ақиқатты түсінгендер үшін жеке тұлғаның, менмендіктің заманы емес. Заман жамағат заманы. Жамағат болып, ұйымдасқаннан пайда болатын мағынауи тұлға үкім жүргізсе, сол әлдеқайда мықты болып соққыларға қарсы төтеп береді. Үлкен дарияны иелену үшін өзінің мұз паршасына ұқсас менмендігін, жеке тұлғалық мінезін әлгі дарияға әуізге тастап еріту керек. Әйтпесе әлгі мұз паршасы еріп зая болды. Әлгі дариядан да пайдалана алмайды. Мені таңқаладыратын және өкіндіретін мәселе, хақ жолдағылар мен ақиқатты түсінген жандар алуыздықтың кесірінен татуластық пен бірліктегі жойқын қуатты жоғалтып алған. Керісінше бүлікшілер мен адасқандар өз ұстанымдарына қайшы болса да бірліктегі зор қуатқа ие болу үшін ынтымақ құруда. Өздері он шақты бола тұра ақиқат жолындағы тоқсан кісіні тізе бүктіріп жеңіске жетуде.

Ғазиз, адал бауырларым!

Дәл осы кезде Хусрев, Рүшдү, Рәфәт және Спарталық Хафыз Али әскерден қашан келеді екен деп ойладым. Әсіресе Хусревтің қаламы Рисалей-Нұрдың кеңінен тарауына қашан қызмет етеді екен деп білгім келді. Оларға менен сәлем айтыңдар. Осыдан он минут бұрын ержүрек батыр, бірақ жазу білмейтін екі кісі Рисалей-Нұрдың шеңберіне бірін-бір әкелді. Оларға былай дедім: "Бұл шеңбер өзінің беретін үлкен пайда-нәтижесіне ақы ретінде сендерден берік адалдық және қайтпас қайсарлық, табандылық сұрайды.

Спартаның қаһарман батыр шәкірттері атқарған таңғажайып, жаһанға жар салуға тұрарлық нұр қызметінің себебі, олардың ғажайып адал және ерекше табанды болуы. Бұл табандылықтың ең бірінші шарты қуатты иман мен ыстық ықылас. Екінші шарты туа біткен батырлық, ержүректік. Сендер ержүрек, батырлықпен танымал кісі екенсіңдер және дүниялық болмашы нәрсеге жандарыңды қиюға дайынсыңдар. Олай болса әлбетте Рисалей-Нұрдың киелі қызметінде

және дүниеден қымбат ақыреттік мол пайдалары үшін ержүрек түрде жанкештілік, батырлық, табандылық танытып адал ниеттеріңді сақтап қаларсыңдар!" дедім. Олар да мақұлдап толық қабылдады.

Ғазиз, адал бауырларым және Құран қызметінде күшті достарым!

Бұл жолы қаһарман Тахириді барлық бауырларымның атынан келгендей қабылдадым. Оның бойынан бір Лүтфи, бір Хафыз Али, бір Хусрев, бір Саид (бірақ жас Саид) көрдім. Хақ тағалаға шексіз шүкір еттім. Бұл жолы оның аяғының дүбірін естігендей ол келмей тұрып мені тергеуге келген комиссарға, тергеушілерге байланысты бір мәселені яғни шәкірттерім сұраған сұраққа байланысты бір мәселені баяндап берейін, бәлкім оның сендерге де пайдасы болар деп жіберіп отырмын.

Әрдайым қызметінде жүрген Рисалей-Нұр шәкірттері тарапынан қойылған бір сұраққа жауап.

Сұрақ: Осынша уақыттан бері сіздің қасыңызда қызметте жүрміз. Сіздің дүнияға, қоғамдық өмірге, саясатқа қатысты бір рет болсын қызығып, сұрағаныңызды көрмедік. Сіздің әрдайым иман, ақырет жайлы дәрісіңізден басқа нәрсемен шұғылданғаныңызды көрген емеспіз. Біздің түсінгеніміз; осы он сегіз жыл бойы өміріңіз осылай өткен секілді. Олай болса неліктен Спартада себепсіз, елді шулатып нахақтан нахақ сізді сотқа берді...жүзден аса жора-жолдасыңызды төрт ай тергеп, ақырында дүнияға, саясатқа қатысты бірде-бір дерек, я бір ілік таба алмай, тек өздерін және сот қызметкерлерін өмір бойы ұятқа қалдыратын бір сылтау тауып, ұстаған жүз кісінің тек бесеуіне әрі кетсе он адамға бес-алты ай жазаға тартты?...

Сондай-ақ, осы аймақта алты жылдан астам полиция бөлімшесінің қадағалауында, дәл көз алдында тұрып жатырсыз, терезеден сіздің не істеп жатқаныңыздың бәрі көрініп тұрса дағы: осыдан екі-үш ай бұрын сізді жасырын яки ашық түрде аңдып, бірнеше мәрте тінту жүргізгені және достарыңызды сізден алыстату үшін тергеп, сізді аса қауіпті әрі күшті саясаткер ретінде қарағаны несі? Біз бұған таңқаламыз әрі қатты қынжыламыз. Осы соңғы екі-үш айдан бері ғана қасыңызға емін-еркін келе бастадық. Бұдан бұрын сескеніп, тығылып келуші едік. Бұл мәселені бізге түсіндіріп берсеңіз.

Жауабы: Бұған өзім де сендер секілді тіпті сендерден бетер таңым бар. Бұл сұрақтың түсініктеме жауабын Жиырма жетінші Лема деп аталатын, сотқа қарсы ақталып жазылған "Мүдафат рисалесінен" және он алтыншы Мектуб рисалесінен табасыңдар. Әзірге оның қысқа-нұсқа бір-екі негізін баяндап берейін:

Біріншісі: Елдің қауіпсіздігіне жауапты және билік басында отырған қызметкерлер, тәртіп сақшылары, полиция қызметкерлері бізден, және біздің жолымыздан күдіктеніп тиісу, үрку былай тұрсын керісінше бізді қорғаштап құлшындыру, батылдық беруі керек, бұл олардың міндеті, қызметінің талабы. Өйткені олардың қоғамдағы міндетінің негізі, ірге тасы құрмет; ізет-мейірім; халал мен харамды ажырату; мойынсұну. Міне, осы нәрселер арқылы қоғамда қауіпсіздік орнап, ел тыныш өмір сүреді. Мұның солай екені іс жүзінде дәлденген. Рисалей-Нұрдың ең көп тараған Спарта, Қастамону қалалары десек, басқа аймақтардан қарағанда сол жердегі тәртіп сақшылары ынсаппен қараса оларға Рисалей-Нұрдың көп пайдасы тигенін көреді.

Әрі тәлабаларының саны көп, әрі қуатты және ұстанымдары дұрыс бола тұра қауіпсіздікке титтей де зарары болмағанын сондай-ақ, тәлабасы болған мың адам он адамдай қоғамға зияны тимегенін жүрегі таза кісі мойындайды. Мұның хикмет-сыры мынада:

Адамзат қоғамында және дін Исламда үш маңызды мәселе бар. Олар: Иман, Шариғат, Тұрмыс. Олардың ең маңыздысы иман ақиқаттары. Бұл Құрани уә иман ақиқаттарды басқа нәрселерге, ағымдарға, өзге күштерге құрал етуге яки пайдалануға болмайды. Мұндай алмаздай құнды Құран ақиқаттарын дінін дүнияға сататын немесе құрал ретінде пайдаланатын адамдардың назарында шыны, әйнек дәрежесіне түсірмеу керек. Өте киелі де маңызы зор иманды құтқару қызметін толыққанды адал атқару қажет. Сол үшін Рисалей-Нұрдың хас, адал тәлабалары саясатқа мүмкін болғанынша жоламай, ұзақтан қашады, жиіркене алыс тұрады. Тіпті сендердің мына бауырларың - өздерің де білесіңдер - он сегіз жыл бойы қатты мұқтаж болсам дағы саясатқа, қоғамға араласпау үшін үкіметке бірде-бір шағым, айтып, өтініш жасамадым. Сегіз-тоғыз айдан бері дүнияның дүрбелең оқиғалары туралы бір рет болсын сұрап қызықпадым, білгім де келмей, ол туралы әңгіме де айтпадым. Тіпті қазір соғыс бітті ме,

бітімгершілік болды ма, Ағылшындар мен Алмандардан басқа кімдер соғысып жатыр білмеймін, оны сендер жақсы білесіңдер. Әрі жұртты мылжың қылатын, есінен ауыстыратын үш жылдан бері бөлмемде есітіліп тұрған радионы да екі мәртеден басқа тыңдамағаныма және әсте сұрамағаныма менімен әрдайым бірге болатын сендер куәсіңдер. Енді осыншама дүниямен байланысы жоқ, саясатқа немқұрайлы адамның ұстанған жолына тиісіп, одан күдіктеніп, басқан ізін аңдып, мазасын алған адам қаншалықты ынсапсыз екенін ең ынсапсыз адам да түсінеді деп ойлаймын.

Екіншісі: Уа, бауырларым! Сендер білесіңдер, біздің жолымызда менмендік, тәкәппарлық, атақ-даңқ иесі болып жоғары мәртебелі болудан у көргендей қашамыз, мүлдем аулақпыз. Оған апаратын жағдайлардан да мүмкіндігінше ұзақ тұрамыз. Әлбетте бұл жерде алты-жеті жылдан бері көзбен көріп куә болып, жиырма жыл бойы зерттеп көздерің жеткен болар, мен жеке басыма құрмет, мақам-мәртебе сұрамаймын ол, керек емес. Сендерді сол тұрғыда бірнеше рет ренжіткен де болармын. Менің шамамнан тыс дәреже беріп, жоғары көтермеңдер, деп сендерге ренжитінім рас. Тек Қасиетті Құранның бұл заманда мағынауи мұғжизасы болған Рисалей-Нұр үшін, мен де оның бір шәкірті болғаным үшін және оны мойындау, байланыс құру үшін ғана сыйластықты шүкір ете қабыл аламын. Міне, осыншалықты менміндіктен, тәкәппарлықтан, атақ құмарлықтан, айналып келгенде екі жүзділіктен сақтануды өзіне қағида ұстанған адамға қарсы үкімет басындағылардың, биліктегілердің, тәртіп сақшыларының күдіктенуі мүлдем мағынасыз, еш керегі жоқ екенін есалаңдар да түсінер.

Ғазиз, адал, қайсар бауырларым!

Қиыншылыққа ұшырап, жапа шеккендердің жеңіске жетуі, олардың сотта ақталып шығуы тек сендер мен бізді ғана емес тіпті осы елдегі бүкіл имандыларды қуантатын жағдай. Өйткені Рисалей-Нұрдың ақталып, еркіндік алуына жол ашты. Осы кезге дейін кітаптарымызды тәркілейді деп алаңдап өте сақ болуға мәжбүр болатынбыз.

Рас, соңғы он сегіз жылда әсіресе осы жерде алты жыл бойы оларға көрсетпеу үшін рисалелерді жасырып, көп қиналдым, әрдайым уайымдап азап шегетін едім. Хақ тағалаға Рисалей-Нұрдың әріптері қанша болса сонша мадақ пен хамд-мақтау болсын осы жолғы мағынауи жеңіс арқылы бізді тұмшалаған әлгі залым да қараңғы зұлымат бұлт сейілді. Аз ғана қиналыспен мол табыс, үлкен жетістікке жеттік. Және осы екі ай тоқырау кезеңі дәл қамауға алынған оқиғамыз секілді басқа салада, анағұрлым кең шеңберде Рисалей-Нұрдың жайылып тарауына себеп болды. Сендерді әсіресе қиыншылыққа ұшырағандарды, оның ішінде Хафыз Мехметті шын жүректен құттықтаймыз, ақыры қайыр болсын! Бір түйір «Тәсәттүр рисалесі» үшін жүз адамды жүз күнге қаматқан және соған ұқсас жүздеген рисалелер үшін бір түйір адамды бір күнге де қамата алмаған сотқа үстем келіп, жауырынын жерге тигізген сендердің таңғажайып адал ниеттерің, ыстық ықыластарың және мызғымас табандылықтарың, қаймақтай ұйыған ынтымақ, ауызбіршіліктерің екеніне біздің көзім әбден жетті, оған еш күмән жоқ. Хақ тағала сендерге мәңгі бақи разы болсын, әмин.

Ғазиз, адал бауырларым!

Біріншіден: Сексен жылдан астам мағынауи өмірге қол жеткізетін мүбарак үш айларың, әсіресе бүгінгі Рәғайыб түндерің құтты болсын! Сендердің ақталып шығуларың, мағынауи тұрғыдан жеңіске жетулерің залымдарды әбден састырды. Енді олар тиісу тәсілін өзгертті. Дұшпан түрде жауыздық жасауды қойып дос бейнесіне еніп, хас шәкірттерді Рисалей-Нұр қызметінен алыстату, босаңсыту, тежеу үшін мемлекеттік қызмет секілді жұмыс тауып беруде немесе жоғары шенге көтерілуге оңтайлы қызметке алып яки басқа да жұмыспен шұғылдандыруға тырысуда. Бұл жақта соған ұқсас оқиғалар көп. Мұндай тиісу бір жағынан алғанда әлдеқайда зиянды.

Екіншіден: Бұл жаққа лицей мектебіне әсері мол бір нұр келді. Ол не десеңдер, ол Отыз екінші Сөздің бірінші тарауы, Отызыншы Леманың "Адл" мен "Хакем" есімдері жайлы нүктелер, Табиғат рисалесінің соңына дейінгі жер, Аят-үл Күбраның: "Иә, бұл дүния

дейтін қонақүйге келген әрбір қонақ..." деп басталатын Бірінші тараудың басынан бастап - сонау илһам, уахи мәртебелерінен басқа - он сегізінші мәртебе дейтін әлемнің "худус" ақиқаты, сосын "имкан" мәселесіне дейін. Біз бұл жерлерін жаңа әріппен жазуға мағынауи ескертуге орай рұқсат бердік. Олар көшірме машинкасын пайдаланып өздері үшін жазып алды. Сендер де әлгі төрт тарауды бір том жасап жаңа әріппен жазып кәпірлерге зеңбіріктің оғындай атып, пайдалануларыңа болады.

Мен биыл тым әлсіз, қарт қуатсыз жағдайда болғандықтан осы қасиетті үш айларда жігерлі жас бауырларымның маған рухани жәрдем етуін өтініп сұраймын. Әрқайсына жеке-жеке сәлем жолдап, екі дүнияда сау-саламатта болуларына дұға етемін.

Ғазиз, адал бауырларым!

Соңғы кездері Қасиетті Құранның назарында иманнан кейін негізгі мәселе тақуалық пен салих амал екенін жиі ойлайтын болдым. Тақуалық деген, тыйым салынған нәрселерден, күнәлардан қашу, ал, салих амал болса Аллаһтың әмір еткен нәрселерді орындау, жақсылық жасау. Қашанда жамандықтан тыйылу пайдалы іс жасаудан абзал. Сол сияқты мына азғындық бұзғыншылық жайлап өзіне еріксіз тартатын әуесқой заманда әлгі тақуалық яғни зиянды нәрселерден тыйылу, үлкен күнәлардан қашу өзекті де маңызды мәселе болып тұр.

Мына заманда бұзғыншылық, күшейіп кері тартпа ағымдар көбейгендіктен тақуалық осы бұзғыншылыққа қарсы бірде-бір тосқауыл. Парыздарды орындап, үлкен күнәлардан қашқандар құтылады. Қазіргідей жан-жақты үлкен күнәлар қаптаған заманда салих амалды ықыласпен орындау өте қиын, сирек кездеседі.

Сондай-ақ, азғантай салих амал мына қиын кезеңде көп амал жасағанмен тең. Әрі тақуалықтың өзі де белгілі бір мағынада салих амал боп есептеледі. Себебі, харам нәрседен қашу уәжіп. Ал бір уәжіп көптеген сүннет тең артық. Тақуалық мына заманда яғни мыңдаған күнәларға ұшырасатын кезде бір ғана амалмен жүздеген

күнәдан аман қалуға болады. Осылайша жүздеген уәжіп амал істеген боп есептеледі. Бұл өте маңызды мәселе. Бұл ниетпен болатын әрі тақуалық үшін, күнәдан қашу үшін жасалатын көрінбейтін ғибадат бұл сауабы мол салих амал. Рисалей-Нұр шәкірттерінің бұл заманда атқаруы тиіс басты міндеті бұзғыншылыққа, күнәларға қарсы тақуалықты ұстану. Қайда барсаң да қазіргі таңда қоғамның қай қабатында болсын жүздеген күнә кездесетіні рас. Әлбетте тақуалықпен, күнәдан қашу ниетімен жүз салих амал жасалған боп есептеледі.

Өздеріңе мәлім, бір адамның бір күнде бұзып тастаған сарайын жиырма адам жиырма күн жүріп жасай алмайды. Бір адамның бұзғанын жиырма адам жөндеуі керек бола тұра, қазіргі таңда мыңдаған бұзушыларға қарсы бір ғана жөндеуші Рисалей-Нұр осыншама төтеп беріп, тиімді нәтиже беруі таңғажайып оқиға. Егер осы екі қарама-қарсы күш тең болып бір деңгейде болса Рисалей-Нұрдың жөндеу қызметі мұғжизаға ұқсас табысты болып, жеңістен жеңіске жетер еді.

Атап айтсақ, қоғамның тыныс тіршілігіне тікелей қатысты және маңызды рол ойнайтын үлкенге құрмет, кішіге мәрхамат, ізет әбден азайған. Кей жерлерде мұң жұтқан бейшара қарттар мен ата-аналардың ауыр жағдайын естисің. Құдайға шүкір, Рисалей-Нұр осындай бұзғыншылыққа қарсы төтеп беріп, жөндеп түзетіп келеді. Зүлқарнайынның қорғаны қирап Яжуж пен Мәжужтің дүнияны жаулап, астан-кестеңін шығаратыны секілді Мұхаммеди шариғат (с.а.у) дейтін Құрани қорған тозып жарлары қирай бастағанда Яжуж пен Мәжужтен де бетер мінез-құлықты бұзатын қоғамда зұлымат, анархия, бейберекетсіздік, тудыратын діннен безушілік етек алып, айналаны жалмап барады. Рисалей-Нұрдың шәкірттері мұндай кездегі мағынауи күресі иншаллаһ, сахабалардың заманындай аз амалмен өте көп сауап жинаған боп, салих амалдарға ізгі іс-шараларға ұйытқы болар.

Ғазиз, бауырларым! Міне, осындай заманда мұндай сұмдық оқиғаларға қарсы ықыластың күш-қуатына сеніп, сосын біздің ең жойқын қуат көзіміз ақыреттік амалдарды бөлісіп атқару, бір-бірімізге қаламдармен салих амал дәптеріне сауап жаздыру. Сонымен қатардерімен де әрбірінің тақуалық қорғанына күш-қуат

беріп, демеу болуымыз керек. Әсіресе сұмдық шабуылға ұшырап жатқан мына пақыр, әлсіз бауырларыңа осы қасиетті үш айларда, ерекше күндерде қол ұшын беру, сендер сенімді ықыласты қаһарман, жанкешті де қамқоршы кісілерге жарасар әрекет. Сендер маған рухани демеу көрсетулеріңді өтініп сұраймын. Мен де иман, адал болу шартымен Рисалей-Нұр тәлабаларын барлық дұға-тілектеріме, мағынауи табыстарыма қосып, жиырма төрт сағатта әлгі ақыреттік амалдарды бөлісу қағидасына сүйене отырып кейде жүз мәртеден көп Рисалей-Нұр тәлабалары деген кезде сендерді ниет етіп ортақ қылып отырамын.

Ғазиз, адал бауырларым!

Кеше Әмин, осы аймаққа келген әскери бір қызметкерден естігенін айтты. Мен қаламасам да және Орыстардың соғысы не жағдайда екенін білмесем дағы, мәселе Ресейдің Кавказбен байланысы үзіліп, бөлінуі туралы еді. Мен оның сөзін бөліп, айтқызбай тастасам дағы көңілім алаңдап, уайымдай бастадым. Кейін намаздан соң, тәсбихат оқып отырғанымда Жер жаһанда соғысып, шайқасып жатқандардың біреуі дін Исламға, Құранға және Рисалей-Нұрға, және біздің ұстанған жолымызға тараптар боп жақтасатынға ұқсайды. Сол үшін ол туралы мағлұмат алу керек секілді көрінді. Қызығып, сұрамау үшін бір-екі хатта баяндалған себептерді еске алдым. Олар көңілді, ақылды қанағаттандыратыны рас, дегенмен қызығушылығы артып, әуестеніп тұрған нәпсіге әлі келмей жатты. Көкейге тәсбихат оқып жатқанда мұндай бір ескерту келді:

Қызығып сұрамаудың маңызды бір себебі: Қызығып қараса бір жаққа жақтасу сезімі оянады. Ал жақтасу болса өзі жақтасқан жақтың кемшіліктерін көрмейді, сосын зұлымдығына риза болып, тіпті хош көреді. Алайда, күпірлікке ризашылық күпірлік болатыны секілді зұлымдыққа ризашылық та зұлымдық боп саналады.

Иә, жер жүзінде қырғи қабақ соғыс, қанды майдан да жан-айқай көкке жететіндей зұлымдық, қирату болып жатырғаны рас. Қыруар бейкүнә жандар мен жәбір шеккендердің ақысы желініп, орасан зор зардап шегуде. Аяуды білмейтін қатігез батыс мәдениетінің

зұлымдыққа толы қағидасы бойынша "қоғам үшін жеке тұлғалар пида етіледі, елдің тыныштығы үшін жекетұлғалардың құқықтары ескерілмейді" деп, қазіргі таңда адам айтықсыз сұмдық зұлымдық жасалуда. Мұндай қасірет алғашқы қауымдық кезінде де болмаған шығар.

Баяны мұғжиза Қасиетті Құранның нағыз әділ үкіміне келсек қоғам үшін деп бір адамның ақысын жеп, құқығын таптауға болмайды. "Хақтың аты хақ. Оның кішісі үлкені болмайды!" дейді. Оқиғаларға осылай аспани заңмен, баға беріп нағыз әділ қарайтын Рисалей-Нұр шәкірттеріндей Құран ақиқаттарымен шұғылданатындар мүмкін болғанынша керексіз, тек әуестене қызығып, тек нәтиже жағы мен пайдасы бар, бірақ нәтиже әлі болмай тұрып орынсыз қызығып қараудың керегі жоқ және залым түрде бұзып жатқандарды қоштағандай Ислам мен Құранға пайдалы болатын әлгіндей топтардың іс-әрекеттерін ойша бақылап отыру, шұғылдану дұрыс емес. Ол ақиқатқа үйлеспейтіндіктен нәпсі де ақыл мен жүрекке еріп қызықпайтын болды... Мен солай шештім.

Екінші мәселе: Рисалей-Нұрдың Спартадағы нақты жеңісі діннен безгендерге қатты әсер етіп, оларды састырды. Бірақ, кейбір қырсық, бірбеткей және өліп қалған сұмырайдың жаман рухы тәрізді кейбір кәпір, дін дұшпандары жеңілгендерін мойындамай қарсы әрекет ниетімен Құран мен Пайғамбарға (с.а.у) жауыздық ретінде бірақ мұнысын жасырын, астыртын түрде, дәл рисаледегі шайтанмен айтыс туралы жердегі Ардақты Пайғамбарымыз бен Қасиетті Құранға қатысты сөздерді әлгі діннен безген кәпір өңін өзгертіп басқаша пайдалануда.

Соған ұқсас яхуди, қырсық әрі дінсіз философ және Европаның діннен безген біреуі, бұрыннан бері Құран мен Пайғамбардың (с.а.у) халдерінен өздерінше сынауға сылтау болар мәселелерді тауып аты ислам бірақ өзі діннен безген кәпір, әлгі мәселені желеу етіп сұмдық қулық жасап оны аңқау мұсылмандарға және Рисалей-Нұрды білмейтіндерге тыңдатып, көрсету үшін сондай сұм айла пайдалануда және өзінің кәпір екенін жасыруға тырысуда... шайтандыққа келгенде шайтаннан асып түскен. Бұл маған сұмдық әсер етті, қатты қынжылдым. Бауырым Сабридың хатында дегеніндей, қырсық дінсіздердің Рисалей-Нұрдың қызметіне қарсы

құрған тұзақтары шірік, түкке тұрмайтын өрмекші торы секілді қуатсыз және ол шайтани кедергілер жәй бопсала, еш құны жоқ. Олар Рисалей-Нұрдың алдында үзіліп, парам-парша болады дегеніндей; бұл дінсіз, қырсық, бірбет және өліп кеткен алаяқтың жаман рухы сияқты кәпірдің жазған, сырт көзге мұсылмандарға Түрік ұлтшылдығы тәрізді, ақиқатында Құран мен Пайғамбардың (с.а.у) рухани болмысына, ұлықтығына шәк келтіру, төмендету, қарапайым деңгейге түсіру ниетімен жазылған мұндай кітап шығарма, Құранның және Пайғамбарымыздың (с.а.у) мұғжизасының алдында өрмекшінің торы құрлы да бола алмайды, парам-парша болмақ. Дегенмен қатты өкініштісі мынау, Рисалей-Нұрды көрмегендерге үлкен зиян тигізгені секілді, Рисалей-Нұрды көргендер де қызығып: "Апырм-ай ішінде не бар екен? деп таза ойларын, пәк көңілдерін ластап алуда. Ең азы уәсуәсә, күмән туғызады.

Рисалей-Нұрдың батыр шәкірттері мұндай нәрселерге абай болып, қызметін одан әрі арттыра түсулері керек. Жаман нәрсемен ойша шұғылдану да жаман болғандықтан қысқа қайырдым. Байқаңдар, оған мән беріп халықтың қызығушылығын оятып назар аудартып жүрмеңдер! Оны түкке тұрғысыз, діннен безгендердің сандырағы деп қараңдар! Бұл оңбағанның қаншалықты шектен шыққандығын мына мысалдан аңғаруға болады.

Мысалы, өте алыста болып жатқан бір мәжілісте өз саласына әбден машыққан, білікті те зерек ғұламалардың оқып зерттеп отырған бір кітабына және оны түсіндіріп жатқан бір кісіге тым алыстан қарағысы келіп, бірақ көре алмаған бір ақымақ, әлгі ғалым-ғұламалар туралы мүлдем керағар пікір айтып оларды сынға алған есалаңға ұқсайды. Хақ тағала имандыларды және Рисалей-Нұр шәкірттерін мұндай есуастардың бәлесінен сақтасын! Әмин.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендердің керемет табандылықтарың мен ыстық ықыластарыңның жеңіске жетіп әлгі бәленің бетін қайтарғаннан кейін әһл-і дүния яғни тек дүнияға сенетіндер шабуыл тәсілін өзгертті. Діннен безгендердің айласына салып бізге қарсы шабуылын астыртын ұйымдастырып

Ғазиз, адал бауырларым!

Біріншіден: Сендердің өткен Миғраж түндеріңді және келе жатқан Бәрат түндеріңді құттықтап, дұға етулеріңді сұраймыз.

Екіншіден: Жиырма бесінші Сөз деп аталатын Құран мұғжизасы жәйлі рисаленің соңғы жартысы асығыстықтың кесірінен өте қысқа қайырылғанына байланысты сендерге мұнан бұрын жазғанымдай

кейбір қосымшаларды соңына қосқан едік. Енді, өте маңызды үзінді жиырма жыл бұрын басылған Ләмағаттан табылды. Оны да Құран мұғжизалары рисаленің қосымшаларының арасына қойғанды жөн көрдік.

Ләмағаттың Қаһарман Тахири әкелген нұсқасы өте қымбат көрінді. Егер тағы бір нұсқа сол аймақта болса сендер де сол бөлімді кітаптың соңына тіркеңдер. Негізінде Ләмағат таңғажайып рисале әрі. Ол қасиетті Рамазан айында жиырма күннің ішінде жылдам, еш қиындықсыз тез жазыла қойды. Кейін қарасақ «сәхл-і мүмтәниғ» секілді өлеңге ұқсас жолдары, әдемі ұйқасып-ақ тұр. Ішіндегі мына сөз ғажайып. Ол Ләмағатта былай кездеседі: «Құранның иғжазын Иғжазбен баянда!».

"Бірде түсімде Арарат тауының етегінде тұр екенмін. Кенет тау қирап, тас-талқаны шықты. Таудай дәу тастар көкке ұшты. Жер жаһанды дүр сілкіндірді" деген жерден бастап:

"назардың екі түрі бар. Біреуі: қараңғы, біреуі: жарық"...деген жерге дейін. Егер Ләмағат кітабы қолдарыңда жоқ болса ол үзіндіні сендерге жібереміз.

Екіншіден: Сендерге керемет әрі тамаша әрі нәзік бір оқиға айтып берейін. Осы аймақта Рисалей-Нұрға ер кісілерден қарағанда жанкешті түрде қызығатын қарт әйелдер мен кәрі секілді бейкүнә қыз-келіншектер, бұрыңғы кездің сырмалы әрі жылтырақ қыз жасауына ұқсас қымбат заттармен Рисалей-Нұрдың кітаптарының сыртын қаптапты. Осылайша барлық кітаптар алтынмен апталған сияқты тамаша бейнеге енген. Рисалей-Нұрдың мағынауи әдемілігіне және Хусрев пен Тахири және Али мен Хасан Атыф, сондай-ақ Асым сынды бауырларымның әдемі сұлу жазуларына жарасымды сыртқы мұқабасына да әсем қап жасап одан әрі безендіріп жіберіпті. Хафыз Алидың хатында аттары аталған Үммүхан, Шәхидәдай бұл аймақта да Рисалей-Нұрға беріліп қызмет етіп жүрген көптеген қыздарымыз бар. Мысалы, Әсия, Сәния, Улвия, Лүтфия, Әлия секілді Нұрдың шәкірттері ол жақтағы қыз-келіншек бауырларына дұғай сәлем жолдауда.

Ғазиз, адал мүбарак, берік бауырларым!

Сендердің Бәрат түндеріңмен және келіп жеткен қасиетті Рамазандағы ерекше түндеріңмен құттықтаймыз. Құдайға мың да бір шүкір, Рисалей-Нұр өзімен өзі кеңінен тарап жан жақта жеңіспен абыройға бөленуде. Әһлі-далалеттің яғни адасқандардың айла-қулықтары кедергі бола алмай керісінше көптеген дінсіздер қаруын тастап берілуде. Хафыз Алидің дегеніндей, қатты қорқып зәрелері ұшуда. Қазір, дінсіздікті жақтағаннан емес қатты қорыққаннан тиісуде. Олардың қорқынышы иншаллаһ Рисалей-Нұрға пайдалы болмақ. Нұр фабрикасының иесі бұл жолғы хатында жазған ғажап әрі керемет дұғасы, оның керемет ықыласты әрі тым адал екенін көрсетеді. Ал, оның мен туралы асыра сілтеген мақтау сөздерін Рисалей-Нұр атынан қабыл алып дұғасына "әмин" дейміз. Сол нұр фабрикасының хаты Хасан Атыфтың хатымен бірге Бәрат түні кешқұрым қолыма тиді. Сол қасиетті түнімізге берекелі құттықтау ретінде деп қабылдадық.

Ғазиз, бауырларым! Бұл мүбарак Рамазанда да өткен Рамазан сияқты мына әлжуаз, бейшара бауырларыңа өздеріңнің мағынауи және ақыреттік еңбектеріңнің зекет мөлшерін берулеріңді, яғни оның орнына біршама еңбек етулеріңді сондай-ақ, асыра жақсы ойларыңмен жүктеп қойған ауыр жүкке осылай жәрдем етулеріңді өтініп сұраймын.

Тұрмыс тауқыметі есеңгіретіп көпшілік жұрт ақыреттік істерді кейінге шегеретіндіктен адасқан топ мұны оңтайлы сәт деп пайдаланып жұртты осал тұсынан ұстап алуда. Рисалей-Нұр шәкірттері қанағат, үнемділік ережелерін сақтап осы мағынауи дертке де төтеп берер иншаллаһ.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендердің Қасиетті Рамазан айларыңды құттықтаймыз. Аса мейірімді Хақ тағала осы мубарак Рамазанның құрметіне әлемдерге рахым боп жіберілген Расул-ы Әкрем алейһиссалатү уәссаламның үмметін жарылқап медет берсін! Әмин. Аллаһтың ашуы боп саналатын бәле-апаттардан, адасушылықтан сақтасын! Әмин. Және Рисалей-Нұр шәкірттерін жарылқап Құранның нұрларын жаюда сәттілік сыйласын! Әмин.

«Хизб-үл Ағзам-ы Құрани» дұға кітабының келуін асыға күтудеміз.

Екіншіден: Хафыз Алидың хатында қаһарман Сүлеймен Рүшдүнің келгенін айтып сүйіншілепті. Біз де оған «хош келдің!» деп және үш тұрғыдан оны және бейкүнә балаларын құттықтаймыз.

Хасан Атыфтың Деміржі Мехмед деп ат қойған Бәдәуи бауырымызға жазған ұзын хатын осы аймақтағы бауырларымыз оқып оларға ықылас тұрғысынан қатты әсер етуде. Оның ықылас рисалесінің сырын, ережелерін ұстанып жүзеге асыруға тырысуы бізді кәдімгідей қуантып, шабыттандырады. Хақ тағала ондай ықыласты бауырларымыздың санын көбейтсін және Атыфтың хатында Нұр медресесінің озат әрі батыр шәкірттерінен бір-екі қарт кісінің Рисалей-Нұрмен тығыз байланыс құруы бізді қатты қуантқаны сонша көзге жас келді. Бұл жолы, алдында сендерге жіберілген жастарға ескерту жазбаға қосымша ретінде осы өңірдегі қауіпті жағдайда жүрген жастарға нұсқау деген тағы бір жазба жіберіп отырмыз. Мақсатымыз, Рисалей-Нұрдың жас шәкірттерінің ұстанған бағыт-бағдары, абыройы, жас-кезін көркем сүннет жолында өткізу қаншалықты қымбат екенін білдіру. Нағыз әрі қызықты жастық шақ осындай бақытты жастардың дәурені екенін тағы бір рет дәлелдеп, шынайы жас Түркілер кімдер екенін көрсетсін дегеніміз ғой.

Барлық бауырларымызға және қыз-келіншек шәкірттерге дұғай сәлем және осы мүбарак қасиетті Рамазан айында сондай-ақ, бірге мың қосатын киелі де қасиетті күн мен түндерде мүбарак дұғаларын өтініп сұраймыз.

Бір күні жаныма нұрлы жүзді бірнеше жас келіп, өмірде кездесетін әсіресе жастық шақта әуестікті қоздыратын қауіп-қатерден сақтану үшін не істеу керектігін, нені ескеру қажеттігін сұрады. Мен де бұдан бұрын Рисалей-Нұрдан медет сұрағандарға айтқанымды қайталап былай дедім:

Жастық шақ сөзсіз өтіп кетеді. Егер шариғатқа сай өмір сүрмесеңдер бұл жастық зая болып бұл дүнияда да қабірде де ақыретте де бастарыңа бәле болып, берген ләззатынан еселеп қайғы қасіретке ұшыратады. Ал, егер Ислам тәрбиесімен сол жастық дейтін нығметке шүкір ретінде абыройлы тұрмыс, салауатты өмір сүріп құлшылықпен өткізсеңдер мән-мағыналы, мәңгі жас болып қалуға себеп болады.

Өмір де иман болмаса яки күнәлардың кесірінен иман әсер етпесе өмір сырттай қызық, өткінші, зауық-ләззат бергенімен сол ләззаттан өкініш пен қайғысы, уайым мен мұңы мыңдаған есе көп болады. Өйткені адамда ақыл-ой болғандықтан хайуан сияқты емес, осы шақпен бірге өткен мен болашақты алаңдап уайымдайды. Ол шақтардан да өкініш пен қайғы немесе қуаныш пен ләззат ала алады. Хайуан болса ақыл-есі болмағандықтан сол кездегі ләззатына бұрыңғы өкініш пен қайғы, келешек үрей мен қорқыныш әсер етпейді. Егер адам адасқан, ғапыл болса алып жатқан ләззатын өткеннің өкініштері, болашақтың уайымы әсер етіп, әлгі шағын ләззат мәнісін жоғалтады. Әсіресе ол ләззат харам болса мүлдем бұзылып улы балға айналады. Демек, өмірден ләззат алуға келгенде хайуаннан жүз есе төмендеп артта қалады. Негізінде адасқандар мен ғапылдардың өмірі тіпті болмысы бір күндік. Оларға өткен шақ, құрдымға кеткен жым-жылас. Оны алаңдап ойлаған кезде ол жақ қараңғы, зұлымат болып көрінеді. Болашақ та солай, имансыз көзіне не болары белгісіз, бәрі ақырында жоқ болып, қоштасумен тынатын белгілі дүние. Осылайша өмірі қараң. Егер, иман өмірден өз орнын тапса ол кезде өткен шақ та болашақ та иманның нұрымен нұрланып, бар болып есептеледі. Өткен мен болашақ қазіргідей болып рух пен

жүрекке иман тұрғысынан керемет ләззатты болып нұрға бөлейді. Бұл ақиқат Қарттар рисалесіндегі Жетінші Үмітте түсіндірілген-ді, соны оқыңыз.

Сонымен өмір деген осы. Өмірдің қызықты да мәнді болуын қаласаңдар өмірді иманменен жандандырыңдар! Парыздарды орындау арқылы қызықты қылыңдар! Күнәлардан сақтанып, сол қызықты да мәнді өмірлеріңді сақтаңдар!

Күн сайын және барлық жерде болып жатқан өлім ұлы дейтін ақиқаттың мәнісі неде, соны сендерге басқа жастарға айтқанымдай бір тәмсілмен түсіндіріп берейін. Мысалы:

Осы жерде көз алдымызда бір дарағашы тұр дейік. Қасында бір ұтыс ойыны лотереяның, бірақ қымбат ұтысты, билет беретін бөлімшесі орналасқан. Бізді яғни осы жерде отырған он кісіні міндетті түрде қалай болғанда да еріксіз сол дарағашына шақырмақ. Шақыратын уақыты белгісіз болғандықтан кезкелген уақыт, я "Кел, өлім жазасына кесілдің, дарағашына шық!" я болмаса "Кел, миллиондаған алтын ұттың, ала ғой!" дейтінін күтіп отырғанда кенет есіктен екі түрлі топ адамдар келді.

Біреуі, жартылай жалаңаш, көзді алдайтын әйелдер, қолында тіл үйірер дәмді тағамдар, тәтті халуалар, бірақ улы. Оны бізге ұсынып жегенімізді қалайды. Екіншісі, алдамайтын, алданбайтын байсалды жандар. Олар әйелдердің артын ала бере кіріп былай дейді: "Сендерге құпия тылсым әрі дәріс әкелдік. Мұны оқып әлгі тәттіні жемесеңдер анау дарағашынан құтыласыңдар, әрі мына тылсыммен аса қымбат, теңдесі жоқ ұтыс билетіне ие боласыңдар!

