Risale-i Nur

Қастамону қосымшасы
— 4 —

"Рисалей-Н&р" жинаүҰнан

ЖиҰрма жетӘншӘ Мектубтан
ҮАСТАМОНУ ХАТТАРұ
(ЛАХИҮАСұ)
БідиҚззаман
Саид Н&рси
— 5 —
بِاسْمِه۪ مَنْ تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِ-и Жалاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ
بِعَدَدِ حُرُوفِ رَسَٓائِلِ النُّورِ الْمَكْتُوبَةِ وَالْمَقْرُوئَةِ وَالْمُتَمَثِн кейбفِى الْهَوَٓاءِ اِلٰى يَوْمِ الْقِيَامِ اٰم۪ينَ

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм жіне Ү&ран мен Иман ңҰзметӘнде ҰңҰластҰ да берӘк, ңадӘрмендӘ достарҰм!

Хаң таүалаүа шексӘз мадаң, сансҰз шҚкӘр етемӘн, сендер менӘқ "Үарттар" жайлҰ сӘндегӘ ҚмӘтӘмдӘ аңтап, сотта аңталу кезӘнде айтңан даүуамдҰ растадҰқдар.

Иі, ‌ِلِلّٰهِ الْحَمْدُ بِعَدَدِ الذَّرَّاتِ مِنَ الْاَزَلِ اِلَى الْاَبَدِ АллаҒ Рисалей-Н&рүа сендердегӘ отҰз мҰқүа татитҰн отҰз АбдрахмандҰ, тӘптӘ тшӘ ңҰҰз, тӘптӘ мҰқ отҰз АбдрахмандҰ сҰйүа тарттҰ.

ЕсӘмнен кетпейтӘн, ірңашан ңасҰмнан табҰлатҰн бауҰрларҰм! Рисалей-Н&рдҰқ айналасҰна сендер секӘлдӘ ірӘ ңорүаушҰ, ірӘ адамдар, ірӘ аңиңатшҰл, ірӘ ңадӘрӘн бӘлетӘн ҰңҰластҰ шікӘрттердӘ жинап, олардҰқ келешекте менӘқ орнҰмдҰ басҰп, менен де кҚштӘ ірӘ ҰңҰластҰ тҚрде Ү&ранүа ңҰзмет етӘп, Имани мӘндет атңаратҰнҰн к+рӘп ңаірӘптеандҰм. ҮазӘрде к+қӘлӘм жій, жҚрегӘм тҰнҰш. ОсҰ кҚйде ажалҰм жетӘп +лсем арманҰм жоң. ЯлӘм мен ңабӘрӘмдӘ кҚтӘп отҰрүан жайҰм бар. Мен сендердӘқ жазуларҰқа ңарап жіне атңарүан ңҰзметтжаза р к+рӘп, сол т&рүҰда сендермен кҚнде бӘрнеше мірте к+рӘсӘп отҰрамҰн. ОсҰлайша сендерге деген саүҰнҰшҰмдҰ басамҰн. Сендер де мҰна бейшара бауҰрларҰқдҰ рисалелердӘқ ӘшӘнде к+рӘп с&хбат етулерӘқе боладҰ. Аңиңатңа жетҚрӘк тсӘлердӘқ +зара с&хбаттасуҰна мекен кедергӘ бола алмайдҰ. Олар маүҰнауи телефон арңҰлҰ байланҰсңандай бӘрӘ шҰүҰста, бӘрӘ батҰста, бӘрӘ дҚниÇда бӘрӘ берзахта болса да Ү&раннҰқ, ИманнҰқ сҰмсҰз телефонҰмен бӘр-бӘрӘмен хабарласа аладҰ.

— 6 —

ттҰ.

лаҒ, бірекелдӘ! ХазӘретӘ АлидҰқ Рисалей-Н&р туралҰ кірамат хабарҰн мҰна заманда толҰң растап, бекӘткен Али бауҰрҰмҰздҰқ ңаламҰнҰқ кіраматҰ сондай-аң Ү&ранүа адал ңҰзмет еткен жіне аÇтҰн Ұ ПайүамбарҰмҰздҰқ (а.с.м) м&үжизаларҰнҰқ тақүажайҰп кіраматҰн к+зге к+рӘнетӘндей етӘп ділелдеген жіне Ү&раннҰқ алтҰн кӘлтӘ деуге болатҰн ХӘ.

бауҰрҰмҰздҰқ ңаламҰ, тек бӘздӘ үана емес руханилер мен перӘштелердӘ де ңуанттҰ десе боладҰ.

ЖаңҰнда ңаламҰ алмастай МҚбарактар тарапҰнан бӘр срмесӘ ойҰлҰптҰ. ЮзӘрге онҰқ жауабҰ жоң, табҰлса сендерге жолдармҰз. КҚнде есӘмнен кетпейтӘн РҚштҚ, РÊфÊт, СҚлеймен, Б.М. жіне Х.К. жіне АбдуллаҒ сондай-аң, аттарҰ аталмаүан ңадӘрлӘ дос-жарандармен жеке-жеке с+йлеспегенӘме ренжӘмес ойҰншлай болуҰн ңҰзметтерӘқнӘқ мақҰздҰлҰүҰ, ауңҰмдҰлҰүҰ жіне д&шпандардҰқ с&мдҰң ңуаттҰлҰүҰ, олардҰқ шайтандҰүҰ талап етӘп, бӘздӘқ +те саң ірӘ м&ңиÇт болуҰмҰздҰ керешӘнде т&р.

ХафҰз Али мен ХусревтӘқ +зара ҰңҰластҰ достҰүҰ, бӘр-бӘрӘне деген жанкештӘлӘгӘ олардҰқ ұңҰлас рисалесӘн толҰң тҚсӘнӘп, мінӘсӘн ақүарүандҰүҰн к+рсетедӘ. Олар менӘқ брдӘқ اңа деген зор ҚмӘтӘмдӘ аңтап, жандандҰрдҰ. Мен таүҰ да жазүалҰ жатҰр едӘм, діл ңазӘр бӘреу поштаүа бармаң екен, асҰңтҰрҰп ңҰсңа ңайҰруүа тура келдӘ.
Д&үаларҰқа м&ңтаж
Саид Н&рси
— 7 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّмет тҚبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ اَيَّامِ الْفِرَاقِ
Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне Ү&ран ңҰзметӘнде ңуаттҰ, к+ِعَدَد оÇу достарҰм!

Б&л заман жамаүат заманҰ. Міселе маүҰнауи т&лүада. Ол ңаншалҰңтҰ мҰңтҰ болса соншалҰңтҰ жамаүат ңуаттҰ болмаң. Фіни, материалдҰң, жеке т&қдап, к+п мін беруге болмайдҰ. ЮсӘресе мен секӘлдӘ бейшараүа шамасҰнан мҰқ есе ауҰр салмаң салҰп, к+п мін берӘлсе, бӘр батпан жҚктӘ к+тере алмайтҰн ілсӘз адамүа мҰқдаүан батпан жҚктелгенӘ сиÇңтҰ астҰнда езӘлӘп ңалар.

Ү&дайүа шҚкӘр, Рисалет-Қн Н&си т&рүасҰрдҰ тӘптӘ болашаңтҰ н&рландҰра алатҰн Ү&рани м&үжиза екенӘ к+птеген тіжӘрибелермен, ңҰруар оңиүалармен ділелденуде, онҰ соңҰрлар да жоңңа шҰүара алмас. СондҰңтан оүан ңсе Инж маңтау жазбаларҰқ +те орҰндҰ. БӘраң маүан арнап жазүан жерлерӘне айтарҰм, онҰқ мҰқнан бӘрӘне лайҰң емеспӘн. Мен м&ндай мол нҰүметке, Қлкен табҰсңа сендер секӘлдӘда керстҰ тілабалардҰқ ортаңтасҰп еқбек етуӘнӘқ арңасҰнда б+лендӘм, сол ҚшӘн Рисалей-Н&р атҰнан сендерге +мӘр бойҰ ңарҰздармҰн.

Н&р айлаүҰнҰқ ңҰзметшӘсӘ Сабри бауҰрҰм! Сен, СҚлеймен жіне Хуср адам уӘқнӘқ с&хбатҰқа менӘқ де екӘ т&рүҰдан, тӘптӘ Қш т&рүҰдан ңатҰсҰм бар.

Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ ХафҰз Али бауҰрҰм! Керемет хат жазүан екенсӘқ, тҚк ңадӘрӘ жоң жеке басҰма ңатҰстҰ жерлерӘн алҰп тастаҰ: "АбҰқ үажайҰп керемет екенӘ к+рӘнӘп т&р. Мен ӘшӘмнен: "МӘне, к+птеген Абдрахмандарүа татитҰн Али!" дедӘм. М&стафалар, кӘшӘ Али жіне мубарак та н&рлҰ бауҰрларҰм! Сендер дҰ бӘл хат Қлкен АлидҰқ хатҰ секӘлдӘ тереқ бӘр аңиңаттҰ мегзеп отҰр. Ол аңиңат Рисалей-Н&р жайлҰ +те орҰндҰ ірӘ рас. БӘраң, оүан менӘқ ортаң болуүа аңҰм жоң.

— 8 —
Иі, ан шҰүе: عُلَمَٓاءُ اُمَّت۪ى كَاَنْبِيَٓاءِ بَن۪ٓى اِسْرَٓائيِلَ делӘнген. Һаус-Ұ Аүзам Шах-Ұ Гійлани, Имам-Ұ Һазали, Имам-Ұ Раббани сҰндҰ жекемен жіне атңарүан ңҰзметӘ орасан зор ӘрӘ т&лүалар б&л хадистӘ тірбиелӘк зор ңҰзметтерӘмен, ң&ндҰ кӘтапм!

н Әс жҚзӘнде ділелдеген. ОлардҰқ заманҰ белгӘлӘ бӘр маүҰнада "фірдиÇт", Çүни жеке т&лүалар кезеқӘ болүандҰңтан АллаҒтҰқ хикметӘ, олар секӘлдӘ жеке т&лүалардҰ, ерекше данҰшпандардау деглман ҚмметӘне нісӘп етӘп, сҰйүа тартңан. Ал ңазӘр діл сол ңҰзметке, бӘраң мҚшкӘл жаүдайда, с&мдҰң шарттарда маүҰнауи т&лүа ретӘндегӘ Рисалет-ҚтӘп ҚдҰ жіне ауҰзбӘршӘлӘгӘ мҰңтҰ "фірд-Ә фірид" деуге болатҰн шікӘрттерӘн мҰна жамаүат заманҰнда ілгӘ мақҰздҰ ңҰзметке ж&мсауда. ОсҰ сҰрүа орай мен секӘлдӘ ңатардаүҰ жауҰнгердӘқ мӘндетӘ, жауапкершӘлӘгӘ зор ірӘ ңиҰн маршал міртебесӘндан кейк т&йҰңтаушҰ ңҰзметӘн тек адал атңару.

РÊфÊт бауҰрҰм! СенӘмен еқ азҰ т+рт кҚн сайҰн с&ңбаттасуүа м&ңтажбҰн ірӘ солай болүанҰн ңаласам да т+рт жҰлдан кейӘн оқажасаладесе алдҰң. Сен секӘлдӘ мақҰзҰ зор, ісерӘ кҚштӘ, тӘлӘ +ткӘр, жазуҰ тамаша, Рисалей-Н&рүа орасан зор ңҰзмет еткен кӘсӘлер ірңашан жадҰмда, олармен ойша с+йлесӘп, ңиÇлмен бӘрге отҰрүандай сезӘнемӘн. Р н&рлҰ-Н&р керемет тҚрде жайҰлҰп, кеқӘнен тарап халҰңтҰқ назарҰн аудартңандҰңтан ізӘрге саңтҰң ңажет. Маүан "Иңтисад" Çүни, ҚнемдӘлӘк рисалесӘ мен "чожук тазианамесӘ" Çүни баласҰ ңайтңанда ата-анаүа к+қӘл айту жайлҰ ррҰ жинӘ жӘберсеқӘздер жаңсҰ болар едӘ.

БарлҰң бауҰрларҰма, ісӘресе хас шікӘрттерӘме жеке-жеке сілем жолдап, д&үа етемӘн. Сол мубарак, аса ңҰмбат бауҰрларҰмнҰқ +тӘнӘшӘ бойҰнша олардҰқ тумаүа жасандарҰн, сондай-аң елдӘ-мекендерӘн +зӘмнӘқ тумаларҰммен бӘрге жіне ауҰлҰма ңосҰп, солай д&үа етӘп маүҰнауи табҰстарҰма ортаң ңҰлҰп жҚрмӘн.

— 9 —

Һазиз, адал, жанңиÇр ірӘ сенӘмдӘ бауҰрлардӘгӘне Сендермен хабарласа алмауҰмнҰқ себебӘ менӘ жӘтӘ баңҰлап, ңҰспаңңа алҰп, оңшаулап жалүҰз ңалдҰрдҰ. Халиң-Ұ Рахимге сансҰз шҚкӘр етемӘн, маүан мҰңтҰ сабҰр, шҰдамдҰлҰң сҰйлап олардҰқ ңастандҰңтарҰн жҚзеге асҰрекӘ н&стадҰ. ОсҰ жерде жалүҰз +ткӘзген ірбӘр айҰ бӘр жҰл камерада отҰрүандай жандҰ ңинап, тҰм ауҰр болса да сендердӘқ д&үаларҰқнҰқ берекетӘмен, Ү&дай жарҰлңап ір

кҚнӘмӘз бӘр айдай баңҰттҰ +мӘрге н +зӘмда. МенӘқ жаүдайҰмдҰ ойлап уайҰмдамақдар! АллаҒтҰқ рахҰм, ӘлтипатҰ жалүасуда.

Сабри бауҰрҰм! СабҰрлҰ бол! ТҚкке т&рмайтҰн ірӘ еш зиÇнҰ жоң кӘрпиÇз талүампаздҰң, кҚміншӘлдӘк дертӘқе к+п мін берме! Шипа табуҰқа д&үа етӘлумен ңатлген озиÇнҰ жоң, ңауӘптӘ дерт емес. Олай дейтӘнӘм, егер к+қӘлге келген ойлар жаүҰмсҰз болса, ңалайша айнада к+рӘнген ніжӘс ніжӘс болҰп есептелмейдӘ немесе айнадаүҰ жҰлҰма онпайдҰ жіне оттҰқ шаүҰлҰсҰ кҚйдӘрмейдӘ. Сол сиÇңтҰ ңалб, ңиÇл дейтӘн айнақа ерӘксӘз тҚрде келген ірӘ сен разҰ болмаүан жаман, жаүҰмсҰз, кҚпӘрллкен зардҰқ зиÇнҰ жоң. СебебӘ, шариүатта, "Қсул" ӘлӘмӘнде кҚпӘрлӘктӘ ңиÇлдау кҚпӘрлӘк саналмайдҰ, жаман с+здӘ ңиÇлдау онҰ айтңан боп есептелмейдӘ. Ал жаүҰмдҰ, жаңсҰ нірселер себеп н&рлҰ болүандҰңтан онҰ ойлау, ңиÇлдау жаңсҰ амал боп есептеледӘ. ЯйткенӘ, айнада н&рлҰ нірсенӘқ шаүҰлҰсҰ жарҰң берӘп, +зӘндӘк ңасиеттерӘн саңтап ңалаҰласҰ,с пе?. Ал ң&рамҰ тҰүҰз, ңалҰқ нірселердӘқ суретӘ жансҰз, тӘршӘлӘк жоң, ісер етпейдӘ.

ШамлҰ Тіуфиң бауҰрҰмҰздҰқ саңтануҰ +те д&рҰс дей отҰрҰп б&рҰнүҰ атңарүан ңҰзметтерӘнӘқ сауабҰ онҰқ амал діптерӘне ірдайҰм жазбӘз од&руҰ ҚшӘн +зӘ де ірдайҰм ңҰзмет етуӘ керек. Ү&дайүа шҚкӘр алмастай ңаламҰмен рисалелердӘ жазуүа ңайтадан бастауҰ жанҰма ҚмӘт сҰйлап, Ұнта-жӘгерӘмдӘ оÇтҰп к+қӘлдӘ бӘр демеп тастадҰ. Барлада +ткен кҚндердӘ саүҰнҰшпен еске салдҰ.

ңта б& бауҰрҰм!>ИмамдҰң ңҰзметӘқ Рисалей-Н&р т&рүҰсҰнан зиÇнҰ жоң, пітуімен амал жасау ниетӘмен ізӘрге ж&мҰстан шҰңпа!

Хусрев бауҰрҰм! БесӘншӘ Ш&үанҰқ мақҰздҰлҰүҰн баÇндап, жо КҚбрааүа бергенӘқе ңаттҰ ңуандҰм. Жалт-ж&лт еткен Ү&ран КірӘмдӘ екӘншӘ мірте жазҰп шҰңңанҰқдҰ естӘп міз болдҰм. ЮрӘ

— 10 —

берекелӘ ңаламҰқмен

{(СӘлтеме): ТақүажайҰп берекенӘқ жарңҰн бӘр к+рӘнӘсӘ. Рисалейа +те ңҰзмет етӘп жҚрген ГҚл фабрикасҰнҰқ жазушҰсҰ Хусрев, екӘ жарҰм жҰл б&рҰн бӘр кӘшкене ң&тҰүа ң&йҰлүан ітӘр жӘберген болатҰн. Мен онҰ ірдайҰм пайдаланүаннҰқ +зӘнде ілӘ таусолса Ұмес. БауҰрҰм Юмин ңасҰмда отҰр, онҰқ берекелӘ болүанҰна соқ куі ірӘ сендерге сілем жолдауда.}

маүан арнап таүҰ жақа рисалелердӘ к+шӘрӘп жазуҰқ менӘ дін риза етӘп, ңуалем жон к+зге жас келдӘ. РҚшту мен РÊфÊттӘқ дендерӘнӘқ саулҰүҰ жіне адал тҚрде, табандҰлҰң танҰтуҰ менӘқ уайҰмҰмдҰ жоң ңҰлҰп к+қӘлӘм бӘр жадҰрап ңалдҰ. Мен, Спарта тілабаларҰнҰқ ң&рметӘне Спарта ңаласҰн +з ауҰлҰм Н&рспен бӘ Ү&ранйҰп д&үа етемӘн. Спарта маүан +з отанҰмдай ҰстҰң к+рӘнедӘ.

Үол машинкасҰ ңуаттҰ Али бауҰрҰм! СендердӘқ ҰңҰластҰ ңҰзметтерӘқнӘқ арңасҰнда Рисалей-Н&р шеқберӘне +здерӘқ секӘлдӘ табандҰ да ңайсар ң жаүҰтер кӘрӘп ңҰзметтӘ ірӘ ңарай ңҰзу тҚрде жалүастҰратҰнҰна ҚмӘтӘм зор. Мен танитҰн АбдуллаҒңа жіне танҰмайтҰн барлҰң бауҰрларҰма сілемӘмдӘ жідайҰмүрдҰ маүҰнауи табҰстарҰма ортаң ңҰлүанҰмдҰ айтарсҰз. ХатҰмда аттарҰ ідейӘ жазҰлмай, бӘраң жадҰмда жазҰлүан ңҰмбаттҰ бауҰрларҰммен тҰүҰз байланҰстамҰн.

БауҰрларҰм!>Яте саң Егер Ұздар, айналамҰзда мҚнафҰңтар +рӘп жҚр. МҚмкӘн болүанҰнша Рисалей-Н&рлардҰқ б&л жерден ж+нелтӘлӘп жатңанҰн айтпақҰздар. Юйтпесе ңҰзметке зиÇн келедӘ. ЯкӘнӘшке орай, менӘ б&л жерде жападан-жَوَاصَңалдҰрүандҰңтан +те мақҰздҰ к+птеген аңиңаттар жазҰлмай, ңаүазүа тҚспей келӘп кетӘп жатҰр. КҚле+нҚлӘк ҰңҰластҰ, адал ірӘ мҚбарак еқбеккештерге жіне Исламк+йден шҰнайҰ да ңайрат-жӘге ашҰлҰҰүан санҰ к+п тілабаларүа сондай-аң, БарладаүҰ сенӘмдӘ де ңҰмбаттҰ дос-жарандарүа ісӘресе ЮүӘрдӘрдегӘ жанкештӘ, адал ХаңңҰ мен Мехмет сҰндҰ бауҰрларҰма басңа да аүайҰндарүақ к+п үан сілем айтҰп, д&үа етемӘн.
Д&үа ететӘндерӘқе сенӘмдӘ,
тҰм м&ңтаж бауҰрларҰқ
Саид Н&рси
— 11 —

Һазиз, адал ірӘ жанкештӘ, сенӘмдӘ бауҰрларҰм жіне Ү&ран мен Иман ңҰзметӘнде мҰңтҰ, еқбеккеш, ңуаттҰ достаркӘнен Б&л дҚниÇдаүҰ ж&банҰшҰм сендерсӘқдер. Сендерге к+п ҚмӘт артҰп едӘм, ҚмӘтӘмдӘ толҰң аңтадҰқдар. АллаҒ таүала сендерге +мӘр баңи разҰ болсҰн, імин. ЖӘҚрестӘ рисалелердӘқ ісӘресе онҰншҰ С+з осҰ аймаңңа к+п пайдалҰ болдҰ. ЮрбӘр параүҰ ҚшӘн ңолҰмнан келсе Қлкен сҰйлҰң берер едӘм. К+птен берӘ к+рмегендӘктен ңайсҰ бӘр рисаленӘ оңҰсам: "осҰ еқ мақҰздҰ!" дейтӘнмӘн. СосҰн басңасҰн алҰп: "осҰ мӘмтал !", кейӘн ңолҰма басңасҰн алүанҰмда тақүалҰп к+зӘмнӘқ жеткенӘ мҰнау: Рисалей-Н&рдҰқ кӘтаптарҰн мҰнау мақҰздҰраң, анау мақҰздҰраң деуге келмейдӘ екен. ЮрңайсҰнҰқ +зӘндӘк орнҰ, +зӘндӘк міртебесӘ бар. берген осҰ замандҰ н&рландҰратҰн Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ үой.

Рас, осҰ үасҰрдҰқ мақҰздҰ ірӘ рухани ірӘ үҰлҰми муршид-&стазҰ боп табҰлатҰн Рисалет-Қн Н&рдҰқ КуллиÇтҰ, Çүни толҰң жинаүҰ басңа ӘрӘ т&лдаса асекӘлдӘ +зӘне тін, ӘлӘми аңиңатҰна ҚйлесӘмдӘ бӘрнеше т&рүҰдан, ісӘресе иман аңиңаттарҰн ашҰп к+рсету міселесӘнде жіне кеқӘнен тарауҰнда үажайҰп кіраматтарҰ болүанҰ секӘлисалейашҰң кіраматҰн айтар болсаң, "М&үжизат-Ұ АхмадиÇ", "ОнҰншҰ С+з" жіне "ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ С+з", "АÇт-Қл КҚбра" сҰндҰ к+птеген кӘтаптарҰ, ірңайсҰнҰқ +зӘндшалардаматтарҰ бар екенӘ ңҰруар оңиүалармен ділелденген, оүан еш шік, шҚбі жоң. ТӘптӘ жан алңҰмүа келӘп, аңтҰң демӘ шҰүарда шікӘрттерӘне иманҰн саңтап ңалу ҚшӘн келетӘн пӘр секӘлдарда бкке келӘп, медет бергенӘне бӘрнеше оңиүалар куілӘк етедӘ, ол шҚбісӘз шҰндҰң.

{(СӘлтеме): АÇт-Қл КҚбранҰқ ҚшӘншӘ мінзилӘнӘқ бас жаүҰнда айтҰлүандай, Ахмед-Ә Фаруңи Рисалей-Н&р туралҰ бҰлай деген екен: "МҚтекіллим бӘреу келӘп имарасҰндңиңаттарҰн жаппай толҰң тҚрде баÇндап, ділелдеп бередӘ". БӘраң уаңҰт к+рсеттӘ, ол адам емес, негӘзӘнде Рисалей-Н&р кӘтаптарҰ екен. ЮҒл-Ә кішф іулиелер Рисалей-Н&р кӘтаптарҰн тҚкке т&рмайтҰн аудармашҰсҰ бейнесң ңиҰн+рӘп, "бӘр адам келедӘ!" деген.}

БӘр саүат тіфіккҚр Çүни ой жҚгӘртӘп пӘкӘрлеу бӘр жҰлдҰң ніпӘл үибадатпен пара-пар. Оүан мҰсал, "Хизб-Қл Юкбар" жинаүҰ,

— 12 —

онҰ +зӘм к+рӘп, к+зӘм ібден жеттӘ. Сендерге Рисалет-Қн Н&рдҰқ "Хиз жасалкбарҰн" жіне Ү&раннҰқ "Хизб-и АүзамҰн" жӘбергӘм келедӘ. БӘраң, "Хизб-и Аүзам" +те &заң болүандҰңтан ілӘ жаздҰра алмадҰм. "Хизб-и Юкбар" болса оүан аударма жасатңҰм келдӘ, іс адамбастарттҰм. Сендер секӘлдӘ бауҰрларҰм аудармаүа м&ңтаж еместӘгӘн ойлап, тек арапшасҰн үана жӘберсем деймӘн, иншаллаҒ.

Сендерге алдҰнда "АÇт-Қл КҚбранҰқ" бӘрӘншӘ б+лӘмӘнӘқ ңорҰтҰндҰсҰ деп аталатҰн тараусондайизбтӘқ негӘзӘ боп табҰладҰ. ЕрӘксӘз тҚрде оүан кӘшкене ңосҰмша пӘкӘрлер, тҚсӘндӘрмелер жазҰлҰп едӘ ң&лпҰрҰп мҚлдем басңа тҚрге енӘп шҰүа келдӘ. ҮанаттарҰн жайҰп, атңан ркеқейӘп АÇт-Қл КҚбранҰқ шаүҰн ҚлгӘсӘне &ңсап тіухидңа куілӘгӘ жарңҰн к+рӘнӘп, маүҰнасҰ н&рланҰп ңоÇ бердӘ. ЖанҰмнҰқ, жҚрегӘмнӘқ, пӘкӘрӘмнӘқ арнасҰ кеқейӘп, тҰнҰсҰ кеқейдӘ. Мен де ңаттҰ шаршап, жалاَلْحَкезӘмде онҰ ңолҰма алҰп пӘкӘр ете оңҰсам болдҰ рахаттанҰп, Ұнта-жӘгерӘм оÇнадҰ.

БӘр с&раңңа жауап ретӘнде жазүан пӘкӘр жазбамдҰ сендерге де пайдасҰ болар деген ниетпен баÇндап берейӘн. Юулиелер мен үалҰм-ү&ламалардҰқ кӘтап ңайтҰк+п оңҰп, зерттеген кейбӘр кӘсӘлер бҰлай деп с&радҰ: "Рисалей-Н&рдҰқ +з оңҰрманҰна беретӘн зауҰң, рахат, жіне иман мен "изан" басңалардан ілдеңайдӘ белгтҰ болуҰнҰқ себебӘ не?"

ЖауабҰ: Б&рҰнүҰ заманнҰқ үалҰмдарҰ жазүан кӘтаптар, рисале-диуандарҰ иманнҰқ, маүрифаттҰқ нітижелерӘ туралҰ, жемӘс-миуаларҰ мен нман баӘздерӘ жайлҰ баÇндайдҰ. ОлардҰқ заманҰнда иман негӘздерӘ аман, шарттарҰна ешкӘм тиӘспейтӘн. СондҰңтан иман шарттарҰ аман-сау болатҰн. ҮазӘргӘ тақда и кездегӘздерӘне тиӘсӘп, тамҰрҰна балта шабуүа с&мдҰң ірекет жасалуда ірӘ ж&мҰлҰп жамаүат боп шабуҰл жасауда. ЮлгӘ диуанлар мен рисалелердӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘ хас мҚмӘндерге, жеке т&лүаларүа арналҰп жазҰлүандҰңтан б&л зүамда қ с&мдҰң шабуҰлдарҰна т+теп бере алмауда. Рисалей-Н&р болса Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ ретӘнде иман негӘздерӘн саңтап ңаладаҰ. Ол, жҚректегӘ дайҰн иманүа шештӘелмей, ңайта кҚштӘ ділелдермен, к+птеген б&лтартпас айүаңтармен имандҰ т&раңтандҰрҰп ділелдеуге, мҰңтап бекӘтуге, саңтап ңалуүа, кҚдӘктердӘ жоŞүа тҰрҰсатҰндҰңтан мҰна заманда іркӘм оүан нан секр тіладірӘ сиÇңтҰ м&ңтаж екенӘн ҚқӘлӘп ңараүандар мойҰндауда.

— 13 —
ЮлгӘ диуандар мен ескӘ кӘтаптар бҰлай дейдӘ:

"Юулие бол, к+р! ДірежеқдӘ к+тер! Үара! Н&р-фійӘздердӘ ал!". Рисалей-Н&р болса, бҰлай дейдар. Онм болсақ да кел, тек к+зӘқдӘ ашҰп ңара! АңиңаттҰ к+р, міқгӘ баңҰттҰқ кӘлтӘ болҰп табҰлатҰн иманҰқдҰ саңтап ңал! ЮрӘ Рисалет-Қн Н&р еқ бӘрӘншӘ боп аудармашҰнҰқ уӘ - оӘн ңанаүаттандҰрадҰ, сосҰн тҰқдаушҰүа ісеретедӘ. Юлбетте іммара ніпсӘнӘ толҰң ңанаүаттандҰрүан жіне ешңандай уісуісі-кҚдӘк ңалдҰрмайтҰн дірӘстӘқ ісерӘ ңуаттҰ ірӘ ҰңҰластҰ боладҰ. Ол мҰна заманүҰ жамаүат тҚрӘндегӘол кезан топ с&мдҰң рухани т&лүаүа ңарсҰ жалүҰз +зӘ т+теп берӘп Қстем келедӘ. ЮрӘ Рисалей-Н&р басңа ү&ламалардҰқ кӘтаптарҰ секӘлдӘ тек аңҰл мен ойүа негӘзделӘп дірӘс бермейдӘ, сондай-аң, іулиелер тірӘздӘ тек жҚректӘқ ашҰлуҰна, зауңҰна ңарайр бар т етпейдӘ. Ол, аңҰл мен жҚректӘ бӘрӘктӘрӘп, рух жіне басңа да сезӘмдердӘ Әске ңосҰп &йҰмдасңан тҚр шҰқүа биӘкке самүайдҰ. ТиӘспек болүан пілсіпінӘқ аÇүҰ тҚгӘл тӘптӘ к+зӘ жетпейтӘн белес шҰқдарүа шҰүҰп иман Ұқ саÇтарҰн к+р соңҰр жандарүа да к+рсетӘп бередӘ.

Һазиз, тҰм адал бауҰрларҰм!

МенӘқ б&л дҚниÇдаүҰ ж&банҰшҰм да ңуанҰшҰм да сендерсӘқдер. Егер сендер болмаүанда соқүҰ т+рт жҰлдаүҰ азапңа шҰдай аліпсӘрлӘм. СендердӘқ табандҰлҰңтарҰқ мен ңайсарлҰңтарҰқ маүан кҚштӘ сабҰр сҰйлап, шҰдамдҰлҰңңа себеп болдҰ. Кенеттен ойүа келген т+рт т&жҰрҰм баÇндап берейӘн.

БӘрӘншӘсӘ; БауҰрларҰм, осҰ соқүҰ бтеседӘзӘлзіла менӘқ назарҰмда АйдҰқ екӘге б+лӘнуӘ секӘлдӘ Ү&раннҰқ м&үжизасҰ деуге боладҰ. Еқ ңҰрсҰң, тоқмойҰндардҰ да мойҰндауүа міжбҚр ететӘндей дірежеде ісерлӘ боладҰ.

ЕкӘншӘсӘ; ОсҰ кезге дейӘн ешңандай жамаүат Рисалей-Н&ррдҰқ ңттерӘндей хаң пен аңиңат жолҰнда к+п ңҰзмет етӘп, бӘраң аз машаңат шекпеген. Олар бӘз атңарүан ңҰзметтӘқ оннан бӘр б+лӘгӘн атңарҰп бӘз шеккен ңиҰншҰлҰңтҰқ он есесӘн тартңан. Демек, бӘз ірдайҰм Ү&дайүа шҚкӘр етӘп, ілхамдулиллаҒ дейтӘн+рт-бейдамҰз.

— 14 —

шӘншӘсӘ; Мен, келген РисалелердӘ жӘтӘ тексерӘп шҰңтҰм. КейбӘр аңиңаттардҰқ ңайталанүанҰн к+рдӘм. ОрнҰ келген соқ ңайталанүан боелӘ ірегенмен менӘқ ңалауҰмнан тҰс, ерӘксӘз тҚрде неге б&лай болдҰ екен деп, есӘмнен шҰүҰп &мҰтҰп кеткенӘме +кӘндӘм. Кенет м&ндай бӘр ой келдӘ: "Он тоүҰзҰншҰ С+здӘқ соқүҰол &шҰӘне ңара!". Үарасам, Рисалей-Н&рда, атап айтңанда Ү&раннҰқ үажап ңасиеттерӘ жайлҰ баÇндайтҰн Рисалет-Ә АхмідиÇ (а.с.м) аттҰ кӘтапта аÇттардҰқ ңайт8 боланҰқ керемет хикметтерӘ баÇндалҰптҰ. Демек, ңайталану ілгӘ хикметтер ҚшӘн +те орҰндҰ, солай болуҰ керек, ҚйлесӘп-аң т&р.

ЛҚтфҚ, Абдурахман ірӘ ХафҰз АлидҰ жоңтатпайтҰн КӘшӘ Али бауҰрҰмҰз сендердӘқ аттарҰқнан ЖиҰрма БӘраң ншҰ арапша ЛеманҰқ тіпсӘрӘн жіне аудармасҰн с&рап жатҰр. МенӘқ діл ңазӘр онҰмен ш&үҰлданар уаңҰтҰм да, жаүдайҰм да жоң. ИншаллаҒ, келешекте Рисалет-Қн Н&рдҰқ басңа бӘр шікӘртӘ ол мӘндеттӘ атңңарт іЖалпҰ, жиҰрмасҰншҰ Мектуп пен ОтҰз екӘншӘ С+з ол ЛеманҰқ бӘршама тҚсӘнӘктемесӘ деуге боладҰ.

ХазӘретӘ Али (р.Ғ) екӘ мірте تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا деп айтуҰ н&рлардҰқ перденӘқ астҰнан жасҰрҰн үа байп, н&рлардҰруҰн мегзеуӘ бӘздӘ саң болуүа итерӘп, солай жҚруӘмӘздӘ б&йҰрадҰ.

БӘр міселе жайлҰ +те ңҰсңа бӘр ишара баÇндаймҰн, зеректӘк танҰтҰп мінӘн мінӘн +здерӘқ с+йлесп аларсҰқдар.

С&раң: ЖердӘқ ңорңҰп сӘлкӘнуӘ жіне ашулануҰ осҰ ОрҰсңа келмейдӘ де тек кӘмдерге үана.....?

ЖауабҰ: ЯйткенӘ, ҚкӘмӘ жойҰлүан, +згерӘске &шҰраүан дӘнге опасҰздҰң, одан безу басңа, ал ҚкӘмӘ Ұмен дбаңи хаң дӘнге опасҰздҰң басңа. Ол ірине жердӘ сӘлкӘп, ашу-ҰзасҰн шаңҰратҰн жаүдай.

Хашр міселесӘнӘқ кӘрӘспесӘнӘқ таруларҰн с&рап жатҰр екенсӘқ. ҮазӘргӘ жаүдайҰм еш мҚмкӘндӘк бермей т&р. СонҰмен ңатар хашр туралҰауҰлда+лген соқ ңайта тӘрӘлу жайлҰ жазҰлүан аңиңаттар, айүаң-ділелдер жалпҰнҰ ңанаүаттандҰрарлҰң болүандҰңтан тез жауап жазуүа маүҰнауи тҚрде міжбҚр етпедӘ.аса мҚма кейӘнге ңалдҰ, асҰңтҰрмадҰ. ЮрӘ маүан б&л жерде к+п шектеулер ңойҰп тастаүан.

اَلصَّبْرُ مِفْتَاحُ الْفَرَجِ وَ السُّرُورِ
— 15 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْн ауҰрحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, табандҰ, жанкештӘ, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден;>Келе жатңан мейрамдарҰқ ң&ттҰ болсҰн. وَالْفَجْرِ ٭ وَ لَيَالٍ عَشْرٍ деп Ү&ран ант ету арңҰлҰ ң&ндҰ да ңасиеттӘ екенӘ ділелденген осҰ мҚбандҰлҰҚндерде жіне тақ сірӘлерде мҚбарак бауҰрларҰмнҰқ мҚбарак д&үа-тӘлектерӘ маүан да мҚмӘн-м&сҰмандарүа да +те берекелӘ ірӘ н&рлҰ болуҰн РахманнҰқ рахҰмҰнан кқдауҰ,мӘттенемӘз.

ЕкӘншӘден; Сендерге кӘшкене бӘр ңатенӘқ Қлкен үайби нҚктесӘн жіне ңарсҰ беттегӘ сӘлтеменӘ +з орнҰна жазсҰн деп жӘберӘп отҰрмҰн.

шӘншӘден; ХулусидӘқ бӘр дертӘ барҰн сезӘп жҰн сез УайҰмдамасҰн. Рисалей-Н&рдҰқ шікӘрттерӘне инает, рахмет Çүни АллаҒтҰқ жірдемӘ мен рахҰмҰ тҚсӘп ірдайҰм саңтап, жебеп жҚредӘ. ДҚниÇнҰқ машаңаттарҰ сауап жазҰлазҰлҰпебеп болатҰнҰ ірӘ уаңҰтша екенӘ рас. Олай болса ондай ңиҰншҰлҰңтарүа сабҰр саңтап шҚкӘр ету жіне табандҰлҰң танҰту керек. Ол жіне сендер менӘқ барлҰң д&үа-тӘлектерӘме жіне рухани табҰстарҰма ортаңсҰқдар.

Т+ртН&р шін;>Рисалей-Н&р, тӘкелей Ү&раннҰқ ңанатҰнҰқ астҰнда жіне Раббани ңамңорлҰңпен жайҰлҰп жатҰр. Имам-Ұ Али (р.Ғ) екӘ мірте "сҰрран, сҰрран" д пайдананҰ меқзейдӘ: н&рлар перденӘқ астҰнда болса ілдеңайда ісерлӘ айналаүа-фійӘз шашҰп н&рландҰрадҰ. Сендердей бауҰрларҰм заманнҰқ мҰна алай-тҚлей ңарамай, ңаүан жеосҰ кезге дейӘн болүанҰндай - таүҰ да мойҰмай б&рҰнүҰдай т+теп бередӘ деген ҚмӘттемӘн. مَنْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمِنَ مِنَ الْكَدَرِ деген ңаүиданҰ мҰңтап &стануҰмҰз керек.
— 16 —

Һазиз бауҰрларҰм!

СеннӘндейде мейрамдарҰқмен ң&ттҰңтаймҰн. ДенсаулҰүҰмдҰ с&рап, уайҰмдап жатңанүа &ңсайсҰқдар. ОсҰ жердӘқ ңҰсҰ ңаттҰ болуҰ жіне т&рҰп жатңан б+лмемнӘқ суҰңтҰүҰ жіне Қш есе жалүҰздҰңтҰқ ісерӘ сондай-аң, Қш тҚрлӘ жҚйке ауруҰнҰқ мазамдҰ алуҰ жіне мҚлдӘрӘншӘүҰз ңалҰп шҰдау мҚмкӘн емес азапңа &шҰрауҰм, мӘне жаүдай осҰлай бола т&ра Жаратңан Иеме сансҰз шҚкӘр етемӘн, кез-келген дерттӘқ еқ киелӘ емӘ болҰп табтерӘн иман нҰүметӘн сҰйладҰ жіне таүдҰрүа иманнҰқ ӘшӘнен ңазаүа риза болу, жазмҰшңа к+ну дейтӘн дірӘ тарту еттӘ. С+йтӘп сабҰр саңтаудҰ нісӘп етӘп, шҚкӘр еткӘздӘ.

ҺазикҚтӘқдл жіне аңпейӘл бауҰрларҰм!

Сендер секӘлдӘ жандардҰ Рисалет-Қн Н&рүа ие жіне жаŞшҰ жіне саңтаушҰ ңҰлүанҰна Рабб-Ұ РахимҰма сансҰз шҚкӘр етемӘн. С+йтӘп мен сиÇңтҰ ілсӘз бейшаранҰқ ңҰлдай белӘне тҚсер ауҰр жҚктӘ жй-Н&рдттӘ.

БауҰрларҰм! Б&л жолүҰ жазүан Қш хаттарҰқнан бӘр т&тас Қш Хулуси, Қш Сабри, Қш ХаңңҰ сҰндҰ аса ңҰмбаттҰ тоүҰз бауҰр к+рдӘм. АбаңтҰда Абдрахманне келесӘнӘқ мӘндетӘн атңарүан, Çүни киӘмдерӘмнӘқ жҰртҰңтарҰн жамап берген ХаңңҰ бауҰрҰмнҰқ ҰңҰластҰ да шҰнайҰ достҰүҰ мен ойлаүаннан ілдеңайда артҰп шарҰңтап кеткенӘн бболҰп риза болдҰм.

Сабри бауҰрҰм! МенӘ ңоршап, т&саулап тастаүан ауҰр шарттарүа к+п мін бермейсӘқ. Алайда, осҰ жердӘқ кҚдӘкшӘл дҚниÇң&марларҰ маүан шҚйлӘгӘп, жӘтӘ баңҰлап ңаттҰ тиӘсуде. ТӘптӘ..ңҰласттӘ.... жарайдҰ.

Сондай-аң, мен туралҰ шамамнан мҰқ есе артҰң баүалап жоүарҰ маңам, биӘк міртебе беру тек ңана Рисалей-Н&р ҚшӘн, онҰқ ңҰзметӘ ҚшӘн жіне Ү&раннҰқ алмастарҰн сатушҰ, делдал ретӘнде болсам үаайтпайҰлдаймҰн. Юйтпесе тҚкке т&рмайтҰн жеке т&лүам жаүҰнан ондай маңтаулардҰ ңабҰлдауүа аңҰм жоң. Жалт-ж&лт еткен &шңҰр ңаламҰмен Рисалей-Н&рүа еқбегӘ сӘқген жіне бӘздӘқ ойҰмҰздан кетпейтӘн міртебесӘ биӘк ХафҰз ТіуфиктӘқ жазүан АÇт-ҚлтҰр, о рисалесӘн бӘр уаңҰт ретӘ келгенде жӘберерсӘқдер. ОнҰқ тоүҰз жҰл бойҰ ңол жазбасҰмен к+зӘмдӘ ңуантңан жазуларҰн таүҰ да к+ргӘм келедӘ.

— 17 —

Аса ңҰмбаттҰ Хулуси жіне ХаңңҰ сҰндҰ бауҰрларҰм!

ХаңңҰнҰқ дегеашадҰ., СабридҰқ жазүан хаттарҰ діл олардҰқ хатҰ секӘлдӘ ңабҰл болдҰ. Ол т&рүҰдан алүанда Хулусимен хабарласу жалүасҰп жатҰр. Рисалей-Н&р кҚннен-кҚнге жарңҰрап иман саласҰнда жақа белестер асуда. Ол +зӘнен +зӘ иншам ү&л к+рген адамдардҰқ к+қӘлӘнен шҰүҰп, баурап алуда, ал ңҰрсҰңңандардҰқ аузҰна ң&м ң&Şда. ОнҰ үайби бӘр ңол саңтап, д&шпандарҰн тҰүҰрҰңңа тӘреуде. КіпӘрлердӘқ соңҰр к+здерӘ онҰқ +зӘн к+рмейдӘбереке де таба алмайдҰ, бӘраң жарңҰн да ңҰзу ңҰзметтерӘнӘқ жемӘстерӘн к+рӘп ақ-тақ. ОсҰ кҚндерӘ бӘзге +те саң болуҰмҰз ңажет.

Һазиз, адал, ңҰмбаттҰ бауҰрларҰм жіне Ү&ран ңҰзметӘнде табандҰ да ҰңҰластҰ, еқбеккеш достарҰм! Ұ +те қа бӘр кіраматңа &йҰтңҰ жіне инает пен ңуанҰшңа себеп хаттарҰқдҰ алдҰм. Ол, Рисалет-Қн Н&рүа ңатҰстҰ ИліҒи икрам мен инаеттӘ, Çүни Ү&дайдҰқ... шамен жарҰлңауҰн к+рсеттӘ. Үалай десеқдер, осҰдан т+рт-бес кҚн б&рҰн толҰң тексеруден +ткӘземӘз деп мен отҰрүан абаңтҰнҰ тӘнтӘп шҰңтҰ. БірӘн астан-кестеқ ңҰлҰп аңтарса да Ү&дайдҰқ ң&дретӘ, бӘздӘ +кӘндӘретӘн ешнірсе таба аүҰм, е Тек, немдӘлӘк рисалесӘ, Дерт пен Дауа жіне он ҚшӘншӘ Лема секӘлдӘ алтҰ-жетӘ кӘтаптарҰмҰздҰ к+рӘп "зиÇнҰ жоң!" дедӘ. СосҰн Хусрев бауҰрҰмҰздҰқ азан туралҰ жазүан міселесӘне &ңсас жазбанҰ зақүа ңайшҰ болса да бӘрӘн ң жіне ай тҚгел ңайтарҰп бердӘ. Мен сол оңиүадан ңаттҰ ісер алҰп, уайҰмдап - таудан ңайтҰп келе жатңанда - АбдҚлміжид, Сабри, Хусрев, ХафҰз Алимен с+уүа, к, апҰрм-ай сендерге де тиӘсӘп жатҰр ма деп бӘлгӘм келдӘ. ТӘптӘ тауда дауҰстап айңайладҰм. КелгенӘмде есӘктӘ кенет Юмин аштҰ. ҮолҰма т+ртеуӘқнӘқ жазүан мубарак хаттарҰқдҰ &статтҰ. ЕкеумӘз б&л иегӘ теүҰ жіне тӘнту кезӘндегӘ Ү&дайдҰқ саңтаүанҰн жіне ХусревтӘқ кҚтпеген жерден арҰз жазҰп нітижесӘ жаүҰмдҰ болҰп шҰүуҰ Çүни Раббани ңамңорлҰң діл уаңҰтҰнда болүанҰна к+зӘмӘз жеттӘ. Рисалет-Қн НҰ (майайҰм АллаҒтҰқ ңамңорлҰүҰнда деп шҚкӘр еттӘк.

— 18 —

Һазиз бауҰрларҰм! ФихристенӘқ Çүни РисалелердӘқ толҰң мазм&нҰнҰқ ңалүанҰн жазу сендерг ңҰзҰңҰрҰлүан болатҰн. ОнҰ +зара б+лӘсӘп жазсақдар жаңсҰ боладҰ.

МашаллаҒ, бірекелдӘ, ңаламдарҰқ ңҰзу ж&мҰс Әстеп жатумен ңатар санҰнҰқ артуҰ жіне Сау ауҰлҰнда үдҰр б к+бейӘп кетуӘ ңуанарлҰң жійӘт. ХажҰ ХафҰз бен онҰқ ауҰлҰна мҰқ мірте БірекелдӘ, бӘздӘ шаттҰңңа б+ледӘ. Жіне ХусревтӘқ тіуафуктҰ жазбасҰ ісӘресе жарңҰн М&үжизат-Ұ АхмедиÇ (с.а.у) кӘтабҰнҰқ н&сңасҰ жіне Қлкен, кӘшӘ АлилердӘқ жсҰ ңҰррисалелерӘ б&л +лкеде ңҰзҰүа оңҰлҰп, тез тарауда. ИншаллаҒ, ол берекелӘ ңаламдардҰқ ілӘ талай жеқӘстерӘ боладҰ, тӘрӘ болсаң к+рермӘз.

Һазиз, ңҰмбаттҰ, адал ірӘ табандҰ бауҰрларҰм!

да Н&ристенӘ +зара б+лӘсӘп ҰнтҰмаүҰ жарасңан тобҰқҰздҰқ маүҰнауи т&лүасҰна тапсҰрүандарҰқ +те жаңсҰ болүан. ЕндӘ толҰңңандҰ жіне ірңашан ңастарҰқнан табҰлатҰн &стаз таптҰқдар. Ол маү дҚниÇ&стаздҰқ міртебесӘ мҰна ілсӘз бауҰрларҰқнан ілдеңайда жоүарҰ. ЕндӘ менӘқ ңажетӘм бола ңоймас.

Сабри бауҰрҰм! СенӘқ к+рген тҚсӘқ мҚбарак ірӘ маүҰнасҰ тереқ. ИншаллаҒ уаңҰт +з орнҰна ңойҰп тіпй з&лҰдӘ.

БауҰрларҰм!

СендердӘқ к+қӘлдерӘқ ҚшӘн жіне іскерге бару міселесӘне орай ңазӘргӘ болҰп жатңан оңиүаларүа шолу жасадҰм. ЖҚрекке мҰнадай ой келдӘ: БолҰмсҰз нірселерге негтҰн &Çен жіне Үар&нүа &ңсап деп Çүни ризҰң несӘбемдӘ мен +зӘм таптҰм деп Раббани сҰй-сиÇпат екенӘн бӘлмей шҚкӘр етпейтӘн жіне материализм &үҰмҰн ңабҰлдап ширк ңосатҰн жіне жаүҰмсҰз жаүҰ жаүҰмдҰ жаүҰнан асҰп тҚскена бҚкӘбатҰстҰң мідениет ілбетте аспани шапалаң жеп жазасҰн тарттҰ. С+йтӘп жҚздеген жҰлдар бойҰ жинаүан +ркениет +нӘмдерӘн +ртеп, бірӘнен айҰрҰлҰп тҰндҰ. ЕуропанҰқ залҰм +кӘметтерӘ з&лҰмдҰңпаңтап жіне "Сіур" келӘсӘм шартҰ арңҰлҰ Ислам ілемӘне жіне халифаттҰқ орталҰүҰна жасаүан опасҰздҰңтарҰ ҚшӘн жеқӘлӘске &шҰрап шапалаң жедӘ. Олар дҚниÇнҰқ +зӘнде тозаңңа тҚсӘп шҰүа алмай, азап шегӘп шҰр-пҰр болуда.

— 19 —

шӘ дҚнб&л жеқӘлӘстерӘ діл зӘлзіла секӘлдӘ опасҰздҰңтарҰнҰқ жазасҰ. К+пшӘлӘктӘқ айтуҰ бойҰнша, Рисалет-Қн Н&рдҰқ екӘ орталҰүҰ боп саналатҰн Спарта жіне Кастамону аймаңтарҰ басңа жерлерге ңараүанд&ндай ни апаттардан аман ңалуда онҰқ себебӘ, Рисалей-Н&р арңҰлҰ алҰнүан шҰнайҰ иман, таңуа, дӘндарлҰң. ЯйткенӘ, м&ндай біле мен апаттар иманнҰқ ілсӘздӘгӘнен пайда ап балн кҚнілардҰқ жазасҰ, сонҰқ нітижесӘ боп табҰладҰ. Хадис бойҰнша садаңа біленӘ ңайтарҰп жӘберетӘнӘ секӘлдӘ ілгӘ имани кҚш-ңуат ілгӘндей апаттарүа ңарсҰ т&рҰп дірежесӘне ңарай т+теп берӘп керӘ ңайтарадҰ.

асатҰп

Һазиз, адал жіне шҰнайҰ да жанкештӘ, сенӘмдӘ бауҰрларҰм!

СендердӘқ б&л жолүҰ маүҰнауи, н&рлҰ кіделерӘқ мен ҚшӘн фердіус жіннатҰнан бӘр шоң гҚл, баңи ілемнен келген абҰл-кіусар РИç">дӘ к+қӘлӘмдӘ шаттандҰрҰп, бҚкӘл сезӘмдерӘм ңуанҰшңа б+ленӘп шҚкӘр еттӘм. Сендерге жауап ретӘнде &заң хат жазүҰм келедӘ, дегенмен уаңҰтҰм да жаүдайҰм да м&рша бермей, ңҰсҰл таÇқ болүандҰңтан ңҰсңа ңайҰруүа міжбҚр болдҰм.-Н&р штек сол сҰй-кіделердӘқ иелерӘне жеке-жеке МашаллаҒ, БарекіллаҒ, УаффакікҚмуллаҒ, ЮсүадікҚмуллаҒ деймӘн. ЮсӘресе, +зӘндӘк бӘр медресе тірӘздӘ жиҰрма жетӘншӘ МектубттҰ ңолҰма алҰп сол жерде +ткен шаңңа кетӘп саүҰнүан бауҰрларҰммен де ділҚздестӘм жіне ңайта-ңайта жіне жеке-жеке кездесӘп, к+рӘсӘп жҚрмӘн.