Өздерің қараңдар! Әлгі тәттіні жегендер дарағашына асылып жатыр, әрі жолай сол халуаның уынан сұмдық асқазаны бүріп азап шегуде. Ал, манағы қымбат ұтысқа ие болғандар көрінбейтіні рас, сырт көзге олар да дарағашына асылғандай. Бірақ олар дарға асылмай керісінше ол жерден тікелей ұтыс беретін бөлімшеге бару үшін дарағашын баспалдақ қылып әрі қарай өтіп кеткендерін көрген миллондаған тіпті миллиардтаған куәгерлер бар. Олар бізге хабарлап жатыр. Иланбасаңдар, терезеден қараңдар. Лауазымды әрі осы қызметке жауапты кісілер зор дауыспен хабарлап былай дейді: "әлгі дарға асылғандарды көзбен көргендерің секілді анық түрде әлгі ұтысты тылсымды қабылдағандар алғанын, оған еш шәк, шүбә жоқ, бұған көзбен көргендей кәміл сеніңдер!".

Міне, осы тәмсілдегідей, улы болған ұқсас харам ләззаттар яғни тыйым салынған жастық шақтағы азғын нәпсінің ләззаттары мәңгі қазынаның кілті, бақи бақыттың билеті, құжаты болып табылатын иманнан айыратындықтан, дарағашына ұқсас өлімнің және түпсіз қараңғы зұлыматтың есігі іспеттес қабірдің азабына душар қылады. Әрі ажал жасырын, қашан келер белгісіз. Ол, жас-кәрі деп айырмай баскесер жендет секілді кезкелген уақыт келіп қалуы мүмкін.

Егер, әлгі улы балға ұқсайтын харам ләззаттардан тыйылып, Құрани тылсым сыр болған иманға келіп және парыздарды орындаса әлгі таңғажайып тағдыр лотереясынан мәңгі бақыт ұтып, шексіз байлыққа ие болатынына жүз жиырма төрт мың әнбия және олардың қасында сансыз әулие, абыз, ақиқат иелері, зерттеуші ғалым-ғұламалар бірауыздан куәлік етіп хабар беруде, әрі белгі-нышандарында көрсетуде.

Сонымен, жастық шақ өтеді де кетеді. Азғындық жолында өйткені болса һәм бұ дүнияда һәм о дүнияда қыруар қайғыға қасіретке ұшыратады. Ондай жастардың басым көпшілігі күш-қуатын бұрысқа пайдаланудың кесірінен, ысыраптың салдарынан уайымға салынып күдік ауруына шалдығып ауруханаларға немесе күші тасып тәртіп бұзып қапасханаға яки азғын ойын-сауыққа не болмаса рухани күйзелістің кесірінен сыраханаға, ішімдікке бойұратынын білгің келсе ауруханаларға, түрмелерге, мазарларға барып жағдай сұрас! Әлбетте, ауруханадағылар хал тілдерімен былай дейді: "Жастықтың буымен ысырап жасап және бұрысқа пайдаланудың кесірінен ауруға шалдығып енді міне, өкініп жатырмыз". Әрі түрмелерге барсаң жалпы жастықтың албырттығымен харам жолда жүрудің кесірінен опық жеп, бейбақ жастардың өкін ащы даусын естисің. Сондай-ақ, қабірдегі және ол жерге көмілетіндерге есігі әрдайым ашық берзах әлеміндегі азаптың басым көпшілігі жастықты дұрыс пайдаланбаудың кесірінен екенін білесің. Мұны "әһл-і кәшф уәл қубур" әулиелер көріп хабар беруде. Сондай-ақ, қоғамның басым көпшілігін құрайтын қарттар мен науқастардан жағдай сұрассаң, көпшілігі өкіне де мұңайып былай дейді: "Қап, әттеген-ай! Жастық шақты босқа өткіздік, тіпті зиянды түрде зая еттік. Сендер байқаңдаршы, біздің істегенімізді істемеңдер!".

Өйткені, бес-он жылдық жас кездегі харам ләззат үшін дүнияда бірнеше жыл уайым-қайғы жеп және қабірде азап пен зиян шегіп ал ақыретте болса жәһаннам мен тозаққа түсетін адам өте аянышты

Хақ тағала бізді және сендерді мына заманның қауіпті фитнәсінен құтқарып, сақтап жүрсін, әмин.

Ғазиз, адал, бауырларым! Рисалей-Нұр шәкірттері!

Бір қарт кісі тарапынан Рисалей-Нұр шәкірттерінің әлсіздеріне зияны тиген, адамның ойына келмейтін бір наразылық келген екен. Енді сондай наразылықтардың түп тамырына балта шабатын бір ақиқатты айтуға мәжбүр болып тұрмын. Мұны бұдан бұрын да біреуге айтқан едім. Таңғаларлық әрі өкінішті мәселе мынау: әһл-і ақиқат яғни ақиқатты түсінген жандар ынтымақтағы жойқын күш-қуатан айырылып соның салдарынан жеңіліске ұшырап жатқанда әһл-і нифақ пен далалат яғни бүлікшілер мен адасқандар өздерінің ұстанған жолдарына қайшы болса да ынтымақтағы жойқын күшке ие болу үшін бірлесіп одақтасуда. Жүздің оны бола тұра тоқсан әһл-і ақиқатты жеңіп кетеді және таңғаларлығы: бізге ең көп көмектеседі, құлшыныс береді деп жүрген және өздері де жәрдемге дін Ислам үшін, ұстанған жолы үшін, қызметі үшін міндетті бола тұра бізге жәрдем етпек түгіл керісінше бізді қате түсініп Рисалей-Нұрдың қызметіне кедергі туғызатындай дәрежеде халық арасындағы беделіне сүйеніп отырып наразылық білдірген ол, бір ақиқат туралы айтқанымызға қарсы шығыпты.

Мен қай мәселе және қай аят туралы екенін білмей отырмын. Мүмкін біздің әркімге көрсетпеңдер деген Бірінші Шуа дейтін Құран ишарасы туралы бір мәселе болса керек. Мына байғұс бауырларың ол көне досқа сондай-ақ мұқиятты жандарға әрі сендерге айтарым:

Қасиетті де мұғжизаға толы Құранның нұрымен Жаңа Саид, иман ақиқаттары жайлы қисынды әрі ақиқатқа негізделген көптеген айғақ-дәлелдерді жазып баяндауда. Ол, бұлтартпас айғақтар мұсылман ғалымдарын ғана емес тіпті өте қырсық Еуропа философтарын да тізе бүктіріп мойындауға мәжбүр етеді, етуде.

Ал, Рисалей-Нұрдың қадір-қасиеті, маңыздылығы жайлы Хазіреті Али (р.һ) пен Ғаус-ы Ағзам (қ.с) тарапынан болған рәміздер мен ишараларға келер болсақ, ол Қасиетті Құранның бұл заманда мағынауи мұғжизасы Рисалей-Нұрға назар аудартуы ишари мағынасынан рәміздер, ималар деп аталады. Ол Қасиетті Құранға жарасады, солай болуы ғайып тілі мұғжиза әрі шешен Құран талап етеді.

Рас, Ескішәһир абақтысы қиын қыстау кез болатын. Киелі бір демеуге қатты мұқтаж болған кезімізде мағынауи ескертуге байланысты: "Рисалей-Нұрдың қабыл болғанын бұрыңғы әулиелерді алға тартып куәлік келтіресің. Алайда

дегендей бұл мәселе туралы сөз сөйлеуге ең лайық, ең бірінші Қасиетті Құран болып табылады. Енді Рисалей-Нұрды Құран қабылдай қояр ма, бұл туралы ол не дейді?" деді. Мұндай зор сұрақты күтпеген едім. Мен Қасиетті Құраннан медет сұрадым.

Кенет, отыз үш аяттың сарих яғни тура мағынасының астарлы қабатының ишари мағынасынан және ол ишари мағынасының жалпылама бір мағынасы Рисалей-Нұрға қатысты екені және солай екеніне қуатты "қарине" бар екенін бір сағат бойы сезіп көзім әбден жетті. Оның кейбірін түсінікті етіп кейбірін қысқа-нұсқа жаздым. Оған еш шәк, шүбә, жоқ күмәнсіз. Мен, әһл-і иманның иманын Рисалей-Нұр арқылы сақтап қалсам деген ниетпен әлгі нақты ойымды жаздым және оны хас шәкірттеріме құпия ұстау шартымен бергенім рас. Ол жерде біз, молда-имамдар тиісетіндей: және «ол өзінің ойы ғана» дейтіндей аяттың сарих (тура) мағынасы осы дегеніміз жоқ әрі біз "аяттың ишари мағынасы толығымен осыны білдіреді" дегеніміз жоқ. Біз былай деген болатынбыз:

Рисалей-Нұрға арнайы назар аударылғаны және оның маңызды міндет атқаратынына джифри, риязи есеппен (негізінде мұндай есептеп мағына шығару бұрыннан бері ғалымдар арасында бар) "қаринелер" тіпті дәлелдер баяндалған-ды. Бұл Құранның аятын

немесе тура мағынасын кемсіту емес керісінше аяттың мұғжизасына, оның керемет шешендігіне қызмет боп саналады. Мұндай ғайби ишараларға наразылық жасауға болмайды. Әһл-і ақиқаттың сансыз Құрани ишаралары жайлы көптеген мағына шығарғандарын жоққа шығара алмайтын адам мұны да жоққа шығара алмауы тиіс, шығара алмайды деип ойлаймын.

Ал, мен секілді қарапайым, маңызы жоқ біреудің қолынан мұншалықты маңызы зор бір кітаптың шыққанына таңғалып, ақылына сыйдыра алмай наразы болған адам, егер тарыдай дәннен зәулім қарағайдың шығуы Аллаһтың ұлықтығы мен құдретіне дәлел екенін ойласа әлбетте мен секілді әлсіз, мүлдем пақыр біреудің қолынан мұндай зәрулік кезінде осындай бір кітаптың шығуына таңырқамай Аллаһтың шексіз рахымына дәлел деп айтар еді. Мен сендерге және наразы болғандарға Рисалей-Нұрдың абыройын ортаға қойып айтарым: Бұл ишара-белгілер және әулиелердің "има" арқылы берген хабарлары мен рәміздері мені әрқашан шүкір етуге, Раббымды мадақтауға және күнәларыма истиғфар жасауға итеретін. Ешқашан бір сәтке болсын нәпсім мұны пайдаланып мақтангершілікке, тәкаппарлық менмендікке салынған емес. Мұны көз алдарыңда өткен жиырма жылдан астам өмірім дәлел. Иә, бұл ақиқат. Дегенмен адам болған соң қатесіз болмайды, ұмытқан жерлерім болған шығар, байқамай қалған кемшіліктерім де жоқ емес, мүмкін ойым араласып, рисалелерде қателіктер кеткен шығар. Бірақ, дегенмін осы күндері Қасиетті Құранның киелі әріптерінің орнына адамдар жасаған әріптерді қойып өзгертіп нұқсан түрде бір жағынан бұзып әрі кәпірлердің қисық түсініктеріне қарай бұрмалап аяттардың тура мағыналарын бұрмалап жатқанда оған мән бермей мына бейшара әрі жәбір көрген байғұсқа бауырларының иманын қуаттайын деп мұғжиза Құранның бірғана аятының бір ғана тұжырымын баяндағанына бола оның иман қызметіне кедергі болатындай дәрежеде наразылық білдіру, бұл әрине парасатты жандарға жараспайды. Тіпті мұны кішкене ынсабы бар адам да істемес.

Менің жеке тұлғама қатысты да таңғаларлық жағы: Әлгі адам, менің тағылым жолындағы маңызды ұстазым Шәйх Фәһим тақсырдың (қ.с) шәкірті екен сондай-ақ, тығыз байланысым бар Имам-ы Раббанидың (қ.с) тәлабасы екен. Онда бәрінен бұрын менің кемшіліктеріме, бұрыңғы бейберекет өміріме, жастық шақтағы халдеріме қарамай бар күшімен көмектесудің орнына, өкінішке

орай оның тарапынан келген наразылық кейбір жаңадан бастаған әлжуаз бауырларымды күмәндандырып тастауы және адасқан топ дұшпандарыма дәлел болды. Мұны естігенде қатты өкіндік. Ол қарт кісі тез арада жұрттың бұрыс түсінуіне жол бермей қатесін жөндеп әрі дұғасымен және әсерлі насихатымен бізге жәрдем етуін күтеміз. Оған қоса мынаны да айта кетейін:

Мына заманда, өте қуатты әрі ақиқатқа негізделген және миллиондаған шәкірттері мен уәкілдері бар жамағаттар ұстанымдар, рухани жолдар қазіргі сұмдық шабуылға қарсы тұра алмай сырттай жеңіліп жатқанда мен секілді жартылай үмми яғни жаза алмайтын, ешкімі жоқ, әрдайым басқан ізін аңдушылары көп, полиция бөлімшесінің алында тұрып жатқан және бірнеше жақтан жұртқа жамандап жағымсыз көрсетілген және халықты менен бездіруге барынша тырысып баққан біреудің мына кәпірлерге қарсы төтеп беріп жеңісті де табысты қызмет атқарып жатқан және адасқандарға артынан ерушілер миллионнан асатын бар ұстанымдардан артық тегеурінді соққы берген Рисалей-Нұрдың авторы мүмкін емес. Ол анық. Ол оның өнері болуы мүмкін емес. Ол да мақтана алмайды. Ол, тура Қасиетті Құранның бұл замандағы мағынауи мұғжизасы, Иләһи рақым тарапынан сыйланған құнды тәпсір, рухани кәде. Ол кісі мыңдаған достарымен бірге ұмтылып әлгі Құран кәдесіне қолын созды. Әйтеуір бірінші аудармашы міндеті оған нәсіп болыпты. Оның пікірі, ілімі және ойынан шықпағанына дәлел, Рисалей-Нұрдың кітапшаларының ішінде кейбірі алты сағатта, кейбірі бір сағатта, тіпті кейбірі он минутта жазылған рисалелер бар. Мен ант етейін, бұрыңғы Саид бүкіл қабілетімен он минутта жазылған рисалені он сағатта бар ынта жігерім мен жаза алмайды. Бір сағатта жазылған рисалені екі күн отырып қанша тырысса дағы жаза алмайды. Және алты сағаттық рисалені яғни Отызыншы Сөзді мен де менен де зерек діндар ойшыл даналар алты күн отырып жаза алмас... тағысын тағы. Демек, бізде түк жоқ, құр алақан болсақ та өте бай зергерлік дүкенінің делдалы, қызметшісі боп тағайындалғанбыз. Хақ тағала өзінің мол мейірімімен осы киелі Құран қызметінде ықылас, шынайылық сыйлап бізді және барлық Рисалей-Нұр шәкірттерін әрдайым табысты қылсын, сәттілік сыйласын, әмин.

(Қазіргі мәдениет пен шариғатты сондай-ақ ғылым мен техника саласында жетістік пен шариғат парасаттылығын өзара таразылау)

Бірінші дүние жүзілік соғыстан кейін, бейбіт келісімге келген кезең. Жұма күні садық түс көрдім. Түсімде рухани әлемде үлкен бір мәжіліс болып сол жерде маған мынадай бірақ сұрақ қойылды:

"Мына жеңілісте кейін Ислам әлемінің жағдайы не болмақ?

Осы ғасырдың өкілі ретінде сөз бастадым, басқалар сөзіме құлақ түрді.

Бұрыннан бері мұсылмандардың тәуелсіздігіне және Аллаһтың сөзі Құранның үкімдерін асқақтату үшін "фарз-ы кифайе" болған дін үшін соғыс жиһадты қасиетті дінімнің талабы деп, бүкіл мұсылмандармен бірлесе қол ұстасып, бір дене болып, жанын дін Ислам үшін пида етуге өзін міндетті санаған, Халифаттың ту ұстаушысы болған мына мұсылман елдің басына түскен мына нәубет пен пәлекеттер, Құдай қаласа Ислам әлемінің азаттығы мен бақытқа ұйытқы болады.

Шеккен жапа, көрген азап, қиыншылықтар артта қалып, келешекте орны еселеп толмақ. Үш беріп, үш жүз алған әрине ұтылмас, зиян шекпес. Талаптанып күш қайратын жұмсағандар бүгін қиналғанымен ертең жеңіске жетпек. Өйткені бұл пәлекет пен қиыншылықтар өмірдің мәнісі болған өзара мейірімділікті, бауырластықты, ынтымақ пен сенімді арттырып, достығын нығайтып, жіберді жылдамдық артты. Азғын мәдениеттің бет пердесі ашылып бүгінгідей азғындар құлдиға кетуде. Жағдай өзгеріп, Ислам мәдениеті төрге шығады. Сонда мұсылмандар өз еріктерімен ең бірінші боп ұмтылады. Шариғат көрсеткен мәдениет пен қазіргі азғын батыс мәдениетін салыстырғың келсе, олардың мына негіздеріне көңіл бөл, назар аудар!

Қазіргі мәдениеттің негіздері болымсыз бес нәрсенің үстіне құрылған және ол, олар үшін маңызды. Азғын мәдениетті алға тартып сүйреп бара жатқан сол негіздер. Олар:

Мәселе ақиқатта емес, мәселе күште. Ал, күш қолданған кезде озбырлық, агрессия пайда болады, қиянат содан шығады.

Алға қойған мақсаттары, адами жоғары құндылықтар емес, ұсақ-түйек жеке бастың пайдасы. Бас пайдасын көздеген жерде біреуге зиян тигізу, өшігу, жауласу пайда болады. Қылмыс содан шығады.

Өмірдегі ұстанар заңдары: Өзара көмектің орнына күрес, талас-тартыс. Таластың нәтижесінде шабыс, текетірес, төбелес. Жоқшылық міне содан шығады.

Халықтар арасын байланыстыратын нәрселер: нәсілшілдік, ұлтшылдық. Нәсілшілдік болса, басқаларды жұтып, күш жинайды. лтшылдық да ұрыс-керіске, қақтығысқа итереді. Құлдырау, күйреу міне осыдан пайда болады.

Бесіншісі; әрі ең ұнамдысы әуестік сезімдерді қоздыру, жеңіл, оңай жол іздеу, құмар қандыру. Міне, азғындық осыдан шығады. Мұндай әуестік пен құмарлық адам баласын азғындыққа салып, мінез-құлқын бұзады. Адамгершіліктен аластатады.

Қазіргі мәдени-сымақ жандардың ішін сыртына айналдырып қарасаң басым көпшілігі маймыл не түлкі, я жылан я аю, я доңыз. Ішіндегі пиғылы көрініс берсе терісі мен жүнін қиялыңмен көресің. Олардың не істейтіні белгілі.

Ал, негізінде дүниедегі өлшем мен таразы Шариғат болмақ керек. Шариғаттағы мол мейірім Құраннан бастау алған. Құрани мәдениеттің негіздері һәм мықты һәм болымды, һәм дәйекті. Бұл мәдениеттің бақытқа бастар жолы болымды бес негізге құрылған.

Сүйенері күш емес, хақ пен ақиқат. Хақ болса әділет пен теңдік орнайды. Сау-саламатты өмір осыдан туады. Пәлекет, нәубет жоқ болады.

Көздеген мақсаттары бас пайда емес, адами жоғары құндылық. Адами құндылықтан сүйіспеншілік, махаббат, жақын тарту, ынтымақ пайда болады. Осыдан барып бақыт пенен бақ қонып, жауласу жөніне кетеді.

Өмірдегі ұстанымы: басым түсу, жою емес, өзара жәрдем. Бұл ұстаным бірлікке, бірін-бірі демеуге шақырады. Халықтың еңсесі көтеріліп, кеудесіне жан бітеді.

Халыққа қызметі болса, әуестікті қоздыру, сезімдерді желіктіру емес, Құранның тура жолына бастау, соған шақыру. Бұл тура жол адамгершілікке лайық өркениетке, кемелдікке, береке-бірлікке,

рахат өмірге бастайды. Адамның жан дүниесін нұрландырып, рухани байлыққа кенейді. Ал, болымсыз ұлтшылдық болса, қоғамның шырқын бұзып, ауызбіршілікті жояды. Оның орнына діни, имани бауырластық, болса отанға деген сүйіспеншілік, әлеуметтік топтар арасындағы ынтымақ, бірлік болады. Мұндай байланыс орнаған кезде шынайы бауырластық, өзара құрмет пайда болады. Сөйтіп жаппай бақыт орнайды. Сырттан қауіп төнсе оған қарсы іштен қорғанысқа көшеді. Мұсылмандар қазіргі мәдениетті неге қабылдамағанын түсінген боларсың? Осы уақытқа дейін мұсылмандар қазіргі батыс мәдениетін өз еркімен қабылдаған жоқ. Әрі оларға жараспайды да. Бірақ оларды тұтқындап, мойнына бұғау салынды. Мәдениет адамзаттың дертіне дауа берудің орнына у берді. Халықтың жүзден сексенін машақатқа, қиыншылыққа салып, әуре қылуда. Тек жүзден он бөлігіне былыққа батыратын алдамшы бақыт сыйлады. Қалған он бөлігінің мазасын алып қиын жағдайға, әуре-сарсаңға салды. Сауда-саттықтан түскен пайда аз ғана залым топтың еншісіне тиді. Ал, негізінде нағыз бақыт деп баршаға ортақ болған бақытты айтады. Ең болмаса көпшілікке пайдасы тиіп, бақыт сыйлауы керек еді. Ал, адамзатқа мейірім болып түскен Құран, күллі адамзатқа немесе басым көпшілігінің игілігіне жарайтын мәдениетті ғана қабылдайды. Ал қазіргі мәдениет әуестікті қоздырып, нәпсі құмарлыққа негізделгендіктен хайуанға тән еркіндік орнап, әуестіктің үкімі жүріп тұр. Қызылкөздене, көзін сүзе құмарту өршіп тұр. Қажетсіз нәрселерді, аса қажет зәру нәрсе секілдендіріп, ол болмаса болмайтындай хәлге жеткізді. Бұл мазаны әбден алып тұр. Бұрыңғы кезде адамдар төрт нәрсеге мұқтаж еді. Қазіргі мәдениет жүз нәрсеге мұқтаж қылып, тақыр кедейге айналдырды. Адал еңбектің табысы шығындарды жаба алмай жатыр. Соның салдарынан адамдар көлденең табысқа үйір боп, харам жолға түсуде.

Белгілі бір топтарды, жеке ұйымдарды байытып, тым асқақтатып жіберді. Халықты арсыз, жарлы-жақыбайға айналдырды. Мұның дәлелдері көп. Алғашқы қауымдық құрылыс кезіндегі жабайылықтың, қатігез қылмыс, қиянаттың небір түрін мына былыққа батқан мәдениет

бір дегенде-ақ құстырды. Әлі де жүрегі айнып тұр. {(Сілтеме): Демек бұдан да жаман түрде тағы да құсатын болады. Иә, екі дүниежүзілік соғыс арқылы екі рет құсты. Аспан да, су да, жер де қанға боялып, жер беті әбден былғанды.} Ислам әлемі қазіргі мәдениеттен аулақ тұруында үлкен мән-мағына жатыр. Ондай мәдениетті қабылдауға шынымен-ақ қиналды, жолағысы келмеді. Ислам Шариғатында Иләһи нұр, ең жоғарғы қасиет, Аллаһтан басқа ешкімге тіленіп, қол жаймау, тәуелсіздік болатын. Сол қасиет пен ақиқат нұры, мына мәдениеттің өзегі боп табылатын Римдік ойлау жүйесінің Ислам әлеміне еніп мұсылмандарды билеп-төстеуіне жол бермеді. Мұсылманның бойындағы имани қасиет пен ақиқат өзіне жат философиямен араласып, бітіспейді. Олардан еш нәрсе алып, өзіне жұқтырмайды, іздерінен ермейді. Дін Исламдағы мейірім, иман арқылы болатын асқақ абырой тек қасиетті әрі мұғжиза Құраннан шығатын шариғи ақиқаттардан ғана табылады. Ол ақиқаттар бейне бір Мұса пайғамбардың (а.с.) қолындағы аса таяқ тәрізді. Мына көз бояушы, сиқыршы мәдениет болашақта шариғатқа жүгініп, жалына қол жаятын болады.

Енді мынаған назар аударайық: Ежелгі Рим мен Гректің екі түрлі пікірі, даналығы бар еді. Екеуі бірге туған, егіз деуге болатын. Біреуі қиялға, екіншісі материяға негізделген яғни табынатын пұттары еді. Суға құйылған май секілденіп, бір біріне қосылып арласа алмады. Қаншама уақыт өтсе де, мәдениет қаншама тырысса да, Христиан діні қаншама ықпал етсе де босқа әуре болды. Екеуі бөлектеніп сол күйінде қалып қойды. Әлі күнге дейін екі рух секілді. Енді сол екі рух неміс және француз боп екі денеге айналғандай. Бейне рухтары ұлттарға ауысып көшіп жүрген тәрізді.

Уа, менің мысалымды түсініп отырған бауырым! Уақыт әлгі екі пікірдің өзара араласып, біте қайнасуын қабыл көрмеді. Келісімге келе алмайды. Бірге туған бауырлар, даму жолында жолдас болса да төбелесін қоймады, келісімге келмеді. Ендеше тегі бөлек, өзегі өзге, шыққан жері басқа Құраннан шыққан шариғат қалай ғана мына мәдениеттің өзегімен яғни Римдік пікір-даналықпен бейбіт келісімге келіп, одақтасып кетеді?!.

Ол ақылгөй даналық пен мына Ислам ақиқатының шыққан тегі әр түрлі, мүлдем бөтен. Тура жол Ислам, аспаннан түскен, ал ақылгөй философия жерден шыққан. Ақиқат пен Ислам жүрекке әсер етеді,

ақылды да жұмыс істетеді. Ақылгөй даналық философия болса тек миды жұмыс істетеді. Жүректі мазалап, алаңдатып қояды. Ақиқат, тура жол болса рухты нұрландырып, бейімділік дәндеріне бүршік жарғызып қабілет жапырақтарын жайғызады. Қараңғы табиғат осылайша жарыққа бөленеді. Қабілеттер ашылып бірден кемелденеді. Денеге тәуелді нәпсі-сезімдерді тіл алғыш қызметшіге айналдырады. Жақсылыққа жаны құмар, еңбеккеш адамға періштедей абырой әперіп бақ-дәулет қонады.

Ақылгөй, даналық, әуелі нәпсі мен денеге мән береді, табиғатқа батады. Нәпсі егін алқабына ұқсап қабілеттері ашылып қуатты күш алады. Рухты өзіне қызметші қылып, бейімділік дәндері қурап шіри бастайды. Адамдарды шайтани бейнеге ендіреді.

Ал, ақиқат, тура жол болса екі дүниенің бақытына жетелейді. Екі дүниені нұрландырып, адамды жоғары дәрежеге көтереді.

Жалғыз көзді Тажалға ұқсаған ақылгөй даналық тек дүниені және бір өмірді ғана көреді. Материяға табынып, құмартады дүниеге. Ақырында адамды жыртқыш хайуанға айналдырады. Иә, ақылгөй даналық меңіреу табиғатқа сыйынады, соқыр күшке бағынады.

Ал, ақиқат, тура жол болса құпия әрі саналы түрде жасалған өнерді түсініп, хикметке толы құдіретті көреді. Ақылгөй даналық, жердің жүзін күпірлікпен көмкеріп ақиқатты көрсетпейді. Ал, ақиқат-Ислам шүкірдің нұрын шашады. Ақылгөй, даналық соқыр, мылқау, тас керең. Ал ақиқат-Ислам һәм көреді, һәм естиді. Ақылгөй даналықтың назарында жер бетіндегі нығметтер босқа жатыр, иесіз, бәрі олжа бекерге. Шүкір етудің орнына оны тона, бар ұрла дейді. Табиғаттан қопарып жыртқышқа тән сезімдерді оятады. Ал ақиқат-Ислам көзқарасы бойынша жер бетіне, бүкіл әлемге жайылып жатқан нығметтер, мейірімнің жемістері. Әрбір нығметтің артында жарылқаушы құдрет қолын көреді, шүкір етіп сүйеді.

Мәдениеттің көптеген жақсы жақтары бар екенін жоққа шығармаймын. Бірақ ол не Христиандықтың не Еуропаның заты емес. Мына ғасырдың деп те айта алмаймын. Ол баршаға ортақ нәрсе, ой-сананың қосындысынан, Аллаһтан келген шариғаттан, табиғи қажеттіліктен, әсіресе, Әз. Мұхаммедтің (с.а.у) шариғатынан, Ислам құндылықтарынан алынған нәрсе дер едім, ешкім менікі деп иелене алмайды.

Мысал әлеміндегі мәжілісте, сол мәжілістің төрағасы қайта сауал сұрады және былай деді: Адамның басына келетін пәлекеттер жасаған қиянатының жазасы және келешекте берілер сыйлықтарға себеп дейді. Олай болса, әй, мына ғасырдың адамы! Тағдырдан соққы жедіңдер, бұл сендерге шапалақ. Тағдырға мұндай пәтуа бергізетіндей не істеп қойдыңдар? Көпшіліктің қатесі, жалпыға ортақ бәлеге себеп болатыны рас...

Мен былай дедім: Адамдардың қисық пікірі, Нәмруд сынды қырсықтық, Перғауын пиғыл тәкаппарлық ұлғая-ұлғая тау болды. Жаратылыстағы нәзік сырларға қайшы әрекет жасалды. Сосын жерді топан су басып, оба індеті келгендей мына соғыс-аласапыран басталды. Кәпірлерге аспаннан бәле келді, ол бір шапалақ. Демек бұл пәлекеттер бүкіл адамзатқа келген ортақ мәселе, қатысы бар баршаға. Тағы бір ортақ мәселе: материализмнен туындаған адасушылық, кәпірлік, хайуанға тән еркіндік, әуестік пен нәпсіқұмарлықтың қозуы.

Бізге де сыбаға бұйыруының себебі, Исламның талап-шарттарын орындамадық. Жаратушы Иеміз, жиырма төрт сағаттың бір сағатын бес уақыт намазға арнауды бұйырды. Жалқаулыққа салынып оқымадық намазды, бейқамдықпен уақытты өткіздік бекерге. Жазасы былай болды: Бес жыл бойы жиырма төрт сағат жаттығу жасап, машақат шектік, белгілі бір мағынада зорлап намаз оқытты. Жылына бір ай ораза ұстауымызды бұйырды. Нәпсімізге жан ашып, оразасын тұтпадық. Соның өтеуі ретінде бес жыл бойы мәжбүрлеп оразасын тұтқызды. Өзі берген мүліктен қырықтан бір бөлігін немесе оннан бірін зекет бер деп сұрады. Сараңдық жасап, һәм зұлымдық харамға баттық белшеден. Ерікті түрде бермедік. Жиналып қалған зекетті бізден алды мәжбүрлеп. Осылайша харамнан да құтқарды. Бұлар бізге берілген жаза. {(Сілтеме): Османлының бірінші дүйежүзілік соғысқа қатысуын мегзеп отыр.} Жалпы жаза, жасалған қылмыстың түріне қарай беріледі, ұқсас келеді жынысы.

Ізгі амал екі түрлі болады. Біреуі болымды әрі ерікті. Екіншісі болымсыз, әрі еріксіз, мысалы - бәлекеттер мен қиыншылықтар. Басқа түскен пәлекеттер мен қиыншылықтар ізгі-салих амал болып саналады. Бұл әрине болымсыз түрі, деген мағынада хадис бар, сол көңілге жұбаныш. Мына күнәһар халық қанымен дәрет алды.

Іс жүзінде тәубә етті. Тез берілер сыйлықты, бұл халықтың төрт миллионы әулиелік дәрежеге, шәйіт дәрежесіне, ғазилік дәрежеге шығу арқылы алды. Сөйтіп күнәлардан арылды. Мысал әлеміндегі ұлы мәжіліс бұл сөзімді құптады.

Мен де бірден ояндым, мүмкін ояу жатқанмын. Меніңше өңі адамның түс сияқты, түс те өңнің бір түрі. Ол жердегі мына ғасырдың уәкілі, бұл жерде Саид Нұрси...

Ей, ақылды жолдасым! Сырат-ы мүстақимның (тура жол) қаншалықты нұрлы ал, Аллаһтың қаһарына ұшырған даллин жолының (адасқан жол) қаншалықты қараңғы түнек екенін көргің келсе, жүр менімен.

Қиялға мініп екеуміз жоқтық дейтін қараңғы өлкеге барайық. Қалаға ұқсас болғаны мен алып мазар, өлікке толы әлемге сапар шегейік. Шексіз Құдрет әлгі тас-түнек өлкеден бізді алып шықты да мына денеге мінгізіп, осы әлемге жіберді. Түк те қызығы жоқ мына қалаға әкелді. Міне, жоқтан бар болдық, кең байтақ сахараға ұқсайтын шәһадат әлеміне кірдік. Көзімізді ашып, көмек-мейірім күткендей әуелі алдымызға қараймыз. Бірақ алдымыздан қаптаған бәлелер жауға ұқсап шабуыл жасады. Қорқып артқа шегіндік. Оң мен солымызға қарап, табиғаттағы тылсым күштер медет болар деп, жәрдем сұрадық. Бірақ олар тасжүрек, мейірімсіз екеніне көз жетті. Тістерін қайрап, ашулана қарайды. Біздің жалынып, жалбарынғанымызға құлақ аспайтыны түрі жоқ. Шарасыздықтан үмітсіздене жоғарыдан көмек күткендей аспандағы алып жұлдыздарға қараймыз. Бізге қауіп төндіріп, түрлері суық, сұсты көрінеді. Зеңбіректен атылған оқтай бүкіл аспан әлемінде зымырап жылдам жүргенімен, бір-біріне соқтығысып жатқан бірі жоқ. Беті аулақ, егер біреуі жолынан сәл ауытқыса болғаны аласапыран болып мына әлемнің жүрегі қорқыныштан жарылып кетер еді. Кездейсоқ болса егер... бұлардан да пайда жоқ екен. Үмітіміз үзіліп ол жақтан да теріс айналдық. Өкінішті жағдай. Мойнымыз салбырап, енді өзімізге үңіліп зерттей бастадық. Ішімізден жан айқай мыңдаған

қажеттіліктің дауысын естиміз. Мыңдаған нәрселерге мұқтаж екенбіз. Жұбаныш табамын дегенде зәремізді ұшырады. Одан да қайыр жоқ екен. Тағы пана іздеген болып, ар-ожданымызға жүгіндік. Зер сала қарап, бір шарасы табылар деп... Өкінішті! Демеу болар шамасы жоқ, керісінше біз көмек беруіміз керек. Өйткені оның мыңдаған қалау-тілектері, шексіз армандары, алып ұшқан сезімдері бүкіл әлемге жететіндей жайылып жатыр. Олардың қайсынан болса да үміт жоқ, ешқандай көмек бере алмайды. Ол арман-тілектер, бар мен жоқтың ортасындағы нәрселер. Бір жағы Әзәлге, бір жағы Әбедке созылып жатыр яғни бастауы мен соңы жоқ шексіз апан тәрізді ар-ождан дүниені жұтып қойса да тойдым демес. Осы қиын жағдайда қай жаққа бас сауғаласақ та бәледен құтыла алмадық. Өйткені, Аллаһтың қаһарына ұшырағандар мен адасқандардың жолы осындай болмақ. Кездейсоқтық деп қарайды қоршаған ортаға. Біз де сол назармен қараған едік. Сондықтан осы күйге түстік. Өйткені өзіміздің қайдан келіп, қайда баратынымызды және Жаратушы Иемізді, о дүниені ұмытып кеткен болатынбыз. Мұндай жағдай ішімізді тозақтан бетер күйдіріп, жанымызды қинайды. Әлгі алты жағымызға қол жайып, оларға жалынғаннан осылай болды. Бұл, қорқынышты қауіптен, шарасыздықтан, тұл-жетім үмітсіздіктен туындаған жан азабы болатын.

Енді алты жақтың әрқайсысына төтеп берудің шарасын іздейік. Өз күшімізге сенетін болсақ, қолынан түк келмейтін әлсіз екенбіз. Сосын, қажеттіліктерімізді қамтамасыз етуге тырысамыз. Шарасызбыз, тоқтаусыз шығып жатқан жан дауыстарын естиміз. Сосын, біреуден көмек күткендей, құтқарушы іздеп қиналамыз, бірақ, естіп тұрған да, жауап беріп жатқан да ешкім жоқ. Барлығы бізге жау, барлық нәрсе бөтен, бізге солай көрінеді. Жүрек алқымға келгенмен жұбаныш берер ешкім жоқ. Ешқандай үміт жоқ, демеу де жоқ. Сосын, жоғары қарап аспан денелеріне қараған сайын олар бізге қорқынышты болып көрінеді. Сонымен қатар, зәремізді ұшырып, ақылдың өзегін өртеп, өкіндіріп, уайымға салады.

Міне, ей, бауырым! Бұл адасқандардың жолы, мән-мағынасы осылай. Күпірліктегі қараңғылығы бәрі осы жолда кездеседі. Ал енді қайтадан басынан бастайық. Ендігі жүрер жолымыз "сырат-ы мүстақим яғни тура жол, имандылық болмақ.

Дәлеліміз де, жетекші имамымызда Аллаһтың жәрдемі және Құран, Мәңгілік Сұлтан Аллаһтың мейірімі мен инаяты. Ол біздің бар болуымызды қалады. Құдірет бізді жаратты жарыққа шығарды. Әртүрлі жағдайларды реттеп тұрған Иләһи заңдардың үстіне ақырын ғана мінгізді. Бізді мұнда әкеліп, болмыс киімін кигізді. Иман деген шен берді. Оның белгі-нышаны намаз бен дұға. Бұл дүния әртүрлі жағдайлар мен кезеңдерге толы бір сапар әрі дұға жасап, құлшылық қылатын жер. Сапарымыз сәтті болуы үшін осылай бұйрық берілген. Қай жерге барсақ та, кімге қонақ болсақ та жылы шырай танытып жақсы қарсы алады. Біз қолда барымызды беріп, олардан қажетімізді аламыз, саудамыз сәтті болып оларда бізден дән риза, күтіп баптап, сыйлап беріп, шығарып салуда.

Жүре келе дүниенің есігіне де таяндық. Дауыстар естіледі. Дүнияға, шәһадет әлеміне келдік. Шексіз мейірімді Аллаһтың мереке алаңына, адамзаттың у-шу әлеміне кірдік. Ешнәрсе білмейміз, бәрі таңсық, бейтаныс. Дәлеліміз, имамымыз Аллаһтың қалауы. Сенетіндер әрі жол сілтейтін уәкіліміз ерке, нәзік көзіміз. Көзімізді ашып әлемге қарадық. Алдыңғы келуіміз есіңде ме?

Қамқоршы жоқ, жетімдей ғаріп күй кешіп едік. Жауларымыз көп еді. Қорғаушымыз бар екенін білмедік. Енді иманның нұры арқылы, жауға қарсы тұратынымызға сенімдіміз. Сенген қорғаушымыз жауларымызды жеңіп береді. Аллаһқа деген иманымыз рухымызға сәуле шашып, өмірімізді нұрландырады. Жүрегіміз тыныш, жаудан қорықпаймыз. Тіпті бізге қауіпте жау да жоқ.

Мұның алдында ар-ожданымызды тыңдап көргенбіз. Зар еңіреп жылаған даусын естігенеді. Содан бәлеге қалдық. Арман, тілек, қабілет, сезім дегендер әрқашан мәңгілікті қалайды екен. Оның жолын таппаған едік. Біз жол таппаған соң олар зарлап жылаған-ды.

Ал енді, Әлхамдуллиллаһ, жарылқаушы иемізді таптық. Қабілеттеріміз бен арман тілектеріміз жанданып, олар бізді мәңгілікке қарай ынталандырады. Оларға жол көрсетіп, қабілеттерімізді ашады.

Демек, көмек келіп, өмір суы әкетті. Қабілеттер ашылып кемелдену үшін ынта жігер, дұға, құлшылық жасап алға ұмтылуда. Иман шарттарының екіншісі: Қайта тірілуге сену Ақыретке иман. Мәңгілік бақыттың асыл қазынасы - Иман, Дәлелі - Құран. Ождан - адами сыр.

Енді басыңды көтеріп, мына әлемге қара, онымен сөйлес. Алдыңғы жолы өте қорқынышты болып көрінгенді. Ал қазір күлімдеп саған қарап тұр. Құлшылық пен қуаныштан туындаған әсем әуен асқақтап асқақтап шартарапқа жайылуда.

Көрмейсің бе? Көзіміздің назары бал жинаған арадай әсемдіктерге қарай ұшуда. Әлем - бау-бақша. Айнала гүлге толы, әрбір гүл оған шырын ұсынуда. Дос көңілмен жұбаныш, махаббат сыйлауда. Ол да шырыннан шәһадат сол шәһадат. Балдың ішіндегі ең тамаша бал жасайды.

Аспан денелерінен жұлдыздарға немесе күндерге қарасақ, Жаратушының хикметтерін көреміз. Ғибраттың негіздері мен мейірімділіктің көріністеріне қанат бітуде. Күн біздерге мынаны айтып тұрғандай:

"Ей, бауырлар! Қорқып, өздеріңді қинамаңдар! Қош келдіңдер! Бұл жер сендерге арналған, мен сендерге жарық беремін. Мен де сендер сияқтымын, бірақ әмірге бағынамын, ешқашан қарсы келмеймін. Ахад, Самад жаратушы өз мейірімімен мені сендерге нұр шашатын қызметші етіп қойды. Менен жылу мен жарық, сендерден намаз бен дұға". Айға қараңдаршы! Жұлдыздардың әр қайсысы өзіне тән тілменен "Қош келдіңдер! Бізді танымайсыңдар ма?" деп жымыңдай, күлім қағады.

Өзара көмекке, ынтымақпен біріккен назар аудар! Әлемдегі жүйелілікке зер салып, тыңдашы не дейді. Олардың әрқайсысы былай дейді: "Біз де қызметшіміз. Аллаһтың мейіріміне айна болып көрсетеміз. Еш өкінбеңдер, бізден қорықпаңдар!". Зілзәланың даусынан, табиғаттағы құбылыстан қорқып уайымдамаңдар! Ол дыбыстар зікір, тәсбих, дұғалардың дыбысы. Олардың тізгіні сендерді осы жаққа жіберген Аллаһтың қолында. Иман көзімен қараған жан, жүздеген мейірім аяттарын оқи алады. Олардың әр қайсысы жеке бір ән, жыр-өлең.

Ей, көкірек көзі ояу мүмин! Енді көзіміз бір ауық дем алсын, олардың орнына құлағымызды иманның мүбәрак қолына тапсырып, жер бетіне жіберейік. Тамаша бір әуен тыңдасын.

Алдыңғы жолы жаппай зар-еңіреу, жаназада жоқтау болып естілген дауыстар қазір, дұға мен намаздың, құлшылық пен тәсбихттің шығып жатқан дыбыстары екені белгілі болды.

Тыңда, желдің гуілі, құстың сайрауы, жаңбырдың тысыры теңіздің шуылы, күннің күркіреуі, тастардың тықыры бәрі де осы мағынада. Желдің әуезді үні, көктің күркүрі, толқындардың әуені өздерінше бір зікір. Жаңбырдың сытыры, құстардың сайрауы Аллаһтың мейірімін ұлықтап, тәсбих болып табылады, ол, аз сөзбен көп мағынаны жеткізу боп табылады.

Заттардағы дыбыстар бар болудың белгісі. Мен де бармын дегендей. Үнсіз тұрған жаратылыс "Бізді жансыз деп ойлама, ей, зар жақ адам" деп, дыбыстап тұрғандай.

Құстарды сайратып, сөйлететін нығметтердің ләззаты, мол мейірімнің шуағы. Олар түрлі дыбыстар арқылы Аллаһтың мейірімін мадақтауда. Нығметтердің арқасында, шүкір арқылы көкке самғап ұшады. Олар былай дегендей ишара қылады:

Ей, жаратылған бауырлар! Халіміз қандай тамаша. Қамқорлыққа алынып, мейірімге бөленіп жатырмыз, жағдайымыз тым жақсы, қуанышты күйдеміз. Осылайша, үшкір тұмсықтарын көтеріп әлемге шаттанады ән шырқап.

Бүкіл әлем бейне бір ән салып тұрғандай ұлы музыка. Олардың Зікірі мен тәсбихы иман нұрымен естиді. Өйткені, хикметке толы жасалып жатқан істер кездей соқтықты мүлдем жоққа шығарады. Керемет жүйе, керемет тәртіп күдік пен уайымға солар нәрселер жоқ қылады аластап.

Ей, жолдас! Енді мына мысалға әлемінен шығайық, қиялды қойып, ақыл аясына кірейік. Екі жолды таразылап, салмақтап көрелік.

Алдыңғы қиын жолымыз Аллаһтың қаһарына ұшырағандар мен адасқандардың жолы. Ол адамды азаптап, бүкіл сезімдерге береді соққы. Сана оны сезеді, көрсетіп те береді. Санаға қарсы әрекет жасап жүр екенбіз. Одан құтылуға мұқтажбыз. Я ол сезімдерді сабасына түсіру керек немесе түк сезбеу керек. Әйтпесе, шыдай алар емеспіз. Зар-еңіреген дыбыстар құлақты жарып жіберердей тым ащы.

Ал һидаят жолы, тура жол болса, ол дерттерге ем-шипа.

Құр әуестік сезімдер бойды билеп алған-ды. Ал сезімдерге жұбаныш керек. Ол да уақытша ұмытуды талап етеді. Бір нәрселермен айналысып, көңіл көтеруді қалайды. Әуестік пен құмарлық адамды сиқырлап тастайды. Мақсаты қайғы мұңды сезбесін деп, ар-ожданды алдайды. Рухты ұйықтатады. Әйтпесе, ауыр қайғыдан жан дүние

өртеніп соларды ауыр азапқа. Ащы зарыға шыдау мүмкін емес. Ондай да демек, адам тура жолдан қаншалықты ұзақтаса соншалықты ауыр күй кешеді, жан азабын тартады, ар-ождан күйзеліп жан дауысы мен шыңғырады.

Әрбір ләззатта қайғы менен азап бар. Демек, әуестік, қызыққұмарлық және қазіргі мәдениеттің ойын-күлкісі, сол адасушылықтан пайда болған қорқынышты үрей мен қайғыға өздерінше тапқан уақытша ем естен тандыратын у ғана.

Ей, ғазиз бауырым! Әлгі екінші нұрлы жолда басқа бір сезім билеп, тәтті күй кештік. Сол арқылы өмір қызықты болып ләззат алдық, қайғы-мұң қуанышқа айналды. Сөйтіп екеуінің мәнісі екі түрлі екенін білдік. Иманның дәрежесіне қарай рух рахаттанып ләззат алады. Ал, дене рух арқылы рахаттанады. Ал рух болса ар-ождан арқылы ләззат алады.

Ар-ожданға тез берілер бақыт пенен қуаныш бар. Жүрегіңе үңілсең рухани жұмақ, рахат бар. Тәфәккүр яғни пікірлеу, толғау болса биік, асуларға жетелейді. Ой-сана, болса құпия сырлардың кілті.

Ендігі жерде, көкірек оянған сайын, ар-ождан әрекет еткен сайын, рух оны сезген сайын рухани ләззат арта түспек. Жалын, от - нұрға, айналарды қыс - жазға ауысады. Ар-ожданға пейіштің есігі ашылып, дүния жұмаққа ұқсайды. Рухымыз ішінде құстай самғайды. Рухты асқақтатып көкке көтерер самал жел болса намаз бенен дұға.

Ей, ғазиз жолдас! Бірге дұға етейік. Енді Аллаһқа аманат.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұл жазба һәм лахиқаға һәм Құранның иғжазының соңына қосымша ретінде жазылуы тиіс. Бірнеше күннен кейін маңызды бір үзінді жібереміз.

Мүбарак Рамазан айында Қадір түнінің саясында сексен үш жыл рухани өмірді иеленуге мүмкіндік туатындықтан және Рисалей-Нұр шәкірттерінің ыстық ықыласымен өзара ынтымақ және ақыреттік істерді бөлісу дейтін ережеге сай әрбір адал шәкірт, әлгі рухани мол табысқа ие болатынына күшті дәлел мынау: бұл шеңбердің ішінде қырық мың тіпті жүз мың ықыласты мүміндер бар. Олардың арасында Қадір түнінің ақиқатына бөленіп, оны қолға түсіретін бір-екеу емес немесе он-жиырма да емес, негізінде жүзден астам кісілердің қолы жетуі әбден мүмкін. Ықыластың сырымен және ақыреттік іс-амалдарды бөлісу ережесіне орай біз және сендер осы ақиқатқа байланысты бұл Қасиетті Рамазанда әрқайсымыз баршаның атынан және бауырларының ішінде отырғандай сезініп "нун-ы мүтәкәллим-і мағалғайыр" яғни

Ғазиз, адал бауырларым!

Һәм сендерді, һәм өзімізді һәм Рисалей-Нұр жамағатын әсіресе қаһарман Тахириды мына "Уирд-і Ағзам-ы Құраниды жарыққа шығуына байланысты құттықтаймыз. Рас, мұның бастырылуында екі үлкен мән жатыр.

Біреуі: Мұғжизаға толы Хәким Құранның және кәраматқа толы Рисалей-Нұрдың бастырылуына бұрын-соңды болмаған жол ашты.

Екіншісі: Тахириге, Хафыз Алиға және достарына жазылған қыруар сауапты ойласақ, әлгі сырды нақты түрде дәлелдейді. Баспа тарихында болмаған жағдай. Дәл Тахиридың жазуы фотоаспаппен түсіріліп алынғандай кім көрсе: "мынау Тахиридың жазуы ғой, баспаға ұқсамайды!" дейді.

Міне, қағаз да бітті уақыт та тар. Сондықтан қалған бауырларға жаппай сәлем.

Ғазиз, адал бауырларым!

Осы қасиетті Рамазанда сыртқа алаңдамай, дүнияны ұмыту қажет еді. Өкінішке орай кейде дүнияға ара-тұра қарауға мәжбүрлейді жатады. Иншаллаһ, сол алаңдауымыз ниетімізге қарай, иман қызметі болғандықтан ол да бір мағынада ғибадат боп саналар.

Иә, сендерге тиіскені секілді бізге де басқаша түрде тиіскендері байқалады. Бірақ Құдайға шүкір олардың тиісуі керісінше Рисалей-Нұрдың жеңіске жетіп, жаңа асуларға жетелеуде. Ыстамбұлдағы қарт кісінің наразылығы жайлы Назиф былай дейді:

Ол кісінің наразылығы Рисалей-Нұрдың Ыстамбұлда кеңінен тарап, жеңіске жетуіне және Нұрдың жарқын түрде көрінуіне себеп болды. Сондай-ақ, бізге де басқа тұрғыдан тиісулері сондай нәтиже беруде. Дегенмен қазірде кейбір бейшара молдалар мен сопыларды Рисалей-Нұрға жолатпай алыстату үшін адамның ойына келмейтін бір нәрсе ойлап тауыпты. Былай дейді:

"Саидтың қасында басқа кітаптар жоқ таба алмайсың. Демек басқа кітаптарды менсінбейді. Тіпті имам Газалиды да (р.һ) ұнатпайтын болғаны ғой, оның да кітаптарын алдырмайды!"

Осындай сұмдық әрі мағынасыз сөздер айтып жұрттың миын ашытуда. Әрине мұндай құйтырқы сөздерді тарататын жасырын зындықтар, діннен безгендер. Бірақ құрал ретінде аңқау молдалар мен кейбір сопыларды пайдалануда.

Бұған біздің жауабымыз: Астағфируллаһ, Құдай сақтасын! Рисалей-Нұр және оның шәкірттері Худжат-ул Ислам Имам Газалиды, сондай-ақ, мені Хазреті Алимен байланыстырып тұрған жалғыз ұстазды менсінбеу емес тіпті бар күшімізбен олардың ұстанған сара жолын кәпірлердің шабуылынан сақтап, құтқаруға тырысып жүрміз. Алайда, олардың кезеңінде иман шарттарына мұндай сұмдық қауіпті шабуыл жоқ болатын. Әрі сол кездегі ақиқатшыл ғалым-ғұламалардың, мұджтахидтердің өз заманына сай діни ілімдерін үйреніп, онымен қарулану біраз уақытты алады әрі мына заманның дұшпандарын бірден жеңе алмайтындықтан Рисалей-Нұр, мұғжизаға толы Қасиетті Құраннан тез қолға түсетін әрі тиімді әрі дін дұшпанын жер жастандыратын іліммен қаруландыратындықтан әлгі мүбарак, қасиеті ірі тұлғалардың кітаптарына жүгініп көмек сұрамайды. Сайып келгенде олардың барлығының бұлағы, қайнар көзі, ұстазы Құран Кәрімғой. Ал, Құран Рисалей-Нұрдың толыққанды, керемет ұстазы боп табылады. Сонымен қатар уақыт тар, санымыз да аз. Сондықтан ол нұрлы кітаптардан пайдалануға уақытымыз болмай жатыр. Әрі Рисалей-Нұр шәкірттерінен жүз есе көп адамдар сол кітаптарды оқып, ол қызметті жалғастырып жатыр. Біз ол істі соларға қалдырдық. Әйтпесе Құдай сақтасын, ол ұлы тұлға ұстаздардың құнды кітаптарын жан тәнімізбен жақсы көреміз. Бірақ әрбіріміздің бір басы, екі қолы, бір ғана тілі бар, қарсы алдымызда жауыз мыңдаған дін дұшпандары бар. Уақыттар. Ең соңғы жойқын заманауи қару Рисалей-Нұрдың дәйекті айғақтары деп білгендіктен амал жоқ соған екі қолымызбен жабысып, қанағат қылдық.

Нәзік біртәуәфук

дегенмен өзіне де қажет. Алдын ала осы аймақтағы Рисалей-Нұр шәкірттері атынан оған мыңдаған алғысымызды білдіріп, жасаған қызметін құттықтаймыз. Оның кәрамат қаламы тартымды тәуәфук сырларын жазуды қоя тұрып, тура Рисалей-Нұрдың өзін жазып көбейтуге атсалысуы бізді дән риза қылып шексіз қуанышқа бөледі. Хақ тағала оған ұқсас ықыласты ынталы шәкірттерді көбейте берсін, әмин.

Сендердің хаттарыңда ертеректе Сыддық Сүлейменнің ыстық ықыласы, адалдығы, озат шәкірт болғаны туралы айтылады. Мен өле-өлгенше оның адал пейілін, ақ көңілдігін сондай-ақ, маған және Рисалей-Нұрға жасаған адал қызметін әсте ұмытқаным жоқ.

Ғазиз, адал, ықыласты, ақ пейілді бауырларым, Құран қызметінде шынайы да нағыз достарым!

Жақында һәм Спартада һәм осы аймақта Рисалей-Нұрдың Ықылас рисалелері кеңінен тарағандықтан және бір-екі оқиғаға байланысты көкейге қатаң ескерту жасалды. Рия жайлы яғни біреуге жақсы көріну үшін жасанды әрекет туралы үш тұжырым баяндап берейін.

Біріншісі: Парыз, уәжіб және Ислам дініне қатысты нәрселерге сондай-ақ көркем сүннетті орындап соған сай әрекетке және харамдардан қашу ісіне рия араласпайды. Мұны көрсетіп істеу рия саналмайды. Ал, адамның өзі иманы тым әлсіз әрі туа біткен рияшыл болса ол басқа мәселе. Тіпті дін Исламның белгі-нышандары болып табылатын ғибадатты көрсетіп істеу жасырын істеуден анағұрлым сауаптырақ екенін Худжат-үл Ислам имам Газали (р.һ) сынды ірі тұлғалар айтқан. Басқа нәпіл амалдардың жасырын істелуі абзалырақ бола тұра белгі-нышандарға қатысты әсіресе мұндай бидғаттар көбейген заманда көркем сүннеттің абыройын көтеретін іс әрі осындай үлкен күнәлардың арасында жүріп харамдардан қашып тақуалықты көрсету: бұл рия емес, керісінше жасырын жасалғанынан артық сауапты та ықыласты амал.

Екінші тұжырым. Жалпы адамды рияға, жағымпаздыққа итеретін қандай себептер?

Біріншіден: Иманның әлсіздігі. Аллаһты ойламаған адам себептерге шырмалып, халыққа жағымпаздық жасайды. Рисалей-Нұр

шәкірттері Рисалей-Нұрдан қуатты әрі шынайы иман дәрісін алғандықтан себептерге, құлшылық тұрғысынан мән бермейді. Құлшылық кезінде көрсетпелік жасап рия қылмайды.

Екінші себеп: Хырсланмақ, қанағатсыздық. Өзінің мұқтаждығын халыққа көрсетіп елдің назарын аударады. Рисалей-Нұрдың шәкірттері үнемділік, қанағат, тәуекел, бұйырғанға риза болу секілді Рисалей-Нұрдан алған имани абырой, иншаллаһ оларды риядан, дүниялық пайда көздеп жағымпаздану сан сақтайды.

Үшінші себеп: Атаққұмарлық, жоғары мәртебеге көтеріліп өз қатарынан биік тұру дейтін сезім және халық арасында танымал болу, көзге көрініп өзіне шамадан тыс мән бергізу және лайық болмаса да жоғарғы мақамда көрінгісі келіп рия жасайды.

Рисалей-Нұр шәкірттері «әнәні» "нахнуға" ауыстырғандықтан яғни «мен» деудің орнына «біз» деп, менмендікті тастап Рисалей-Нұр шеңберіндегі мағынауи тұлғаның атынан әрекет қылады, "мен" демей "біз" деп сөйлейді. Сондай-ақ, тариқатшылардың «фәнә фиш-шәйх», "фәнә фир-русул" және жүгенсіз нәпсіні өлтіру секілді риядан сақтайтын тәсілдердің біреуі бұл заманда "фәнә фил-ихуан" яғни жеке басын ұмытып бауырларының мағынауи тұлғасын ойлап олардың арасында өзін ұмытып елемей, солар сияқты әрекет ететіндіктен иншаллаһ ақиқатқа жеткендер секілді риядан құтылып, жасанды әрекеттен аман болады.

Үшінші тұжырым: Дін маманы уағыз-насихатын халыққа жағымды қылып қабылдату үшін және соның талабына сай ықыласпен іс-амал жасау мақтангершілік, жағымпаздық, рия боп саналмайды, саналмауы тиіс. Ал, менмендікке салынып оны жеке басына құрал ретінде пайдаланатын, туа біткен рияшыл болса ол басқа мәселе.

Иә, бір имам имамдық қызметі кезінде тәсбих-зікірлерді жария түрде жұртқа естілетіндей дауыстап айтады. Бұл еш рияшылдық саналмайды. Бірақ қызметінің тысында тәсбихатты жария түрде дауыстап айтса рия араласу мүмкін болғандықтан іштей айтқаны абзал.

Рисалей-Нұрдың шынайы шәкірттері дінді жаюға және көркем сүннетке сай құлшылық етуге және үлкен күнәлардан қашып тақуалық амалдарында Құранның атынан міндетті болатындықтан,

иншаллаһ риядан аман болады. Ал енді Рисалей-Нұр шеңберіне бөтен ой, басқа ниетпен кірген болса ол басқа. Тағы да бұл туралы жазайын дедім, бірақ денемді бір ауыр басты да қысқа қайырылды.

Зүмер сүресінде

соның нұрымен өзгеше күй кешіп бұрыңғы мазасыз күйінен құтылып нұрлы жолға түскен біреу туралы және бірінші және екінші дүние жүзілік соғыстың басталғалы тұрған сол бір сұмдық тарих - кезеңін сондай-ақ, әлгі кісінің жағдайын, рәмізді түрде хабарлайды.

көкірек көзі ашылып Рисалей-Нұрдың фатихасы және алғашқы сатысы Ишарат-үл Иғзжаз тәпсірін жазуға кірісіп, бар ынтасымен, бүкіл күш-жігерімен Құранға қызмет ете бастаған кезеңіне тәуәфукы яғни сәйкес келуі бұл ишара болып мынаны меңзейді:

Бұл ғасырда әлгі ауқымды ишари мағынада назар аударарлық бір кісі Рисалей-Нұрдың тәржімешісі болады және шәкірттерінің мағынауи тұлғасының уәкілі болып табылады.

Әрі Ислам тұрғысынан алғанда бұл ғасыр өте маңызды әрі сұмдық екені рас. Құран мен Хадис өзінің ғайби хабарларымен мүмін-мұсылмандарды оның фитнә-бүлігінен сақтану үшін қатаң түрде ескертіп хабарлағаны да рас. Сондай-ақ, джифри, әбжәди, риязи есептеп тұжырым жасау бұрыннан келе жатқан әдет, сенімді де белгілі қағида әрі қуатты белгі-нышан болып есептеледі.

Әрі Рисалей-Нұр және тәржімешісі және шәкірттері Иман мен Құран қызметінде жарқын әрі әсерлі міндет атқаруы жағынан зор маңызға ие болып тұр. Сондай-ақ, осы ұлы аят джифр есебі бойынша бұл ғасырды сосын екі үлкен соғысты қамтып тұр және ескі соғыстың басталар кезеңін және Рисалей-Нұрдың жарыққа шығатынын дөп басқаны секілді мағынасы жағымен де меңзеп көрсетіп тұр. Олай болса әлбетте жоғарыда айтылған ақиқаттарға, қуатты нышандар мен белгілерге сүйене отырып еш күмәнсіз сенімді түрде мұндай қорытынды шығаруға болады:

Рисалей-Нұрдың мағынауи тұлғасы, тәржімешісі осы ұлы аяттың ишари мағынасының қабаттарының жалпыға ортақ аясының ішінде және назар аударылғандардың біреуі. Бұл аят соны ишара қылуда және рәмзи мағынасымен сол туралы хабар беруде. Ғайби хабар түрінен иғжазлы сәулесін шашып көрсетеді деуге болады, дейміз.

және Ниса сүресінің соңында:

аятындағы секілді Рисалей-Нұр, мағына және джифр есебі бойынша ишари мағыналардың біреуі екеніне қуатты "қарине" таптым.

Иә, бұл ғасырда ишари мағынасы дейтін қабаттардан толық түрде аяттың киелі тұжырымына сәйкес бір мағына Рисалей-Нұр екенін ынсаппен қараған жан мойындайды. Сонымен Рисалей-Нұр күлли мағынаның бір тұсына ие екеніне мағынауи байланыстар жетерлік әрі қуатты. Әрі бұл аяттың джифри саны 1366, егер мәдделер

саналса және оқылмайтын һәмзәлер саналмаса 1362 болады. Сондай-ақ, Рисалей-Нұр Құран-ы Мубиннің нұрын және һидаетін жайып жатқан кітаб-ы мүбин екені рас және сырт көзге одан артық сол міндетті қиын кезеңде, ауыр шарттарда атқарып жатқандарды көрмей отырмыз. Әрі аяттар басқа сөздер сияқты бірғана мағынамен шектелмейді әрі астарлы және ишари түрде дәлелдеу арқылы қағида бойынша сөздің мағынасына бөленгені рас. Сондай-ақ, Нәжмәддин-і Күбра мен Мухиддин-і Араби (р.һ) сынды көптеген асфия әулиелер аяттың сыртқы мағынасынан басқа батини (ішкі астарлы), ишари мағыналар арқылы көптеген аяттарды тәпсірлегені белгілі. Тіпті олар тәпсірлерінде Мұса (а.с) мен Перғауыннан мақсат қалб пен нәпсі десе, үммет оған да үндемеген. Оны ірі ғұламалардың басым көпшілігі қабылдап растаған. Олай болса әлбетте аяттың астарлы түрде дәлелдеуі арқылы Рисалей-Нұрды қуатты қаринелермен меңзеп ишара қылуы нақты мәселе, оған шәк, шүбә жоқ.

(БЕДЕЛДІ БІР МОЛДАНЫҢ СТАЗ ТУРАЛЫ АСЫРА СІЛТЕП ЖАЗҒАН МАҚТАУ СӨЗДЕРІН РЕТТЕП ЖӨНДЕГЕНІ ЖӘЙЛІ ХАТ. МҮМКІН СЕНДЕРГЕ ДЕ ПАЙДАСЫ БОЛАР ДЕГЕН НИЕТПЕН ЖІБЕРІП ОТЫРМЫЗ)

Ғазиз, адал, құрметті бауырым молда Хашмет!

Сіздің мүжәддид туралы жазған хатыңызды таңқала отырып оқып шықтық, оны ұстазымызға айтып едік ұстаз былай деді:

Рас, мына заманда һәм иман мен дін үшін, һәм қоғам мен шариғат үшін, һәм елдің құқығын қорғау үшін сондай-ақ, Исламның саяси ахуалын жөндеу үшін өте жоғары дәрежелі жеке-жеке мүжәддид керек. Алайда, ең маңыздысы иман ақиқаттары, соны сақтау, оны жаңғырту мәселесі ең киелі ең ұлы қызмет. Шариғат және қоғам өмірі, саяси ахуал оның қасында екінші, үшінші, төртінші дәрежедегі мәселелер.

Хадистердің риуаяттарында дінді жаңғырту туралы аса мән берілуі иман ақиқаттарын жандандыру, жаңғырту тұрғысында болса керек. Бірақ көпшіліктің ойы бойынша, дүниелік өмірге құмар адамдардың назарында сырт көзге ауқымды әрі билік тұрғысынан ұнамды, жанға жағымды Исламның қоғамдық өмірі, діни мәселе саяси ахуал маңыздырақ боп көрінгендіктен, мәселеге сол жақтан қарап мән береді, мағына шығарады.

Һәм осы үш міндетті түгелдей бір адамнан немесе бір жамағаттан күту мына заманда және толыққанды түрде бір-біріне кедергі болмастан атқарылуы өте қиын тіпті мүмкін емес деуге болады. Ол үш міндетті тек ақырзаманда Нәбидің (с.а.у) ұрпағынан тараған және оның нұрлы жамағатының уәкілі ретіндегі Хазреті Мәхдидің және жамағатының мағынауи тұлғасы ғана атқара алады. Бұл ғасырда Құдайға сансыз шүкір, иман ақиқаттарын сақтау тұрғысында дінді

жаңғырту міндетін Рисалей-Нұрдың ақиқатына сосын шәкірттерінің мағынауи тұлғасына атқару нәсіп болды. Жиырма жылдан бері сол киелі міндетті атқарып қарқынды да табысты түрде жайып келеді. Жойқын күшті сұмдық дінсіздерге, адасқандарға қарсы толыққанды төтеп беріп жүз мыңдаған әһл-і иманның имандарын құтқарып қалғанын қырық мың адам растап куәлік етеді. Ал, мен болсам әлсіз, бейшара, әлжуаз біреумін. Менің шамамнан мыңдаған есе ауыр мұндай жүкті жеке басыма жүктегендей баса назар аударылмағаны жөн!" деп сізге сәлем жолдады. Біз де сізге және сол аймақтағы Рисалей-Нұрмен байланысты кісілерге сәлем жолдаймыз.

Бауырларым!

Құранның бір ғана аятының бір ғана ишарасы ғайыптан хабар беру жағымен мұғжизалы бір нұр-сәулені тәуәфук арқылы көрсеткенін мағынауи ескерту келген кезде көрдім.

Сонымен, он сегіз жыл бойы Пайғамбарымыздың (с.а.у.) көркем сүннет сақтап, жандандыру мақсатымен басына шапка кимеген, сол үшін де он сегіз жыл жалғыз өзін камераға қамалғандай қоғамнан оқшаулап аласып халықпен араластырылмай, жалғыз өзін бір бөлмеде ұстап, ғаріп өмір сүруге мәжбүр болған және жеке ғибадатханасында Мұхаммеди азан оқып «Аллаһу Акбар» дегені үшін сондай-ақ, «Лә иләһә иллаллаһ» ақиқатын түсіндіріп айдай анық көрсеткені

үшін жүз досымен бірге тұтқындалып қамауға алынған бір адамды, жүздеген белгі-нышандарға сүйеніп Аллаһтың жарылқауымен болғанына нақты әрі сенімді түрде Құранның ишараларынан біреуін баяндағаны үшін оны сыртынан жамандап ғайбаттау, ауыр сөздермен жария түрде балағаттау сондай-ақ, оның дәрістерімен имандарын сақтап қалған бейкүнә шәкірттерін үркітіп ол туралы шәк туғызу, әрі одан басқа мінеп-сынайтын ештеме қалмағандай тек сол байғұстың қате сияқты көрінген бір ісін, сегіз жылда сексен зерттеушінің байқамаған, тек атүсті әрі қырсық көзбен қарағандарға солай көрінген дін үшін жасаған іс-амалынан қате тапқандай ауыр сөздермен ғайбаттау әрине бұл ғасырда осы елде болатын үлкен оқиға. Қасиетті Құранның әдейілеп ишара-еткен Тіпті, ол оқиға болуы мүмкін. Менің ойымша, қалайша Құранның әрбір сүресі кейде әрбір аяты кейде әрбір сөзі барлығын қамтып, мұғжиза болатыны секілді бұл аяттың бір ғана ишарасы ғайыптан хабар беру түрінен мұғжизалы хабар деп білемін.

Аяттың бұл ишарасы осы ғасырда Рисалей-Нұр шәкірттеріне қатысты ғайбат жайлы екенін білдіретін үш белгі-нышан бар.

Біріншісі: Бірінші Шуа дейтін Құран ишаралары жайлы рисаледе Рисалей-Нұрға және оның авторына да ишара қылатын бесінші аятты алайық:

Үшінші белгі:..

жағдайымызды ойладым, перде артынан 1351жылынан бастап 1361 дейінгі кезеңде Рисалей-Нұр бір жақтан медет, бір демеу бола ма деп Ыстамбұл тарапынан күткенде, перде артынан белгілі бір мағынада оған мін тағып тиіседі, бұл 1361 жылы кенеттен орын алған-ды.

{(Сілтеме): Бұл аят бізге ғайбаттауға қатаң тыйым салғандықтан бізді ғайбаттағандарды ұмытуымыз керек, оны ғайбатқа себеп қылмауымыз керек, иншаллаһ енді қайталанбас.}

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендерге "үш тұжырымды" баяндап беруге тура келді, қажеттілік болғаны ғой.

Біріншісі: "Бір оқиғада һәм адамның һәм тағдырдың пайы болатындықтан адамдар сыртқы себепке қарап кейде бұрыс үкім шығарып зұлымдық жасайды. Тағдыр болса сол азап-оқиғаның жасырын себебін білгендіктен әділдік қылады!" деп Рисалей-Нұрда негізгі бір қағида ретінде баяндалған-ды. Әрі осы күнге дейін Рисалей-Нұрдың басына келген оқиғаларда инаеттің белгі-нышаны, рахымның сәуле-шуақтары болатындығы тәжірибелермен расталған. Осы екі тұрғыдан көңілде мұндай бір сауал пайда болды: "Апырм-ай

Нұрға қатысты осы соңғы Ыстамбұл оқиғасында әділдіктің сәулесі, рахымдылық жағы қалай болад екен?" Көкейге мұндай жауап келді:

Бұл оқиға Рисалей-Нұрға ілім адамдарының, зерттеуші ғұламалардың мұқият назарын аудартып, зерттеп оқуға себеп болды. Әлбетте Рисалей-Нұрды зерттеген ғалым ынсапты болса мойындап жақтайды және Рисалей-Нұр ғұламалар арасында және Ыстамбұлда кеңінен тарап жайыла бастайды. Міне бұл рахымдылық жағы, инаеттің көрінісі.

Ал енді, Аллаһтың тағдыры жағынан әділдік тұсына келер болсақ.

Рисалей-Нұрдың ақиқатымен және шәкірттерінің мағынауи тұлғасымен ортаға шыққан аса құнды имани қызметтердің басым көпшілігін бейшара аудармашысына еншілеу, бұл әрине дұрыс емес. Сондай-ақ, дүнияға қатты сенетіндерге, саясаткерлерге және ауам халыққа өте маңызды, өзекті мәселе боп көрінетін, ал ақиқатында иман тұрғысынан алғанда оныншы орынды иеленетін Ислами саясатты және мұсылмандардың қоғамдық өміріне қатысты қызметті әлемдегі ең ұлық мәселе, киелі қызмет, маңызды міндет боп табылатын иман ақиқаттарына қызметтен де жоғары санау да қате пікір. Нұрдың аудармашысына достары асыра сілтеп тым жоғары баға бере бастады. Бұл әрине саясаткерлерге Рисалей-Нұр мемлекеттік төңкеріс жасайтын Ислам саясаты сияқты ой туғызатындықтан оған қарсы қоғамдық өмірде іс-шаралар қолданып оның таралуына кедергі туғызуы әбден мүмкін еді. Ал бұл деген өте қауіпті әрі үлкен зиян. Тағдыр осы қателікті жөндеу үшін және сол қауіп-қатерді жою және солай ойлайтындардың үміттерін реттеу үшін бізге ең көп көмегі тиеді-ау деген және құптап қолдайтындардан яғни ғұламалардан және сәйідтерден, машайықтардан, туысқандардан, жерлестерден біреуін қарсы шығарып әлгіндей асыра сілтеушілікті реттеп дұрыс жасады, әділ шешім.

Бізге: "Сендерге әлемдегі ең үлкен мәселе иман қызметі жетеді!" деп бізді жарылқап осы оқиғаға кіріптар қылды. Сосын, Құдайға шүкір манағы наразылық жасаған кісінің үнін өшірді, отты сөндірді. Бірақ мүнапықтар өртті сөндірмеуге тырысып бағуда.

Екінші тұжырым: Мына сұмдық ихтикардың кесірінен яғни бас пайдасы үшін халық тұтынатын заттың үстеме бағасын пайдаланудың салдарынан болатын аштық, қымбатшылық, зәрулік

халықтың тұрмысына кері әсер етіп, күн көрісті қиындатып жұртты уайымдатып қойды. Бұл діни, киелі сезімдерді тоқырауға ұшыратуда. Кәпірлерге оңтайлы оларға тиімді болып тұр. Жұрт қу тамақтың қамын ойлап әуре. Жүрек енді ақиқаттарға емес күн көрістің қамына алаңдайды, тұрмысты қалай жақсартамыз деп басты міндет атқарылмай кейінге қалуда.

Мұндай кезеңде Рисалей-Нұрдың шәкірттері рамазан ұзаққа созылғандай қабылдап әрі "кәффарет-уз зүнүб" яғни күнәдан тазару ретінде әрі шариғаттағы диета деп қабылдаса болады. Ашықтан ашық оразасын бұзған бейбақтарға бағытталған бұл бәле бейкүнәларға да әсерін тигізері анық. Дегенмен Рисалей-Нұр шәкірттері және бейкүнә жандар осы тоқырауды өздеріне пайдалы да қайырлы қылып диетаға айналдырып алады, барға қанағат және үнемділікті ұстанып, төтеп береді Иншаллаһ.

Үшінші тұжырым: "Екі мәселе"

Екінші мәселе: Ыстамбұл ғалымдарының ең атақтысы, терең зерттеуші ғұлама және көп жылдар Мүфти-үл Әнғам қызметін атқарған пәтуа бөлімінің меңгерушісі Али Рыза мырза, бірінші Шуа Ишарат-ы Құран, Аят-үл Күбра атты рисалелерді көріп, Рисалей-Нұрдың озат шәкірті Хафыз Әминге былай депті:

"Бәдиүззаман қазіргі таңда дін Исламға зор қызмет етіп, сіңірген еңбегі зор кісі. Жазған рисалелері өте тамаша. Мұндай заманда өзі жапа шегіп жүріп, нәпсісін тыйып яғни дүниядан бастартып осындай құнды кітап жазу ешкімнің қолынан келмей тұр. Қандай болғанда да мақтап құттықтауға лайық. Рисалей-Нұр діннің мүджәддиді. Аллаһ тағала оның ісін оңғарып, сәттілік сыйласын! Әмин" депті. Сосын кейбіреулер оның сақал қоймағанына тиіскеніне байланысты Мәулана Жәлаладдин-і Румидың аталарынан Сұлтан-үл Ғұламаның бір қиссасын мысал келтіріп оны қорғаштап былай депті:

"...осы іспеттес Бәдүззаманның да әлбетте бір иджтихады бар. Оған қарсы шығу дұрыс емес!". Сосын: "Менің айтқандарымды жаз!" деп, Хожа Мұстафаға былай депті:

"Бәдиүззаманға, шексіз, құрмет дұғай сәлем. Сіз кітап жазуыңызды тоқтатпай тәмамдап шығуыңызға шын жүректен тілектеспін. Мен сіздің тілеуіңізді тілеп дұға етудемін. Кітаптарың аса құнды, жоғары бағаланарлық дүние. Кейбір ғалым сымақтардың сізге мін таққанына еш уайымдамаңыз. Себебі, "жемісі бар ағашқа тас лақтырылады" дейтін сөз бар. Күресті жалғастыра береңіз. Фәйяз Мұтлақ сізді тез арада мұратыңызға, арманыңызға жеткізсін. Сізді аманат қылып бір Аллаһқа тапсырдым, тәуекел!"

Бұрыңғы пәтуа бөлімінің меңгерушісі: Али Рыза

Міне, осындай зерттеуші ғұлама әрі ілім, шариғат, Құран саласында бұл заманда сөзі өтімді ірі ғалым осылай депті. Рисалей-Нұр тәлабалары бұл мәселені - сақтық жасап - бөтен кісілерге аты жөнін айтып жария қылмағаны жөн әрі оны дұғаларына қосуы керек. Барша бауырларға сәлем.