ОтҰз бӘрӘншӘ аÇттҰқ бӘрӘншӘ кӘрӘспесӘ болүан وَ اِنْ كُنْتُمْ مَرْضٰٓى с+йлемӘ мҰқ бес жҚзден асатҰн джифри санҰмен мҰна кіпӘрлер тарапҰнан ж&ңтҰрҰ ХафҰзурулардҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ Рисалей-Н&рдаүҰ Ү&рани дірӘлермен емдеуге болатҰнҰн меқзеп, сонҰмен ңатар +кӘнӘшке орай, егер дҚниÇнҰқ екӘ жҚз жҰлдай +мӘрӘ ңалүан болса бӘр адасңан топтҰқ да ңабаттасҰп жалүаса беретӘнӘнегзеп мен бӘлдӘрӘп т&р. فَتَيَمَّمُوا صَع۪يدًا с+йлемӘ ишари маүҰнасҰнда, екӘншӘ белгӘнӘқ бӘрӘншӘ нҚктесӘнде"син">ірпӘ"сад">ірпӘнӘқ артҰна жасҰрҰнуҰнҰқ жіне"сад">ірпӘнӘқ к+рӘнбей ңалуҰнҰқ екӘ себебабарҰн

БӘрӘншӘден; Саид діл топҰраң сиÇңтҰ ңарапайҰм, к+нгӘш ірӘ менмендӘктӘ тастаүан, толҰң кӘшӘпейӘл болуҰ шарт. Сонда Рисалет-Қн Н&рүа к+леқке тҚсӘрмей, ісерӘ кҚштӘ болмаң.

— 20 —

ЕкӘншӘден; ҮазӘргӘ тақда батпаңңа батуҰмҰздҰқ, рухани апатңӘ ңҰмбауҰмҰздҰқ бӘр себебӘ +зӘмӘзше дамҰп, +ркениеттӘ боламҰз деген ойдан туҰндаүандҰңтан, олардҰқ ңатесӘн бетӘне басҰп, м&сҰлманнҰқ дамуҰ мен +ркениетӘ тек дӘн Исламмен, ИмандҰлҰңпен боладҰ, дег оңиүаишара ңҰладҰ.

БауҰрларҰм! ЖаңҰнда к+кейӘме екӘ міселе келдӘ. БӘреуӘ Рисалей-Н&р тілабаларҰна, ал екӘншӘсӘ маүан ңатҰстҰ. МӨН РЕТ болүандҰңтан сендермен б+лӘсӘп отҰрмҰн.

БӨРӨНШӨ МЮСЕЛЕ: БӘрӘншӘ Ш&үада екӘ-Қш аÇттҰқ ишарасҰ баÇндалүан жерде Рисалет-Қн Н&рдҰқ шҰнайҰ тілабаларҰ дҚниÇдан имандҰ кететӘнӘ, іҒл-Ә жіннат болатҰнҰ жайлҰ киелӘ сҚйӘншӘ, ңуаттҰ да ңуанҰштҰ хатҰр ірÇндалүан болатҰн. Алайда м&ндай мақҰздҰ да +зектӘ міселенӘ, Çүни +те ң&ндҰ ишаранҰ ңуаттайтҰн кҚштӘ ділел керек деп кҚтӘп жҚр едӘм. КҚткенӘме к+п болдҰ. Ү&дайүа шҚкӘр екӘ белгӘ-нҰ ойнайкейге келдӘ.

БӘрӘншӘ белгӘ: Тахңиңи Иман, Çүни зерттелӘп, ібден к+з жеткӘзӘлген иман илміл-Çңин дірежесӘнен хаңңал-Çңин дірежесӘне к+терӘлген сайҰн т&раңтанҰп беки тҚсетӘнӘне іҒл-Ә кішф уі тахңиң іулиелер бӘр ауҰздан ңарар берген жіне бҰлкӘ ңолен екен: "Жан алңҰмүа келӘп, адам +лер кезде ізізӘл шайтан уісуісі-кҚдӘктӘ тек аңҰлүа салҰп кҚміндандҰрҰп ңоÇдҰ екен. ЮлгӘндей тахңиңи иман боБӘрӘншҰлда т&рмай ірмен ңарай енӘп ңалбке, рухңа, сҰрүа жіне басңа сезӘмдерге сӘқӘп, бойүа тарап кетедӘ. Ал ол жаңтарүа шайтаннҰқ ңолҰ жетпейдӘ. С+йтӘп иманҰ аман ңаладҰ".

М&ндай тахңиңи иманүа ңол жеткӘзудӘқ йҰп, оуілаÇт-Ұ кімилі" арңҰлҰ кішф уі шуҒуд ңҰлҰп, Çүни к+збен к+ргендей, ңолмен &стаүандай анҰң ңанҰң тҚрде аңиңатңа жету. Б&л жол іхасса-Ұ хауасңа тін, Çүни тақдаулҰ т&лүалардҰқ ӘшӘнен таңуа, ерекше жандарүа тін, олардҰқ иманҰн шухуди деп атметӘн Çүни олар к+збен к+ргендей сенедӘ.

ЕкӘншӘ белгӘ: Рисалет-Қн Н&рдҰқ шҰнайҰ шікӘрттерӘ, +здерӘнӘқ аңҰрҰ ңайҰр болҰп кімӘл иманүа ңол жеткӘзулерӘ ҚшӘн ңҰруар ірӘ маңб&л, шҰнайҰ д&үалар жасайдҰ. ОлардҰқ ешбӘреуӘ ңабҰл болмауҰжбҚр бңҰлүа сҰймайдҰ. Атап айтсаң, Рисалей-Н&рдҰқ бӘр ңҰзметшӘсӘ жіне бӘр шікӘртӘ жиҰрма т+рт саүат бойҰ Н&р шікӘрттерӘнӘқ аңҰрҰ ңайҰр болҰп, міқгӘ баңҰтңа б+ленулерӘ ҚшӘн жҚз мірте д&үҰ болсӘ. онҰқ жасаүан д&үаларҰнҰқ кемӘнде жиҰрма-отҰзҰ Рисалей-Н&р тілабаларҰнҰқ имандарҰ саламат болуҰ ҚшӘн, жіне ірңайсҰнҰқ аңҰрҰ ңайҰрлҰ, дҚниÇдан имандҰ кетуӘн тӘлеп, д&үанҰ ңабҰл болатҰн дірежеде, шарттарҰн орҰндап т&ржҰлап та-ңайта жасауда. Сондай-аң, Рисалет-Қн Н&рдҰқ тілабаларҰ жамаүат болҰп б&л заманда жан-жаңтан ңауӘп т+нген, шабуҰлүа &шҰраүан имандарҰн саңтап сау-са&ттарҰболсҰн деп адал ірӘ бейкҚні тӘлдерӘмен +зара жасаүан д&үаларҰнҰқ санҰ ңҰруар к+птӘгӘ сонша АллаҒтҰқ рахҰмҰ мен хикметӘ керӘ ңайтаруүа р&ңсат ете ңоймас.зӘн та барлҰүҰ жаппай ңабҰл болмаса да ӘшӘнен бӘр тҚйӘрӘ ңабҰл болса барлҰүҰнҰқ иманҰ саламат болҰп дҚниÇдан имандҰ кетуӘне жеткӘлӘктӘ. ЯйткенӘ ірбӘр д&үа жалпҰүа ортаң болҰп бірӘн ңамтидҰ.

ЕКӨНилдердЕЛЕ: ЖиҰрма жҰл б&рҰн бастҰрҰлүан "Сунухат" рисалесӘнде, аңиңатңа сійкес тҚсӘмде Ислам ілемӘнӘқ таүдҰрҰ жайлҰ кеқес ң&рүан рухани міжӘлӘсте осҰ үасҰрдйҰрмайнан барүандҰңтан менен, Çүни ЕскӘ Саидтан с&ралүан с&раңтҰқ жауабҰнҰқ нҰшан-белгӘлерӘ діл ңазӘр к+рӘне бастадҰ. Сол кезде ілгӘ маүҰнауи міжӘлӘс менен бҰлай деп с&раүан болатҰн:

"ОсҰ Алман َح۪يمِӘнӘқ жеқӘлӘсӘмен тҰнүан соүҰста ОсманлҰ мемлекетӘнӘқ жеқӘлӘске &шҰрауҰнҰқ хикметӘ сҰрҰ неде?"
Жауап ретӘнде ЕскӘ Саид бҰлай деген едӘ:>Егер бӘҰз АлиенӘмӘзде мідениет деп дӘни ң&ндҰлҰңтарҰмҰздан бас тартар едӘк. ЖетӘ жҰлдан кейӘн солай болдҰ. Мідениет дегендӘ желеу етӘп Ислам ілемӘне ісӘресе Мекке, Мідині секӘлдӘ ңасиеттӘ жерлерге Анадолуүа жасалүرَحْمَй режим, орнап батҰстҰң мідениет жаулап міжбҚрлӘ, тҚрде бірӘне ортаң жаппай жҚзеге асҰрҰлар едӘ. АллаҒтҰқ рахҰмҰмен ол жерлердӘ аман саңтау ҚшӘн таүдҰр бӘздӘқ жеқӘлуӘмӘзге пітуа бердӘ.
Діл осҰ жауаптан жиҰрма жҰл +ткен соқ таүҰ бӘр тҚнӘ وَ رَбҰлай деп сауал ңойҰлдҰ: "Бейтарап ңалүанда, айҰрҰлҰп ңалүан иелӘгӘн керӘ ңайтарҰп алатҰн едӘ ірӘ МҰсҰр мен ндӘстандҰ да ң&тңарҰп одаңтас табар едӘ. ОсҰнттҰқ семдӘк саÇсатта Қлкен жеқӘске ңол жеткӘзуге мҚмкӘндӘк бола т&ра кҚміндӘ, ірӘ сенӘмсӘз,
— 21 —

агер осҰ ңалаүа бӘр ңутуб, Çүни рухани міртебесӘ тҰм жоүарҰ айталҰң Һаус-Ұ Аүзам Шійх Гійлани келсе, с+йтӘп сенӘ "он кҚнде іулие ңҰламҰн, жоүарҰ міртебеге шҰүарамҰн", десе, сен Рисалей-Н&рдҰ тастап онҰқ жанҰна кетӘп ңалсақ СпарталҰҰру. Мрларүа жолдас бола алмайсҰқ.

— 22 —

пайдасҰ жоң д&шпан бӘр елге (АнглиÇ) жаңтасҰп осҰлайша мҚлдем зиÇндҰ жолдҰ тақдаүан болдҰ. ЮлгӘндей тиӘмдӘ жолдҰ +те зерек тӘпн іу бси данҰшпан адамдардҰқ байңамай олардҰқ назарҰнан жасҰрҰн ңалуҰнҰқ хикметӘ не?" МаүҰнауи жаңтан келген жауап бҰлай болатҰн: "Сен жиҰрма жҰл б&рҰн маүҰнауи с&раңңа берген жауабҰқ осҰ сауалдҰқ да толҰңартҰнаҰ, Çүни егер жеқӘске жеткен елдӘ ңолдап, солармен одаң болүанда таүҰ да "мимсӘз мідениет", Çүни азүҰндҰңңа апаратҰн батҰстҰң т&рмҰс салтҰ Қстем сас, трежим ешңандай кедергӘсӘз Ислам ілемӘне, ңасиеттӘ жерлерге жаппай орнап басңаша болар едӘ. ш жҚз елу миллион м&сҰлмандардҰқ сау-саламатҰ ҚшӘн ілгӘ к+рӘнӘп т&рүан ап-ашҰң ңатенӘ байңамай, соңҰр адамдай ірекет ңҰлдҰ.

بِاسْمِه۪ سُшіҒадаَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм!

СендердӘқ мҰна мейрамда жӘберген сҰй-кіделерӘқ менӘ мейрамҰммен ң&ттҰңтап к+қӘлӘмдеерттепҰрңаудҰқ бірӘн жойҰп жӘбердӘ. МҰқ мірте бірекелдӘ. М&ндай заманда м&ндай шҰнайҰ ҰңҰлас, адалдҰң, Ү&дай ҚшӘн достҰң, АллаҒ жолҰнда ҰнтҰмаң тек ңана ңайрат-жӘгерӘ мол, ҰнталҰ да адал жанд&ңтаж оладҰ. Сендер секӘлдӘ жандардҰ ҮасиеттӘ Ү&ранүа ңҰзметшӘ, Рисалей-Н&рүа шікӘрт ңҰлүан Халиң-Ұ ЗҚлжілалүа шҚкӘр сансҰз мадаң.

арак т бауҰрҰм! СенӘқ, барлҰң бауҰрлардҰқ атҰнан мейрамдҰ ң&ттҰңтау ниетӘмен жӘберген іу баста Ү&раннҰқ +те тамаша, керемет параларҰн сосҰн Мект сол жӘтабҰнҰқ басҰм б+лӘгӘн тарту етуӘқ бӘздӘ дін риза ңҰлҰп мейрамдҰ ң&ттҰңтау ретӘнде ңабҰл алдҰң, мҰқдаүан бірекелдӘ.

КӘшӘ Али бауҰрҰм! СенӘқтӘлмарауи Қлкен сҰйлҰүҰқ менӘ шҰнҰмен тақңалдҰрдҰ. МҰна ідемӘ жазу лкен АлидҰкҰ ма ілде КӘшӘ АлидҰкҰ деп бӘле алмай абдҰрҰп ңалдҰм. Бейне бӘр дҚниÇүа

— 23 —

жақа ҮарсҰбдрахман, бӘр ЛҚтфу келгендей жіне лкен ХафҰз АлидҰқ ідӘсӘне &ңсас ңаҒарман ңолңанат жетӘскен екен деп ңуандҰм жіне екӘ мҚбарак ірӘ ҰңҰйӘншӘ ірӘ ңҰмбаттҰ М&стафалардҰқ ңолҰна алмас ңҰлҰш сҰйланҰптҰ ол ңҰлҰш осҰ аймаңтҰ азат етуге септӘгӘ тиер жіне ңҰзмет т&рүҰсҰнда мен секӘлдӘ Ұқ (с.байү&сңа демеушӘ болар. МашаллаҒ, лкен ХафҰз АлидҰқ н&рлҰ да алҰп фабрикасҰ КҚле+нҚн де ңамтҰп алүанҰ үой діл сонҰқ ңаламҰ, діл сондай ідӘс, діл сондай жӘгер танҰтҰпсҰқ. Рисалей-Н&рдҰқ болмҰсҰ, таүрасатҰн наңҰштармен безенген к+йлек кигӘзӘпсӘқ.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

МейрамдарҰқдҰ ң&ттҰңтап, ңҰзметтерӘқдӘ жоүарҰ баүалап, табҰстҰ болуларҰқа д&үа ете отҰрҰп Халиң-Ұ Рахимге са ңарттҚкӘр етемӘн. АллаҒ, сендердей ңайсар жанкештӘ бауҰрлардҰ Рисалет-Қн Н&рдҰқ иесӘ жіне онҰ жаŞшҰ ңҰлүанҰна шҚкӘр. Сендер есӘме тҚскенде ай-аң,жадҰрап, к+қӘлӘм к+терӘлӘп бӘр жасап ңаламҰн. ДҚниемен ңош айтҰсу мен ҚшӘн тҚк емес, +кӘнбеймӘн. ЯйткенӘ сендер болсақдар +зӘмдӘ тӘрӘ сезӘ

#48лӘмнен ңорҰңпай, ажалҰмдҰ ңуана кҚтемӘн. АллаҒ сендерге разҰ болсҰн, імин, імин, імин.

БауҰрларҰм!

Сендерге бӘр ңҰзҰңтҰ хикаÇ айтҰп берейӘн: БӘрйдҰ жарӘ маүан Барладан бӘр кӘсӘ аүаштан жасалүан ң&тҰда жақүаң аралас тіттӘ жӘберген болатҰн. Ү&нҰн т+леп алүан ілгӘ бӘр жарҰм келӘ тіттӘден кҚнде алтҰ данадан +зӘм жеп кейде діл сол ша б&л кейде к+птеу басңаларүа тібірӘк ретӘнде сҰйлайтҰн едӘм. Б&л оңиүа білкӘм СҰддҰң СҚлейменнӘқ есӘнде болар. КейӘн онҰ марң&м Галип бÊй екеумӘз есептедӘк. Яз шамасҰнан бес-алтҰ есе артҰп берекет тапанда іна к+зӘмӘз жеттӘ. Мен сонда айтңан едӘм: МҰна кӘсӘнӘқ ҰңҰласҰ кҚштӘ, ңолҰ Қлкен берекелӘ екен". ЕндӘ есӘме тҚстӘ, ол ХажҰ ХафҰз болатҰн. Сол үажап берекенӘқ ңазӘрде сҰрҰ аймаүандай.

— 24 —
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى

Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ ХафҰз АлидҰқ сондай-аң, мҚбарактардҰқ ауҰлҰна д&үа етӘлген кезде Сау ауҰлҰна да д&үа етӘлетӘн болдҰ. ТолҰң бӘр жҰл болдҰ тӘрӘ адамдардҰқ саÇсҰнда марңен Рисда Қлескер. Рисалет-Қн Н&рдҰқ ңҰзметӘнде жҚргенде к+птеген шікӘрттер жеке-жеке іртҚрлӘ кіраматңа б+ленӘп, ИліҒи икрам-сҰйлҰң алүанҰн сезӘнгенӘ секӘлдӘ мҰна ілсӘз бауҰрларҰқ аса м&ңтаж ңҰзмедҰңтан неше тҚрӘн сезӘп, к+рӘп жҚр. ОсҰ кҚндерӘ осҰ аймаңтаүҰ шікӘрттер ант ете отҰрҰп мҰнанҰ мойҰндауда:

БӘз н&рүа ңҰзмет еткен сайҰн т&рмҰсҰмҰз жеқӘлдеп, к+қӘлӘмӘз к+терӘқкӘ болса, жҚректӘқ тҰнҰсҰ кеқейӘп жан рахатҰн ашҰң р жаңңсезудемӘз. МенӘқ к+п сезӘнгенӘм сонша ніпсӘ мен шайтанҰм да ол анҰңңа тақүалҰп ҚнӘ шҰңпай ңалдҰ. БӘлӘп ңойҰқҰздар, бӘр жҰлдан астҰ, мен к+зӘ ткен кезӘмде Рисалет-Қн Н&рдҰқ шікӘрттерӘнӘқ ӘшӘнде Рисалелерге ңҰзмет ететӘн ійел заттарҰн сондай-аң, балалардҰ, ірӘ ата-аналарҰн да ңосатҰн болдҰм. СебебӘ, іу баста Сабри болҰп ол жаңта да б&л жаңта да кейбӘр кӘсӘлер, бала-шаүасҰмен н&р "Иі, Әне кӘрӘп ңҰзмет етуде. АллаҒтҰқ ідӘлдӘгӘ үой, дӘн Исламүа опасҰздҰң жасаүан азүҰн мідениетшӘлдер маүҰнауи азапңа тҚсӘп, бідіуи, жабайҰлардан да бетер т+мендеп, тоз-тозҰ шҰайланҰЕуропанҰқ жіне БританиÇнҰқ жҚз жҰлдҰң мідени т&рмҰсҰн, ңҰзҰңтҰ +мӘрӘн, +ркениетӘн, басңаларүа, ҚстемдӘк рахатҰ астан-кестеқ боп, олардҰ бӘй-Н&р билеп жіне бастарҰна с&мдҰң уайҰм мен ңауӘп т+ндӘ, т+бесӘнен бомба жауҰп жатҰр. МӘне, осҰндай аласапҰран заманда еқ ңажеттӘ де аса мақҰздҰ, еқ белтӘрӘ атңарҰлар мӘндет имандҰ саңтап ңалу. СондҰңтан діл осҰ жҰлдҰ меқзейтӘн Ү&раннҰқ ңуанҰштҰ хабарҰ жіне فَضْلًا كَب۪يرًا ٭ فَضْلُ اللّٰهِ يُؤْت۪يهِ مَنْ يَشَٓاءُ

деген асҰз с&Ұқ сҚйӘншӘ хабарҰн тҰқдар болсаң, еқ Қлкен жеқӘс ретӘнде Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи иман т&рүҰсҰндаүҰ жеқӘсӘ екенӘ белгӘлӘ.

Рас, ір адамнҰқ иманҰ міқгӘ жіне дҚни шаүҰнлҰп баңи ж&маңтҰқ кӘлтӘ ірӘ н&рҰ болҰп табҰладҰ. Олай болса, иманҰ ңауӘптӘ жаүдайда т&рүан адамүа бҚкӘл дҚниÇнҰ билеп салтанат ң&рудан да пайдалҰ баң-діулетке, табҰсңа ңол жеткӘзетӘн Рисалет-Қн Н&р, ілбетте ілгӘ аÇттаңҰластазарҰнда жіне осҰ үасҰрүа ңатҰстҰ аÇттардҰқ сҚйӘншӘ

— 25 —

хабарларҰнҰқ арнайҰ тҚрдегӘ &йҰтңҰсҰ, назар аударарлҰң міселе. Н&р мен ГҚл фабрикасҰнҰқ ңҰзметардҰқ мен иелерӘ бейне бӘр адамнҰқ екӘ к+зӘ тірӘздӘ. СҰрт к+зге екеу боп к+рӘнгенӘмен бӘреу ңҰлҰп к+редӘ. Ал, ңитар адам екеу ңҰлҰп к+редӘ. Ү&дайүа шҚкӘр, екӘ фабриканҰқ, Çүни екӘ топ жамаүаттҰқ ауҰзбӘршӘлӘгӘ мҰңтҰ, ҰнтҰман, мер.

— 26 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ دَقَٓائِقِ الْفِرَاقِтҰқ жізиз, мҚбарак, +те адал, шҰнайҰ ірӘ жанҰм деуге лайҰң бауҰрларҰм!
СендердӘқ менӘ ңаттҰ ңуантңан соқүҰ хаттарҰқа Спарта арңҰлҰ жауап бермеуӘмнӘқ себебӘ, мерӘ иншартанҰқ орталҰүҰмен байланҰсңанҰма б&л жерде кҚдӘктенӘп, жӘтӘ баңҰлауүа алүан. БӘр жаүҰнан солай болүанҰ д&рҰс шҰүар, себебӘ осҰлай айналҰп келсе сендерге жеткенше жолда Рисалей-Н&рдҰқ бӘрнеше орталҰңтарҰ пайдаланҰп, ңажетӘне жаратадҰ хаттаусрев бауҰрҰм!>СоқүҰ хатҰмда бҰлай деген болатҰнмҰн: "ХусревтердӘқ аналарҰ бӘр жҰлдан астҰ барлҰң шікӘрттерӘмнӘқ іке-шешелерӘне д&үа етӘлуӘне себеп болдҰ". М&нҰ д&рҰс тҚсӘн, сенӘқ анақ секӘлдӘ он жҰлдан берӘ Рисалет-Қн Н&рдҰқ хас шікасҰ онӘнӘқ дірежесӘне жеткен ол жерде к+п ахиреттӘк апа-ңарҰндастарҰм бар. Олар жақадан басңалардҰқ да д&үа шеқберӘне кӘруге себеп болдҰ деген وَالْبендерге Рисалет-Қн Н&рдҰқ б&л +қӘрде к+рӘнген кіраматтарҰнан сіуле-шуаңтарҰ деуге болатҰн бӘр-екӘ оңиүа баÇндап берейӘн.
БӘреуӘ:>Хатиб Мп, +мӘ(рахмітуллаҒ алейҒ) дейтӘн ҰңҰластҰ бӘр ңарт тілаба, "ИхтиÇрлар рисалесӘн" жазҰп жатҰп, он бӘрӘншӘ РиджанҰқ (ҚмӘттӘқ) соқүҰ б+лӘмӘне келгенде жіне марң&м АбдрахманнҰқ ңайтҰс болатҰн жерӘн ж ңуаттатңанда ңаламҰ: ‌‌لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَ деп жазҰп, тӘлӘ де: لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ деп аңҰрҰ ңайҰр болҰп, +мӘрӘнӘқ соқүҰ сітӘнде иманҰндӘл ше кетӘптӘ. ОсҰлайша Рисалет-Қн Н&р тілабаларҰ дҚниеден имандҰ кететӘнӘ жайлҰ ишари тҚрде хабар берген Ү&раннҰқ сҚйӘншӘсӘн ңайтҰс болу арңҰлҰ растаүан екен (рахмітуллаҒи алейҒи рахмітан уасиа).

ЕкӘншӘүа мейндер жазүан "ФихристенӘ" тексерӘп жатңанҰмда к+шӘрушӘ кӘсӘнӘқ ңалдҰрҰп кеткен параүҰн Тахсин бауҰрҰма "жаз!" дедӘм. Ол жаза бастадҰ. Үап-ңара сиÇ жіне таза ңалам, кенет сендер жазүан фихристенӘқ екӘншӘ б+лӘмӘне келгенде ңабҰл болзӘнӘқ ділел

— 27 —
болса керек, керемет ңҰзҰл тҚске айналҰп ңоÇ бердӘ. ОсҰлайша жартҰ бет ң&лпҰрҰп шҰүа келдӘ. БӘз тақңала ңарап т&рүанҰмҰзда сиÇ б&рҰнүҰ тҚсӘне айналдҰ. БеттӘқ ңалүан жартҰсҰ діл сол ңалам, сол сҰ Ситтаң, ңап-ңара тҚспен жазҰла бердӘ. М&ндай оңиүа Барлада да болүан. Бау-баңшада ШамлҰ, Місуд сосҰн СҚлеймен куі. Маүан ңара сиÇ &намайтҰн болүандҰңтан бӘр шамасҰн т+ктӘм. Кенет сиبَاقِىалүан б+лӘгӘ маүан ңаттҰ &найтҰн ңҰзҰл тҚске ауҰсҰп кеттӘ. М&нҰ к+рген Рисалей-Н&рдҰқ к+шӘрушӘ шікӘрттерӘ Ұнта-жӘгерӘ артҰп, ҰңҰластанҰп кеткен болатҰн.
АңҰрет бауҰрларҰма мақҰздҰ бӘр ескерту.
ЕКӨ МЮС* *
ب Т РАДұ.

БӘрӘншӘсӘ: Рисалей-Н&рмен байланҰсңан адамнҰқ мақҰздҰ мӘндетӘ, онҰ жазу немесе жаздҰру жіне жайҰлуҰна жірдем ету. ОнҰ жазүан немесе жаздҰрүан адам Рисалей-Н&р тілабасҰ атанҰп, ірбӘр жиҰрма пшасҰнаүатта менӘқ тӘлӘммен жҚз мірте тӘптӘ одан да к+п ңайҰрлҰ д&үа тӘлектерге, маүҰнауи табҰстарүа ортаң боладҰ. СонҰмен ңатар мен секӘлдӘ д&үа ететӘн ңадӘрмендӘ мҰқдаүан бауҰрлардҰқ жіне Рисалей-Н&р тілатҰң

нҰқ д&үаларҰна, тапңан табҰстарҰна ортаң боладҰ. ЮрӘ, т+рт т&рүҰда т+рт тҚрлӘ маңб&л үибадат саналатҰн рисаленӘ к+шӘрӘп жазудҰқ пайдасҰн к+редӘ. Атап айтсаң, иманҰн ңуаттайдҰ, сосҰн басңалармҰз даанҰн ңауӘптӘ жаүдайдан ң&тңаруүа к+мектеседӘ, ірӘ хадис бойҰнша бӘр саүат пӘкӘрлеу кейде бӘр жҰлүа жуҰң үибадат дегендей имани тіфіккҚр жасаүан бер!".

жіне оүан себеп боладҰ, сондай-аң, жазуҰ нашар, ңиҰн жаүдайда жҚрген &стазҰна жірдем еткен боладҰ. МӘне осҰндай мол пайдаүа кенеледӘ. Ант етейӘн, кӘмде кӘм бӘр тҚйӘрбет жленӘ +зӘ ҚшӘн тҚсӘнӘп жазса маүан Қлкен сҰйлҰң жасаүан боладҰ. ТӘптӘ ірбӘр параүҰ мен ҚшӘн бал шекердей ңҰмбат, менӘ риза ңҰладҰ.

ЕкӘншӘсӘ:>ЯкӘнӘшке орай, Рисалей-Н&рдҰқ имансҰз ірӘ ңауӘптӘ жҰн мен адамдар аӘ:>ҮайаүҰ д&шпандарҰ онҰқ болаттай мҰңтҰ ңорүанҰсҰна, алмас ңҰлҰштай ңуаттҰ айүаң-ділелдерӘне ңарсҰ т&руүа шамасҰ келмегендӘктен небӘр айла, жаِّحُوهарандату пиүҰлҰмен рисалелердӘ жазҰп, к+бейтетӘндердӘқ Ұнта-жӘгерӘн жоŞ,
— 28 —

тоңтату, жазудан бас тартңҰзу ҚшӘн жҰмҰсңҰ ірекет етӘп шайтанүа &ңсап соңңҰ беруде. ЮсӘресе осҰ аймаңта м&ңтаждҰң басҰм, жазушҰлмдҰңңаҰ +те аз, д&шпандар болса тҰм іккӘ жіне шікӘрттер ңарсҰ т&ра алмайтҰн болүандҰңтан жергӘлӘктӘ халҰңтҰ н&рдан бӘр шама ң&р ңалдҰруда.

Аңиңат жолҰнда менӘмен с&хбат амат ткездескӘсӘ келетӘндер ңолҰна ңандай да бӘр РисаленӘ алса менӘмен емес Ү&ран ңҰзметшӘсӘ деген &стазҰмен жолҰүҰп, имани аңиңаттардан ңҰзҰңтҰ дірӘс алүан боладҰ.

МаүҰ боладҚрде ескертӘлген бӘр-екӘ тереқ міселенӘ жазҰп отҰрмҰн.

БӨРӨНШӨСӨ: Яткен Рамазанда, іҒл-Ә СҚннет уіл-жамаүаттҰқ сау-саламатҰ ҚшӘн жасалүан ңҰруар д&үалардҰқ ізӘрге ашҰң тҚрде ңабҰл болүанҰн к+рсететӘн белгӘ-нҰшансҰнда лмауҰнҰқ +зӘндӘк екӘ себебӘ к+кейге ескертӘлдӘ:

БӘрӘншӘден; ҺасҰрҰмҰздҰқ тақсҰң бӘр ерекшелӘгӘ, алмастҰқ алмас екенӘн бӘле т&ра ійнек шҰнҰлар дербастап жӘбередӘ. БҚгӘнгӘ тақда м&сҰлман ңауҰмҰ тҰм ақңау ірӘ ақүал. С&мдҰң жауҰздарүа кеқпейӘлдӘлӘк жасап кешӘре саладҰ жіне мҰқдаүан жауҰздҰң жасап, к+птеген адамдардҰқ материалдҰң-рухани аңҰсҰн жеген адамнан бӘр тҚйӘр жаңсҰлҰң к+рсе бӘр мостҰң а соүан тараптар боп жаңтаса кетедӘ. ОсҰлайша, адасңандар мен кіпӘрлер санҰ аз бола т&ра ілгӘндей ақңау халҰңтҰ ертӘп алҰп к+пшӘлӘктӘ ңз!" деалпҰнҰқ ңатесӘне орай келетӘн жалпҰлама біленӘқ ірмен ңарай жалүаса беруӘне, тӘптӘ зораŞҰна себеп болҰп, ИліҒи таүдҰрдан пітуа алуда. "БӘз осҰүан лайҰңпҰз!" дегендей.

Иі, алмастҰӘрдегӘт&ра (аңҰрет, иман секӘлдӘ) шҰнҰүа (дҚниÇ, байлҰң секӘлдӘ) айҰрбастауүа зірулӘк жаүдай болса үана шариүатта р&ңсат бар. БӘраң, болмашҰ ңажеттӘлӘк ҚшӘн немесе іуестӘкпен немесе ашк+здӘкпен жіне жій бӘр ңорҰңңанүа бола айҰрбастау аңҰмаңтҰе:

اَلрасар надандҰң, кҚллӘ зиÇн, жазаүа лайҰң Әс. Сондай-аң, іркӘм тек +зӘне ңатҰстҰ жаүҰна кеқпейӘлдӘк жасап кешӘруге боладҰ. Яз аңҰсҰнан бас тартса бӘр ж+н, ал басңалардҰқ аңҰсҰн жеген жауҰздарүа кешӘрӘммен кеқпейӘлдӘзҰлүаннҰтуүа аңҰсҰ жоң, ійтпесе з&лҰмдҰүҰна ортаң болҰп есептеледӘ.

ЕкӘншӘден; Жазуүа р&ңсат болмаүандҰңтан жазҰлүан жоң.

— 29 —
ЕКӨНШӨ МЮСЕЛЕ:

БауҰрларҰм! ЕскӘшіҒир тҚрмесӘнде отҰрүанҰмда, аңҰрзаман оңиүаларҰ туралҰ хадистеҰлдасҰорамалдарҰ ділме-діл ірӘ +те орҰндҰ екенӘ расталҰп жатса даүҰ ӘлӘм иелерӘ мен іҒл-Ә иман байңамауҰнҰқ, к+рмеуӘнӘқ себептерӘн, хикмет-сҰрларҰн баÇндаүҰм кеп бӘр-екӘ бет жаздҰм, пер ИншалҰлҰп кейӘнге ңалдҰ. СоқүҰ бес жҰлда бес-алтҰ рет осҰ міселеге ниет етӘп оңталсам да сітӘ тҚспей ңойдҰ. ЕндӘ тек ол міселенӘқ шетӘнен маүан ңатҰстҰ бӘр оңиүасҰн баÇндап беру ҚшӘн к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ:

лт азаттҰң дҚрбӘлееуӘ б&е, Рисалей-Н&р ілӘ жарҰңңа шҰңпаүан болатҰн. Зор ҚмӘтпен, сенӘмдӘ тҚрде имандҰлардҰ ҚмӘтсӘздӘктен ң&тңару маңсатҰнда: "АлдҰмҰзда бӘр н&р к+рӘп т&рмҰн. БӘздӘ жарңҰн ҰнайҰ ң кҚтӘп т&р!" деп сҚйӘншӘ хабар берушӘ едӘм. ТӘптӘ, азаттҰң майдан басталмай т&рҰп та шікӘрттерӘмдӘ ңуантушҰ едӘм.

"ЯмӘр тарих" кӘтабҰмда марң&м АбдуӘни ң&нҰқ жазүанҰ секӘлдӘ, "Сунухат" сҰндҰ рисалелерӘмде де: "Мен бӘр н&р к+рӘп т&рмҰн!" деп сол бӘр аласапҰран кезде ҚмӘттенӘп, ңарсҰ т+теп беретӘнмӘн. Мен де ж&рт секӘлдӘ ілгӘ Ұп келсаÇсат ілемӘнен шҰүадҰ, ИсламнҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘне ңатҰстҰ кеқ шеқберде боладҰ деп бӘлушӘ едӘм. Алайда, дҚниÇнҰқ ахуалҰ менӘқ үайби хабарҰмдҰ, сҚ м&ндас+здерӘмдӘ бӘршама бекерге шҰүарҰп, ҚмӘтӘмдӘ Қзе беретӘн.

Кенет осҰ кҚндерӘ үайби бӘр ескерту арңҰлҰ толҰң ңанаүаттандҰратҰн бӘр ой к+кейге келдӘаүҰ ң&йша: "Бар Ұнта-жӘгерӘқмен сенӘ б&рҰннан берӘ алақдатҰп жҚрген жіне ңайта-ңайта "жарңҰн н&р к+рӘп т&рмҰн" деген хабарҰқнҰқ жоруҰ, тіпсӘрӘ, тіуилӘ бҰлай: Сендез хатт иман т&рүҰсҰнда тӘптӘ Ислам ілемӘ т&рүҰсҰнда еқ мақҰздҰ жарҰң ол Рисалей-Н&р. СенӘ ңаттҰ алақдатңан сол. СенӘқ баÇүҰдан берӘ ңиÇлдап, пайҰмдап жҚргенӘқ сол н&р болатҰн. Негп саза ол - кеқ шеқберде, наңтҰраң айтсаң саÇсат ілемӘнде болатҰн жарңҰн болашаңтҰқ, дӘндар кҚндердӘқ, дӘни ахуалдҰқ кӘрӘспесӘ, сҚйӘншӘ хабарҰ болِه۪ اَСен тез болатҰн жарҰңтҰ кейӘнӘрек болатҰн н&рмен шатастҰрҰп саÇсат ілемӘнен ӘздедӘқ.

Иі, отҰз жҰл б&рҰн алдҰн-ала сезгенӘқ рас. Дегенмен ңҰзҰл перденӘқ артҰнан ң-Н&рместӘ жерге ңараса ңҰзҰл к+рӘнетӘнӘ секӘлдӘ сенӘқ даүҰ к+ргенӘқ рас, бӘраң орнҰн ауҰстҰрҰп жӘбердӘқ. СаÇсат тартҰмдҰ болҰп сенӘ алдаттҰ".

— 30 —
بِاسْمِه۪ وَاِنْ مِنْ شَарай іِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ عُمْرِكُمْ فِى الدُّنْيَا وَالْاٰخِرَةِ اٰم۪ينَ

Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне Ү&раніне ңҰтӘнде ңабӘлеттӘ де ңуатҰ мол достарҰм!

Б&л жолүҰ ңалам арңҰлҰ жасаүан маүҰнауи тосҰн сҰйлҰңтарҰқ мҰнанҰ ділелдедӘ: Үарт, ілжуаз бӘр СаидтҰқ орнҰн басатҰлдӘ боірӘ ңуат-кҚшӘ мол, ңабӘлетӘ зор к+птеген Саидтар шҰңңан екен. ОлардҰқ рухтарҰ да с+йлеген с+здерӘ де имандарҰ да бӘрдей +зара &ңсас. СансҰз шҚкӘр, шексӘз мадаң айтамҰн Рабб-Ұ РахимҰма, сендердӘ Рисалей-е себеңамңор ірӘ жаŞшҰ ірӘ иесӘ ірӘ шікӘрт ңҰлҰптҰ. БӘзге ңиҰн-ңҰстау кезеқде, зор шарттарда, киелӘ ңҰзметте табҰс, сіттӘлӘк сҰйладҰ. УаңҰт пен мекен сендермен &заң ан Уілуге м&рша бермейтӘндӘктен ңҰсңа ңайҰрҰп сендердӘқ ірңайсҰқа жан-тінӘммен мҰқдаүан сілем жолдап, машаллах, барекаллаҒ демӘкпӘн.

ОсҰ ңасиеттӘ Қш айларда д&үаларҰқа
аса м&ңтаж бауҰрларҰқ Саид Н&рси
АҮі, жарН ТУРАЛұ ХАБАР БЕРЕТӨН МАҢұЗұ ЗОР БӨР ХАДИС
لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ اُمَّت۪ى ظَاهِر۪ينَ عَلَى الْحَقِّ حَتّٰى يَاْتِىَ اللّٰهُ بِاَمْرِه۪

ҮасиеттӘ РамазаннҰқ онҰ кҚнӘ, саүат кҚнненмасҰнда кенет мҰна киелӘ хадис ойүа келдӘ. БілкӘм, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ жамаүатҰ ңашанүа дейӘн жалүасадҰ екен деп ойлаүандҰңтан болар.

— 31 —
لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ اُمَّت۪ى (шідде саналадҰелгӘлӘин саналмайдҰ) с+зӘнӘқ джифри санҰ мҰқ бес жҚз ңҰрҰң екӘ. Б&л олардҰқ соқүҰ кезеқӘн меқзейдӘ. لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ. Ал, ظَاهِر۪ينَ عَلَى الҰртңа с+зӘ болса

(шідде саналадҰ) джифри санҰ мҰқ бес жҚз алтҰ болҰп сол заманүа шейӘн ашҰң ірӘ наңтҰ тӘптӘ басҰм тҚрде, сосҰн ңҰрҰң екӘге дейӘн жасҰрҰн, жеқӘлӘске &шҰраүан тҚрде н&рландҰру мӘндетӘн атңара беретӘнӘн рімӘзге жаңҰн меқзеп т&р дздаүҰ оладҰ.

وَ الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
حَتّٰى يَاْتِىَ اللّٰهُ بِاَمْرِه۪ (шідде саналадҰ) с+зӘ болса джан беранҰ мҰқ бес жҚз ңҰрҰң бес болҰп кіпӘрлердӘқ басҰна ңиÇмет орнайтҰнҰн бӘлдӘредӘ.
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ

Назар аударарлҰң ірӘ тақңаңайҰрл жійт. ш с+йлем жаппай бӘрлесе мҰқ бес жҚз жҰлдҰ к+рсетумен ңатар, ділме-діл маүҰнасҰ тереқ ірӘ аңҰлүа ңонҰмдҰ жіне хикметтӘ тҚрде мҰқ бес жҚз аӘмен ң бастап ңҰрҰң екӘге, сосҰн ңҰрҰң беске дейӘн Қш Қлкен +згерӘстӘқ б+лек-б+лек жҰлдарҰна сійкес келӘп т&р. М&ндай меқзеу, нҰшандар расҰнда ірбӘ хатҰ кестӘк болатҰндҰңтан ірине ділел бола ңоймас, аса ңуаттҰ да емес, бӘраң кенеттен к+кейге ңонуҰ менӘ ойландҰрҰп, к+зӘмдӘ жеткӘздӘ. ЮрӘ ңиÇметтӘқ уаңҰтҰн наңтҰ тҚрде ешкӘм бӘлмейдӘ. Дегенмен, ілгӘндей белгӘ-нҰшандарүа ңарап к+з жеткӘзугетер, тн мҚмкӘн деуге болар.

Фатиха сҚресӘндегӘ "сҰрат-Ұ мустаңим" Çүни тура жол иелерӘ дейтӘн Қлкен топтҰ суреттейтӘн اَلَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ с+зӘнүаннасӘз мҰқ бес жҚз алтҰ немесе жетӘ болҰп ділме-діл
ظَاهِر۪ينَ عَلَى الْحَقِّ с+зӘнӘқ санҰна сійкес ірӘ маүҰнасҰна д+п келӘп жіне шідде саналса لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ اُمَّت۪ى с+зӘне Қш жаңтҰ керемет парҰңпен ділме-діл кел айтҰпдай-аң, маүҰна т&рүҰсҰнан да сійкес болуҰ ілгӘ хадистӘқ белгӘ нҰшанҰн растап, ңуаттай тҚсӘп рімӘз дірежесӘне шҰүарадҰ. Ү&раннҰқ к+птеген аÇӘ рас.да
— 32 —

"сҰрат-Ұ мустаңим" с+зӘ рімӘздӘ маүҰнасҰмен Рисалет-Қн Н&рүа маүҰна т&рүҰсҰнан, джифр жаүҰмен меқзеуӘ рімӘзге жаңҰн анҰң бӘр ишарае де ңсалет-Қн Н&р шікӘрттерӘнӘқ жамаүатҰ аңҰрзаманда ілгӘ аүзам Çүни Қлкен жамаүаттҰқ соқҰнан ерген маңб&л топ екенӘне ишара етедӘ деп к+кейге ш&үҰи гҚл е ескертӘлдӘ.

اَلْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ

Һазиз бауҰрларҰм!

Діл Ү&ран оңҰп отҰрүанҰмда РисалейҰп, ерн тҰүҰз байланҰсҰ бар "ИбраҒим" сҚресӘндегӘ бӘр аÇт +зӘне назар аударттҰ. Діл сол кезде Юмин бауҰрҰм сендерге жӘберӘлуӘ тиӘс хаттҰ ікелдӘ. УаңҰт тар болүандҰңтан осҰ маүҰнасҰ тереқ аÇттҰқ теқӘзӘнен тек бӘр тамшҰсҰн үана бӘрнеше миесебӘ жаза бӘлдӘк, айҰпңа б&йҰрмақдар.

بِاسْمِه۪ مَنْ تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّ وَاِنْ مِنْ شَيзҰп к+لَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ اَيَّامِ الْفِرَاقِ

Һазиз, адал, сенӘмдӘ дҰ бӘлдар бауҰрларҰм!

АллаҒ таүалаүа шексӘз мадаң, сансҰз шҚкӘр, сендердей адал, ҰңҰластҰ ірӘ еқбеккеш жандардҰ Рисалей-Н&рдҰқ айналасҰна жинап, ңуаттҰ да н&рлҰ ңаламдарҰқдҰ Иман мен Ү&ран ңҰзметде ілг&мҰс жасатуда.

БауҰрларҰм!

ОсҰ жолүҰ жӘбергендерӘқ менӘ дін риза ңҰлҰп, ңарҰздар еткенӘ соншалҰң ірбӘр параүҰ аса ңҰмбат кіде, тамаша хат секӘлдӘ к+рӘндӘ. ҮайүҰ-м&қҰмдҰ басҰп, кибадат шаттҰң пен ңуанҰшңа б+ледӘ. Юрхамур-Рахимин хатта ңанша ірӘп болса сонша сендерге рахҰмҰн жаудҰрҰп, сендерге риза болсҰн.

— 33 —

ХафҰз Али бауҰрҰм!

БӘрде Барлада ж&манҰқ кешӘ д&үен хат отҰрүанҰмда сенӘқ "імин" деген даусҰқдҰ екӘ мірте анҰң тҚрде естӘдӘм. АртҰма ңарап: "ХафҰз Али ңашан келген?" деп с&рап едӘм: "Ол келген жоң!" дедӘ. Б&л оңиүадауӘ мҚмқ тҚйгенӘм: Қш-т+рт саүаттҰң ңашҰңтҰңтан д&үама "імин" с+зӘн естӘртуӘ мҰнанҰ мегзейдӘ: бӘр айлҰң ңашҰңтҰңта т&рҰп осҰ жердегӘ менӘқ д&үаларҰма ісерлӘ де ңуаттҰ тҚрде "імин" дегендерлҰ кӘасҰнҰқ ҚлгерӘп, к+мекке келуӘ тіуафук, керемет сійкестӘк.

ЖанкештӘ Сабри!

СенӘқ денеқде (аÇүҰқда) туҰсңандҰңтҰ бӘлдӘретӘн белгӘ к+ргенӘмде алдҰн-ала сезгендей к+кейӘме м&ндай бӘр ой келген: "Б&л, бауҰрҰм, ңҰсҰл таÇқ сітте маүан кҚштӘтан ау болҰп, туҰсңан екенӘн к+рсетедӘ". РасҰмен солай болдҰ. АллаҒ саүан міқгӘ-баңи разҰ болсҰн. АбдҚлміжидке бесӘншӘ Ш&үа туралҰ хабар жӘберген е дірӘсауап жоң. МҚмкӘн, саңтҰң жасап Қндемеген болар, оүан жӘбермедӘм. Сендер іуелӘ хабарласҰп, сосҰн жӘбергендерӘқ ж+н болар. Егер, Хасталар рисалесӘн (Дерт пен Дауа) маүан жӘрде-бӘ болсақдар ИхтиÇрлар рисалесӘмен бӘрге жӘберсеқдер +те жаңсҰ болар едӘ. ХаттарҰқда маүан сілем жолдаүан шҰнайҰ бауҰрларҰма к+п-к+п сілем.

ОсҰ жаңҰнда маүҰнауи тҚрдегӘ диалогта с&раң пен жауап естӘдӘм. Сендерге ңҰсңа мазм&нҰн айтҰп берейӘн&лтартБӘреу бҰлай дедӘ: Рисалей-Н&рдҰқ иман мен тіухид туралҰ к+птеген баÇндарҰ, маүҰнасҰ тереқ жазбаларҰ кҚннен-кҚнге к+бейӘп барадҰ. Яте ңҰрсҰң дӘннен безген кіпӘрдӘқ +зӘн ҚнӘн +штҰнҰ, к+зӘн жеткӘзуге осҰ кӘтаптардҰқ жҚзден бӘрӘ жеткӘлӘктӘ бола т&ра м&нша ңҰзу, ҚстӘ-ҚстӘне, жақадан б&рңҰратҰп жаза берудӘқ хикметӘ не екңайдан Оүан жауап ретӘнде бҰлай дедӘ: Рисалей-Н&р тек ңана, ңирап ңалүан шаүҰн бӘр жердӘ, бӘр ҚйдӘ ж+ндеп жатңан жоң. Ол, кҚлли Çүни ауңҰмдҰ тҚрде ңираүан, б&зҰлүалҰ т&рүан жіне ДӘн ИсламдҰ ңамтитҰн, тастарҰ таудан ҚерӘне ақүар алҰп бӘр ңорүанүа ж+ндеу жҚргӘзӘп жатҰр. Ол жеке адамнҰқ ңалбҰн (жҚрек), баз бӘреулердӘқ ниетӘн, ар-ожданҰн үана ретке келтӘрӘп, тазартҰп жатңан жоң. Ол,

— 34 —

мҰқ жҰлдан берӘ небӘр соңңҰда&р шеқ жараңат алүан жалпҰнҰқ ңалбҰн, к+пшӘлӘктӘқ ой - пӘкӘрӘн к+зңарасҰн жіне баршанҰқ ісӘресе мҚмӘн ауам халҰңтҰқ ірңашан арңа сҚйер тӘрегӘ Ислами негӘздер, дӘни ңаүидалар б&зҰлҰп, сонҰқжоң дерҰнан кҚқгӘрттене бастаүан жалпҰ халҰңтҰқ ар-ожданҰн ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ, киелӘ ИманнҰқ дірӘ-дірмектерӘмен емдеп, жазуүа тҰрҰсуда. Юлбетте, м&ндай кҚлли ірӘ ауҰр жараңаттарүа, хаңңалÇңин, Çүни жойңҰн ірӘ таудай берӘк аеткер р ңажет, мҰқ дірӘнӘқ ңасиетӘ бар дірумендер, сансҰз дірмектер керек. МӘне, осҰ мӘндеттӘ б&л заманда Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰнан туҰндаүан Рисалей-Н&р атңаруда. Со

Соңатар иманнҰқ сансҰз дірежесӘне к+терӘлуге, сҰрларҰнҰқ ашҰлуҰна &йҰтңҰ болуда... деп осҰ маүҰнада &заң іқгӘме болдҰ. Мен толҰүҰмен естӘп, Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр еттӘм. ҮҰсңа ңайҰрайҰн.

ОсҰ оңиүаүа байланҰстҰ осҰ жаңҰнда ойҰма келген бӘр уаңиүрген бÇндап берейӘн.

Мен, намаз тісбихатҰнҰқ соқҰнда отҰз Қш рет тіухид кілимасҰ «лі иліҒі иллаллаҒтҰ» зӘкӘр етӘп отҰрүанҰмда к+кейге кенет м&ндай бӘр ой келдӘ: КиелӘ хадисте сиÇңтде бӘр саүат тіфіккҚр, Çүни пӘкӘрлеу бӘр жҰл үибадат боп саналадҰ!" делӘнген. Ол Рисалей-Н&рда бар, Әзде! - деп ескерту жасалдҰ. Бейне бӘр ерӘксӘз тҚрде Ү&раннҰқ АÇт-ул КубрасҰнҰқ Çүни &лҰ аÇтзамҰн,кӘ тіпсӘрӘ боп табҰлатҰн «АÇт-Қл КҚбра» рисалесӘнен ңҰсңартҰлҰп алҰнүан тіфіккҚри с&хбат толҰң бӘр саүатңа жалүастҰ. Үарасам, сендерге жӘберген АÇт-Қл КҚбра рисалесӘнӘқ бӘрӘншӘ б+лӘмӘнӘқ мазм&нҰнан жинаңтап алҰнүан тамаша сҰрҰнҰ соңпатҰндҰсҰ жіне жиҰрма тоүҰзҰншҰ арапша Лемадан алҰнүан н&рлҰ да тіттӘ с+здерден т&радҰ екен. Мен, онҰ кҚн сайҰн толүана отҰрҰп рахаттана оңитҰн болдҰм. БӘрнеше кҚннен кейӘн Ән бӘлй бӘр ой келдӘ: Рисалей-Н&р б&л заманнҰқ мҚршидӘ, ж+нге салушҰ, жетекшӘсӘ екенӘ рас, олай болса м&нҰ «Уирд Юкбар",>Çүни ірдайҰм оңҰлатҰн д&үа ңҰлуүа болар. БарлҰң рисаленӘқ +зӘндӘк б&лаүҰ, ңайнар к+зӘ болүан мҰқнан ттӘк бҮ&рани аÇттардҰ +з Ү&ранҰма жинаңтап, о баста белгӘлеп ңойүан болатҰнмҰн, с+йтӘп Ү&рани Аүзам Хизб ң&растҰрсам деп ниет еткен едӘм. ЕндӘ сол "Хизб-и АүзкӘлдӘ н\"УирдӘт ЮкбардҰ» Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ кейбӘр ңасиеттӘ кҚндерде оңуҰ ҚшӘн сендерге жӘберуге ниет еттӘм, ол сендердӘқ аңҰларҰқ. ИншаллаҒ, бӘр к Çүни ндерге

— 35 —

жӘберӘледӘ. КейбӘр с+здерӘнӘқ аудармасҰн жіне кейбӘр ережелерӘн тҚсӘну ҚшӘн уаңҰт таба алсам +те ңҰсңа сӘлтеме секӘлдӘ тҚсӘнӘктеме жазбаң ойҰм бар.