Ғазиз, адал, тура жолдағы бауырларым!

Өте салмақты түрде ескерту жасалып бір ақиқатты баяндау қажет болып отыр. Былайша:

өздеріне орынсыз тиіскен кезде орынды бірақ зиянды ашу-ызадан сақтау қажеттігіне байланысты, және діннен безген кәпірлер хақ иелерін айдап салып бір-бірімен қырқыстырып, біреуінің қаруымен екіншісін жер жапсандырып, сосын оның дәлелдерімен келесі топ мұсылманды құлатып ойран салып кетпеуі үшін, міне осындай құйтырқы сұм айлалардан сақтану үшін Рисалей-Нұр шәкірттері жоғарыда аталған төрт негізге сүйене отырып дұшпандарға кектесіп батыр түрде олардың, жауыздығына дәл солай жауап қайтаруға болмайды. Тек өздерін қорғау мақсатында наразылық тудырған жерлерін ашып түсіндіріп, жауаптандыру керек. Олай дейтінім, бұл заманда менмендік шарықтап тұр. Әркім бойымен бірдей мұзтасқа ұқсас менмендігін тастап ерітпейді. Өзін үзірлі санайды, содан бүлік шығады. Мұндай Хақ жолындағылар зардап шегеді, кәпірлер пайда көреді.

Ыстамбұлда болған мәлім оқиға мынаны меңзейді: Болашақта өз ұстанымын қатты жақсы көретіндер және өзімшіл кейбір сопылар және нәпсісін тыя алмайтындар атақ құмарлық тосқауылынан өте алмаған кейбір рухани жетекшілер, хақ жолындағылар Рисалей-Нұрға, оның шәкірттеріне қарсы шығып өз ұстанымын жоғары көтеру үшін, әрі ізінен ергендердің алдында өзінің беделін сақтау ниетімен наразы болады. Тіпті сұмдық тиісуі де мүмкін. Мұндай оқиға бола қалса біз суық қандылығымызды сақтап, шайқалмай және жауласпай және ондай қарсы шыққан топтың басшысының, құрылтайшыларының кемшіліктерін дәлелдеп әшкерлемеу керек.

Паш етіп жария қылынбайтын бір сырды ашуға тура келіп тұр. Ол былай:

Рисалей-Нұрдың мағынауи келбеті және сол мағынауи келбетінің уәкілі хас шәкірттердің мағынауи тұлғасы "Фәрид" мақамына ие болғандықтан, айталық бір елден құтыб-асфия түгіл тіпті - жалпы айтқанда - Хижазда болатын ағзам құтыб келсе дағы оның қоластына кіруге, оған бағынуға да мәжбүр емес. Бір жерде әрқашан бола беретін екі имам секілді оны тыңдап үкіміне мойынсұнуға міндетті емес.

Мен, бұрын Рисалей-Нұрдың мағынауи келбеті сол имамдардың біреуі деп ойлайтынмын. Қазір ойлап отырсам Ғаус-ы Ағзамда "құтбиет" және "ғаусиетпен" бірге "фәрдиет" те болғандықтан ақырзамандағы шәкірттері ұстанған Рисалей-Нұр сол "фәрдиет"

мақамының мазхары яғни бөленуші айнасы. Осы құпия ұсталуы керек болған үлкен сырға байланысты Қасиетті Мәккеде де - айталық - Рисалей-Нұрға қарсы наразылық Қутб-ы Ағзам тарапынан келсе де Рисалей-Нұр шәкірттері тапжылмастан әлгі мүбарак ұлы қутубтың наразылығын ілтипат ретінде қабылдап сәлем бергендей оның назарына ілігіп көзге түскені үшін оның түсінбей қалған жерлерін түсіндіріп, қолынан сүйген жөн.

Иә, бауырларым! Мына заманда сұмдық ағымдар бар және тұрмысты, жер жаһанды дүр сілкіндірер ықпалы зор оқиғалар болуда. Соның арасында аман сау жүру үшін зор табандылық, суыққандылық, жанкештілік қажет.

Ғазиз, адал бауырларым!

Рисалей-Нұрдың жайылуына және жеңіске жетіуіне кедергі біреуі аспани, екіншісі жерге қатысты екі мусибаттың яғни бәлелердің бетін қайтаратын өзіндік Иләһи инает-жәрдемнің сәуле-шуағы көріне бастады.

Жерге қатысты және адами мусибат: Ыстамбұлда болғаны секілді Спартада, сондай-ақ, Қастамонуның төңірегінде әһл-і далалет яғни адасқандар Рисалей-Нұрдың таралуына кедергі болу үшін және хас шәкірттерінің және ықыласпен қызмет етіп жүргендердің ынта-жігерін тежемек үшін небір айла-әрекеттер жасап жоспарлы түрде қастандық жасауда. Шынайы шәкірттерді тоқтата алмағандықтан оларға басқа жұмыс тауып беріп, қызметтеріне кедергі келтіруде.

Ал, аспани мусибат яғни көктен келген бәле болса: Ихтикардың кесірінен яғни саудагерлер бас пайдасы үшін бағаның парқын пайдаланудың салдарынан өмір сүру, дүниенің қызығын көру сезімі діни сезімнен асып түсіп көпшілік қарын тойдыруды, тұрмыс тіршілікті уайымдайды. Тіпті басым көпшілігі пақыр саналатын Рисалей-Нұр тәлабалары осы бәленің кесірінен жұмыс істеуге өздерін мәжбүр сезініп нағыз әрі аса маңызды міндеті болған ақиқатты жаю қызметін амалсыздан тоқтатуға мәжбүр болуда. Сондай-ақ, адамдардың ой-пікірі иман ақиқаттарына ауып, шынайы беріле алмай осы себептердің салдарынан немқұрайлы болып бір тоқырау кезеңі басталғандай еді, бірақ Хақ тағаланың инает-рахымымен басқа алаңда Рисалей-Нұр кеңінен тарап жеңіске жетуде. Атап айтсақ, Ыстамбұл өңірінен ірі ғалымдар ортаға шықты. Мәселен, пәтуа бөлімнің меңгерушісі Али Рыиза, Ахмед-и Ширани, сондай-ақ, атақты уағыз айтушы Шәмси сынды кісілер Рисалей-Нұрға ықыластары ауып, шынайы түрде жоғары бағалап Нұрмен байланыс құра бастады.

Һәм, ойламаған жерден, жаңа әріппен бастырылып әу баста Аят-үл Күбраның ең маңызды бөлімін, жеті бөліктен тұратын рисалені бір том етіп бастыру үшін және жастарды оятатын үш-төрт бөлік рисале өзінше жинақталып Хафыз Мұстафамен бірігіп бастыру үшін баспаға жібердік. Әрі үлкен бір кісі маңызды кітапшалардан кейбірін Анкарада лауазымды біреудің көмегімен баспада бастырмақ ниеті бар көрінеді, мен әзірге келісім бермедім.

Осыған байланысты осы тоқырауды, яғни уақытша үзілісті уайымдамаңдар. Онысызда бұл кезге дейінгі атқарылған қызмет дән-тұқымдар секілді болашақта жеткілікті нәтиже беруі бек мүмкін. Айталық, еш қызмет етілмесе дағы осы еңбек жеткілікті. Нақты түрде анық болған мәселе мынау: Рисалей-Нұр ақиқаттарына нан мен су секілді мына заманда қажеттілік бар. Ал қажеттілік болса оның тоқырауына жол бермейді, қозғалысқа ендіреді, иншаллаһ! Хафыз Мұстафамен бәріңіздің атынан жүздестік. Бірақ уақыт тар,

кездесу сұқбат қысқа болды. Хақ тағала оны және Тахиридың кітап бастыру ісін сәтті қылып, табысқа жеткізсін! Хафыз Али хатында жазғанындай, Нұр медресесінің ұстазы Хажы Хафыз бен өзара ықыласты әрі бауырмал түрде кездесіп, ақылдасып тұруы бізді қатты қуантты.

Ғазиз, адал бауырларым!

Нұр фабрикасының иесі, Бірінші Шуаның төртінші аяты туралы айтылған жердегі "Ислам ақиқатының жеті негізі керемет түрде дәлелденген" деген сөйлемге қатысты бір сұрақ сұрапты: Исламның негізі бесеу деп білеміз...әрі Рисалей-Нұрда Ислам шарты зекет туралы қай жерінде?

Иә, бұдан бұрын жазған рисалелерде сондай-ақ, Рисалей-Нұрдың бірнеше жерлерінде зекеттің қоғам өміріндегі маңызы нақты әрі ашық түрде дәлелденген болатын.

Осыдан бұрын, Спартада Рисалей-Нұрдың дәрісі мен таралуы үшін өзінің зәулім сарайын тарту еткен баурымыз Шүкрү мырзаның жас екі баласы қайтыс болғаны маған қатты әсер етті. Өйткені, ол бейкүнә балалар қасыма келген сайын: "Атың кім?" деп сұраушы едім. Бейкүнә түрде мақтанышпен "Хайрун-ниса" деп жауап беріп, менің мейрімімді оятып күлдіретін. Хақ тағала ол мүбарак бейкүнәні дереу жәннатына алды. Мына дүния жәһаннамынан құтқарды. Марқұм Хаяти болса, ол да ауру-сырқаудың арқасында Хайрун-ниса

Рисалей-Нұрдың жолбасшысы Сабри өз хатында, Нис аралындағы бір бауырымыз және Оныншы Сөзді бастырып оны қауіп-қатерден сақтау үшін бірнеше ай үйінде ұстаған және әке-шешесімен бірге бізбен байланысқа түскен Уәли мырзаның ата-анасы қайтыс болғанын жазыпты. Хақ тағала оларды рахымына бөлесін. Мен оларды көпке дейін рухани табыстарыма ортақ қыламын.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұл заманда әсіресе осы күндерде Рисалей-Нұрдың шәкірттері мықты табандылық, ауызбіршілік, сақтық шараларына аса мұқтаж. Құдайға шүкір, Спарта және сол аймақтың қаһарман батырлары темірдей табандылық танытқандықтан басқа аймақтағыларға үлгі-өнеге болды.

Уа, Хусрев! Әсері күшті, керемет хатыңды алдым. Өз міндетіңе қайта оралуың бізді керемет қуанышқа бөледі. Хош келдің, құтты келдің. Сен бір жарым жыл қаламың жұмыс істемегеніне қынжылма! Сенің керемет қаламыңмен жазған Мұғжизат-ы Ахмедие кітабының бір нұсқасы сенің орныңа шығыс аймақтарда қызу қызмет етіп жатыр. Соңғы жазған тағы бір кітабың Ыстамбұлда қызмет етіп иншаллаһ табысқа жетпек. Сен жазған мұғжизалы екі Құраның осы аймақта таралып әсіресе Қасиетті Рамазан айында саған жаздыратын сауаптарды, мақтауларды, құттықтауларды ойла! Құдай қаласа жақында баспаға кірсе және Ислам әлемі тарапынан саған жаңбырдай жауатын рахым дұғаларды ойла! Аллаһқа шүкір ет!

Хафыз Алидың хатында, Исламкөйіндегі молда-имамдармен өзара сыйластыққа достыққа қарар бергендерін естіп дән риза болдық. Рас, Исламкөйі Рисалей-Нұрға тығыз байланыстығымен ерекшеленіп, алдыңғы қатардан орын алды. Сонымен қатар, мен сол аймақта болған кезімде басқа молдаларға қарағанда Исламкөйінің молдалары әлдеқайда ынсапты, Рисалей-Нұрға құрметтері зор екенін байқап осы

аймақтағы молдаларға немқұрайлы болғанда оларды үлгі ретінде айтатынмын. Иншаллаһ, олардан зиян келе қоймас. Мен Исламкөйін өзімнің Нұрс ауылына ұқсатамын, молдаларын да тумаларымдай көремін. Оларға сәлем айтыңдар.

Иә, олардың ынсаптылығы және Рисалей-Нұрға оң көзбен қарауының арқасында Нұр фабрикасы сол ауылда кедергісіз тамырын терең жайды деп ойлаймын.

Уа, Сабри бауырым! Алды жарық болсын! Хақ тағала анамызды мағфират қылсын, иманы жолдас болсын, әмин. Маған туысқандығыңды білдіретін басбармағындағы белгі-нышан және осы жеті-сегіз жыл бойы Абдүлмәжиттен де артық көмектесіп бір бауырдай адал достығың үшін әлбетте сенің марқұм анаң менің де анам болып саналады. Оны анамның қасына қосып рухани табыстарыма, дұғаларыма ортақ қыламын. Хақ тағала саған күшті сабыр сыйласын. Марқұм анаңды рахымына қарық қылсын, әмин.

Ғазиз, адал бауырларым!

Мен, анық түрде және мыңға жуық нақты тәжірибелерге сүйене отырып көзім жеткені және көп уақыттан бері сезгенім:

Рисалей-Нұрға қызмет еткен күні қызметтің дәрежесіне қарай жүрегім тынышталып, тәнім рахаттанып, ой-пікірім кеңіп, тұрмысым жеңілдеп, өресім кеңейіп, берекетке бөленемін. Ол жерде де бұл жерде де көп бауырларым дәл осындай халді бастан кешірген, кешіруде. Мұны көпшілік мойындап былай дейді: Біз де соны сезіп жүрміз! Тіпті сендерге жазғанымдай, былтыр азғантай азықпен күн көруімнің сыры осы береке екен ғой.

Әрі Имам Шәфидің (р.һ) мұндай бір сөзі бар: "Ілім жолында жүрген жүрегі таза, ықыласты шәкірттің ризығына мен кепілмін". Өйткені ризықтарында молшылық береке болады. Бұл ақиқат екені рас, әрі ықыласты ілім тәлабасы атағына бұл заманда Рисалей-Нұр шәкірттері лайық екені дәлелденген. Олай болса әлбетте мына уақытша аштық, қымбатшылыққа қарсы Рисалей-Нұр қызметін тастап, күн көрісті сылтау етіп, тұрмыс қамына кірісудің орнына ең дұрысы Құдайға шүкір етіп, қанағат қылу және Рисалей-Нұр тәлабасы болуға барынша тырысып бағу.

Рас, барлық жақта осы тұрмыс тауқыметі жұрттың қолын байлап, санасын билеуде. Кәпірлер мұны тиімді пайдалануда. Діндарлар болса өздерін үзірлі санап "Қайтеміз енді, амал жоқ!" дейді. Демек, Рисалей-Нұр шәкірттері осы аштық пен зәрулік дейтін бәлеге қарсы тағы да сол Рисалей-Нұрмен жауап берулері керек. Әрбір шәкірттің міндеті тек өзінің иманын сақтап қана қоймай басқалардың да имандарын сақтап қалуға міндетті. Ал ол, қызметті ықыласпен жалғастырса ғана жүзеге аспақ.

Сендерге бұл туралы жазған едік, дұшпандармен қастасып ерегіспеңдер. Мүмкін болғанынша тақуа, ғалым кісілермен дос болуға тырысыңдар. Бірақ, байқаңдар, Рисалей-Нұрға зияны тиетіндей және шәкірттердің табандылық, діндарлық қасиеттерін бұзатындай жақын шеңберге кіргізбеңдер. Ондай адамдар таза ниетпен кірмесе кедергі болып тоқырауға себеп болады. Егер менмендігі күшті, өзімшіл адам болса Рисалей-Нұр шәкірттерінің табандылықтарын азайтып, назарларын Рисалей-Нұрдың тысына аударады. Қазірге таңда өте мұқият, табанды, қайсар әрі сақ болуымыз керек. Осы аймақта шынымен-ақ, үміт еткенімнен де жоғары Рисалей-Нұр шәкірті екі батыр жетіліпті. Әкесі мен баласы яғни Ахмет Назиф пен Салахаддин. Бұл екеуі Рисалей-Нұрдың тарауына екі жүз адамдай қызмет еткенін көріп отырмыз. Атап айтсақ, біреуі яғни баласы Қарс қаласында тұрып әрі Ванға, әрі Әрзурумға, һәм Қонияға, һәм осы аймаққа - сендерге бұдан бұрын жібергенім секілді - хабарласу арқылы әсерлі түрде қызмет етуде, Абдуррахманнан айнымайды.

Рисалей-Нұр тариқат емес, ақиқат. Ол, Құран аяттарынан шашырап шыққан нұр. Ол шығыстың ілімінен де батыстың пәнінен де алынған емес. Ол, қасиетті Құранның осы заманға сай мағынауи кереметі. Онда жеке бастың пайдасы көзделмеген. Рисалей-Нұрдың - ең болмаса - Сөздер, Мектубат кітабын толық оқығанда көптеген ақиқаттар ашылатындықтан мына қазіргі ойыңыздан, яғни Рисалей-Нұрды жазудан қол үзіп, қызметті доғарамын деуден дереу бастартасыз.

Құрметті де қадірменді бауырым! Дереу жазуға кірісіңіз, қорықпаңыз. Құран қызметі иншаллаһ желеп-жебеп сақтайды. Сол аймақтағы Рисалей-Нұрды жазған бауырларыма айтарым, енді қайталанбай ақыры жақсылық болсын! {(Сілтеме): Салахаддин бауырымыз, Спарта қаласына ұқсас осы аймақта да Рисалей-Нұрды тәркілеу үшін үйлерін тінтіп, мазасын алған кезде Құдай сақтап ешнәрсе таба алмай, бос қайтқан оқиғаны меңзеп отыр.} Хафыз-ы Хақиқи иншаллаһ аман сақтайды. Хазіреті Алидың (р.һ):

деген әміріне мойынсұнуға тура келгендіктен, Рисалей-Нұрды жасырын оқып, жасырын жазып, жасырын жаю керек болатын. Бауырларымыз осы ережені сақтамаудың салдарынан жеңіл ескерту алып шапалақ жегенге ұқсайды, тағы да ақыры қайыр, жақсылық болсын демекпін. Әсте уайымдамаңдар! Еш нәрсе істей алмайды, қолдарынан түк келмейді, көре алмайды. Соған бола өкініп қызметтен бастартпаңыздар! Керісінше қарқынды түрде қызмет етіп мына емтихан дүниясы, сынақ алаңында табысқа жетеберейік. Рисалей-Нұрға әлі талай тиіседі, бірақ түк істей алмайды. Өйткені, Ғаус-ы Ағзам (қ.с) пен Хазіреті Али (р.һ) сынды тұлғалардың қамқорлығы, дұғалары құрметіне Хафыз-ы Хақиқи сақтайды.

Барлық бауырларыма құрмет пен сәлем. Рисалей-Нұрға қызмет ете берулерің дұрыс деп ойлаймын, бауырларым!

Ғазиз бауырым!

Бұл жолы хаттың орнына мына миуаны жіберіп отырмыз.

"Аср" сүресінің ұлықтығын, киелілігін және қысқа бола тұра терең мағналы әрі ауқымды ақиқаттардың қазынасы екенін растап Құдай тағалаға шүкір еттік.

Атап айтсақ, ондай мысалдардың біреуі, Рисалей-Нұрға тиісіп, кедергі болғандар немесе қызметінен қашқандар шапалақ жеп сазайын тартады. Биыл да осы елдің түкпір-түкпірінде жалпы түрде Рисалей-Нұрдың таралуына кедергі болып тоқырауға ұшыратқан кезде соның жазасы ретінде қазіргі әлеуметтік салада қиыншылықтарға ұшырауы соның айғағы.

бірінші сөйлем 1500 санымен ақырзаманда дін үшін күрескер бір топтың соңғы кезеңдерін, және екінші сөйлем 1506 санымен үстем келетін кезеңін, және үшінші сөйлем 1545 санымен азғантай ауытқумен һәм фатиха сүресінің, һәм аср сүресінің екі сөйлемінің ғайби ишараларына ишара қылып тәуәфук етеді. Демек, осы шәриф хадистің үш сөйлемінің әрбірі 1500 жылына және дін үшін күрестің қашанға дейін жалғасатынына қатысты ишараларына дәл мына:

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұрыңғы Саид жылдар бойы Зәхра медресесін ашуды армандап, барынша тырысып бақты. Хақ тағала аса мейірімімен Спарта қаласын сол Зәхра медресесіне айналдырды. Шағын ауыл кішкене Спартадейтін туған жерімдегі бірнеше тума-туысқандарымның орнына мүбарак Спарта ауданын сыйлап мыңдаған бауыр берді. Былай болуы мүмкін, мен туған сол кішкене Спартаның тегі, тұқымы осы үлкен Спартадан кеткен шығар. Менің нағыз отаным осы Спарта болуы әбден мүмкін. Тіпті Спарталық кімді көрсем басқаларға қарағанда маған, Рисалей-Нұрға етене жақын көрінеді. Тіпті осы жердегі сақшы, тәртіп қызметкерлері жаппай, тек ішінде біреуі ғана болмаса бізге өте жақын, Рисалей-Нұрмен тығыз байланыста. Оған мысал осы хатты әкеліп берген Спарталық Хилми мырза деуге болады. Оны Рисалей-Нұрдың хас шәкірттерінің арасына қосып, қабылдадық.

Спартада және Савда бізге жасалған қастандық біршама жалпылама. Рисалей-Нұрдың кеңінен тараған аймақтарда осы күндерде бүгінге дейін жоспарлы түрде Рисалей-Нұрдың азаттық күресіне қарсы кедергілер жасалуда. Аз да болса ынта-жігерге зияны тигені рас, тоқырау кезеңі де болды. Қазіргі аштық пен қымбатшылыққа сол себеп болды деп ойлаймын. Дегенмен Құдайға шүкір, Спарта және төңірегіндегі қаһармандар болаттай табандылық танытып, басқа аймақтағы шәкірттердің ынта-жігерін арттыруда. Кейбір аңғал, аңқаулардың кесірінен азғана зарар шеккендіктен сақтық, мұқияттылық әрқашан қажет. Барлада Рисалей-Нұрдың уақытша болса да тоқырауы салдарынан қуаңшылық басталғаны секілді және Рисалей-Нұрдың араласуымен Барланың айналасына ғана жаңбыр жаууы және Спартаның Рисалей-Нұрға ыстық ықыластарының саясында - Хусревтің дегеніндей - жаңбыр керемет түрде медетке келуі, міне осы іспеттес көптеген оқиғалар және осы аймақта Рисалей-Нұрмен қатысты жүздеген белгі-нышандар мынаны дәлелдейді:

Осы елге нағыз рахымшылық болып табылатын Рисалей-Нұрға қарсы мына сұмдық заманда мұндай жаппай, ауқымды тиісу әрі кейбір жерде қызметінің тоқтап қалуы осы қымбатшылық пен тоқырауға, және осындай ихтикарға, берекетсіздікке, аштыққа себеп болуда оған біздің еш күмәніміз жоқ. Оған дәл осы кезде қасымда отырған Әмин мен Фәйзи секілді басқа да бауырларымның көзі әбден жетті.

Сауал: Былтыр сізден былай деп сұраған едік: "елу күннен бері дүниялық оқиғаларға қызығып қарамадыңыз, сұрамадыңыз". Ол кезде де жауап берген едіңіз. Рас, ол жауап ақиқат әрі қанағаттанарлық. Дегенмен Рисалей-Нұрдың кеңінен тарауы үшін, қызмет үшін және Ислам әлемінің игілігі үшін біршама назарыңызды аударуыңыз қажет емес пе еді? Қазір он үш ай болды дәл сол баяғы қалпыңыз. Қызығып сұрамайсыз.

Иә, бұл соғыс хақ пен ақиқат үшін, дін мен әділет үшін болып жатқан жоқ. Керісінше, ерегіс, ұлттық мүдде, пайдакүнемдік, нәпсінің тәкәппарлығына негізделген әрі бұрың-соңды болмаған сұмдық аяусыз зұлымдық дәлелі:

Мың бейкүнә бала-шаға, қарттар, ауру-сырқау жандар тұрып жатқан елді-мекенді бір-екі жау әскеріне бола бомбалап жермен жексен етеді, сондай-ақ, адамзат таптарының арасында ауқатты байлардың сұмдық өктемшілдері және социалистер мен болшевиктердің шектен шыққан озбыр диктаторлары анархисттермен одақтасып мыңдаған, миллиондаған бейкүнә жандардың қанын төгуде және күллі адамзатқа зардап шеккізуде. Олар мына бейбастықты, яғни соғысты тоқтатып, бейбіт келісімге мұрша бермей отыр.

Міне, осындай әділет заңына қайшы, тіпті адамзатқа қастандық, ақиқат ережесіне мүлдем қайшы, хақ-құқық дегенді тыңдамайтын қырғын қан төгістен әлбетте Ислам әлемі, аулақ тұрмақ Қасиетті Құран үзілді кесілді қарсы. Олардың қол ұшын созып болмашы демеуіне өзін төмендетпейді. Қорлығына көнбейді. Өйткені олар сұмдық перғауын секілді өзімшіл, тым тәкәппар. Олар Құранға, Мұсылмандарға көмектеспек түгіл қайта өзіне мойынсұндырып, мүддесіне пайдалану жарату үшін ғана қол ұшын созады. Ондай залымдардың қылышына арқа сүйеуге Құран ақиқаты, Ислам құндылығы қарсы рұқсат бермейді, бас имейді. Және миллиондаған бейкүнә жандардың қанын ішіп жинаған күш-қуаттарына сүйенгенше әлемнің Жаратушысы бір Аллаһтың құдретіне, рахымына сүйену Құран шәкірттері мүміндерге парыз және уәжіп.

Рас, діннен безгендер мен кәпірлер әлгі соғысып жатқандардың біреуіне сүйеніп діндар халықты жаншып қанын ішеді. Ондай кәпірлердің қыспағынан құтылу үшін оның қарсыласына жақтасып тараптар болу мүмкін бір шара болар. Бірақ бұл кезге дейін солай жақтасудың түк пайдасы болған жоқ, керісінше күллі зияны тиді. Һәм, діннен безгендер жүрген жеріне іріткі салып басын сұқпайтын жері жоқ. Сенің досыңмен достасып оны саған айдап салып дұшпан етеді. Оларға жақтасамын деп жинаған күнәларың, босқа мойныңа жүктеледі.

Рисалей-Нұр шәкірттерінің міндеті имандылық болғандықтан тұрмыс-тіршілік мәселелері оларды көп алаңдатып, уайымдатпауы тиіс. Сондықтан менің он үш ай емес он үш жыл қарамауға ақым бар. {(Сілтеме): Осылай еш өзгеріссіз жеті жыл жалғасты. Мүлдем қызықпады да еш сұрамады, білгісі де келмеді.} Сендер қызығып қарадыңдар, күнәдан басқа не таптыңдар? Мен қарамадым не жоғалттым?

Жауабы: Мұның себебі, Рисалей-Нұр жүзге жуық діни тылсым-сырларды ашып Құрани ақиқаттарды баяндап берген. Сол тылсым сырлардың кейбірі ашылмағандықтан көп адамдар шәк келтіріп күмәннан құтыла алмай кейде иманын жоғалтып алған. Енді бүкіл дінсіздер ұйымдасса әлгі тылсым сырлар ашылғандықтан әсте жеңе алмайды. Жиырма сегізінші Мектуптағы "Инаят-ы Сәбға" дейтін бөлімде кейбірін меңзеген болатынбыз. Иншаллаһ уақыты келгенде ол тылсым сырлар бөлек бір рисаледе жинақталып жарыққа шығар.

Ғазиз, адал бауырларым!

Қаһарман Тахири мен Хафыз Мұстафаның атқарған қызметі өте маңызды. Олардың сақтық шаралары өте орынды әрі дұрыс. Нұр фабрикасының кеңесінде алған қарарларыңды біз әрқашан қолдаймыз.

Құранның ишараларын және оның ізінен ерген топты бірге жазғандарың тамаша болған. Тек Сәйід Шәфикке жіберілген хатқа өзіне қатысты жерлер енбеуі керек еді. Лахикадан алынған үзінділер де тамаша. Үлкен Алидың тәсіліне ұқсас кіші, екінші Алидың жазбасы керемет, бірақ қысқа қайырған.

Әу баста жастарға қатысты үш-төрт дәрісті - Хафыз Мұстафаға тапсырған едік - қол машинкасымен, мүмкін болса көне жазумен, болмаса жаңа әріппен {(Сілтеме): Рисалей-Нұрдың бір міндеті, Құранның әріптерін сақтап қалу болғандықтан жаңа әріпті зәрулік жағдайда пайдалануға, иншаллаһ рұқсат болар.} әрине Нұр фабрикасының алқа мүшелері мақұлдаса әрі жағдай көтерсе, жазылсын деп. Бізге де кейбір нұсқаларды жіберерсіңдер. Мүбарактар тобының бізге жіберген «Ишарат-үл Иғжаз» кітабының ақысы ретінде бір нұсқамды пошта арқылы жібердік. Жұма күніне сәйкес келіп тұрған осы айт мерекесі, өте маңызды. Ол, «әкбар хажылық» боп саналатындықтан хажылыққа биыл барғандар олжалы қайтты десе болады. Хақ тағала бізді де олардың қайырлы дұға-тілектеріне ортақ, үлескер қылсын, әмин. Тағы да мейрамдарыңмен және барлық Рисалей-Нұр шәкірттерінің мейрамдарын және Нұр мен Гүл фабрикасының мүшелерін және Нұр медресесінің шәкірттерін, ұстаздарын, Барладағы адал жандарды, бейкүнәларды, үмми қарт кісілерді, ер-әйел азаматтарды жаппай жеке-жеке айт мерекелерімен құттықтаймыз.

Ғазиз, адал, қуатты да көкірегі ояу, көзі ашық бауырларым!

Сендердің мүбарак он түндеріңді және Құрбан мейрамдарыңды құттықтаймыз. Нұр фабрикасының иесі Хафыз Алидың дененің қайта жаратылуы жайлы ойына келген мәселе маңызды және хатының соңындағы тәмсіл де тамаша, мағынасы терең. Оның ойынан Тоғызыншы Шуаның Хашр кіріспесінен кейінгі тоғыз айғақты сұрап тұрғанын байқадым. Бірақ өкінішке орай бір-екі жыл болды рисале жазу жұмысы тоқтаған-ды. Рисаил-ин Нұрдың тақырыптары іліммен, ой-пікірмен, ниетпен, әдейілеп ерік-қалаумен жазылған емес. Ол, жалпы "сүнухат", "зухурат", "ихтарат" арқылы яғни еріксіз түрде шабыт келіп, аянмен жазылады. Ол жайлы тоғыз айғақ толық қанағаттандыратындықтан әзірге жазу тоқтап тұр.

Иә, иман шарттарынан «Иман-ы Биллаһ» пен «Иман-ы Бил иәумил-ахир» Ислам әлемінің екі негізгі тірегі, екі күні іспеттес.

Оның біріншісін Рисалей-Нұр толық түрде айғақтармен жан-жақты түсіндірген.

Екінші тірегі болса, Рисалей-Нұр кейбірін дара түрде Мысалға Оныншы Сөз, Жиырма тоғызыншы Сөз, Жиырма сегізінші Сөз, әсіресе денемен қатысты ләззаттарды дәлелдеген кезде, сондай-ақ, хашр кіріспесі сынды рисалелерде дененің қайта тірілетінін дәйекті түрде баяндағаны. Олар қырсықтардың аузына құм құйып үнін өшір еді. Дүниядағы жаратылыс Хашр мәселесін Аллаһқа иман мәселесі секілді ашық түрде көрсетпейтіндіктен, хашр яғни өлген соң қайта тірілу шартының басым көпшілігі иманның басқа шарттарының арасында қуатты түрде дәлелденген.

Атап атсақ, Қасиетті Құранның хақ екенін дәлелдейтін барлық айғақ-дәлелдер айналып келгенде денемен тірілуді дәлелдеп, Құранның мыңдаған аяттарымен түсіндірілген.

Апырм-ай, Қасиетті Құран өзінің аяттарымен таңғажайып мұғжиза түрде Жәннаттағы денеге қатысты ләззаттар туралы түсініктеме бергенен кейін одан артық қосымша түсініктемеге қажет қала ма? Жоқ әрине.

Әрі Расулуллаһ алейһиссалату уәссаламның хақ пайғамбар екенін дәлелдеген барлық мұғжизалар, айғақтар сайып келгенде денемен қайта тірілуді, жәннат пен жәһаннамның ләззат пен азабын таң-ғажайып шешен түрде түсіндіріп, суреттеп берген одан артық түсініктемеге қажеттілік бола ма? Жоқ әрине.

Сондай-ақ, Хақ тағаланың сөзсіз бар екенін, оның рахымын, билік басқармасын, ілім мен құдретін, әділдігін, мұқият сақтаушы екенін, көркем де киелі сипаттарын дәлелдеген барлық айғақтар, бұлтартпас дәлелдер бір жағынан хашрді дәлелдеп ғана қоймай сонымен қатар Аллаһтың рубубиятының талабы Пайғамбарлар жіберу, Кітаптар түсіру сонымен қатар Мұхаммедтің (с.а.у) елшілігін керек етеді...

Әрі Құран Аллаһтың сөзі, Оның кәламы екенін дәлелдей отырып дененің қайта тірілетінін егжей-тегжейлі түрде осы екі тұрғыдан түсіндіріп дәлелдейді. Сонымен, Рисалей-Нұрда "Иман-ы Биллаһ" пен "Иман-ы Бил ақырет" дейтін иманның екі ұлы тармағын таразыны тең ұстай отырып дәлелденген. Тек мынаны ескерген жөн, дененің қайта тірілуі кейде ашық, кейде астарлы, кейде жанамалап дәлелденеді. Себебі, мына шәһәдат әлемі, жаратқан Иесін өте анық, нақты түрде көрсеткенмен хашр туралы яғни қайта тірілу жайлы астарлы, перделі түрде хабар береді. Иншаллаһ, уақыты келгенде Рисалей-Нұрдың шәкірттерінен біреу немесе бірнешеуі әлгі тоғыз айғақты, жан-жақты түсіндірме жасар және хашр кіріспесінің бас жағындағы ұлы аяттың тоғыз пікір қазынасын Рисалей-Нұрдағы хашрмен қатысты айғақтармен бірге және көкейіне келген жарқын аянмен түсіндіріп Тоғызыншы Шуаны Оныншы Сөзден де жарқын, әлдеқайда қуатты түрде толықтырады деп ойлаймын.

Ғазиз, адал бауырларым!

жаңа әріппен бастыруға да келіспей отыр - бірақ бұл қайырлы іс, жақсылық деуге болады. Бірнеше жақтан инает, Иләһи қамқорлық екенін түсіндіре кетейін.

Біріншіден: Биыл - перде артында - адамдар зұлымдыққа ұшырап бір таяқ жесе азық-түлік тұрғысынан сұмдық қиналып екінші рет таяқ жеп жатыр. Тағдыр өзінің шексіз хикметімен әділ түрде көптен бері бермей жиналып қалған зекетті, джизияларды алу үшін және шамадан тыс асқынып кеткен хырс (ашкөздік), қанағатсыздық, ихтикар яғни заттың бағасындағы айырмашылықты пайдалану секілді жағымсыз қылықтардан тыю үшін жаппай тәрбиелеп, жөнге салуда. Мұндай кезде әлбетте тек иман мен ақыретке ғана негізделген, назарын тек соған аударатын және мойынына маңызды міндеті жүктелгендіктен қоғам өміріне көп араласа бермейтін және шынайы ықыласты болу үшін басқа ешбір мақсатты көздемейтін, оған тіпті құрал болмайтын, дүниялық ағымдарға тәуелсіз Рисалей-Нұр атты жарқын әрі қуатты Құран қызметі, егер жасырын түрде емес ашықтан ашық ортаға шыққанда сөзсіз әлгі жоғарыда аталған екі мәселе яғни зұлымдық және екінші мәселе яғни тағдырдың жазған тұрмыс тауқыметі оны да шарпып өтер еді. Сөйтіп назарын қызметтен басқа жаққа аударып қарынның қамын ойлап кетер еді немесе ол қызметтің ықыласын кемітіп тұрмыс тауқыметі ауыр басар еді.

Екіншіден: Жазылуына әзірге рұқсат жоқ.

Үшіншіден: Жария етуге осы кезде рұқсат жоқ. Дегенмен, шәкірттердің қайрат-жігері, ынта-қабілеттері баспаға қажеттілік сездірмеді. Иншаллаһ, осы киелі қызметте әрі қарай жалғастырып қолдарындағы алмас қылышпен нұрды жая береді деп ойлаймын. Сондай-ақ, ұстанған жолымызға мүлдем қайшы болған жаңа әріппен бір-екі рисалені бастырып көрейік деп едік, баспаханалар бастартып ол үлкен сауаптан құр қалды. Олай болса сендер әлгі екі рисалені біздің атымыздан қаһарман бауырларымыздан жиырма-отыз кісі өз араларыңда бөлісіп жиырма-отыз нұсқаны көне әріппен жаздырарсыңдар. Жазған адамға шексіз сауап жаздыратын сол үлкен сауап, мол табысты өздерің алыңдар. Егер жаңа әріппен, қол машинкамен әлгі екі рисаленің жазылған нұсқалары болса бізге кейбіреуін жіберіңіздер.

(Ишарат-ы Құрания, үш кәраматы Алевия және Кәрамат-ы Ғаусия туралы "Сикке-і ғайби рисалесіне қосымша ескерту, немесе нұсқау)

Әркімге көрсетіле бермейтін. Осы махрем рисалелердің - қалай болғаны белгісіз - дінге қарсы қырсық біреудің қолына бір нұсқасы түсіпті. Ол ат үсті қарап, қырсығып бір-екі жеріне орынсыз тиісіп наразылық білдірген. Сөйтіп үлкен оқиғаның орын алуына себеп болғандықтан, негізінде бұл жинақ рисалені тек Рисалей-Нұрдың хас шәкірттері тіпті таңдаулы, санаулы кісілер ғана оқуы керек еді және мен қайтыс болған соң ғана жарыққа шығуына рұқсат берген едім, дегенмен қазір жоғарыда аталған оқиғаға байланысты әркімге емес бәлкім ынсапты әрі Рисалей-Нұрға тығыз байланысы бар және тәлаба болғандардың, хас шәкірттердің бірнешеуі лайық болса көрсетуге болар деген оймен бір түсіндірме жазып отырмыз.

Екінші тұжырым: Бұл рисале яғни Сикке-і Ғайбия басынан соңына дейін бір ғана мәселені түсінліреді. Мыңға жуық белгі-нышандармен Рисалей-Нұрдың қабыл болған кітап екенін ғайби түрде дәлелдейді. Мұндай бір ғана мәселе төңірегінде осыншама көп әрі жан-жақты мыңдаған белгі-нышандар көрсетіп дәлелдеуі илмәляқын емес тіпті айнәляқын, керек десеңіз хаққаляқын дәрежесінде мәселе анық деуге болады.

Үшінші тұжырым: Бұл рисалені талқылап оқыған адам терең зерттеп әсіресе джифри есеп санымен шұғылданудың қажеті жоқ. Әрі кейбір жерлерін түсінбесе де оқасы жоқ. Әрі барлығын толық оқу да шарт емес. Әрі Ғаус-ы Ағзамның кәраматы туралы жазбаның соңында 224-бетте Шамлы Хафыз Тәуфиқ жазған ой-пікірінен бастап соңына дейін талдап-талқылаған соң және басындағы кіріспені де оқығаннан кейін жазбаны толық оқып шықсын.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бір-екі күннің ішінде Катип Османның, һәм мүбарактерден Ибраһимнің һәм, Нұр фабрикасының иесінің, һәм Хулус-і Сәнидің жазған хаттары барлығы бірге келді. Уайым басқан мұңлы көңілімді бір демдеп тастады. Катип Османның хатында аталған әсіресе сәлем жолдаған кісілердің оның ішінде де қаһарман Рүшдү, Зүһдү Бәдәуи

бауырларымызға арнайы түрде және жалпылама сәлем жолдап сау-саламатта болуларына тілектеспіз. Хүсревтің жақында бізге келетіні жайлы сүйінші хабар ол туралы уайымымызды жоқ қылды. Бәрекелді, Катип Осман да Хусрев секілді бізді алаңдатып жүрген мәселелерді жазыпты. Оның хатын бізге жеткізген Халыжы Ибраһимге былай депті: «Сыддық Сүлейман, Рүшдү мұнда келуі мүмкін!» Ол қаһарман бауырыма айтарым: "Мен олардан да артық көрісуге құштармын. Дегенмен олар, күнде хас шәкірттердің алғы сапында тұрып ойша қасымызда болып, рухани табыс-сауаптарымызға ортақ екенін білсін. Біздің ұстанымымыз бойынша жүздесу айтарлықтай маңызды емес. Әрі мына аласапыран заманда түрлі ахуал кезінде әрі жол шығыны көп болатындықтан келгені ыңғайсыз болар. Әрі күдікшіл дүнияқұмарлар бізді жіті қадағалап аңдып отыр. Тіпті осы айт күндері келушілерге есікті ашпай жауып отырмын. Хафыз Алидың хатында, Рүшдү бауырымыз жастарға қатысты төрт-бес жазба дәрісті бастырғысы келеді депті. Мен оны Хафыз Мұстафаға бастыру үшін берген болатынмын. Құдайға шүкір, сендердің көптеген қаламдарың баспаға қажеттілік қалдырар емес. Егер оңай әрі арзан болса көне немесе жаңа әріппен бастырарсыңдар. Хафыз Алидың хатында оның Рисалей-Нұрға адал берілгендігі, шынайы кішіпейілдігі, ыстық ықыласы, тығыз қарым-қатынасы оның бұрыннан байқап бері сыйлайтын ерекше қасиетін көрсетумен қатар, мендей бейшараны да шапағатшы қылған екен, мен де оның ыстық ықыласын шапағатшы қылып дұғасына «әмин» деймін. Ауылы мүбарак, жамағаты мүбарак, өзі де мүбарак Ибраһимнің мүбарак хатын оқыдым. Ішінде мені тәнті қылатын сөздер көп екен. Әсіресе түсінде менің басыма жауған жаңбырдан ішкені және ағайыны Османның келешекте Рисалей-Нұрға шәкірт болуы үшін өзі оқытуы қуанышты хабар. Хақ тағала сол ауылдан сондай мүбарактардың көптеп шығуын нәсіп етсін, әмин.

Ғазиз, адал бауырларым!

Рисалей-Нұрдың ақиқат екеніне және маңыздылығына қатысты ғайби растау болып табылатын сіздер жазған «Мәджмуа-и Ишаратқа» лахиқадан өздерің таңдаған жазбаларды қосып екі есеге

көбейттік. Егер сендер де өздеріңе сондай бір жинақ дайындаған болсаңдар біз қосқан бөлімді сендерге жіберуге әзірміз. Ол жинақта баяндалған маңыздылық Рисалей-Нұрда бар екенін мына заманның аласапыран оқиғалары растап, дәлелдеп жатыр емес па?

Иә, бауырларым! Хазреті Иса ғалейһиссалам киелі Инжілде былай деген: "Мен сендерге жұбаныш сыйлайтын біреу келуі үшін кетіп барамын". Яғни Ахмед ғалейһиссалам келеді дегеніне қарағанда Қасиетті Құранның ең үлкен пайдасы, ерекше қасиеті және адамзатқа қымбат сыйы жұбаныш беретіндігі.

Рас, әлемде болып жатқан сұмдық оқиғалар мен қирау, дағдарыстың арасында жүрген және мына ұшы-қиыры жоқ кеңістікте әрнәрсеге алаңдайтын адамзатқа нағыз жұбаныш сыйлап, демеу болатын, медет беретін тек ғана Құран Кәрім болмақ. Әрі сол жұбанышқа аса мұқтаж мына заманда жарқын түрде сол жұбанышты дәйекті түрде көрсетіп жатқан Рисалей-Нұр болып табылады. Олай дейтін себебім, зұлымат, күдік күмәннің қайнар бұлағы табиғат ұғымы болса, Рисалей-Нұр сол табиғат ұғымының мән-жәйін ашып, ақиқат нұрын көрсеткен. Он алтыншы Сөз сынды көптеген кітапшаларында иман ақиқаттарының жүздеген тылсым-сырларын ашып, түсіндіріп күпірліктен атейзмнен, небір күмән күдіктерден саналы түрде құтқарған. Міне, сол үшін де мына әрнәрседен тез жалығатын сұм заманда Рисалей-Нұр еш жалықтырмай өзін қайта-қайта оқытып, ақылы бар жандарды өзіне баурап алуда.

Рәфәт мырзаның хатында дегеніндей, "Рисалей-Нұрдың ерекше бір қасиеті жалықтырмау. Жүз рет оқылса жүз бірінші мәрте тағы да қызыға оқисың!" дегені өте дұрыс.

Рисалей-Нұрдың тәржімешісі өзінің басты міндетінің тысында кейде дүниялық болашаққа назар аударуы сырт көзге шым-шытырық, түсініксіздеу көрінуі мүмкін. Мысалы, бұдан отыз-қырық жыл бұрын былай деген-ді: "Бір нұр келеді. Нұрлы заман орнайды!". Бұл мағына кең шеңберде болатындай үлкен алаңда, саяси әлемде деп ойлаған. Әрі осыдан он төрт жыл бұрын, "Діннен безген алаяқтар аспани сұмдық таяқ жейді, көресіңдер әлі!" деп кең шеңберде болатын дүние жүзілік орасан зор аласапыранды бір елде, шағын алаңда, белгілі бір адамдар арасында деп суреттеген-ді. Алайда, болашақ әлгі ғайби хабарды біз ойлағаннан да жоғары деңгейде тәпсірлеп, жорып өз

Рисалей-Нұр бұлтартпас дәлелдерге сүйене отырып айтқан үкімдері айнымай, еш жоруға қажет те қалмай ақиқатқа айналады да ал тек тәуәфуктың ишараларына, көкейге келген сунухатқа байланысты жазылған жерлері осындай дүнияға қатысты мәселелерге келгенде неліктен кейде тәуил қылуға жоруға, тура келеді? - деген сауап ойға келді.

Көкейге мұндай бір жауап келді: "Ғайби, болашаққа қатысты дүниелік оқиғаларды және басымызға не келетінін білдірмей құпия ұстауда аса мейірімді Хақ тағаланың мол рахымы жатыр. Ғайыпты жасырудың маңызы зор хикметтері бар. Сол үшін ғайби нәрселерді хабарлауға тыйым салынып, тек қысқа-нұсқа, жабық түрде я илһаммен яки ескертумен бір нәрсені тілге тиек етіп сол арқылы мәселен, садық шынайы түсте, немесе "кәшфиятта" кейбір ақиқаттар ишари түрде меңзеп айтылады. Ол ақиқаттардың өзіндік пішін-суреттері жүзеге асқаннан кейін ақиқат көрініс табады.

Бауырларым! Бұл жолғы Хилми мырза арқылы келген Рәфәт пен Рүшдүнің жазған хаттары бізге зор қуаныш сыйлады. Негізінде Хусрев, Рәфәт, Рүшдү Рисалей-Нұрмен бұрыннан бері байланысты болғандықтан біреуін еске алсам бірден үшеуі еске түседі. Құдайға

шексіз шүкір мына соңғы дауылдың оларға да сендерге де зияны тимеді. Машаллаһ, Рәфәт осы күнге дейін бұрыңғыдай адалдығын, тығыз байланысын толыққанды сақтағаны көрініп тұр. Бір-екі жыл я өзі жайлы я Құран қызметіндегі хал-ахуалынан бірде-бір хабар ала алмаған соң уайымдап жүр едім. Осы жолғы хатында: "Басымыз қосылса болды Рисалей-Нұр кітаптарынан біреуін ашып оқимыз...пайдаланып ұстазымызбен жүздесіп қаламыз!" дегеніне дән риза болып Құдайға сансыз шүкір еттік. Адалдығымен ерекше Рүшдү хатында мені қызықтыратын мәселелер жайлы жазуы, яғни Нұр қызметінің тоқтамауы, қыспақ көрмеуі бізді шын жүректен қуантты.

Керемет бір тәуәфук: Ахмет Назифтың осы жолғы қауырт жұмыстарынан уақыт тауып жазған Он тоғызыншы Мектубтағы (Мұғжизат-ы Ахмедия (с.а.у)) тәуәфукаты яғни сәйкестік саны 9833-ге жетіп жығылғанын көрдік. Сол хаттағы Мұғжизат-ы Ахмедияның (с.а.у) бір кәраматы болар деп шештік.

(Рисалей-Нұр шәкірті Әмин мен Фәйзидің ой-пікірлері)

Рисалей-Нұрдың ауылдық жерлерге, жамағатқа береке келуіне себеп болғаны жайлы және оған зиян тигізгендерге бастарына бәле келуі сондай-ақ, жеке адамдарға ашық түрде береке, молшылық (оған қызмет еткендерге), оған қарсы шыққандар ғайби шапалақ жегендері жайлы бұл аймақта көптеген оқиғалар бар. Біз өзіміздің басымыздан өткен яғни қызмет еткен кезде ап-ашық берекелі тұрмысқа ие болып қамқорлық жасалатынын көзбен көрдік. Сондай-ақ, Рисалей-Нұрға немесе шәкірттеріне қарсы әрекет қылғандарға қатаң ескертулер жасалатынын көріп жүрміз.

Атап айтсақ, Рисалей-Нұрдың белсенді бір шәкірті анық түрде былай дейді: Үш-төрт адам ұйымдасып, дүниялық байлық көздеп мүнафыққа ұқсап қастық жасауға жоспар құрады. Үш күннен соң әлгі адамдардың үйлері, дүкендері өртеніп әрқайсысы мыңдаған лира шығынға ұшырап шапалақ жеген екен. Сондай-ақ, өте қу әрі тыңшы біреу Рисалей-Нұр шәкірттеріне қарсы ор қазады, мақсаты түрмеге қамату. Тіпті бірде ашық түрде: "Мен оларды қаматуға қанша тырыссам да айыптауға тұрар бір сылтау таба алмай жүрмін!" деген

екен. Осылай дегеннен кейін екі күн өтпей істі болып Рисалей-Нұр шәкірттерінің орнына өзі екі жыл түрмеге жататын болады. Сондай-ақ, бейбақ әрі қырсық біреу, Рисалей-Нұрға және шәкірттерінің ең белсендісіне қарсы жауыздық жасайды екі күннен кейін шарапханаға барып сол жерде арақты ішіп-ішіп жарылып өледі. Осыған ұқсас көптеген уақиғалар бар. Демек, Рисалей-Нұр достарға шипа, дертке ем болғаны секілді дұшпандарға шапалақ, жәй түскендей соққы.

(Рисалей-Нұр шәкірттерінен Хафыз Тәуфик, Мехмет Фәйзи, Әмин, Хилми, Кәмилдердің жазбалары)

Ғаус-ы Ағзам,

деуі арқылы ұстазымыздың ерекше қамқорлыққа алынғанын, оған әрдайым демеу келіп тұратынын және "тәуафук" яғни сәйкестік Рисалей-Нұрдың кәраматының бұлағы екенін растайтын көптеген белгі-нышандар бар. Ол туралы соңғы екі-үш күннің ішінде үлкен-шағын бірақ толық көз жеткізіп қанағаттандыратын оқиғалардың өзара сәйкестігі кезінде көзбен көрген Раббани инаят-жәрдемнің үлгі ретінде бес-алтауын баяндап берейік. Бұл оқиғалар бір-екі күннің ішінде болған-ды.

Біріншісі: Күні кеше ұстазымызға Рисалей-Нұрмен қатысты үш қызмет атқарылуы қажет болады. Жұмсайын десе ешкім жоқ. Біз алыста едік. Баспалдақтан төмен түсіп бір бала жұмсап бізге хабар бермек болып есікті ашқанда Рисалей-Нұрдың сол қызметін атқаратын үш шәкірт дәл сол сәтте есік аузында күтіп тұрады.

Екіншісі: Рисалей-Нұрдың берекетімен үйі өрттен аман қалған Хафыз Ахмет бауырымыз, Рисалей-Нұрдың маңызды кітаптарын өзіне көшіріп жаздырып алып, кейін басқа ауылда тұратын бір-екі кісіге көшіріп жаздыру үшін бергенде олар жоғалтып алып ұялғаннан бізге екі жылдан бері хабарласпағандықтан біз де Хафыз Ахмет те уайымдап, бір жағынан ашуланып жүруші едік. Сол кітаптар бүгін табылып бізге келген уақытта дәл сол уақытта кеше ұстазымызға бес жылдан бері бірнеше күнде бір рет ұстазға көмек ретінде тамақ

пісіріп сол арқылы ұстаздың хал-жағдай біліп тұратын кісілер келді. Олар екі жылдан бері ол әдеттерін қойған болатын. Олар басқа жерге қоныс аударып көшіп кеткендіктен болар екі жыл болды әлгі әдеттері тоқтап қалған-ды. Енді кеше дәл сол сағатта бұрыңғы әдеті бойынша ол кісінің үйінен жағдай сұрағандай кішкене баласы тағам әкелді. стазымыз: "Екі жыл бұрыңғы әдетті жалғастырудың қажеті жоқ, өздерің де қазір көрші емессіңдер ғой!" деді. Бүгін дәл сол уақытта әлгі Хафыз Алидың жазып кейін жоғалып кеткен кітаптары керемет түрде қайта көшіріліп жазылып бәрі бірге келді. Бұл сәйкестік Рисалей-Нұрға деген Аллаһтың инаетінің бір көрінісі екеніне біздің еш күмәніміз қалмады.

Үшіншісі: стазымыз дәл сол күні яғни бүгін Әмин бауырымызға, жалдап тұрып жатқан үйдің иесі бұдан бұрын әр апта ауылынан келетін. Үш-төрт айдан бері жалға төленетін ақшаны алуға келмей кеткендіктен: "Хабар жіберіңдер келіп жалға ақысын алып кетсін!" деген сәтте төрт айдан бері келмей кеткен үй иесі есікті қағып, келіп бес айлық пәтер ақысын алып кетті. стазымыз, осы инаетке яғни Аллаһтың арнайы жәрдемі түсіп тұрғанына дән риза болғандықтан, алыс бір ауылдан келген және домалақ, әрі бұрың-соңды көрмеген және бұл аймақта жоқ шағын бір тоқаш нанды әлгі үй иесіне сыйлады. Дәл сол кезде жиырма минуттың ішінде бұл аймақта кездеспейтін дәл сондай наннан екі жыл бойы Рисалей-Нұрдың екі кітабын алып оқып талқылағаны үшін соның мағынауи ақысының мыңнан бір бөлігі ретінде бір жақтан келді. Сосын әлгі үй иесіне бір шама ашура көжесінен берді. Дәл сол ашура көжесінің он есесіндей және үш нан тағы да екі жыл кітап оқығанының мыңнан бір ақысы ретінде біреу әкелді. Мұны көзімізбен көрдік.

Тағы бір қызығы, ұстазымыз жеті жылдан бері әлгі үй иесінің атын білмегендіктен бүгін: "Атың кім?" деп сұрады. Ол: "Хайрия" деді. Хайрия атына сәйкес тәуафук болар, екі сағаттан кейін Хайри дейтін Рисалей-Нұрдың бір шәкірті Ыстамбұлға жолға шығыпты, одан біздің хабарымыз жоқ. Сондай-ақ, сауда мәселесімен екі белсенді шәкірт те сапарға шығып кешігіп жатқан-ды. Қазіргі рухани, материалдық қиын заманда ұстаз оларды әрі сол аймақтағы маңызды бір шәкіртін уайымдап жүретін. Бүгін сол Хайри әлгі Хайриядан екі сағат кейін аман сау оралды. Ол үш шәкірті туралы уайымнан құтылғаннан кейін

төрт айдан бері қолданып келген "тәфарик" дейтін ұстаздың өзіндік әтірі бүгін таусылып қалған еді. Хайридың қолында бір кішкене құты, "Сізге "тәфарик" әкелдім!" деді. Біз осы шағын керемет тәфарикпен қатысты тәуафукқа бәрекелді деп таңғалдық. Осы екі күннің ішінде болған осы тектес үлгі мысалдарға ұқсас стазымыз "Мұғжизат-ы Ахмедия" кітабын тексеріп жөндеп жатқанда да сондай оқиғалар болған-ды. Екі күннің ішінде осыншама инаеттің ұшқындары көрініп жатса Рисалей-Нұр шеңберінде мұқият қараған адам, - өз әлемінде - қызметінің дәрежесіне қарай осыған ұқсас үлгі мысалдарды көре алады.

Хафыз Тәуфиқ, Хилми, Кәмил, Хайри, Мехмет Фәйзи, Әмин.

Иә, біз көзімізбен көрдік, куәлік етеміз. Иә, мен де растаймын:

Ғазиз, адал бауырларым!

Мына сұмдық суық қыста және өзінше тағы бір мағынауи сұмдық қыста әрі адамзаттың қоғам өміріндегі сұмдық, қан төгіс болып жатқан тағы өз алдына бір қыста қиналып жатқан бейшара-байғұстарға адамгершілік жағымен уайымдап қатты жаным ашыды.

Көп жерлерде баяндағанымдай тағы сол олардың аса мейірімді, үкім беруші әрі жаратушысы, аса жомарт, рахымды Аллаһтың рақымы мен хикметі көңілге медет сыйлап жүрегімді тынышталдырды. Мағынауи түрде маған былай деді: "Сенің осылай қатты өкінуің Хаким уә Рахим Аллаһтың хикмет даналығына, рахым-мейіріміне белгілі бір мағынада мін тағу боп табылады. Аллаһтың рахымынан артық мейірім болмайды. Раббани хикметтен асқан хикмет бұл дүниеде жоқ. Қырсығып қарсы шыққандар сазайын тартып, жәбір көргендер мен зұлымдыққа ұшырағандар көрген қорлықтарынан он есе артық сый-ақы алатын болады, сен соны ойла! Сен, қолыңнан келмейтін оқиғаларға Оның мейрімімен, хикметімен, әділдігімен қара! Рубубиятын ойла! Сенің міндетің сол!". Мен де әлгі бос, дегенмен тым аянышты жан азабынан құтылдым.

Отыз жыл бұрын ру-тайпаларды аралап жүргенімде менен былай деп сұрады: "Апырм-ай, мына заманның аласапыранынан тіпті ірі

тұлғалар, абыз-әулиелер де тағдырға, жазмышқа шағымдануда. Бұл, Сани-ы Зүлжалалдың яғни Аллаһтың таңғажайып бәдиғ, теңдесіз ісін менсінбеу, наразылық боп табылмай ма?"

Жауабы: Жоқ, әсте олай емес! Негізінде олай шағымданудың мағынасы былай: "Менің қалауым, аңсаған арманым, қатты құмартқан хал-жағдай мына дүниеге яғни Аллаһтың әзәли, шексіз хикметімен жаратылған мына әлемге, әлемнің табиғатына сай келмейді ыңғайсыз және әзәли инаеттің өлшемімен жасалған тағдыр заңына үйлеспейді және әзәли қалаумен болып жатқан заманға сай емес және жалпыға ортақ тәртіпті реттеп отырған Иләһи хикметке қайшы. Сондықтан мына дүнияда яғни болып-болмауы екі талай әлемде, Фәйяз-ы Мұтлақтың құдретімен жаратылатын нәрселерді ақылымызбен өлшеп, әуестігімізге қарай ала алмаймыз. Берсе де ұстай алмаймыз. Түсіріп алсақ көтере алмаймыз".

Әр нәрсенің яки кәдімгі суық қысты немесе рухани қыстың және зілзәлә секілді оқиғалардың жүздеген қайырлы нәтижелері, тиімді мақсат мұраттары болады. Бірақ оның тиімсіз, зиянды бір ғана нәтижесі үшін оның жолын бөгеп, міндетін атқаруға жол бермеу одан түсетін мол пайда, қайырлы нәтижелерден құр қалу болып табылады. Сөйтіп нәтижесінде жүздеген жамандық орын алады. Бұлай істеу яғни бір жамандық болмау үшін жүздеген жақсылықтан құр қалу хикметке, ақиқатқа, Аллаһтың рубубиятына қайшы болып табылады. Дегенмен, мұндай жалпылама заңдардың қыспағында қалып қиналған жеке адамдарға өзіндік жәрдем, арнайы медет, жекеше жарылқау жасайтын Рахман-үр Рахим, әрбір байғұсты өзінше демеп, құтқаруы бек мүмкін. Дерттеріне дәрмен, шипа береді. Бірақ, пенденің әуестік сезіміне қарай емес нағыз пайдасына шешіп қамқорлық жасайды. Кейде дүнияда сұраған әйнек шынысын бермей, орнына ақыретте пайдалы алмаз береді.

стазымыздың және Рисалей-Нұрдың терең ақиқаттарының ішінде ең тәтті жемісі «тәуәфук» яғни сәйкестік. Сондықтан бауырларымызға тағы да осы соңғы екі күнде болған шағын бір-екі тәуәфук туралы, сендерге бұдан бұрын жазған тәуәфукқа қосымша ретінде жазып отырмыз.

Иә, қалайша сөзбен сөйлемдердегі, хаттардағы тәуәфук арнайылап, әдейілеп болғанын және жекеше қамқорлық болғанын көрсетеді. Ол кейде таңғажайып болып кәрамат дәрежесіне көтеріледі. Кейде нәзік түрде сән беріп тұрады. Дәл сол секілді Рисалей-Нұрға қатысты және ұстазымызға байланысты дәлме-дәл, арнайы әрі қамқор түрде тәуәфук (сәйкестік) сөз-сөйлемдегідей істерде де байқалады.

Атап айтсақ, Сендерге алдында жазылғандай, стаз төрт ай бойы келмеген үй иесі үшін Әмин бауырымызға былай деді: "Хабар бер!". Дәл сол кезде есік қағылып сәйкестік болғаны секілді, дәл сол сөзді екі мәрте кітаптан оқыған кезде "Әминге айтты.." деген жерге келген сәтте төмендегі есікті Әмин ашты. Негізінде келетін уақытынан бұрын келді. Екінші күні тағы да басқа біреуге сол жер оқылып жатқанда "Әминге.." деген сөзді оқыған сәтте жоғарғы есікті Әмин ашып тұр. Келетін әдетінен тыс келіп тұр еді. Осы екі тәуәфук, үй иесінің тәуәфукына тәуәфук еткені мынаны меңзейді:

Ең болмашы шағын іс-әрекеттеріміздің өзі кездейсоқ емес, жоспарлы түрде жасалады. Жалпы өзара сәйкес жүйелі. Сондай-ақ, төрт ай бұрын бізге арнап біршама бидай жармасын әкелген Рисалей-Нұр шәкірті Фуадтың Ыстамбұлға кетіп отыз күн кешіккенін уайымдаған күні дәл сол уақытта өзінің әкелген жармасы таусылған сәтте дәл сол күні келуі, бұл да сәйкестік. Әрі дәл сол күні біршама сары май - біз және ұстазымыз да оның берекесін сезген болатынбыз - дәл таусылған сәтте дәл сол мөлшерде, дәл сол жерде, дәл сол көлемде, дәл сол уақытта келген еді. Соған ұқсас осы ауылда күлге көміп жасалатын тоқаш, ол ұстазға ұнайтындықтан таңертең-кешке соны жейтін әрі он бес күн жалғасып келіп дәл таусылған күні дәл сол тоқаштан оның тумасы әкелген еді. Осы тәуәфуктың құрметіне кері қайтармай қабылдады. Бірақ орнына бір тәбәрік берді. Осы тектес тамаша тәуәфуктың керемет Иләһи нұр-сәулелерінің ұшқындарын көзбенен көрдік әрі мынаны түсіндік: "біздің ісімізде кездейсоқтық атымен жоқ!"

Керемет тәуәфук Рисалей-Нұрдың сөздерінде, әріптерінде ғана емес онымен қатысты іс-әрекеттерде де керемет тәуәфуктар бар. Ол, Иләһи демеуге қатысы болғандықтан өте кішкентай болса да маңызы зор. Ол туралы осылай ұзақ әңгіме айтып, көп мән беру ысырап боп саналмайды. Өйткені оның мағынасы яғни Аллаһтың жәрдемі, рахымының ілтипаты болғандықтан өте маңызды. Ол туралы жазу мағынауи шүкір ету болып табылады.

Ғазиз, адал бауырларым!

Нұр фабрикасының иесі мен қаһарман Тахири бізді қуанышқа бөлейтін сүйінші хабар беруде, сонымен қатар кейбір мәселелер туралы сұрап жатыр. Қызметте белсенді әрі негіз боп саналатын кісілердің тоқтамы, дұрыс деп шешкен ұйғарымдары менің ойымнан да дұрысырақ иншаллаһ.

Ол, менің ойымды алғысы келеді екен, онда менің ойымша бұдан бұрын өздеріне жалындырған баспа иелері әзірге керек емес. Қолмен көшіретін машинкамен қанша бастырылса сол жеткілікті. Онысыз да Назиф қол машинкасымен біршама жұмыс істеп жатырғанға Бірақ дұрыс, қатесіз жазылуын мұқият қадағалаңдар! Көне жазумен жазатын қаламы алмастай бауырларым баспаға қажеттілік тудырар емес. Олар бізге қол ұшын беріп көмектессін.

Сендердің сұраған екінші мәселе болса, Хафыз Мұстафаға айтқанымдай, жаңа әріппен екі рисале және қалған басым көпшілігі бөлек-бөлек және кейбірі бірге болсын. Жастарға арналған рисаленің бас жағына кітаптың аты ретінде «СИРАДЖ-ҮЛ ҒАФИЛИН» немесе «ГӘНЧЛИК РӘҺБӘРІ» деп жазарсыңдар. Ал тәухид жайлы рисалеге «ХУДЖАТУЛЛАҺИ БАЛИҒА» деп яки «МИСБАҺ-ҮЛ ИМАН» және кәрамат туралы топтаманың атауын «СИККЕ-І ТАСДИҚ-Ы ҒАЙБИ» немесе «ТАСДИҚ-УЛ ҒАЙБТЫҢ СОҢЫ» деп бас жағына жазарсыңдар.

Арабша «УИРД-ҮЛ ӘКБАР-І Н РИЯ» бастырылған болса, арабша білмейтін Рисалей-Нұр шәкірттеріне жеңілдік болу үшін Жетінші Шуа Аят-үл Күбра және Жиырмасыншы Мектубта

түсіндіріліп, аударма жасалған беттердің нөмірлері «УИРД-ҮЛ ӘКБАРДЫҢ» жиектеріне санмен түсініктеме ретінде жазылса жақсы болар еді, яғни «бұл арабша мақам пәленше дейтін бетте түсіндірілген» деген сияқты ишара-белгі қойылса және қаламы алмастай бауырларым мұны өзара бөлісіп, әрқайсысы кейбір нұсқаларды осылай ишаралармен тіркеп жазса сондай-ақ, қол машинкасымен бастырылған немесе баспадан шыққан рисалелерден үлгі ретінде бір-екі нұсқасын бізге жіберсеңдер жақсы болар еді.

Ғазиз, адал бауырларым!

Мына ызғарлы мадди-мағынауи қыс кезіндегі ашаршылық және молшылық ішінде жоқшылық, қымбатшылық, ауыр тұрмыс жарлы-жақыбайларға қиын боп тұр. Басым көпшілігі тұрмысы нашар Рисалей-Нұр шәкірттерінің осы қиын жағдайда тауы қайтып, ауызбіршіліктері азайып кете ме деп уайымдап қоямын. Сендер, бұл заманда бұрыңғыдан бетер мына қиын-қыстау кезеңде ынтымақтарыңды, ауызбіршіліктеріңді сақтауға, бір-біріңнің кемшіліктеріне қарамауға, бір-бірлеріңді мінеп-сынамауға Рисалей-Нұрдың киелі иман қызметі үшін міндеттісіңдер әрі мұқтажсыңдар.

Абай болыңдар! Бір-бірлеріңе ренжімеңдер, мінеп сын тақпаңдар! Сәл босаңсып кетсеңдер болды бүлікшілер сол сәтті пайдаланып сендерге күллі зиян тигізуі мүмкін. Тұрмыс тауқыметіне қарсы үнемділік, қанағат ережелерін сақтап төтеп беруден басқа шара жоқ. Дүниялық пайда құмарлық көптеген ақиқатшыларды, тариқатшыларды да белгілі бір мағынада бақталастыққа итергені үшін уайымдайтыным рас. Рисалей-Нұр шәкірттеріне осы кезге дейін бұл мәселе зияны тимеген-ді. Иншаллаһ, бұдан кейін де тие қоймас. Дегенмен әркім бірдей емес. Кейбіреулер заңды, халал жолмен рахат өмір сүргісі келсе кедергі болмаған жөн. Шарасыз қалған шәкірт зекет алғанда тұрған ешнәрсе жоқ. Рисалей-Нұр қызметіне бүкіл уақытын арнаған белсенді жандарға, қызмет етіп жүрген кісілерге зекетпен жәрдем ету ол да Рисалей-Нұрға белгілі мағынада қызмет боп саналады. Әрі солай болуы керек. Бірақ, қырсланып, ашкөзденіп яки халімен сұрауға болмайды. Адасқандар қалайша қырсланып, ашкөздене дінін дүнияға сатып жүр, сол сияқты олар өздерімен

салыстырып: "Рисалей-Нұрдың кейбір шәкірттері де дінін дүнияға құрал ғып пайдаланып жүр ғой!" деп сендерге жағымсыз қарап мін тағып тиісуі мүмкін.

Сендер, кейде Ықылас, және Үнемділік рисалелерін және кейде «Худжумат-ы Ситте» рисалесін өзара бірге оқуларың керек. Сендердің бүгінге шейін керемет табандылық танытуларың, өжет қайсарлықтарың елдің мақтанышы әрі болашақ үшін де маңызы зор еңбек, үлкен ерлік. Абай болыңдар Осы соңғы дауыл ынта-ықыластарыңа зияны тиіп кетпесін. Арабша «Уирд-үл Әкбар-і Нұрия» туралы сүйінші хабарларың сондай-ақ, қаһарман Тахирилер мен Мүбарактардың мына оба ауруы сияқты рухани дерттерге қарсы дәрі-дәрмек дайындауы әрі сол салада тынбай жұмыс істеп қызу еңбек етуі бізді тіпті руханилерді, «Риджал-үл ғайып» тұлғаларды да қуантуда. Хулусидің «Уәл-асрдың» таңғажайып тұжырымы туралы жоғары баға беріп, растағанына және өзінің Коня қаласына ауысқанына нұр қызметі тұрғысынан қарап риза болдым. Иә, Рисалей-Нұр шәкірттерінің алғы саптағы белсенді шәкірті маңызы зор сол қалаға баруы қажет болатын.

Бауырларым!

Сотта өзімізді ақтап жазған жазбаларымызда «Спарталық сөз тасушылар» деген болсам, ол бізді абақтыға қаматқан Анкарадағы залымдарды айтқан болатынмын. Амал жоқтан солай деуге тура келді. Қазіргі таңда Спарта менің берекелі отаным әрі аса қымбатты бауырларымның туған жері болғандықтан «Спарталық сөз тасушы, тыңшылар» деген сөзді өшіріп, орнына «діннен безген залымдар» деп жаздым. Сендер де солай түзетіңдер. Сондай-ақ, қаһарман Тахиридың маған жазған «Мүдафат» рисалесінде, Қарттар Лемасында Анкара жайлы сегізінші Үміт деп жазылыпты, негізінде жетінші Үміт болатын, оны да түзетерсіңдер. Тахиридай баласы бар, үйінде Рисалей-Нұрдың алты шәкірті бар бауырымыз Хүснү мырзаға сәлеміне сәлем жолдап, шын жүректен құттықтаймын.

Ғазиз, бауырларым!

"Сенің дінің Исламиятқа, Құранға, хақ пен ақиқат жолындағыларға өш өктемшілдерге, дүнияға ғана сенетіндер мен дүниялық пайда үшін бүкіл құндылықты аяққа таптайтын дүния құмарларға сенің Раббың не істегенін, қандай азаппен жазалағанын көрмедің бе? Қара, көр!" деп, бұл сөйлем ишари мағынасымен джифри есеппен дөп басып 1359 жылды меңзеп, тұр. Дәл сол сияқты аспаннан келетін бәлеге ұқсас төбеден жәй түсіргендей "Бұл, Дін Исламға қиянат жасаудың жазасы..." деп ишари мағынамен бізге соны білдіріп отыр.

{(Сілтеме): Бұл жерде піл сөзінің алынып тасталуының себебі, бұрыңғы заманда сұмдық ірі "Махмуд" дейтін пілге сеніп жорыққа шығып, шабуыл жасаған болса, қазіргі заманда дүниялық байлыққа, жинаған қорына және сол байлыққа алынған қару жараққа сеніп, әскер жасақтап ұзын саны қырық миллион бір ел, әлгі піл сияқты теңіз флотына (қаруына) сеніп төрт жүз миллион халықты отарлап басып алды. Сондай-ақ, Европа мәдениетшілдері мәдениеттің құндылықтарымен, әсем пайдалы жақтарымен емес, керісінше мәдениеттің жамандықтарымен, азғындықтарымен, және дінсіздігімен үш жүз елу миллион мұсылман халқының дүние жүзінде сән-салтанатын ойрандап өктемшіл саясат жүргізіп отыр. Сөйтіп осы аспани бәленің келуіне себеп болды.

Дүнияқұмар, қанышер залымдар жасаған зұлымдықтарының жазасы ретінде түрлі бәлелер келуіне жол ашты. Сондай-ақ, пақыр әрі бейкүнә, әрі зұлымдыққа ұшырағандардың фәни мал-мүлкін, және өмірін ақыреттік қылу үшін және маңызын арттырып құнды болу үшін және дүнияда жасаған күнәларының өтемі ретінде Иләһи тағдыр бұған рұқсат берді.

Мен, бір жарым жылдан бері дүнияқұмарлардың осы бәле-қайғыда не істеп жатқандарын, қандай жағдайда екенін сондай-ақ, екінші дүние жүзілік соғыстың барыс белесін мүлдем білмеймін. Бірақ, екі жыл бұрынғы хал-ахуалына мына қасиетті сүренің ишари мағынасының бір бөлігі меңзеген пәлекеттер дәл солардың басына келуде, сүренің ишари бір мағынасын толық тәпсірлеуде.}

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым!

Сабридың атауы бойынша Рисалей-Нұрдың зүлпұқары «Хизб-үл Әкбар-і Нұри» ақырында, біздің ойлағанымыздан да керемет жарқын әрі тамаша, өте мұқият тексеріліп, қателері аз түрде Аллаһтың инаетімен құрастырылып болыпты. Хафыз Али, Тахири, Хафыз Мұстафалар бұл міндетті адал атқарған екен. Олар осылайша Рисалей-Нұрдың қолына бір алмаз қылыш сыйлады.

Бауырларым!

Осы киелі сый-кәделерің бұл шәһарға келген уақытта, - біз одан әлі хабарымыз жоқ - біздің жақта бір шәкірт жаңа кітапқа бастаса, Күрдше «мәфтихане» деп, бір дастархан жайып, ырымын жасайтын. Дәл сол сияқты Рисалей-Нұрдың бес тәлабасы әр түрлі ауылдарда біз де олар да поштадан бейхабар, бейне бір осы берекелі кітаптың «мәфтиханесі» ретінде әрқайсысы түрлі-түрлі тағамнан әкеп шағын дастархан жайғандай, ешқандай себепсіз, мүлдем әдеттен тыс әлгі бес тәлабаның осы тұрғыда бірлесуі, тәуафук етуі таңқаларлық оқиға. Біз бесеуміз (Мен, Әмин, Фәйзи, Хилми, Тәуфиқ) бір ауыздан "мұның кездейсоқтық болуы мүмкін әсте емес!" деп қарар бердік. Демек, осы аймақтағы Нұр медресесінің "мәфтиханесі" ретінде Иләһи рақым тарапынан нұрдың бір кәраматы болса керек.

Сондай-ақ, отыз күннен бері Инеболу қаласынан аптада екі рет келетін бір хас тәлаба еш келмей жүріп, кенет, еш себепсіз үш күн жаяу жүріп "Хизб-үл Әкбар" қолында кіріп келді. Келесі күні бейне бір сол үшін жіберілгендей баспадан шыққан "Хизб-үл Әкбардың" бір бөлігін алып кетті.

Ғазиз бауырларым!

Бұл «Хизб-үл Нұрия» мен үшін аса маңызды, оның мағынауи кәраматы бар. Соны баяндаудың уақыты келді деп ойлаймын.

Жиырма үш жыл бұрыңғы Саид бүгінгі Саидқа ауысқалы жүргенде тәфәккүр (пікірлеу) жолын ұстанғандықтан

болып қалыпты бейнесіне енді. Жиырма үш жылдан бері қашан мазам қашса немесе ойым, қалбім шаршап, жалыққан болса осы хизбтің бір бөлігін толғаныспен оқысам әлгі мазасыздықтан арылып, жалығу, шаршау кетіп қалады. Тіпті үздіксіз деуге болады, түні бойы таңға дейін төрт-бес сағат еңбектен жалығып, шаршаған кезде әлгі хизбтың алтыдан бір бөлігін оқысам болды түк болмағандай өзімді тың сезінетінмін. Бұл бір емес мың мәрте болған шығар.