БарлҰң бауҰрларҰма п жатң&ранүа ңҰзмет етӘп жҚрген жолдастарҰма саүҰна ірӘ ҰнтҰзар тҚрде к+п-к+п сілем.

Д&үа-тӘлектерӘқе м&ңтаж
Саид Н&рси

Һазиз бауҰрларҰм!

Сендер кҚн сайҰн жеке-жеке &заң хат жазуүа лайҰңсҰқдар, аңҰларҰқ да бар. ЯкӘнӘшке орай сендметӘндрнап жазүан бӘр хатҰм ілӘ кҚнге шейӘн ескӘ шапанҰмнҰқ ңалтасҰнда т&р. Демек, Рисалей-Н&р іҒл-Ә дҚниÇнҰқ дӘнсӘздерӘн ңорңҰтҰп зіресӘн алса керек олардҰқ дҚниÇсҰна аралңиүаүам даүҰ менӘ ңҰспаңңа алҰп ңинап жатҰр. ҮойшҰ ійтеуӘр... Юсте есӘмнен кетпейтӘн ңайсар да табандҰ, ҰңҰластҰ бауҰрларҰма, ісӘресе екӘншӘ туүан жерӘмдей Ұ.

* арладаүҰ шҰнайҰ да адал бауҰрларҰма к+п-к+п д&үай сілем. СендердӘ ңаттҰ саүҰнҰп, ірдайҰм ойлап жҚретӘн жіне бӘр тіулӘкте білкӘм жҚз мірте д&үа етӘп, есӘне алҰп отҰратҰн, н осҰ рҰқа м&ңтаж
Саид Н&рси
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ ٭ اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ

Уа, жанкештӘ бауҰрларҰм!

Сендермен бӘршама с+йлесейӘн:

БӘрӘншӘден; СоқүҰ жӘберген хаттарҰқнан шабҰт алҰп ірӘ ңуана отҰрҰп бҰлай демекпӘн: Мен, сендераннҰқ ран ңҰзметӘне деген шҰнайҰ берӘлген ниеттерӘқдӘ, ңайрат-жӘгерлерӘқдӘ, табандҰлҰң пен ңайсарлҰңтарҰқдҰ к+рӘп, б&дан кейӘн ажалҰмдҰ еш алақсҰз кҚтуге жінтӘ солҰмда сендер барсҰқдар, жетер!" деп дҚниÇдан ңуана ңош айтҰсуүа дайҰнмҰн.

ЕкӘншӘден; Б&л жерде, "АÇт-Қл КҚбранҰқ" бӘрӘншӘ к+шӘрмесӘ діл бӘр жҰлдан кейӘн ол жердегӘ бӘрӘншӘ к+шӘра жолсекӘлдӘ "АÇт-Қл КҚбранҰқ" атауҰна тіуафук еткен, Çүни ділме-діл сійкес келген. Б&л

— 36 —

екӘ тіуафуктҰқ +зара сійкес келуӘ кездейсоң деуге мҚлдем келмейдӘ. СонҰмен ңатар, ңаламҰ зҚлп&хардай шікӘрттҰ м&сҰамҰмен жазҰлүан отҰз Қш тіухид кілимасҰнҰқ тіуафук т&рүҰсҰндаүҰ үайби белгӘнӘ одан сайҰн н&рландҰрҰп, растай тҚседӘ.

........................

Т+ртӘншӘден; МенӘ барлҰң нірседен тҰйҰп тастаүандарҰна Қш жҰл болдҰ. Адам т+згӘсӘз ңҰспаңңа ікӘрттҰңтан сендермен хабарласа алмадҰм. М&нда кҚмін-кҚдӘк с&мдҰң. МҚмкӘн болүанҰнша Юшрат-Ұ "Саүат" жазбасҰ осҰ жаңтан жӘберӘлгенӘ жайлҰ ешкӘмге айтпжолҰ " "БілкӘм, онҰқ жазбасҰ шҰүар, басңа жаңтан келдӘ", - дей салҰқдар.

— 37 —
بِاسْمِه۪ مَنْ تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَام"мен" يْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз жіне адал, жанкештӘ де шҰнайҰ бауҰрларҰм!

Б&л жолҰ аса ңҰмбат жіне маүҰнауи тосҰн сҰйлардҰ алүан соқ шаүҰн ҚшҰ ашҰлміселе ойүа келдӘ.

БӘрӘншӘсӘ; Хз. АлидҰқ ҚшӘншӘ кераматҰнда "РисалелердӘқ тек екӘ ңосҰмшасҰ бар" дегенӘн бҰлай тҚсӘнген ж+н: Ол, Рисале тҚрӘндегӘ ңосҰмер мҰнҰ үана ңосҰмша деп санайдҰ. Басңа ңосҰмшалардҰ ол сӘлтеме, жалүасҰ, тҚсӘнӘктеме тҚрӘнде к+рӘп солай атайдҰ.

ЕкӘншӘсӘ; ЕкӘ "АÇт-Қл КҚбранҰқ &лҰ уирдӘнҰрҰп, йҰма келмесе даүҰ - онҰқ мақҰздҰ б+лӘмдерӘн жиҰрмасҰншҰ Мектуб пен отҰз екӘншӘ С+з, менсӘзаң тамаша тҚрде баÇндап, тіржӘме ңҰлүандҰңтан ңанша ниет етӘп, уіде беосҰп де тіржӘме етуге менӘ ж&мсамадҰ.

шӘншӘсӘ; Рисалей-Н&рдан ажҰрап ңалуҰм жіне онҰқ н&рландҰру шеқберӘнен &заң ңалуҰм себептӘ осҰ аймаңтаүҰ шікӘрттер сондай-аң, ЕскӘшіҒир сҰндҰ басңа аймаңтар, рисаленӘқ мақҰздҰ ірӘ аса ңажеттӘ кейбӘрндар мттарҰна менӘ Қлескер ңҰлу ҚшӘн, Ү&дайдҰқ жарҰлңауҰ үой, жақадан жазҰлҰп жатңандай ңайтадан ілгӘндей аңиңаттардҰқ басңаша тҚрде, бӘраң керемет бейнеде тҚсӘндӘру ҚшӘн, бейне бӘр менӘ ерӘксӘз тҚрде ж&мсап жатңанҰн сезӘн екенайүа шексӘз шҚкӘр еттӘм. Б&л жолҰ сендердӘқ сҰй-кіделерӘқе ңолҰмнан келсе тек заттҰң т&рүҰдан аңҰсҰ ретӘнде ірбӘр Рисале ҚшӘн он лира, жиҰрма бесӘншӘҰна нешӘн жиҰрма бес алтҰн тӘптӘ алмаз, ал жиҰрма тоүҰзҰншҰ С+з ҚшӘн жиҰрма тоүҰз жаң&т берер едӘм. Олай болса берӘлдӘ деп ңабҰлдақдар.

Иі, тіуафук т&рүҰсҰнда жолҰ болүҰш Али бауҰрҰмҰздҰқ ңаламҰ Хз. АлидҰқ кераматҰн кетӘ, ң+рӘнетӘн етӘп керемет ділелдептӘ. ЖҚз мҰқ машаллаҒ! ХҚсрев бауҰрҰмҰздҰқ +те тамаша, керемет жазүан "Хасталар рисалесӘ" мен "Юсма-и Ситте" Л тариңмаүан алмазбен жазҰлүандай ісем, жіне ҰңҰласпен ірӘ адал жазҰлүан екӘ хат тҚрӘнде к+рӘндӘ. К+зӘме жас ҚйӘрӘлӘп, мақҰздҰ ңҰзметтерӘқе риза болдҰм.

— 38 —

сендер сҰен?

фірдауси сҰйлҰңтай рисалелердӘқ ірӘптерӘ ңанша болса Аса мейӘрӘмдӘ Хаң таүала сонша сендерге рахҰм, берекет, саүадат, баңҰт сҰйласҰн, імин.

ШаршамайтҰн, жалҰңпайтҰн, +те адал ХафҰз Али бауҰрҰм! Тіуаْحَقِّкелгенде +те табҰстҰ ңаламҰқмен жазҰлүан "Иүжаз-Ұ Ү&ран" рисалесӘнӘқ соқҰндаүҰ сен туралҰ
اَللّٰهُمَّ وَفِّقْهُ ف۪ى خِدْمَةِ الْقُرْاٰنِ وَ الْا۪يمَانِ

деген д&үа толҰң ңабҰл боерӘқдӘа б&л жолҰ еш кҚмінӘм ңалмадҰ. БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем.

Саид Н&рси
بِاسْمِه۪ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكалей-Н رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ حُرُوفِ رَسَائِلِ النُّورِ وَمَعَان۪يهَا الْمُتَمَثِّلَةِ فِى الْهَوَاءِ وَ فِى الْاَفْهَامِ اِلٰى يَوْمِ الْقِيَامِ

Һазиз, адал жіне шҰнайҰ берӘлген бауҰрларҰм!

Б&л ж С+з ҚттҰ алақдап жҚрген бауҰрларҰмнан т+рт хат келӘп к+қӘлӘм к+терӘлӘп, жадҰрап ңалдҰ. Ол, Рисалей-Н&р атҰнан менӘ ібден риза ңҰлүанҰ сонша бейне бҒим адҚрек достарҰма ңайта ңауҰшңандай болдҰм. К+зӘмнен аңңан жас к+птеген ңайүҰ-м&қдарҰмдҰ жуҰп шайҰп кеттӘ. Иі, ол т+рт хатңа жеке-жеке т+рт хат жауап жазҰлуҰ тиӘс, жазүҰм да келедӘ. Дегенмен сендердӘқ +зара адал ҰнтҰмаңтарбергенйланҰстҰ бӘр үана хатпен шектелдӘм. Б+лек бес-алтҰ шаүҰн міселелердӘ баÇндамаңпҰн.

БӘрӘншӘсӘ; БӘз, б&рҰннан берӘ: "ңазӘр имандҰ саңтап ңалатҰн заман" деп жіне ерӘксӘз ң ңосҰмайта иман шарттарҰ жайлҰ айүаңтардҰ к+п жаза беруӘмӘз +те орҰндҰ ірӘ аса ңажет екенӘн уаңҰт к+рсеттӘ. Сендерге бӘр ай б&рҰн маүҰнауи диалогта Рисалей-Н&рдӘ ң&тан жайлҰ к+п айтуҰнҰқ үайби хикмет-сҰрҰн жазүан болатҰнмҰн. КейбӘр бауҰрларҰм онҰ "АÇт-Қл КҚбра" рисалесӘнӘқ соқҰна ңосҰп ңойҰптҰ.

— 39 —

ЕкӘншӘсӘ; ШамдҰң Тіуфик бауҰрҰм! СенӘқ хатҰқ маүан ңаттҰ ісер етӘп, к+қӘлӘм бӘр шаттанҰп ңалде татиӘ дҚниемде ңайҰрлҰ +згерӘс болүанҰн сездӘм.

Марң&м ХафҰз АхмедтӘқ тумаларҰна менӘқ атҰмнан к+қӘл айтҰп ірӘ бҰлай деқӘздер: БӘр-екӘ ай б&рҰн, кенеттен, д&үа етӘп отҰрүанҰмда +те жаңҰн жандардҰқ жіне ҰңҰластҰ тілабаларднайҰ жсҰна ХафҰз Али кӘрдӘ де: "Б&л жерде менӘқ де ҚлесӘм бар" дегендей болдҰ. ОнҰ да хас шікӘрттер арасҰнда ірдайҰм маүҰнауи табҰстарҰма Қлескер болуҰ ҚшӘн тимедӘм, солай уаңҰтберетӘн болар, иншаллаҒ. Б&л, сендердӘқ іу баста Рисалей-Н&рүа ж&мҰла ңҰзмет еткендерӘқнӘқ аңҰсҰ екенӘн кейӘн тҚсӘндӘм.

шӘншӘсӘ; Сабри бауҰрҰм! ҮадӘрлӘ ХулусидӘқ жазүанкте ңо+зӘнӘқ жіне бесӘншӘ ШуаңтҰқ мақҰздҰлҰүҰн, ңҰмбат екенӘн к+рсетӘп т&р, маүан ңаттҰ &надҰ.

Сен де, Хусрев те Халил ИбраҒим туралҰ айтҰп жатҰрсҰқдар. Ол, Рисалей-Н&рдҰқ озат тілабасҰ ірӘ белсендӘ жаŞшҰсҰ ірӘ хас шікӘрттердӘқ осҰ ж Ол, +ткен оңиүадан саң болудҰ жіне н&рмен шҰнайҰ тҚрде ш&үҰлданҰп байланҰс ң&ру керектӘгӘн тҚсӘнген шҰүар. ЯзӘне жіне ж&байҰна сілем айтҰқдар.

Т+ртӘншӘсӘ; Хусрев бауҰрҰм! СенӘқ хатҰқ мӘн б&үайҰмдарҰмдҰ (Хасан, М&стафа т.б. туралҰ) сейӘлтӘп рухҰма шипа болдҰ жіне жанҰма дауа болдҰ (М&хаммедтӘқ м&үжизаларҰ аттҰ кӘтап секӘлдӘ), жіне ҚмӘтӘмдӘ ңуаттай тҚстӘ (Ріфіт, КонÇлҰң Сабри сҰндҰ). Сондай-аң, РРисале-Н&рдҰқ ң&рметтӘ тілабасҰ ірӘ хас шеқберде орҰн алүан, аңҰреттӘк бауҰрҰм! АнақнҰқ сҰрңаттанҰп ірӘ ңартайҰп сенӘ Спартаүа шаңҰруҰ аңҰрҰ ңайҰр, нітижесӘ жаңсҰ болар. С+зсӘз сен оүан Хасталар мен ИхтиÇрлар (Дерт пен Дауа, Үарттар) рисалақҰздҰңҰүан боларсҰқ. Мен, ол жердегӘ тілабалардҰ жіне достардҰ д&үа ету арңҰлҰ жиӘ еске алҰп отҰрамҰн. ОлардҰ &мҰта алар емеспӘн. БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке д&үай сілем.

Саид Н&рси
— 40 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يк етӘпحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ حَاصِلِ ضَرْبِ عَاشِرَاتِ دَقَٓائِقِ رَمَضَانَ ف۪ى حُرُوفِ مَا كَتَبْتُمْ مِنَ الرَّسَٓائِلِ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СендердӘқ мубарак Рамазан айларҰқдҰ, іҰ уілааллаҒ сендер ҚшӘн мҰқ айдай жемӘстӘ болар ҮадӘр тҚндерӘқдӘ сондай-аң, ңуанҰштҰ айт-мерекелерӘқдӘ ірӘ мақҰзҰ зор ңҰзметтерӘқдӘ шҰн жҚректен ң&ттҰңтап, берекелсолай Ұна тӘлектеспӘн.

БауҰрларҰм! Б&л жолүҰ ңаламмен жасаүан ңасиеттӘ сҰй-кіделерӘқ менӘ ңарҰздар еттӘ ірӘ шаттҰңңа б+ледӘ. Бейне бӘр дҚниÇнҰ жарҰң ңҰлҰп жӘберетӘн бӘр Êлектр Н&р станциÇсҰн немесе +ткенллаҒтҰолашаңтҰ хош иӘске б+лейтӘн гҚл баңшасҰн жіне аспаннан бӘзге медетке келген мҰңтҰ демеу жіне ірдайҰм ңҰзу ж&мҰс Әстей беретӘн завод к+ргендей болдҰм.үҰ, ХушҰмда шек жоң, сансҰз ЮлхамдулиллаҒ.

Сабри бауҰрҰм!>СенӘқ бӘраз ҚзӘлӘстен кейӘн жазүан екӘ хатҰқ ңҰзметӘқнӘқ ңабҰл болүанҰн ділелдейтӘн үайби екӘ ділел к+рсеттӘ. Сен айтңан Н&р фабрикасҰна мен дңҰметӘْفُ اَلْفِ مَا شَاءَ اللّٰهُ ، بَارَكَ اللّٰهُ ، وَفَّقَكَ اللّٰهُ

дедӘм. СенӘмен СҰддҰң Сулейман екеуӘқ мен ҚшӘн, д&үа етерде ірдайҰм бӘргесӘқдер. Сол ҚшӘн сенӘмен с+йлесӘ мінӘсанҰмда екеуӘқдӘ ңол &стасңан кҚйде к+ремӘн. СендердӘқ бейкҚні ірӘ мҚбарак балаларҰқ да д&үаүа ортаң.

ХафҰз Али бауҰрҰм! СенӘқ хатҰқнан байңалҰп т&рүан кӘшӘпейӘлдӘгӘқ, ҰстҰң ҰңҰласҰқ жіне ХусревтӘ маңтауҰқ жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн бӘр генде й к+руӘқ, сен туралҰ жаңсҰ пӘкӘрӘмдӘ, зор ҚмӘтӘмдӘ ңуаттап ңанаүаттандҰрдҰ. Рисалей-Н&рдҰқ екӘ ЛҚтфҚлерӘ, М&стафаларҰ жіне ХафҰз Алиленнен бшӘ Сабри

— 41 —

деуге лайҰң НҚріддинмен бӘрге хас шікӘрттер шеқберӘне кӘрӘп, РамазаннҰқ н&рҰна, маүҰнауи табҰс-сауаптарҰна иншаллаҒ ортаң боп ңабҰлдандҰ. ЮрбӘр бетӘ мен ҚшӘн аса ңҰмбат сҰй-кіде болҰп саналатҰн жазбаларҰқ ҚшӘн онша тңарҰздармҰн.

Хусрев бауҰрҰм! Ант етейӘн, ңолҰмнан келсе сенӘқ жазүан осҰ жолүҰ алтҰндай ңҰмбат М&үжизат-Ұ АхмедиÇ рисалесӘ ҚшӘн ірбӘр параүҰна тек маоп ңандҰң т&рүҰсҰнан аңҰ ретӘнде бӘр-бӘр алтҰн сҰйлар едӘм. ШҰнҰмен де міқгӘ жасайтҰн гҚл баңшасҰнҰқ жазушҰсҰ етӘп таүайҰндалүанҰқа еш кҚмінӘм ңалмадҰ. Рабб-Ұ Рахимге сансҰҮ&дайүң пен шҚкӘр болсҰн, мен ҚшӘн Хусрев пен Рушту бӘр адам секӘлдӘ. Рисалей-Н&рмен ңатҰстҰ ңҰзметте екеуӘқдӘ ірдайҰм бӘрге деп бӘлемӘн, солай к+ремӘн.

Сендерге اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا аÇтҰна ңатҰстҰ, кенет ойүа келген жіне СабридҰқ екӘ хатҰ ейӘк!"лмей т&рҰп, онҰқ маүҰнауи ісерӘмен жазҰлүан бӘр ңосҰмша жазбанҰ жӘберӘп отҰрмҰн. Ол бӘршама махрам, Çүни іркӘмге к+рсетуге болмайдҰ, сенӘмдӘ хас шікӘрттер үана к+рсӘн. ШамлҰң Тіуфик АÇт-Қл КҚбра ШуаүҰӘ ж&ртз АлидҰқ отҰз Қш لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ с+зӘмен бӘрге тіуафукпен жазса жаңсҰ болар едӘ. БауҰрларҰма жеке-жеке сілем.
Д&үаларҰқа м&ңтаж
Саид Н&рси

Һазиз бауҰрларҰм!

ЖалүасҰп жамейрӘмухани азүҰндҰңңа ңарсҰ Ү&дайүа шҚкӘр, кҚннен кҚнге Рисалей-Н&р орасан зор тҚрде ңарсҰ т&рҰп, т+теп беруде, тосңауҰлҰ кҚшейӘп, мақҰздҰлҰүҰ артуда. Ол, адасудҰқ Әрге тасҰ, негӘзӘ болҰп шексӘатҰн "табиүат" дейтӘн жалүан тіқӘр терӘс &үҰмдҰ кҚл-талңан ететӘн Ү&раннҰқ алмас ңҰлҰшҰ ретӘнде, шартарапңа н&р шашҰп, з&лҰматтҰ сейӘлтуде.к, +земен адасудҰқ жолдарҰ к+п. Сол себептӘ рисалелердӘқ де тҚрлӘ тҚрлӘ ңҰр-сҰрларҰ бар, мін-маүҰнасҰ тереқ. Егер, оқай болса "табиүат рисалесӘн" жӘберсеқдер жаңШӨ МЮСар едӘ.

— 42 —

Юмин мен ФійзинӘқ с&раүан с&раүҰна стаздан алүан жауабҰ.

Сауал: БӘзге берген жауабҰқҰзда: "СаÇси ахуалүа, кеқ шеқберге ңҰзҰүҰп, жӘтӘ баңҰлапайдалатҰндар тар шеқбердегӘ жауаптҰ мӘндеттерӘн толҰң атңара алмай зиÇнүа &шҰрайдҰ" дедӘқӘз. М&нҰ ашҰп тҚсӘндӘрӘп берсеқӘз.

Жауап ретӘнде &стазҰмҰз бҰлай дейдӘ:

Рас, б&л заманда ңаттҰ алақдап, радио арңҰлҰ таратҰлҰп жатңан дҚниедегекенӘнелеқ оңиүалардҰ кҚнделӘктӘ ңадаүалап, м&ңиÇт баңҰлайтҰндар заттҰң-рухани к+п зиÇн шегедӘ. ç аңҰлҰн жоүалтҰп маүҰнауи диуанаүа айналадҰ, Ç болмаса к+кӘрек к+зӘн жабҰлҰп, маүҰнауи дӘнсӘз боладҰ, Ç болмаса ой-пӘкӘрӘн жоүалтҰп аңҰрҰӘ дҚниүҰнауи үайрҰ-мҚслимге айналадҰ, Çүни м&сҰлман емес кҚй кешедӘ. Иі, тҚкке т&рмайтҰн ңҰзҰүушҰлҰңтҰқ кесӘрӘнен ңарапайҰм дӘндар бӘреу ӘлӘм иелерӘн ңуаттап жаңтайтҰн жан бола т&ра атам заманнан Исламүа иҰрма бӘр кіпӘрдӘқ жеқӘлӘп ңалүанҰна жҰлап жӘберердей ңайүҰрҰп, ал "іл-Ә бійттен" шҰңңан, Çүни АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ іулетӘнен шҰңңан сійӘдтер жамаүатҰнҰқ кіпӘрлерге жеқӘлӘп ңалүанҰна міз боп ңуанүанҰн к+зӘммен к+рдӘм. М&ндай жій ңарапп к+беӘр адамнҰқ +зӘне ңатҰсҰ жоң кеқ шеқбердегӘ саÇси міселеде ілгӘндей кіпӘр д&шпанүа жаңтасҰп муджахид сійӘдтен жоүарҰ ңоŞ есалақдҰңтҰқ сораңҰ тҚрӘ, ессӘздӘк емей не?

Иі, сҰртңИі, олрге, саÇсатңа жауаптҰ ңҰзметкерлерге, ңорүанҰс министрлӘгӘнде іскери шенӘ бар лауазҰмдҰ офицерлерге бӘр шама ңатҰсҰ бар жіне мамандардҰ үанараң РитҰратҰн кеқ шеқберӘндегӘ саÇси міселелермен пӘкӘрӘ ңарапайҰм адамдардҰ ш&үҰлдандҰру, олардҰқ рухани, дӘни, жеке бастҰң жіне Қй-ӘшӘне ңатҰстҰ мақҰздҰ мӘндеттерӘн атңаруүа кедерқбегӘ ау жіне олардҰ есӘнен тандҰрҰп есеқгӘретӘп, Имани уа Ү&рани аңиңаттарҰнан рахат ала алмайтҰн ңҰлҰп, Ұнта-жӘгерӘн жойҰп іуре-сарсақүа салу, к+қӘтигенн алақдату, олардҰ рухани тҚрде +лтӘрӘп дӘнсӘздӘктӘқ жайлауҰна жол ашу боп табҰладҰ. ХалҰңтҰқ алақдатҰп босңа, тҚкке керегӘ жоң нірселерге назарҰн аударҰп саÇси міселелеолүан дио арңҰлҰ дірӘс бергендей тҰқдату; б&л дегенӘқ ИсламнҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘне кҚллӘ зиÇн, тамҰрҰна балта шабу деген с+з. Келешекте ңҰруар зардап шегетӘнӘн ойласақ т+бе шашҰқ тӘк т&радҰ.

— 43 —

на бай іркӘм +зӘнӘқ отанҰн, халңҰн, +кӘметӘн уайҰмдап алақдайтҰнҰ рас. БӘраң, ол алақдаушҰлҰң уаңҰтша аүҰмдарүа негӘзделӘп халҰңтҰқ, отаннҰқ, +кӘметтӘқ болашаүҰ бейне бӘр солардҰқ ңолҰнда кейбӘр т&лүалардҰқ еншӘсӘнде, олардҰқ жҚргӘзӘп отҰрүа ңажҰратҰна байланҰстҰ, к+рсету тӘкелей ісер ететӘндей т&жҰрҰм жасау ңате. Сондай-аң, отан алдҰнда, халҰң алдҰнда іркӘмнӘқ атңарар +зӘндӘк мӘндетӘ бӘреу десек, жанҰна ңатҰстҰ, жҚрере ніпайланҰстҰ мӘндетӘ, жауапкершӘлӘгӘ жіне жеке басҰна, Қй-ӘшӘне, дӘнӘне ңатҰстҰ к+птеген мақҰздҰ ңҰзметтерӘ, алақдауҰ ңажет жауаптҰ мӘндеттерӘ он, жиҰрма тӘптӘ жҚз деуге боладҰ. ОсҰндай +зектӘ, аса ңажеттӘ мақҰзқ кезддеттер бола т&ра ілгӘ бӘр тҚйӘр орҰнсҰз зиÇндҰ жіне +зӘне тҚк пайдасҰ жоң саÇси міселелерге алақдап, дҚрбелеқ оңиүаларүа берӘлӘп +зӘн &мҰтҰп кету есалақдҰң емей не?

стазҰмҰздҰқ бӘзге +те асҰүҰнада бен жауабҰ осҰ болатҰн. БӘз онҰқ асҰүҰс айтңан дірӘсӘн асҰүҰс тҚрде ңаүазүа жазҰп алдҰң, айҰпңа б&йҰрмақҰздар. БӘз м&нҰ шҰн жҚректен растап мойҰндаймҰз. ЯйткенӘ онҰ +з басҰмҰздан, танҰс достарҰмҰздан к+рӘп, байңап жҚрмӘз. ТӘптӘ к+бӘсӘ сондай алуктҰқ ңҰзҰүушҰлҰңтҰқ, жамаүаттҰ тӘптӘ намаздҰ тастайтҰндай дірежеде асҰра сӘлтеп діл намаз уаңҰтҰнда с+йлейтӘн радио тҰқдап отҰрадҰ. МҰна азүҰн мідениеттӘқ жасаүан кҚнісӘ мен адастҰрүанҰна жіне Исламүа жасаүан ңиÇнатҰна тҰ.." етӘнде бӘрӘнен соқ бӘрӘ келӘп жатңан пілекеттерге, соүҰс пен апаттарүа, шеқберӘ кеқ саÇси ахуалүа шҰн берӘлӘп алақдап, м&ңиÇт мін берӘп ңадаүалау, с+ймен месҰң, демӘ улҰ, басҰ орнҰнда емес мас адамдардан радио арңҰлҰ дірӘс алу жіне сонҰқ кесӘрӘнен ілгӘ жауаптҰ да мақҰздҰ мӘндетӘн орҰндай алмау орасан зор зиÇн.

Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен
ЮмингӘн бӘи

(Ахмет НазифтҰқ пӘкӘрӘ)

ҮадӘрлӘ стазҰм!

Жеке т&лүа ретӘнде тҰм ілсӘз, паңҰр бола т&ра Раббани инает пен рахҰмнҰқ саÇсҰнда ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ м&үжизаларҰн КҚннӘрсетедүҰндай, к+здӘ шаүҰлҰстҰрар сіулесӘндей анҰң к+рсетӘп, бойҰмҰзүа сӘқдӘрген жіне дӘни уі имани аңиңаттардҰқ айнасҰ,

— 44 —
жіне адасуүа бет алүан бейЗекаи Қминдерге медет, олардҰқ аман-саулҰүҰ мен тура жолүа тҚсуӘне &йҰтңҰ, ңҰзметшӘ болҰп табҰлатҰн Рисалей-Н&рдҰ ілбетте Ғіди, Çүни ҒидаÇтңа, ту АтҰф үа салушҰ, заманнҰқ ңажеттӘлӘгӘн толҰң +тейтӘн"сахиб-Ұ зухур">деп айтуүа толҰң тҚрде боладҰ, оүан еш шҚбі жоң. Соүан байланҰстҰ сӘздӘ Ү&ргӘ мідтӘлмішӘ, делдалҰ ірӘ осҰ Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ, жалүҰз ңҰзметшӘсӘ сондай-аң, сӘз ілжуаз да паңҰр ңатардаүҰ жауҰнгер бола т&ра маүҰнауи &лҰ ңҰзметке таүайҰндалҰп жоүарҰ м БӘраңлӘ маршал дірежесӘнсӘзге, к+терӘп, н&р-фійзге б+леген болуҰ керек, Алим-Ұ М&тлаң, Хаким-Ұ М&тлаң, Үадир-Ұ М&тлаң АллаҒ осҰ ңасиеттӘ мӘндеттӘ сӘзге +зӘқӘз ң&нсҰз к+ретӘн негӘзӘнде +те ң&ндҰ, артҰңшҰлҰүҰ мол, н&рлҰ, ділме-дӘ жоүарҰ бӘр делдалүа - жҚктеп, соүан нісӘб етӘп, жауаптҰ ңҰзметшӘ таүайҰндаүан. هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى БӘз секӘлдӘ ілсӘз, ңҰқҰр, кҚніҒар ңҰзметшӘлерӘқӘздӘ де жоуҰна ңңпен жарҰлңап тура жолүа тҚсуге, ҒидаÇт б&йҰруүа сӘздӘ себепшӘ, жетекшӘ, мҚршид-&стаз ңҰлүан. Оүан міқгӘ баңи ңарҰздармҰз, шҚкӘр-аңҰсҰн +теу ңолҰмҰздан келер емес.

МӘне, стаз! Аса ңадӘрмендӘ досҰмара тҚран ңҰзметӘнде ң&рметтӘ жолдасҰмҰз, серӘгӘмӘз КӘшӘ Хусрев пен Мехмет Фійзи бауҰрларҰмҰздҰқ хатҰнан асҰп, онҰқ тҰсҰнда, басңалар д&рҰс тҚсӘн.. тӘплатҰн болүан соқ ілгӘ абҰройлҰ аттҰ діл ңазӘр Рисалей-Н&рүа беру менӘқ аңҰм емес, олай етуге батҰлҰм жетпейдӘ. СебебӘ, &стазҰмнҰқ р&ңсатҰ болмаса м&ндай аттҰқн осҰ Ә жоң. Тек, Рисалей-Н&рдан илҒам алҰп, арамҰзда алдҰқүҰ саптҰ иемденген баурҰмҰз ФійзидӘқ хатҰнда б&л туралҰ жазҰлүан соқ менӘкӘ аңниеттен, шҰнайҰ берӘлгендӘктен жіндҰ. РадҰңтан, ҰңҰластан болса керек. Б&л туралҰ жариÇ ңҰлҰп ңателесӘп, сӘздӘ ш&үҰлдандҰрҰп ңойүанҰма ңаттҰ +кӘндӘм, үафу етӘқӘз. СӘздӘқ ескертӘп ірӘ ңорүаштап оттан -н ңасиетӘқӘзбен кешӘруӘқӘздӘ, Рисалей-Н&р ҚшӘн болатҰн маүҰнауи жазалардан аман ңалуҰмҰздҰ шҰн ниетпен с&раймҰн.

Һазиз жіне ңадӘрмендӘ стазҰм!

Хаң таүаланҰқ жарҰлңауҰмен, мол мейӘрӘмен жіне жомарттҰүҰнҰқ арңасҰнда ңҰзм ҮуанҰн ңолҰма алүан Рисалей-Н&рдҰқ мадди-маүҰнауи Çүни заттҰң ірӘ рухани т&рүҰдан к+птеген ңадӘр-ңасиетӘн, кіраматтарҰн, баң-берекетӘн к+зӘммен

— 45 —

к+рӘп куі болдҰм ірӘ ңҰзктӘқ а+рӘп, дімӘн таттҰм. ОсҰндай ілсӘз ңҰзметшӘқӘздӘқ аүаттҰңтарҰна кешӘрӘммен ңарап, жаңсҰүа жорҰп кешӘруӘқӘздӘ +тӘнемӘн. СонҰмен ңатар, мҚбарак Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген кіраматтарҰнан бӘрнешеуӘн баÇндап берӘсӘ шаБҰлайша:

Рисалей-Н&рдҰқ тіржӘмешӘсӘ, авторҰ, иесӘ, руми жҰл санау бойҰнша 1324-1325 жҰлдарҰ ұстамб&лдҰ шулатадҰ. ОнҰқ "БідиҚззаман" деген лаңабҰ газетскери лдардҰқ бетӘнен тҚспей ңоÇдҰ. Содан болар ол кездегӘ он жетӘ жасар, боз бала менӘқ санама сӘқӘп жҚрегӘме тереқ бойладҰ. ОсҰ шҰнайҰ сҚйӘспеншӘлӘгӘм ҚшӘн болар, 1326 жҰлҰ ХазӘретӘ стаз "БідиҚззаман" лаңабҰмен ҮаратеқӘздеп беҰна саÇхаттап, ңасҰнда екӘ ңҰзметшӘсӘ бар жолай Инеболу ңаласҰна аÇлдап сол кезде ИнеболунҰқ мішҒҚр ү&ламасҰ ХажҰ ЗиÇ жіне басңа да ү&ламаҰңпалҰ бӘрге кемеге шҰүарҰп салҰнҰп т&рүанда б&рҰн кездейсоң базарда кездескенӘм есӘме тҚсӘп, шҰнайҰ аса ң&рметпен ол кӘсӘге сілем дескен едӘм. Ол да кҚлӘмсӘреп, н&рлҰ жҚзӘмен, от шашңа алуүар к+зӘмен сілемӘмдӘ алҰп, назарҰна тҚсӘп Әлтипат ңҰлүаннан берӘ кҚннен кҚнге ол кӘсӘге деген сҚйӘспеншӘлӘк, алақдаушҰлҰң отҰз жҰлдан берӘ жалүас БӘршаҰмнан еш кетпей ңойдҰ. Шамамен алтҰ жҰл б&рҰн бӘр газеттен, СпарталҰ елдӘқ назарҰн +зӘне ңаттҰ аударүандҰңтан жіне дӘни, имани сезӘмдердӘ кҚшейткендӘктен іҒл-и дҚниÇ, Çүни дҚниÇнҰ үана ойлайтҰндар тарапҰнан ңамауүа алҰнүанҰнбергенңаттҰ +кӘндӘм. ОтҰз жҰлдан берӘ м&ндай м&қлҰ хабар алмаүан едӘм. Одан кейӘн не болүанҰнан бейхабар жҚрдӘм. СоқүҰ он жҰлдан берӘ Хаң таүалаүа жалбарҰнҰп, бес уаңҰт намаз кезӘнде бҰлай деп д&үа еталарҰмн:

"Уа, РаббҰм! Маүан кімӘл мҚршид, жол к+рсетер жетекшӘ, &стаз нісӘп ете г+р!". Содан, Қш жҰл б&рҰн, Çүни Ғижри 1357, милади 1938 жҰлҰ Инеболу ңаласҰнда шайханада ҮастамонҰлҰң байү&с бӘр мас кҚнем, Үастамонуда жерарҰн аҰлҰп келген бӘреу туралҰ айтҰп, онҰ маңтап отҰрүанҰн к+рдӘм.

{(СӘлтеме): Рас, кейбӘр іулие кӘсӘлердӘқ болашаңта тілабасҰ болатҰн адамдар дҚниÇүа келмей т&рҰп-аң керамат тҚрде алдҰн-ала сендҰлҰү секӘлдӘ, Рисалей-Н&рдҰқ тілабаларҰнан бӘрнеше кӘсӘ алдҰн ала сезӘп, болашаңта Саидпен бӘрге Н&рүа ңҰзмет ететӘнӘн бӘлген. СолардҰқ бӘрӘ уаңҰфзиф.}

М&ңиÇт тҰқдап, с&растҰрсам, отҰз жҰл бойҰ жҚрегӘмнен орҰн алүан б&рҰнүҰ танҰсңанҰм Саид-Ұ КҚрди екенӘн бӘлӘп тақңалдҰм. ЖҚрегӘмдегӘ оүан деген сҚйӘспеншӘлӘгӘм кҚн сайҰн кҚшейӘп бара таүҰ соқ не де

— 46 —
болса зиÇрат етӘп, мҚбарак ңолҰн алу керек, тӘптӘ шарт деп шештӘм. ЗиÇрет етӘп, ңасҰна барүанҰмда Б&рҰнүҰ Саид ңазӘрде БідиҚззам аңҰрҰд Н&рси жіне Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ ірӘ иесӘ екенӘн бӘлӘп, ңаттҰ ңуандҰм. Аса ң&штарлҰңпен ҰңҰлас танҰтҰп, менӘқ жалүҰз &стазҰм, жетекшӘм, мҚршидӘм осҰ Рисалей-Н&р дедӘм. МенӘ осҰнша қ +зӘн сҰйлҰңтармен жарҰлңаүан Хаң таүалаүа Ү&раннҰқ ірпӘ ңанша болса сонша шҚкӘр етӘп اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى дедӘм.

Рисалей-Н&рдҰ танҰмай т&рүанда заттҰң, дҚниÇлҰң ірбӘрірте ңмҰз бен саудамҰздҰ, жеке басңа ңатҰстҰ немесе жалпҰ болсҰн тапңан табҰсҰмҰздҰ ңазӘргӘмен салҰстҰрҰп ңарасам Қлкен айҰрмашҰлҰң, берекет байңаладҰ. лкен саудагердӘқ немесе діулеттӘ бай адамнҰқ рахатҰнан, емӘн-еркӘн артатн ілдеңайда к+қӘлдӘ де баңҰттҰ, еркӘн ірӘ тҰқ, баңҰттҰ кҚй кешӘп жатңанҰмҰздҰ жіне Рисалей-Н&рдҰқ берекетӘ мен кіраматҰна дін риза болҰп, +зӘмӘздӘқ ңарҰздар екенӘмӘздӘ мойҰндап ірӘ растаймҰз, ілхамдулиллаҒ.

ХазретӘ стаз +зӘндӘк Ұждаүатлса аңисалей-Н&р аттҰ тіпсӘрӘн айналаүа жайҰп, иман аңиңаттарҰмен ісӘресе үибадат, намаз жайлҰ ісерлӘ ірӘ ңанаүаттандҰратҰн Әс-ірекеттерӘмен мен секӘлдӘ надан, ілжуаз, кемшӘн, ілсӘз жаүдайда жҚрген талай адамдардҰ тура жолүа салүанҰна дӘ, екуімӘн. Олар, ңазӘрде Ү&дайүа шҚкӘр, намазҰн тастамай, мешӘттен ңалмай жҚр. ОсҰндай киелӘ ңҰзметтер онҰқ Әс-амалдарҰнан жіне Рисалей-Н&рдҰқ тақүажайҰп кіраматтарҰнан туҰндаүан ірӘ туҰнح барлтңанҰн шҰн жҚректен растаймҰн.
ҮазӘрде болҰп жатңан Алман мен АүҰлшҰн соүҰсҰнҰқ басталүан кҚнӘнен бастап ңазӘрге шейӘн, дӘннен безгендер мен м&нафҰңтар тҰнҰш отҰрмай +здерӘ ойлап тапңан, нахаңтан нахаң жеке басҰма жала жауҰп, "НазифамнҰқ зициÇлҰң &станҰмда, Ислам бӘрлӘгӘне шаңҰрадҰ, саÇси ҚгӘт-насихат жҚргӘзедӘ!" дегендӘ шҰүардҰ. Б&үан ойшҰл үалҰмдар да, надан кіпӘрлер де сенӘп, тек бӘрнеше достарҰмнан басңасҰ бҚкӘл жерлестерӘмдӘ маүарүан "Ұ ңойҰп ірӘ киелӘ ңҰзметӘмнен бас тартңҰзу ҚшӘн малү&н шайтаннҰқ айласҰмен барҰнша тҰрҰсҰп баңтҰ. Содан мен туралҰ Әс ңозүалҰп, жӘтӘ тексеру жҚрӘقَدْرِдҰ ңарсҰластарҰм менен +ш алмаң болҰп сҰртҰмнан жамандап, бҚлӘк шҰүармаң ойменен +здерӘнше жала жауҰп "алманшҰ" Çүни фашист деп ңорлаудан тайҰнбадҰ. Алайда,
— 47 —

м елшӘлайүа шҚкӘр Рисалей-Н&рмен тірбиеленӘп Иман мен Ү&ран аңиңатҰн бҚкӘл ілемге айҰрбастамайтҰн, оүан ібден к+зӘ жеткен жанмҰн. СондҰңтан Рисалей-Н&рдҰ дҚниедегӘ саÇси аүҰмдарүа тҚгӘл бҚкӘл дҚниенӘқ сін-салтанатҰ, бай-патшалҰүҰ берӘлс шікӘр&рал ңҰлҰп жеке басңа пайдаланбаймҰн. Мен, тек аңиңаттҰ, имандҰ, Ү&рандҰ, Рисалей-Н&рдҰ бӘлемӘн, соүан ңҰзмет етуге ізӘрмӘн. ОсҰлай бӘрнеше жҰл +тсе даүҰ жаңҰнда болүан АллаҒтҰқ екӘ жарҰлңауҰн маүҰнаетейӘн.

БӘрӘншӘсӘ; Рисалей-Н&рдҰ жаŞ ңҰзметӘме еш кедергӘ келтӘре алмадҰ, керӘсӘнше кҚтпеген табҰстарүа жеттӘк.

ЕкӘншӘсӘ;>БӘзге ңашан жойңҰн шабуҰл жасалатҰн болса &стазҰмҰздан дереу "Саң болҰқдар!" деген ескерту алатҰнбҰбол! МСондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ ашҰң кіраматҰ мҰнау: Эижри жҰл санаңпен 1359 жҰлдҰқ Рамазан айҰнҰқ он немесе он екӘншӘ ж&лдҰзҰнда ңайтҰс болүан (АллаҒ рахҰмҰна б+лесӘн!) Хатиб Мехмет дейтӘн кӘсӘ, ЖиҰрма алтҰншҰлҰ бӘнҰ Çүни ИхтиÇрлар рисалесӘн жазҰп жатңанда ауҰрҰп жазуүа шамасҰ келмей, لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَ деген тіухид кілимасҰна келӘп тоңтап ңаладҰ да ҚйӘне келген досҰ, ңаламҰ жҚйрӘк Фійзи Мехмет мҰрзаүа тімамдауҰн +тӘнӘп дҚниÇдрейӘк. айтҰсҰп міқгӘ +мӘрге аттанадҰ. ИншаллаҒ ілгӘ к+ркем с+з бен Çүни кілимасҰн айтҰп +мӘрден иманмен кеткенӘн ділелдеп жіне Рисалей-Н&р шіжҚгӘрӘрӘне сҚйӘншӘ хабар берген екен. Ү&раннҰқ ишараларҰнан, жиҰрма алтҰншҰ аÇттҰқ فَفِى الْجَنَّةِ خَالِد۪ينَ с+зӘнӘқ сҰрҰ бойҰнша "Рисалей-Н&р тілабаларҰ дайдан н иманмен кетедӘ!" деген сҚйӘншӘ хабардҰқ рас екенӘн к+рсеткен осҰ ашҰң кіраматтҰқ барша бауҰрларҰмҰзүа нісӘп болуҰн тӘлеймӘн. ОсҰлайша Рисалей-Н&рдҰқ &лҰңтҰүҰн, онҰқ ңҰзметшӘлерӘнӘқ сҰйүа б+ленетӘнӘн байңауүа боладҰ. ЕгеренӘ дҚазбанҰқ ретӘ келсе Ү&раннҰқ ишараларҰ деген рисалеге сӘлтеме ретӘнде ендӘрӘлуӘн +тӘнемӘн.
Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен
Ахмет Назиф Челеби
* * *стар,

Рисалей-Н&рдҰқ озат шікӘртӘ Ахмет Назиф ЧелебидӘқ аÇттан маүҰна шҰүарҰп жазүан ой-пӘкӘрӘ. М&нҰ бӘрӘншӘ Ш&үанҰқ отҰз екӘншӘ аÇтҰ ретӘнде жіне жиҰрма жетӘншӘ МектубтҰқ жазбаларҰ арасҰна енгӘзудӘ ж+н к+рмейтӘнл +зӘ бҰлай дейдӘ:

Т+мендегӘ аÇттардҰ хафҰздан тҰқдадҰм. Ол "Ахзаб" сҚресӘ болатҰн:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ
يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا اذْكُرُوا اللّٰهَ ذِكْرًا كَث۪يرًا ٭ وَسَب м&нарُ بُكْرَةً وَاَص۪يلًا ٭ هُوَ الَّذ۪ى يُصَلّ۪ى عَلَيْكُمْ وَمَلٰٰٓئِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَح۪يمًا ٭ تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلَامٌ وَاَعَدَّ لَهُمҰн ласرًا كَر۪يمًا ٭ يَٓا اَيُّهَا النَّبِىُّ اِنَّٓا اَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذ۪يرًا ٭ وَدَاعِيًا اِلَى اللّٰهِ بِاِذْنِه۪ وَسِرَاجًا مُن۪يرًا ٭ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِن۪ينَ بِاَنَّ андҰру مِنَ اللّٰهِ فَضْلًا كَب۪يرًا ٭ صَدَقَ اللّٰهُ الْعَظ۪يمُ

ОсҰ аÇттарда Рисалей-Н&рдҰ меқзейтӘн белгӘ-нҰшан тӘптӘ ишара бар деуге боладҰ. Иі, осҰ аÇт секӘлдӘ ПайүамбарлҰң жіне тура жолүа шаңҰру жайлҰ баÇндайтҰн аÇттардҰқ Үадир үасҰрдҰ ңамтитҰнҰ рас ірӘ онҰқ ір үасҰрда б+ленушӘлерӘ, маүҰнасҰн айңҰндайтҰн айналарҰ болатҰнҰ да рас. Сондай-аң, аÇттардаүҰ пайүамбарҰмҰзүа (с.а.у) ңатҰстҰ сипаттар ір үасҰрда кездесӘп, ірңашан ҚкӘмӘ жҚретӘнӘ де рас. Олай болса аталүан Ұм!

армен рімӘздӘ маүҰна бойҰнша Рисалей-Н&р тірӘздӘ ілгӘ мӘндеттӘ атңарүан тіпсӘрлер, ӘрӘ т&лүалар м&ндай аÇттҰқ аÇсҰна кӘруӘ Ү&раннҰқ үажап м&үжизасҰна жарасар ңасиет, тӘп>рисалай болуҰ керек, шарт деуге болар. ЮрӘ Рисалей-Н&р мҰна с&мдҰң үасҰрда ерекше тҚрде аÇттҰқ ишара ңҰлүан ңҰзметтӘ атңарҰп жатҰр, ол ауңҰмҰ кеқн с+з.асҰнҰқ бӘр б&рҰшҰнда орҰн

— 49 —

алүанҰ да рас. Олай болса ілбетте, к+птеген белгӘ-нҰшандарүа байланҰстҰ бҰлай деуге ібден боладҰ: осҰ аÇттҰқ +зӘнде бӘрӘншӘ Ш&үадаүҰ отҰз бӘр аÇт секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰ ишари маүҰнамаүан:қзеп т&р. БҰлайша:

لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ وَكَانَ بِالْمُؤْمِن۪ينَ رَح۪يمًا
с+йлемӘ ишари маүҰнасҰмен бҰлай дейдӘ: "Уа, иман иелерӘ мен Ү&ран тҚскен халайҰң! СендердӘ мҰқ Қш жҚз жетпӘске дейӘн шабуҰлдап, кҚнш нірстпей келген ңоŞ ңарақүҰ з&лҰмдҰңтан Ү&раннан шҰңңан н&рлармен ң&тңарҰп, имани жарҰңңа жетелейтӘн болатҰн жіне атауҰнда Н&р, маүҰнасҰнда рахҰмшҰлҰң болүан, сондай-аң, Алла ңиҰн &р, Рахим есӘмдерӘне б+ленген Ү&раннҰқ сіулесӘ болмаң". АÇт осҰ н&р-сіуленӘ ірӘ осҰ заманҰмҰздҰ меқзеп отҰр. Сійкес маүҰналарҰнан басңа бӘр нҰшан-белгӘсӘ мҰнау: اِلَى النُّورِ وَكَانَ بِالْمُؤْمِبْحَانرَح۪يمًا с+зӘнӘқ джифри санҰ - шідде мен тінуин саналадҰ - 947 болҰп Рисалет-Қн Н&р немесе Рисалет-и Н&р есӘмӘнӘқ санҰна Çүни 947-ге да, Çүніл тівафук етӘп т&р.
اِنَّٓا اَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا с+йлемӘ - шідделер саналмайдҰ жіне соқҰндаүҰ тінуин уаңҰф боп табҰладҰ, ілиф саналадҰ - джифри санҰ 1323 жҰлҰн меқзейдӘ. Сол кезеқде халифат орталҰүҰнда с&мдлмай ккерӘстер белеқ бере бастаүан кезӘнде ҚмӘтсӘздӘкке тҚскен мҚмин-м&сҰлмандарүа сҚйӘншӘ хабар берӘп дӘн ИсламнҰқ аңиңат екенӘн, онҰқ зор ңуаттҰ екенӘн к+рсететӘн сондай-аң, пайүамбарлҰңтан мирас алүан аңиңи б к+рсеидтӘ Çүни растаушҰ куігердӘ меқзейдӘ.
وَنَذ۪يرًا ٭ وَدَاعِيًا اِلَى اللّٰهِ

с+йлемӘ

{(СӘлтеме): وَدَاعِيًا اِلَى اللّٰهِ с+зӘ, Рисалей-Н&рдҰқ аңиңи есӘмӘ болүан БідиҚззаман с+зӘнӘқ санҰна діл келуӘ жіне маүҰна жаүҰмен де сійт+рт-блүанҰ секӘлдӘ, тек وَدَاعِيًا с+зӘ де Рисалей-Н&рдҰқ тӘлмішӘ Саид есӘмӘне Қш ірӘппен бӘрӘге ңалуҰ жіне Қш ірӘп парҰң болуҰмен ңатар тіуафук етедӘ е "артійкес келедӘ. ЯйткенӘ тінуин, ілиф жіне уау ірӘптерӘнӘқ ңосҰндҰсҰ 75 боладҰ. س ірӘпӘнен (3) парңҰ бар.

Рисалей-Н&р тілабаларҰнан

КӘшӘ Абдурахман Тахсин}

- тінуиндеррҰлҰп, болмаүандаңтан есепке кӘредӘ - джифри санҰ 1256-нҰ к+рсету

— 50 —
арңҰлҰ б&л үасҰрда, осҰ заманүҰ ИсламнҰқ тоңҰрауҰ ҚшӘн жҚз жҰл б&рҰн жасалүан келӘсӘм шарт, ңастандحُ بِحн меқзеп
وَدَاعِيًا اِلَى اللّٰهِ с+зӘ 191 санҰна теқ келӘп Рисалей-Н&рдҰқ аңиңи атауҰна, Çүни БідиҚззаманнҰқ джифри санҰ 191-ге ділме-діл сійкес келӘп мҰнанҰ бӘлдӘредӘ: Рисалейа ңауҰол бӘр ңарақүҰлҰң т&мшалаүан кезеқде دَاع۪ئِ اِلَى اللّٰهِ болҰп табҰладҰ.
بِاِذْنِه۪ وَ سِرَاجًا مُن۪يرًا
{(СӘлтеме): بِاِذْنِه۪ وَ سِرَاجًا مُن۪يرًا мҰқ Қш жҚз отҰз болҰп Рисалей-Н&рдҰқ фатихасҰ Ишарат-Қл Иүжаз тшаллаҒнӘқ жарҰңңа шҰңңан кезеқӘне ділме-діл келуӘ жіне بِاِذْنِه۪ с+зӘндегӘ мілфуз ى саналар болса мҰқ Қш жҚз ңҰрҰң болҰп Рисалей-Н&рдҰқ жарҰңңа шҰүуҰна сійкес келуӘ жіне бӘрӘншӘ тінуин уаңҰф болмаүандҰңтан "нҚн" саналар болса мҰқ Қш жҚз секйлҰң тлҰп Рисалей-Н&рдҰқ сол заманда иншаллаҒ, жер шарҰн жарҰңңа б+лейтӘн н&рлҰ шам-шҰраң ңҰзметӘн атңаратҰнҰна Ү&рани рімӘз болҰп табҰладҰ.

Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен

Тахсин}

жіне тек سِرَاجًا مُن۪يرًا с+зӘ бол۪يلُ сме-діл Рисалей-Н&рдҰқ бӘр атауҰ "Сираджин-Н&р" с+зӘне ҚндестӘк жаүҰмен де маүҰна жаүҰмен де жіне джифри т&рүҰдан тівафук етӘп ңатҰстҰлҰүҰ байңаладҰ.
مُن۪يرًا с+зӘндегӘ (мим жіне иі) ірӘптер менنُّورِ с+зӘндегӘ шідделӘ (нунүа) теқ келедӘ.

ИÇ, хазӘретӘ Али (р.Ғ) +зӘнӘқ үайби кіраматҰнда Рисалей-Н&рүа "Сираджун-Н&р" деген айдар таүуҰ осҰ аÇттҰқ осҰ с+зӘнен ңуат алүан болуҰ мҚмкӘн, оүан шік жоң.

وَبَشِّرِ الْمُؤْمِن۪ينَ بِاَӘп жӘбهُمْ مِنَ اللّٰهِ
с+йлемӘ, шідде саналар болса джифри санҰ 1359 жҰлҰн к+рсетӘп осҰ үасҰрдҰқ діл осҰ жҰлҰн меқзеп АллаҒтҰқ мҚмӘн-м&сҰлмандарүа Қлкен сҰйҰ бар деп рімӘздӘ тҚрде хабар бередӘ. БӘз де ойланҰп ңарасаң, б&л заманда еқ Қлкеанар зиманҰн саңтап ңалу. Үарап отҰрсақ, имандҰ б&лтартпас ділелдермен ңуаттап, саңтап ңалатҰн Рисалей-Н&р. Демек ол б&л заманда فَضْلًا كَب۪يرًا деуге ібден лайҰң. Б&л ишаранҰ ңуаттар болсаң: с+қ жарҰдегӘ فَضْلًا с+зӘ 960 болҰп Рисалет-Қн Н&рдҰқ б&л
— 51 —

атауҰ изафіден таусифңа ауҰсҰп, Çүни сӘлтемеден сипаттауүа к+шӘп (Рисалет-Қн Н&риÇ) болҰп санҰ болүан 962-ге керемет екӘ парҰңпен тіуафук ңҰлуамалапйтӘп, рімӘзбен ірӘ сӘлтеме жасап к+рсетӘп т&р.

ИліҒий! Уа, РаббҰм! Сен Рисалей-Н&рдҰ жіне Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ стазҰмҰз Саид Н&рсидҰ жіне Рисалей-Н&р тілаба мен шікӘрттерӘн, сонда баүалатҰсҰ бар жандардҰ +з ңамңорлҰүҰқа алҰп, саңтай г+р! Юмин. Оларүа Ү&ран мен Иман ңҰзметӘнде сіттӘлӘк, табандҰлҰң, міқгӘ достҰң бере г+р! ОсболмаңӘ ңҰзметтерӘн табҰстҰ да жемӘстӘ ңҰлҰп +зӘқ жарҰлңа! Юмин. ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ тереқ сҰрҰна, маүрифітуллаҒ, мухабетуллаҒ, Пайүамбарүа деген махаббат сҰрҰна жіне حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَك пен СҰрҰна б+ле! АллаҒтҰқ ризашҰлҰүҰна. ОнҰқ жамалҰн к+ру нҰүметӘне б+леп жарҰлңай г+р! О, бҚкӘл ілемдердӘқ РаббҰсҰ!
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ وَ اَهْلِ بَيْتзметтеجْمَع۪ينَ الطَّيِّب۪ينَ الطَّاهِر۪ينَ اٰم۪ينَ بِحُرْمَةِ سَيِّدِ الْمُرْسَل۪ينَ وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ
ЮлсӘз, паңҰр, кҚшсӘз, кҚніҒар тілабақҰз ірӘ ңҰзметшӘқӘз ИнеболулҰң:
Ахмет Назиф ЧелейӘк. * * *
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

Һазиз жіне аса ңҰмбаттҰ, мейӘрӘмдӘ де жанкештӘ лҰң стаз!

ӨшӘ тола ңазҰна&ндай тас гауҒарлардан да ңҰмбат, мҰна фіни дҚниÇ к+зӘмен к+рӘп, миҰмен +лшеу мҚмкӘн емес, аса ң&ндҰ хатҰқҰздҰ берекелӘ рамазан айҰнҰқ жиҰрма ҚшӘншӘ ж&лдҰзҰ аңшам, ифтардан, Çүни ауҰзашардан он минут б&рҰн поштадан алдҰм. АллаҒ Таүа тариңҰл етсӘн, екӘ ифтар бӘрге нісӘп болдҰ.

— 52 —
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى М&нҰқ алдҰқүҰ жазүан &заң хатҰмнҰқ бос, маүҰнасҰз ірӘ сӘздӘқ уаңҰтҰқҰздҰ алүанҰма сондай-аң, +й-Н&рд ірӘ мҚбарак ЗікіриÇ бауҰрҰмҰздҰқ ң&нсҰз, арзан сҰйлҰңтарҰн сӘзге беремӘн деп р&ңсатсҰз алҰп орҰнсҰз батҰрлҰң к+рсеткенӘме жіне онҰ үазиз стазҰм ңабҰлдамай, ашуланатҰн болдҰ, бӘзге де &рҰсатҰн шҰүар деп ңорңҰп,ан тіб не болар екен деп кҚтӘп жҚргенӘмде пошташҰ екӘ хат ікелдӘ. АуҰзашар уаңҰтҰ болатҰн. АÇңта т&рҰп конверттӘ ашңанҰмда с+збен жеткӘзу мҚмкӘн емес шҰрҰн ірӘ тартҰмдҰ жазуҰқҰз бейне бӘр "ҮорҰңпа!" дегендей к+зӘме ҰстҰң к+рӘндӘ. Үуанүаннан оңи алман ХафҰереу Қйге ңарай жҚгӘрӘп, ауҰз ашҰп отҰрҰп оңҰдҰм.

СҚйӘктӘ де мейӘрӘмдӘ &стазҰм! ХазретӘ М&хиддин-Ә АрабидҰқ сҚйӘншӘ хабарҰ есӘме тҚстӘ. СӘздӘқ маүан к+рсеткен ікедей ңамңорлҰң ілгӘ &лҰ т&лүанҰқ хабар берген ікелӘк мейӘрӘмдӘлӘкке &ңоң, беӘптӘ солай екенӘне к+зӘм жеттӘ, иландҰм. Үадир-Ә М&тлаң, сӘз &стазҰмҰздан міқгӘ баңи разҰ болсҰн жіне бӘздӘ де ңҰзметӘқӘзде, Ү&ран ңҰзлмай ңе табандҰлҰң, т&раңтҰлҰң танҰтудҰ б&йҰрсҰн. ЮрӘ стазҰмҰздҰқ аса ңҰмбат ірӘ киелӘ ишара-белгӘлерӘне жіне баүа жетпес д&үаларҰна б+ленудӘ нісӘп ңҰлсҰн. Юмин бихурміт-ил сійӘд-Әл мҚрсілин.

Үамджифри&стазҰм! Ү&ран ңҰзметӘнде жіне Рисалей-Н&рдҰқ жайҰлуҰнда зірредей еқбегӘмӘз сӘздӘқ назарҰқҰзүа ӘлӘгӘп, жаүҰмдҰ ісер етӘп жатса мҰна ілсӘз, бейшара, паңҰр ңҰзметшӘқӘз, кҚшсӘз, тле, біӘ аз, санасҰ толҰң емес, міселелердӘ ңамти алмайтҰн тілабақҰз ңаншалҰңтҰ ңуанҰп, к+қӘлӘ асҰп-тасарҰн бӘлсеқӘз үой. ОнҰ жеткӘзе алар емеспӘн. СӘздӘқ маүҰнауи ірластҰ ат назарҰқҰзүа ӘлӘккенӘме Ү&дайүа шексӘз шҚкӘр. БӘз секӘлдӘ кҚніҒарлар отҰз жҰл ңасӘрет шегӘп он жҰлдҰң мӘніжат-д&үаларҰмҰзүа жауап ретӘнде стаздҰ нісӘп еткен жіне ң&лдарҰнҰқ ңҰрсҰңңанҰна ңарамай не с&раса молҰдӘрӘп ретӘн, бірӘн бӘлетӘн, еститӘн жіне бҚкӘл ілемдӘ ң&дрет ңолҰнда &стап т&рүан, ірнірсенӘқ иесӘ, ңожайҰнҰ, басңарушҰ Жінаб-Ұ Хаң, Фіийаз-Ұ М&тлаң АллаҒңа, ңанша маңтау, шҚкӘр етсем аз.

ҮадӘрмендӘ стазҰм! СӘз д&үа етӘқӘН&рдҰ ке т&рмайтҰн- ңҰзметӘмӘздӘ, мҰна Қш кҚндӘк фіни дҚниеде жасаүан титтей мадаң-маңтауҰмҰздҰ, шҚкӘрӘмӘздӘ АллаҒ Таүала- Тіңаббал АллаҒ - ңабҰл

— 53 —
етсӘн. Мектубат кӘтабҰнҰқ екӘншӘ МектубҰндаүҰ аңиңаттҰ ескере отҰрҰ&ндай рлӘк ңаүидақҰздҰ б&збауүа ңанша тҰрҰссам даүҰ тҰлсҰм кҚш міжбҚрлегендей Çүни сҰй-кіденӘ аңҰсҰн бермей алмау керек деген ідетӘқӘзге ңарсҰ ірекет еттӘм, онҰқ парңҰндамҰн. НиетӘм таза, адалдҰүҰма, сӘзге деген шҰнайҰ ҰңҰласҰма титтенде так жоң. Үандай да бӘр риÇдан пік, ешбӘр материÇлдҰң пайда к+здемей, Ү&дай ҚшӘн, Ү&ран мен Рисалей-Н&рүа ңҰзмет маңсатҰнда жасалүанҰна сенӘмдӘмӘн. СӘз, бӘз секӘлдӘ ілсӘз, кҚніҒар, ңҰрсҰң пенделердӘқ тура жолүа тҚсатңаруубеге келуӘне себеп болҰп, сондай-аң, адасңандар мен бидүатшҰлардҰ хаң жолҰна шаңҰруүа мӘндеттӘ, имани аңиңаттарүа ңҰзметшӘсӘз. СӘздӘ бӘзге жіне елӘмӘзге АйҰп оңқ аманатҰ ретӘнде сҰйлаүан деп бӘлемӘз. ҮадӘрлӘ ңонаүҰмҰз, ңалайша бӘз сиÇңтҰ кҚніҒарларүа рухани к+мекке келӘп, РаббҰмҰздҰ танҰстҰруүа, ж+нделӘп, тҚзелуӘмӘзге кҚндӘз-тҚнӘ еқбек етӘп жатңанда, бӘз осҰ үазиз ңонаүҰмҰзүа затжифр жрүҰдан к+мектесуге ңуана-ңуана, ҰңҰласпен, тек Ү&дай ҚшӘн жҚгӘруге мӘндеттӘ екенӘмӘздӘ бӘлемӘз. ЮрӘ ол туралҰ ҮасиеттӘ Ү&ран жіне АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у) бҰлай дейдӘ: تَعَاوَنُوا Çүни: "КірӘп-м&ңтаждае адалрдем етӘқдер!"

Һафу етӘқӘз, ңадӘрлӘ де сҚйӘктӘ стазҰм! СҰй-кіде ңабҰлдамайтҰнҰқҰздҰ бӘлемӘн. БӘраң, бауҰрларҰмнҰқ +тӘнӘш бойҰнша зекет, садаңа секӘлдӘ жірдем &сҰнуүа дайҰн екенӘмӘздӘ жазуүа міжбҚр болдҰм.оладҰ аттҰң шҰүҰн, пітер аңҰсҰ, отҰн, к+мӘр секӘлдӘ зіру ңажеттӘ заттарүа ж&мсалар деген ниетпен жазҰп отҰрмҰн. НегӘзӘнде, достарҰма ірдайҰм ескертӘп, айтатҰнҰм; &стаздҰқ +мӘрлӘк ңаүидасҰн ешңашан б&збай, ірңашан саңтауҰмҰз керек. АрамҰзҰ М&хаандай да заттҰң пайда араласпауҰ тиӘс. ЯйткенӘ дӘндӘ дҚниÇүа ң&рал ретӘнде пайдаланҰп, заттҰң пайда мен кҚн к+рӘстӘқ к+зӘ ңҰлуүа істе болмайдҰ. ТӘптӘ Рисалей-Н&рдҰ жаŞүа келгенӘ жандазүа &ңсап ешкӘмге мӘндетсӘнбей ңҰзмет етуге тҰрҰсамҰн.

ҮадӘрмендӘ де ңамңоршҰ &стазҰм! ҮҰзметшӘқӘз, &стазҰмҰздҰқ атҰна емес, ңҰмбаттҰ да кірӘп бӘр ңонаүҰмҰз атҰна Ү&дай ҚшӘн кеше ай жірдем еткӘмӘз келедӘ. ЮрӘ сӘзге маүҰнауи зиÇн келмеуӘ ҚшӘн ң&дретӘ шексӘз, &лҰң АллаҒңа жалҰнҰп, жалбарҰна отҰрҰп +з діргіҒҰнда ңабҰл етсӘн деп д&үа етемӘз.

— 54 —

Аса ңадӘрлӘ &стазҰм! Мейрам кҚндерӘ сӘздӘ зиÇ. БарлӘп, жаүдайҰн бӘлӘп кетейӘк деген достармен бӘрге, барлҰүҰмҰз келе жатңан ңасиеттӘ Рамазан айҰқҰздҰ, ҮадӘр тҚнӘн, жіне айтҰқҰздҰ Рисалет-Қн Н&рдҰқ барлҰң тілабаларҰ мен шікӘрттерӘ атҰнан жіне Ү&раннҰқ ңҰмбаттҰ ңҰзметшӘсӘ ретӘндегӘ сӘз, ңанҰнҰмҰздҰ ң&ттҰңтаймҰз. АллаҒ Таүаладан б&дан да к+п бауҰрлармен бӘрге іу баста сӘз &стазбен бӘрге ілӘ талай РамазандардҰ +ткӘзудӘ тӘлеп, +тӘне с&раймҰз. МҚбарак е жандаҰқҰздан сҚйӘп маңб&л д&үаларҰқҰздҰ, тірбиелӘк насихаттарҰқҰздҰ кҚтемӘз, ңҰмбаттҰ &стаз!

ЮрдайҰм маңб&л д&үаларҰқҰзүа м&ңтаж
кҚніҒар ңҰзметшӘқӘз ірӘ тілабақҰз
Ахмет Назиф
— 55 —

(Рн, он -Н&р шікӘрттерӘнен Хилми, ШайханашҰ Юмин жіне ТахсиндердӘқ пӘкӘрӘ. ЖиҰрма жетӘншӘ МектубтҰқ жазбаларҰна енуге лайҰң пӘкӘрӘ)

СоқүҰ кездерӘ тҰқшҰлар Рисалелерге жӘтӘ ңарап, ақдудҰ кҚшейткендӘктен инаеттӘқ де химаетӘ, Çүни жірдемнӘқ лдҰң. ңорлҰүҰ кҚшейӘп жарҰлңаудҰ к+бейттӘ. БӘршама кӘшкене ҚлгӘ-мҰсалдарҰн айтар болсаң:

Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне арнап АллаҒтҰқ сҰйҰ ретӘнде т&рмҰс жаүҰнан азүана бӘраң тақүажайҰп, тамажҚнӘн ра сійкес оңиүалар болуда, б&л ірине Рисалей-Н&р ңҰзметӘнӘқ кіраматҰ екенӘне шік жоң. Рас, Рисалей-Н&рдҰқ толҰп жатңан кіраматтарҰнҰқ б&лаүҰ тівафук Çүни сійкестӘк осҰ оңиүаларда &ңсас тҚрде алтҰ мірте ңайталануҰ, +заан зоркес болуҰ кездейсоңтҰң дегендӘ тҚбӘрӘмен жойҰп жоң ңҰладҰ. БӘз солай деп шештӘк. БҰлайша:

стазҰмҰзүа бӘрнеше кҚннен берӘ бармаүандҰңтан Юмин бауҰрҰм екеумӘз стаздҰ зиÇрат ңҰлайҰң дедӘк. ЕкӘндӘ нжатңан бӘрге оңҰүан соқ бӘзге "Сендер ас жеп кетӘқдер, несӘбелерӘқ бҚгӘн осҰ жерде" дедӘ. Үайта-ңайта: "Егер жемесеқдер маүан тоүҰз тҚрлӘ зиÇн келедӘ! ЯйткенӘ АллаҒ таүала ңанша жесеқдер соншасҰн жӘбередӘ!" - дқ ңайсемесек ренжӘмеуӘн ңанша +тӘнсек те: "РизҰң-несӘбелерӘқдӘ жеп кетӘқдер, ол маүан келедӘ!" деп б&йҰрүан соқ, к+қӘлӘн ңалдҰрмайҰң деп дастарханүа ңойүан сарҰ май мен асңабаңтанЮсӘресүан тіттӘнӘ нанмен ңосҰп жей бастадҰң. Һажап, бӘз дастарханнан т&рмай жатҰп кҚтпеген жерден, бӘр адам келдӘ. ҮолҰнда діл бӘз жеген м+лшерде нан, жақүаңтай сарҰ май жіне екӘншӘ ңолҰнда діл бӘзге &сҰнүан м+лшерде ас-белгӘтіттӘсӘ. БӘз, кездейсоң болуҰ істе мҚмкӘн емес осҰ оңиүаүа ақ-тақ болҰп Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ ризҰң-несӘбесӘнде Раббани берекет бар екенӘне к+зӘмӘз ібден жеттӘ. стаз бҰлай дедӘ: "Ихсан Çүни жарҰлңау он есе болҰп келедӘ. Ал ирлӘ мӘолса Çүни сҰй-сҰÇпат ділме-діл, +лшеммен боладҰ. Демек б&л несӘбеге ңаттҰ &ңсайдҰ. НесӘбе +лшенӘп келедӘ".

СосҰн діл сол кҚнӘ аңшам, садаңа жа кӘшӘ +зӘн к+рсеттӘ. БӘздӘқ к+ргенӘмӘз; нан он есе, сарҰ май ол да он есе, асңабаң тіттӘсӘ болса &стаз к+п &натпайтҰндҰңтан орнҰна т&здалүан баклажан он есе

— 56 —

болҰп тақүажайҰп тҚрде Рисалей-Н&рдҰқ екӘншӘ Ш&үасҰн бӘр апта талңҰлаүаннҰқ аңҰсҰ ретӘда Рисрту етӘлдӘ, м&нҰ к+зӘмӘзбен к+рдӘк. С+йтӘп асңабаң тіттӘсӘнӘқ дімӘ жіне сарҰ май болса &ннан жасалүан халуаүа айналдҰ +зӘ т&здалүан ңалпҰнда ңалдҰ. РисалейӘрге бікӘрттерӘ жаңсҰ ңҰзмет еткенде дереу сҰй-аңҰ алатҰнҰ секӘлдӘ, кӘмде-кӘм ңҰзметке зиÇн келтӘрсе опҰң жейтӘнӘ - Спарта ңаласҰнда болүанҰндай - осҰ ай Ұқүайда жиӘ кездеседӘ. М&ндай к+п оңиүалардҰқ тек бес-алтауҰн баÇндамаңпҰз.

БӘрӘншӘсӘ: БӘрде, мен, Çүни Тахсин жаңҰнда ашҰлүан дҚкеннӘқ ж&мҰстарҰмен екӘ шап жҚрӘп маүан тапсҰрҰлүан Н&р ңҰзметӘн жалңаулҰң ңҰлҰп орҰндамадҰм. Діл сол уаңҰтта май шапалаң жедӘм. Үалай десеқӘз, дҚкенде отҰр едӘм бӘреу келӘп аманат ретӘнде жҚз лиранҰ айҰрбаиÇ бопкелуӘмдӘ +тӘндӘ. Оүан Ү&дай ҚшӘн к+мектесейӘн деп аңша айҰрбастау пунктӘне бардҰм. АңшанҰ санап жатңанда арасҰнан жасандҰ аңша табҰлҰп, менӘ тексерӘп, тергеуге алҰңа салӘ ірӘ ҚйӘмӘздӘ де тӘнтӘп, тексеруге кӘрӘстӘ. МенӘ сотңа бердӘ. ЮйтеуӘр аңталҰп шҰңтҰм. М&нҰ май шапалаң деп тҚсӘнӘп Рисалей-Н&рдҰқ кіраматҰ деп шештӘк. Ү&дайүа шҚкӘр шҰүҰнҰмҰз болмадҰ.

ЕкӘншӘсӘ: стазҰмҰзүа жіне Рисалей-Н&рүа тңса тос жҰл кейде ңҰзмет еткен жіне рисалелердӘ оңҰттҰрүан, шҰнайҰ жаңтап, ңоштап жҚрген бӘр кӘсӘ, бӘр кҚнӘ ңолҰнда дӘнге ңатҰстҰ маңала жариÇланүан газетӘ бар жетӘп келдӘ. Ол, " есӘмй-Н&рдҰқ &станҰмҰна мҚлдем ңайшҰ аүҰмдаүҰларүа жаңтасңандай жаүдайда едӘ. стаз мазасҰздана бастадҰ. БӘр-екӘ кҚннен кейӘн с&мдҰң шапалаң жедӘ, дегенмен майдай Çүни тірбиелӘк мінӘ бар опҰң жедӘ. ДірӘгерлер егерн деп гиÇлҰң жірдем жасалмаса +лӘп кетуӘ ібден мҚмкӘн екенӘн айтңан. Амал жоң, операциÇ жасатуүа тура келдӘ. ЮйтеуӘр АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘ тҚсӘп тез сауҰүҰп кеттӘ.

шӘншӘсӘ: БӘр мемлекеттӘк ңҰзметкер Рисалей-Н&рдҰ ҰңҰласпен оңитҰн. стазбен жҚздесӘп, ТӘптӘ алуүа барҰнша тҰрҰсатҰн. БӘр іскери ңҰзметкер онҰ ҚркӘтсе керек жҚздесудӘ, рисале оңудҰ тастап басңа ңалаүа кетӘп бара жатңанда себепсӘз аÇүҰ сҰнҰп, бӘр ай бойҰ ңиналдҰ. ТаүҰ да мейӘрӘмге б+ленсе керек ңазӘр ңайтад киӘп алелердӘ ҰңҰласпен оңҰп жҚр.

Т+ртӘншӘсӘ: ТанҰмал бӘр кӘсӘ, Рисалей-Н&рдҰ жоүарҰ баүалап, ңҰзҰүа оңҰп ірӘ к+шӘрӘп жазат&үҰн. Кенет кҚдӘк пайда болҰп

— 57 —

адесе сана шік келдӘ. АÇусҰз шапалаң жедӘ, Çүни сазайҰн тарттҰ. ҮаттҰ жаңсҰ к+ретӘн ж&байҰ ңайтҰс болҰп, екӘ баласҰ басңа жаңңа к+шӘп кеттӘ. Жаүда тарап аÇнҰштҰ.

БесӘншӘсӘ: Т+рт жҰл бойҰ стаздҰқ базар ӘстерӘн, Çүни сауда ңҰзметӘн атңарҰп келген кӘсӘ, бӘрде ойламаүан жерден адалдҰүҰн тастап, ол ӘстӘ атңармай ңойдҰ. Дереу аÇусҰз шапалаң жедӘ. БӘр жҰл болдҰ ілӘ сол кҚйӘ.>СендетҰншҰсҰ:>БӘр молдамен ңатҰстҰ оңиүа, бӘраң ренжитӘн шҰүар деп ізӘрге жазбадҰң. ЯзӘ де ңазӘр к+рӘнбейдӘ.

ОсҰ сҰндҰ оңиүалар к+п-аң. Б&лар Рисалей-Н&р ңҰзметӘнде жӘберген аүарге іс байланҰстҰ болүан шапалаң екенӘне еш кҚмінӘмӘз жоң.

РастаушҰ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ Хилми, Юмин, Тахсин
Иі, мен де мойҰндаймҰн Саид

ЮрӘ Рисалей-Н&рдҰқ жеқӘл тҚрде жайҰлуҰнҰқ бӘр кіраматҰнеуӘ мҰ болсаң, ол осҰ хаттҰ жазҰп жатңанда жіне тамаң ҚстӘнде болдҰ. ОнҰ к+зӘмӘзбен к+рдӘк. БҰлай:

МақҰздҰ жетӘ-сегӘз Рисале мен Ү&раннҰқ ишараларҰ жазҰлүан Ш&үанҰ мақҰздҰ хатпен бреттӘкӘр дорбаүа салҰп, басңа ңалада т&ратҰн ңҰмбаттҰ бӘр бауҰрҰмҰзүа жӘберген едӘк. ШопҰр ілгӘ дорбанҰ тҚсӘрӘп алҰптҰ. МҰна заманда ондай кӘтаптар мҚнапҰңтар мен тҰқшҰлардҰқ ңолҰна тҚссе ңиҰн боларҰ анҰң. Дегенмен олардҰқ еш хабарҰ жнүан ңнӘмдӘ бӘреу арңҰлҰ бес кҚннен кейӘн бӘзге ңайтҰп келдӘ. Б&л оңиүа бӘздӘ жарҰлңап, саңтап отҰрүан керемет ңамңорлҰң бар екенӘн ділелдеп, к+зӘмӘз ібден жеттӘ. ЮрӘ, Рисалей-Н&рүа Раббани ңамңорлҰң жасалҰп т&ратҰнҰна табҰнбӘр керемет оңиүа: ҮарақүҰлаң т&мшалаүан, іркӘмнӘқ зіресӘн алҰп шошҰтҰп тастаүан кез. ТҰқшҰлар мен ақдушҰлар ҚрейленӘп, ір жердӘ тӘнтӘп жҚрӘп стаздҰқ б+лмесӘн жан-жаүнҰна иоршап тексерер кезде бӘр тҰшңан стаздҰқ ш&лҰүҰн алҰп кетедӘ. БӘз бірӘн аңтарҰп ңанша Әздесек те таба алмадҰң. ЮлгӘ тҰшңаннҰқ &ÇсҰн да к+рдӘк. БӘраң ол жерге ш&лҰңтҰқ кӘруӘ мҚмкӘн емес. ЕкӘ кірам кейӘн ілгӘ тҰшңаннҰқ

— 58 —

ш&лҰңтҰ ңайда жасҰрүанҰ белгӘлӘ болдҰ. БӘздӘқ ҰңтиÇттап, саңтап жҚрген жіне іртҚрлӘ таңҰрҰпта бӘраң &мҰтҰп кеткен, іркӘмгеҰң т+қтуге болмайтҰн хаттар мен ңаүаздар т&рүан жерге апарҰп тастаптҰ. Алайда ол жердӘ екӘ мірте ңарап, к+ре алмаүан болатҰнбҰз. Ш&лҰңтҰ діл ол жерге апару ҚшӘн пештӘқ м&ржасҰна шҰүҰп, ҚстӘнен тастаметӘн емкӘн емес. Яте ңу, іккӘ ірӘ тҰм зерек адамнҰқ үана ңолҰнан келер Әс.

М&нҰқ кездейсоң еместӘгӘне к+зӘмӘз жеткен соқ, стазҰмҰз бҰлай дедӘ: "Ол хаттардҰ алҰп басңа жерге ңойҰқдар!". БӘннҰқ аардҰ аңтарҰп к+рдӘк, негӘзӘнде саÇсатпен еш ңатҰсҰ жоң, дегенмен тҚймедейдӘ тҚйедей ңҰлатҰн кҚдӘкшӘл тҰқшҰларүа кҚштӘ сҰлтау болар едӘ. БӘз ол хаттардҰ жіне басңа да сҰлтау болар ннҰқ к+рдӘ ол жерден алҰп, басңа жерге жасҰрдҰң. С+йтӘп абҰр-сабҰр болҰп жатңанда тҰқшҰлар хабар алҰп бӘздӘ дайҰндалҰп жатҰр деп ойлаптҰ. Олар тӘнтуге келмей т&рҰп келесӘ кҚнӘ Юмин ңолҰнда дорба, б+лмеге кӘрӘп келе жатҰр едӘ, ңарасаң діл артҰнан поли. Ал, лӘм бастҰүҰ, жасҰрҰн тҚрде кӘрӘп келе жатҰр. ЮминнӘқ ңолҰнда кӘтап емес ңатҰң ң&йҰлүан ҰдҰс екенӘн к+рӘп, басңа шаруамен жҚргендей +згерӘп ңоÇ бердӘ. ҮойшҰ ійтеуӘр... СонҰмен Рисалей-Н&рдҰқ жайҰбӘр кҚкедергӘ болүҰсҰ келген бҚкӘл д&шпан, тҰқшҰларүа ңарсҰ бӘр тҚйӘр тҰшңан ңарсҰ шҰүҰп, олардҰқ жоспарҰн астан-кестеқ ңҰлдҰ.

РастаушҰлар:
Хилми, Тахсин, Юмин, Тіуфик, Саид

(Мехмет Фійзи ол кезде іскери борҰшҰн +тӘпттерӘнн-дҰ. Юйтпесе еқ бӘрӘншӘ сонҰқ атҰ жазҰлар едӘ)

(Ахмет НазифтҰқ хатҰнан ҚзӘндӘ)

Рухани ірӘ заттҰң борҰшҰмҰз болҰп табҰлатҰн ңҰзметтен ңашу тоқмойҰндҰң, немң&райлҰң жаратҰлҰсҰмҰзда жоң. Халиң-Ұ Рахим, бӘздӘзӘнде ңҰлҰп жаратңан соқ адамгершӘлӘктӘқ талабҰнҰқ мҰқнан бӘрӘн орҰндай алмай жҚргенде мҚлдем бірӘн ңалай тірк етпекпӘз. КешӘрӘм +тӘнемӘн, ңайсар, табандҰ да жанкештӘ, бӘз ҚшӘн жапа шегӘп жҚрген, +те сабҰрَةِ дерӘп, аса ңадӘрлӘ, абҰройлҰ &стазҰмҰздҰқ бӘз секӘлдӘ кҚніҒар пенделердӘқ жҚректерӘн н&рландҰрҰп жатңанда оүан алүҰс ретӘнде рухани т&рүҰдан ңайҰрҰмдҰлҰң жасай
— 59 —

алмаүандҰңÇндайткке т&рүҰсҰз, заттҰң т&рүҰдан ңайҰрҰмдҰлҰң жасай алармҰз деп +зӘмӘздӘ сіл де болса ж&батңан боламҰз. Һафу етӘқӘз стазҰм! Ү&раннҰқ ҚндеуӘн хас ш бейжай жҚре беретӘн м&сҰлман жоң деп ойлаймҰн. БетӘ аулаң. Н&рларҰқҰздҰқ шуаүҰ к+здӘқ жауҰн аладҰ. ЖҚрегӘмӘздӘ тап-таза тҚрде АллаҒңа, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа (с.а.у) жіне онҰқ үазиз ӘзбасарларҰна баурап жатҰр, баурап та алдзиз, а байланҰстҰ ешңандай бӘр материалист, дӘннен безген кіпӘр, адасңан Қзе алмас. ТӘптӘ дҚние жҚзӘндегӘ барлҰң кіпӘрлер жиналса жҚректегӘ осҰ киелӘ байланҰстҰ б&за алмас!

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى
Арلَهُمْ стаз, +зӘқӘз ңажеттӘ деп &йүарсақҰз үана, ійтпесе ешңандай да +зӘқӘздӘ ңинап хатҰма жауап жазуҰқҰзүа разҰ емеспӘн. Оүан істе ренжӘмеймӘн. ҮадӘрмендӘ стаздҰ киелӘ ңҰзметӘне кедергӘ болар ңандай да бӘр Әспен ш&үҰлди!" де Қлкен ңате ірӘ ң&рметсӘздӘк деп бӘлемӘн.
Ахмет Назиф Челеби
— 60 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

Һазиз, адал бауҰрлаақдар. Он тоүҰзҰншҰ С+здӘқ соқҰнда баÇндалүан Ү&рандаүҰ кейбӘр аÇттардҰқ ңайталануҰнҰқ к+птеген хикметтерӘ Рисалей-Н&рда да кездеседӘ. ЮсӘресе екӘншӘ хикметӘ толҰүҰмен бар. Ол не хикмет десеқдер:

ЮркӘм ңашандажеке сүа м&ңтаж. БӘраң іркӘмнӘқ Ү&рандҰ ірңашан толҰң оңу ңолҰнан келмейдӘ. Дегенмен бӘр сҚренӘ оңи аладҰ. Сол ҚшӘн аса мақҰздҰ Ү&рани маңсаттар к+птеген &заң сҚрелерге енгӘзӘлӘп, осҰлайша ірбӘр сҚрейлап б Ү&ран боп табҰладҰ. Демек, ешкӘмдӘ маң&рҰм ңалдҰрмау ҚшӘн хашр, Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлу, тіухид, Çүни АллаҒтҰқ бӘр екендӘгӘ, М&са пайүамбардҰқ (а.с.) ңиссасҰолардҰдӘ кейбӘр міселе-маңсаттар ңайталанҰп отҰрадҰ. Діл осҰ мақҰздҰ хикметке &ңсас кейде байңамай, ерӘксӘз ірӘ риза болмасам да кейбӘр кҚрделӘ имани аңиңаттар, ңуаттҰ айүаңтар рисалелерде бӘрнеше рет ңайталай-санаӘрнеше мірте жазҰлҰп кетӘптӘ. Б&үан +зӘм ақ-тақ болҰп: "ңалай м&нҰ байңамай ңалүанмҰн, неге &мҰтңҰзҰлдҰ екен, ңайта-ңайта жаза берӘппӘн" деушӘ едӘм. КейӘн бӘлдӘм. Б&л заманда іркӘм Рисалей-, &стам&ңтаж. БӘраң барлҰң кӘтабҰн толҰң ңолүа тҚсӘре алмайдҰ. ТҚсӘрсе де толҰң оңи алмайдҰ. БӘраң шаүҰн Рисалей-Н&р боп саналатҰн мазм&ндҰ бӘр рқ үайбӘқ бӘреуӘн ңолүа тҚсӘруӘне боладҰ, с+йтӘп +зӘне ңажеттӘ міселенӘ тауҰп ірдайҰм оңи аладҰ. Юрңашан тамаңңа м&ңтаждҰң сезӘлетӘнӘ секӘлдӘ ол. ХафҰйта-ңайта талңҰлап рухани азҰүҰн аладҰ.

ЕкӘншӘден: АÇт-Қл КҚбрадан шҰңңан "Уирд-Қл Юкбір" деп аталатҰн арапша шаүҰн рисаленӘқ соқҰна: "Б&л мӘніжат рисалесӘнӘқ басҰндаүҰ аÇттҰқ тіпсӘрӘ" деген арапша мітӘндер жазҰлҰп бӘрге оңҰлса жаңсҰазүан Ұ. БӘз де +з н&сңамҰзүа солай жаздҰң.

шӘншӘден: Һазиз бауҰрларҰм! МҰна ой маүан ңайта-ңайта келе беретӘн: "НелӘктен Имам-Ұ Али (р.Ғ.) Рисалей-Н&рүа, ісӘресе АÇт-Қл КҚбра рисалесӘне к+п табҰберген?". ОнҰқ хикмет-сҰрҰн бӘлсем деп

— 61 —

жҚретӘнмӘн. Ү&дайүа сансҰз мірте шҚкӘр, жаңҰнда сҰрҰ ашҰлдҰ. ОнҰ толҰң болмаса да ңҰсңа-н&сңа баÇндап берейӘн. БҰлайша: Рисалей-Н&рӘн бӘлекше бӘр ңасиетӘ, иманнҰқ еқ соқүҰ жіне +те кҚлли Çүни жан-жаңтҰ сҚйенӘш тӘректерӘн наңтҰ ірӘ ңуаттҰ тҚрде баÇндайдҰ. М&нҰ АÇт-Қл КҚбра рисалесӘнде анҰң байңауүа боладҰ. МҰна с&мдҰң үасҰрда кҚпӘрлӘк пен имандҰлҰң ңаңтҰүҰсҰп, ңҰрүҰетке аас еқ соқүҰ шегӘне жетӘп, екӘ жаң бар мҚмкӘндӘктерӘн пайдалануда.

Міселен, ңҰрүҰн соүҰс майданҰнда екӘ іскер барлҰң кҚш-ңуатҰн ж&мсап шайңас ібден ңҰзүан кез. Д&шпан іскерӘ +здерӘнӘқ орасан зор ңару-жар Рас,н, еқ соқүҰ ҚлгӘдегӘ ң&рал-жабдҰңтарҰн пайдаланҰп, рухани кҚш-ңуатҰн ңайрап, ңуаттау ҚшӘн барлҰң мҚмкӘндӘктӘ пайдаланҰп мҚмӘндердӘқ іскерӘнӘқ рухани кҚш-ңуатҰн сарңҰп, ҚмӘтӘн п, Ү&д жауҰнгерлердӘқ ҰнтҰмаң-кҚшӘн б&зуүа тҰрҰсуда. МақҰзҰ зор сҚйенӘш болар нірселердӘ +здерӘне ңаратҰп, кҚш-ңуаттарҰнан айҰруда. Олар м&сҰлман іскерӘнӘқ ірңайсҰсҰна бӘр топ боп &йҰмдасңан тҚрде бӘр комитет ң&рҰп іскер жӘберуде. С+йтӘп, рухауаүҰзш-ңуатҰнан айҰрҰп, к+здерӘн жоймаң болүан сітте ҮҰзҰрүа &ңсаүан бӘреу келӘп, м&сҰлман іскерӘне бҰлай дейдӘ:

" мӘтӘқдӘ Қзбе! СенӘқ, бҚкӘл дҚниÇ бӘрӘгӘп ңарсҰ шҰсҰнда йтара алмайтҰн орасан зор демеушӘқ, шҰңтҰ сҚйенӘшӘқ, еш жеқӘлмейтӘн айбҰндҰ іскерӘқ, сарңҰлмас ңуат к+здерӘқ бар. СенӘқ ңазӘрде жеқӘлӘп ңалуҰқнҰқ бӘр себебӘ, бӘр топ жауүа, Çүни шахс-Ұ маүҰпӘкӘрӘ, рухани т&лүаүа ңарсҰ бӘр жауҰнгердӘ жалүҰз +зӘн жӘбересӘқ. Сен бҰлай Әсте! ЮрбӘр жауҰнгерӘқ +зӘне сҚйеу болар жерлерден рухани тҚрде а ңосҰанҰп, сол алүан орасан зор рухани кҚш-ңуаттҰқ арңасҰнда ірбӘр жауҰнгер маүҰнауи т&лүа ретӘнде ірңайсҰсҰ Қлкен жамаүат, жойңҰн &йҰм болҰп алҰп кҚш-ңуатңа ие болсҰн" дедӘ ірӘ толҰң ңанаүаттанарлҰң п таүҰ ердӘ.

Діл сол сиÇңтҰ, имандҰ м&сҰлман ңауҰмҰна шабуҰлдҰ ҚдетӘп жатңан адасңан топ, кіпӘрлер, заман жамаүат заманҰ болүандҰңтан &йҰмдасңан тҚрде немесе комитет болудҰқ саÇсҰнда шахс-Ұ маүҰнауи ң&рйша саүни рухани т&лүа ретӘнде бӘрӘккен. Олар жаман бӘр рух тірӘздӘ. С+йтӘп, олар м&сҰлмандардҰқ ар-ожданҰн, ңалб дейтӘн &лҰ сезӘмдерӘн, жалпҰ б&ңара халҰңтҰқ шет-пейӘлӘн б&зҰп, м&сҰлманнҰқ іке-шешесӘнен к+рме, ерме дӘни нанҰмҰн саңп азап2

т&рүан Ислами ідет-ү&рҰптардҰ жіне киелӘ ереже-&станҰмдардҰ тас-талңан етӘп б&зуда. Сондай-аң, Имани т&рмҰс-тӘршӘлӘктӘ жалүастҰратҰн ата-баба дістҚрӘнен мирас ңалүан пік сезӘмдердӘ б&зҰп, талңандауда. М& بِد۪ي&мдҰң білеге ңарсҰ ірбӘр м&сҰлман жеке басҰмен жалүҰз +зӘ ңарсҰ т&ра алмай ҚмӘтсӘз тҚрде ң&тҰлуүа тҰрҰсҰп жатңанда Рисалей-Н&р, ҮҰдҰр тірӘздӘ к+қӘлге медет берӘп, ңол &шҰн созадҰ. Ол, м&сҰлмандарүа ілемдӘ олүанд жатңан соқүҰ орасан зор кҚш-ңуат жойңҰн армиÇнҰқ ңайда екенӘн к+рсетедӘ. {(СӘлтеме): БҚкӘл ілемдӘ ңозүай алмайтҰн кҚш онҰ істе тоңтата алмас.} Одан тегеурӘндӘ демеу, заттҰң-рухани кҚш, зор медет алу ңҰзметӘн атгӘне б. МӘне імӘрдӘ б&лжҰтпай орҰндайтҰн айбҰндҰ іскер АÇт-Қл КҚбра рисалесӘ екенӘн ХазретӘ Али (р.Ғ) үайҰп пердесӘн ашҰп к+ре бӘлген жіне кейӘнгӘ &рпаңңа мін берӘп к+рсеткен.

ТімсӘлдшеқбердалүан кейбӘр жаңтарҰн +здерӘқ топшҰлап алсақдар ілгӘ сҰр ашҰлҰп т&жҰрҰмҰн тҚсӘнерсӘқдер.

Саид Н&рси
— 63 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ ХафҰз ةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ حُرُوفَ
اتِ رَسَٓائِلِ الَّت۪ى كَتَبْتُمْ وَتَكْتُبُونَ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СендердӘқ ОнҰншҰ Шуаң ауап ңзүан мазм&ннҰқ екӘншӘ б+лӘмӘ маүан ңаттҰ &надҰ ірӘ м&ндай кҚштӘ ҚмӘт сҰйладҰ: Рисалей-Н&р сендердӘқ араларҰқнан мен секӘлдӘ ілжуаз, ңарт ірӘ ңуатсҰз бейшара емес, онҰқ орнҰна жас, ңуаттҰ к+птегемӘнӘқ тар тапңанүа &ңсайдҰ, табадҰ ілӘ. СондҰңтан б&дан кейӘн Рисалей-Н&рдҰ толҰңтҰру, тҚсӘндӘру, егжей-тегжейлӘ баÇндау сендерге ңалүан секӘлдӘ. ОнҰ +йлемӘ бӘлдӘқӘз десеқдер, биҰл бӘрнеше мірте к+қӘлге ңонүан аңиңаттардҰ ңаүазүа тҚсӘруге ңанша тҰрҰссам даүҰ тҚк +нбедӘ. Иі, Рисалей-Н&р сендерге керемет ңайнар к+з, ӘлӘм б&лаүҰ бола аладҰ. Одан иман шарттарҰнҰ. ОларҰсҰ болсҰн, мҰсалҰ Ү&ран АллаҒтҰқ кіламҰ екенӘ жайлҰ, онҰқ м&үжизалҰң жаңтарҰ туралҰ рисалелерден жинаңталса немесе Хашр, Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлу хаңҰнда небӘр айүаң, ділелдерге топтама жасалса, т.с.с. кереН&р шісӘндӘрме, толҰңңандҰ дірӘс боладҰ. МенӘқ ойҰмша иманнҰқ тереқ аңиңаттарҰн Рисалей-Н&р толҰң ңамтҰп, жан-жаңтҰ баÇндаүан, басңа кӘтаптан ӘздеудӘқ ңажетӘ жоң. Тек, кейде тҚсӘнӘкуҰ сегашҰңтауүа тура келетӘн жерлерӘ бар. СондҰңтан менӘқ мӘндетӘм аÇңталүанүа &ңсайдҰ. Ал, сендердӘқ ңҰзметтерӘқ жалүаса бермек. Ү&дай ңаласа, сендер тҚсӘнӘктеме жасап, му немеарҰн ашҰп, толҰңтҰрҰп, шартарапңа жайҰп, ҚйретерсӘқдер. МҚмкӘн, ЖиҰрма бесӘншӘ жіне ОтҰз екӘншӘ МектубтардҰ жазҰп жіне ТоүҰзҰншҰ ШуаңтҰқ тоүҰуда.

ебесӘн толҰңтҰрҰп, сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰ реттеп, бӘр жҚйеге келтӘрӘп, тіпсӘрлеп, бекӘту, осҰлайша ңҰзметтӘ жалүастҰра беру керек болар. Рисалей-Н&рдҰқ адал да ҰңҰластҰ шікӘсңа т&нӘқ &йҰмдасуҰнан олардҰқ ҰңҰлас ңуатҰнан пайда болүан, ауҰзбӘршӘлӘгӘнен сҚзӘлӘп шҰңңан шахс-Ұ маүҰнауи, Çүни рухани келбет сендерге міқгӘ жасайтҰн, арңа сҚйер кҚштӘ демеушӘ, жол к+рсетер жетекшӘ боп табҰладҰ. СендердӘқ хаттарҰқда б&л жаңтан, б+лӘмн хаттардҰ

— 64 —

мҚбарактар тобҰ барлҰүҰн тҚптеп, бӘр рисале жасаүанҰ жайлҰ жіне ХҚсрев бауҰрҰмҰз да шаүҰн ірӘ жеке басңа ңатҰстҰ кейбӘр с+йлемдердӘ, пайдасҰ жоң кейбӘр жазбалардҰ алҰп тастаудҰ хафҰз Али мен Сабриүа тапсҰрүанҰ турӘмӘз азҰпсҰқдар. Иі, Рисалей-Н&р т&рүҰсҰнан кірамат иесӘ, +те м&ңиÇт, ірӘ ж+нӘн бӘлетӘн, к+зӘ ңараңтҰ ХҚсревтӘқ ойҰ д&рҰс. МіқгӘ жасайтҰн тіпсӘрдӘқ ӘшӘнен уаңҰтша ірӘ маүҰнасҰ шаүҰн, жеке адамүа ңатҰстҰ с жазүаалҰнҰп тасталүанҰ д&рҰс. ОсҰ соқүҰ жазүан хаттарҰқда кіраматке &ңсайтҰн Қш т&жҰрҰм кездестӘрдӘк.

БӘрӘншӘсӘ: ОсҰ аймаңтҰқ ХҚсревӘ деуге болатҰн ишарласҰ зор, Н&рүа байланҰсҰ тҰүҰз, кҚш-жӘгерӘ мол КӘшӘ Хусрев, Çүни Мехмет Фійзи дейтӘн Рисалет-Қн Н&рдҰқ еқбеккеш тілабасҰ іскери борҰшҰн +теп келӘп, ендӘ үана Çүни екӘншӘ рет ңана к+рӘсӘп жатңанда, сендердӘқ хаттарҰқда ФійбарлҰүтӘн есӘмдӘ к+рдӘк. Язара бҰлай дедӘк: ОсҰ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ бӘр-бӘрӘнен ңанша алҰс болса да +зара жаңҰн-ау, бӘрӘн-бӘр сезгендей хатңа жазҰп ңойҰптҰ.

ЕкӘншӘсӘ:>ОсҰ КӘшӘ ХҚсрев Фحَابِ соқүҰ сапарҰ ұстамбулда жҚргенде Рисалей-Н&р т&рүҰсҰнан ойҰмнан шҰңпай ңойдҰ. УайҰмдай бастадҰм. "АпҰрмай ауҰрҰп ңалүан жоң па екен!" деп. Кенет н, ңаснҰ тастап ХафҰз Алиүа ауҰстҰ. ЕндӘ онҰ ойлап мазам кеттӘ. УайҰмдайтҰндай бӘр міселе бар екенӘн тҚсӘндӘм. С+йтӘп, Рисалей-Н&рдҰқ озат шікӘртӘ ХафҰз Алиүа назарҰм ауҰп оүан шипа д&үасҰн оңҰп жҚрдӘм. БӘр үандҰңлӘ хат келмей т&рҰп Фійзиден: "Сен науңастанҰп ңалүан жоңсҰқ ба?" дедӘм. Ол: "Жоң!" дедӘ. "Олай болса Спартада Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰ да ңайраттҰ, ӘрӘ бастҰ шікӘртӘ ауҰрҰп ңалүан болса керек" дедӘм. БӘраң ойҰм аңиңаттҰқ суретӘн таба алмаүанҰнесе азрден хат келгенде бӘраң тҚсӘндӘм. Жаүдай белгӘлӘ болдҰ.

шӘншӘсӘ: ОсҰдан жиҰрма кҚн б&рҰн, ңасиеттӘ кҚндер +тӘп кеткен соқ мҰнадай бӘр оз міртӘ: белгӘлӘ бӘр мӘндетӘ бар ңалам иелерӘ кҚнде ңаламҰн пайдаланбаса Рисалей-Н&р тілабаларҰ деген жалпҰ атпен кҚнделӘктӘ жиҰрма т+рт саүатта жҚз мірттҰм.

Ән алҰп отҰрса жетер деп, арнайҰ есӘмӘмен аталатҰн хас шікӘрттер арасҰнан кейбӘр кӘсӘлердӘқ аттарҰ уаңҰтша алҰнҰп тасталүан болатҰн. БауҰрҰм ХаңңҰ ЮфендӘ солардҰқ арасҰнда болатҰн. БӘрнеше кҚн осҰлай жалүаса бердӘ. Кенет, еш себепсӘзауап жда ХаңңҰ бауҰрҰмҰз Хулуси

— 65 —

шікӘртӘме жолдас болдҰ. АтҰмен, тҚр-сипатҰмен хас шікӘрттер арасҰна ендӘ. ХаңңҰ бауҰрҰмҰздҰқ: "МенӘ д&үаүа ңосҰқдар, &мҰтҰп кетпеқдер!" деген сендерна м&ңн хаттаүҰ жазбанҰқ діл сол мезетте, сол д&үаүа лайҰң болүанҰн к+рсеттӘ деп тҚйдӘк. ТӘптӘ соқүҰ кҚндерӘ осҰ тектес инает-жірдемнӘқ к+п тҚрлерӘ, &шңҰн сіулелерӘ бар. Юмин бауҰрҰмҰз олардҰ "хауадис-Ұ иіумиі" деген айдармен жазба іҰн барек. ОнҰ мҚмкӘн сендерге жӘберермӘз. Рисалей-Н&рдҰқ ол жаңтаүҰ жас тілабаларҰ мен болашаңтаүҰ ңҰмбаттҰ шікӘрттерӘ +здерӘн ңазӘрдӘқ +зӘнде тілабалар арасҰнда сезӘнӘп жҚр.

тередӘбулда Мехмет Фійзи б&рҰқүҰ СаидтҰқ кӘтапшаларҰн Әздеп жҚргенде діл сол кҚнӘ ңаҒарман РҚштҚ бӘр дҚкеннен бҚкӘл кӘтап-рисалелердӘ жинап алҰп кеткенӘн бӘледӘ. М&нҰ бӘлген кӘшӘ Хусрев +кӘнӘп басңа жаңтан Әздеп таба алмаүан соқ Ишакен сҰ Иүжаз кӘтабҰн тауҰп алҰптҰ да бҰлай дептӘ: "МенӘқ ойҰмша менен озҰп кеткен СпарталҰ бауҰрларҰм болса керек...". ЖарайдҰ, ол Ишарат-Қл Иүжд&үа еңасҰн ХафҰз Али жіне СабридҰқ н&сңаларҰндаүҰ тіуафук, Çүни сійкестӘк кіраматҰн жаздҰрүҰсҰ келедӘ. ОнҰқ еқ оқай жолҰ, кӘшкене бӘр діптер алҰп ір бетӘне тіпсӘрдӘқ бе тараүе сійкес "Ғіжа ірӘптерӘн", Çүни (ілиф, ті жіне т.с.с.) тҚртӘп жазҰп ңойҰп, маүан жӘберсеқдер жаңсҰ болар едӘ. Егер оқай жолҰн таба алмасақдар іуре болмааҒтҰқ БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем, ісӘресе Рисалей-Н&рмен тҰүҰз байланҰсҰп, ш&үҰлданүандарүа д&үай сілем жіне олардҰқ маүан д&үа етулерӘн с&раймҰн.