Маңызы зор бір ақиқатты осы ақиқатқа байланысты айта кетейін. Бұл, мына заманда медресе оқығандарға, имам-молдаларға қатысы бар мәселе. Былайша:

Ықылым заманнан бері басым аймақтарда медресе оқығандар «тәкиеде» жүрген тариқат түлектерінің алдында бас иіп тік тұратын. Олардан әулиеліктің жемістерін дәметіп, күтетін. Олардың дүкенінен иманның ләззаттарын, ақиқаттың нұрларын іздейтін. Тіпті медресенің ірі тұлға, ғалым-ғұламасы тәкиенің кішкене әулие-пірдің қолын сүйіп, соның артынан жүгіретін. Олар абыл-хаят, нұр бұлағын тәкиеде іздеп сол жақта ғана бар деп ойлайтын. Алайда, медреседе ақиқатқа, нұрға апаратынын әлдеқайда қысқа жол және имани ілімде әлдеқайда сап, мөлдір, анағұрлым таза абыл-хаят бұлағы бар екенін, сондай-ақ, амалдан, құлшылықтан, тариқаттан анағұрлым жоғары, әлдеқайда тәтті, әлдеқайда қуатты "тариқ-ы уәләят" яғни нұрлы жол ақиқат ілімінде екенін және иман ақиқаттарында, әһл-і сүннеттің кәлам ілімінде екенін Рисалей-Нұр Қасиетті Құранның мағынауи мұғжизасының арқасында ашып көрсетті, алдарыңызда.

Рисалей-Нұрды бәрінен бұрын ынта-ықыласпен мақұлдап әрі мақтана қабылдап ішіне кіретін медресе оқыған ғалымдар болуы керек, тіпті шарт десе болады. Бірақ өкінішке орай әлі күнге дейін медреседен шыққан осы абыл-хаят, өмір суы тәріздес нұр бұлақты, осы бір аса қымбат таусылмайтын қазынаны көпшілік ғалымдар білмейді, іздемейді, аман-сақтап қалуға тырыспай отыр. Құдайға шүкір енді ғана сезіне бастаған секілді. Сөздер кітабы молда-имамдарды, мұғалімдерді өз нұрына тартып жатыр. «Хизб-и Нұрияның» алғашқы бетіндегі түрікше жазудағы: «арабша толық білетін» деген сөзден кейін мына сөз жазылсын: "немесе қолында Аят-үл Күбра және Мінәжат және Жиырмасыншы Мектуб рисалесі бар және оны оқығандар...".

Ғазиз, адал бауырларым!

Құдайға сансыз шүкір, Спарта уәлаяты менің бұрыннан бері армандап жүрген Медресет-үз Зәхраға, яғни бір мағынада Джами-үл Әзхарға айналды. Сендердің қаламдарың Рисалей-Нұрды баспада бастыруға қажет қалдырмай, аз уақыттың ішінде мұншама керемет тәуәфукты нұсқаларды көшіріп көбейтуі бүгін таңертең айтқан дағуа-сөзімді растады. Яғни түске жақын сендердің жіберген жәннат бауынан алынған жемістердей тәтті де керемет сыйлықтарың Әмин арқылы келіп, таңертеңгі сөзімді толығымен дәлелдеді. Ол не сөз, қандай дағуа дейсіңдер ғой. Мен былай деген болатынмын:

Рисалей-Нұр қызмет етіп жаққан иман ақиқаттары бәрінен де маңызды әрі аса қажетті. Дегенмен жүрегі тас нәпсісі әбден құтырған дінсіздер, иман ақиқаттарына ауадай қажеттілік бар екеніне сенбейтіндіктен: "Діндарлар мен ілім иелеріне ең бірінші дүниелік байлық керек, олар мансапқұмар, табыс көзі үшін жүр!" деп айыптайды. Сөйтіп ынсапсыз түрде діндарларға шүйлігіп, тиіседі. Мұндай бейбақ діннен безгендерді нақты түрде үнін өшіретін, іс жүзінде де - материалдық тұрғыда да - олай еместігін дәлелдейтін жанкешті азаматтар керек. Олар мұқтаждығын сезінген, дүниялық ең маңызды шаруаның өзі, тіпті орасан зор шығын олардың иман ақиқаттарына деген зор ықыластарына кедергі бола алмайды.

"Апырм-ай, ондай азаматтар бар ма екен!" деген ой келді. Иә, бар! Міне, Спарта уәлаяты мен халқы. Міне, Сандықлы дейтін аймақтан келіп, үш-төрт айдың ішінде Рисалей-Нұрдың мәнісін түсініп оны

бәрінен жоғары қойған, ел басына күн туғанда атқа қонар азаматтар, мүджахидтер деп дағуа қылғанмын. Екі сағаттан кейін ойламаған жерден Рахметуллаһ деуге лайық Әмин, екі сандық кітаппен әлгі сөзімді растап, соның дәлелі ретінде өзімен бірге алып келді.

Хатшы Осман Бауырымыз жазған хат, білгім келген көптеген мәселелерді қамтып, жауаптандырып толық қанағаттандырды. Хақ тағала оған ұқсас мыңдаған шәкіртті нұр медресесіне нәсіп етсін, әмин.

Атыф бауырымыздың да Сандықлыға сапар шегуі әрі сәтті болуы тек бізді ғана емес періштелерді де қуантты десе болады. "Ирфан" ауылы деп аталған оймақ, иншаллаһ нұр медресесіне айналар. Негізінде Атыфтың ыстық ықыласы сондай нәтиже беретінін сезгенмін.

Гүл, Нұр, Мүбарак және Нұр медресесі, Мақсұм, Ихтиярлар атты топтарға мыңдаған сәлем, сау-саламатта болуларына дұға етеміз.

Он үш жыл бұрын Барлада бес есеге артып берекеттеніп кәрамат деуге болатын тәтті кәделері және сол тәттілерді сыйлаған мүбарак Хажы Хафызды еске түсірген тағы да жаңадан әкелген тәттілері бес түрлі боп шықты. Олардың әрбір түйіріне Аллаһ тағала сендерге жәннатта мыңдаған тәтті жегізсін, әмин.

Ғазиз бауырым Хусрев!

Аллаһ тағала марқұмға мағфират қылып мейіріміне бөлесін. Саған және балаларына зор сабыр сыйласын. Мен сенің қайғыңа ортақпын. Сенің жылап отырып жазған хатыңды оқып мен де жылап алдым. Иә, сен де мен сияқты дүниямен екі тұрғыдан байланысың үзіліп жатқанға ұқсайды. Солай болуы да керек шығар. Рисалей-Нұрдың сендей жанкешті шәкіртінің дүниямен байланысы болмауы тиіс...байланыспағаны жөн. Байланысы болса табанды, зор ықыласты, болуы қиын әрі кейбір себептердің кесірінен зақымданып жоғалып кетуі мүмкін, жанкештілік жасай алмайды. Әрине ол аймақтың қаһарман батырлары бұл айтқанымнан тыс. Олардың байланысты болғандарына зиян тиер емес. Дегенмен кейбіреулердің, мысалы Хусрев, Саид және Атыф сынды кісілердің дүниемен мүлдем байланысы болмауы тиіс.

Қайтыс болған марқұм апай, осы кезге дейін Рисалей-Нұрдың хас шәкірттері арасында әрдайым, күн сайын жүзге жақын мәрте есімі аталып тұрып және таң сәріде бір мәрте рухани табыстарыма он жылдан бері ортақ болатын. Енді қайтыс болғаннан кейін жекеше жасалатын дұғаларға үлесі арта түспек.

Ғазиз бауырым Хусрев! Сенімен ұзақ сөйлескім-ақ келеді. Бірақ дәл осы кезде уақытымның тарлығы сонша мені зияраттап келген төрт-бес достыма: "Менің уақытымды алмаңдаршы!" деп орынсыз ашу шақырдым. Жарайды, қойшы әйтеуір...

Ол аймақтағы бауырларымды сағындым, шын жүректен сәлемімді жеткізіңіз. Сау-саламатта болсын деп оларға дұға етемін. Бұл жердегі бауырларың да саған көңіл айтуда және ол жақтағы бауырларына аса құрметпен сәлем жолдауда.

Ғазиз, адал бауырларым!

Атап айтсақ, осыдан екі күн бұрын рисаледен Исм-і Хакем туралы бір тұжырым оқыған Нақшибенді тариқатынан бір дәруіш, Күн системасы туралы Рисалей-Нұр қалай түсіндіретінін аңғара алмай: "Бұл да пән мен астрономия ғалымдары сияқты түсіндіреді екен!" деп ойлапты. Енді оған менің қасымда оқылып еді дұрыс түсініп: "Бұл мүлдем басқаша екен ғой!" деді. Демек, астрономияшылар сықылды пән оқығандардың қатты сенетін, сүйенетін ең соңғы және кең шеңберде және ғапылдыққа себеп болатын перделерді жыртып Әхадияттың Нұрын ашып көрсетіп береді. Ол жақта да дұшпандарын қуалап ізіне шам ала түседі. Тығылатын жерлерін бұзып, тас-талқанын шығарады. Кез-келген жерде құзыр тауып, нұрға шығарар жол көрсетеді. Егер, Күнге қашса ұстап алып былай дейді: "Ол бір ошақ яки шам! Отынын, жанар майын кім беріп отыр? ойлан, есіңді жи!" деп басынан шертіп жібереді.

Сондай-ақ, ғаламды басынан соңына шейін айна түрінде, Жаратқанның көркем есімдеріне бөленіп шағылысып, тұрғанын көрсететіні сондай ғапылдыққа әсте жол бермейді. Ешнәрсе құзырға кедергі бола алмайды. Тариқатшылар мен ақиқатшылар секілді әрдайымғы құзыр табу үшін әлемді жоққа шығаруға немесе ұмытуға, ойламауға үйретпейді керісінше әлемдей кең ауқымды құзыр мәртебесіне көтереді...және кең әрі күлли және әрдайымғы, ғаламдай ауқымды құлшылық көк жиегін ашады. Мен соны көрдім. Бұл туралы тағы да айтуға болар еді, әзірге осы жетер.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұл жолы Хафыз Алидың, Халил Ибрахимның және Лүтфүның ізбасары Абдуллаһтың маңызы зор үш хатын алдым. Ол, Хафыз Алидың Хизб-і Құрани мен Хизб-і Нұридегі жіберген қателіктерді айтып өкініш білдіріпті. Ол, бауырымыз мынаны нақты білгені жөн: Оның, Тахири мен Хафыз Мұстафаның және достарының қайрат жігерімен бастырылған әлгі екі хизб мына заманда мұндай ауыр шарттарда өте жарқын, нұрлы жеңіс болып табылады. Олардың амал дәптеріне жан-жақтан сауап жазылатын болады. Оқығандардың сауабына ортақ болады. Ішіндегі қателіктер біз күткеннен әлдеқайда аз. Құдайға шүкір еш қиналмастан оңай жөндеп түзеттік. Лайық оқырмандарға кетті.

Халил Ибраһимның Рисалей-Нұр туралы өте шырын әрі тамаша әрі өте орынды тәмсіл-теңеуі - оның - ыстық ықыласынан, қанағат шылдығынан туындағаны көрініп тұр. Сол тұрғыдан алғанда өте керемет, әдеби шешен жазылған. Рисалей-Нұрға қатысты бөлімдері Лахика кітапшасына енетін болады.

Иә, ол Рисалей-Нұрдың маңызды да қайсар әрі әрдайымғы белсенді шәкірті екеніне шәк жоқ. Оған және жұбайына күн сайын жеке дұғамызда ескеріп, рухани табыстарымызға әсіресе Инже Мехмет бауырымыздың ортақ екенін айтып, сәлем жолдайтынымызды айтарсыңдар.

Марқұм Лүтфүның ықыласты да нағыз орынбасары Абдуллаһтың хатында, Рисалей-Нұрмен тығыз байланыс құрған әу баста Тахири және әкесі және Али және Уәхби, Шүкрү, Мұстафа, Мехмет, Хүсейін, Мехмет, Хаққы және әсіресе бұрыннан бері Рисалей-Нұр қызметінде орны бөлек Үлкен Зүһдү сынды бауырларымыздың сәлем жолдауы маған қатты әсер етті, қуанып қалдым. Мен де сол бауырларыма сәлем әрі дұға етемін. Оның сұрақтарына келсек, осы уақытта ойым басқа нәрселермен шұғылданып отырғандықтан жауаптарын іздей алмаймын.

..........................

Үшінші мәселе: Бір бауырымыз кемшілігін көрмеген кезде оған ескерту үшін жазылған нәзік мәселе. Бәлкім сендерге пайдасы болар деп жаздық.

Бір кездері, үлкен әулиелердің жазбаларынан әммаре нәпсіден құтылған бола тұра бірнешеуінен нәпсімен қырғын шайқасқа түсіп күресетінін және өзім де әммаре нәпсісінен шағымданатынын көріп таңғалғаным бар. Біраз уақыт өткен соң өзім де әммаре нәпсінің басқа анағұрлым жойқын әрі мен одан да бетер айтқанға көнбейтін бір бет және жаман мінезді әрі қарай жалғастыра беретін сондай-ақ, әуестік, сезім, жүйке, табиғат секілді қоспалардан тұратын, әммаре нәпсінің ең соңғы тысғылатын ұясы және әммаре нәпсіден тазарғаннан кейін де оның бұрыңғы жағымсыз қылықтарын, жат мінезін жалғастыра беретін және өмірдің соңына дейін күресуге себеп болатын бір мағынауи әммаре нәпсіні көрдім.

Содан түйгенім, әлгі әулие мүбарак ірі тұлғалар, кәдімгі әммаре нәпсіден емес астарлы мағынадағы әммаре нәпсіден шағымданған екен. Кейін қарап отырсам, Имам-ы Раббанидың өзі кітабында осы астарлы әммаре нәпсі туралы жазады. Бұл екінші әммаре нәпсі соқыр әрі өзі бейсана болғандықтан ақыл мен қалбтың сөздерін түсінбейді, тыңдамайды. Тыңдамаған соң жөнделмейді, кемшілігін көрмейді. Тек, өмірде таяқ жеп, қиыншылықтардан әбден тауы қайту керек немесе толыққанды жанкештілік жасап барлық сезімдерін алға қойған мақсатына жұмсап, пида етуі керек, және Рисалей-Нұрдың хас шәкірттері секілді бүкіл болымсыз сезімдерін, менмендігін тастауы керек.

Иә, мына сұмдық ғасырда нәпсінің қоздырудың кесірінен хақиқи (нағыз) нәпс-і әммара мен әлгі мәжази (астарлы) нәпс-і әммаре бірігіп, қосылып алып жамандыққа итеріп, күнә істерді қуана-қуана істетуде. Оған бүкіл әлем, ғалам ызаланып ашу шақыруда.

Тіпті бірде өзім де, бір минуттың ішінде бес тиындық болмашы қиналысқа шыдамай алпыс лиралық сауаптан айырылып қала жаздадым. Әрі он минуттың ішінде орасан зор рухани күрес кезінде менің жағымда ірі зеңбіректің оғындай жауға қарсы оқтар атылып дұшпандарды қырғынға ұшыратып жатса дағы әлгі екі әммаре нәпсінің арбауына түсіп уақытша сезімге беріліп өзімшілдік, мақтангершілік, өзгеден ерекшелену секілді сезім билеп зұлымдыққа жақын, зұлымат сезімге еріп шынайы шүкір етудің орнына "неге мен жауап қайтармадым!" деп түрі жаман рия, жұртқа жақсы көріну, мақтангершілік бәсеке сезімі оянғанын көрдім. Құдайға сансыз шүкір, Рисалей-Нұр әсіресе Ықылас рисалелері әлгі екі нәпсіні құрықтап олардың барлық арбау, сұм айлаларын тойтарып, олардың салған жарақат жараларын емдеп ғана қоймай манағы бір минуттық және он минуттық хал-жағдайдан мені аман алып қалды. Мағынауи истағфар яғни іштей өкіну, Аллаһтан кешірім сұрау боп табылатын өз кемшілігім көрдім. Сол қатенің тез берілетін жазасы болып рухани күйзелістен, жан азабынан құтылдым.

Барлық бауырларымызға жеке-жеке сәлем.

Ғазиз, адал бауырларым!

Кенеттен, шұғыл түрде көкейге келген бір уайымымды баяндап берейін.

Адасқандар Рисалей-Нұрдың алмас қылыштай ақиқаттарына төтеп бере алмағандықтан шәкірттерінің арасына іріткі салмақ яғни тұрмыс тауқыметі жағынан және көктемгі тіршілік, бейқамдықты пайдаланып, олардың арасындағы өзара айырмашылықты және сезімдерінің әртүрлі болуын пайдаланып, әйтеуір осал тұстарын тауып ауызбіршіліктерін бұзғысы келетінін сездім, соны аңғардым.

Байқаңдар! Өте сақ болыңдар! Араларыңа сызат түспесін. Қатесіз адам болмайды. Тәубе етуі мүмкін ғой. Нәпсі мен шайтан бауырыңа қарсы айдап салып наразылыққа, орынды мінеуге итерген кезде былай деңдер: "Біз мұндай азғантай ақымызды дауламақ түгілі, тіпті жанымызды, абыройымыз бен дүниялық бақытымызды да Рисалей-Нұрдың өзегі боп табылатын бауырластыққа пида етуге дайынбыз, тіпті міндеттіміз. Оның бізге берген пайда мен нәтижесі үшін дүниялық және менмендікке қатысты әрнәрсені құрбан етуге әзірміз!" деп нәпсілеріңді тыйыңдар. Дау-дамай туғызатын бір мәселе болса кеңесіп, өзара ақылдасыңдар. Қатты қысып қатаң талапты қоюдың керегі жоқ. Әркім бірдей бола бермейді. Мына заманда бір-бірлеріңе кешіріммен қарау қажет. Барлық бауырларымызға жеке-жеке сәлем.

Ғазиз, адал бауырларым!

Құдайға мың да бір шүкір, мына бейқамдық жайлаған көктем мезгілінде және тұрмыс тауқыметі қинаған заманда Рисалей-Нұр жеңістен-жеңіске жетіп азаттық күресін жалғастыруда.

Ыстамбұлдан мұндай хабар келді: Ол жаққа жөнелтілген әу баста Хусревтің жазған Мұғжизат-ы Ахмедия кітабы болып, рисалелерді кім көріп, оқыған болса, барлығы дерлік атап айтсақ Діністері, пәтуа бөлімінің меңгерушісі Али Риза мырза, таңдана жоғары бағалап: "Бұлай түсіндіруді, керемет дәлелдеуді, ғажап баяндауды басқа ешбір кітапта кездестірмедім. Мұндай ауыр шарттарда осындай еңбек жазу ешкімге нәсіп болмаған шығар!" деп ыстық ықылас танытыпты.

Сондай-ақ, Анкарада лауазымды кісілер, әскери ұжым қызығушылық танытып, қадірін түсініп Рисалей-Нұрды жазып әрі

оқытуда екен. Әу баста мыңбасы Мехмет Юмнү секілді жоғары әскери шен иелері: "Рисалей-Нұр иманыңды құтқарып қалатын кітап!" деп жоғары бағалап, толық сеніммен қабылдап оқып, пайдасын көріп жатыр екен. Тіпті бұл аймақта Рисалей-Нұрға қарсы небір құйтырқы айла-қулық, түрлі сұм жоспар жасап шәкірттерін аластатпақ боп әрекет қылса дағы әсіресе тұрмыс тауқыметін, күн көріс қамын көлденең тартса да Рисалей-Нұрдың жайылуына кедергі бола алмауда. Нұр кітаптары күнге-күнге кеңінен тарауда. Тіпті ең көп тиіскендердің өзі жасырын түрде пайдалануға тырысуда. Құдайға сансыз шүкір, Аллаһтың қамқорлығы мен жәрдемі жалғасуда. Бірақ, өте қауіпті план, тұтқиылдан соққы беруде, мұны қырсық мүнапық, екі жүзділер жасауда. Өте сақ әрі мұқият болып табандылық танытып, ауызбіршілікті сақтауымыз керек. Сонда олардың пландары жүзеге аспай қалады. План-жоспары мынау:

«Рисалей-Нұр тәлабалары арасындағы ынтымақты жою». Он сегіз жылдан бері бізге құрған планы, хас шәкірттерді бізден алыстату, көңілін суыту. Дегенмен бұл ойлары іске аспай қалды. Енді өзара ауызбіршілікті бұзу, кейбір пайдакүнем бірақ ілім иесі, діндар кісілерді Рисалей-Нұрға қарсы айдап салып бақталастық ояту ойлары бар. Осылай нұрдың жайылуына кедергі болмақ.

Әрі, Рамазан рисалесінің соңында әммаре нәпсі түрлі азапқа қаймықпай тек аштыққа шыдамай бетінен қайтқаны секілді, мына қазіргі мүнафық, екі жүзді кәпірлер өздерінің азғындыққа түскенінің жазасы ретінде бірақ жалпыға келген бейкүнәларға да қатысы бар мына аштық, қымбатшылық, тұрмыс тауқыметін оңтайлы пайдаланып Рисалей-Нұрдың пақыр, тұрмысы нашар шәкірттеріне тиісуі әбден мүмкін. Бірақ, осы кезге дейін Рисалей-Нұр шәкірттері жаппай дерлік Рисалей-Нұр қызметі қандай да бір қиыншылықтың, кезкелген бәленің ем-шарасы екеніне көздері жетті. Біз, нұрға күнде қанша қызмет етсек соншалықты тұрмыс жеңілдеп, жүрек тынышталып, мазасыздық азайып, көңіліміз жайланып қалатынын сезіп әрі көріпте жүрміз. Әлбетте осы соңғы сұмдық оқиғаларға қарсы тағы да Рисалей-Нұрға қызметпен төтеп беруіміз керек. Барлық бауырларымызға жеке-жеке дұға-и сәлем.

Ғазиз, адал мүбарак және Қасиетті Құранның мұғжизалық тұсын ғажап алтын қаламымен көрсеткен және амал дәптеріне өзі жазған Құранды оқығандардың сауаптарындай үздіксіз сауап жазылып жатқан қымбатты Хусрев!

Маған жіберген екі берекелі нұсқаның біреуін сендерге Хилми бэй арқылы жібердім. Сен алдын ала сезгендей менің Спартадан кететінімді болжап екі нұсқасын да маған жіберген екенсің. Өте жақсы болды. Қазіргі таңда Спартаны "Медресет-үз Зәхрә-и Әкбар", "Медресе-и Нұрия-и Күбра" деп атауға болатындықтан бұл қасиетті жазба ол жерге әсіресе қасиетті үш айлардың алдында баруы қажет болатын. Иншаллаһ, ол жерде де біздегідей Құран параларын өзара бөлісіп хатым етіп оқырсыңдар.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұл жолы, Хафыз Али жазған хатта үлкен сүйінші хабар сездік. Ол, мұғжиза Қасиетті Құран Кәрімді бастыруға себептер дайын екен, кедергілер жоқ екені. Мүбарак Хүсрев келді, олай болса бұл мәселеде ең бірінші сөз соныкы. Сондай-ақ, екі Али мен Тахири, Хафыз Мұстафа өзара қуатты ынтымақ құрып және осы кезге дейін барлық Рисалей-Нұр тәлабаларын қуанышқа бөлеген және имандыларды риза әрі қарыздар қылған қызметтері ерекше, орны бөлек көзге көрініп-ақ тұр. Және қаһарман Рүшдүнің мызғымас адалдығы тағы бар. Енді сол арқылы Хусревпен бірге мына маңызы зор, ауыр әрі қымбат Құран қызметін ынтымақтаса атқару керек. Абай болыңдар! Өзара айырмашылықтарыңды, осал тұстарыңды, тұрмыс тауқыметінің мәжбүрлігін адасқан топ пайдаланып бір-бірлеріңді мінеп-сынауы мүмкін, жол бермеңдер! Шариғатқа сай өзара кеңесіп отырыңдар. Түйген ойларың зорайып тек сол ғана дұрыс сияқты көрінуі мүмкін, одан сақ болыңдар! Ықылас рисалесіндегі ережелерді әрдайым естен шығармай ескеріп отырыңдар. Әйтпесе азғантай қайшылық осы кезде Рисалей-Нұрға күллі зиян тигізуі мүмкін. Сендерден несін жасырайын, оны қазір Фәйзи де Әмин де біледі, араларыңдағы түкке тұрмайтын мінеп-сынау мына жақтағы бізге дейін кері әсерін тигізгендей. Олай дейтінім, еш хабарым жоқ,

бейхабар болсам дағы ол туралы екі хат жаздым және жаным қатты алаңдап "Апырм-ай, дін дұшпандары тағы да тиісіп, шабуыл жасады ма екен?" деп қиналғаным рас. Әрі сол зиянды оқиғаның кесірінен, мүбарак Хусревтің келуімен жаңа бір серпін, қарқындылық пайда болып бізге "Хизб-і Нұрияның" соңына жазылуы тиіс мінәжат жазбасы он бес күн кеш қалды. Мен оны он бес күн бұрын келеді деп күткен едім. Кемшіліксіз адам болмайды, әрі бақталас адамдар әрқашан табылады. Дегенмен Рисалей-Нұрдың батыр шәкірттері кезкелген қиындыққа мойымай жеңіп келгені секілді иншаллаһ осы қиын-қыстау кезеңде де жеңіске жетеді деп ойлаймын. Өздерінің кіршіксіз таза ниеттері мен ыстық ықыластарын сақтап, қызметтерін тоқтатпайды деп білемін. Сендер материалдық тұрғыда сақтық шараларын менен жақсы білесіңдер. Алайда, Хусрев пен Рүшдү Рисалей-Нұр қызметінде үлкен рөл ойнайтыны рас әрі айналасында Рисалей-Нұрдың белсенді шәкірттері бар. Сонымен қатар Хафыз Али, Тахири, Хафыз Мұстафа, Кіші Али да Рисалей-Нұр қызметінде мол табысқа жетуі арқылы өздерінің мақбұл жандар екені белгілі болды. Олай болса ол екі топ бастағы екі көз секілді тату-тәтті, ауызбіршілікте болуы керек. Сонда ғана мына ауыр жүкті, қымбат қазынаны арқалап жүре аламыз. Барлық бауырларымызға жеке-жеке сәлем айтыңдар.

Сауа ауылының Нұр медресесінің қымбатты бір тәлабасы, ағаш ұстасы Ахметтің жазған тамаша, ықыласты өлеңіне дән риза болдық, ол топтамаға енді. Әсіресе Рисалей-Нұрдың орындығынан бейкүнә жандар түспегенін және «Ол нұрлы орындыққа отырғандар өрттен, дінсіздіктен аман болады!» деген сөздері қатты әсер етті. Бейне бір кәдімгі «Зәхра» медресесінің шынайы бір тәлабасы болашақтан осы шаққа саяхаттап бізді жұбату үшін келгендей болды әрі бейкүнә, жаны таза тәлабалар көбейіп жатқанын сүйіншілепті.

Рисалей-Нұр алғаш жазылып жатқанда тұңғыш жазып көбейтуші Шамлы Хафыз Тәуфиқтың жұбайы, марқұм Зәхра, мен сол Барлада болғанымда Шамлы Хафыз Рисалей-Нұрды көшіріп жазуы үшін күйеуінің орнына отын арқалап отын таситын. Хафыз нұрларды жазсын деп оның жұмыстарын өзі атқаратын. Біз сол марқұмның

жасаған жақсылығы үшін оны Рисалей-Нұрдың қайтыс болған хас тәлабалары арасына сол кезден бастап қосып дұғамызға ортақ қылған едік бұдан кейінде, дұға етеміз.

Ғазиз, адал бауырларым!

Бұл жолы мені қуанышқа бөлеген әрі шүкір еткізген және нақ осы кездері көңілімдегі уайымнан құтқарған және Спарта уәлаяты мағынауи түрде Зәхра медресесіне айналғанын көрсеткен және Спарталық шәкірттер табандылықта, адалдықта бәрінен алда екенін дәлелдеген Рисалей-Нұрдың белсенділері жазған төрт хатты алдық. Хатта аттары аталған хас бауырларымның Рисалей-Нұрға қызмет етуі, қаламмен жәрдем етуі, бізге достық шырай танытуы, жанкешті бауырдай болуы; міне бұл мына сұмдық заманда, мұндай қиын-қыстау кезеңде Раббани инает, Құдайдың жарылқауы деп түйдік. Нұр фабрикасындағы Алилер мен Тахирилердің сұратып жатқан мұғжизалы Құранымыз және Иғжаз-ы Құранның қосымшалары екеуі бірге Ыстамбұлда, Хафыз Әмин бауырымызда. Ол оны басқаларға оқытып әрі көшіріп жаздыруда. Қаласаңдар, менің кітабымды Хафыз Әминнен алыңдар да орнына сендердегі керемет қосымшасымен бірге жазылған кітаптарыңның біреуін беріңдер, жанында тұрсын.

Құран Кәрімнің соңғы жазылған нұсқасын қажет болғанда және баспаға бастыру үшін келгендеріңде Ыстамбұлға жіберемін. Хусревтің ұзақ және әсерлі де құнды хаты сондай-ақ, қасында қаһарман Рүшдүнің қысқа хаты және мен үшін аса қымбатты бауырларымның қаламмен бізге жәрдемдері және Рисале-Нұрмен шұғылдануды бәрінен жоғары санауы, сондай-ақ, Хусревтің де келгелі тынбастан еңбек етуі: міне бұл оқиғалар Спартаның толық түрде Рисалей-Нұрды иеленіп бауырына басқанын және бір Саидтың орнына мың Саид шыққанын көрсетеді. Құдайға мың да бір шүкір, сансыз мадақ. Мұғжизаға толы Құранымыздың баспадан басылып, мұқабасы қапталуы отыз мың лира тұратын болса бұл

киелі мәселені әзірге кейінге шегеруге тура келеді. Рәфәт мырзаның бізді таңғалдырған таңғажайып әрі ерекше хатының бас жағындағы жазбаны лахикаға ғибрат болар деген мақсатта жазып қойдық. Әсіресе, «Әнә мен Зәрре» туралы Отызыншы Сөзді әрбір мүмин жаттап алуға міндетті.." дегені сондай-ақ, сол рисалені оқығаннан кейін Барлада Абдрахим атын иеленген және "Я, Рахим! Я, Рахим!" зікірін естіртіп айтатын мүбарак мысыққа ұқсас басқа мүбарак бір мысық, азан оқылып жатқанда құштарлана адам сияқты тыңдауы, бізді де сендер сияқты таңғалдырып, қуантты. Бұл Мұхаммедтің (с.а.у) азаны жақында қайта қалпына келіп, оқылатынына ишара, сүйінші хабар деп қабылдадық.

Хатшы Осман мен Мехмет Зүхдү сынды Құран қызметінде еңбегі сінген, аса қымбатты темір ұстасы Мехметтің де көрген түсі өте маңызды. Аллаһ қайырын берсін. Ол Спарта қаласына қатысты бір жақсылықтан хабар беретін маңызды сүйіншісі. Рәфәт бауырымыздың хаты төрт тұрғыдан мені риза қылды. Онысыз да бұрыннан бері менің ойымда Хусрев, Рәфәт, Рүшдү бәрі бір кісідей болатын. Аллаһқа шүкір, олардан күткен үмітім ақталып, адалдығын, табандылығын сақтап келеді. Сондай-ақ, Хусревтің, Хафыз Алидың хаттарында аты аталған қайсар бауырларыма және хатшы Осман мен Мехмет Зүхдүге және Спарталық Хафыз Алиге, Сауаның қаһарман батырларына жеке-жеке сәлем әрі дұға етеміз. Осы хатты жазып отырғанда Рисалей-Нұрдың орталығы саналатын Сабридың хатын Әмин алып келді. Ашып оқығанымызда, қуаңшылық туралы жазыпты. Онда, Мінәжат рисалесінің көптеп жазылған кезде берекет келіп жаңбыр жауғаны, Иләһи рахым пақыр-пұқараны аяп, медет беруі жайлы жазылыпты. Ол мен үшін маңызды бір мәселені шешті. Осы жақта да жаңбырға мұқтаждық өте күшті болатын. Жаңбыр жауатындай бірде-бір белгі-нышан көрінбейтін. Мұндай қуаңшылық кедей-кепшіктерге қиынға соғары анық. Мен, үш мәрте намаздан кейін бейкүнә кедейлерді, аш мал-жандарды және Рисалей-Нұрды шапатшы ретінде атап дұға қылдым. Кенет дәл сол күні түнде күтпеген жерден дұғаның толық қабыл болғанын көрдік. Мен таңғала әлгі азғантай дұға-тілегіміз мұндай күллі мәселеге қандай септігі бар екенін біле алмадым. Мен: «Сөзсіз, өте маңызды дұғаларға біздің дұғамыз қосылып мыңнан бір бөлігін құраған болар!» дедім. Енді түсінікті болды,

Спартадағы нұрлы жүзді жандардың нұрлы мағынауи дұғалары бізді де қамтып сол рахымнан үлескер қылды. Тіпті дұға кезінде артымнан біреулердің «әмин» деген сөздерін естігенімді жаңа ғана Фәйзиге айттым. Мұны оған сәл ертерек айтқанымда оның мен туралы асыра сілтеп мақтап жіберетін әдеті бойынша жақсы ойын реттей алмас едім. Өйткені ол ұстазына көп мән беріп, артық үлес береді. Сабри жазған хатта, Сыддық Сүлейман және Барлалық бауырларымыздың сәлемін жолдап, бұрыңғыдай тығыз байланыс құратынын жазыпты. Бұл, менің Барладағы өмірімді еске түсірді. Мен де оларға көп-көп сәлем айтамын. Мүбарак Хусревтің хатында хас бауырларымыз Рәфәт, Рүшдү, Катиб Осман, Осман Нұри, Атыф және Фәйзи жазған рисалелерді жәдігер ретінде бізге сыйға тартқанын жазады. Хақ Тағала оларға өздері қанша әріп жазған болса сонша әрбір әрпіне мың сауап жазсын, әмин.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сақтық әрқашан жақсы. Онысыз да Хазреті Имам-ы Али (радиаллаһ анһ) кәраматты түрде бізге сақ болуды бұйырады. Осы күндері шығыс аймақта жаңа бір оқиға болыпты.

Ардақты пайғамбарымыздың қабірінде қызмет еткен шырақшы Шәйх Ахмед дейтін кісі "Пайғамбар өсиеті" атты кітапты мүрид-халифалары тарапынан жарыққа шығарып кеңінен тарап кетіпті. Бұл оқиға сол аймақта нұрға қызмет етіп жүрген қаһарман Салахаддиннің біршама сақтануына себеп болды. Саясат атаулыдан жоғары, саясаттың деңгейіне төмендемейтін Рисалей-Нұр қызметі ондай саяси қозғалыстармен қатысы жоқ екенін көрсету үшін бауырымыз сақтық ережелерін мықтап ұстануға, қызметін уақытша тоқтата тұруға мәжбүр болыпты. Бүгін, Анкараға бес айға бір қызмет үшін кетіп барып жатып бізге ат басын бұрып, келіп кетті. Оны бір тыңшы аңдып жүр екен артынан еріп ол да келді. Мен әлгі тыңшыға, Салахаддин кетіп қалған соң былай дедім:

Рисалей-Нұр және одан толық дәріс алған біз шәкірттері дүниялық саясатқа пайдаланбақ түгілі Рисалей-Нұрды ғаламға құрал ретінде пайдалана алмаймыз, осы кезге шейін де құрал қылып пайдаланған емеспіз. Біз дүнияны ғана ойлайтындардың дүниясына араласпаймыз. Бізден күмәнданып қауіптену ақымақтық.

Біріншіден: Бізге саясатқа араласуға Құран рұқсат бермей тыйым салған. Өйткені алмастай құнды ақиқаттар дүнияқұмар адамдардың назарында әйнек дәрежесіне түсіп құнын жоғалтады.

Екіншіден: Мейірім, ар-ождан, ақиқат бізді саясатқа жібермейді. Өйткені жазалануға лайық дінсіз мүнафық онның екеуі болса қалған жеті-сегізі бейкүнә, бейшара, бала-шаға, әлжуаз, қарттар. Ал, қиыншылық келсе сол сегіз бейкүнәлар бәлеге ұшырайды, анау екі мүнафық дінсізге ешнәрсе болмауы да мүмкін немесе аз шығынмен құтылып кетеді. Сол үшін саяси жолмен, билікке қарсы шығып, тыныштықты бұзып әрі нәтижесі белгісіз іске кірісу Рисалей-Нұрдағы мейірім, жанашырлық, хақ пен ақиқатқа қайшы, оған ол жол бермейді, шәкірттеріне, тыйым салады.

Үшіншіден: Бұл елге, бұл халыққа, және елдің билік басындағыларға қандай жағдайда болсын Рисалей-Нұр аса қажетті, олар ауадай мұқтаж. Одан қорқудың немесе қарсы болудың орнына қолдау көрсетіп тіпті діннен безгендердің өзі діндар түрде, оның әділетті ереже-заңдарына жақтасып, қабылдауы керек. Әрине, мүлдем халыққа жау, отанын сатқан, дін Исламға қиянатшыл адам болса, ол басқа мәселе. Себебі, бұл халықтың, осы елдің қоғамдық өмірін, саясатын анархиядан сақтап қалуға және қауіп-қатерден аман алып өту үшін бес негізді орындау қажет тіпті шарт.

Біріншісі: Мейірім. Екіншісі: Құрмет. Үшіншісі: Сенім. (қауіпсіздік) Төртіншісі: Харам мен халалды ажырата білу, харамнан қашу. Бесіншісі: Бетімен кетуден, лағып бос жүруден тыйылып, тәртіпке бағыну.

Міне, Рисалей-Нұрдың қоғамға қатысты жағы осы. Ол осы бес негізді жүзеге асырып, елдің қауіпсіздігіне, тыныштығына кепілдік береді. Рисалей-Нұрға тиісіп кедергі болатындар біліп қойсын, олардың әрекеттері халықты анархияға итеріп елдің, қоғамның тыныштығын бұзу, отанға қастандық болып табылады. Осы сөздерімнің қорытындысын әлгі тыңшыға айттым. Сосын: "Сені жібергендерге мынаны айт!" - дедім:

"Он сегіз жыл бойы бір рет болсын жан тыныштығы үшін өкіметке арызданбаған... жиырма бір айдан бері дүнияны астан-кестенін шығарып жатқан соғысты сұрап хабар алмаған... лауазымды, жоғары дәрежелі шенеулік таныстары қол ұшын берейік дегенде

олардан көмек сұрамаған... осындай бір кісіден қорқып, күдіктеніп, дүниямызға араласады деп уайымға салынып басқан ізін аңдып мазасын алуға болама? Не қажеті бар? Одан не пайда? Оған тиісу ақымақтық екенін ақымақтар да білетін болар!" Әлгі тыңшы орнынан тұрып кете бар-ды. Барлық бауырларыма, әсіресе негізгі белсенді шәкірттерге, баспамен айналысатындарға әсіресе "Хизб-і Нұрияны" жайып, таратушы Хафыз Али, қаһарман Тахири мен Хафыз Мұстафаға және жұбайына жеке-жеке сәлем.

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым!