БауҰрларҰқ
Саид Н&рси

(Юмин мен КӘшӘ Хусрев ФійзидӘқ жазбаларҰан замҮ&ранүа ңҰзмет т&рүҰсҰнда бӘзден озҰп кеткен адал да ҰңҰластҰ, ңайсар ірӘ сенӘмдӘ бауҰрларҰмнҰқ ӘшӘнде Хусрев пен РҚшдҚ сҰндҰ кӘсӘлер, Рисалей-Н&рүа ңҰзмет еткендердӘқ еқбеҰ, адакетпей ңабҰл болүанҰна белгӘ-нҰшан ретӘнде АллаҒтҰқ жарҰлңауҰ берекет жайлҰ бӘрнеше оңиүа жазҰптҰ. БӘз де бауҰрларҰмҰздҰқ жазбаларҰна &ңс м&ңтаҰнда болүан, +зӘмӘз к+рген оңиүалардҰ жазбаңшҰмҰз. МҰсал ретӘнде бӘрнешеуӘн баÇндап берейӘк.

— 66 —

БӘреуӘ: ОсҰ жаңҰнда стазҰмҰзбен бӘрге ңҰрүа шҰңтҰң. стаз бӘзге: "Шій ңойҰқдар! ЮрңайсҰмҰз екӘ кеседен Қш шекер салҰп, шій ӘшеқберӘ дедӘ. БірӘмӘз Қш шекермен екӘ кесе шій ӘштӘк. Тек Юмин бауҰрҰмҰз +зӘне бӘр шекер кем салҰптҰ. Кешң&рҰм Рисалей-Н&рдҰқ орталҰүҰ стазҰмҰздҰқ б+лмесӘне келдӘк. Юмин шекер ҰдҰсҰна пайдаланҰлүан шекерлердӘ ңоймаң боладҰ, бӘраң ҰдесӘненегӘз шекерден артҰң сҰймай ңоÇдҰ. Юмин б&үан тақ ңалҰп: "ФісубханаллаҒ! Он жетӘ шекердӘқ орнҰна ҰдҰс сегӘз шекермен ңалай толҰп ңалдҰ" дейдӘ. БӘз де естӘгенде тақүалдҰң. МӘне, б&л оңиүа анҰң тҚрде мҰнаүан к+зӘмӘздӘ жеткӘздӘ: Б&л Риса етейӘрүа жіне онҰқ ңҰзметшӘлерӘне жасалүан ИліҒи инаÇт, жірдем, арнайҰ Раббани Әлтипат.

ЕкӘншӘсӘ:>Діл сол кҚнӘ мен, Çүни Мехмет Фійзи, б&дан б&рҰн +зӘм к+шӘрӘп жазҰп, &стазүа тапсҰүарҰ бХуджумат-Ұ Ситте" аттҰ рисаленӘ маүан ңайтҰп берейӘн деп ңанша Әздесе ңойүан жерӘнен таба алмайдҰ. Кенет сол уаңҰтта ідеттен тҰс, тосҰн тҚрде бӘр себепке орай к+зӘлдӘрӘгӘн шешӘп баспалдаңңұРЗАМАй жҚредӘ. Діл сол уаңҰтта Рисалей-Н&рдҰқ жайҰлуҰна, жалпҰ ңҰзметке зиÇн келтӘру маңсатҰмен бӘр тҰқшҰ баспалдаң жаңңа, сҰрт к+зге хал с&расу ҚшӘн келгендей боп бара жатадҰ. стаздҰқ ңобалжҰп т&рүанҰн байңап ңаладҰ. стаз онҰқ назарҰн басерек. ңа, Çүни ҚстӘ-басҰна, киӘмӘне аударҰп: "К+рмейсӘқ бе? МенӘқ ҚзӘрӘм бар. Жаүдай с&рауүа басңа уаңҰтта кел!" деп ңайтарҰп پۀередӘ. ОсҰлайша Мехмет Фійзи де, Худжумат-лабасҰе кӘтабҰ жіне басңа да шаруаларҰмҰз тӘнтӘп-тексеруден аман ңаладҰ. Иі, Худжумат-Ұ Ситте кӘтабҰ жасҰрҰнүан жерӘ анҰң белгӘлӘ болса да тақүажайҰп тҚрде табҰлмауҰ Қлкен оңиүанҰқ алдҰн алдҰ. стазда б&рҰн-соқдҰ болмаүан м&ндан&рдҰ ай жіне ілгӘ рисаленӘқ +з орнҰнда табҰлмай ңалуҰ ірине кездейсоң еместӘ. БӘр аптадан соқ сол рисаленӘ кҚтпеген жерден тауҰп алдҰң. стаздҰқ н&сңауҰмен мен онҰ Юмин бауҰрҰма м&ңиÇт оңҰп бердӘм. стаз тҚсӘндӘрӘп отҰрдҰ. ОсҰ кезге шейӘн м&ндай кбауҰрл дірӘс тҰқдамаүан едӘм. Демек, осҰ екӘ тереқ сҰрүа байланҰстҰ ілгӘ рисале +зӘн к+рсетпей тҰүҰлҰп ңалса керек. Б&л оңиүа бӘзге мҰнанҰ меқзейдӘ: Рисалей-Н&рдҰқ ҰңҰластҰ да адал шікӘрттерӘ ірдайҰм АллаттарҰнамңорлҰүҰ мен саңтауҰнда, оүан еш, кҚмін жоң.

шӘншӘсӘ: стазҰмҰздҰқ бӘр окка, Çүни жартҰ келӘ ӘрӘмшӘгӘ болатҰн. ЯзӘне &найтҰндҰңтан ол ӘрӘмшектен жиӘ-жиӘ бӘр кҚнде екӘ мірте жеп т&ратҰн. ЮрӘ бӘлҰ, кі жегӘзетӘн. ЮрӘ тамаң жемеген кҚндерӘ

— 67 —

- &стаздҰқ тамаң жемеген кҚндерӘ к+п болатҰн - ілгӘ ӘрӘмшӘктен жеп т&рса даүҰ, сол азүантай ӘрӘмшӘк алтҰ айүа жеттӘ, тӘптен ілӘ кҚнге шейӘн шамалҰ бар екенӘн мен, Çүни ірдайҰмүҰ ңҰзметшӘсӘ Юмин жіне тізден к ірӘ ңҰзметшӘсӘ КӘшӘ Хусрев куігер ретӘнде растаймҰз. БӘраң осҰ береке оңиүасҰн айтҰп, жариÇ ңҰлүаннан кейӘн алдҰнда к+рӘнбей т&ратҰн тҚбӘ к+рӘне бастадҰ, Çүни азаÇ бастадҰ. Иі, б&л береке жайлҰ тақүаларлҰң оңиүа. СонҰмен ңатар жартҰ келӘ срасадҰй да жиӘ ірӘ молҰнан пайдаланүаннҰқ +зӘнде елу кҚнге дейӘн жетуӘ ӘшӘне береке дарҰүанҰна наңтҰ ділел.

ТаүҰ соүан &ңсас бӘр оңиүа. Ораза айтҰ, &стаз риза болмаса да ол кӘсӘге з, тҚк Тахсин екеумӘз, Çүни мен Юмин, бӘр келӘ шекер ікелген едӘк. ОнҰ к+п мірте ңатҰңңа, сҚтке жіне асңабаң тіттӘсӘне, басңа да нірселерге ңасҰңтап ңосса да екӘ айдан аса - сол шекер ілӘ бар - таусҰлмауҰ ілбетте берекетӘнӘқ белгӘсӘ. ЮрӘ осара алңтаүҰ н&р шікӘрттерӘ жалпҰ мҰнанҰ сезӘп жҚр:

Рисалей-Н&рүа ңҰзмет еткен кезде ризҰң-несӘбе молайҰп берекеттене тҚседӘ, ірӘ жеқӘл табҰладҰ. Сондай-аң, к+қӘлӘмӘз к+терӘқкӘ, тҰнҰсҰмҰз кеқейӘп, жҚрек тҰнҰш. Б&л кідӘмгӘдей сезӘледӘ. Атаенген.аң, м&нҰ мен, Çүни Юмин, +зӘм толҰң мойҰндаймҰн. Мен Рисалей-Н&р аÇсҰна кӘрмей т&рүанда жҰл бойҰ ж&мҰс ӘстейтӘн едӘм.

{(СӘлтеме): Иі, Юмин бауҰрҰмҰз ауҰлүа келгенде тҰнбастан ір ай ж&мҰс ӘстейтӘн. ҮазӘр болса Қш-т+рт аүдайҰартҰң ж&мҰс ӘстегенӘн к+рмеймӘз. ОнҰқ бӘр себебӘ, Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘнӘқ берекетӘ екенӘне еш шҚбі жоң, онҰ шҰн жҚректен растаймҰн.

КӘшӘ Хусрев-т+рт т Фійзи}

Рисалей-Н&рдҰқ аÇсҰна кӘргелӘ жҰлда Қш-т+рт ай үана ж&мҰс ӘстейтӘн болдҰм. БӘраң б&рҰқүҰдан т&рмҰсҰм ілдеңайда жаңсҰ, к+қӘлӘм жій. Б&л Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘнӘқ берекетӘмен болҰп жатңанҰна зіредей кҚмінӘм оңиүал туралҰ, стазҰмҰз +зӘ бҰлай дейдӘ: Мен Рисалей-Н&рдҰ ж+ндеу ж&мҰсҰмен айналҰсңан кезӘмде ашҰңтан ашҰң ризҰүҰм берекеттенӘп, ірӘ т&рмҰсҰмл ң&нддеп ңоÇ беретӘн. ҮҰзмет етпеген кезӘмде ол жаүдай болмайтҰн. Б&үан к+птеген тіжӘрибелермен к+зӘм жеткен-дӘ. ЮрӘ &стаз да бӘз де растап бҰлай демекшӘмӘз:

Мен соқүҰ кҚндерде мҰнанҰ тҚсӘндӘм: осҰ кезге шейӘнат ÇүнңиңаттҰ басңа тҚрде к+рӘп келӘппӘз. МҰсалҰ: АбаңтҰда бӘр тҚйӘр

— 68 —

нан сегӘз кейде он кҚнге дейӘн жететӘн. Б&л жерде де діл солай. М&нҰ мен жіне достарҰм +зӘмнӘқ аз жейтӘндӘгӘмнен, тібетӘм жоүалүандҰңтан дÇндаүаайтҰнбҰз. Алайда, к+птеген тіжӘрибелерден к+зӘм жетӘп, наңтҰ тҚсӘнгенӘм: ол берекеттӘқ жемӘсӘ. БӘрнеше рет сегӘз кҚнге жететӘн ілгӘндей нандҰ діл сондай тібетпен егер наүҰзт етпеген болсам, берекетӘ болмай екӘ кҚнде, кейде бӘр жарҰм кҚнде жеп тауҰсҰп ңоÇтҰнмҰн. Демек, б&л он алтҰ-он жетӘ жҰлдан берӘ несӘбемнӘқ мол болуҰ Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘнен пайда болүан берекет едӘ. М&ндай к+п ңайталанүйлесӘпекет оңиүасҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰнҰқ бӘр шуаүҰ екенӘне еш шҚбі жоң. Ол, бӘзге мҰнанҰ меқзейдӘ: "Уа, Ү&раннҰқ шікӘрттерӘ! Сендерге киелӘ ңҰзмет атңаруүа к+бӘнесе кедергӘ болатҰн нірсе т&рмҰс таурнаүан. Ол Ү&раннҰқ фійӘз-берекетӘмен берӘледӘ. Алақдамай мӘндеттерӘқдӘ атңарҰқдар!".

اَللّٰهُمَّ يَسِّرْلَنَا خِدْمَةَ الْقُرْاٰنِ بِنَشْرِ رَسَٓائِلِ النُّورِ بِحُرْمَةِ اِسْمِكَ الْاَعْظَمِ وَ حَب۪يبِكَ الْاَكْرَمِүҰмсҰзنَ

Сондай-аң, берекеге ңатҰстҰ оңиүалар болҰп жатңанда Рисалей-Н&рдҰқ бӘр кіраматҰ таүҰ к+рӘндӘ. Рисалей-Н&р шікӘртӘнӘқ мҰқдаүан лира т&ратҰн ңҰмбат ҚйӘнӘқ к+ршӘсӘнде с&мдҰң +рт болҰп оүан да ңауӘп т+нгенде +те жаң жиҰрма т&ра тақүажайҰп тҚрде Рисалей-Н&рдҰқ берекетӘмен аман ңаладҰ. ЮрӘ Рисалей-Н&рдҰқ тіржӘмешӘсӘне аңҰрет ҚшӘн байланҰс ң&рҰп жҚрген ханҰмҰ, ілгӘ с&мдҰң +рт болҰп жатңан ҚйӘнӘқ ҚшӘншӘ ңабатҰна шҰүҰп алмас, асҰл б&йҰм, алтҰндр жаҒалмаң боладҰ Қйге жҚгӘрӘп кӘрӘп жоүарҰ ңабатңа шҰңңанда +рт лаулап айналасҰн ңоршап аладҰ. ЕндӘ алтҰн б&йҰмдарҰн тҚгӘл +зӘн ң&тңару ңиҰн боладҰ. Діл сол аса ңауӘптӘ сітте Рисалей-Н&рдҰқ тіржӘмешӘсӘ ілгӘ оттаÇт (т&ртӘнӘқ ҚйӘ аман ңалсҰн деп д&үа етӘп жатңанда манаүҰ байү&с ханҰмда есӘне тҚсӘп: "АпҰрм-ай, сол аңҰреттӘк ңарҰндасҰм оттҰқ ӘшӘнде емес пе екен!" жаңсҰисалей-Н&рдҰ шапаүатшҰ ретӘнде пайдаланҰп: "О, РаббҰм! Оүан раңҰмшҰлҰң жасай г+р!" деп жалбарҰнҰп д&үа етедӘ. Діл сол мезетте ілгӘ ханҰм терезенӘ слҰң жап екӘншӘ ңабаттан аулаүа ңарай секӘрӘп кетедӘ. ТақүажайҰп тҚрде еш жараңат алмай аман ңаладҰ. МҰс, темӘрдӘқ +зӘн балңҰтҰп ерӘтӘп жӘберген м&ндай с&мдҰң оалүҰз

— 69 —

тҚк ңалмай барлҰүҰ +ртенӘп кетсе даүҰ - барлҰң асҰл б&йҰмдарҰн, алтҰн кҚмӘстерӘн еш заңҰм к+рмеген аман тҚрде бӘр &ннҰқ ӘшӘнен тауҰп бола . Рисалей-Н&рдҰқ берекетӘмен жанҰн жіне ішекей б&йҰмдарҰн саңтап ңалүан екен. Сондай-аң, осҰ айтҰлүан оңиүалар кезӘнде болүан Рисалей-Н&рдҰқ кіраматңа &ңсас екӘ май шапалаүҰда діл сол сітте болүандҰңтан айта кеткен ж+н болар. ЖоүарҰ діреӘрӘншӘҰзметкер ңара ниеттӘ, екӘ жауҰз шенеунӘк Рисалей-Н&рүа тиӘсӘп жҚргенде бӘреуӘ басҰнан, екӘншӘсӘ кеуде т&сҰнан оң тиӘп жараланҰп ауруханттҰ жаседӘ.

{(СӘлтеме): ЮлгӘ ңастандҰң жасаүандардҰқ бӘреуӘ тіубесӘне келӘп +лӘмнен аман ңалдҰ. ЕкӘншӘсӘ бӘр жҰл бойҰ азап шегӘп аңҰрҰнда +лдӘ.}

Б&л оңиүа Ү&ран ңҰзметӘн АллаҒтҰқ +зӘ саңтап, желеп-жебеп жҚретӘнӘн к+рсетедӘкерек. ңҰзметке кедергӘ болатҰндарүа бҰлай дейдӘ: "Жетер ендӘ! ДоүарҰқдар! ТаÇң жейсӘқдер!"

(ОтҰз бӘрӘншӘ, отҰз екӘншӘ аÇттардҰқ Рисалей-Н&рүа ишараартанҰлерӘнен маүҰна шҰүара бӘлген Ахмет Назиф пен &лҰ Салахаддин екеуӘ Рисалей-Н&рдҰқ ңҰмбат шікӘрттерӘ болүандҰңтан СалахаддиннӘқ жазбасҰ ЖиҰрма екӘншӘ МектубтҰқ хатарҰнҰқ арасҰна еӘне, Нбден лайҰң)

МҰқ Қш жҚз елу сегӘз жҰлҰнда ПолһшанҰқ Гданск ңаласҰнан шҰңңан соүҰс &шңҰнҰ ЕуропанҰ отңа орап аласапҰран оранүандҰңтан дҚние жҚзӘ халңҰ жаппай іскерге шаңҰрҰлҰп ҚдерӘп жатңан кез. ТҚркиÇда да бӘршама соүан &ңсас жаүдай болҰңасиет жҰлҰ 27, 28, 29-ҰншҰ жҰлҰ туҰлүандардҰ ңолҰна ңару берӘп іскерге алдҰ. ОсҰүан орай Рисалей-Н&р тілабаларҰ Мехмет Фійзи жіне мен жасҰмҰз кӘшӘ болса да бӘенӘқ уетке байланҰстҰ іскерге шаңҰрҰлдҰң.

{(СӘлтеме): Фійзи мен СалахаддиннҰқ іскерге шаңҰрҰлуҰ жайҰнда стаз кҚлӘмсӘреп: "Олар сендердӘ алҰп кете алмайдҰ. ШаңҰрҰп жатңанҰ расне Нисң атңарар мӘндеттерӘқ бар.

КейӘн, мӘндеттерӘқдӘ ауҰзша, тӘлмен болмаса да хал-жаүдайларҰқмен атңарарсҰқдар!" дедӘ. ШҰнҰмен де Салахаддин іскерге алҰнүан МаңсаерекелӘ Рамазан айҰ екен. ИзмиттӘқ Таушан т+бе дейтӘн жерӘнде ауа-райҰнҰқ ңолайсҰздҰүҰна ңарамастан жамаүатпен тарауҰң намазҰн оңҰтуҰ жіне ісанҰм іолктҰқ Хадимк+й тарапҰна ірекет етуӘ діл РамазаннҰқ 27, 28, 29 кҚндерӘне сійкес келуӘ, с+йтӘп ҮадӘр тҚнӘн кемеде ңарсҰ алҰп, оразасҰн сол жерде ашҰп, намазҰн сол бекетте оңуҰ, сондай-аң, ауа р&ратҰнҰң, жауҰн-шашҰндҰ мҚшкӘл жаүдайда дірет алҰп, бӘр сандҰңтҰқ есӘгӘнӘқ ҚстӘнде мӘніжат етуӘ, жіне сол тҚндӘ жҚк вагондарҰнҰқ ӘшӘнде ңиҰн жаүдайда шҚкӘр ете +ткӘзуӘ ірине, лдап зсңа жауҰнгерлердӘқ дӘни сезӘмдерӘн оÇтҰп, оларүа сабаң болдҰ. ЮрӘ Балабан ауҰлҰнда мешӘтте айт намазҰнҰқ алдҰнда іскерилер мен жай халҰңңа намаз жайлҰ т+ртӘншӘ С+здӘ ңаз-ңалпҰндан к+рс Рисалей-Н&рдан уаүҰз айтуҰ, сондай-аң, Фійзи бауҰрҰм да діл солай бӘр ауҰлда одан да ісерлӘ тҚрде маүҰнауи хал тӘлӘмен, с+збен де сабаң беруӘ, мӘне б&л айтҰлүандар &стаздҰқ айтңан с+зӘн растаүан боп есептеледӘ. РамазаннҰқ 27, 28, са (а.дерӘ еқ ңиҰн уаңҰт боп табҰладҰ. Жіне ТҚркиÇда 1359 жҰлҰ 27, 28, 29 жҰлҰ дҚниеге келгендердӘ іскерге алуҰ ірине кездейсоң оңиүа емес, б&л тіуафук. Ол да &стаздҰқ кіраматҰна +зӘнше бӘр дім ңатадҰ.

Салахаддин}

УаңҰтша алтҰ-жетӘ ай Рисалең&марлҰқ

— 70 —

шаратарапңа таралуҰ т&рүҰсҰнан алүанда бӘздӘқ басңа аймаңта болуҰмҰз ңажет болүандҰңтан стазҰмҰз шҰн жҚректен, бҚкӘл ой-пӘкӘрӘмен АллаҒ ТаүаланҰқ рахҰмҰнан ңол жайҰп с&рап д&үасҰ ңабҰл болса керек Рисалей-Н&рдҰқ бӘр кіраматҰ реттерӘнбасңа аймаңта іскери мӘндетӘмӘздӘ +теп Çүни Рисалей-Н&рүа ңҰзмет ету ҚшӘн жӘберӘлдӘк. . АлтҰ-жетӘ айдан кейӘн Фійзи мен Салахаддин +здерӘнӘқ н&рдҰ Ұ. Б&лндетӘн атңарүан соқ, жоүарҰда аталүан +здерӘмен жастҰ ң&рдастарҰ аса ңауӘптӘ кезеқде майданда жҚрсе даүҰ Çүни, Алман іскерӘ РумҰниÇнҰ жаулап, БолгариÇнҰ ңоршап, ал ИталиÇ болса ГрециÇмен со емес.жатңан ңиÇн-кескӘн заманда олардҰқ іскерден босатҰлуҰ ілгӘ &стаз айтңан кірамат екенӘнӘқ бӘр айүаүҰ.

{(СӘлтеме): Рас, стазҰм маүан "М&үжтӘнде АхмедиÇ" кӘтабҰн бауҰрҰм Хусрев секӘлдӘ жаздҰрҰп жатңан-дҰ. Мен, Çүни Фійзи, аздап жалңауланҰп едӘм, дереу 28-жҰлүҰлармен іскерге шаңҰрҰлдҰм. стазҰм ендерд "Сен тапсҰрҰлүан кӘтаптҰ к+шӘрӘп жаза бер, сенӘ ңазӘр бере алмаймҰн!". Мен жаза бастадҰм, іскерге шаңҰру бӘр аптаүа кейӘнге ңалдҰ. ТаүҰ бӘр себептен жазу бісеқдеп едӘБасшҰ іскерден шаңҰру келдӘ. ТаүҰ да &стазҰм бҰлай дедӘ: "Сен жаза бер!". Б&л жолҰ ҰңҰласпен жаза бастап едӘм, ідеттен тҰс, екӘншӘ рет б&йрҰң кейӘнге шегерӘлдӘ. БӘр аптадан соқ тдҰқ имр себепке байланҰстҰ жазу тоңтап ңалдҰ. стазҰм б&л жолҰ: "ЕндӘ сенӘқ ңазӘргӘ мӘндетӘқ Рисалей-Н&р т&рүҰсҰнан алүанда іскерлӘкте екен!". Дереу б&йрҰң келӘендердйҰмдҰ тартҰп мӘндетӘмдӘ атңаруүа ж+нелдӘм. Ү&дайүа шексӘз шҚкӘр, ол жаңта да Рисалей-Н&рүа ңҰзмет еттӘм, еткӘздӘ. стаздҰқ айтңанҰндай, алтҰ-жетӘ айдан кейӘн іскери борҰшҰмдҰ +теп стазҰма ңайтадамдаштҰм. ИншаллаҒ - ілгӘ ңателӘгӘм кешӘрӘлген болар. Мен, Рисалей-Н&рдҰ сондай-аң, Ү&ран ңҰзметӘнде бӘзден к+ш ӘлгерӘ Хусрев, РҚштҚ, Сабри бауҰрларүни жаапаүатшҰ ретӘнде айтҰп ілгӘ ңателӘгӘмнӘқ кешӘрӘлуӘн &стазҰмнан с&радҰм. Б&л менӘқ жалңаулҰүҰма орай келген жаза екенӘн мойҰндаймҰн.

Фійзи}

— 71 —

ЮрӘ Салахаддин +з ңатарҰнан іскерден бӘр ай кеш ңайтуҰ, Инеболуен бесҰнда жауҰнгерлердӘқ арасҰнда болмауҰ, жергӘлӘктӘ халҰңтҰқ кейбӘреуӘне &намай, ҚстӘнен бӘрнеше рет арҰз жазуҰ, сол ҚшӘн іскери б+лӘмше тарапҰнан полициÇ ңҰзметкерлерӘ арңҰлҰ ікесӘн б+лӘмшеге шаңҰрҰп алҰп &лҰнҰқ ңайда жҚргеай-аң,раүанда, бӘр кҚн б&рҰн келген телеграф-хаттҰ к+рсетӘп, баласҰнҰқ Измит ТеқӘз флотҰна ңабҰлданүанҰн жіне ідейӘ емес, бӘр ай сауда-саттҰң ҚшӘн жӘбергенӘ босҰ т& болҰп, ікесӘ Ахмет Назиф +з еркӘне ңоÇ берӘледӘ. Сондай-аң, ол кезде шахта ж&мҰсҰна жегӘлгендердӘ іскерге алмайтҰн. ОлардҰқ арасҰнда кҚнде менӘмен жолҰүҰп т&ратҰн хатшҰ достҰм менӘ жазуңсат жтҰп кетӘп, кейӘн ондай адамдардҰ да іскерге шаңҰратҰн боп ірӘ оларүа жаүҰмсҰз к+збен ңарайтҰн болса да Салахаддин солардҰқ бірӘнен аман ңалүан. ЮрӘ маүҰнддин +з полкҰна он бес кҚн кеш келсе даүҰ ешңандай жазаүа тартҰлмай, ешбӘр ескерту алмастан хатшҰ ңҰзметӘн атңаруҰ, сонҰмен ңатар СалахаддиннҰқ іскери ңҰзметӘн +теу кезӘнде іскерге шаңҰрҰлмаүандардҰқ +зӘн Қш кҚн кешӘккенӘ ҚшӘн сотте міқӘлӘп жатңанда онҰқ бӘр ай шаңҰрҰлмай кеш ңалса даүҰ ешңандай жазаүа тартҰлмай босатҰлуҰ, ірӘ полк командирӘ жіне орҰнбасарларҰ ңимай к+з жастарҰмен шҰүарҰп салуҰ, мӘне б&л Рисалей-Н&рдҰ ОнҰқ кіраматҰ екенӘне бӘздӘқ еш кҚмінӘмӘз жоң, к+зӘмӘз ібден жеткен аңиңат.

БӘрде, ТосиÇдан Үастамону ңаласҰна келе жатҰп, +зӘммен бӘрге Рисалей-Н&рдан Лемалар, Ш&үалар кӘтабҰ болаб&лүа ашр, Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлу туралҰ оңҰп отҰрүан едӘм. МӘнген жҚк машинамҰз т+беге +рлеп келе жатңан-дҰ. КҚн ҰстҰң, машинанҰқ ӘшӘ де ңапҰрҰң болүандҰңтан мазам кетӘп, маүан м&ндай бӘр ой келдӘ: "ОсҰ Рисалей-Н&р тіпсӘрӘ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқларҰназасҰ екенӘ рас. Басңа т&рүҰда м&үжиза к+рсете ме екен? ЖалпҰ м&үжиза пайүамбарларүа (а.с) үана тін ңасиет. АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздан кейӘ-жеке иза болмайтҰн шҰүар" деп ойланҰп отҰрүанҰмда жҚк машинамҰз салдҰр-гҚлдӘр етӘп Қш мірте аунап тҚстӘ де жиҰрма бес метр т+менге ңарай ң&лдилап барадҰ. Дереу кілима шіҒадат

— 72 —

кдалануп жатҰрмҰн. БӘраздан соқ саумҰн ба деп +зӘмдӘ сипалап к+рдӘм. Ү&дайүа шҚкӘр, ешбӘр жерӘм жараңат алмаптҰ. Зірем &шҰп орнҰмнан т&рсам, шофердҰқ басҰ, к+даңтҰ -шҰт, ойбайлап жатҰр. Мен жаңтаүҰ ж&ңа ійнектӘқ +зӘ сҰнбаптҰ. Сол кезде б&л Қлкен кірамат екенӘн жіне м&үжиза еместӘгӘн, ірӘ м&ндай тосҰн нірселердӘ ойламау керектӘгӘн ескерту ҚшӘн кіраматңа &ңсас үайби шапалаң ек секӘлҚсӘндӘм.

Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен
Салахаддин Челеби
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ الтан тҚوَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ حُرُوفَاتِ مَٓا اَرْسَلْتُمْ لَنَا

Һазиз бауҰрларҰм!

АңҰрзаман туралҰ хабар беретӘн хадистӘқ соқҰнда

مَثَلًا كَلِمَةً طَлуда. ً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ

аÇтҰна ңатҰстҰ екӘ минут ӘшӘнде жіне хадистӘқ ишарасҰн ж+ндеп жатңан кезӘмде кенет ңҰсңа-н&сңа ойүа келген үайби ишаранҰқ +те асҰүҰс жазҰлүан джифри тіуафукҰнда еш зиÇнҰ жҰң шаркене ңате кеткен екен. Оүан б&л кезге дейӘн мін бермеппӘн. Б&л жолҰ ҰңҰластҰ да аңиңатшҰл МҚбарактар тобҰнҰқ топтаүан ірӘ жазүан Лахика рисалесӘнӘқ ілгӘ аÇтңа ңатҰстҰ с+здердӘқ жазуҰнда ідейӘлеп жасалүандай бӘр ң аймаңрдӘм. Сол ескертуге &ңсас ідейӘлеп жасалүан ңате, менӘқ кемшӘлӘкке &ңсас ңателӘгӘмдӘ бӘлдӘрдӘ. С+йтӘп +те м&ңиÇт ірӘ тҰм мҚбарак топңа +зӘмдӘ ңарҰздар сезӘндӘм, бойҰмдҰ шаттҰң биледӘ. БҰ, тіну

كَلِمَةً طَيِّبَةً с+зӘнӘқ санҰ мҰқ екӘ деп ңате жазҰлүан. ط ірӘпӘ саналмай ңалүан. Д&рҰсҰ мҰқ он бӘр. Б&л Рисалет-Қн Н&рдҰқ маңам санҰна он Қш парҰңпен сійкес келумен ңатар изафадан таусифке азӘмшӘлда, Çүни ңатҰстҰлҰң маүҰнасҰнан анҰңтауҰш маүҰнасҰна к+шкенде رِسَالَةٌ نُورِيَّةٌ боладҰ. Сонда бӘр ى жіне هی ірӘптерӘ
— 73 —
ңосҰладҰ да шідде тҚсӘп ңаладҰ. БӘр "нун" кем боладҰ. БӘраң, طَيِّبَةً с+зӘндегӘ тінуин бӘршамÇүни сф, Çүни т&раңтауүа болатҰндҰңтан саналмаса ділме-діл бӘр үана парҰңпен ірине мідде саналмаса еш парҰңсҰз тҚрде тіуафук боладҰ. ЮрӘ маүҰнасҰ жаүҰмен екӘ аÇт екӘ аүҰмдҰ меқзеген ишараларҰ,Ұмен б байланҰстарҰ жіне сійкестӘктерӘ +те кҚштӘ болүандҰңтан н&ңсан тіуафук немесе ілсӘз белгӘнӘқ +зӘ бӘзге жеткӘлӘктӘ. ЮрӘ м&ндай маңам-сандарда, осҰндай Қлкен нітижелерӘн. СоӘндей азүантай парҰңтҰқ болуҰ ештеқе +згертпейдӘ. МенӘқ ойҰмша, ілгӘ ңателӘк бесӘншӘ аÇттҰқ ишарасҰнда жӘберӘлген ңателӘк секӘлдӘ мақҰздҰ кейбӘр үайби ишаралардҰ ашатҰн кӘлт Әспеттес. Жіне осҰ &лҰң аÇт отҰз ҚшӘншӘ аÇт болатҰа ңиҰншара деп бӘлемӘн. Ү&дай ңаласа, болашаңта бӘр бауҰрҰмҰз ол ңазҰнанҰ да ашар, иншаллаҒ.
ЖаңҰнда ТіпсӘрдӘқ жіне ОнҰншҰ С+здӘқ тіуафуктарҰна, Çүни сійкестӘк т&старҰна ңарадҰм. ӨшӘмнен бҰлай дедӘм: "М&нша егжей-тегнауигезу ҰсҰрап, одан да мақҰздҰ міселелер бар, уаңҰттҰ босңа жоүалтпайҰн". Кенет к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ: "Ондай тіуіфуктҰқ астарҰнда аса мақҰздҰ міселе жатҰр. Сондай-аң, тіуафукта, Çүни +зара сійкестӘкте ерекше ңамңорлҰң, РахманнҰ اِلَّпатҰ болҰп Рисалей-Н&рүа байланҰстҰ екенӘ к+рӘнедӘ. Ондай Әлтипатңа ңанша шҚкӘр, ңанша ризашҰлҰң, ңарҰздар сезӘнӘп риза болса, асҰра сӘлтенсе де ҰсҰрап саналмайдҰ. Б&л ңҰсңа ескертудӘ екӘ т&рүйӘн, лҰп тҚсӘндӘрӘп берейӘн.

БӘрӘншӘден: БарлҰң нірседе - мейлӘ ол &саң, кӘшкене нірсе болсҰн - ідейӘлеп, ңалап ӘстелгенӘ, сонҰқ н&р-сіулелерӘ байңаладҰ. АңиңатҰнда кездей соңтҰң деген нірсе істе жоң. И кешӘратҰлүандардҰқ ӘшӘнде еқ к+п шашҰрақңҰ саналатҰн жіне жиӘ кездейсоңңа баланатҰн с+здердегӘ ірӘптердӘқ орналасуҰ боп табҰладҰ. ЮсӘресе жазүан кезде ңалттай +зара байланҰсҰ жоң, боп к+рӘнедӘ. Егер адамнҰқ ңалау-еркӘ араласпаүан ірӘптердӘқ жазҰлҰп орналасуҰнда бӘр реттӘлӘк, жҚйе байңалҰп кезде ілбетте онҰ үайби ираде Çүни, к+зге к+рӘнбейтӘн тҰлсҰм кҚш басңарҰп ИліҒи ңалаумен болҰп жатңанҰна кҚмін жоң. Ешнірсе АллаҒтҰқ ӘлӘм аÇсҰнан, ң&дрет шеқберӘнен тҰс ңалмайтҰнҰ белгӘлӘ, сол секӘлдӘ

— 74 —

онҰқ ңалау-еру басттҰс ешнірсе болмайдҰ. ЯйткенӘ, кӘп-кӘшкене, шашҰрақңҰ нірселердӘқ +зӘнде ҚйлесӘмдӘлӘк, реттӘлӘк байңаладҰ. Сол реттӘлӘктен ілгӘ жіне бірӘн жаппай ңамтитҰн ңалау-ерӘктен арнайҰ ңамңорлҰң, Рисалей-Н&лҰп ешекше мін беру, жекеше назар аудару, Әлтипат байңаладҰ. Мен осҰ тереқ міселенӘ к+збен к+ргӘм келӘп Ишарат-ул Иүжаз тіпсӘрӘнӘқ тіуіфуктарҰна назар салҰп, м&ңиÇт ңарап шҰңтҰм. Рас екенӘне к+зӘм жеттӘ ірӘ сездӘм.

ЕкӘншӘден: МдергӘл, аса ңадӘрлӘ, жоүарҰ міртебелӘ, тҰм мҚбірак бӘр &лҰ т&лүа +те паңҰр, аса м&ңтаж бӘреуге кҚтпеген жерден, Әлтипат ңҰлҰп жарҰлңап ңаүазүа ораулҰ ң&тҰда бӘр сҰейкҚніарту етсе, ілбетте ілгӘ байү&с бейшара манаүҰ &лҰ т&лүаүа алүан сҰйлҰүҰнан мҰқдаүан есе артҰң алүҰс бӘлдӘрӘп +зӘн шексӘз ңарҰздар сезӘнедӘ. Жінер хикмүан сҰйлҰңтан да ңҰмбат ілгӘ сҰйлҰң арңҰлҰ бӘлдӘрӘлген Әлтипатңа ілгӘ бейшара ңанша ризашҰлҰң бӘлдӘрсе асҰра сӘлтеген болҰп есептелмейдӘ. ТӘптӘ, ілгӘ мҚбірак кӘсӘнӘқ сол сҰйлҰүҰна дін риза болҰп сҰйлҰң оралүаӘндеттздҰ тібірӘк деп шекерге &ңсатҰп жеп ңойса, тӘптӘ сҰйлҰңтҰқ ӘшӘнен шҰңңан жақүаңтардҰқ ңаттҰ ңабҰүҰн да тібірӘк ретӘнде нанүа &ңсатҰп жеп, сҰйлҰңтҰқ ң&тҰуңҰмҰ стерлеп сҚйӘп, т+бесӘне ңойса еш ҰсҰрап саналмайдҰ. Діл сол секӘлдӘ Рисалей-Н&рүа "ираде-и амма", "инает-Ә хасса" ӘлтипатҰ, Çүни АллаҒттҰң т&сӘз ңалауҰ, онҰқ ерекше ңамңорлҰүҰ, теқдесӘз ӘлтипатҰ тіуафук тҚрӘнде тарту етӘлген. Юлбетте тіуафук туралҰ, Çүни +зара сійкестӘк жайлҰ егжей-тегжейлӘ жазҰп тҚсӘндӘру, баÇндау ризашҰлҰңтҰқ белгӘ, нҰшанҰ, ңарҰздар болүаннҰқ ділүаÇ таса ңуанҰштҰқ к+рӘнӘсӘ болҰп табҰладҰ. Ол айҰп саналмайдҰ. Иі, ондай бӘр ң&дреттӘқ ӘлтипатҰ боп саналатҰн заттҰң сҰй ңҰрҰң тиҰндҰң болса оүант ілгӘ мҰқ сомдҰң шҚкӘршӘлӘк етӘлсе ҰсҰрап саналмайдҰ.

ЕкӘншӘ міселе: Мен +зӘмде жіне осҰ жаңҰнҰмда жҚрген Рисалей-Н&р тілабаларҰнда ңасиеттӘ Қш айлар +ткен аүа тҚр шаршақңҰ жаүдай, ҰнтанҰқ азайүанҰн байңадҰм. НелӘктен екенӘн жіне онҰқ наңтҰ себебӘн бӘлмеймӘн. ҮазӘр, б&рҰн айтңанҰмдай Ұңтимал себебӘнӘқ ӘндӘрменӘн, Çүни сол ҚшӘн екенӘн анҰң бӘлдӘм. Ол бҰлай:

Үалайша, ауа-райҰ б&зҰлса аүзаларҰмҰзүа жаүҰмсҰз ісер етедӘ, сол сиÇңтҰ маүҰнауи ауа-райҰ б&зҰлса іркӘмге іртҚрлӘ жаүҰмсҰз ісер етӘп, сӘлкӘп-шайңап жӘбередӘ. ҮасиеттӘ Қш айларда

— 75 —

еу болухаррім кездерӘ Ислам ілемӘ руханиÇтңа ден ңойҰп, кҚллӘ мҚмӘндер аңҰреттӘк табҰстҰ ойлап, сонҰқ саудасҰна ҰңҰластана кӘрӘсӘп бар Ұнта-жӘгерӘмен н&рлануҰ маүнауи ауанҰ тазартҰп, жаүдааүҰналңсартҰп тамаша ңҰлҰп жӘбередӘ. С+йтӘп сҰрттан келген соңңҰларүа, дауҰлдарүа т+теп берӘп, керӘ ңайтарҰп отҰрадҰ. ДҚйӘм ж&рт сонҰқ арңасҰнда, еқбегӘнӘқ нітижесӘн к+рӘп, дірежесӘне ңарай н&рланҰп пайдаүа кенеледӘ. БӘраң, ңасиеттӘ Қ+ткӘздр +ткен соқ, бейне бӘр ілгӘ аңҰреттӘк базар жабҰлҰп, басңа жаңңа к+шӘп кеткендей, онҰқ орнҰна дҚниÇлҰң базар ашҰлҰп, шатҰрлар ң&рҰла бастайдҰ. ХалҰңтҰқ назарҰ бӘршама басңа жаңңа ауүандай. Ауа-рай аңҰретайтҰн жаүҰмсҰз нірселер руханиÇтңа да керӘ ісерӘн тигӘзедӘ. Содан дірежесӘне ңарай іркӘм жаүҰмсҰз ісер аладҰ. ЕндӘ, сол зиÇндҰ ауанҰқ кесӘрӘнен ң&тҰлудҰқ жолҰ не десеқӘздер, оңиүаларүа Рисалей-Н&рдҰқ к+зӘмен ңарау. Жа бӘле анша ңиҰн болса да киелӘ мӘндет, Ү&ранүа ңҰзмет ету жаүҰмен ңарап, одан сайҰн ҰңҰлас, Ұнта танҰту. СебебӘ, басңалардҰқ кетӘп, артңа шегӘнуӘ ҰнталҰ, да ңайраттҰ жандардҰқ ҰңҰласҰнаттҰқ ҰнҰсҰн арттҰруүа себеп боладҰ. ЯйткенӘ кетӘп ңалүандардҰқ мӘндетӘн бӘршама +зӘм Әстеуге мӘндеттӘмӘн деп бӘледӘ, солай бӘлуӘ керек.

— 76 —
بِاسْраниÇнَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ تَوَافُقَاتِ الْكَلِمَاتِ وَحُرُوفَاتِهَا ف۪ى كِتَابِ الْكَائِنَاتِ

Һазиз, +те адал, кеқ пейӘлдӘ бауҰрларҰм!

ауңат&мдҰң заманда Н&р мен ГҚл баңшасҰ туралҰ, олар не Әстеп жатңанҰ жайлҰ айтҰп, маүан хабар бермейсӘқдер. Алайда б&л дҚниÇда менӘ ңаттҰ алақдататҰн солар екенӘн бӘлесӘқдер. ЖарайдҰ...

Б&л жолҰ аңиңаттқбегӘ,жемӘсӘ боп саналатҰн, сондай-аң, Рисалей-Н&р тілабаларҰнҰқ ң&лшҰнуҰна себеп болатҰн "тіуафук" жайлҰ, онҰқ кереметтерӘнен бӘреуӘн Фійзи бауҰрҰмҰздҰқ +тӘнӘшӘ бойҰнша сендерге жӘберӘп отҰрмҰз.

{(СӘлтемеерӘлуӘаннҰқ ірӘптерӘн +згертӘп, онҰ б&рмалау, +згерӘске &шҰрату, ж&рттҰ шатастҰру, мӘне б&л дӘннен безген кіпӘрлердӘқ с&мдҰң айла-жоспарҰ. Оүан ңарсҰ жиҒад етӘп жҚрген Саид, тіуіфук міселесӘне, Çүни Ү&раннҰқ ірӘптерӘнӘқ орналасуҰ кездейскӘсӘн йпарҰң емес, олар +зара сійкес ірӘ ідейӘлеп орналасңанҰ жайлҰ ділелдер келтӘрӘп ңаншалҰң кҚш ж&мсап, тереқ зерттеу жҚргӘзсе де еш артҰңтҰүҰ жоң, босңа деп ешкӘм айта алмас.}

БӘрде рисалелердӘ тексеррҰда тсҰм жоң болатҰн. Ишарат-Қл ИүжаздаүҰ ت ірпӘнӘқ тіуафукҰ туралҰ жазбамда ңате жӘбергенӘм, жақҰлүанҰм есӘме тҚстӘ. АйҰбҰмдҰ жуҰп, тазартңҰм келдӘ. Кенет, ЛафзуллаҒтҰқ бӘрӘншӘ ірӘпӘ "Юлиф", Рисалей-Н&рдҰқ м&ңтасар мазм&нҰ,عَدَدِ дінегӘ болҰп табҰлатҰн Ишарат-Қл Иүжаз кӘтабҰнда жіне басңа да рисалелерде тақүажайҰп жаүдайда орналасңанҰн екенӘн ойладҰм. "АпҰрм-ай, ЛафзуллаҒтҰқ, Çүни арапша "АллаҒ" деген жазудҰқ ل (лім), жіне هی дҰ &мҰрӘ ше? Олар ңандай жаүдайда екен?" деп Ишарат-Қл ИүжаздҰ бастан аÇң параңтап, ірбӘр жолҰн, бас жаңтарҰн, аÇң жаңтарҰн ңарап, санап шҰңтҰм. ل жіне هی ірӘптерӘ "ілиф" ірӘпӘ секӘлдӘ таде жабҰп тҚрде орналасңанҰн к+рдӘм. МҚмкӘн, иншаллаҒ, тіуіфукта ңателӘк жӘбергенӘмдегӘ айҰбҰма,
— 77 —

жақҰлүанҰма осҰ бӘр кӘшкене болса да кіффірет-Қз зҚнуб, Çүни айҰбҰмнҰқ тазаруҰ болар. Б&дан б&рҰнүҰ хатҰмҰзда Ишарат-Қл Иүжаз кӘтабҰнҰқ барлҰң ірӘп жатсаңолүа алсаң +згеше ірӘ мақҰздҰ тақүажайҰп жаүдайдҰ мегзейтӘн бӘр нҰшан, бӘр ишара, бӘр белгӘ к+ргенӘмӘздӘ сендерге жазүан едӘк. Дегенмен ол тереқ сҰрдҰ толҰң к+ру ҚшӘн к+п уисалейерек болатҰндҰңтан, аса мақҰздҰ ңҰзметтер онҰмен ш&үҰлдануүа ізӘрге м&рша берер емес.

Һазиз бауҰрларҰм! МҰна ңиҰн кезеқде, ңҰспаң кҚшейген т&ста аңҰл мен ңалбтҰ еркелететӘн, к+қӘл кҚйдӘ к+теретӘн мертугеӘлӘми жемӘс-жидектермен ш&үҰлданудҰ ҰсҰрап деп ойламақдар. Аң ниет, ідемӘ ой Êликсир тірӘздес. Ол шҰнҰнҰ алмасңа, топҰраңтҰ алтҰнүа айналдҰратҰн химиÇлҰң затңа &ңсайдҰ. ИншаллаҒ, осҰндай аңниетпен б&лҰң, +ктер де наүҰз ңоректӘқ б&лаүҰна, ңайнар к+зӘне жол ашар жіне ңҰзметте жҚрӘп тоңҰрап ңалүандарүа ң&т береке, кҚш-ңайратңа себеп болар.

ЛафзуллаҒтҰқ соқүҰ ірпӘ сексн сҰй рет ілгӘ "лафза-и ЖалалдҰқ" бастапңҰ ірӘпӘ боладҰ. اَللّٰهُ وَاحِدٌ с+зӘнӘқ санҰна керемет тҚрде бӘр үана парҰңпен тіуіфук ңҰладҰ. çүни сійкес келедӘ, с+йтӘп сійкес келуӘ арңҰн сатзге اَللّٰهُ وَاحِدٌ дейдӘ. هی ірпӘнӘқ бӘр +зӘ сексен бес рет ңайталанҰп жалпҰ алүанда тіуіфук ңҰладҰ. Тек кейде бӘр бет ңана сійкес келмей ңаладҰ. هی ірпӘнӘқ екеуӘ ңҰрҰң екӘ м аладҰайталанҰп жалпҰ тҚрде тіуіфук ңҰладҰ. هی ірпӘнӘқ ҚшеуӘ болса жиҰрма бес мірте кездеседӘ. ЮрӘ жалпҰ алүанда бірӘ тіуіфук ңҰладҰ, Çүни +зара сійкес. ЮлӘппеде орнҰ ТӘптӘ , ал Ү&ранда жіне БисмилліҒ с+зӘнде бӘрӘншӘ орҰнда т&ратҰн ب ірпӘ таүҰ да сексен бес рет бӘр жерде кездеседӘ. اَللّٰهُ وَاحِدٌ дейдӘ. ب екӘ тҚйӘрӘ ңҰрҰң Қш болҰп бӘр үана айҰрмашҰлҰң, молд ірпӘнӘқ екеуӘне тіуіфук, Çүни сійкес келедӘ.
ب ірпӘнӘқ Қш тҚйӘрӘ жиҰрма жетӘ болҰп هی ірпӘнӘқ ҚшеуӘне екӘ парҰңпен тіуіфук ңҰладҰ. ت ірпӘнӘқ бес тҚйӘрӘ жиҰрма Қш рет هی ірпӘнӘқ ҚшеуӘне екӘ п болатн сійкес келедӘ. ت ірпӘнӘқ алтҰсҰ он бес рет, و ірпӘнӘқ т+ртеуӘне сійкес келедӘ. و алтҰсҰ жиҰрма алтҰ немесе жиҰрма жетӘ мірте боладҰ. و ірпӘнӘқ бесеуӘ жиҰрма
— 78 —
бес рет болҰп алтҰ санҰна бӘр Çки екӘ парҰңпен тіуіфук ңҰладҰ. ЮлифтӘқ алтаӘндарлӘз мірте жіне ЮлифтӘқ бесеуӘ сегӘз мірте бӘр-бӘрӘмен діл тіуіфук етедӘ. СонҰмен бес هی ірпӘ мен алтҰ هُوَ киелӘ есӘм болүандҰңтан кірамат к+рӘнӘс бередӘ.
ЛафзуллаҒтҰқ ортақүҰ ірпӘ ل жетпӘс бес мірте б, аңҰр ірӘп болүан Юлиф секӘлдӘ. Шамамен барлҰүҰ дерлӘк тіуіфук пен هُوَ اللّٰهُ с+зӘнӘқ санҰна Қш парҰңпен тіуіфук ңҰлҰп, осҰлайша هُوَ اللّٰهُ деп т&р. ل ірпӘнӘқ екеуӘ алпҰс бес мірте болҰп жалпҰ алүанда тіуіфук ңҰ жаүда парҰңсҰз, Çки екӘ парҰңпен اَللّٰهُ с+зӘнӘқ санҰна тіуіфук ңҰлҰп осҰлайша اَللّٰهُ деп зӘкӘр етедӘ жіне ірпӘнӘқ ҚшеуӘ жалпҰ алүанда +зара тіуіфук ету арңҰлҰ отҰз Қш мірте болҰп отҰз Қш дейтӘн мҚбарак санүа сійкес келумен ңатар жіне ل ірпӘнӘқ оңҰп санҰна Қш парҰңпен тіуіфук етумен бӘрге керемет бӘр үана парҰңпен وَاحِدٌ اَحَدٌ с+зӘнӘқ санҰна тіуіфук етӘп осҰлайша وَاحِدٌ اَحَدٌ дейдӘ, ҚкӘм шҰүарадҰ. ل ірпӘнӘқ т+ртеуӘ он сегӘз болҰп وَاحемек, зӘнӘқ санҰ болҰп табҰлатҰн он тоүҰзүа жаңҰн бӘр керемет парҰңпен тіуіфук тӘлӘмен وَاحِدٌ деп тіухидтӘ жар саладҰ. ОсҰ т+рт санҰ екӘ санҰмен бӘрге тек екӘ парҰңпен тіуіфук тӘлӘмен لَا اِلٰهَ اِلَّاهُوَ деген с+здӘ оңидҰ.
СонҰмеани міен бес, жетпӘс бес, алпҰс бес болуҰ жіне бӘр санҰ сексен бес жіне екеуӘ онҰқ жартҰсҰ, Çүни ңҰрҰңңа жіне ҚшӘ онҰқ жартҰсҰ {(СӘлтеме): Сексен т+ртӘншӘ беттӘқ екӘншӘ сӘлтемесӘнде Ғім, жас-ҰндаүҰ "Ғі" ت (ті) ірӘпӘ болҰп саналадҰ} Сексен т+ртӘншӘ беттӘқ екӘншӘ сӘлтемесӘнде Ғімзі соқҰнда "т" ірпӘ болҰп саналадҰ. ЖиҰрмаүа тҚсуӘ жіне +зара тіуіфукта болуҰ жіне"ЛафзаӘр бауалдҰқ">жіне тіухид
— 79 —

кілимасҰнҰқ сіулелерӘн бӘлдӘруӘмен ңатар сандар жҚйелӘ тҚрде байланҰстҰлҰүҰ жіне керемет тҚрде сійкестӘгӘ бӘзге мҰнанҰ бӘлдӘредӘ: б&лар кездейсоң емес, керӘсӘнше ңабҰл болүанҰнҰқ белгӘсӘ,аптадаіттӘлӘк ірӘ ідейӘ жҚйеге келтӘрӘлӘп реттелген.

БауҰрларҰқ
Саид Н&рси
(Рисалей-Н&рүа ишара ңҰлүан отҰз ҚшӘншӘ аÇттҰқ истихражҰна Çүни аÇттан шҰүарҰлүан маүҰна туралҰ ХафҰз АлидҰқ ехметт)
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз хазретӘ стазҰм!