Құдайға сансыз шүкір етемін, мына сұмдық заманда сендердей ықыласты, ынталы, кішіпейіл, жанкешті бауырларды нәсіп етті. Осы жолы Хусрев, Хафыз Али, Хафыз Мұстафа, Кіші Али төртеуінің бір-біріне арнап жазған хаттарын оқыдым. Оқып отырып шын жүректен қуаныш, шексіз алғыс, ризашылық сезіндім. Бұл қымбатты бауырларымның қаншалықты қайратты да жігерлі, рухани жоғары мәртебелі екенін, Рисалей-Нұр қызметінде жанын пида етуге дайын екенін түсіндім. Әрі Рисалей-Нұр осындай қуатты да таза, жүректі ықыласты да қайсар жандарға тапсырылғандықтан енді Рисалей-Нұр жеңілмейтініне көзім әбден жетті. Мұндай мықты ауызбіршілік, ынтымақ оны әрдайым жасатып, жарқырата түспек.

Иә, бауырларым! Сендер ықыластың мәнісін түсініп, ережелерін берік сақтап келесіңдер. Мұншама алауыздыққа итеретін себептер бола тұра ауызбіршілікті сақтап қалу үлкен ерлік, таңғажайып оқиға. Хафыз Алидың шынымен ерекше кішіпейілділігі, инабаттылығымен қоса ықыласы және бауырлар арасында өзін жасырып, көрінбеуі... ал Хусревтің расымен де сақтық шараларын менен де күшті білетін көрегендігі және Хафыз Али секілді жанның ыстық ықыласқа ие болуы, кішіпейілдігі айтарлықтай керемет қасиет. Ал, Хафыз Мұстафаның нұр қызметінде күш-жігері, сонымен қатар адалдығы мен жанқиярлық түрдегі берілгендігі, сондай-ақ, Абдрахман, Лүтфү, Хафыз Али мағынасына ие рухы үлкен кіші Алидың Рисалей-Нұр қызметін бәрінен жоғары қойып өмірінің басты мақсаты деп білуі және іріткі болар оқиғаларға мойымай төтеп беруі: міне, сендердің хаттарыңнан мен осыны түсіндім.

Дәл осылай, айнымай мәселемен байланысты қаһарман Тахири да солай екеніне еш шәк, шүбә жоқ. Осы аталған алты негізгі шәкірт, бұл соңғы уақытша шабуылдан өзара шынайы ауызбіршіліктерін сақтап, бір-біріне демеу болып, бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығаруы алты жүз тіпті алты мың рухани қуатқа ие...деп Аллаһ тағалаға Рисалей-Нұр атынан сансыз шүкір еттік әрі сендерді құттықтаймыз. Спарталық хас, ықыласты бауырларымыз жазған соңғы хатта Мехмет Зүһдү, Хафыз Али туралы айтылмағандықтан уайымдай бастадым. Жағдайлары қалай, ешнәрсе мазалап жүрген жоқ па екен?

Сандықлы тарапында, құштарлана, ықыласпен қызу қызмет етіп жүрген Хасан Атыф бауырымыздың жазған хатынан түсінгенім:

Ол жерде қызметті тоқтату мақсатында жасырын түрде кейбір молда-имамдар кейбір тариқатқа кірген адамдарды пайдалынып кедергі болуда екен. Дегенмен біздің ұстаным-жолымыз болымды әрекет ету. Олармен айтысып-тартыспақ түгіл басқа жолдағыларды ойлауға да ұстанымымыз рұқсат бермейді. Сондай-ақ, біз Рисалей-Нұрға тұтынушы іздеуге міндетті емеспіз, тұтынушылар өздері келіп, жалынсын.

Ол бауырымыз шынымен өте ықыласты әрі тым садық, адал. Қаламы қалай болса жүрегі де, рухы да солай керемет. Дегенмен бауырымыз бәрін бірден әрі керемет, болуын қалайды. Сол үшін де мазасы кетіп біраз қиналады. Мүмкін болғанынша һәм сақ болсын, һәм жаңадан бастаған имам-молдалармен айтыс-тартыстан аулақ болсын. Иншаллаһ, Хақ тағала оған сәттілік берер. Ол аймақта өзі сияқты ықыласты, қызметке негіз болар шәкірттер табар, бәлкім тауып та алған шығар. Біз әу баста оны және оның айналасына жиналған Рисалей-Нұр шәкірттерін құттықтаймыз. Олардың атқарған аз қызметтері біз үшін көп. Мен бұл жақта болып, олармен не хабарласа, не ақылдаса алмағандықтан сендер менің орныма ол бауырларымызға сәлемімді айтып әрі мағынауи табыс сауаптарыма хас шәкірттермен бірге Атыфтың адал жолдастары деген атпен ортақ екенін және күнде таңертең қасымызда бірге болатынын білдіріңдер.

Ғазиз, адал, көкірегі ояу, шынайы да ынтымағы жарасқан, мүбарак бауырларым!

Мен де сендерді құттықтаймын. Себебі сендер жын мен адам шайтандарының айла әдістерін іске асырмай тастадыңдар. Хақ тағала сендерді осы Нұр қызметінде әрдайым сәтті, табысты қылсын, әмин. Аллаһ тағала сендерге мәңгі бақи риза болсын, әмин. Бір кездері Барлада бүкіл тариқаттың толық шежіресін реттеп, қағазға түсіруге Хафыз Али мен Хусрев біраз еңбек етті. Мен сол кезде-ақ, осы екі кісінің болашақта Рисалей-Нұрға көп қызмет ететінін, олар екі көз секілді екі жақтан қарағанмен бірдей көреді деп зор сеніммен үміт еткенмін. Құдайға сансыз шүкір, сол үмітім сол кезден бастап ақталып келеді, ақталуда, толық ақталмақ.

Бауырларым! Сендер өзара болған азғантай кемшіліктерді үлкейтіп, зорайтпаңдар. Тек мен емес, бәлкім ақиқатты түсінгендер, Спарта және сол аймақтағы Рисалей-Нұр шәкірттерінің ғажайып адал, қайсар әрі бауырмал, ықыласты әрі батыр екенін жаппай есті, растайды. Өйткені олар, мына сұмдық заманда бүлік шығарып, араға іріткі салатындар көп бола тұра ауызбіршілік пен ынтымақ-бірліктерін сақтағандарыңды, ықыласты қызметтеріңді естіп жатыр. Мұншама дауыл-соқпақта Рисалей-Нұрды тоқырауға ұшыратпай, нұрын сөндірмей керісінше одан әрі лаулатып, жандандырып жібердіңдер. Бізді де нұрландырып ынта-жігерімізді ояттыңдар. Әсіресе көктем кезінде жалпылама бейқамдық, тұрмыс тауқыметі жайлаған қиын-қыстау кезеңде осындай керемет ынта-ықылас, қайрат-жігермен Рисалей-Нұрға қызмет ету, шынында Аллаһтың бір жарылқауы. Сендерді шын жүректен құттықтаймын. Қаламдарын біздің атымыздан пайдаланып, рисале жазуға ниет еткен алты ұйымшыл бауырымызды жаны бір, денесі алтау және алты жаңа жас Саид орнына қабыл еттім және жиырма бір бауырымызды жиырма бір Абдрахман, Абдулмәжит деп қабылдадым. Хақ тағала олардың қаламының қара сиясын - сахих хадисте айтылғандай - әрбір тамшысын жүз тамшы шәһид қанындай махшар күні, үлкен таразыда қымбатты қылып, амал дәптеріне солай жазылуын нәсіп етсін, әмин. Нақыштап жазатын, жазды керемет Мехмет пен Асымның ізбасары Бабажанның тірі әрі Рисалей-Нұр қызметінде жүргенін естіп қатты қуандым.

Ғазиз, адал бауырларым!

Марқұм Мехмет Зүһдүнің қайтыс болғаны шынымен-ақ Рисалей-Нұр тұрғысынан алғанда үлкен шығын, күллі зиян. Бірақ, Құдайға сансыз шүкір, ол кісі аз уақыттың ішінде Рисалей-Нұрға көп қызмет етті. Ол қырық-елу жылда атқарылатын нұр міндетін сегіз-он жылда тәмамдады. Ол әрі арамызда нұр шеңберімізде. Ол, адал қызметінің саясында мағынауи түрде бар, өмір сүруде. Жақсылық жасау жағымен өлген жоқ, әрдайым амал дәптеріне мол сауап жазылуда.

Тіпті мен ертеректе атын атап тұрып бернеше рет Рисалей-Нұр тәлабасы деген кезде оны жүз мәрте сондай-ақ, оны Рисалей-Нұрға сыйлаған марқұм әкесін мағынауи табыс-сауаптарыма ортақ қылғанмын. Сондай-ақ, қазірде атын атап тұрып кейде елу есеге жуық үлесін алуда. Демек, оның рухани табысы артып молаюда. Хақ тағала оның тума-туыстарына жәмил сабыр, өзін кәміл мағфирамен жарылқасын, әмин.

Ол өзінің берекелі қаламын бізге атаған-ды. Мен де оны һәм Абдрахман, һәм Абдүлмәжид орнына қабылдаған едім. Ол маған, бейне бір қайтыс болмағандай, қаламы әрдайым жазып жатқандай көрінеді. Екі жүзге жуық бейкүнә сәбилерге үйінде Құран үйретіп, Рисалей-Нұрды дәріс берген ол мүбарак жан дәл Абдрахман секілді аз уақытта ұзақ жылдар жасалатын қызмет етіп, аяқтап кетті. Бауырымыз Катиб Османның ол кісі туралы жазған тамаша естелігі лахиқаға енді. Расымен де ол кісі сол жазылған естелікке лайық. Иншаллаһ, Спартада оған ұқсас қызмет ететіндер талайы шығады, сөйтіп осы өкініштің орнын толтырар. Менің атымнан оның анасына, бала-шағасына көңіл айтарсыңдар.

Рисалей-Нұрдың аса маңызды шәкірті Хулуси мырзаның маңызды бір хатын оқыдым. Расында, ол бауырымыз алғы шепте, озат шәкірт. Мен оны әрдайым қолында қалам, Рисалей-Нұрмен шұғылданып отырады деп білемін. Әрі менің үндеу-сөздеріме ең бірінші тыңдаушым. Оның сұрақтарына жауап ретінде жазылған Мектубат рисалелері және оның жазған шынайы хаттары, өзінің орнына көптеген жандарды Рисалей-Нұр шеңберіне тартты әлі де тартуда. Өзінің дегеніндей ол бізден алыста емес. Күнде бірнеше мәрте біргеміз. Әрдайым хабарласып тұрамыз. Сендермен сөйлескен кезде Хулусиді де ойлап отырамын. Сабри ол арқылы менімен хабарласып

тұратыны секілді менің орныма да онымен сөйлесіп тұрсын. Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем.

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендер жіберген өте мүбарак әрі пайдасы зор нұрлы сый-кәделеріңді және алмас қаламнан шыққан жәдігер-естеліктеріңді алдық. Хақ тағала оны жазған қалам иелеріне әрбір әрпіне он рахым-сауаптан жазсын, әмин. Осы нұрлы Қарттар рисалесінің белгілі бір мағынада кәраматы бар, былай:

Аманат есіктің дәл аузына келгенде сегіз жылдан бері қасыма тек екі мәрте келген осы аймақтың қарт өкіл имамы, жергілікті әкімшіліктің бастығымен бірге күтпеген жерден келе қалды. Әмин де аманатты есіктің аузына әкелген-ді. Әрі дәл сол күні қарттар рисалесі аманат боп келгенде осы қалада Рисалей-Нұрдың үмми қарттардың басшысы ретіндегі екі ақсақал, екі аймақтан бірақ екеуінің қолында біршама қатық тәбәрік ретінде алып келді. Әрі дәл сол күні Спарта қаһарман шәкірттерінің уәкілі және бізге бар болғаны үш рет келген Хилми мырза бір күндік қашық жерден келіп, күтпеген жерден әлгі аманаттар қолымызда тұрғанда бейне бір сол кәде-сыйлықтарды көруге келгендей келіп қалды.

Тағы да дәл сол мезетте нұрдың бір-екі кәраматына бөленген Хайри дейтін шәкірт және Рисалей-Нұрдың тағы бір белсенді шәкірті және Дадай ауылынан келген Фуадтың барлығы бірге келуі және қолымыздағы аманаттың үшеуін Ыстамбұлға оқыту үшін Фуадтың алып кетуі; әлбетте бұл оқиғалар кездейсоқ емес және өзара ұйымдасқан емес керісінше бұл қарттар рисалесіне тән қошамет болып табылады. Әрі осы аймаққа болымды әсері болатынына ишара.

Бауырларым! Негізгі алты құрылтайшылардың ішінен екі Али мен Тахири және Хафыз Мұстафа осы соңғы екі-үш жылда әсіресе осы аймақта маған көп көмектесті әрі жемісті еңбек етті. Бұл олардың ыстық ықыластарынан және күш-қайраттарынан және ерен еңбектерінен деп білемін. Оларға біз осы уәлаяттағы Нұр шәкірттері атынан өмір бақи қарыздармыз. Олар Рисалей-Нұрдың осы аймаққа кеңінен тарап, орнығуына себеп болды. Хақ тағала олардан, сендерден мәңгі бақи разы болсын, әмин.

Мен бұл тұрғыда үмми болғандықтан, қаламдарымен көмектескен Нұр медресесінің ұстазы Хажы Хафыз бен баласы және екі бауыры Мұстафа мен Салих және екі ағайынды Ахмед пен Сүлеймен және ағайынды бес кісі барлығына ризамын. Олар жаппай тәлаба болып, бізге жәрдем етуі және Бабажан да Асымның рухын қуантып сол секілді қызмет етуі және Зекаи да Лүтфүнің рухын шат-шадыман қылып, бұрыңғы Зекаи секілді өз міндетіне қайта оралуы және ұста Ахмет пен Катиб Осман, Мехмет Зүхдү мен Нұри және темір ұстасы Мехмет секілді бұрыңғы киелі қызметтерімен Спарта қаласын нұрландырған кісілерге ұқсап Қастамону қаласын нұрландыруға ат салысуы, сондай-ақ, жаңа танысқан екі Мұстафа тағы да бір Мұстафа және Әюб бауырларымыз қаламдарымен бұрыңғы достық жаңартқандай менің үммилігіме яғни жазуым нашар болғандықтан сол тұрғыдан жәрдемдесуі; әлбетте еш күмәнсіз

деген сүйінші хабарды растайды.

Ғазиз, адал, мүджахид бауырларым Хасан Атыф және оның адал достары!

Біріншіден: Осы қасиетті, берекелі үш айларың құтты болсын! Сендер жазған рисалелерді сондай-ақ, Рисалей-Нұрдан ажырамаудың және табандылықтың белгісі ретіндегі жазбаларыңды алдық. Діндеріңді дүниядан жоғары қоятындарыңның белгісі ретіндегі дүнияның суретін салып оның үстін сызып тастағандарыңа және иманға қызметті әрдайым жалғастыра беретіндеріңді растап қол қойғандарыңа дән риза болып, қабыл көрдік. Хақ тағала сендерге рахым қазынасынан жазуларыңның әрпіне тең амал дәптерлеріңе сауап жазсын, әмин.

Ғазиз бауырларым! Осы жолы жазбаларыңда Ықылас рисалесін көргендіктен сендерді ондай рисалелердің дәрісіне сілтеме жасап, тағы ол туралы дәріс берудің қажеті жоқ деп шештім. Тек мұны ескере кетейін:

Біз ұстанған жол, ықылас сырына негізделген иман ақиқаттары болып табылатындықтан дүнияға және қоғамдық өмірге мүмкін болғанынша араласпау және бәсеке, жақ-жақ болып бөлінуге, айтыс-тартысқа апаратын жағдайлардан аулақ тұру; міне біз ұстанған жол осыны талап етеді. Өкінішке орай, қазіргі таңда сұмдық айдаһардың шабуылына ұшыраған бейшара ілім иелері мен діндарлар, шыбын шаққанға ұқсайтын болмашы жеке бастың кемшіліктеріне қарап, бірін-бірі сынап-мінеп әлгі сұм жылан мен діннен безген мүнафықтардың қирату істеріне жәрдем етіп, өздерін олардың қолымен өлтіруіне көмектесуде. Өте ықыласты бауырымыз Хасан Атыфтың хатында, бір қарт ғалым әрі уағызшы бір кісі Рисалей-Нұрға зиян келтіріп, кедергі болып жатқанын жазады. Ол адам, мыңдаған кемшіліктері бар бейшараның яғни менің маңызды екі үзір-кемшілігіме байланысты бір сүннет амалды (сақал қою) орындамағаным үшін соны желеу етіп жеке басымды төмендетіп, сол арқылы Рисалей-Нұрға тиіскісі келеді дейді.

Біріншіден: Ол да сендер де білгендерің жөн, мен Рисалей-Нұрдың бір қызметшісімін, ол дүкен болса мен сол дүкенде тек делдал, сатушысымын. Ол болса яғни Рсалей-Нұр арш-ы Ағзамнан түскен Құран Кәріммен байланысты, оның ақиқи тәпсірі. Менің жеке басымның кемшіліктері оған қатысы жоқ, зияны тимейді. Менің жыртық, жамау делдалдық киімім бақи құнды алмаздардың құнын түсірмейді.

Екіншіден: Әлгі уағызшы әрі ғалым кісіге менің атымнан сәлем айтыңдар. Мен жеке басыма қатысты сынап айтқан сөздерін ризашылықпен қабылдаймын. Сендер де ол кісіні немесе ол сияқты кісілерді айтыс-тартысқа апармаңдар. Тіпті тиіссе де қарғыс айтумен жауап қайтармаңдар. Не де болса жүрегінде иманы бар кісі сол тұрғыдан бауырымыз болып табылады. Бізге қастандық жасаса да ұстанған жолымызға байланысты жауап қайтара алмаймыз. Неге десеңдер, одан да зиянкес қауіпті дұшпандар, сұм жыландар бар.

Һәм, Хасан Ауни деген кісі ертеректе Рисалей-Нұр шеңберіне кірген, жазып көмектескені рас, олай болса ол шеңбердің ішінде болып саналады. Оның көзқарасында кейбір қате пікірлер болса да кешіріңдер. Біз ондай діндар, тариқатшы мұсылмандармен емес, мына сұмдық заманда иманды, адасқан топтан болса да олармен шұғылданбауымыз керек. Тіпті Аллаһқа сенетін, ақыретті мойындайтын христиандармен де даулы мәселелерді талқылап айтысып-тартыспауды мына сұмдық заман әрі ұстанған жолымыз әрі киелі қызметіміз қатаң түрде талап етеді. Рисалей-Нұрдың Ислам әлеміне кеңінен тарап жайылуы үшін қоғамдық-саяси тұрғыдан кедергі болмауы қажет. Сол үшін Рисалей-Нұр шәкірттері бітімгершілік бейбіт жағдайда болуға міндетті.

Абай болыңдар! Имам-молдалардың жұма мен жамағаттарына тиіспеңдер! Өздерің қатыспасаңдар да қатысып жүргендерді сынап, мін тағушы болмаңдар! Рас, Имам-ы Раббани: "Бидғат жасалатын жерге бармаңдар!" деген. Бірақ мақсаты сауабы болмайды деген ғой, әйтпесе намаз бұзылады деген емес. Өйткені сәләф-і салихиннің кейбіреуі Язид пен Уәлид сықылды адамдардың артында тұрып намаз оқыған. Егер мешітке барып-келген кезде үлкен күнәлармен ұшырасатын болса халуетханасында оқығаны абзал.

Үшіншіден: Хасан Атыф өз хатында, ержүрек батыр әрі қайсар азаматтар туралы жазыпты. Біз, ол батыр әрі қайсар жаңа бауырларымызды шын жүректен қабылдаймыз. Бірақ Рисалей-Нұрдың шеңберіне кіргендер жеке басына қатысты батырлық қасиетін құнды қылу үшін мызғымас табандылық, қайсарлық қажет және бауырларының ауызбіршілігіне жұмсап, соған қызмет етіп, орынды пайдалануы керек. Сөйтіп әлгі шыны әйнекке ұқсас жеке басының батырлығын ақиқатқұмарлық, адал достық, жанқиярлық дейтін алмазға айналдыруы керек. Иә, ұстанған жолымызда ыстық ықыластан кейін ең үлкен мәселе табандылық, қайсарлық болып табылады. Табандылықтың арқасында бүгінге шейін ондай қайсар жандар бір өзі жүзге татитындай Нұрға адал қызмет етіп, табысқа жеткен. Жәй бір адам жасы жиырма-отызда бола тұра табандылықтың саясында алпыс-жетпіс жасындағы әулиелерден асып түскен.

Һәм, адамның жеке басында керемет батырлық қасиет болуы мүмкін, бірақ ынтымағы жарасқан бір жамағатқа кірген кезінде

жамағаттың шырқын бұзып, ыдырап кетуден сақтау үшін өзінің батырлық қасиетін көрсетпеуі керек.

Ғазиз, адал бауырларым!

Соңғы екі күнде екі шағын оқиға орын алып төрт-бес мәселені еске түсірді.

Біріншісі: Салахаддин Анкарадан былай деп жазады: "Тариқатқа қарсы шара қолдануға кірісіпті. Сондай-ақ, Анкарада әрі шығыс өңірде сол мәселеге қатысты адамдарды ұстап, қамауға алып жатқан көрінеді. Рисалей-Нұр шәкірттері әр жерде Раббани қамқорлықта болып аман қалуда. Олардың қуатты ықыластары мен ынтымақтары және сақтық ережелері әлгі Иләһи қамқорлықты жалғастыруда.

Екіншісі: Осы күндері әркім мазасы кетіп шағымдануда. Бейне бір мағынауи ауа-райы бұзылғандықтан материалдық және жалпыға ортақ мазасыздық ауруы тарағандай. Тіпті маған да бір күн әсер етті.

Біздің әрбір дертіміздің дәрмені Рисалей-Нұр болғандықтан сонымен шұғылданатындарда әлгі мазасыздық жоқ немесе азғантай.

Үшіншісі: Марқұм Мехмет Зүхдүнің қазасы Рисалей-Нұрдың қызметі жағынан бізді қатты өкіндірді. Шұғыл түрде былтыр Хафыз Мехметтің тәркіленген барлық рисалелерінің орнына он күннің ішінде ауылындағы Рисалей-Нұр шәкірттері өзара бөлісіп көшіріп жазып берген азаматтық әрекеттері есіме түсті. Сонда, арыстандардың мекеніне ұқсас Спарта және оның аймақтары Мехмет Зүхдүнің қызметін әрі қарай еселенген түрде жалғастыратынын, оның орнын бос қалдырмайтынын түсіндім.

Төртіншісі: Лахикаға енген Спарталы бауырларымыздың хаттарының кейбіреуінде ұстаздарына деген әсіре сипаттау, асыра сілтеген мақтау сөздер көрдім. Өзіме қараймын маған, ол сипаттардан зекеті де бұйырмайды. Іштей: "Апырм-ай, ақиқатты түсінген мына бауырларымды қанша ескертсем дағы асыра сілтеп мені асыра мақтап сипаттауын қоймауының сыры неде, не пайдасы бар?" деп ойландым. Көкейге мұндай ой келді: "Олар және Спарта аудан-аймақтары өздерінің жақсы ой-тұжырымдарының ең жоғары дәрежесіндегі берекетін, қуаттылығын көргендіктен, Бешказалық Осман-ы Халиди және Топал Шүкрү секілді әулиелерге ұқсап олар да мәселеге сол тұрғыдан қарайды. Олай болса асыра сілтеу жоқ. Олар бір ақиқатты көрген. Дегенмен, қалайша әулиенің "кәшфі" тәуил керек етеді, түс болса жоруды қажет етеді, жеке тұлғаға қатысты үкімдерді жалпыға ортақ қылғанда бір жағынан қате боп көрінеді, дәл сол секілді Рисалей-Нұрдың мағынауи тұлғасының яғни рухани келбетінің олардың өздеріне және аймақтарына тигізетін мол пайданы, көріп әлгі рухани келбетінің бір уәкілі ұстаздарынан яғни менен деп біліп әлгі өздерінің аймақтарына қатысты оқиғаны жалпылай ортақ оқиға ретінде қарап, оны бәріне қатысты қылып, асыра сілтеп мақтанарлық жағдайда көреді.

Бесіншісі: Мұндай бір ой келді: Рисалей-Нұрдың кітапшалары көп-ақ. Әркім мұқтаж дегенмен барлығын толық қолға түсіре алмайды ғой. Кенет, бұл мәселенің жауабы ретінде "Худжәтуллаһ-ил Балиға" жинағы еске түсті. Иә, Рисалей-Нұрдан жинақталып көп кітапшалар шығатын болады. Олар шағын болғанымен қуаты зор әрқайсысы Рисалей-Нұр боп есептеледі. Сонда әр, бір мұқтаждың

Алтыншысы: Сексен жылдан да көп мағынауи әрі мәңгі бақи өмірге қол жеткізетін қасиеті бар шухур-у селаселеріңді яғни қасиетті үш айларыңды және Рәғайыб түндеріңді шын жүректен құттықтаймын. Екі-үш күн бұрын Жиырма екінші Сөз тексеріліп жатқанда тыңдап отырып, ішінде һәм күлли зікір, һәм күлли пікір, һәм көптеген тәһлил (лә иләһә иллаллаһ), һәм қуатты иман сабағы, һәм ғапылдық жоқ құзыр, һәм киелі хикмет, һәм асқақ тәфәккүри ғибадат секілді нұрлар бар екенін көрдім. Кейбір шәкірттердің рисалелерді ғибадат ниетімен жазатын немесе оқитын, немесе тыңдайтын хикмет-сырын түсіндім. "Бәрекелді! Дұрыс екен!" деп растадым. Осы хаттағы бес-алты мәселені жазып отырғанымда Нұр фабрикасының иесі Хафыз Алидың хатын сосын ықыласы зор, ерен еңбегімен ерекше, терең ойлайтын Хасан Атыфтың хатын алдым. Хафыз Алидың хатын оқып, Рисалей-Нұр шәкірттері ықыластың сырын толық меңгерген, менмендіктен құтылған, өздерін нәпсәни ләззаттан тыйғандарын яғни ықыластың ең жоғары сатысына жеткендерін дәлелдегендей болды.

Мәселен, Хафыз Али былай дейді: "Хусрев бауырымыз өзінің қаламымен жазылған "Құран мұғжизасы" атты рисалені фотокөшірме жасап бастырылуына қарсы болуы, сөйтіп темір әріптерге рұқсат шыққанға дейін күтуге дайын екенін білдіруі, оның зор ықыласты әрі нәпсінің ләззаттарынан мүлдем тыйылғанын анық көрсетеді. Өйткені фотокөшірме арқылы бастырылып көбейтілсе, оны өзі қолмен жазбағандықтан, Құранның мыңдаған нұсқасын өзі қолымен жазғандай Ислам әлемінің мағынауи назарына ілігіп ақыреттік сауап тұрғысынан орасан зор әрі бейкүнә, түк зияны жоқ жоғары мәртебеге ие болар еді. Ол, сол зор пайдадан бастартты. Ықыласын сақтау үшін ләззатты тастап, темір әріптерге риза болыпты. Ал, айтқан себеп-сылтауы яғни өзінің жіберген қателері көбейтілген кезде дәл солай көшеді дегені болса, темір әріппен үш мәрте баспаға кіретіндіктен ондай қателер бәрібір болуы мүмкін. Сонымен, Хафыз Алидің ықыласпен айтқан сөздері және Хусрев туралы оның керемет ықыласты екенін жоғары бағалай білуі; Хусрев те шексіз, мәңгі-бақилық үлесінен бастартып менің бұрыннан бері қайталап келген дағуамды растады, яғни Рисалей-Нұрдың ақиқи шәкірттері иман қызметін бәрінен жоғары қояды, оларға "құрбият" мақамы яғни ең жоғары рухани мәртебе берілсе де ықылас үшін бас тартып. Қызметші болуды таңдады. Менің дағуамды іс жүзінде растағанына риза болып, мұндай бауырларымызды шын жүректен құттықтаймын. Хасан Атыф Бауырымыздың хатынан түсінгеніміз: ол шынымен аянбай қызмет етуде. Рисалей-Нұрдың муджахидтері, асыл азаматтары деп өзі айтқанындай, олардың қаламмен жасаған сый-кәделеріне дән риза болып былай дейміз: Хақ тағала мәңгі бақи разы болсын.

Сосын керемет тауып айтылған сөздердің арасынан бидғатшыларға ашу-ызасын байқадым. Заман, мекен және Рисалей-Нұрдың әркімге жағымды жолы бидғатшылармен іс-жүзінде шұғылданбақ түгіл ойша, пікірмен болсын шұғылдануға рұқсат бермейді. Сақтық әрдайым қажет. Ол ықыласты баурымыз Құдай қаласа, өзі сияқты көптеген ықыласты шәкірттерді жетілдіріп шығарар. Біз өз дұғамызға Атыфпен бірге ол жердегі барлық достарды ортақ қылып қосып қойдық. Мен олармен жеке түрде хабарласып жолыққым келеді. Бірақ Спарта ол міндетті әлдеқайда керемет атқарып жатыр.

Мен ол міндетті соларға тапсырдым. Хафыз Алидың хатының соңғы жағында Нұр медресесінің қаһарманы, Хусрев секілді қызмет ететін Ахмед және оның бауыры Сүлеймен туралы мақтау сөздері бізді шын жүректен қуантты. Онысыз да Нұр медресесінің шәкірттерін менің бұрыннан бергі арманым «Медресет-үз Зәхра» тәлабалары түрінде көретінмін. Былай дейтінмін: «Олар осы шәкірттер сияқты немесе бұлар олардың ізбасарлары».

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендерді мираж түндеріңмен құттықтаймын. "Миражға шыққан Ардақты Жанның (с.а.у) көркем сүннетін сізбен бізге толық ұстануды нәсіп етсін!" деп Аллаһтың рахымынан жалбарына сұраймыз. Сендерге соңғы бір-екі күннің ішінде назарымды аударған бір-екі шағын мәселені баяндап берейін.

Біріншісі: Рисалей-Нұр шәкірттерінің бір бөлігінің бойдақ қалуының көптеген себептерінің бір себебін көрсететін бір оқиға:

Бүгін, жастықтың таяғын жеп, қазірде бойдақ жүрген және өзін жұбату үшін Рисалей-Нұрмен шұғылданып жатқан және білім сапасы жоғары мектепте сабақ алып жүрген, өзі аса қымбатты кісінің қызы болып табылатын бір ханымға қысқа-нұсқа бір ақиқатты айттым. Мүмкін сендер жақта кейбіреулерге пайдасы тиер деп жазып жіберіп отырмын.

Оған айттым: Сен жастықтың албырттығынан соқпақ жеген екенсің. Енді қайтып, табиғи міндет ұрпақ жаю мәселесіне араласпа! Өйткені, ол міндет атқарылғанда ақысы ретінде еркекке уақытша ләззат беріп, бастапқы кезде жеткілікті боп қанағаттандыруы мүмкін, бірақ байғұс әйел заты ол табиғи міндетті атқарған соң бір жылға жуық жүк көтеруге, сосын бір-екі жыл сәбидің михнат-машақатын шегіп алып, асырап әрі тәрбиесіне жауапты болады, сондай-ақ, ашық-шашық киінер болса күйеуінің назарында адалдығына шәк келіп әрі күйеуінің де көзі сыртта болса, оған адал жар бола алмай, мейірімін төге алмай, осылайша көңілін мазасыздық, жайлап жан азабы шегеді. Сөйтіп некеден алатын уақытша ләззат пен рахаттың мәнісі жойылады. Ол ләззат мына қиюы қашқан заманда әлгі жауапты міндетті атқарудың жүзден біріне татымайды. Әсіресе, шариғатқа сай "күфув" деп аталатын құндылық, қасиет, дін тұрғысынан бір-біріне тең, өзара лайық болмағандықтан ауыр азап тағы бар. Оның үстіне Ислам тәрбиесін алмаған, тек аты мұсылман жандар имандылықтағы құрметті, ізетті білмегендіктен өмірдегі отбасылық бақыттан мүлдем

мақұрым. Бұл жәһаннам азабына ұқсас қиын жағдай. Әке мен шеше ұрпақ жаю міндетін атқарып машақат шегеді және ерен еңбек етіп қызмет етеді, енді оның сый-ақысы ретінде баласы оларға дүнияда шексіз құрмет етіп, айтқанын екі етпей орындап, адал түрде сыйлауы, мойынсұнуы және қайтыс болған кездерінде игі амал жасап, дұға етіп, артынан Құран оқып амал дәптерлеріне сауап жаздыруы керек. Егер он бес жасқа жетпей қайтыс болса оларға қияметте шапағатшы болады. Жәннатта құшағына сүйкімді бала болып қайта енеді. Бірақ қазіргі таңда, Ислам тәрбиесін емес керісінше батыс мәдениетінің тәрбиесін алғандықтан мүмкін жиырмадан тіпті қырықтан бірі ғана - ол да белгісіз - ата-анасын сыйлап, олардың орасан зор еңбегін адал қызметін, мол мейірімін ескеріп жоғарыда аталған перзенттік міндетті толық атқарады. Қалғандары әке-шешесін сыйламай уайымға салып ренжітеді, әрдайым көңілін қалдырады. Сөйтіп нағыз жанашыр, адал дос ата-анасының жанын қинап азапқа салады. Ал, ақыретте болса дау шығарып: "Неліктен маған имани тәрбие бермедіңдер?" деп шапағатшы болудың орнына арызданып жағасына жабысады.

Екіншісі мәселе: Күні кеше бес мәрте керемет тәуәфук болып мынаған көзіміз әбден жетті:

Ең ұсақ, болмашы іс-әрекеттеріміздің өзі Иләһи қамқорлыққа алынып жіті бақылауда.

Біріншісі: Мен есіктің аузына келгенімде күтпеген жерден Рисалей-Нұр шәкірттерінің төртеуі, төртеуінің де аты Ахмед, менімен қатысты бір жұмыс атқару үшін есік аузында барлығы бірге келіп тұр екен. Олардың екеуі ауылдық жерден, екеуі де осы аймақтың аудандарынан келгенді. Һәм, тағы да соған ұқсас оқиға, Рисалей-Нұрдың белсенді шәкірті Көроғлу Ахмедке біршама иоғурт (қатық), тәбәрік әрі сыбаға ретінде берген едік. Қатықты қолына алғаны сол еді, Рисалей-Нұрдың бейкүнә тәлабасы Хилмидың баласы Ахмед, қолында әлігі Ахмедке берілген шамада иоғурт, есікті ашып келіп тұр. Рисалей-Нұр шәкірттерінің алтауы яғни алты Ахмедтің бір күнде осылай тәуәфук етуі яғни сәйкес әрекет етуі кездейсоқтыққа ұқсамайды. Бұл, оларға бір назардың түсіп тұрғанын білдіреді.

Екіншісі: Мухажир яғни сырттан көшіп келген бірақ пақыр бір әйел менен тәбәрік бір зат сұрады. Бес мүнуттан кейін аты дәл сондай бір әйел бір көйлекті маған қабылдату үшін маңызды бір жол тауып

жолдапты. Тәуәфуктың құрметіне қабылдадым. Әрі дәл сол күні кейбір лайық кісілерге асқатық майдан жартысын беріп жатқанымда ыдысқа көп құйылып, өзіме өте аз қалған болатын. Олар әлгі майды әлі алып кетпей жатып-ақ - менің ниетіме сай - маған тиесілі шамада алыс бір ауылдан, кітаптарымды оқығанына ақы ретінде дәл сондай мөлшерде келді. Оны да тәуәфуктың құрметіне деп қабыл алдым.

Үшіншісі: Дәл сол күні атпен саяхатқа шыққанымда артымнан бір атты кісі шауып келіп, түсе салысымен аяғыма, үзеңкіге жабысты. Мен оны тани алмай: "Маған мұнша достық көрсететіндей сен кімсің?" дедім. Ол: "Мен Козжалық тілмар, шешенмін!" деді. Алайда Қастамону уалаятының мұндай бір ауыл бар екенін білмейді екенмін. Сосын өз мекеніме оралдым. Кейін Спарталы екі әскери кісі келді. Олардың біреуі: "Мен Козжалық тілмардан сізге бір хат әкелдім" деді. Бұл таңғажайып тәуәфук мынаны меңзейді: Олар Рисалей-Нұрға адал қызмет етіп жүр. Осыған орай Сабри, әлгі Козжалық шешен жігітке менің атымнан көп-көп сәлем айтсын. Оны хас тәлабалар арасына қосып мағынауи табыстарға ортақ қыламыз. Арнайы түрде хат жазу әдетіміз болмағандықтан жеке өзіне хат жазбағанымызға ренжімесін.

Екі әскери адам жүздері жайнап достық шыраймен: Сен Спарталықсың, біздің жерлесімізсің!" деді. Мен де: "Әрине, Спарталық болуға разымын. Спартаның тас-топырағы да мен үшін мүбарак, қасиетті саналады. Ол менің отаным. Ол - әрбірі жүзге татитын жүздеген, мыңдаған шынайы бауырларымның туып-өскен жері".

Иә, осы жаққа келген Спарталық әскерилер, қайсы болсын, басым көпшілігі мені жерлес деп біледі. Кіммен сөйлессең: "Сен Спарталықсың ба?" дейді. Мен де: "Иә, қуана-қуана келісемін. Мен Спарталықпын!"-деп жауап беремін. Спартада менің шынайы бауырларым, жақын-достарым көп. Сондықтан Спартаны өзімнің туған ауылым Нурс ауылынан да көп жақтардан жоғары санаймын. Үлкен Спартаның кенже баласы тәрізді туған жерімнің бір ауданын үлкен Спартаның бір ауылына айырбастамаймын. Спарта мен үшін қымбат. Көптеген ықыласты да ержүрек батыр бауырлар сыйлаған

Спартаның тасы да топырағы да мен үшін, тіпті Анадолу үшін мүбарак, берекелі болды. Құдай қаласа Анадолыға, Ислам әлеміне егілген нұр тұқымдары бір күні Аллаһтың рахымымен бүршік ашады. Сөйтіп әрі азық әрі жарық әрі ем-шипа болып, рухани тоқырауға, азғындыққа, зұлымдыққа жол бермей, қараңғылықты сейілтеді.

Төртіншісі: Жоғарыда аталған үш тәуәфукты жазғаннан кейін, Үлкен Хафыз Алидың өте тамаша хатын әрі Екінші Хулуси Абдуллаһ Чавуштың терең мағыналы хатын және Хулуси мырза мен Катиб Османның жазған баға жетпес қымбатты хаттарын алдым. Хафыз Али өзінің хатында, Коня ғалымдары Рисалей-нұрды жаза бастағанын және жоғары бағалап жатқандарын, сондай-ақ, тәпсір жазушы Хожа Уәһбидің (р.һ) Ықылас рисалесін мойындап әрі Рисалей-Нұрға таңғалып, тамсанғанын жазады. Соған байланысты Хафыз Али былай дейді: "Рисалей-Нұрдың бір кәраматы өгізге ет, арыстанға шөп бермейді. Ол, өгізге шөп арыстанға ет береді". Иә, арыстандай ғалым хожаның қолына ең бірінші Ықылас рисалесі тиіпті.

Міне, Хафыз Алидың осы хатын алардан алты яки жеті күн бұрын Қарадағдан түсіп келе жатып мен де кенет былай дегенім есімде: "Атқа ет, арыстанға шөп берме! Арыстанға ет, атқа шөп сал!". Осы сөз маған ұнағандықтан бес-алты рет қайталай бердім. Бұл сөзді Хафыз Али да менен бұрын жазған екен. Маған да сөйлеткізген немесе мен одан бұрын айтқанмын, оған жаздырылған. Осы таңғажайып тәуәфуктың бір айырмашылығы ол өгізге деген, мен болсам атқа дегенмін.

Ғазиз, адал бауырларым және иман қызметінде қайратты, қайсар, ықыласты, қажырлы да жанкешті достарым әрі берзах сапарында, ақыреттік жолда нұрлы жолдастарым!

Сендердің әрбір тамшысы шәһидтің жүз грам қанымен пара-пар аса қымбат түсі қара нұр таматын берекелі қаламдарың жазған осы жолғы қасиетті сыйлықтарың үшін дән риза болып аса мейірімді, шексіз қамқор Аллаһ, әрбір әрпіне мың рахым жаудырсын, демекпін әмин. Мына ғапылдық жайлаған заманда, мазаны алатын нәрселер көбейіп, жалығу көп кезде, әрі дүниялық шаруалар қайнап жатқан

уақытта сендердің осылай жанкештілікпен күш-жігер танытып, аянбай еңбек етулерің расында арнайы түрдегі инает, яғни Аллаһтың жәрдемі, нұрдың кәраматы. Хақ тағала сендерге мәңгі бақи риза болсын, әмин.

Қазір сендерге, қиналған кезімдегі Аллаһтың арнайы жәрдемі болғанын баяндап берейін, мүмкін көп дұға етулеріңе себеп болар.

Осыдан төрт сағат бұрын жалғыз өзім Қарадағының ну орманының ішінде едім. Мінген атым өте қыңыр екен, мініп жатқанымда кенет тізгін үзіліп кеткеніне үркіп, қатты тебініп мені омақата құлатып кетті. Мен, сол қолым мен сол аяғым сынған шығар дедім. Өйткені қимылдамай қалды, сынғанға ұқсайтын. Енді не істеу керек, ат біреудікі болатын. Орман ішіне кіріп жоқ болды. Көмекке шақыратын айналада ешкім де жоқ. Құдайға шүкір аяқ-қолым сынғаннан аман екен. Бірақ еті қатты ауырып қалса керек қолшатырыма сүйеніп жүре алдым.

Әлгі қыңыр ат орманның ішіне сүңгіп, басы ауған жаққа менің салбыр жүрісіммен бірдей жәй жүріп он бес минуттық жерге бір сағатта жеттік. Ат су ішіп тұрғанда Нұрия атты бір әйел келіп, қолындағы бір үзім нанмен атты ұстап берді. Мен, Аллаһқа сансыз шүкір етіп, атқа әзер дегенде мініп, тұрақты жеріме келдім. Келген соң алай-түлей дауылдатып жаңбыр жауып, жиналған су ауладан сел болып ақты. Егер құдық кездеспей, Нұрия да атты көрмегенде әлгі айдалада жалғыз өзім жауынның астында қалар едім. Ат та басқаныкы, егер жоғалып кетсе ұят болатын еді, абырой болып Аллаһ сақтады.

Осы бір шағын қиыншылық тоғыз тұрғыдан нығмет екенін көзбен көрдік. Әрі мұндай қамқорлық пен жәрдем сендердің дұға-тілектеріңнің нәтижесі екеніне шәк жоқ. Осы тоғыз жағымен шүкір етерлік оқиға, бізге кешегі алған нұр сыйлығымыздың өте пайдалы болғанын меңзейді. Өйткені, мұндай бір сөз бар емес пе: "Бір істің қиын, машақатты болуы оның қабыл болғанының белгісі!". Барлық бауырларымызға жеке-жеке сәлем, дұға етеміз әрі дұға етулерін сұраймыз.

Ғазиз, адал, мүбарак бауырларым!

Осы берекелі күндерде және қасиетті түндерде сендердің берекелі дұғаларыңа аса мұқтаж екенімді білдіру үшін, мұның алдында жазылған хатта, қыңыр аттың кесірінен болған қиыншылықтың расында оннан тоғызы нығметке айналғанын, оннан бірі болса

ескіден бері арқамның шаншуы дейтін ауруды қоздырып, ревматизма дертіне айналып кетіп, төсек тартып жатып қалғанымды, дегенмен уайымдамаңдар, орнымнан тұрып жүре аламын. Бүгін сендер жіберген рисалелерді тексеріп жөндеп жатқанымда анық түрде мынаған көзім жетті: әлгі қыншылықтың қалған оннан бір бөлігі он есе нығмет болып шықты. Оннан көп пайдаларының бір пайдасын айтар болсам:

Негізінде мен рисалелерді тексеріп, жөндеу барысында жалықпаймын сосын әр жөндеген кезде тағы да дәріс алып, пайдама жарату бұрыннан келе жатқан әдетім еді. Кейде одан үлкен рахат табамын. Осы кездері тауларда, бау-бақшаларда Аллаһтың керемет сұлу өнерін көріп рахаттану ойы әлгі рисалелерді жөндеп, тексерудегі ләззатымды ұмыттырып жіберген-ді. Осы соңғы қиыншылықтағы әрдайым өзін сездіріп тұрған дертім, зауқым мен ықыласымды арттырып Хазреті Әйюб алейһиссаламның Лемасын, дерт пен дауа кітабының әрбір бөлімін жаңа көріп отырғандай оқып, әрі жөндеу жүргізуіме себеп болды. Сол қиыншылық ауру осы ләззатты, рахымға толы нұр қызметін атқару үшін берілген екен оған. Менің ешқандай күмәнім қалмады. Қозғалғанымда, намаз бен дәрет аларда қиналатыным рас, бірақ ауырған кезде құлшылықтың сауабы артатыны белгілі, бірақ нұрларды тексеріп жөндеу қызметіндегі зауық, ләззат әлгі мазасыз күйлерді ұмыттырып жібереді.

Екіншіден: Сендер жазған нұсқаларда кейде бір қате бірнеше мәрте қаз-қалпында қайталанып отырады. Демек, мағынаны толық түсінбеген. Мысалы, Иқтисад (үнемділік) рисалесінің соңғы жағында Хусрев жазған сілтеменің бесінші жолында: "Ғұламалар болса масраптарынан қолындағы нәрселерінің қадірін білмегендіктен... деген сөз қате. Ал негізінде дұрысы: "Ғұламалар пысық, көзі ашық болғандықтан қолындағы нәрселерінің қадірін білгендіктен..". Сондай-ақ, осы жолдың артындағы "арқасында" сөзі қате, дұрысы "арасында" деп жазылуы тиіс.

Ғазиз, адал, мүбарак, жанкешті бауырларым!

Кеше сендер жазған маңызы зор алты хат алдым. Әрбір хатқа ұзақ жауап жазғым-ақ келеді, әрі ақыңыз бар, дегенмен мына әріптерді жазып жатқан Фәйзи куә, алты күнде алты сағат ұйықтамадым. Тек бүгін ғана бір жарым сағат ұйықтай алдым. Сондықтан сендердің маңызды хаттарыңа қысқаша бірнеше сөйлеммен жауап қайтармақшымын.

Біріншіден: Рисалей-Нұрдың орталығы және Хулуси, Хаққы, Сүлеймендердің атынан уәкіл Сабри бауырым! Өшр деген шариғат бойынша зекет боп саналады. Зекет болса лайық кісілерге беріледі.

Екіншіден: Гүл фабрикасының гүлістандарын сөйлетіп және марқұм бәдәуи бұлбұлдарына тіл біткізген Хусрев бауырым! Рисалей-Нұр Спартаның аспани, табиғи апаттардан аман қалуына себеп болғанын дәлелдейтін көптеген оқиғалар бар. Сондай-ақ, осы соңғы зілзәлә оқиғасы және рисалеге қарсы шыққан молданың басына бұршақ жауып шапалақ жеуі тағы да соның айғағы. Мұғжизат-ы Құрания лахикасы туралы қарарды сендердің дұрыс шешім шығаратын пікірлеріңе тапсырамыз. Әрі сендер өздеріңнің жазғандарыңды бізге жіберіңдер. Біз осы жақта толықтырып, сендерге кейін хабарын айтамыз.

Үшіншіден: Нұр фабрикасының иесі Хафыз Али бауырым! Сенің Рисалей-Нұрға деген таңғажайып ықыласың, қарым-қатынасың, зор сенімің иншаллаһ, нұрлардың сол аймақта кеңінен тарауына себеп болып нұрландырады деп сенеміз. Сенің үлкен зілзәләнің дыбысын естімей, одан бейхабар болуың әлгі шапалақ жеген имам секілді Рисалей-Нұрдың кәраматы деп білеміз. Демек, Нұр шәкірттеріне зиян тимек түгілі тіпті қамқорлы түрде зілзәләнің болғанын да хас шәкірттерге сездірмейді, әсте қорқытпайды.

Төртіншіден: Бізді және Қастамону шәкірттерін қияметке дейін риза қылатын және ерекше жазуымен Рисалей-Нұрдың барлығын дерлік осы аймаққа әкелген және бала-шағасымен, әке-шешесімен, жұбайымен қызмет етіп жатқан Тахири бауырым! Хақ тағала үйіңдегі жұбайыңа әрі маған шипа берсін. Ауруымның бір бөлігі сендерге кетіп жатқанға ұқсайды. Әке-шешеңізге менің атымнан былай деңіз: "Тахиридай қаһарман шәкірт тәрбиелеп, оны Рисалей-Нұрға

тарту етіп, сол арқылы амал дәптерлеріне әрдайым сауап-жақсылық жазылып жатырған ондай мүбарак кісілер, иншаллаһ басқа қонған бақ-дәулетті әрі қарай жалғастыра бермек. Дүнияның әйнек сынықтарын алмастан жоғары бағаламайтын болар. Олардың есімдері жеке жасалатын дұға-тізімге енген.

Бесіншіден: Мүджахидтердің ұстазы, ер-азаматтардың нағыз жетекшісі әрі үгіт-насихатшысы және Рисалей-Нұрдың таза да ықыласты шәкірті болып табылатын Хасан Атыф бауырым! Сенің жазған ұзақ әрі әсерлі әрі маңызы зор хатыңдағы әдеби, нәзік сезімталдығын және өзіңе тән маржан сөздерің қатты ұнады. Бауырым, саған және нұрға мақтан құмарлар мен діннен безгендердің және бидғатшылардың тиіскені жайлы өкіне жазған сөздерің, мені де өкіндірді. Рисалей-Нұрдың ұстанған жолы өз міндетін атқарып Аллаһтың ісіне араласпайды. Біздің міндетіміз тәблиғ яғни ақиқаттарды жеткізу. Ал қабылдату Аллаһтың ісі. Һәм, мәселе санда емес сапада. Сен сол аймақта бір түйір Атыфты тапсаң жүз адамды тапқан боп есептелесің. Уайымдама! Мүмкін болғанша сырттан келген тиісулерге мән берме! Бірақ сақ бол! Мына тоқырау кезеңінде, бейғамдық жайлаған заманда, тұрмыс тауқыметі жағадан алған уақытта азғана қызмет, кішкене уақыт бөлудің өзі маңызы зор қызмет.

Алтыншыдан: Көне дос, һәм бауыр әрі Рисалей-Нұрдың сонау бір кездері ықыласты тәлабасы әрі Спартада жүргенімде адал қызмет еткен ақкөңіл жолдасым және ұзаққа талпынатын бірақ қолы қысқа ғазиз бауырым Мехмет Жәлал!

Мен сені ұмытқаным жоқ. Рисалей-Нұрға көп уақыт қаламымен қызмет еткендердің арасында сенің есімің аталып үлескер едің. Сені өзінің күшті қабілетін, қайрат-жігерін Рисалей-Нұр жолында жұмсаса ғой деуші едім. Демек тұрмыс тауқыметі сені де біршама тұсаулап тастағанға ұқсайды. Әу баста мүбарак әкеңе, үй-ішіңе сәлем айт! Әсіресе Мехмет Сәйрани Хайятқа көп-көп сәлеммен бірге егер ол, менің кезімдегідей әрі Хусрев сияқты қызмет етіп жүрген Мехмет Сәйрани болса оның мың сәлеміне сәлем жолдап, сонымен қатар ол Сәйрани сол кезде Рисалей-Нұрдың шеңберіне кіріп өзі туралы жазылып әрі ұмытылмағаны секілді менің есімде де бар, өшірілген жоқ. Ол, Хусревтің ізінен еріп қызмет етер деп қанша уақыттан бері

күтіп жүрдім. Демек, оны да тұрмыс тауқыметі байлап алған секілді.

Жетіншіден: Рисалей-Нұрдың маңызды рүкүн, негізгі тірек, хас шәкірттерінен Халил Ибраһимнің он төрт жасар мағынауи баласы, иншаллаһ, Рисалей-Нұр шеңберіндегі бейкүнә шәкірттердің арасынан биік орын алады деп ойлаймын. Оның жасы кіші болғанымен рухы үлкен сияқты. Хатын оқысам баланың сөзіне ұқсамайды, ілімі терең ғалым-ғұлама дейсің. Оған қатты риза болып: "Машаллаһ, бәрекелді!" дедік.

Сегізіншіден: Бұдан бұрын хабарлағанымдай, ауруым туралы ақпарат біраз нұқсан қалған-ды. Соны қазір дұғаларыңызды алу үшін және өткен Рамазандағыдай рухани демеулеріңізді алу үшін сол ауру жайлы кейбір кісілерге айтқанымды және нұқсан қалған жерін жазып отырмын. Былай:

Хал-жағдайымды сұрап келгендерге айтарым: Көз тигеннен және жағымсыз рухтар тарапынан болған бұл бәле Аллаһтың рахымымен он дәрежеден бірге азайды. Тоғызы нығметке айналды. Қалған біреуі де тоғыз пайда берді:

Бірінші пайдасы. Ауырған кезде бір сағат ғибадат тоғыз сағат құлшылыққа пара-пар болады.

Екінші пайдасы: Хасталар рисалесінің (Дерт пен Дауа) он бес данасын рахаттана отырып жөндеп шықтым және рисалелерді науқас және мұқтаж жандарға тез жетуіне осы ауруым себеп болды.

Үшінші пайдасы: Бұрыңғы Саидты жаңа Саидқа айналдырған ескі ауруым сықылды, қазір де Рисалей-Нұрдың кеңінен тарауы бүгінгі Саидты біршама дүниямен байланыстырып жатыр еді, енді ауырған соң одан бастартқызды, зияннан құтқарды.

Төртінші пайдасы: Мына қасиетті айларда қатты ықыластанып, әрі мұқтаждық сезініп ақыреттік амал жасауға құлшынған едім. Өкінішке орай қазіргі жағдай және кейбір себептерге байланысты сәті түспеген еді. Осы ауру дәл сол қасиетті айларға дөп келіп, ауру-сырқаттың саясында күшті ықылас оянып, мол сауап жинатып орасан зор пайдасы тиді. Мені күндіз тауға шығудан тыйып, бау-бақшаларды аралауға жол бермеді әрі түнде ұйқыдан, ғапылдықтан сақтап шынайы жалбарынып, мінәжат қылуға, түнде ұйықтамай таң атыруға себеп болды.

Бесіншісі пайдасы: Өткен рамазандағы ауру секілді бұл ауру да жанкешті бауырларымның мейірім сезімін оятып, менің атымнан ақыреттік амалдарының бір бөлігін яғни зекетін бергізді. Менің нұқсан, жеткіліксіз еңбегімді он, тіпті жүз, мың есеге арттырып берекетке себеп болды.

Алтыншы пайдасы: Науқас жандарға арналған, ішіне жиырма бес имани дәрілер салынған рисаленің емін өзімде сынап, рас екенін мойындап жүйкеге қатысты ашушаңдық, талғампаздықтан пайда болатын фәни нәрселерді, түкке тұрмайтын істерді, бос, уайымды және түк пайдасы жоқ, зиянды алаңдаудан біршама тыйып, құтқарды.

Барлық бауырларыма және әйел заты шәкірттеріме жеке-жеке сәлем жолдап, сау-саламатта болуларына дұға етіп, олардың да дұға етуін өтінетін бауырларың:

Ғазиз, адал бауырларым!

Сендерге аурудың тоғыз пайдасынан жазылмай қалған үшеуін баяндап берейін. Ол аурудың бір пайдасы жоғарыда айтылған арапша жазба.

Жетінші пайдасы: Рисалей-Нұрдың қымбатты бір шәкіртінің мән берілуі тиіс бір қатесін жөндеуге себеп болды. Әзірге ол маңызды пайданы баяндау ыңғайсыз болар.

Сегізінші пайдасы: Өте күрделі де нәзік. Түсіндіру қиын. Тек қысқа бір ишара түрінде былай дейміз: Қалайша, Хусрев өзі жазған Құран Кәрімнің фото-көшірмесін жасауға қарсы шығып, қабылдамау арқылы мыңдаған көзтартар Құран Кәрімдер оның қолымен көшірілгендей Ислам әлеміне тарау арқылы жоғары мәртебе, ерекше абырой "құтбият" дәрежесін қабылдамай Рисалей-Нұр шеңберіндегі ықыластың сырын бұзбай, нәпсінің рахатынан бастартты. Дәл сол секілді бұл ауру, рухыма үлкен түбегейлі өзгеріс әкелді. Ол: Рисалей-Нұрдың жарқын жеңісін Аллаһқа шүкір ете тамашалау, сауапқа толы, діни күрескер ретінде әрі белгілі бір мағынада командир қызметінде болудан пайда болатын ақыреттік рахат, асқақ абырой және дүнияда ақыреттік жемісін берген имани қызметтің жеке басыма қатысты ләззаты мен рахатын әлгі шынайы ықыласқа қайшы болатындығы оны тастау, оны бауырларыма беру, олардың абыройына, қызықтарына

қанағат ету: міне осыған әммаре нәпсім де көніп, дүнияның мұндай ақыретпен қатысты жағымды жағына да қарамай, бас тартып, ажал мен өлімді риза түрде күтуді толыққанды қабылдады.

Тоғызыншшы пайдасы: Көптен бері жеке өзімнің дұғам және ешбір қағазға жазылмаған және ұстанған жолымыздың төрт негізінің бірі әрі ең үлкені шүкірдің ауқымды да жоғары мәртебесін қамтитын және менде жиі болатын тән сырқаты мен жан сырқатын емдеп мазасыздығын басатын, белгілі бір мағынада ем-шипасы болып табылатын сондай-ақ, "Исм-і ағзам" және "бисмиллаһ" пен тоғыз ұлы аятты ішіне алған және он тоғыз рет шүкір мен хамдты ауқымды, ағзами түрде білдіретін әрі тахмидаттың санына сәйкес жаратылыстың хал тілдерімен жасаған Иләһи мақтауды ниет етіп, сол бір шексіз мадақтарды жаппай өз мадақтауына қосып, қамтып алатын ұлық әрі ауқымы кең мадақнама, шүкірнама және Сәкинадағы алты есімнің ең ұлық жаңа дәрісін әзірлеуге себеп болды.

Барлық бауырларыма жеке-жеке сәлем, оларға дұға етеміз және аман-есен ақталып шыққандарын құттықтаймыз.

(Ғибрат боларлық әрі таңғаларлық бір оқиға)

Рисалей-Нұр қызметінде сөзі өтетін, үлкен орны бар бір шәкірт былай деп жазады: "Адапазары қаласында зілзәлә болған күні дәл зілзәләдан бірнеше сағат бұрын жалпыға арналған, жұртқа жария түрде бір үлкен театр ұйымдастырылған еді. Әртіс, әнші-биші қыздардың төртеуін іріктеп, оларды жалаңаштандырып, ашықтан ашық базарда, көшеде кездіріп, сосын сол тартымды көрініске қызығып, құмартқан мыңнан астам көрермендерді театр ғимаратына жинаған болатын. Дәл ойын-сауық кеші басталғанда кенеттен жерді ыза кернесе керек қатты ашуланып әлгі ұятсыз, беті қалың нақұрыстарды масқара қылып, жермен жексен етті. Театр ғимараты күл талқан болды.

"Мен дүнияның мұндай оқиғаларынан екі жыл болды мүлдем бейхабармын, әсте қызықпайтын едім. Бірақ, бүгін Хусрев пен қаһарман Челеби зілзәлә жайлы хабар әкелді. Һәм Хусрев пен жолдасының ойынша, Спартаның зор дыбысты зілзәләсі, қарсы

алдында Рисалей-Нұр секілді күшті қалқанды көріп халыққа еш зиян келтірмеген...Рисалей-Нұрға дұшпан бір имамның бақшасындағы егінді қиратып, күлін көкке шығарған. Бірақ тек соған ғана зияны тиюі, басқаларға тимеуі бізге мынаны меңзейді: елдің көптеген аймақтарына жайылған, бірақ Адапазарына кірмеген Рисалей-Нұрдың маңызды мәселесі "тәсәттүрді" яғни әйел кісілердің шариғатқа сай орамал тартып орану жүрулеріне қарсы ашық түрде опасыздық жасалғандықтан Рисалей-Нұр оларға жәрдемге жүгірген жоқ...деп тек осы оқиғаға ғана назар салып қарадым.

Ғазиз, адал бауырларым!

Рисалей-Нұрды дүниялық істерге құрал қылуға, оны баспалдақ ретінде пайдалануға болмайды. Себебі, ол аса қымбат тәфәккүри ғибадат. Сондықтан дүниелік мақсаттарды сол арқылы арнайы түрде іздеп ниет етуге болмайды. Әйтпесе ықылас бұзылады, әрі мұндай маңызы зор ғибадаттың өңі өзгеріп кетеді. Яғни төбелескен кезде соққы тимеуі үшін басын Құранмен жапқан балалар сияқты, Рисалей-Нұрды мұндай бірбет қырсық дұшпандарға қарсы қорған ретінде пайдалануға болмайды. Рас, Рисалей-Нұрға тиіскендер оңбайды, опық жейтінін дәлелдейтін жүздеген оқиғалар бар. Бірақ, Рисалей-Нұрды ондай мәселелерге пайдалануға болмайды. Әдейілеп ниет етсе бәлелер келмейді. Өйткені ықыластың, құлшылықтың мән-мағынасына қайшы әрекет. Біз, бізге қиянат жасаған залымдарды бізді сақтап, қамқорлық жасап отырған және Рисалей-Нұрға қызмет еткізіп жатқан Раббымызға тапсырамыз.

Иә, дүнияға қатысты таңғажайып нәтижелер кейбір қасиетті дұғаларды оқығаннан кейін болатыны секілді Рисалей-Нұрда да ондай оқиғалар көптеп кездеседі. Дегенмен оларды ниет етіп сұрауға болмайды, өздігінен беріледі. Басты мақсаты ол болмауы керек, бір пайдасы болуы мүмкін. Егер әдейілеп, басты мақсат сол болса ықылас бұзылып, оның ғибадат жағы қалмайды. Дереу, мына оқиғаны басып, тынышталдырыңдар. Әйтпесе екі жүзді мүнафықтар пайдаланып кетуі мүмкін. Бұл оқиғаға олардың қатысы бар сияқты.

Иә, Рисалей-Нұрдың мұншама сұмдық дінсіздер мен қырсықтарға қарсы жеңілмей керісінше оларға үстем келіп, төтеп беруінің сыры

мынада: нағыз ықылас, ешнәрсеге құрал болмауы және тікелей мәңгі бақытты мақсатты біліп, иманға қызметтен басқа мақсат көздемеу және кейбір тариқатшылардың аса мән беретін кәшф-кәраматқа қызықпауы сондай-ақ, ең ұлы даңғыл, «уәлаят-ы Күбра», яғни ақиқатқа бастар сара жол, әулиеліктің шыңырау шыңына шыққан Сахабалар сияқты «уәрасат-ы Нубууат» сырымен яғни пайғамбарлар ізімен жүріп тек ғана иман нұрларын жаю, имандылардың имандарын сақтап қалу;

Рас, мына сұмдық заманда Рисалей-Нұрдың беретін нақты екі нәтижесі бәрінен артық, аса қымбатты. Ол екі нәрсе үшін басқа нәрселердің, жоғары мәртебелердің аса мәні жоқ.

Бірінші нәтижесі яғни пайдасы: Адал түрде әрі қанағат етіп Рисалей-Нұр шеңберіне кірген адам иманын сақтап, өлерде иманмен кетеді. Мұны дәлелдейтін бұлтартпас айғақтар бар.

Екінші нәтижесі: Рисалей-Нұрдың шеңберінде еріксіз түрде әрі хабарымыз болмай пайда болып, жүзеге асқан ақыретпен қатысты мағынауи серіктестіктің саясында әрбір шынайы да адал шәкірт мыңдаған тілмен, шын жүректер мен дұға етіп, истиғфар етіп, құлшылық еткен болып есептеледі. Кейбір періштелер секілді қырық мың тілмен тәсбих, зікір салған боп саналады. Қасиетті Рамазандағы Қадір түнінің ақиқаты сияқты киелі, ұлық ақиқаттарды жүз мың қолмен іздеу нәсіп болады.

Міне, осындай нәтиже, зор пайда үшін ғой, Рисалей-Нұрдың шәкірттері нұр қызметін әулиелік мәртебеден жоғары қояды. Олар кәшф уә кәрамат іздемейді, ақыретте жейтін жемістерді дүнияда жеуге тырыспайды Аллаһтың ісі болған сәттілік, табысты болу, халықтың қабылдауы, кеңінен тарау, үстем болу, ақысы болып табылатын абырой мен мерей, зауықтар мен инает, яғни қамқорлық секілді өзінің міндеті боп саналмайтын, алаңынан тыс нәрселерге араласпайды, соған қарай әрекет етіп шатаспайды, санаспайды. Таза, шынайы ықыласпен әрекет етеді, "Міндетіміз қызмет ету, сол бізге жетеді!" дейді.

Екіншіден; Сексен жылдан артық аса қымбатты және толық Рамазанды ішіне алған, құпия Қадір түнінің ақиқатына жету үшін, Рисалей-Нұр шәкірттерінің ақыреттік мағынауи серіктестіктің талабына сай әрқайсысы "мүтәкәллим-і мағалғайыр" түрде яғни

Әрнәрседе, әрбір қиыншылықта әсіресе адамдар тарапынан болған зұлымдықта, «Тағдыр» рисалесінде баяндалғанындай екі себеп бар.

Біріншісі: Көп адамдар ойлайтын сыртқы себебі.

Екіншісі: Аллаһтың жазуы, тағдыр.

Адамдар сыртқы себебіне қарап кейде жаңылады, зұлымдық жасайды. Бірақ, тағдыр, мәселенің басқа жағына қарап әділдік қылады. Сонымен, осы кешелі-бүгін қатты уайымдайтындай Рисалей-Нұр шеңберіне қатысты үш мәселе, тағдырдың әділдігі жағымен сарапталып әлгі үш мәселе мағынауи сұраққа жауап ретінде көкейге келді.

Бірінші сұрақ: Неліктен жанкешті, аса мейірбан ана, мына заманда баласының байлығынан үлес ала алмайтын жағдайға түсті. Бұған тағдыр қалай рұқсат берді?

Көкейге келген жауап былай еді: Ақ жаулықты аналар жат елдің ықпалымен бойындағы мейірімді бұрыс пайдалануда, яғни балам шен иесі қызметкер, жоғары мәртебелі болсын деп, бар күшін жұмсап балаларын дүнияға, мектепке, оқу орындарына тапсырады. Тіпті ата-анасы діндар бола тұра Құрани ілім алып жатқан жерінен шығарып алып дүнияға береді. Міне, бұл мейірімді бұрысқа пайдалану деген сөз. Мұның жазасы ретінде тағдыр осы күйге яғни баласының байлығынан мақұрым қалуға пәтуа берді.

Екінші сұрақ: Рисалей-Нұрмен байланысып жүрген кейбір кісілерге жаным ашыды. "Неге әкесінен мирас байлықтан үштен екісін алуға ақысы бола тұра бір мағынада құр қалып тең бөлісуіне тағдыр рұқсат берді?"

Мына ғасырда теріс бағыттағы ағымдардың ықпалымен әке-шешеге деген құрмет, ата-ананың мейіріміне жауап ретінде не айтса көну, міндетті түрде бағыну қажет бола тұра, көпшілік әлгіндей ата-анаға құрметті, мойынсұнуды білмейді. Сол үшін үштен екісін алу ақысынан айырылып зұлымдыққа ұшырады. Тағдыр балалардың осы қателігіне орай рұқсат берді. Ал, қыз балалар болса басқа жақтан кемшіліктері көп болғанымен, бірақ табиғаты әлсіз болуына байланысты өзіне қамқор, мейірбан жандарға аса мұқтаж болғандықтан бойындағы құрмет сезімдерін әке-шешесіне арнап, оларды қатты сыйлайтындықтан адамдардың залым қолымен аға-інілерінің біршама ақысын уақытша болса да өзіне берілуіне тағдырдан пәтуа алады.

Үшінші Сұрақ: Кейбір діндар кісілердің дүнияға жақын әйелдерінің кесірінен мазасы қашып, қиналуының себебі неліктен? Бұл аймақта осыған ұқсас оқиғалар көп-ақ.

Келген жауап былай еді: Діндар кісілер діни құндылықтардың қатаң талаптарын толық сақтамай "әйел еркіндігі" деген ұғым жайлаған мына заманда, сондай емін еркін жүріп-тұратын әйелмен неке қиып, соның кесірінен дүнияға белшеден батуы үлкен қателік болғандықтан дәл-сол әйелдердің қолымен жазалануына тағдыр рұқсат берді...Қалған бөлімін жазуға бір мүбарак әйел парқына бармай кедергі болғандықтан кейінге қалды.

Ғазиз, адал бауырларым!

Біріншіден: Бұл мүбарак қасиетті Рамазан айындағы дұғалар, ықыласпен болу шартымен иншаллаһ қабыл болған шығар. Алайда өкінішке орай Рисалей-Нұр шәкірттерінің назарын дүнияға аудару үшін және қалб тыныштығын бұзу үшін жасалып жатқан кейбір кедергілер жоқ емес. Соның кесірінен әлгі ықылас, толық құзыр, көңіл хоштығы біршама зақымданғанға ұқсайды, бірақ уайымдамаңдар! Бәрін бір Аллаһқа тапсырып ондай тиісу, кедергілерге мән бермеңдер! Атыф бауырымызға жазыңдар: "алаңдап, уайымдамасын!" Ол да бір Құдайдың жазуы. Иншаллаһ Сауалық Хафыз Мехметтің оқиғасы сияқты ол оқиға да Рисалей-Нұрдың пайдасына шешіледі

деп ойлаймын.

{(Сілтеме): Атыфқа қарсы шығып, тиісіп жүрген тариқатшы имам және қырсық уағызшы және имам, сондай-ақ, сопылар мен ілімі терең кісілер, қарсыласу кезінде ең соңғы тығылар жері биліктің режимі. Олар режим атынан тиісіп, жоғары жаққа болысып, оларға жағымпазданып. Осылайша Атыфтың қорғаштап жүрген Пайғамбарымыздың көркем сүннет ұстанымына шүйлігіп, жауласуда. Бұл оқиға мынаны көрсетеді: Рисалей-Нұрға қарсы шығып тиісетіндер біліп-білмей діннен безгендерге көмектеседі. Оған дәлел осы жолы әділет органында менен былай деп сұрады:

"Күрд Атыф режимге қарсы әрекет жасаған ғой шамасы, оның қарсыластары режимге сүйеніп, соның атынан тиісіп жатыр?".

Мен былай деп жауап бердім: "Режимге қарсы шығу біздің міндетіміз емес әрі оған қарсы тұратын күшіміз де жоқ. Оны ойлап та жүргеніміз жоқ әрі Рисалей-Нұр оған рұқсат бермейді. Бірақ біз қабылдамаймыз, талаптарын орындамаймыз, қаламаймыз да. Қарсы шығу басқа, қабылдамау бір басқа, ал орындамау мүлдем басқа нәрсе. Хазіреті Омардың (р.һ) билік кезеңінде шариғаттың әділ заңдарына қарсы шықпайтын, онымен шаруасы жоқ яхудилер мен христиандар өмір сүрген. Халифа оларға тиіспеген. Демек қабылдамау, мойындамау билік тұрғысынан қылмыс боп есептелмейді. Сондықтан ондай қарсыластар, жоққа шығарушылар ең қуатты падишахтардың кезінде де қол астындағы елде өмір сүре берген. Міне, осы тұрғыдан алғанда Рисалей-Нұр шәкірттерінен біреуі режимге мүлдем қарсы болып, режимнің құрушысына лағынет айтса да билікке іс жүзінде араласпағандықтан жеке көзқарасы үшін айыпқа тартылмайды, заң бойынша қудаланбайды. Ар-ождан мен сөз еркіндігі солай болуын талап етеді.}

Мен, Атыфтың жарқын қызметі тоқырап, артқа кетіп қала ма деп және марқұм Мехмет Зүһдү Бәдәуидің атқарған жоғары, зор қызметі тұрақтап, жасырынып қала ма екен деп мұңайған сәтімде, қолыма бір хатты ұстатты. Ол мені уайым-қайғыдан құтқарды. Рисалей-Нұр қызметінде бір есік жабылса одан әлдеқайда маңызды есіктер ашылады" деген қағида өзін тағы да айқын көрсетті. Сабри бауырымыздай Рисалей-Нұрдың ықпалды да белсенді шәкіртінің үлкен ағасы, сондай-ақ Рисалей-Нұрдың қаһарман батыр шәкірті Тахиридың жездесі және Рисалей-Нұрдың озат және бір кездері нұр шәкірттерінің жетекшісі болған және қазіргі кезде де Рисалей-Нұр туралы жақсы көзқараста болып, көңілі суымаған Үлкен Хафыз Зүһдүнің адал, шынайы ниетпен, ыстық ықыласпен жазған хаттары екен.

Оқысам, кешегі әрі бүгінгі қайратты бауырымыз Үлкен Зүһдү, өкіметтің қатаң заңдарына қарамастан Рисалей-Нұрдың маңызды міндеттерінің бірі жастарға Құран оқуды үйрету міндетін атқарып жүр екен. Демек бұл Үлкен Зүһдү марқұм Зүһдү Бәдәуидің орнына

келген екен дедім. Сондай-ақ, Атыфтың қызметі біршама тоқырауына орай Аллаһ мына зерек әрі қайрат-жігері мол, сөзге шешен Үлкен Хафыз Зүһдүні беріп аянбай еңбек еткізуде. Құдайға шүкір! Бүгіннен бастап Рисалей-Нұрдың хас шәкірттері арасындағы нұрлы мағынауи серіктестіктен үлескер болатынын және аты аталып тұрып дұға етілетінін сәлеміммен бірге жеткізіңдер.

Рисалей-Нұрдың үзілмей жалғаса беретін көптеген кәраматынан бірі: Мұғжизат-ы Ахмедие рисалесінің және кәраматқа толы Жиырма Тоғызыншы Сөз бен Ишарат-үл Иғжаз кітабының мұғжизаға ұқсас кәраматынан біреуін айтар болсақ:

Қасиетті Рамазанның басталған кезі. Дәрігердің айтуы бойынша дене қызуым кенеттен қырыққа көтерілген-ді. Демек маған у берілген. Мұны айғақтайтын дәлелдер де баршылық. Дәл сол кезде билік басындағылар Атыф бауырымыздың түймедей мәселесін түйедей қылып шулап жатқан болатын. Мәселені үлкейтіп жергілікті құзырлы органдар мен тәртіп сақшылары уәлаяттарға телеграмма таратып үкіметті Рисалей-Нұрға қарсы айдап салып жатқан уақыт. Міне, сол кезде осыдан екі сағат бұрын Мұғжизат-ы Ахмедие рисалесі Ыстамбұлдан шығып шұғыл жәрдемге келгендей. Жиырма тоғызыншы Сөз және кәраматқа толы Ишарат-үл Иғжаз кітаптары столдың үстінде тұрған-ды. "Бұл баға жетпес құнды кітаптар тәркіленетін болды, саны елуден аса рисалелер намазсыз адамдардың қолына тиетін болды-ау" деп уайымдап әрі менің де қатты аурудан дауысым шықпай қалған еді. Дәл сол кезде Рисалей-Нұрдың әлгі кәрамат үш рисалесі таңғажайып түрде Аллаһтың қамқорлығына бөленуге, амандыққа қауышуға себеп болды. Әрі менің уланудан пайда болған ауруыма у қайтарғыш дәрі болды. Мұны көргенде біз де аң-таң боп таңғалдық әлі де таңымыз бар. Бейне бір ешқандай ауру болмағандай, тың, өзімді қуатты сезінудемін. Сондай-ақ, қарсыластар қатаң ескерту алғандай қатты опық жеп дұшпан емес дос болып шыға келді. Әділет органының лауазымды қызметкерлері мен тергеу органының қызметкерлері дым қалдырмай тексеру үшін келіп

тұрып елу, шақты тіпті одан да көп кітаптардың ешқайсына тиіспей, тек сол рисалелердің біршама кәраматтары туралы тыңдап шығып кетті. Осылайша рисалелер мағынауи қамқорлыққа алынғанына куә болдық. Оларға тек Мүдафат, он алтыншы Мектуб және Рамазан рисалесін талдап оқысын деп өзіміз бердік. Үшінші рет бұрынғыдан да бетер түгелдей тексеріп, жіті тінту үшін ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі, тергеуші қызметкерлермен бірге келерден екі-үш сағат бұрын кәраматты үш рисалелер жетекшілік қылғандай басқа да барлық рисалелер жаппай тергеушілерге ұсталып қалмауы үшін ортадан жоғалып, көрінбей қалды. Олар келген соң екі сағат түгелдей тексеріп тек Анкарадан келген, және бізді Рамазанмен құттықтау қағазды ғана тауып алды. Оны зерттеп талқылаған соң әкеп береміз деп уәде беріп алып кетті. Бұл кәрамат жағдайлардың себебі сол сәтте жоғарыда тұрған Мұғжизалы Құран Кәрім мен иғжазға толы Хизб-і Құранның нұсқалары және Хизб-і Нұрияның рисалелері, яғни солардың кәраматы болса керек. Хақ тағалаға олардың қанша әрпі болса сонша және Рамазан айының қанша секөнті болса сонша мадақ пен мақтау болсын,

кете қойған жоқ, бірақ көтере алмайтындай ауыр емес. Бұл шабуыл Рисалей-Нұрдың жарқын жайылып жатқанына қарсы кедергі жасау үшін болатын.