Кеше, аңшам намазҰн оңҰп жатңанҰмда екӘншӘ рікатта Фатиха сҚресӘненсҰр +т

شَهِدَ اللّٰهُ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ وَالْمَلٰئِكَةُ وَاُولُوا الْعِلْمِ قَٓائِمًا بِالْقِسْطِ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ

аÇтҰн оңҰп т&рүанҰмда, еш ойламасам даүҰ, аңҰлҰм мен к+қӘлӘмде бӘр ой, ешбӘр себепсӘз, А ЖАСАрухҰмнҰқ терезесӘнен осҰ &лҰ аÇттҰқ Рисалей-Н&рүа жіне авторҰна маүҰнауи байланҰсҰ бар екенӘн бӘлдӘретӘн ишара к+рсетӘлдӘ. Намаздан соқ отҰрҰп ойландҰм. ШҰнҰменсоқ бӘҰ маүҰнауи байланҰс бар екен. БҰлайша:

Юлемде УахданиÇт-Ұ ИліҒиенӘ, Çүни АллаҒтҰқ жалүҰздҰүҰн жҰн мен адамзатңа жар салҰп онҰ наңтҰ тҚрде ділелисалейрген еқ бӘрӘншӘ ҮасиеттӘ Ү&ран екенӘне дау жоң. Сол секӘлдӘ ңазӘргӘ тақда екӘншӘ, ҚшӘншӘ орҰнда +те ідӘл де адал тҚрде, б&лтартпас айүаңтармен уахдаи мен анҰң-ңанҰң ірӘ ашҰң тҚрде ілемге адамзат пен жҰндардҰқ назарҰна &сҰнҰп, ділелдеп отҰрүан Рисалей-Н&р болҰп табҰладҰ.

Ол, адамзаттҰқ барлҰң тобҰна Ғім медресе, Ғім мектеп, Ғім

— 80 —

ізӘрлемтӘлӘмен Ғім хіким, Ғім ікӘм тҚрде еқ ңарапайҰм ауамнан бастап сонау зерек зиÇлҰ ңауҰмүа шейӘн сабаң берӘп, ӘлӘм Қйретуде ірӘ тірбиелеуде. ОнҰ к+збенен де к+ран ИслмӘз. СондҰңтан жоүарҰда аталүан аÇттҰқ бӘрүана таңҰрҰбҰ немесе бӘрүана айнасҰ Рисалей-Н&р екенӘне бӘздӘқ шҚбімӘз жоң, к+зӘмӘз ібден жеткен міселе.

ТіухидтӘқ екӘншӘ кілимісҰнанолашаң اَلْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ есӘмдерӘ арңҰлҰ Хаң таүала (Джіллі ДжілілҚҒ) +зӘн сипаттап, сосҰн екӘншӘ дірежеде сол есӘмдердӘқ айнасҰ болҰп табҰлатҰн Рискіде-сн Н&рдҰқ маүҰнауи келбетӘн меқзеп отҰр. Б&лай ишара етуӘ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ &лҰңтҰүҰна жарасар Әс. ЯйткенӘ, бҚкӘл дҚниÇ ңарақ ңалса даүҰ +зӘ паңҰр, кедей бола т&ра ӘлӘмнӘқ абҰройҰн саңтау ҚшӘн небӘр с&мдҰң пілект екене щҰдап, т+зӘмдӘлӘк танҰтңан Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ жіне жер мен к+ктегӘ хикметке толҰ ң&бҰлҰстардҰқ-сҰрҰн ашңан Рисалей-Н&р екенӘ айдай анҰң, расталүан оңиүааулаң +зара ңуаттҰ да тҰүҰз маүҰнауи байланҰстҰ бекӘте тҚсетӘн белгӘ-нҰшандар да жоң емес.
اُولُوا الْعِلْمِ с+зӘнӘқ джифри санҰ екӘ жҚз он т+рт. Б&л Рисалей-Н&рдҰқ бӘр атҰ "БідиҚззаманӘз Ү&дшідделӘ "з", лім-Ә асли саналадҰ) санҰ болүан екӘ жҚз он т+ртке ділме-діл сійкестӘгӘ жіне автордҰқ наүҰз шҰн атҰ ірӘ ірдайҰмүҰ атҰ Молла Саид с+зӘнӘқ санҰ болүан екӘ жҚз он беске бӘр санң с+йл артҰң болҰп сійкес келуӘ ілбетте осҰ киелӘ ірбӘр үасҰрдҰ ңамтитҰнҰ секӘлдӘ осҰ үасҰрдҰ да ңамтҰп онҰқ бӘрӘ Рисалей-Н&р екенӘн меқзейдӘ. Сол секӘлдӘ وَ اُولُوا рҰна жْمِ قَٓائِمًا بِالْقِسْطِ (оңҰлмайтҰн екӘншӘ "уау" жіне "Ғімзі" саналмайдҰ) с+зӘнӘқ санҰ алтҰ жҚз бӘр болҰп Рисалей-Н&рдҰқ бес жҚз тоңсан тоүҰз санҰна, сонгӘ бей, Рисаил-ин-Н&р санҰна тек екӘ үана айҰрмашҰлҰңпен екӘ атҰна сійкес келуӘ белгӘ-нҰшан боп есептеледӘ. СонҰмен ңатар
شَهِدَ اللّٰهُ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ وَالْمَلٰئِكَةُ وَاُولُوا الْعِلْمِ

деген астан тӘ тіухид с+зӘнӘқ джифри ірӘ ібжід санҰ мҰқ Қш жҚз алпҰс болҰп ділме-діл келедӘ. {(СӘлтеме): ОңҰлмайтҰн екӘ Ғімзі санаңңа кӘрмейдӘ} МҰна с&мдҰң ңасарҰсу,

— 81 —

дӘерӘ есезу, ңҰрсҰң үасҰрдҰқ жіне шектен тҰс кҚпӘрлӘк пен аласапҰран, ң&дайсҰздҰң кезеқӘнӘқ осҰ жҰлҰна жіне ӘшӘнде болүан осҰ заманүа д+п келуӘ ілбетте наңтҰ белгӘ, ңуаттҰ нҰшан деуге боладҰ. шара мосҰ Қлкен де ауңҰмҰ кеқ, жалпҰүа ортаң тіухид пен шіҒідаттҰқ назар аударарлҰң мақҰздҰ бӘр кезеқӘ ірӘ сахнасҰ бірӘнен б&рҰн осҰ шіҒідатңа м&ңтаж осҰ үасҰр, осҰ кезеқ боп табҰладҰ. ЮзӘрге сол шіҒідаттҰ ісерлӘ тҚрде ділелдеген Рисаил-ин- айтҰпгӘ т&лүалардҰқ бӘрӘ. БӘраң оүан бастҰ назар аударҰлүанҰна к+птеген белгӘ-нҰшандар, ишаралар жіне сҚйӘншӘ хабарлар бар.

اللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلон, тӘا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ
Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен
ХафҰз Али (Р.Ғ)
Кенет к+кейге келген бӘр міселе:

АңҰрзаманда бӘр адамнҰқ ңателерӘ мен кҚніла, мен аңталса таудай Қлкен болатҰнҰ жайлҰ риуаÇттар бар. Мен б&рҰн: "АпҰрм-ай, бӘр адам мҰқдаүан адамнҰқ жасайтҰн кҚнінҰ ңалай бӘр +зӘ жасап ҚлгередӘ! АңҰрзаманҚзсӘз бӘлмейтӘн ңандай кҚнілар боладҰ екен? КҚніларҰнҰқ ҚлкендӘгӘ сонша үаламнҰқ ашуҰн келтӘрӘп, дҚниÇ ңарақ ңалҰп, ңирап ңалуҰна с+йтӘп ңиÇметтӘқ болуҰна себеп боладҰ екен..." деп тақң * * *едӘм. ОсҰ кҚндерӘ онҰқ бӘрнеше ҚлгӘсӘне куі болдҰм.

Атап айтсаң, онҰқ к+птеген тҚрӘнен бӘреуӘн радиома ңарап к+зӘм жеттӘ. БӘр адам раберӘптшҰүҰп бӘр ауҰз с+зӘ мен миллион кҚнінӘ бӘр мезетте жасайдҰ екен. çүни, миллион адамүа тҰқдатҰп олардҰ кҚніүа батҰрадҰ.

Иі, іуе толңҰнҰ бӘр тӘл тірӘздес жҚз мҰқдаүан с+здӘ бӘр сітте с+йлейдӘ. НегӘзӘнде радио, адамзатңа Қлне &ңсй, АллаҒтҰқ нҰүметӘ. Юуе толңҰнҰнҰқ зіре-б+лшектерӘн жаппай шҚкӘрге, Ү&дайдҰ маңтап-мадаңтауүа ж&мсау ңажет бола т&ра, адасудҰқ кесӘрӘнен азүҰндар ілгӘ Қлкен нҰүметтӘ шҚкӘр етуге емес керӘсӘнше б&рҰс маңсатта пайдаланүен бӘран с+зсӘз опҰң жейдӘ. МҰна азүҰн

— 82 —

ірӘ ңатҰгез мідениет техника саласҰндаүҰ жақалҰңтардҰ, Çүни АллаҒтҰқ адамзатңа тарту еткен сҰйлҰңтардҰ орҰндҰ пайдаланҰп мойҰндаүҰ шҚкӘр борҰшҰн + мҰқда орнҰна азүҰндҰңңа, бҚлӘк шҰүаруүа, лақкестӘкке ж&мсап кҚпӘрлӘк ңҰлдҰ. СонҰқ жазасҰ ретӘнде ңоүамдҰң +мӘрдӘқ шҰрңҰн б&зҰлҰп бастарҰна біле келӘп, баң-діулеттен айҰрҰлдҰ. С+йтӘп мҰна терӘс мідениет, +здерӘн еқ мідениеттӘ санайтҰн аиÇнҰ ждҰ еқ бідіуи, жабайҰ деқгейден де т+мен тҚсӘрӘп масңара ңҰлдҰ. ЖіҒіннамүа бармай жатҰп онҰқ азабҰн тарттҰрҰп отҰр. Иі, радио адамзатңа таптҰраүан Ç шексӘз нҰүмет болүандҰңтан шексӘз шҚкӘр етуӘ керек болатҰн. ШҚкӘрге пайдалану дегенӘмӘз, онҰ жер мен к+ктӘқ ЖаратушҰсҰ АллаҒтҰқ ізіли с+зӘ Ү&рандҰ +з тҰқдармандарҰна бӘр сітте жеткӘзетӘн аÇсҰ кеқ зор мҚмкӘндӘк, жжазүан тӘлӘ бар хафҰз, аспани ңари тірӘздӘ. Оүан ірңашан Ү&ран оңҰту керек болатҰн. Сонда ілгӘ нҰүметке шексӘз шҚкӘр еткен боп саналадҰ ірӘ нҰүмет жалүасҰн табадҰ.

Саид Н&рси

ҺарӘ сандал бауҰрларҰм!

СендердӘқ, Çүни Атабейден Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ жіне мҚбарак жамаүаттҰқ имамҰнҰқ жазүан хаттарҰ бӘздӘ зор ңуанҰшңа б+ледӘ. ш-т+рт айдҰқ Әусрев Қш-т+рт ауҰлда Қмми, Çүни мҚлдем жазу-сҰзу бӘлмейтӘн елу адам ңолҰна ңалам алҰп Рисалей-Н&рдҰ жаза бастауҰ ілбетте Али мен М&стафалардҰқ адал атңа шрӘнӘқ кіраматҰ екенӘне шік, шҚбі жоң. Кіраматңа &ңсас б&л оңиүа осҰ аймаңта Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне Қлкен ҚмӘт берӘп, Ұнта-жӘгерлерӘн оÇттҰӘлдӘ +ерге жіне ілгӘ Қмми жазүҰштарүа жҚз мҰқ бірекелдӘ дедӘм. Н&р мен ГҚл фабрикасҰнҰқ Рисалей-Н&рүа ңаншалҰңтҰ ңҰзмет етӘп жатңандарҰн бӘлгӘм келӘп с&рап едӘм. мӘт еткенӘмнен де жоүарҰ, мен ойлаүаннан амүа пҰң екенӘн ХҚсревтӘқ хатҰнан тҚсӘндӘм. çүни, мҰқдаүан ңалам Рисалей-Н&рүа ңҰзмет етӘп жатңанҰн, ісӘресе сендер айтңан Қмми кӘсӘлердӘқ бӘ, т&жҰауҰлда елу шаңтҰ ңаламнҰқ к+шӘрӘп жазҰп жатңанҰн естӘп таусҰлмайтҰн ңазҰна тапңандай ңаттҰ ңуандҰң. АллаҒ сендерге міқгӘ баңи разҰ болсҰн, імин. Сеш айла Иман мен Ү&ран ңҰзметӘнде сіттӘлӘк тӘлеймӘн, імин. лкен

— 83 —

ХафҰз Али Назиф бауҰрҰмҰзбен иҰң тӘресӘп, оүан жетӘп алуҰ тек ол т&рүҰдан емес к+п жаңтан бӘр-бӘрӘне теқ келетӘн тіуіфук т&статиӘсед. БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем жолдадҰм.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СендердӘқ ҚмӘт еткенӘмнен де зор ңажҰр-ңайраттарҰқ мен ерен еқбектерӘқдӘ +мӘр баңи &мҰтпай, дін риралҰ ж ірӘ шексӘз алүҰсҰмдҰ бӘлдӘремӘн. ОсҰ соқүҰ жолдаүан хаттарҰқда мҰнадай бӘр с&раң с&раүан екенсӘқдер: "Ү&рандҰ жаттауүа ірекет ңҰлүан абзал ма ілде Рисалей-Н&рдҰ жазу абзал ма? ҮазӘргӘ тақда ңайсҰсҰ мақҰздҰ, ңайсҰсҰн бӘрӘншҰ үанадасаң?". Юрине б&л сауалдҰқ жауабҰ белгӘлӘ. СебебӘ, үаламда жіне ірңашан еқ жоүарҰ міртебе ҮасиеттӘ Ү&рандӘкӘ. ЮрбӘр ірпӘне он сауаптан бастап мҰқдаүан т.

уап жазҰлатҰн Ү&рандҰ жаттау жіне оңу ңандай да бӘр ңҰзметтен жоүарҰ, бірӘнен Қстем. Дегенмен, Рисалей-Н&р сол міртебесӘ жоүарҰ Ү&раннҰқ имани аңиңаттарҰн баÇндап ділелдейтӘн бӘрден-бӘр тіпсӘр болүандҰңтан ірӘ Рисалей-Н&р Ү&рандҰ жаттауүа, оп, ң&дренуге себеп, &йҰтңҰ болатҰндҰңтан сондай-аң, аңиңаттарҰн тҚсӘндӘрӘп тіпсӘрлеп беретӘндӘктен Ү&рандҰ жаттаумен ңатар оүан да уаңҰт б+лӘп ш&үҰлдану ОнҰқ Н&р мен ГҚл фабрикасҰ аÇсҰндаүҰ жіне МҚбірактар тобҰндаүҰ ірӘ ЛҚтфҚ сҰндҰ жандарүа, сондай-аң, ХажҰ ХафҰздар жамаүатҰнда СҰддҰң СҚлеймен, ХаңңҰ дірежесӘндегӘ ірбӘр бауҰрларҰмҰзүа, ісӘресе елу шаңтҰ Қммиден ң&ралүан нде жой-Н&р шікӘрттерӘне жеке-жеке д&үай-сілем айтҰп, олардан д&үа кҚтемӘз.

Саид Н&рси
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَاиӘсӘмеَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

СҚйӘктӘ де ңҰмбаттҰ, ңасиетӘ мол ңадӘрмендӘ стазҰм!

Мен, Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметшӘсӘмӘн ірӘ шексӘз ңарҰздармҰн. ОнҰқ н&р-фійзӘне лайҰң болмас&мдар РаббҰм молҰнан жарҰлңап, к+птеген нҰүметке б+легенӘн ойласам к+зӘме жас келӘп, онҰқ шҚкӘрӘн

— 84 —

ңалай +тейтӘнӘмдӘ бӘлмей ңиналамҰн. Кеше үана ж&ртңа жамҚлдем Назиф бҚгӘн мӘне адам болҰп отансҚйгӘш, аңиңатшҰл атандҰ.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى

жҰлдар бойҰ арманҰм болүан Н&р менен ГҚл фабрикаларҰнҰқ жіне МҚбарактар тобҰнҰқ,слам ай-аң сол н&р фабрикасҰнҰқ +нӘмдерӘ ңҰзу ж&мҰс Әстеп жатңанҰн есту мҰна ілсӘз, кемшӘн, надан пендеге неткен баңҰт десеқӘзшӘ! МіртебесӘ жоүарҰ, Ү&ранда жіннатпен сҚйӘншӘленген асҰл жандар Асхаб-Ұ ГҚзиннӘқ (ридуанҚллаҒи алейсен божмаин) ңазӘрде маүҰнауи т&лүаларҰн шаүҰн тҚрде к+рсетӘп, айна болҰп жҚрген сҰддҰңтар, мҚджаҒидтер, жанкештӘ ңаҒарман топтҰқ екӘ уікӘлӘ, үазиз бауҰрларҰм МҚбарак Сабри мен БҚйҚк ХафҰз АлидҰқ маүан деген мейӘрӘм-сҚйӘспеншӘлӘгӘ, шҰнайҰ шіддесҰ сондай-аң, оңиүалардҰқ да +зара сійкес келӘп жатуҰ осҰ тасңҰнҰ кҚштӘ н&р дариÇсҰнҰқ н&р самал желӘнен пайда болүан толңҰндарҰнҰқ к+рӘнӘсӘ Çүни үайби кірамат. Ол бӘз ҚшӘн аса мақҰздҰ тіуіфук. Б&л тіуаф боладбҚкӘл +мӘрӘ кҚні жасаумен +ткен мен секӘлдӘ ңарапайҰм пендеге Çүни маүан ңатҰстҰлҰүҰ ілгӘ ңасиеттӘ топтҰқ екӘ уікӘлӘ тарапҰнан ңабҰлданҰп, расталуҰ, олардҰқ Әлтипат ңҰлуҰ мен ҚшӘн үанибет, зор ңуанҰш. Б&л да Рисалей-Н&рдҰқ киелӘ бӘр кірамаеп ңарса керек ірӘ РаббҰмнҰқ Қлкен жарҰлңауҰ деп бӘлемӘн. Оүан шексӘз ңарҰздармҰн. Аса ңадӘрлӘ бауҰрларҰмнҰқ киелӘ ңҰзметӘ теқӘз болса бӘздӘкӘ бӘр тамшҰ. Сол азүантай ңҰзметӘмӘздӘ ескерӘп мен іртебеӘ надан, кҚніҒар, ілсӘз, тҚкке т&рмайтҰн пенденӘ ілгӘ Қлкен де мақҰзҰ зор РасулуллаҒтҰқ асхабҰнҰқ маүҰнауи т&лүасҰнҰқ кӘшкене сіулесӘн тіуилетӘн мҚбарактар тобҰнҰқ екӘ т&лүасҰ тарапҰнан еленӘп, олардҰқ ӘлтипатҰна б+ленӘппӘн. МенӘ осҰндай дірежеге Рисалей-Н&р арңҰлҰ жеткӘзгенкӘр, с-Ұ М&тлаң, Халиң-Ұ ЗҚлджілалүа Рисалей-Н&рдҰқ ңанша ірӘпӘ болса сонша мадаң айтуүа мӘндеттӘмӘн. ОсҰ ңҰзметтегӘ ңадӘрлӘ бауҰрларҰмдҰ жеке-жеке ң&рметтеп, +зӘмнӘқ шексӘз ңарҰздар екенӘмдӘ ірӘ дін риза екенӘмдеп падӘрмекпӘн.

ТілабақҰз ірӘ ңҰзметшӘқӘз
Ахмет Назиф
— 85 —
МЕЙӨРӨМ СЕЗӨМӨНЕ БЕРӨЛӨП ИСЛАМ НЕГӨЗДЕРӨНЕ ЖАТ, çҺНИ БИДҺАТ ЖАСАП, АДАСұП Ж РГЕНДЕРДӨ КЕРӨ ҮАЙТАРАТұН БӨР АҮИҮАТ

Адамдарр шікӘӘрӘм Раббани мейрӘмнӘқ шаүҰлҰс-сіулесӘ, сондҰңтан ілбетте рахҰмнҰқ +зӘндӘк дірежесӘнен аспауҰ керек жіне ілемдерге рахҰм боп жӘберӘлген АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздорҰңпаа.у) мейӘрӘм шегӘнен шҰңпауҰ керек. Егер асҰп кетсе ол мейӘрӘм мейӘрӘм боп есептелмейдӘ. Ол, адамдҰ адастҰратҰн, дӘннен бездӘретӘн рухани кесел, ңалби ауру боп табҰламетулл МҰсалҰ, кіпӘрлердӘқ, мҚнафҰңтардҰқ, Çүни екӘ жҚздӘлердӘқ тозаңта кҚйӘп-жануҰн, о дҚниÇдаүҰ ауҰр азабҰн немесе дӘн ҚшӘн соүҰстҰ, Çүни джихадтҰ +зӘнӘқ мейӘрӘмӘмен &штастҰра а соларабҰлдамау, басңаша жору Ү&раннҰқ сондай-аң, аспаннан тҚскен дістҚрлӘ дӘндердӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘн жоңңа шҰүару, аÇттарүа сенбеу болҰп табан бӘрірӘ Қлкен з&лҰмдҰң ірӘ с&мдҰң мейӘрӘмсӘздӘк. ЯйткенӘ, бейшара жануарлардҰ ңойша ңҰрүан жҰртңҰш хайуандҰ аÇп, ңорүаштау оүан мейӘрӘмдӘлӘк жасау ілгӘ бейшара жануарлардҰ аÇÇнатҰнларүа ңастандҰң, болҰп барҰп т&рүан айуандҰң болар едӘ.

Сол сиÇңтҰ мҰқдаүан м&сҰлмандардҰ зар еқӘреткен ірӘ міқгӘ баңҰтҰнан айҰрҰп, о дҚниÇсҰн тас-талңанҰн шҰүарүан жіннадолуеген имандҰлардҰ соқҰнда сорлататҰн Қлкен кҚніларүа итерген кіпӘрлердӘ аÇп, оларүа жаңтасу ірӘ жанашҰр болҰп жазаүа тартҰлудан ң&тҰлҰп кетуӘн тӘлеп, д&үа ету ілбетте ілгӘ жібӘрле байңамандҰлардҰ аÇмау деген с+з, оларүа деген с&мдҰң з&лҰмдҰң, барҰп т&рүан мейӘрӘмсӘздӘк, адам айтңҰсҰз жауҰздҰң болҰп табҰладҰ.

Рисалей-Н&рда наңтҰ тҚрде діленӘн мҰн аңиңат мҰнау: КҚпӘрлӘк пен тура жолдан таŞ дегенӘмӘз ілемдӘ ңорлау, дірежесӘн т+мендету, кҚллӘ жаратҰлҰсңа ңиÇнат, Қлкен з&лҰмдҰң боп табҰладҰ. Ол, АллаҒтҰқ рахҰмҰн тҚсӘртпей, керӘсӘнше ашуҰн шаңҰрҰп пілекеттердӘқ келуӘне себеп. ТӘптӘ теқӘз рларҰмаүҰ балҰңтар сондай кҚніҒар залҰмдардҰқ ҚстӘнен АллаҒ Таүалаүа шаүҰмданҰп: «Б&лар ібден мазамҰздҰ алдҰ!» дейдӘ екен. Б&л жайлҰ сахих риуаÇттар бар. Олай болса кіпӘрге жанҰ аанҰ баардҰқ азап шегуӘн ңаламайтҰн адам мейӘрӘмге лайҰң сансҰз бейкҚні жандардҰ аÇмайдҰ, с&мдҰң мейӘрӘмсӘз, жауҰз деген с+з. МҰнанҰ ескерген ж+н, азапңа лайҰң

— 86 —

жауҰздарүа біле келгенӘр

#10 маңс&м бейкҚні жандар да кҚйӘп кетедӘ, олардҰ аÇмау мҚмкӘн емес. Дегенмен жауҰздардҰқ кесӘрӘнен зарарүа &шҰраүан бейшараларүа +зӘндӘк мірхамат, ң&пиÇ мол мейӘрӘм жасаладҰ.

ДҚние жҚзӘлӘк соүҰс кезӘнде дН&рүа кіпӘрлердӘқ Ислам ілемӘне ісӘресе бала-шаүаүа жасаүан з&лҰмдҰңтарҰна ңаттҰ ңайүҰратҰнмҰн. БойҰмда мейӘрӘм мен аÇнҰш сезӘм мол болүандҰңтан ӘшӘм удай ашҰп,Ұ жеткштен +зегӘм +ртенӘп кететӘн. Сонда к+кейӘме м&ндай бӘр ой келдӘ: Ол жерде +лген бейкҚні жандар шіҒид болҰп іулие дірежесӘне к+терӘлдӘ, фіни +мӘрлерӘ баңилҰңңа айналдҰ, жоүалтңан мал-мҚлкӘ садзетӘнӘлҰп міқгӘ байлҰңңа ңолҰ жеттӘ. ТӘптӘ з&лҰмдҰңңа &шҰраүан кіпӘр де болса аңҰретте +здерӘне лайҰң осҰ дҚниÇда шеккен азабҰна байланҰстҰ ИліҒи рахҰм ңазҰнасҰнан мол сҰй-сҰÇпат алатҰн боладҰ. Егер үайб пердесӘ ашҰлҰп ілгамшҰ б&с-бейшаралар АллаҒтҰқ рахҰмҰ тҚсӘп не &тңанҰн к+рсе: «О, РаббҰм! ЮлхамдулиллаҒ!» деп шексӘз ңуанар едӘ. М&нҰ к+збен к+ргендей анҰң бӘлдӘм. С+йтӘп шамадан тҰс мейӘрӘмнен пайда болатҰн уайҰм-ңайүҰдан ң&тҰлдҰм.

Һазиз, адал бауҰрларҰртадҰ, Б&л жолҰ сендерге екӘ нірсе жӘберӘп отҰрмҰн.

БӘрӘншӘсӘ: М&нҰқ бӘр б+лӘгӘн б&дан б&рҰн жӘберген болатҰнмҰн. ҮазӘр, маүҰнауи ескерту келӘп, ол дҰң. АҰрҰлдҰ ірӘ +те мақҰздҰ екенӘ бӘлдӘрӘлдӘ. Б&рҰнүҰ СаидтҰқ саÇсатпен ңатҰстҰ к+не кӘтаптарҰ оңҰүандарүа пайдасҰ бар. Дегенмен бӘршама ң&пиÇ, іркӘмге к+рсетуге болмайдҰ. М&нҰ ңосҰмша ретӘнде тӘрдҰқ ҚмÇрсҰқдар.

ЕкӘншӘсӘ:>МаүҰнауи ескертуге байланҰстҰ, Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘне зиÇнҰ тиŞӘ мҚмкӘн, соқүҰ кезде шҰүҰп жатңан кейбӘр б+тен кӘтаптардҰ +зӘ бӘлмей сатҰп алүан бӘр бауҰрҰмҰзүа ескерту, ндай-ае жазҰлүан-дҰ. Ол жазбалардҰқ парңҰна бармай Рисалей-Н&рдҰқ басңа тілабаларҰ +з мӘндеттерӘн тоңҰрауүа &шҰратпау ҚшӘн жасалүан ескертпе. Б&л дمُ عَلмша ретӘнде тӘркелуӘ тиӘс.

СҰртҰна «Хулуси-Ә Салис» деп ңол ңойҰлүан мақҰздҰ ірӘ менӘ ңуантңан ірӘ КӘшӘ ЛҚтфҚнӘқ орҰнбасарҰ деуге болатҰн бӘр кӘсӘнӘқ Рисалей-Н&рүа зор еқбегӘ ірӘ +зӘнӘқ затҰндай иелӘк етктерудӘйлҰ

— 87 —

жазҰлүан хаттҰ алдҰм. Ол кӘсӘ кӘм? Мен оүан д&үай-сілем айтҰп, ң&ттҰңтаүҰм келедӘ. ГҚл, Н&р фабрикаларҰна іу баста МҚбарактар тобҰндаүҰ бауҰрларҰма жеке-жеке сілем. Б&л елдӘ н&рландҰрҰп, Ж&маңтҰқ хош лмаздан ң&лпҰртңан ілгӘ фабрикаларүа Хаң Таүаладан сіттӘлӘк тӘлеймӘн. ҮҰзметтерӘ табҰстҰ ірӘ жалүаса берсӘн, імин. БӘз осҰ жаңта т&рҰп олардҰқ жарңҰн н&рларҰмен, хош иӘстерӘлесӘқдңи ілемнӘқ ж&пар иӘсӘн сезгендей болдҰң.

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Рисалей-Н&р тілабаларҰнҰқ хас шікӘрттерӘнен "сахиб", Çүни иелерӘ, "уарис", Çүни орҰнбасарларҰ жіне хастардҰқ ӘшӘнде де хастарҰ болҰп саайдҰ, н "іркан" мен "ісастар" деп аталатҰн, мҰңтҰ тӘректер тірӘздӘ бауҰрларҰма соқүҰ кҚнде болүан бӘр оңиүаүа байланҰстҰ мҰна бӘр аңиңаттҰ бӘлдӘрсем деймӘн:

Рисалей-Н&р Ислам аңиңаттарҰна ңатҰстҰ міселелердӘ тҚгел ңамтҰп толҰң ңанаүаттандҰрадҰ, бңаҒарҰӘтаптарүа ңажеттӘлӘк туүҰзбайдҰ. НаңтҰ ірӘ к+птеген тіжӘрибелерден белгӘлӘ болүанҰ мҰнау: имандҰ саңтау жіне онҰ ңуаттап, тахңиңи дірежесӘне к+ ҚкӘм қ еқ ңҰсңа ірӘ оқай жолҰ Рисалей-Н&р арңҰлҰ жҚзеге аспаң. Иі, он бес жҰлдҰқ орнҰна он бес аптада Рисалей-Н&р сол дірежеге шҰүарҰп шҰнайҰ иманүа ңол жеткей-Н&р МҰна паңҰр бауҰрларҰқ, жиҰрма жҰл б&рҰн тереқ зерттеп, талдаумен ш&үҰлданҰп кейде бӘр кҚнде бӘр том кӘтаптҰ тҚсӘнӘп талңҰлайтҰн едӘ. ҮазӘр жиҰр бӘзгеүа жуҰң Ү&ран жіне Ү&раннан шҰңңан Рисаил-Ә Н&р менӘ толҰң ңанаүаттандҰруда. БӘрде бӘр кӘтапңа м&ңтаж болмадҰм, ңолҰма басңа кӘтап &стамадҰм. Рисалей-Н&р сан-алуан таңҰрҰптаүҰ аңиңаттардҰ бабасҰ бҰн бола т&ра жазҰлҰп жатңан кезде жиҰрма жҰл бойҰ ешбӘр кӘтапңа жҚгӘнбедӘм, ңажеттӘлӘк сезбедӘм. Олай болса ілбетте сендер жиҰрма діреже ңажеттӘлӘк сезӘнбесеқдер керек.

Сондай-аң, мен сендерге ңанаүат етӘп келдӘм луҰна е де беремӘн. Басңаларүа ңарап, +згелермен ш&үҰлданбай келемӘн. Олай болса сендер Рисалей-Н&рүа ңанаүат етулерӘқ керек, тӘптӘ мҰна заманда месеқ дӘсӘқдер. ЮрӘ, ңазӘргӘ тақда кейбӘр ү&ламалар небӘр жақа кӘтаптар шҰүаруда. ОлардҰқ &станүан жолдарҰ, ідӘстемелерӘ іртҚрлӘ жіне бидүаттарүа ЕндӘ лҰ. СондҰңтан Рисалей-Н&р дӘнсӘздерге ңарсҰ

— 88 —

иман аңиңаттарҰн ңҰзүҰштай ңорүап, олармен кҚресӘп, бидүаттарүа ңарсҰ Ү&раннҰқ ірӘптерӘн, Ү&раннҰқ хат-жазуҰн саңтау онҰқ бӘр мӘндетӘ бола т&ра хас тілабалардҰқ ӘшӘнен бӘреуӘ, Ү&раннҰқ ірӘқ еқбе, онҰ жазҰп, Әс жҚзӘнде ҚйретӘп жҚрсе даүҰ бӘр сезӘм билеп, неге екенӘ белгӘсӘз, дӘндӘ перде ңҰлҰп жамҰлҰп Ү&раннҰқ ірӘптерӘн Қйренуге Қлкен кедергӘ туүҰзҰп, оқдҰрмай соңңҰ берӘп жҚргенҰннан р молдалардҰқ пайдаланҰп жҚрген ңаруларҰн, Çүни кӘтаптарҰн сатҰп алҰптҰ. МенӘқ одан хабарҰм жоң. Кенет менӘ тауда ңаттҰ ашу ңҰсҰп ілгӘ хас тілабаүа ҰзаландҰм. КейӘн ескерттӘм. ЮлхамдулиллаҒ, есӘн жиҰп, ИншаллаҒ толҰң ң&тҰлдҰ.

БауҰшӘден:! станүан жолҰмҰз басңаларүа тиӘсӘп, шабуҰл жасау емес, керӘсӘнше ңорүану ірӘ б&зҰп-ңирату емес ж+ндеу ірӘ ҚкӘм шҰүару емес, ҚкӘмге мойҰнс&ну, баүҰну болҰамада,ладҰ. БӘзге тиӘсетӘндер к+п. станүан жолдарҰнда ілбетте аса мақҰздҰ жіне бӘздӘқде затҰмҰз &лҰ аңиңаттар бар. Ол аңиңаттардҰқ жайҰлуҰна олар бӘзгеҰ беруж болҰп жатңан жоң. МҰқдаүан кӘсӘлер сол кӘтаптардҰ оңҰп, таратҰп жҚр. БӘз егер оларүа к+мекке барсаң мойнҰмҰздаүҰ аса мақҰздҰ ірӘ жауапкершӘлӘгӘ мол мӘндет тоңҰрап, толҰң атңарҰлмай ңаладҰ. Сондай-аң, саңталуҰ ңажет ірӘ лей-Н&оптарүа ңатҰстҰ кейбӘр негӘздер, тереқ аңиңаттар заÇ болҰп жоүалҰп кетуӘ мҚмкӘн.

МҰсалҰ, заман аүҰмҰн сҰлтау етӘп бӘр кездерӘ ВахабизмнӘқ жайҰлуҰна жіне МеламилӘктӘқ басңа тҚрӘн жаŞ маңсатҰнда шариүаттҰқ кейбӘр р&ңсат т&ст салҰпайдаланҰп кӘтаптар жазҰлүан болатҰн. Рас, Рисалей-Н&рдҰқ іркӘмге жіне жаппай емес, бӘраң мӘндеттӘ тҚрде Ислам аңиңаттарҰнҰқ шеқберӘнде жалүасҰн тауҰп келе жатңан "ісас-Ұ уілает", "ісас-Ұ таңуа", "ісас-Ұ ҰмҰздҰ", "ісасат-Ұ СҚннет-Ә ИсламиÇ" сҰндҰ, Çүни іулиелӘк негӘздерӘ, таңуалҰңтҰқ шарттарҰ, Ислам ңаүидаларҰнҰқ негӘздерӘ сҰндҰ міселелердӘ саңтау онҰқ бастҰ мӘндетӘ. Амал жоңтҰң, шарасҰздҰң деген сҰлтаумен немесе жаүдайен азаланҰстҰ деп олардҰ тастауүа болмайдҰ.

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

ЖазҰлҰп, жарҰңңа шҰңңанҰна отҰз т+рт жҰл болүанда "МҚназарат" аттҰ кӘтап ңолҰма тиӘп, ңайта ңарап шҰңтҰм. Б&рҰқүҰ Саид сол заманүҰқ шекерӘстердӘқ ісерленӘп жіне сол кездегӘ ңоүам мен

— 89 —

сҰртңҰ кҚштердӘқ ҰңпалҰнда ңалҰп жазүан осҰ тектес еқбектерӘнде ңателӘктер бар екенӘн байңадҰм. Сол ңате-кемшӘлӘктердӘ ор бауҰҚкӘл болмҰсҰммен истиүфар-тіубе етӘп, ңаттҰ +кӘндӘм. Хаң ТаүаланҰқ рахҰмҰнан +тӘнерӘм: ИмандҰ жандардҰ ҚмӘтсӘздӘктен ң&тңарайҰн деген ниетпен жӘбергеннӘ м&нӘктерӘмдӘ ниетӘме ңарай маүфират ңҰлсҰн, кешӘрсӘн. Б&рҰқүҰ СаидтҰқ м&ндай еқбектерӘн ңарап отҰрсақ екӘ негӘзге сҚйенӘп жазүанҰ байңаладҰ. Ол негӘздер бекер емес аңиңат. Дегенмен іулиелердӘқ кішфиÇтҰ, Çүни ашңан сҰрлҰ. Үаллайша тіуил керек етедӘ жіне садҰң тҚстӘқ +зӘ жорудҰ керек ңҰладҰ, сол сиÇңтҰ м&ндай алдҰн-ала сезӘп, хабар берген нірселер де жорҰп-жорамалдҰ жасау ңажет етедӘ. Б&рҰқүҰ Саид сол кездегӘ сезӘп-бӘлген екӘ аңиңаттҰ ешңандай бӘр А ңҰлмай, еш жорҰмай тура баÇндап ңаүазүа тҚсӘргенӘ бӘршама ңате ірӘ шамалҰ ңайшҰлҰң байңаладҰ.

Ол негӘздердӘқ бӘрӘншӘсӘ:

МҚмӘндердӘ ҚмӘтсӘздӘктен ң&тңару ҚшӘн: "Болашаңта бӘр Н&р шҰүадҰ!" деп сҚтӘнӘқ хабар берген болатҰн. Ол келешектӘ болжай алатҰн сезӘмӘмен Рисалей-Н&рдҰқ, еқ с&мдҰң аласапҰран заманда к+птеген имандҰлардҰқ иманҰн ңуаттап, саңтап ңалатҰнҰн сезӘп, сол ниетпікӘрттттҰң кезеқдердегӘ саÇси ахуалүа ңарап ешңандай жорусҰз, тіуилсӘз, тӘкелей солай боладҰ деп ойлаүан. ОнҰ саÇсат ілемӘнде, кҚш-ңуатпен болатҰн, ірӘ сан жаүҰнан басҰм болатҰн оңиүа деп есептеген. Д&рҰс сезген бӘраң толҰң д&рҰс деуге кжоң. ОӘ.

ЕкӘншӘ негӘз:

Б&рҰқүҰ Саид кейбӘр данҰшпан саÇсаткерлер секӘлдӘ жіне ерекше дара ідебиетшӘ т&лүалардҰқ сезгенӘндей ол да бӘр с&мдҰң озбҰрлҰң (диктатура) болатҰнҰн сезӘп оүан ңарсҰ ңам жасаүан-дҰ. Ол, сезгенӘн жорҰтҰп, жорамал жасауүан сӘ бола т&ра парңҰна бармай ресми, ілсӘз жіне озбҰрлҰңтҰқ бӘр к+леқкесӘн к+рӘп соүан ңаттҰ шҚйлӘккен-дӘ. Алайда онҰ мазалаүан бӘраз уаңҰт +ткен соқ болатҰн озбҰрлҰңтҰқ к+мескӘ арлаүа едӘ. ОнҰ озбҰрлҰңтҰқ +зӘ деп ойлап ңарсҰлҰң бӘлдӘрӘп бӘлдӘр шабуҰл жасаүанҰ еқбектерӘнен байңаладҰ. МаңсатҰ д&рҰс, бӘраң нҰсана ңате.

МӘне, б&рҰнүҰ Саид ертеректе осҰндай с&мдҰң озбҰрл де батем диктатура орнайтҰнҰн сезген. ОнҰ кейбӘр еқбектерӘде сҰнүа алүандҰүҰ байңаладҰ. Ол с&мдҰң диктатуранҰ тоңтатудҰқ шарасҰ

— 90 —
"мешрута-и мешруа", Çүни шариүатңа сай кеқес, міселенӘ аңп жаүҰп шешу, сол арңҰлҰ ң&тҰламҰз деп ойлаүан. Шариүат аÇсҰнда егемендӘ болҰп Ү&раннҰқ ҚкӘмдерӘмен санаса отҰрҰп ілгӘ с&мдҰң диктатура дейтӘн біленӘқ бетӘн ңайтарамҰз деп соүан ңарай тҰрҰсҰп баңтҰ. Иі, "Мп шҰңтат" аттҰ кӘтапта мҰсңҰлдап ңазүаүа тҚсӘрӘп отҰрүан кейбӘр жазбаларҰ бар. ОнҰ кезӘнде ойҰ &шңҰр жанҰ нізӘк шікӘрттерӘмен ңалжҰқдаүан боп жазүан. ЯйткенӘ, шікӘрттерӘ тауда +зӘмен бӘрге болатҰн. Оларүа дірӘстӘ осҰлай ҚйрететӘн. СонддҰ. Юр б&л "МҚназарат" рисалесӘнӘқ +зегӘ, негӘзӘ боп саналатҰн соқүҰ жаүҰндаүҰ "Медресе-тҚз Зіхра" жайлҰ, онҰқ мін-жайҰ туралҰ жазбаүа келсек, ол келешекте жарҰңңа шҰүатҰн Рисалей-Н&рүа орҰн дайҰндауҰқа бамаүҰнада бесӘк жасау болҰп табҰладҰ. БӘраң автор +зӘ парңҰна бармай, ерӘксӘз тҚрде болатҰн, Çүни онҰ бӘр ң&дҰрет жасап жатңан, Çүни жасатҰп жатңан болатҰн. Автор алдҰн-ала сезӘп сол н&р аңиңаттарҰна материалдҰң ілемӘнен Әздеп, сезенӘмдей боладн اَيُкҚткен. Дегенмен діл ңазӘргӘ тақда сол аңиңаттҰқ заттҰң жаүҰ да, Çүни к+зге к+рӘнетӘн т&старҰ да жҚзеге аса бастадҰ.

Сол кездегӘ патша С&лтан Решат, он тоүҰз мҰқ алтҰн лиранҰ Ван ңаласҰнда Әрге тасҰ ңаланүан сол "ҰздҰқ е-тҚз Зіхра" аттҰ оңу орнҰна аударадҰ. БӘраң бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰс басталҰп, кейӘнге ңаладҰ. Бес-алтҰ жҰл +ткен соқ Анкараүа барҰпл, ңайсол маңсатҰн жҚзеге асҰруүа тҰрҰсадҰ. ЕкӘ жҚз депутаттҰқ жҚз алпҰсҰ ңол ңойҰп ілгӘ медресеге деген ңаражат жҚз елу мҰқ банкнотңа жетедӘ. Алайда, тҰм +кӘнӘштӘ-аң,іжӘрибҰлдарҰ медреселер жабҰлҰп жатңан кезеқ едӘ. Мен олармен тӘл табҰса алмай таүҰ да маңсатҰм жҚзеге аспай кейӘнге ңалдҰ. БӘраң, аса мейӘрӘмдӘ Хаң Таүала, ме "Зіхрмандаүан медресенӘқ маүҰнауи тҚрӘн Спарта уілаÇтҰнда ашудҰ нісӘп еттӘ, Çүни Рисалей-Н&рдҰ сҰйлап, жҚзеге асҰрдҰ. Ү&дай ңаласа болашаңта Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ менӘқ арманҰ 13лгӘ асңаң аңиңаттҰқ заттҰң тҚрӘнӘқ де жҚзеге асҰуҰна ат салҰсар.

Б&рҰнүҰ Саид "Иттихад уі Тіракки" комитетӘне мҚлдем ҚзӘлдӘ-кесӘлдӘ ңарсҰ бола т&ра олардҰқ +кӘметӘне, ісӘресе армиÇүа жаңтасҰп, олардҰ жоүарҰ бн ластҰ, олардҰқ сапҰнда к+рӘнуӘ нелӘктен десеқ, онҰқ мінӘсӘ мҰнау: алдҰн-ала сезу арңҰлҰ майҰ алҰнбаүан сҚтке &ңсас ілгӘ іскери жамаүаттҰқ ӘшӘнде жіне сол &лттҰң ңозонҰменҰқ арасҰнда бӘр миллионүа жуҰң, іулие дерлӘк шіҒидтер болҰп, олар

— 91 —

алтҰ-жетӘ жҰлдан кейӘн ортаүа шҰүатҰнҰн сезген. ЕрӘксӘз тҚрде - &станүан жолҰна ңайшҰ болса даүҰ сҰрүа мен бӘрге т+рт жҰл арасҰнда жҚрдӘ кейӘн +здерӘқе. МілӘм дҚние жҚзӘлӘк соүҰс болүанда ілгӘ берекелӘ сҚттӘқ майҰ алҰндҰ, ң&р айранҰ ңалдҰ. Жақа Саид болса Б&рҰүҰ Саидтан мҚлдемсе саÇша дӘнге ңҰзметӘн ңайта жақүҰртҰп рухани кҚресӘн жалүастҰра бердӘ.

АңҰрзаманда к+ктен ХазӘретӘ Иса (аллейхиссілам) тҚсетӘнӘ жіне ТажалдҰ +лтӘретӘнӘ жайлҰ сахих хадистердӘқ мін-маүҰнасҰн тҚсӘнбегендӘктебен к+Әр үалҰм-сҰмаңтар ілгӘ риуаÇт пен хадистӘқ сҰртҰна ңарап +здерӘнше аңҰлүа ңонҰмсҰз тҚрде суреттеп мҚмӘн-халҰңңа зиÇн келтӘрдӘ. ДӘннен безгендер м&ндай сҰрт к+зге аңҰлүа сҰймайтҰн к+рӘнетӘн хадистердӘ желеу етӘп ИҰп, ойңиңаттарҰна кҚмінмен ңарап тиӘсӘп баңтҰ. Рисалей-Н&р осҰ тектес мҚтішабих хадистердӘқ хаңиңи тіуилӘн Çүни мін маүҰнасҰн Ү&раннҰқ фейзӘмен ашҰңтап к+рсетӘп берген. ЮзӘрге ҚлгӘ ретӘнде бӘр үана мҰсалҰн бҰнҰқ ж берелӘк:

ХазӘретӘ Иса алейҒиссалам Тажалмен шайңасҰп онҰ +лтӘрер кезде шамамен он аршҰн секӘрӘп сонҰқ +зӘнде ңҰлҰшҰ онҰқ тӘзесӘне үана жетедӘ екен. Демек ТажалдҰқ дене бӘтӘмӘ ХазретӘ Иса пайүен Ү&дан сонша есе Қлкен деген маүҰнада риуаÇттар бар. СонҰмен Тажал Иса пайүамбардан он, тӘптӘ жиҰрма есе биӘк болүанҰ үой. Б&л риуаÇттҰқ сҰртңҰ маүҰнасҰ дҚниÇнҰқ +лшемдерге емтихан сҰрҰна сійкес келмейтӘнӘ секӘлдӘ адамзат ілемӘнде ідешӘлерӘан АллаҒтҰқ зақ-ережелерӘне де ҚйлеспейдӘ. Алайда осҰ хадис, риуаÇттҰ Ү&дай саңтасҰн, мухал, Çүни мҚмкӘн емес, ақҰз деп санайтҰн кіпӘрлердӘқ ҚнӘн +шӘру ҚшӘн, сондай-аңҰн жаүасҰмаң, к+ргенӘн аңиңат деп ңабҰлдайтҰн жіне сол хадистӘқ кейбӘр аңиңат т&старҰн к+збен к+ре т&ра ілӘ кҚнге шейӘн ендӘ келедӘ деп кҚтӘп жҚргендердӘ ескерту маңсатҰнда аталүан хадистӘқ діл осҰ заманүа ңатҰстҰ мҚнӘ сеарҰ аңиңат, наүҰз шҰндҰң, ділме-діл сійкес екендӘгӘн к+рсетуге тура келӘп т&р.

СонҰмен, Иса пайүамбардҰқ дӘнӘн жіне сол дӘннӘқ б&рҰннан келе жатңан салт-дістҚрӘн саңтаймҰн деп ортаүа шҰңңан ҚкӘметпен сондай-аң ресми тҚрде +зӘнӘқ басай пілсҰ ҚшӘн ңарақүҰ дӘнсӘздӘктӘ

— 92 —
&станҰп, болшевизмге к+мектесӘп, дӘнсӘздӘктӘ ңуаттаүан бӘр ҚкӘметтӘ алайҰң. СасҰң ірӘ болмашҰ пайда ҚшӘн Ислам ілемӘнде жіне АзиÇда дӘнсӘздӘпен هیайҰлуҰна тараптар жіне бҚлӘкшӘл, озбҰр ілгӘ ҚкӘметке соүҰс ашңан алүашңҰ ҚкӘметтӘқ маүҰнауи т&лүасҰн адам бейнесӘнде суреттейтӘн болсаң, сосҰн дӘнсӘз. ОнҰқҰмдҰ жаңтайтҰндардҰ да бӘр адам бейнесӘнде суреттесек Қш т&рүҰдан ілгӘ хадистӘқ маүҰналарҰ ашҰлҰп, тура екенӘн заман, ңазӘргӘ жаүдай к+рсетӘп. Егер ңазӘрде басҰм кҚшке иеҒармант, б&л соүҰста жеқӘске жетсе манаүҰ хадистӘқ ишари маүҰнасҰ сарих, Çүни ашҰң тҚрде ортаүа шҰүадҰ. Егер толҰң жеқбесе де ишари маүҰнамен соүан саÇдҰ.

Ә талңншӘден:>Иса пайүамбардҰқ дӘнӘн саңтап онҰ шҰнайҰ тҚрде &станамҰз деген ИсауилӘк руханилердӘ бӘр жамаүат деп ңарап, ал оларүа ңарсҰ дӘнсӘздӘктӘ жайүҰсҰ келетӘн ңарсҰластардҰ бӘр жамаүат деп, екеуӘн ңатар ңойҰп сомдап ңараса бӘреуӘнда маадай &зҰн бӘр адам, ал екӘншӘсӘ кӘшкентай бӘр бала болҰп шҰүар едӘ.

ЕкӘншӘден: Ресми тҚрде жариÇлап, бӘр Ү&дайүа сенӘп жер жҚзӘнде дӘнсӘздӘктӘ жоÇмҰн, ИрӘн мҰ, жалпҰ м&сҰлмандардҰ ңорүаймҰн деген ҚкӘметтӘқ халҰң санҰ жҚз миллион дейтӘн болсаң, онҰ +зӘне ңарсҰ т+рт жҚз миллионүа жуҰң халңҰ бар екӘншӘ елмен салҰстҰрсаң сондай-аң, т+рт жҚз миллтӘ-сеглңҰ жіне одаңтастарҰ бар болшевиктерге т&тңиҰлдан соңңҰ берген жақаүҰ ҚкӘметтӘқ маүҰнауи т&лүасҰн +здерӘмен соүҰсҰп жатңан дӘнсӘздердӘ жіне оларүа жаңтастардҰ бӘр маүҰнауи т&лүа ретӘнде ңарап, ойша денеге айналдҰрсаң таүта-ңаб&нарадай биӘк бӘреумен бойҰ аласа бӘреу к+з алдҰмҰзүа елестейдӘ. РиуаÇтта бҰлай делӘнген: "Тажал дҚниÇнҰ жаулап аладҰ!", Çүни м&нҰқ маүҰнасҰ жалпҰ к+пшӘлӘк п, жҚзңтап, тараптар боладҰ деген с+з. Рас, жаүдай солай болдҰ.

шӘншӘден: Егер Жер шарҰнҰқ т+рт материгӘнӘқ ӘшӘнде {(СӘлтеме): АвстралиÇ назарүа алҰнбаүан.} еқ кӘшкентайҰ ЕвропанҰқ жіне онҰқ да тлар. Д бӘрӘ болмайтҰн бӘр ел, АзиÇдаүҰ к+птеген елдердӘ, сондай-аң, Африка, Америка, АвстралиÇнҰ тӘзе бҚктӘрӘп Қстем келген жіне Иса пайүамбардҰқ атҰнан, онҰқ уікӘлӘ ретӘндегӘ бӘр е СандҰдаң ң&рҰп, дӘнге сҚйенӘп осҰлайша +ктемшӘл диктатор, дӘнсӘз аүҰмдарүа ңарсҰ аспаннан парашŞттермен тҚсӘп шайңасҰп елдӘ +зӘне ңарсҰлас елдермен бӘрге ңойҰп олардҰ адам бейнесӘнде суреттеп салҰстҰрааүҰ заа, б&рҰнүҰ

— 93 —

заманда газеттерде суреттелгенӘндей бӘр елдӘқ ңарулҰ кҚштерӘн, діреже-деқгейӘн к+рсету маңсатҰнда олардҰқ маүҰнауи болмҰсҰ жер шарҰ картасҰнда адам бейнесӘнде суреттелсе шіриф хадистӘттӘ Раи хабарҰнҰқ аңҰрзаманүа ңатҰстҰ бӘрнеше маүҰналарҰнҰқ бӘр маүҰнасҰ ділме-діл, толҰң тҚрде к+рӘнер едӘ.

ТӘптӘ, Иса пайүамбардҰқ (а.с) аспаннан тҚсетӘнӘне ишара ңҰлүандайуүа міайүамбардҰқ атҰнан шҰңңан бӘр топ, осҰ кезге дейӘн соүҰс тарихҰнда болмаүан тақүажайҰп тҚрде &шаңтармен, парашŞттермен аспаннан шабуҰлдап, к+ктен бӘр біле тҚскендей д&шпандарҰн састҰрҰп, т+беден соңңушӘ ү&де. Б&л, ХазретӘ Иса пайүамбардҰқ к+ктен тҚсетӘнӘнӘқ заттҰң т&рүҰдаүҰ бӘр к+рӘнӘсӘ деуге болар. Иі, киелӘ хадистӘқ айтңанҰндай Иса пайүамбардҰқ к+ктен тҚсетӘнӘ анҰң. СонҰмен негӘздишари маүҰнасҰмен басңа да аңиңаттардҰ бӘлдӘргенӘ секӘлдӘ осҰ аңиңаттҰ да м&үжиза тҚрде бӘлдӘрӘп отҰр. КӘшӘ Хусрев деуге лайҰң Фійзи мен ЮминнӘқ с&раүҰна жп, ңатардҰқ ңалауҰна байланҰстҰ кейбӘр бейшаралардҰқ имандарҰн шік-шҚбідан ң&тңару маңсатҰмен б&л таңҰрҰпңа ңатҰстҰ бӘр-екӘ ірӘ кетсе Қш-т+рт жол жазу жазҰп ңоÇ салармҰн деп бастапِ

Һ ерӘксӘз тҚрде &задҰ. Неге екенӘнӘқ, хикмет-сҰрҰн бӘле алмадҰң, мҚмкӘн бӘр хикметӘ бар шҰүар деп сол кҚйӘнде ңалдҰ. АйҰпңа б&йҰрмақдар! Б&л жазбанҰ тексерӘп, ж+ндеуге уаңҰт таба алмадҰң, шимай хілӘндегӘдей жазҰлдҰ.

* ерӘ жаِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ حُرُوفَاتِ الْقُرْاٰنِ

Һазиз бауҰрларҰм, адал достарҰм!

ен жоүсақдар, баңҰттҰ болҰқдар! СендердӘқ ҰңҰластҰ ңайрат-жӘгерлерӘқ осҰ +қӘрдӘ жіне басңа да +қӘрлердӘ ҰнталандҰрҰп, ң&лшҰнҰстарҰн оÇтуда. Хаң таүалаүа шексӘз шҚкӘр, кҚннен кҚнге Рисалей-Н&ен жазутухатҰ Çүни жеқӘсӘ артҰп келедӘ. Иман иелерӘ рухани жараларҰн сезӘнӘп, Рисалей-Н&рдан дірӘ-дірмектӘ тауҰп пайдаланҰп жатҰр.

— 94 —
ХафҰз АлидҰқ хатҰнда жазүан екӘ аÇттҰқ ишарасҰ демеуиÇт ңарап шҰңтҰң. БӘз де Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘне &ңсап ңаттҰ ңуанҰп, к+қӘлӘмӘз бӘр к+терӘлӘп ңалдҰ. БӘраң Рисалей-Н&рдҰ үайби ишарамен хабар берген отҰз Қш аÇт شَهِدَ اللّٰهُ аÇтҰмен аÇңталүандҰңтан осҰ соқүҰ жӘберген екӘ аÇҒім з&зӘндӘк ишараларҰна жол ашҰлмадҰ. Сондай-аң, отҰз Қш аÇттҰқ ңайсҰнҰқ ңосҰмшасҰ болатҰнҰ ізӘрге белгӘсӘз. Тек мҰнанҰ үана тҚсӘндӘк: بِاَيْد۪ى سَفَرрӘ тасكِرَامٍ بَرَرَةٍ с+зӘ Рисалей-Н&рдҰқ жаŞшҰларҰ мен к+шӘрӘп жазушҰларҰн ишари маүҰнамен меқзейдӘ екен.

Сондай-аң,

يَتْلوُا صُحُفًا مُطَهَّرَةً ٭ ف۪يهَا كُتُبٌ قَيِّمَةٌ

с+зӘ де Рисалей-Н&рдҰқ б+лӘмдерӘн, параңтарҰн, кӘтаптарҰӘ береи маүҰнамен меқзеп т&р. Алайда, джифр есеп бойҰнша мҰқ Қш жҚз алпҰстан сіл аса ол жаүдай жарңҰн к+рӘнедӘ деп ңҰсңа-н&сңа т&жҰрҰм жасадҰң. ГҚл фабрикасҰ бӘзге керемет М&хаммедӘнӘп, (с.а.у) баңшасҰн тарту етемӘз деп едӘ. СонҰ жан тінӘмӘзбен асҰүа кҚтудемӘз. Б&л заманда Ү&дайүа шҚкӘр, к+ркем сҚннет саÇсҰнда кімӘл иманүа ңолерге жен Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ іулие-мҚршидтердӘқ назарҰн аударатҰндай дірежеге жеткендӘктен ір кезеқде болатҰн наүҰз мҚршид-&стаздар, ңазӘргӘ тақда мӘндеттӘ тҚрде Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне ңҰзҰүушҰлҰң к+рсетӘп бӘреуӘн тапса жиҰрма мҚрид-жҰратур тапңандай мін берер едӘ. Сондай-аң, іулиелӘк жол зауҰңтҰ ірӘ ңҰзҰң та тартҰмдҰ бола т&ра Рисалей-Н&р ңҰзметӘндегӘ мішаңат, ңиҰншҰлҰң, кҚрес пен ауҰртпашҰлҰң ілдеңайда жаүҰмдҰ ірӘ тартҰмдҰ болуҰнҰқ сҰрҰн баÇндап берейп, ідейзиге жазҰлүан ол аңиңат сендерге де пайдасҰ болар деген ниетпен жӘберӘп отҰрмҰз. БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем.

Фійзи бауҰрҰм! Сен, Спарта уілиÇтҰндаүҰ батҰрларндергеаүҰқ келсе діл олар сиÇңтҰ болуҰқ керек. АбаңтҰда - АллаҒ рахҰмҰна б+лесӘн - атаңтҰ шійх, Қлкен бӘр пӘр ірӘ мҚршид жіне адамдҰ +зӘне ерӘксӘз тар билӘкатҰн Наңшибінди іулие бӘр кӘсӘ Рисалей-Н&рдҰқ елу шікӘртӘнӘқ ӘшӘнде жҚрӘп т+рт ай бойҰ тҰнбастан ңҰзҰңтҰ да тартҰмдҰ с&хбат жҚргӘзсе даүҰ +зӘс! Енд үана шікӘрттӘ тарта алдҰ, ол да уаңҰтша едӘ. Үалүан шікӘрттер ілгӘ ісерӘ кҚштӘ пӘрге

— 95 —
суҰңңандҰ, +з жолҰна ңанаүаттанарлҰң сҰқай танҰттҰ. Оларүа Рисалей-Н&рдҰқ шоңтҰүҰ биӘк, мақҰзҰ зор иман ңҰзметӘ жеткӘлӘктӘ болатҰн, هُمْ فоүан ңанаүат еттӘ. ЮлгӘ шікӘрттердӘқ +ткӘр к+кӘрек к+здерӘ мҰна аңиңаттҰ к+рӘп, ақүарүан: Рисалей-Н&р арңҰлҰ ңҰзмет имандҰ саңтап ңаладҰ, ал тариңат, пӘр, іулиелӘк жол болса іулиелӘк дірежеқдӘқ сҰрҰӘп, соүан ңол жеткӘзедӘ.

БӘр адамнҰқ иманҰн саңтап ңалу ңҰзметӘ он мҚмӘндӘ, Çүни иманҰ бар кӘсӘнӘ іулие дірежесӘне жеткӘзуден ілдеңайда мақҰздҰраң, сауаптҰ Әли да кенӘ иман адамдҰ міқгӘ баңҰтңа б+лейтӘндӘктен мҚмӘн жер шарҰндай баңи сін-салтанатңа ие боладҰ. Ал іулиелӘк болса мҚмӘннӘқ жіннатҰн, ж&маңтаүҰ міртебесӘн к+тередӘ. БӘр адамдҰ с&лтан-патша ңҰлу он солдаттҰ генерал ңтан к+ ңаншалҰңтҰ мақҰздҰ ңҰзмет болса бӘр адамнҰқ иманҰн саңтап ңалу он адамдҰ іулие ңҰлудан ілдеңайда мақҰздҰ да сауаптҰ ңҰзмет. МӘне, осҰ тереқ сҰрдҰ сенӘқ Спа Абдул бауҰрларҰқнҰқ кейбӘрӘ аңҰлмен бӘлмесе де барлҰүҰ дерлӘк к+кӘрек к+зӘмен к+рсе керек, мендей бейшара, кҚніҒар адаммен дос болудҰ іулиелермен, егер болса мҚджтаҒид, асфиÇлармен дос болудан жоүарҰ санауда. ОсҰ аңиңатңа орай айтпа

— 96 —
بِاسْمِه۪ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ حَاصِلِ ضَرْبِ حُرُوفِ مَٓا اَرْسَلْتُمْ لَنَا مِنَ الرَّس салдаِ ف۪ى عَاشِرَاتِ دَقَٓائِقِ هٰذِهِ اللَّيْلَةِ الرَّغَائِبِ وَ لَيْلَةِ الْمِعْرَاجِ وَلَيْلَةِ الْبَرَاتِ وَلَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ اَعْطَاكُمُ اللّٰهُ بِعَدَدِهَا ثَوَابًا وَحَسَنَاتٍ اٰم۪ينَ

Һазиз жіне адал бауҰрлартеудӘқнкештӘ де сенӘмдӘ достарҰм!

БӘрӘншӘден: Сендерге мҰна келе жатңан ңасиеттӘ Қш айларҰқ жіне онҰқ ӘшӘндегӘ ңҰмбаттҰ мҚбарак тҚндерӘқ ң&ттҰ болсҰн демекпӘн. Хаң таүала ірбӘр ттӘп паендерге РіүайҰб, ҮадӘр тҚнӘндей сауаптҰ да берекелӘ ңҰлсҰн, імин.

ЕкӘншӘден: СендердӘқ осҰ жолүҰ н&рлҰ кіделерӘқе дін риза болдҰм. Аса мейӘрӘм&шҰраүаҒ таүала ірбӘр ірпӘне мҰқ сауап жазсҰн жіне АсҰм бауҰрҰмҰздҰқ рухҰн рахҰмҰна б+леп, жатңан жерӘ жійлӘ болсҰн.

шӘншӘден: ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ жіне Рисаем ңайрдҰқ ңазҰналарҰн ашатҰн кірамат, алтҰн кӘлт тірӘздес ХҚсревтӘқ ңаламҰ расҰнда АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у) м&үжизаларҰнҰқ ң&пиÇ сҰрларҰн ашҰп, ісем т&старҰн к+зӘ бар іркӘмге жарңҰн тҚрде к+рсетуде. АллаҒ Таүала ол ңаламдҰ осҰсҰрамҰтте ж&мсап, сіттӘ ірӘ ірдайҰмүҰ ңҰлсҰн, імин.

МҚбарактар тобҰнҰқ Қлкен ңаҒарманҰ лкен АлидҰқ ңҰзметӘне &ңсас КӘшӘ АлидҰқ Ү&ран м&үжизаларҰ жазбасҰ АрдаңтҰ пайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у) м&үжизасҰна сай дірежеде баңи міқгӘ ай ңҰмбат ірӘ баңи. Юрхам-Қр Рахимин жазүан кӘсӘге ірбӘр ірпӘне он сауаптан жарҰлңап мейӘрӘмӘне б+лесӘн, імин.

Мехмет Тахири, КӘшӘ ЛҚтфҚнӘқ соқҰнан ерген ӘзбасарҰ жіне АтабейдӘқ ңаҒарманҰнҰқ осҰ +қӘрге жолдаүан н&рлҰ ӘмдерӘемет сҰй-кіделерӘ бӘз ҚшӘн +те ңҰмбаттҰ сҰй. Рахман-Қр Рахим +зӘнӘқ рахҰм ңазҰнасҰнан оүан жіне ікесӘне ірбӘр ірпӘ ҚшӘн, ірбӘр с+зӘ ҚшӘн рахҰм жаудҰрсҰн, імин. АйдҰнлҰң Хасан кездеқ &шңҰр

— 97 —
ңаламҰ иншаллаҒ марң&м АсҰмнҰқ аÇңталмай ңалүан н&р мӘндетӘн толҰңтҰрмаң жіне &шңҰр ңаламҰмен АсҰм мен ЛҚтфҚнӘқ рухтарҰн шаттҰңңа б+ле естӘгнҰқ кӘшкентай сҰйлҰүҰ болашаңта Қлкен ңҰзмет ететӘнӘнӘқ белгӘ-нҰшанҰ ретӘнде жоүарҰ баүаүа ие. АллаҒ оүан риза болсҰн, імин. Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘнде Қлкен р+лайҰм бтҰн жіне рисалелерде с&раң ңоŞ арңҰлҰ т+рден орҰн алүан жіне сол арңҰлҰ рухани тҚрде бӘрге жҚретӘн бауҰрҰмҰз Ріфіт бÊйдӘқ хатҰна, сондай-аң, ГҚл фабрикасҰнҰқ уікӘлӘ "М&хаммеَٓائِل" аттҰ бау-баңша еккен ХҚсрев бауҰрҰмҰздҰқ хатҰна жеке-жеке жауап хат жазүҰм келедӘ, бӘраң ізӘрге уаңҰт тар, мҚмкӘншӘлӘк болмай т&р.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СендердӘқ хаттарҰҰқдар.тҰ ңуанүанҰмдҰ с+збен айтҰп жеткӘзе алмаймҰн. ЮсӘресе ХусревтӘқ аса ңҰмбат екӘ хатҰнда ХажҰ ХафҰздҰқ ауҰлҰнда Рисалей-Н&рдҰқ ңарңҰндҰ тҚрде тарап жатңанҰн естӘп ңаттҰ ңуандҰм. Ол екӘ хаттҰ бойӘ жемесекӘлдӘ немесе айүаң ретӘнде саңтап, осҰ +қӘрдегӘ тілабалардҰ ң&лшҰндҰру ҚшӘн к+рсетӘп жатҰрмҰз. Рисалей-Н&р Ү&раннҰқ маүҰнауи м&үжизасҰ болүанҰнн бӘрлусревтӘқ де ңаламҰ Рисалей-Н&рдҰқ Қлкен бӘр кіраматҰ екенӘ осҰ жергӘлӘктӘ шікӘрттер тарапҰнан кҚнде мойҰндалҰп к+зге к+рӘнӘп-аң жатҰр. ХҚсревтӘқ хатҰна &заң хатпен жауап жазүҰмҰз келедӘірӘ етң оүан мҚмкӘндӘк болмай т&р. МҚбарактардҰқ батҰр шікӘртӘ КӘшӘ АлидҰқ жазүан хатҰ маүан Қлкен ҚмӘт сҰйладҰ. ОнҰқ аүасҰ жіне марң&м АбдрахманнҰқ наүҰз орҰнбасарҰ, мҚбарак М&стафа ХулусидҰқ ХафҰз Ахмед дейтӘн мҚбарак баласҰ ікесӘ мен к+кесӘ

Алап Рисалей-Н&рүа ңҰзмет етӘп жатңанҰн естӘп ңаттҰ ңуандҰм. Бейне бӘр Абдрахман ңайта тӘрӘлӘп келгендей риза болдҰм. Арас АтабÊйден шҰңңан жіне б&рҰқүҰ ЛҚтфҚ, Зікаи дейтдӘк. О ңҰмбаттҰ шікӘрттердӘ жоңтатпай, олардҰқ орнҰн басҰп, солар сиÇңтҰ АрастҰқ ңаҒарманҰ Тахир мен АбдуллаҒ Чавуш бауҰрларҰмҰздҰқ Рисалей-Н&рүа аÇнбай ңҰзмет етуӘ,ңарадҰ Арас туралҰ уайҰмҰмдҰ тҚбӘрӘмен жоң ңҰлдҰ. Исмаил &лҰ ХҚсейӘннӘқ сҰрңаттанҰп ңалүанҰ болмаүан екен. ИншаллаҒ ол діл

— 98 —
ЛҚтфҚ сиÇңтҰ к+п ңҰзмет етедӘ. Сендерден келг+н. Батарүа бӘршама тҚзету жасалҰп лахикаүа, Çүни ңосҰмша ретӘнде кӘтапңа енуде. Сендерге б&л жолҰ ң&пиÇ اِنَّٓا اَعْطَيْنَا сҰрҰндаүҰ үайби, астарлҰ маүҰнасҰндаүҰ ңҰсңа аңиңатңа ңатҰстҰ к+кейге афҰз Аен келген жазбанҰ, сосҰн онҰқ ңасҰна да "ТісіттҚр" рисалесӘне сӘлтеме болатҰн жазбанҰ жӘберӘп отҰрмҰз.

Б&л ңасиеттӘ Қш айлар сексен жҰлдан астам+здерӘауи +мӘр сҰйлайдҰ. Олай болса ілбетте сендердей мҚджаҒит батҰрлар онҰ тиӘмдӘ пайдаланбаң. Хаң таүала ірбӘр тҚнӘн сендерге Миүраж, Барат жіне ҮадӘр тҚнӘ секӘлдӘ ңҰмбаттҰ да сауаптҰ ңҰлсҰн, імин.

сҰрҰн дҰ, бӘраң бӘршама ң&пиÇ)

Һазиз бауҰрларҰм!

Ү&пиÇ اِنَّٓا اَعْطَيْنَا деген жазбамда джифр арңҰлҰ шҰүарүан маүҰна діл"МҚназарат"ди шаресӘндегӘ"келешекте бӘр н&р шҰүадҰ, к+ремӘз ілӘ">деген үайби сҚйӘншӘ хабарүа &ңсайдҰ. Ол жерде д&рҰс ірӘ илҒаммен келген аңиңаттҰ пӘкӘрге салҰп ңателесӘппӘн. Ол ңателӘгӘм менӘ к+п ойландҰратҰн. МҚназарат, Сунухат секӘлдӘ рисалелераүҰнад&р жайлҰ сҚйӘншӘ хабарҰна келсек, ол міселенӘ Рисалей-Н&р толҰң шешӘп бердӘ. СаÇси кеқ шеқбердӘқ орнҰна ілдеңайда мақҰздҰ н&р шеқберӘ арңҰлҰ ол ңатемдӘ тҚзеткенӘ секӘлдӘ ілгӘ اِنَّٓاарҰна َيْنَا дейтӘн жазбамда "он екӘ, он Қш жҰлдан кейӘн Исламүа ңиÇнат жасаүандардҰқ бастарҰна ңиÇметке дейӘн &мҰтҰлмайтҰн с&мдҰң біле келедӘ!" деген маүҰнада джифри есеппендеген н хабарҰм негӘзӘнде кеқ шеқберде болатҰн, шатасҰп н&р шҰүатҰн тар шеқберде, белгӘлӘ бӘр +кӘметте деп ойлаппҰн. ПӘкӘрӘм ілгӘ кеқ шеқбердӘ ңамти алмай аңиңаттҰқ бейнесӘн +згертӘп жӘберӘптӘ. Алайда, сол хабар-белгӘнӘқ к+ауал ңнӘ уаңҰтҰнда ілгӘ режимнӘқ ң&рушҰсҰ жіне к+семӘ +лӘп, сазайҰн тарттҰ. Діл сол жҰлҰ астҰртҰн ірӘ дҚниенӘқ жартҰсҰн, адамзаттҰқ басҰм к+пшӘлӘг, адалаулап, +ктемдӘк жҚргӘзӘп келген с&мдҰң аүҰмнҰқ +зегӘ жіне тҚймесӘ шешӘлӘп жіне маүҰналҰң жаүҰнан мҰқдаүан басҰнҰқ бӘр басҰ, сондай-аң, еқ ңауӘпттҰн имүни ілгӘ ңарасҰ ң&рҰүан адам, сазайҰн тартңан кезде діл сол мезгӘлде жҰл +тпей жатҰп ол ңауӘптӘ аүҰмнҰқ бҚкӘл бастарҰ жіне жаңтастарҰ
— 99 —
аспани білелерге, тҚрӘ жаман пілекеттерге &шҰрай бастадҰ. Олар сол азаптҰ ңиÇметке дейӘн та ікелд тартҰпта жатҰр. ДістҚрлӘ дӘндерге жіне дӘн Исламүа жасаүан ңиÇнаттарҰнҰқ жазасҰн кеқ шеқберде тарттҰ, тартуда. АзүҰн мідениеттӘқ лас ңоңҰстарҰмен дҚниÇнеше мтаүандарҰ ҚшӘн жоүарҰда к+рсеткен жҰл-тарихта ілгӘ мідениеттӘқ басҰндаүҰлар аспани білеге &шҰрап, таÇң жедӘ. С+йтӘп олардҰ жабайҰлҰңтҰқ еқ т+менгӘ дірежесӘне бӘраң тҚсӘрдӘ.мӘн. ДнҰмен, اِنَّٓا اَعْطَيْنَا жазбасҰнда ауңҰмҰ кеқ шеқберде болатҰн оңиүанҰ тар шеқберде деп, солай жорҰлүан едӘ. Ал бӘр н&рдҰқ шҰүатҰнҰ туралҰ сҚйӘншӘ хабар тар жіне рухани бӘраң міртебесӘ, бӘраҰ шеқберде болатҰн, бӘраң онҰ кеқ жіне материалдҰң бейнеде суреттелген. Хаң таүалаүа жҚз мҰқ шҚкӘр етемӘн, осҰ аталүан екӘ ңателӘгӘмдӘ ңуаттҰ рухани ескерту арңҰлҰ ж+ндеп тҚзеттӘ. يُبَدِّلُ اللّٰهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ сҰрҰна б+ледӘ.
‌циÇ б+مْدُ لِلّٰهِ بِعَدَدِ ذَرَّاتِ الْكَائِنَاتِ

Һазиз бауҰрларҰм!

Абай болҰқдар, осҰ жазбанҰ, Çүни іркӘмге айтҰла бермейтӘн сҰрдҰ паш етпеқдер жіне ол рисаленӘ де тереқ зерттеп, к+п ш&үҰлданбақдар! Тек сенӘмдӘ, зиÇнҰ ифри сген хас шікӘрттерге к+рсетерсӘқдер!

Һазиз, адал бауҰрларҰм! Б&л жолүҰ хаттарҰқ келмей т&рҰп к+кейге ескертпе жасалҰп с&раң +з жауаӘсӘп, рамат тҚрде жазүҰзҰптҰ. Демек, хаттҰ жазүандардҰқ шҰнайҰ ҰңҰласҰ кірамат дірежесӘне жеткен.

БауҰрларҰм, хаттарҰқдҰ оңҰп отҰрҰп &шңҰр пӘкӘрлерӘқе, жоүарҰ баүа бергенңор Ал риза болҰп ол жердегӘ маңтауүа мҰқнан бӘрӘне ие болсам шҚкӘр етемӘн. НегӘзӘнде Рисалей-Н&рдҰқ рухани т&лүасҰнҰқ жіне санҰ к+п шікӘрттерӘнӘқ арасҰнда бӘз бӘлмейтӘн міртебесӘ жоүарҰ бӘреудӘқ ісерӘ байңаладҰ,يِّبَةкӘм жҚргӘзӘп т&рүандай. БӘраң
— 100 —

онҰ мен секӘлдӘ дірежесӘ мҰқ есе т+мен бейшарамен шатастҰрадҰ. АңҰм жоң бола т&ра маүан асҰра сӘлтеп берген маңам-міртебелерӘр! ДегллаҒ сендерге зиÇнҰ тие ңоймас. Дегенмен, Рисалей-Н&рдҰқ ңарңҰндҰ бет алҰсҰна зиÇн келтӘруӘ мҚмкӘн. Сендер бӘр аңиңаттҰ сезӘп отҰрсҰқдар жіне кӘрш алапаадалдҰңтарҰқ, ҰстҰң ҰңҰластарҰқ д&рҰс к+ретӘн шҰүар, алайда сҰртңҰ к+рӘнӘс алдауҰ мҚмкӘн. БӘздӘқ мӘндеттӘмӘз ңҰзмет ету, ал нітиже, табҰстҰ болу ол АллаҒтҰқ ӘсӘ.

(Аса мақҰздҰ)

РисалеалдҰүҰтілабаларҰнан кейбӘр бауҰрларҰм менӘ шамадан тҰс артҰң баүалап, ісӘрелеп жӘберген т&старҰн ж+ндеп, тҚзету маңсатҰнда к+кейге келген ескӘ бӘр естелӘк.

Б&дан ңҰрҰң-елу жҰл б&рҰн Қлкен аүам Молла АбдуллаҒ (рахмҰ аÇттҒ алейҒ) екеумӘздӘқ арамҰзда болүан іқгӘменӘ баÇндап берейӘн. МенӘқ марң&м бауҰрҰм ӘрӘ т&лүа, ірӘ іулие ХазӘретӘ ЗиÇіддиннӘқ (ң&ддус-Ұ сҰрруху) хас мҚридӘ болатҰн. Тариңатта МуридӘн Çүни шікӘрт мҚршид-&стазҰн асҰра сӘлтеаттанҰтҰ жаңсҰ к+ру, шамадан тҰс жаүҰмдҰ к+ру маңб&л, саналадҰ Çүни ңабҰл к+ретӘндӘктен бӘр кҚнӘ сол марң&м бауҰрҰм маүан бҰлай дедӘ:

"ХазӘретӘ ЗиÇіддин бҚкӘл ӘлӘмдӘ меқгерген. Ол &лҰң ңутуб сҰн соданмейтӘнӘ жоң!" деп осҰлайша менӘ +здерӘне тарту ҚшӘн пӘрӘнӘқ тақүажайҰп ңасиеттерӘн айта бастадҰ.

Мен ол бауҰрҰма бҰлай дедӘм: "Сен асҰра сӘлтеп маңтадҰқ. ЕкеумӘз кездессек онҰ к+п міселеде жеқӘп тастай аламҰн. ЮрӘ, сен онҰ мен секӘлдӘ шҰенӘн таңсҰ к+рмейсӘқ. Неге десеқ, ілемдегӘ бҚкӘл ӘлӘмдӘ меқгерген &лҰң к&туб тҚрӘнде ңиÇлдап, сол ңиÇлҰқдаүҰ ЗиÇіддиндӘ жаңсҰ к+рӘп отҰрсҰқ, Çүни сол жаүҰна к+қӘлӘқ ауҰп, жаңсҰ к+ресӘқ. Егер үайҰп пердесӘӘ орҰнп, аңиңат ортаүа шҰңса, онҰқ кӘм екенӘ к+рӘнсе сендегӘ сҚйӘнпеншӘлӘк пен ң&рмет Ç жоүалҰп заÇ боладҰ Ç болмаса т+рттен ҚшӘ кетӘп азайҰп кетер едӘ.

Алайда мен ол мҚбарак кӘсӘнӘ сен секӘлдӘ ңаҰншҰ тңсҰ к+ремӘн, жоүарҰ баүалаймҰн. ЯйткенӘ, ол к+ркем сҚннет аÇсҰнда, тура жолда жҚрӘп имандҰларүа таза ірӘ ісерлӘ ңҰзмет еткен аса ңҰмбаттҰ рухани жетекшӘ. СондҰңтан жеке т&лүалҰң міртебесӘ ңандай болса да атңарүй &тҰсметӘ ҚшӘн жанҰмдҰ пида етуге дайҰнмҰн. Перде

— 101 —

ашҰлса, кӘм екенӘ анҰңталса мен артңа шегӘнбек тҚгӘл немесе бас тарту немесе сҰй-ң&рметтӘ у шаңҰ емес, керӘсӘнше одан бетер ң&рметтеп, жоүарҰ баүалап жаңҰндай тҚсемӘн. Олай болса мен наүҰз ЗиÇіддиндӘ, ал сен болсақ ңиÇлҰқдаүҰ бӘр ЗиÇіддиндӘ жаңсҰ к+ресӘқ!". {(СӘллмадҰ. ЯйткенӘ сен оүан деген сҚйӘспеншӘлӘгӘқдӘ ңҰмбатңа сатҰп отҰрсҰқ. Берген баүақнан жҚз есе артҰң аңҰ с&райсҰқ. Алайда ол кӘсӘнӘқ шҰнайҰ міртебесӘнӘқ ң&нҰ еқ жоүарҰ махаббатңа лайҰң бейкҚӘқ аүам +те ҰнсаптҰ ірӘ зерек, к+зӘ ашҰң үалҰм кӘсӘ болүандҰңтан менӘқ к+зңарасҰмдҰ ңабҰлдап дін риза болдҰ.

Уа, Рисалей-Н&рдҰқ ңҰмбаттҰ тілабаларҰ жіне менен де баңҰттҰ, менен де жанкештӘ бауҰрларҰм! СендердӘқ мен туралҰ жеке т&лүа ретӘкҚнӘ иңсҰ ойларҰқ сендерге зиÇнҰ тие ңоймас. Дегенмен сендердей аңиңаттҰ тҚсӘнген кӘсӘлер адамнҰқ атңарүан мӘндетӘне, жасаүан ңҰзметӘне ңарап соүан ңарай сҰй-ң&рмет жасауҰ керек. Перде ашҰлса менӘқ бӘестӘп,р сау жерӘ жоң кемшӘн болмҰсҰм к+рӘнсе мҚмкӘн менен ңашҰп кетерсӘқдер. Сендер ңашҰп кетпесӘн деп ірӘ +кӘнӘп ңалмауларҰқ ҚшӘн жеке басҰма к+п мін берӘп, асҰра сӘлтеп, жоүарҰ м ДегенлӘ санап сондай оймен ң&рметтеп достҰң ң&рмақдар. Мен сендерге бауҰр, жолдаспҰн деуге боладҰ. ТірбиешӘ, мҚршид болу ңолҰмнан келмес. Керек болса &стаз да емеспӘн, тӘптӘ бӘрге сабаң алҰп жҚрген, мен де бӘр тілібі-Н&рүаен сендердӘқ д&үаларҰқа м&ңтажбҰн жіне кемшӘлӘктерӘме мейрӘммен ңарап, д&үа етулерӘқе, ңамңорлҰңтарҰқа зірумӘн. Сендер менен к+мек кҚтпей керӘсӘнше маүан демап берҰқдар. Сендерден к+мек с&рауүа менӘқ аңҰм бар.

Хаң таүала жарҰлңап, +зӘнӘқ мол мейӘрӘмӘмен сендермен бӘрге аса ңҰмбат ірӘ ірбӘр имандҰ жанүа пайдалҰ +те киелӘ де мақҰздҰ,үан жіттӘ +зара б+лӘсӘп атңарудҰ нісӘп етӘптӘ. АрамҰзда ауҰзбӘршӘлӘк пен татулҰңтан туҰндаүан рухани т&лүа бар. СонҰқ ңасиеттӘлӘгӘ, мақҰздҰлҰүҰ, &стаздҰүҰ, тірбиесӘбезген жетедӘ. Сондай-аң, б&л заманда иманүа ңҰзмет ету бірӘнен де мақҰздҰраң болҰп т&р. Жіне міселе санда емес сапада. Сондай-аң, міқгӘ де т&раңтҰ жіне ірдайҰм +зектӘ ешңашан мақҰздҰлҰүҰн жоймайтҰн, иманүа ңҰзмет бірӘнли мейарҰ. ОнҰқ ңасҰнда ң&бҰлмалҰ, уаңҰтша саÇси ахуалдҰқ ң&нҰ жоң, +лшем бола алмайдҰ, &йҰтңҰ бола алмайдҰ. Рисалей-Н&рдҰқ тілӘм-тірбиесӘне сондай-аң ңҰзметӘмӘз ҚшӘн берӘлетӘн н&рлҰ

— 102 —

фійӘздерге, , ОсҰ міртебелерге ңанаүат етуӘмӘз керек. ШамасҰнан тҰс жоүарҰ баүа берӘп, асҰра сӘлтеп маңтап-мадаңтаудҰқ орнҰна +зара адал ірӘ тҰүҰз байланҰста болҰп, табандҰлҰң, ҰстҰң ҰңҰлас танҰтуҰмҰз ңажет. Соүан к+п мін берӘп, +зӘмӘздӘ сол т&рүҰда жетӘлдӘайта к

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
БауҰрларҰқ
Саид Н&рси

Һазиз ірӘ адал бауҰрларҰм!

Рисалей-Н&рдҰқ ержҚрек батҰрҰ ХҚсревтӘқ осҰ жолүҰ жӘберген киелӘ екӘ сҰй-кідесӘ, ірӘ онҰ кірамат тҚрде маүҰнауи үажаттерӘ к+зге ш&ңҰп т&рҰп к+рсеткендей діл мҰна ңасиеттӘ Қш айларда бӘзге жіне осҰ аймаңңа жӘберуӘ Рисалей-Н&рдҰқ назарҰмен ңараүанда тақүажайҰп зор ңҰзмет болҰп саналадҰ.ңа ңатлаҒ, ол гҚл фабрикасҰнҰқ жҚйрӘк ңаламҰ осҰ +қӘрлердӘ де гҚлстанүа айналдҰрадҰ деген зор сенӘмдемӘз. Хаң таүала сол ңаламнҰқ иесӘне Ү&раннҰқ ірпӘ ңанша болса сонште жауи ҮадӘр тҚнӘ секӘлдӘ отҰз мҰқ сауап, рахміт, жаңсҰлҰң жазсҰн, імин, імин, імин.

Һазиз бауҰрларҰм!

Адал ниеттерӘқнен пайда болҰмдҰ шне мен туралҰ шамамнан тҰс тҰм жаңсҰ ойларҰқа байланҰстҰ б&дан б&рҰн берген жауабҰма ңосҰмша ретӘнде т+мендегӘ жазбанҰ екӘ кҚн б&рҰн жаанүа ждӘк. СендердӘқ керемет адал ниеттерӘқ, Ұнта-ҰңҰластарҰқнан туҰндаүан бӘр апта б&рҰқүҰ хаттарҰқа жауап ретӘнде олай ісӘрелеп жоүарҰ баүалсӘ мішерек туралҰ айтуҰмнҰқ хикмет-сҰрҰ мҰнау:

ҮазӘргӘ тақда с&мдҰң жойңҰн ірӘ ҰңпалҰ кҚштӘ аүҰмдар бар. Ол, ірнірсенӘ +зӘне иӘрӘп алҰп кететӘндӘктен, айталҰң, к+птен кҚткен т&лүанҰқ +зӘ келген кҚннӘҚскен де, ңҰзметӘ ілгӘ аүҰмдардҰқ ҰңпалҰнда ңалмауҰ ҚшӘн +зӘн саÇсаттан, саÇси ахуалдан аулаң &стап, баүҰт-баүдарҰн +згертедӘ деп ойлаймҰн.

ЮрӘ, Қш міселе бар. БӘреуӘ: хаӘншӘ ұрмҰс-тӘршӘлӘк): БӘреуӘ: Шариүат (зақ-ережелер): БӘреуӘ: Иман.

— 103 —

НегӘзӘнде еқ мақҰздҰсҰ жіне еқ &лҰүҰ иман міселесӘ. БӘраң ңазӘргӘ тақда адамдардҰқ назарҰнда, ілемдегӘ жаүҰңтан, сонҰ к+рсетӘп т&р, еқ мақҰздҰ ірӘ +зектӘ міселе хаÇт пен шариүат болҰп т&р. Сол ҚшӘн ілгӘ кҚтӘлген т&лүа ңазӘр келсе даүҰ Қш міселенӘ жаппай ңолүа алҰп дҚниенӘқ хал-ахуалҰн, жалпҰ жаүдайдҰ +згертӘп жӘберашаңтҰне адамзат тарихҰнда болмаүан оңиүа, б&л АллаҒтҰқ б&рҰннан келе жатңан ідетӘне ңайшҰ ң&бҰлҰс. СондҰңтан мӘндеттӘ тҚрде ол, еқ мақҰздҰ міселенӘ ңолүа ңҰлҰп басңаларҰн екӘншӘ, ҚшӘншӘ кезекке шегередӘ. Сонда хаүан ақ назарҰнда иман ңҰзметӘ +зӘнӘқ кӘршӘксӘз саф, дҚниÇлҰң кӘрлерден таза екендӘгӘ к+рӘнӘп ң&ндҰлҰүҰ саңталҰп ңаладҰ. С+йтӘп алдануҰ оқай ауам халҰңңа б&л ңҰзметтӘқ +зге маңсаттарүа ң&рал бола алмайтҰнҰ анҰңталҰп, баршанҰқ к+зӘ жетӘп, ңанаүаттанаҰн айт Сондай-аң, жиҰрма жҰлдан берӘ ңоүамдҰ ойрандап, з&лҰмдҰңтҰқ небӘр тҚрӘ жасалудҰқ кесӘрӘнен ахлаң, мӘнез-ң&лҰң б&зҰлүан. ЮрӘ табандҰлҰң азайҰп адалдҰңңа шшҰрасагенӘ сонша онҰқ тӘптӘ жиҰрма адамнҰқ бӘреуӘне сенуге болмайдҰ. М&ндай с&мдҰң жаүдайда +те мҰңтҰ табандҰлҰң, ңайтпас ңайсарлҰң, шҰнайҰ адалдҰң жіне Исламүа ңамңорлҰң сезӘмӘ ңажет, ійтпесе маңсат жҚзеге аспай, сітсӘздӘкке &шҰрап ірӘ зиÇнасҰ. ҰрайдҰ. Демек, еқ таза, пік ірӘ сау-саламаттҰ жіне аса мақҰздҰ ірӘ табҰстҰ ңҰзмет Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ ш&үҰлданҰп жҚрген киелӘ ңҰзмет.

ЖарайдҰ... б&л т&рүҰда осҰ жазүанҰмҰолса кр. БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем жіне алда келе жатңан мҚбарак кҚндерде сендерге д&үа етемӘз. Сендерден де сол ңасиеттӘ кҚндер мен тҚндерде жасалатҰн маңб&л д&үа-тӘлектерӘқдӘ кҚтемӘз. ТахиридӘқ жазүан сҰй-кіде Лемаү м&үжидҰң. Ол бӘз ҚшӘн аса ң&ндҰ сҰйлҰң болдҰ. ИншааллаҒ, олардҰқ б&л еқбегӘ осҰ аймаңта пайдаүа жарап, иелерӘне сауап жаздҰрар. Тахири бауҰрҰмҰз айнҰмаүан ЛҚтфи. Оүан АллаҒтан сіттӘлӘк тӘлеймӘзм берг* *

— 104 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ЮуелӘ: СендердӘқ Барат тҚндерӘқдӘ жіне келе жатңан РамазандарҰқдҰ ң&ттҰңтаймҰн. ОнҰқ ӘшӘнде ҮадӘр тҚнӘ бӘзге жіне сендерге мҰқ айдан да ңайҰрлҰ, берекелӘ болҰп, амал діптерлерӘқе солай еселеп сс-тартазҰлуҰн Хаң таүаладан ниÇз етӘп жалбарҰна с&раймҰз. ОсҰлайша айтңа шейӘн:

اَللّٰهُمَّ اجْعَلْ لَيْلَةَ قَدْرِنَا ف۪ى هٰذَا الرَّمَضَانَ خَيْرًا مِنْ اَلْفِ شَهْرٍ لَنَا وَ لِطَلَبَةِ الرَّسَٓائِلِ النُّورِ الصَّادِق۪ينَ

деп д&үа мӘнде ниет еттӘк. Сондай-аң, сендердӘқ м&үжизалҰ екӘ Ү&ран КірӘмдӘ жазҰп, онҰ осҰ мҚбарак айларда жӘбергендерӘқ берекетке &йҰтңҰ, мол сауапңа себеп, жаңсҰлҰңңа желеу, жеқӘске жетелер кҚш болар иншаалаҒ. С+йтӘп РамазандаүҰ ірк+қӘлӘнӘмӘз ҮадӘр тҚнӘндей берекелӘ +туӘн АллаҒтҰқ рахҰмҰнан ҚмӘттене кҚтемӘз. ҮазӘрден бастап бӘз бҰлай жасаудҰ &йүардҰң: ЕкӘ Ү&рандҰ Рамазан айҰҰқ жазр шікӘрттерӘ боп ірңайсҰмҰз бӘр парасҰн сендермен б+лӘсе отҰрҰп бӘрге оңҰсаң деймӘз. Сонда кҚнде бӘр хатҰм тҚсӘп, рухани ірӘ ауңҰмҰ кеқ міжӘлӘс секӘлдӘ ӘшӘне Спарта, Үастомону ңалаларҰн ңамтитҰн алңа ң&рҰп Рисалей-Н&р тілабаларҰ жіне сол алңант тау асҰнда сендер болҰп, айнала Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ ңоршаүан кҚйде, Наңши тариңатҰндаүҰ "хатме-и хажеган" сиÇңтҰ бӘраң одан ілдеңайда кеқ шеқберде Рисалей-Н&рдҰқ бҚкӘл шікӘрттерӘ рухани тҚрде сол жерде отҰрүандай, сондай н ҰңҰла оңҰсаң, с+йтӘп ілгӘндей киелӘ Ү&ран хатҰм тҚсӘрсек деймӘз. Хаң таүала осҰ ниетӘмӘздӘқ жҚзеге асуҰн нісӘп етсӘн деп д&үа етемӘз.

ЕкӘншӘден: ҮажҰ ХафҰздҰқ Сав ауҰлҰнҰқ батҰр тілабалӘнӘқ ж керемет ңҰзметтерӘ +з +қӘрӘнде халҰңтҰ ң&лшҰндҰрҰп, ңайрат-жӘгерӘн оÇтҰп, ҚлгӘ-+неге болүанҰ секӘлдӘ осҰ аймаңта да олардҰқ Ұнта-жӘгер, кҚш-ңайраттарҰ халтӘ ТахоÇнуҰна, ңҰзҰүуҰна себеп болуда ірӘ жаңсҰ +неге болҰп жатҰр. ҮаҒарман ХусревтӘқ олар туралҰ жазүан хатҰ берекелӘ бойт&мар сиÇңтҰ жалңаулҰң, салүҰрттҰң ауруҰна &шҰраүандарүа шипа болҰп, ңолдан ңолүа жетӘп, оңҰлуда.

шӘнн айна Сендер жазүан мақҰзҰ зор хаттарҰқдҰ лахикаүа ендӘрдӘк. БӘраң кейбӘр жерлерӘн жіне асҰра сӘлтенген маңтау с+здердӘ алҰп тастадҰң, ренжӘмеқдер.

#10الْعِل+ртӘншӘден:>Ислам к+йӘ мен Куле +нҚ ортасҰна орналасңан жіне СҰддҰң Сабри, ЛҚтфи секӘлдӘ тілабалар жетӘлдӘрӘп шҰүарүан Ата БÊй ауҰлҰн к+п ойлаушҰ едӘм. "ОйпҰрм-айе:>ОтҰауҰл нелӘктен артта ңалҰп, тҰм-тҰрҰс" деп уайҰмдайтҰнмҰн.

Хаң таүалаүа шексӘз шҚкӘр, ендӘ ол ауҰлдан Тахир мен АбдуллаҒ Чавуш шҰүҰп жҚрегӘм тҰнҰшталҰп, уайҰмнан ң&тҰлдҰм. ЕкеуӘнен ҚмӘтӘм зор. ТӘпӘрӘп, ирдҰқ осҰ жолүҰ кідесӘ Лемалар мен ЖетӘншӘ ШуанҰ топтап бӘр том жасап м&ңиÇт оңҰп шҰңтҰм. ТахирдҰқ бойҰнан бӘр ХҚсрев, бӘр ЛҚтфи, бӘр АсҰм к+рдӘм. Хаң таүала одан жіне сендерден міқгӘ баңи риза болсҰн. ОнҰқ сол еандай орасан зор ңҰзмет етедӘ, иншаллаҒ. Ү&ран КірӘмнен алҰнүан "Хизб-Қл Юкбар-Қл Аүзам" деп аталатҰн кӘтапшадаүҰ бес жҚзден аса аÇттардҰ - негӘзӘндм да дÇттар Рисалей-Н&рдҰқ ңайнар к+зӘ мен негӘздерӘ боп табҰладҰ - терӘп жазҰп ңойдҰң. ОнҰ сендерге осҰ Рамазанда жӘберуге Қлгере алмадҰң. ИншааллаҒ, уаңҰтҰ келгенде жӘберермӘз.

БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем жолдап, д&үа етемӘн жіне о ЗҚхдҚиеттӘ кҚндерде, мҚбарак тҚндерде бӘзге д&үа етуӘн с&раймҰз.

— 106 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазизл үайҰ бауҰрларҰм!

Һаус-Ұ АүзамнҰқ فَاِنَّكَ مَحْرُوسٌ بِعَيْنِ الْعِنَايَةِ деген Çүни "Біле-жіледен" аман боласҰқ маүҰнасҰндаүҰ с+зӘ, расҰмен Рисалей- МӘне,кӘрттерӘ туралҰ екенӘ толҰң расталҰп, діл шҰүуда. ИншааллаҒ, Хусрев, РҚшдҚ, Ріфіт сҰндҰ бауҰрларҰмҰздҰқ жҰраңтап ңалуҰ сҰрттай ңараүанда +кӘнӘштӘ ірӘ зиÇндҰ секӘлдӘ к+рӘнетӘнӘ рас. БӘраң АллаҒтҰқ рахҰмҰ онҰ +те ңайҰрлҰ тҚрге енрӘн жідеп ҚмӘттенемӘз. ТӘптӘ абаңтҰүа ңамалуҰмҰз сҰрт к+зге азап сиÇңтҰ к+рӘнгенӘ рас, дегенмен аңиңатҰнда ңҰзмет т&рүҰсҰнда Қлкен инает, ңамңорлҰң, мейӘрӘм боп шҰңтҰ емес пе? Ү&дайүа шҚійзи шендердӘқ ңажҰр-ңайраттарҰқнҰқ арңасҰнда ол аймаңта к+птеген ХҚсревтер ортаүа шҰңңалҰ т&р. МҚмкӘн, к+птен берӘ тҰнбастан аÇнбай еқбек еткен ХҚсревке демалҰс керек болҰп, ҚзӘлӘске шҰүарҰлүан болдеп жаҰқ жҚйрӘк ңаламҰнҰқ орнҰна онҰқ +ткӘр тӘлӘ, сҚттей пік хал-ахуалҰ киелӘ ңҰзметтӘ жалүастҰрҰп жатҰр деп ҚмӘттенемӘз. Фійзи мен СалахаддинӘқ іскери борҰшҰн +теуге кеткенӘ солай берекелӘ +жет емес пе!?
БауҰрларҰм!>СоқүҰ оңиүаүа байланҰстҰ Рисалей-Н&рдҰқ діл тауҰп айтңан үайби хабарҰ жайлҰ баÇндап берейӘн. ХҚсрев, Хулуси, РҚшдҚ жіне Ріфіт сҰндҰ Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген шікӘрттерӘнӘқ мамандҰңтарҰ іскери болатҰнҰн жіне олар осңҰл мее болҰп жатңан екӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰсңа ңатҰсатҰнҰн жіне соүҰс болатҰнҰн, бӘздӘқ араласатҰнҰмҰздҰ, Çүни тілабаларҰнҰқ майданүа аттанатҰнҰн алтҰ-жетӘ жҰл б&рҰн хабар берген-дӘ. Үалай десеқӘз, жқ аÇттсегӘзӘншӘ Лема деп аталатҰн ХазретӘ АлидҰқ екӘншӘ кіраматҰнҰқ екӘншӘ нҰшан-белгӘсӘнде فَيَا حَامِلَ الْاِسْمِ деген жерӘнде فَقَاتِلْ وَلَا تَخْشَ с+зӘ бӘрге оңҰлса мҰқ тоүҰз жҚз ңҰрҰңтан сіл асадҰ. Ү&дай бӘледӘ, сол кезеқде дҚние жҚзӘлӘк берӘн д7

соүҰсңа ңатҰсатҰнҰмҰздҰ, Çүни б&рҰнүҰ одаңтас елмен емес, керӘсӘнше онҰқ д&шпанҰмен одаң ң&рҰп соүҰсңа кӘретӘнӘмӘздӘ меқзеп отҰр деген хабар бар. МӘне, діл ңазӘр сол кезеқ, ді ҚкӘмежҰл. Рисалей-Н&рдҰқ рҚкҚн, Çүни ӘрӘ бастҰ шікӘрттерӘ ңатҰсҰп жатҰр. БауҰрларҰма жеке-жеке сілем. Хилми, Фійзи, Назиф, Юмин сендерге сілем жіне аса ң&рметтейтӘнӘн айтадҰ.

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
Саид Н&рс керек * *
بِاسْمِه۪ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ حَاصِلِ ضَرْبِ عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ لَيْلَةِ الْقَدْرِ ف۪ى حُرُوفِ الْقُرْاٰن іулиеазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден: Жан тінӘммен мҚбарак Рамазан айларҰқдҰ ң&ттҰңтаймҰн жіне мҚбарак айда жасайтҰн д&үаларҰқдҰ Хаң таүала ңабҰл етуӘн, мол мейӘрӘмӘнен жалбарҰна кҚтемӘн.

ЕкӘншӘден: БиҰлүҰ ңасиеттайҰ сузан айҰ Ислам ілемӘ ҚшӘн, сондай-аң Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ ҚшӘн аса мақҰздҰ ірӘ +те ңҰмбаттҰ болмаң. Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ +зара ң&рүан аңҰреттӘк амалдардҰ б+лӘсӘп Әстеу дейтӘн ережесӘ бойҰнша ірбӘр шікӘрттӘқ сауабҰ ңанша болса басңаларү +зегӘіл солай амал діптерӘне жазҰлатҰнҰ ілгӘ ереженӘқ шартҰ жіне ИліҒи рахҰмнҰқ талабҰ. СондҰңтан Рисалей-Н&р аÇсҰна адал ниетпен, ҰңҰласпен кӘргендердӘқ табҰсҰ +те к+п жіне кҚллимҚбара ауңҰмдҰ болмаң. ЮрңайсҰсҰ мҰқдаүан есе Қлеске ие боладҰ. ИншаалаҒ, дҚниелӘк заттҰ ортаңтасатҰнҰ секӘлдӘ, бӘраң еш б+лӘнбей т&тас ірӘ азаймай ірңайсҰна діл солай амал діптерӘне жазҰладйланҰсай десеқдер, бӘреудӘқ ікелген бӘр тҚйӘр лампа айналасҰндаүҰ мҰқдаүан айнаүа ірңайсҰсҰна діл сол ңалпҰнда тҚсӘп шаүҰлҰсатҰнҰ секӘлдӘ. Демек, Рисалей-Н&рдҰқ адал шікӘртедӘ. Әқ бӘрӘ ертеқ ҮадӘр

— 108 —

тҚнӘнӘқ аңиңатҰн, тауҰп ңасиеттӘ РамазаннҰқ жоүарҰ міртебесӘн ңолүа тҚсӘрсе, ҰңҰластҰ шікӘрттердӘқ барлҰүҰ ие болҰп, Қлескер саналатҰнҰна сенемӘз, АллаҒтҰқ * *

ейӘрӘмӘнен ҚмӘтӘмӘз зор.

Һазиз, адал, мҚбарак, ержҚрек батҰр бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден: ОсҰ берекелӘ Рамазанда амалдардҰ +зара б+лӘсӘп Әстеу деген ереже-зақҰмҰз бойҰнша ірбӘр хас шікӘрт ңҰрҰң мҰқ тӘлӘ бар перӘште секеп ңоңҰрҰң мҰқ тӘлмен, Çүни бауҰрларҰ ңанша болса сонша маүҰнауи тӘлмен жасаүан ірӘ жасайтҰн д&үа-тӘлектерӘ АллаҒтҰқ ң&зҰрҰнда ңабҰл болуҰн, ілгӘ тӘлдер санҰ ңанша болса со&тңҰндлеп, жалбарҰнамҰз. ОсҰндай, осҰ тектес РамазандарҰқдҰ ң&ттҰ болсҰн демекпӘн.

ЕкӘншӘден: ОсҰ жолүҰ жан-жаңтҰ ісерлӘ жіне шаттҰңңа толҰ ірӘ сҚйӘншӘ беретӘн хаттарҰқа жауап ретӘнде бӘр кӘтаптай &заң хат жазуүа лайҰң бола т&ра, уа+зге к тҰүҰздҰүҰна байланҰстҰ ңҰсңа ңайҰрүан жауабҰма ренжӘмеқӘздер. Юуе баста, к+птеген ңаҒарман батҰрлар шҰүарүан Сав ауҰлҰнҰқ ңҰмбаттҰ тілабасҰ АхметтӘқ хатҰндаүҰ бӘр міселенӘ оңҰп к+зӘм жасңа толдҰ. Ү&дайүа шексӘз шҚкӘр, кейӘнй-Н&рдҰқ ңадӘр-ңасиетӘн сол ауҰлдҰқ аң жаулҰңтҰ мҚбірак аналарҰ мен ңҰз-келӘншектерӘ толҰң тҚсӘнген екен. ЮлгӘ мҚбарак ханҰмдар мен ң&рметтӘ де аңниеттӘ аңҰрет ңҰздарҰмнҰқ Рисалей-Н&рүа ңҰзметтерӘ, онҰқ жайҰлуҰна жанкештӘ тҚрде атсалдӘ наңенӘ, сондай-аң, бӘздӘ ңуантңанҰ сонша к+зӘмӘзге жас ҚйӘрӘлдӘ. ОнсҰз да Рисалей-Н&рдҰқ &станүан жолҰнҰқ еқ мақҰздҰ негӘзӘ мейӘрӘм болүандҰңтан, ал мейӘрӘмнӘқ де б&лаүҰ ійел затҰ болүандҰңтан ханҰмдар арасҰнда РисалеҰңтарҰҰқ мін маүҰнасҰ ашҰлҰп тҚсӘнӘктӘ болса, кеқӘнен тараса екен деп к+птен берӘ армандап кҚтӘп жҚрушӘ едӘм. Ү&дайүа шҚкӘр осҰ +қӘрде жіне айналамҰзда еркектерден ңараүанда ханҰмдардҰқ Ұнта-ҰңірӘздӘ ңайрат-жӘгерӘ басҰмҰраң боп т&р. ОсҰлайша олар Сав аулҰнҰқ наүҰз жергӘлӘктӘ т&рүҰндарҰ екендерӘн к+рсетуде. Б&л оңиүа мҰна заманда Қлкен жаңсҰлҰңтҰқ нҰшанҰ. ЮлгӘ мейӘрӘм б&лаңтарҰнҰқ арасҰнда Рисалей-Н&р ілӘ-аң кеқӘнен таоп тақол табҰсңа, жеқӘске жетедӘ. Сондай-аң, Сав ауҰлҰнҰқ батҰр шопандарҰ Рисалей-Н&рдҰ жазу ҚшӘн дорбаларҰна салҰп, тасҰп жҚруӘ діл сол аймаңтаүҰ

— 109 —

ханҰмдардҰқ жанкештӘлӘгӘ секӘлдӘ осҰ аймаңта ң&лшҰнҰсңа Қлкен &йҰтңҰ болуда. Сол хан ңҰзмемен малшҰ, шопандардҰқ атҰ-ж+нӘн бӘлсек, ірңайсҰсҰ хас шікӘрттердӘқ арасҰнан орҰн алу ҚшӘн жазҰп ңоÇмҰз. Катип ОсманнҰқ аңиңатңа жанасатҰн к+рген тҚсӘ Қлкен дал батҰ меқзейдӘ. Яте мҚбарак ірӘ сҚйӘншӘ хабар бергендей. РҚштҚнӘқ тҚсӘнде бҰлай болҰптҰ, ХазретӘ Юбу БікӘр СҰддҰң (р.Ғ) АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) імӘрӘмен мӘнберде т&рҰп ң&тпада жиҰрма тоүҰзҰншҰ С+здӘ к+рсетӘптӘ. ЮлгӘ к+ктен тҚсесе руриÇ да лахика кӘтапшасҰн ң&тпа ретӘнде оңҰптҰ. Б&лар Рисалей-Н&рдҰқ ңабҰл болүанҰна ишара.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Керемет ірӘ тереқ маүҰналҰ ірӘ сҚйӘншҰқ ишатӘн екӘ оңиүанҰ баÇндап берейӘн.

БӘрӘншӘсӘ:>М&қайҰп, бӘр ой ҚстӘнде отҰрүанҰмда сҚйӘншӘ бӘр хабар алдҰм. СоқүҰ кездерӘ м&ндай бӘр ой келе бастадҰ: "Үоүамда, жалпҰ т&рмҰста жҚрген адам, ңайтсе де кҚнілармен &шҰِنَا و. КҚнілар кӘмдӘ болсҰн жан-жаңтан емӘн-еркӘн ңоршап алатҰнҰ рас. М&нша к+п кҚніүа ңарсҰ адамнҰқ +зӘндӘк ң&лшҰлҰң-үибадатҰ, таңуалҰүҰ ңалай т+теп бермек?" деп ҚмӘтсӘз кҚйде ойүа баттҰм. МенӘ т&рмҰс-кісӘбӘ бар ХафҰзй-Н&р тілабаларҰнҰқ жаүдайҰ уайҰмдатҰп, олардҰқ аман-сау, баңҰттҰ болатҰнҰ жайлҰ Ү&раннҰқ ишара белгӘлерӘн, сосҰн ХазретӘ Али мен Һаус-Ұ АүзамнҰқ сҚйӘншӘ хабарҰн еске алдҰм. К+кейге м&ндай бӘр ой сілем: "ЮрңайсҰна мҰқ жаңтан келетӘн кҚніларүа ңарсҰ бӘр тӘлмен ңалай т+теп бередӘ, ңалай басҰм тҚсӘп ң&тҰлар екен? деп ақ-тақ болдҰм. Сол тақүалҰсҰма орай жауап ретӘнде бӘр ой келдӘ:

"Рисалей-Н&рдҰқ шҰнайҰ, адал штӘп отерӘнӘқ арасҰнда аңҰреттӘк амалдардҰ б+лӘсу дейтӘн ереже зақ бар. Олар +зара адал, кӘршӘксӘз ауҰзбӘршӘлӘгӘ мҰңтҰ, ҰнтҰмаүҰ жарасңан жамаүат. ОсҰүан орай ірбӘр ҰңҰластҰ,ңа берҰ шікӘрт бӘр тӘлмен емес, бауҰрларҰ ңанша болса сонша тӘлмен үибадат ңҰлҰп, истиүфар етедӘ. ОсҰлайша, мҰқ тараптан шабуҰл жасаүан кҚніларлмен одаүан тӘлмен ңарсҰ т&рҰп т+теп бередӘ. КейбӘр перӘштелердӘқ ңҰрҰң мҰқ тӘлмен зӘкӘр ететӘнӘ секӘлдӘ адал ірӘ шҰнайҰ, таңуа шікӘрт ңҰрҰң мҰқ бңабаң рҰнҰқ

— 110 —

тӘлдерӘмен үибадат ңҰлҰп, осҰлайша тозаңтан ң&тҰлҰп, міқгӘ баңҰттҰ болуүа иншаалаҒ лайҰң боладҰ. КӘмде-кӘм Рисалей-Н&р аÇсҰна адал ниетпен жіне ңҰзмет ҚшӘн кӘрсе жіне таңуалҰүҰн саңтап, Қлкен кҚнілардан ңаншалҰңтҰ ңашса дірежесӘне ңллаҒңалгӘ киелӘ де ауңҰмҰ кеқ ң&лшҰлҰң жасаүандай мол сауапта ие боладҰ. Юлбетте м&ндай зор табҰстан айҰрҰлҰп ңалмау ҚшӘн таңуалҰңңа, ҰңҰласңа, адалдҰңңа к+п мін беруӘ танүа

ЕкӘншӘсӘ: Б&дан б&рҰн, жасҰм он т+рт шамасҰнда шіҒадатнама алудҰқ белгӘ-нҰшанҰ ретӘнде &стаздҰқ ңолҰнан шапан киӘп, сілде орау Әс-шарахажҰлҰ кедергӘлер болҰп, орҰндалмай ңалүандҰ. Атап айтсаң жасҰм кӘшӘ ірӘ бӘздӘқ +қӘрде Қлкен молдаларүа тін шапан киӘп жҚру ҰқүайсҰз болдҰ.

Сондай-аң, ол кездерӘ Қлкен үалҰм-ү&ламалар маүан &стаз болудан ңараүанда менӘмен Ç бісекелес Ç менӘ мيَّتِنйтҰндҰңтан маүан шапан кигӘзӘп, &стазбҰн деуге батҰлҰ жетпей +зӘне сенетӘн табҰлмадҰ. ЮрӘ сол жҰлдарҰ &лҰ іулиелердӘқ т+рт-бесеуӘ дҚние салҰп, ңайтҰс болүан-дҰ. МӘнеХусрев берӘ, Çүни елу алтҰ жҰл +ткен соқүана шіҒадатнаманҰқ сҰртңҰ белгӘ-нҰшанҰ ретӘндегӘ шапан киŞ жіне &стаздҰқ ңолҰн сҚŞ, &стаздҰүҰн мойҰндау аңҰмдҰ осҰ кҚндерӘ нісӘп болүандай. ЖҚз жҰлдҰң ңашҰң жерден ХазретӘ Міулана ЗҚлжанаҒүа ңҰзлид ЗиÇіддин +зӘнӘқ шапанҰн жіне ӘшӘнде сілдесӘмен бӘрге тақүажайҰп тҚрде маүан кигӘзу ҚшӘн жӘбергенӘн кейбӘр оңиүалардан байңап, солай екенӘне к+зӘм ібден жеттӘ. Мен ендӘ сол мҚбарак ірӘ жҚз жасаүан шапандҰн - б&жҚрмӘн. Ү&дайүа мҰқ да бӘр шҚкӘр.

{(СӘлтеме): Ол мҚбарак аманаттҰ Рисалей-Н&рдҰқ тілабасҰ жіне аңҰрет т&рүҰсҰнан ңарҰндасҰм ЮсиÇ деген ңадӘрмендӘ ханҰмнҰқ ңолҰмен алдҰм.сиет п* *

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Сендерге жӘберӘлген Хизб-Қл Юкбар-Қл Ү&раннҰқ бас тарапҰндаүҰ жазуда бӘр с+йлем жазҰлмай ңалҰптҰ. БҰлайша:

"ни кҚшаларүа толҰ вирд-д&үа оңҰүҰсҰ келген адам..." деген с+йлемнӘқ д&рҰсҰ бҰлай: "М&үжизаларүа толҰ жіне ірбӘр ірпӘ он, жҚз, бес жҚз, мҰқ тӘптӘ мҰқдаүан сауап жаздҰратҰн, пайдасҰ мол вирд оңҰүҰсҰ келетӘн адам мҰна ҰлҰп т вирдтӘ оңҰсҰн!" деп жазҰлу керек.

— 111 —
ЕкӘншӘден:>Б&дан б&рҰн сҚйӘншӘ беретӘн естелӘктегӘ: "ЮрбӘр ҰңҰластҰ да шҰнайҰ таңуа шікӘрт ңанша бауҰрларҰ болса сْ نَشْӘлмен зӘкӘр-үибадат ңҰлҰп, истиүфар етедӘ!" деген жерге таүҰ да ескертуге орай мҰна с+йлем ңосҰлҰп жазҰлсҰн:

"Рисалей-Н&р аÇсҰна кӘргендер ңаншалҰңтҰ адал, таңуа ірӘ кҚнілардан ңнауи тңтҰ ңашатҰн болса, соншалҰңтҰ ілгӘ &лҰң, кҚлли үибадаттҰ жасаүан болҰп есептеледӘ. Олай болса ілбетте м&ндай Қлкен табҰс пен мол пайдадан ң&р ңалмау ҚшӘн таңуа, ҰңҰластҰ ірӘ адал болуҰ керек".

шӘншӘден:Ұнауи рдӘқ ҮадӘр тҚндерӘқдӘ жіне келе жатңан айт мерекелерӘқдӘ шҰн жҚректен ң&ттҰңтап, бірекелдӘ, Çүни берекелӘ болсҰн демекпӘз.

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм жіне дҚниеде ж&банҰштарҰм, ңабӘр сапарҰнда н&рлҰ жолдастарҰм жіне махшар етӘп, ншаллаҒ шапаүатшҰ бауҰрларҰм!

СендердӘқ ҮадӘр тҚндерӘқдӘ ірӘ айт мейрамдарҰқдҰ шҰн жҚректен берекелӘ болуҰн тӘлеп, ң&ттҰ болсҰн демекпӘн.

ЕкӘншӘд-журнамдҰң ауҰр дерттен ідеттен тҰс, тақүажайҰп тҚрде Рисалей-Н&рдҰқ ҰңҰластҰ шікӘрттерӘнӘқ шипа тӘлеген д&үаларҰнҰқ саÇсҰнда м&үжиза сиÇңтҰ кенеттен тіуӘр болҰп кеткенӘмдӘ сендерге айтңҰм келедӘ. Б&үан дейӘн м&ндай болмаүан едӘ. Ол оаммен куі болүан Юмин мен ФійзидӘқ менӘқ сол с&мдҰң ауруҰм туралҰ жазүан жерӘн сендерге үибрат болсҰн деп жӘберӘп отҰрмҰн. БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке д&үай сілем. ХусревтӘқ жаүдайҰ ңалай? ОнҰ уайҰмдап жҚрмӘн.

اَلْبَاقِى هُхири бَاقِى
БауҰрларҰқ
Саид Н&рси

Спарта ңаласҰндаүҰ үазиз бауҰрларҰма!

стазҰмҰз науңастанҰп ңалүан кездегӘ болүан оңиүалардҰ сӘздерметҰ Қш-ссек деймӘз жіне &стаз тіуӘр болҰп кеткенӘн сҚйӘншӘлегӘмӘз келедӘ.

— 112 —

ҮасиеттӘ Рамазанда бес кҚн бойҰ саум-Ұ уисал ңҰлүанда, Çүни сіресӘ Әшпей ораза &стаүанда азҰүҰ мҰнау үана едӘ: нан жемедӘ, Қш ңасҰң сҚт к+же, салңҰн ңатҰңтан а ңуаттҰ ас ңасҰң. шӘншӘ тҚнӘ жартҰ ңасҰң к+же. Т+ртӘншӘ тҚнӘ ауҰз ашарда с&лҰдан жасалүан к+жеден бес ңасҰң, ал сіресӘде сол к+же мен ңатҰңтан Қш-т+рт ңасҰң жіне суда артамаүанда с&лҰдан он бес грамм, егер ңатҰүҰн алҰп тастаса отҰз грамм к+же суҰн есептемесе отҰз грамм, к+женӘқ тек +зӘ он сегӘз-жиҰрма грамм. Ал бесӘмгӘ тӘнӘ тҚйӘрлерӘ жоң деуге болатҰн жеқӘл к+жеден бес-алтҰ ңасҰң, ал сіресӘде алтҰ-жетӘ ңасҰң кҚрӘш к+жесӘ, барлҰүҰ тоңсан алтҰ грам таүаммен бес кҚн саум-Ұ висал ораза &стап тек тарауих намазҰн оңи алмай басңа ң&лшҰлҰңтарҰн орҰндадҰ. Б&л дег мен бРисалей-Н&р шікӘрттерӘн ңамңорлҰүҰна алүан ИліҒи инаеттӘқ тақүажайҰп к+рӘнӘсӘ екенӘне шҚбі жоң. ЕкеумӘз, Çүни Юмин мен Фійзи, БарлалҰң СҚлеймендерге &ңсап, &стаз ауҰрүан кезде {(СӘлтеме): Ауру асңҰнүанҰ сонша т+рт гӘ жаббӘр-аң саүат &йҰңтай алдҰ.} ашуландҰрмау ҚшӘн жӘтӘ м&ңиÇттҰлҰң саңтай алмай, сонҰқ кесӘрӘнен стазмҰздҰқ б&рҰн-соқдҰ болмаүан ңаттҰ ашуланүанҰн к+рдӘк. Б&л жолүҰ ауруҰ да АллаҒтҰқ рахҰмҰ болатҰн, Çлей-Н&аза айҰнҰқ соқүҰ он кҚндерӘн ісӘресе ңасиеттӘ тҚндӘ кҚтӘп онҰ ң&лшҰлҰңпен +ткӘзу мӘндетӘн &стаз толҰң атңара алмайтҰндҰңтан осҰ аймаңтаүҰ ірбӘр шікӘрт +зӘнӘқ ңҰзметӘнен тҰс, ңосҰмша бӘр саүаттҰ стазҰ ҚшӘн Рисалей-ҰндҰрҰкӘрттерӘнӘқ маүҰнауи кҚресӘне Қлес ңосудҰ жіне олардҰқ амал діптерӘне сауап жаздҰрудҰ ниет етӘп діл &стаз секӘлдӘ еқбек еттӘ. Демек стаздҰқ бӘрнеше саүат еқбегӘнӘқ орнҰна к+птеген саүат діл солай ңҰзмет етне аудТӘптӘ стаз ол туралҰ бҰлай дедӘ: "МенӘқ мардҰмсҰз, кемшӘн ңҰзметӘм жеткӘлӘксӘз, аз болатҰн. Соүан орай Спарта +қӘрӘндегӘ бауҰрларҰмнҰқ аңҰреттӘк амал ӘстеулерӘне б&л бӘр себеп, кҚштӘ &йҰтңҰ болдҰ. АллаҒ тап осҰ+зӘнӘқ рахҰмҰмен бӘз маүҰнауи т&лүа болуҰмҰз ҚшӘн, осҰ аурудҰ жӘберӘп жӘберӘп соүан себеп ңҰладҰ. Азүантай еқбегӘм &лүайҰп берекеттендӘ".

Сол ауҰрҰп жатңан кезде м&ндай бӘр ңҰзҰң оңиүа болдҰ. стазҰмҰздҰқ л да бсҰ шҰңпай с+йлей алмай ңалүан-дҰ. КҚтпеген жерден ауҰз ашар уаңҰтҰ бӘр дірӘгер келдӘ: стаздҰқ ңолҰн &стап едӘ, стаз оүан: "Мен саүан ауруҰмдҰ емде дегенӘм жоң! ДірӘгерлерге м&ңтаж емеспӘн. ДірӘгер бӘр АллаҒ!" деп дҚрсе ңоÇ бердӘ. стазүа

#11йсҰсҰнбӘтӘп даусҰ жарңҰн шҰүҰп кеттӘ. Бейне бӘр +зӘ дірӘгер ал дірӘгер болса науңас адам сиÇңтҰ к+рӘндӘ. С+йттӘ де дірӘгерге арнап бӘр хат оңҰдҰ. Ол хат к+зӘмердӘқ дертӘне дауа болатҰндай діл тидӘ. СосҰн кҚн батңандҰңтан &стаз дірӘгерге: "Сен бӘзбен бӘрге ауҰз ашҰп кет!" дедӘ. ДірӘгер болса: "БҚналатҰр аүаттҰң жасап ңойдҰм, ораза т&тпадҰм" дегенде стаздҰқ оүаштау хілӘнӘқ мінӘсӘн тҚсӘнгендей болдҰң. Ораза &стамай, аузҰ ашҰң дірӘгердӘқ емдӘк т&рүҰдан б&йрҰң беретӘндей ірекетӘн ңабҰлдамау ҚшӘн ілгӘ жаүдай зүан еа берӘлген екен үой дедӘк.

Иі, Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰ тарапҰнан болатҰн шипа д&үасҰ манаүҰдай жҚз мҰқ дірӘгерден артҰң ісерӘн тигӘзетӘнӘне к+зӘм жеттӘ. Сол ауа +здезӘнде ҮадӘр тҚнӘнде Рисалей-Н&р тілабаларҰнҰқ ісӘресе бейкҚні шікӘрттердӘқ жасаүан шипа д&үа-тӘлектерӘ тақүажайҰп тҚрде ісерлӘ болүанҰн к+зӘмӘзбен к+рдӘк, Çүни стаз денӘ сау, тз&лҰмдезӘндегӘден бетер тҰқ жаүдайда ң&лшҰлҰң еттӘ. С+йтӘп ҮадӘр тҚнӘнде +зӘне лайҰң еқбек еттӘ. ОсҰлайша Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ жасаүан шипа д&үасҰ м&үжиза Әспеттес кірама, миллӘн таүҰ да растадҰң.

Ол жердегӘ бауҰрларҰма жеке-жеке сілем айтҰп, ңаттҰ ң&рметтейтӘнӘмдӘ айтҰп д&үа етуӘн с&раймҰз.

Рисалей-Н&рдҰқ жергӘлӘктӘ
шҰл азаерӘнен бауҰрларҰқ
Юмин жіне Мехмет Фійзи
— 114 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм жіÇнҰқ ман ңҰзметӘнде еқбеккеш, ңайраттҰ достарҰм жіне хаң жолҰнда, берзах сапарҰнда, аңҰретке саÇхатта н&рлҰ жолдастарҰм!

МерекелерӘқдӘ жіне ҮадӘр тҚндерӘқдӘ сондай-аң, ңасиеан ңҰзмазан айҰнда жасайтҰн д&үа-тӘлектерӘқдӘ жан-тінӘммен ң&ттҰңтап, берекелӘ болуҰн тӘлеймӘн. Хаң таүала осҰ мерекенӘқ ңуанҰшҰн наүҰз ңуанҰштҰқ кӘрӘспесӘ, жалпҰнҰқ шаттҰүҰна бастама ірӘ себеп ңҰлсҰн, іХусрев ЕкӘншӘден: СендердӘқ осҰ мҚбарак айтңа арнап жӘберген сҰйлҰңн&р жазбаларҰқ маүан баүа жетпес ңҰмбат сҰйлҰң болүанҰ сонша с+збен жеткӘзе алар есеспӘн. Фірдіус жіннатҰндаүҰ кіусар суҰ ң&йҰлүан ҰдҰстай ң&штарлана, шҚкӘр ете, ңаттҰ ңуанүаннан+зӘм ке жас келӘп т+беме ңойдҰм. М&ндай ңаламҰ алмас ңҰлҰштай, аңиңатңа ң&мар ңаҒармандардҰ Рисалей-Н&рүа сҰйлаүан Хаң таүалаүа шексӘз мадаң айтҰп шҚкӘр етемӘн. Аса Ә т&мшмдӘ де шексӘз жомарт АллаҒ сендерге сол жазүан мҚбарак кӘтаптарҰқнҰқ ірбӘр ірӘпӘне он сауап жазсҰн деп д&үа етемӘн

Иі, ХҚсревтӘқ оңшаулануҰ маүан ңаттҰ ісер етӘп +кӘндӘргенӘ раӘ кеқӘенмен Тахири бауҰрҰмҰз +зӘнӘқ &шңҰр ңаламҰмен ілгӘ +кӘнӘштӘ +шӘрдӘ. Ол бауҰрҰмҰз от-басҰмен, іке-шешесӘмен жаппай Рисалей-Н&рдҰқ хас шікӘрттер арасҰна кӘрӘп ірңашан ҚлесӘн а секӘлЮрӘ сол ТахиридҰқ саÇсҰнда бҚгӘннен бастап АтабÊй ауҰлҰ да Ислам ауҰлҰ, Сава ауҰлҰ, КҚле+нҚ ауҰлҰ секӘлдӘ Н&рс ауҰлҰна иҰң тӘресетӘндей дірежеде ддҰқ имҰп рухани табҰс-сауаптарҰмҰзүа ортаң болатҰн болдҰ. СпарталҰң ХафҰз Али (Катип Осман) расҰмен екӘншӘ ХҚсрев болүанҰна менӘқ к+зӘм ібден жеттӘ. Хаң таүала онҰ жіне Мехмет ЗҚхдҚ секӘлдӘ жанкештӘ жандардҰ сонд м&үжи Рисалей-Н&рдҰқ наүҰз иегерлерӘн Спарта ңаласҰна нісӘп етсӘн, імин.

МҚбарактардҰқ ңаҒарманҰ лкен АбдрахманнҰқ, КӘшӘ АлидӘқ, ХафҰз М&стафанҰқ ңҰзу еқбектерӘ мен ңайрат-жӘгерлерӘ сондай-аң, ХафҰз М&стафанҰқ осҰ жолүҰ жжҚз отхатҰндаүҰ кейбӘр міселелер

— 115 —
ерӘксӘз к+зге жас алүҰзҰп, ңуанҰшңа б+ледӘ. БӘраң, бӘр конверттӘқ ӘшӘнде кӘмнен екенӘ белгӘсӘз жиҰрма бес банкнот аңша шҰңтҰ. БӘруҰ кеер үой, мен +мӘрӘмде ешкӘмнен сҰй-кіде ңабҰлдамаймҰн. ТӘптӘ б&л жолҰ да РҚшдҚнӘқ сҰйлҰүҰн ңабҰлдамай к+қӘлӘн ңалдҰрҰп керӘ ңайтардҰм. Хаң таүала менӘ адамдарүа м&ңтаж ңҰлҰн, ҰңҰан жоң. МенӘ уайҰмдамақдар! Дегенмен мҚбарактар тобҰнда маүҰнауи бӘр т&лүа бар, онҰқ алдҰнда +мӘрлӘк ңаүидамдҰ &стана алмаймҰн. Ол маүҰнауи т&лүанҰ ренжӘтпеу немесе ашуландҰрмау ҚшӘн ілгӘ аңшада+рттенз ретӘнде бес лиранҰ осҰ келе жатңан айт кҚнӘ ңайҰрлҰ Әске ж&мсау ҚшӘн ңабҰлдадҰм, ңалүан жиҰрмасҰн Сабри арңҰлҰ жіне сонҰқ атҰнан керӘ ңайтарҰп отҰрмҰн. ЮсӘресе حسن ع م бауҰрларҰмнҰқ ңолҰмен ерекше жазҰлүан т+рт н&сңа сҰйлҰ * * *мен ҚшӘн баүа жетпес ңҰмбат кіде. ИншаллаҒ осҰ аймаңта к+птеген кӘсӘлердӘ рисале жазуүа ң&лшҰндҰрар деп ойлаймҰн. М&ндай жҚйрӘк ңаламдардҰ Рисалей-Н&рүа тарту еткен Хаң таүалаүа шексӘз шҚкӘр етемӘн. МҚбарактар тобҰнан Мнан емӘқ жазүан хатҰна дін риза болҰп ңаттҰ ңуандҰм. ҮазӘр, онҰ жазҰп отҰрүанҰмда ңасҰмда отҰрүан осҰ жердӘқ бетке т&тар азаматтарҰна оңҰп берӘп едӘм "машаллаҒ", "бірекелдӘ" деп тақүала ңошемет к+рсеттӘ. Ол хат кілимне басңа хаттардҰқ кейбӘр т&старҰн лахиңа кӘтабҰна ендӘремӘз. АбдрахманнҰқ бӘрӘншӘ уікӘлӘ жіне Рисалей-Н&рдҰқ алүаш шікӘртӘ лкен М&стафанҰқ жолдасҰ ХажҰ ОсманнҰқ хатҰ жіне сол хҰ деп азҰлүан к+рген тҚсӘ +те маүҰналҰ ірӘ жоруҰ +те д&рҰс жорҰлүан.
Һазиз бауҰрларҰм!>Сендермен с+йлесӘп отҰрүанҰмда ауҰз ашарүа жартҰ саүат ңалүан болатҰн. Ертеқ айт, ауруҰм басҰлар емес. Сол ҚшӘн сендермен к+п с+йлесе ал اَعْط. Менде ауҰр ірӘ ңауӘптӘ дерт бар, бӘраң Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰнҰқ м&үжизадай шипалҰ д&үасҰнҰқ кіраматҰмен аÇңта жҚрмӘн. Дегенмен ңаттҰ ж+тел, демӘкпе бар. СонҰқ кесӘрӘнен жанҰмдай жаңсҰ к+ретӘн бауҰрларҰммен с+йлесудӘ доүарайҰнрекелӘтҰрмҰн. МҰнанҰ ойлап та ңоÇмҰн, Спарта +қӘрӘнде жҚздеген жас Саидтар, Хусревтер жетӘлӘптӘ. Олай болса мҰна ңарт ірӘ ілжуаз Саид еш алақдамаілсӘз Çмен ңош айтҰсуҰна боладҰ. ЮсӘресе мақҰзҰ зор Н&р медресесӘ Сава ауҰлҰнҰқ еқ баста ХажҰ ХафҰздҰ, сосҰн АхмедтердӘ, МехметтердӘ тӘптӘ ң&рметтӘ ханҰмдардҰ (ТахиридӘқ ж&байҰ мен ңҰздарҰн) жіне біне ол балалардҰқ Рисалей-Н&рмен ш&үҰлданҰп
— 116 —

жатңанҰн ойласам б&л дҚниÇнҰқ +зӘнде Ж&маңта жҚргендей сезӘнӘп рухани рахаттанҰп ңаламҰн. Ол жаңтан Ахмедтер жӘберген кідесӘн сол ауҰлдҰқ атҰнн, уайірҚк деп ңабҰлдап, ң&рметтеп т+бемӘзге ңойдҰң.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Хаң таүалаүа шексӘз шҚкӘр, +те ауҰр да с&мдҰң дертӘм +те мейӘрӘмдӘ тҚрдетҰп орауапңа ңарҰң ңҰлҰп кетӘп барадҰ, денсаулҰүҰм тҚзелӘп келедӘ. Ол дертӘмнӘқ зор нҰүмет екенӘн мен жіне осҰ жердегӘ достарҰм растаймҰз.

Сондай-аң, Хаң таүалаүа шексӘз шҚкӘр ірӘ сансҰз мадаң болсҰн, сенд&ндҰ косҰ Рамазан айҰнда жӘберген сҰй-кіделерӘқ ретӘндегӘ керемет жазбаларҰқдҰ алҰп ңаттҰ ңуандҰм. Ол к+птеген мейрамдардҰқ жинаүҰ секӘлдӘ осҰ мейрамҰмдҰ кҚл б&данрамүа айналдҰрдҰ. ЮсӘресе екӘншӘ ХҚсрев болүан бӘрӘншӘ ТахирдӘқ +те м&ңиÇт ірӘ тіуіфукпен жазүан рисалелерӘ менӘ тҰм ңарҰздар ірӘ дін риза ңҰлдҰ. ҮуанүанҰм сонша ңолҰмнан келсе ірбӘр кӘтапшасҰна он алтҰн берер едӘм. ОсҰндай керемет бӘр шікӘртт م ن لалей-Н&рдҰ +зӘ жазүандай иеленуӘ ҚмӘтӘмӘздӘ арттҰрдҰ. Сав ауҰлҰнҰқ батҰр шікӘрттерӘ жіне МҚбарактер тобҰ ңалайша туүан ауҰлҰнҰқ абҰройҰн к+терӘп жӘберген болса б&л бауҰрҰатҰстҰ ауҰлҰн сол дірежеге жеткӘздӘ. АтабÊй (Арас) ауҰлҰ онҰ жіне сондай азаматтарҰн маңтан т&туҰ керек. ОлардҰқ жазуҰнда ңате мҚлдем аз. ТекниеттекететӘн жійт, ол жаңтан келген жазбаларда маүҰнасҰ тҚсӘнӘксӘз кейбӘр с+здер бар, к+шӘрӘп к+бейтӘлген кезде солай жазҰлҰп кеткен. СондҰңтан менӘқ тексеруӘмнен +ткен н&сңаларүа ңарап жазҰлса жаңсҰ боладҰ. О айта раттҰ да жанкештӘ бауҰрҰмҰздҰқ бейкҚні балаларҰ мен ханҰмҰнҰқ жазүан рисалелерӘн топтап бӘр кӘтапңа жинаңтадҰң. ОнҰ к+ргендер ісӘресе осҰ аймаңтаүҰ Рисалей-Н&рдҰқ ңҰз-келӘншек шікӘрттерӘнӘқ ара хирурісерӘ кҚштӘ болҰп ң&лшҰндҰрҰп, ҰнтасҰн арттҰруда. РасҰнда АйдҰнлҰң ХасаннҰқ ерекше жазуҰ бар. ОнҰқ жазүандарҰнан ҰңҰласҰ к+рӘнӘп т&радҰ. Ол ңашаниеттӘерӘ Рисалей-Н&р аÇсҰна кӘрӘп едӘ ірӘ жаүдайҰ ңалай екен, сонҰ бӘлгӘм келедӘ. Б&л жолҰ АбдҚлміжит арңҰлҰ Хулусиден &заң хат келдӘ. ШҰнҰмен де ол бауҰрҰмҰз табандҰ, ан кеш ірӘ тҰм ҰңҰластҰ. Мен де АбдҚлміжит арңҰлҰ бҰлай деп жаздҰм: МенӘқ
— 117 —

СпартадаүҰ бауҰрларҰма жазүан хаттарҰмда сен де барсҰқ, сенӘмен хабарласу жалүасуда!". Хусрев, Ріфіт жіне РҚштҚнӘқ жаүдайларҰ ңалай екеастам Ұмдай бастадҰм. ЮсӘресе ХҚсрев не Әстеп жҚр екен? Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ ХафҰз АлидҰқ жаүдайҰ жаңсҰ ма?

БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жекетар Ү&!

ОсҰ кҚндерӘ к+кейге кҚрделӘ екӘ міселе келдӘ. Дер кезӘнде ңаүазүа тҚсӘре алмадҰм. БӘраз уаңҰт +ттӘ. Дегенмен мақҰздҰ болүаннадаүҰл аңиңаттардҰ меқзейтӘн бӘрнеше ишара жазайҰн.

БӘрӘншӘсӘ: БӘр бауҰрҰмҰз намаз тісбихатҰн оңуүа ерӘнӘп, жалңаулҰң танҰтңан кезде бҰлай дедӘм:

Намаздан кейӘн тісбихат оңу АрдаңтйҰмнанммедтӘқ (с.ү.с.) &станүан жолҰ ірӘ іулиелӘгӘнде Қзбей оңҰүан д&үасҰ. ОсҰ т&рүҰдан алүанда мақҰзҰ зор. Содан, б&л с+здӘқ аңиңатҰ одан ірӘ ашҰлҰп к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ: СоқҰнда Пайүамбптеп та &ласңан АхмедтӘқ іулиелӘгӘ (с.а.у.) бҚкӘл іулиелӘктен жоүарҰ екенӘ белгӘлӘ. Олай болса сол &лҰ іулиелӘк жолдҰқ ңаүидаларҰ жіне ҚнемӘ ңайталанатҰн зӘкӘрӘ, Çүни намаздан кейӘн тісбих-д&үасҰ да басңа тариңат пен зӘкӘрлерден ілдеңайда жоүенӘ жа&л маүҰна одан ірӘ тереқдеп ашҰла тҚстӘ. Міселен, мешӘтке зӘкӘр ҚшӘн жиналүан алңада немесе НаңшибендӘлердӘқ алңасҰна &ңсап бӘр-бӘрӘмедардҰқанҰстаүҰ топта +зӘндӘк жаүҰмдҰ да н&рлҰ тіттӘ бӘр кҚй кешедӘ. Сол сиÇңтҰ к+кӘрегӘ оÇу, жҚрегӘ таза адам намаздан соқ ‌سُبْحَانَ اللّٰهِ деп тісбих ңҰлүандҰ барлҰң зӘкӘр алңасҰнҰқ жетекшӘсӘ Зат-Ұ Ахмедие АлейҒиссал тҚрдіссаламдҰ ойлап, (онҰқ) айналасҰнда жҚз миллионнан астам м&сҰлмандардҰқ топталҰп тісбих тартҰп отҰрүандарҰн Әштей сезӘнедӘ. ОсҰндай ауңҰмдҰ да &лҰң сезӘммен ‌سُبْحَانَ اللّٰهِ ، سُبْحَانَ اللّٰهِ днша тӘӘр етедӘ. СосҰн сол &лҰ жетекшӘнӘқ маүҰнауи імӘрӘне &йҰп: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ، اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ деген кезӘнде сол бӘр алңа зӘкӘрде ПайүамбарҰмҰздҰқ ауңҰмҰ кеқ алңасҰн ойлап жҚз миллион мҚрид-шікӘрттенда меَلْحَمْدُ لِلّٰهِ деген зӘкӘрлерӘнен пайда болүан +те &лҰң хамд пен мадаңтҰ ойлап +зӘ де اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ деп
— 118 —
оларүа ӘлесӘп ңосҰлҰп кетедӘ. اَللّٰهُ أَكْبَرُ таүҰсҰн таүҰ. Д&үадан кейӘн ‌لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ، ‌لَا اِلٰهَ Ұп ңай اللّٰهُ деп отҰз Қш рет айтҰп, АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа &йҰп жоүарҰда аталүан зӘкӘр алңасҰндаүҰ дӘн бауҰрларҰн елестетӘп сондай-аң, сол алңа-зӘкӘрдӘқ жетекшӘсӘ Зат-Ұ Ахмедиге Çүни АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰзүа (с.а.у.) назар аударҰп бҰлай дейдӘар +з فُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰهِ

Мен осҰлай деп тҚсӘндӘм ірӘ сездӘм ірӘ ойша к+рдӘм. Демек, намаз тісбихатҰнҰқ мақҰзҰ зор.

ЕкӘншӘ міселүа &ңсз бӘрӘншӘ аÇттҰқ ишаратҰн баÇндаүанда يَسْتَحِبُّونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا туралҰ айтҰлүан жерде бҰлай делӘнген болатҰн:

Б&л үасҰрдҰқ бӘр ерекше ңауӘптӘлӘгӘ, аңҰрет маүҰнгӘ +мӘр бар екенӘн бӘле т&ра дҚниÇлҰң +мӘрдӘ тақдап, жоүарҰ баүалайдҰ. БҰлай айтңанда сҰнҰп ңалатҰн шҰнҰнҰ баңи алмаздарүа бӘле т&ра айҰрбастау ідемен Рип кеткен. Мен б&үан тҚсӘнбей ақ-тақ болатҰнмҰн. СоқүҰ кездерӘ к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ.

МҰсалҰ, адамнҰқ бӘр аүзасҰ ауҰрҰп не жараланса басңа аүзалҰ бӘр мӘндеттерӘн бӘршама тастап оүан к+мекке жҚгӘредӘ. Діл сол секӘлдӘ адамдардаүҰ +мӘрге деген ң&штарлҰң ірӘ онҰ саңтау жіне +мӘрдӘқ ңҰзҰүҰ ірӘ ң&марлҰң сосҰн, кҚштӘ бӘр сезӘӘқ ңалеген жаңтан жараланҰп басңа сезӘмдерге ісер ете +зӘмен ңаратҰп ш&үҰлдандҰрҰп ңойүан. ЮрӘ оларүа +з мӘндеттерӘн &мҰтңҰзуда. МҰсалүа, баршанҰқ назарҰн аударатҰн азүҰн ірӘ мас ңҰлатдҰ т&ме к+здӘқ жауҰн алатҰн ойҰн-сауҰң болҰп жатса, оүан бала-шаүа, тентектер іуестенетӘнӘ секӘлдӘ лауазҰмдҰ кӘсӘлер, жаулҰң таңңан ійелдер де ілгӘ ойҰн-сауҰңңа ңҰзҰүҰп бауҰрнӘқ негӘзгӘ мӘндеттерӘн тастап ңосҰлҰп кетедӘ. Сол секӘлдӘ мҰна үасҰрда адамзат +мӘрӘ ісӘресе ңоүам +мӘрӘ с&мдҰң, дегенмен +зӘне ерӘксӘз тартатҰн жіне ңайүҰлҰ дегенмен ңҰзҰңтҰ болҰп адамнҰқ &лҰайлҰ, дерӘн, ңалбҰн, к+қӘлӘн, аңҰлҰн жҚгенсӘз ніпсӘнӘқ соқҰна ертӘп алҰп отңа Қймелеген к+белектей фитні-бҚлӘкке итеруде.

— 119 —

Иі, дҚниеде егер +мӘрӘқе ңауӘп т+нетӘн болса саңтау ҚшӘн міТоүҰзҰолүанда кейбӘр аңҰретке ңатҰстҰ ӘстердӘ уаңҰтша ңоÇ т&руүа шариүат р&ңсат бередӘ. БӘраң, кӘшкентай м&ңтаждҰң ҚшӘн, +мӘрге ңауӘптӘ болмаса жоүарҰ ңоŞүа болмайдҰ,н, Ғімт жоң. Алайда мҰна заманда ілгӘ сезӘм жараланүанҰ сонша кӘшкентай бӘр ңажеттӘлӘкке бола жіне болмашҰ бӘр дҚниÇлҰң зиÇнүа бола алмаздай дӘни ң&ндҰлҰңтардҰ кейӘнге ҰсҰрҰп ңоÇ саладҰ.

Иі, адамзаттҰқ +мӘргӘзделгн ң&штарлҰүҰ, онҰ саңтап ңалу сезӘмӘ мҰна үасҰрда кҚшейӘп, ңозҰп т&р. ұсҰрап, ҚнемдӘ пайдаланбау, ңанаүатсҰздҰң, ашк+здӘктӘқ кесӘрӘнен береке кетӘп, сонҰқ салдарҰнан ірӘ м&на мҰқң, зірулӘк кҚн кешӘп т&рмҰс шарттарҰ ңиҰндап, б&л да бӘр жаңтан ңҰсҰп ілгӘ сезӘм жаралануда. ЯмӘр шарттарҰ к+бейӘп, жіне кіпӘрлер ж&рттҰқ назарҰн тҚйек а ірдайҰм аударта берӘп, сонҰқ кесӘрӘнен т&рмҰсңа ңажеттӘ болмашҰ бӘр нірсе ҚшӘн мақҰздҰ дӘни міселенӘ кейӘнге шегердӘ. ОсҰндай с&мдҰң үасҰрдҰқ м&ндай с&мдҰң дертӘне, ілгӘндей ңауӘптӘ ауруҰна ңарсҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ тіпсӘрӘ, адамүа ауадаййӘншӘ , ір дертке ем болар дірӘ дірмектерӘн ҚлестӘрӘп таратҰп жҚрген Рисалей-Н&р т+теп беруде ірӘ онҰқ ңайсар да табандҰ, ҰңҰластҰ да жанкештӘ адал, шікӘрттерӘ тосңауҰл бола аладҰ. Олай болса бірӘнен б&рҰн сонҰқ аÇсҰна кӘру ңажетн +ткӘ тҚрде зор табандҰлҰң танҰтҰп, ҰстҰң ҰңҰласпен, толҰң сенӘммен оүан жабҰсу ңажет. Сонда ілгӘ с&мдҰң біледен аман болҰп зардап шекпеймӘз. БарлҰң бауҰрларҰма жекеи дҚнисілем ірӘ д&үа етемӘз.

Һазиз, адал жіне табандҰ бауҰрларҰм!

СендердӘқ ерен еқбектерӘқ, табандҰ ңҰзметтерӘқ Рисалей-Н&р механизек к+змоторҰ Әспеттес бӘздӘ жіне басңа да тетӘктерӘн Әске ңосҰп ңозүалҰсңа келтӘрдӘ. АллаҒ сендерге міқгӘ баңи разҰ болсҰн, мҰқдаүан імин...

Сендерге «Хизб-Қл Ү&ранидан» б&рҰнлтҰданӘлген Рисалей-Н&рдҰқ Уирд-Ұ АүзамҰна ңосҰмша ретӘнде бӘр жазба жазҰп ңойдҰң. ТаүҰ бӘр жазбанҰқ орнҰн ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ Лемада к+рсеткен болатҰнбҰз. МенӘқ жеке к+з ңарасҰм соүан &ңсас боле де атан маүан ескертӘлдӘ мен де сендермен б+лӘсӘп отҰрмҰн.

— 120 —

ЕкӘншӘден: БӘрнеше кҚн б&рҰн сендерге жӘберген хатҰмда баÇндалүан дҚниÇлҰң +мӘрдӘ д

— 121 —

ліззат ҚшӘн олардан жҚз есе артҰң тіттӘ міқгӘ баңи уайҰмсҰз ліззаттҰ тастап, азүҰн жолүа тҚскендер маңсатҰна жете алмайдҰ, олардҰқ алүан ліззатҰ кейӘн уайҰм-ңайүҰүа айналҰп +кӘнӘшисалейн +ртейдӘ.

— 122 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ ثَوَابَاتِ قِرَٓائَةِ حُرُوفَاتِ الْقُرْاٰنِ الَّت۪ى قَرَاْتُمُوهَا بِنِосҰ мҚَا فِى رَمَضَانَ

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм!

ХафҰз АлидҰқ соқүҰ хатҰнда жазүан +те мҚбарак д&үаларҰн к+рӘп к+қӘлӘмӘз шалҰңтап, Ү&дайүа шҚкӘр еттӘк. ҮҰспаңңа &шҰраүан бауҰрларүа жіне рат ет жабҰрңаүан, м&қайүан достарүа ишари маүҰнасҰмен медет болатҰн, ірӘ уайҰм-ңайүҰдан ң&тңаратҰн сондай-аң, дертке шипа, шаттҰңңа себеп болатҰн мҰна аÇт-д&үа:

اَلَمі болүرَحْ لَكَ صَدْرَكَ жіне اِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا м&қлҰң жандардҰқ бірӘне ңатҰсҰ болүанҰ секӘлдӘ +ткен кҚндерде сҰрңаттанүан бӘзге де ңатҰсҰ бар екенӘн ждамдҰ . Иі, ХафҰз Али ол жерӘн д+п басңан, д&рҰс айтадҰ. Мен де онҰ растап бҰлай деймӘн: Егер сол ауру жиҰрма есе асңҰнҰп кеткенде бірӘ бӘр бӘзге берген пайдасҰнҰқ ңасҰнда тҚк емес, ол да АллаҒтҰқ рахҰмҰ болар едӘ. Алайда ол хатта ХафңайсардҰқ +зӘнӘқ &стазҰ туралҰ жазүан шамадан тҰс ісӘрелеп маңтаүан ңадӘр-ңасиеттерӘ туралҰ айтарҰм, онҰқ тӘлӘмен айтҰлүан маңтау емес д&үа ретӘнде ңарап, солай ңабҰлдауүа болар. Сондай-аң, ХафҰз АлидҰқ берген хабарҰ, Çүни "Савүа &ңсаүосҰ сол-аймаңтар жеке-жеке Н&р медресесӘне айналдҰ, ол жаңтаүҰ Рисалей-Н&рдҰқ адал шікӘрттерӘ тақүажайҰп тҚрде кҚннен-кҚнге шарҰңтап, н&рланҰп жатҰр" деуӘ бӘҰздҰлҰптӘ АнадолҰ халңҰн тӘптӘ Ислам ілемӘн ңуантатҰн жійт, шаттҰңңа б+лейтӘн аңиңат хабарҰ деп ңабҰлдаймҰз. ХатҰнҰқ соқҰнда Мухбир-Ұ СадҰңтҰқ хабар бергенӘндей "МаүҰнауи футухат, Çүни рухани азаттҰң ңозүалҰс, ңоүаммен б&шалаүан ңарақүҰлҰңтҰ жоÇтҰн кез келдӘ, бірӘ дайҰн!" деген с+зӘн жан-тінӘмӘзбен ңостап, солай болуҰн ИліҒи рахҰмнан кҚтемӘз, жалҰна с&рап, ҚмӘтӘмӘз зор. ДегенменболҰқдисалей-Н&р шікӘрттерӘ, мӘндетӘмӘз ңҰзмет ету жіне АллаҒтҰқ ӘсӘне араласпау жіне ңҰзметӘмӘздӘ онҰқ ӘсӘне ңарай реттеп АллаҒтҰ сҰнаүандай болмау ірӘ санүа емес сапаүадҚниÇүеру;
— 123 —
Сондай-аң, б&рҰннан берӘ мӘнез-ң&лҰңтҰ б&зҰп жіне ңай жаүҰнан болсҰн дҚниÇлҰң +мӘрдӘ аңҰреттӘк +мӘрден артҰң к+рсететӘн себептер к+бейген мҰна с&мдҰң заманда Рисалей-Н&рдҰқ атңаүан еазаннҰ онҰқ осҰ кезге дейӘнгӘ табҰстҰ жеқӘсӘ жіне дӘннен безгендер мен кіпӘрлердӘқ шабуҰлҰн тойтаруҰ сондай-аң, жҚз мҰқдаүан бейшара жандардҰқ имандарҰн саңтап ңалуҰ; мӘне б&л жетӘстӘктерӘ Мухбир-Ұ СадҰң АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ холбасш ділме-діл растап, тіжӘрибелермен бекӘткен, иншаллаҒ ілӘ де растап бекӘте тҚспек. Рисалей-Н&р АнадолҰ елӘне тарап тамҰрлап кеткенӘ сонша Ү&дай ңаласа онҰ ешбӘр кҚш ңопарҰп ж&лҰп ала َّا مَ АңҰрзаманда ңоүамдҰң +мӘрдӘқ наүҰз иегерлерӘ Хаң таүаланҰқ імӘрӘмен келӘп онҰқ арнасҰн кеқейтӘп, ңазӘр егӘлген діндер бҚршӘк ашатҰн боладҰ. Сонда бӘз ол кҚндӘ ңабӘрде жатҰп&ндай алап АллаҒңа шҚкӘр етемӘз.

ХафҰз АлидҰқ жазүан ңҰмбаттҰ бауҰрҰмҰз АйдҰндҰң Хасан АтҰф туралҰ маңтау с+здерӘ мен онҰ жан-жаңтҰ суреттегенӘне дін риза болдҰң. Ол бауҰрҰмҰз да хас шікӘрттермен бӘрге ір тақда ңдҰ Қйрдан табҰладҰ.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СендердӘ ң&ттҰңтаймҰн. Рас, +те м&ңиÇт хафҰзсҰқдар. ХҚсревтӘқ жазүан Ү&ранҰнҰқ ӘшӘнен болмашҰ &саң ңателер тапңандлҰ тҚрадҰ ңуаттарҰқнҰқ кҚштӘ екенӘн к+рсетедӘ. БӘз сендерге ризамҰз, алүҰсҰмҰз шексӘз. Хаң таүала сендерге міқгӘ баңи разҰ болсҰн. ОсҰүан орай Рисалей-Н&рдҰқ ержҚрек батҰрҰ ХҚсрев туралҰ, онҰқ Н&р ңҰзтҚбӘрӘегӘ тақүажайҰп ерлӘгӘ жайлҰ ҚлгӘ ретӘнде бӘрнешеуӘн баÇндап берейӘн.

Б&л кӘсӘ тоүҰз-он жҰлдҰқ ӘшӘнде Рисалей-Н&рдан т+рт жҚзге жуҰң рисаленӘ м&ңл жаңтӘ тіуіфҚктҰ тҚрде жазүан. ЯзӘ хафҰз болмаса да +зӘ жазүан екӘ керемет Ү&ранҰ бар жіне ҚшӘншӘсӘ - б+лӘк-б+лӘк - к+зге к+рӘнетӘндей дірежеде Ү&раннҰқ м&үжизалҰүҰн к+рсететӘн Қш дана Ү&ран жазүан-дҰ. ОнҰ салҰстҰрҰп тексербӘршӘл бӘзге жӘберген болатҰн бӘз де тексерместен сендерге жӘберген едӘк. Сендер жӘтӘ ңарап онҰқ хареке мен ірӘптерӘнен ңҰрҰң-елу ңате тауҰпсҰқдар, бӘраң ол ХусревтӘқ ңаламҰнҰқ, керемет екенӘн жіне жазуҰ тақүа)

екенӘн к+рсетедӘ. СебебӘ, Ү&раннҰқ Қш жҚз мҰқ

— 124 —
алтҰ жҚз жиҰрма ірпӘнен тек ңҰрҰң-елу ңате жӘберуӘ ңаламҰнҰқ м&ңиÇт, к+зӘ ңҰраүҰ екенӘн к+рсетедӘ. БӘр ңҰзҰ еткӘзсревтӘқ ңатесӘн тапңан бауҰрҰмҰз екӘ ірӘптен бӘр ңате жӘберӘп отҰрүан, ал Хусрев болса жҚз мҰқ ірӘптен бӘр ңате жӘберген. Тексерген кӘсӘ екӘ ірӘпте нҚев ҚшеŞдҰ &мҰтҰп ңате жӘберген. Демек ілгӘ к+зӘ ңҰраүҰ хафҰздҰқ ңателескенӘне ңараүанда ХусревтӘқ жӘберген ңателӘктерӘн кешӘруге боладҰ деген с+з. ЮрӘ б&л ХусревтӘқ тек ңаламҰ үана емес ой-пӘкӘрӘ, жҚрегӘ де сондай тақүажайҰп деуүҰмсҰзадҰ. ОнҰқ Рисалей-Н&рүа деген ҰңҰласҰ, жаңҰндҰүҰ ірӘ ңанаүатҰ кҚннен кҚнге артҰп кемелденӘп ңанатҰн кеқге жаŞда. БӘрде-бӘр оңиүа онҰ аÇңтан шалҰп сҚрӘндӘрер емес.ُمْ وَтаүҰ бӘр ңасиетӘ, Рисалей-Н&рдан бес жҰл бойҰ жҰраңта ңалҰп, кейӘн ш&үҰл кӘрӘсӘп бӘр айдҰқ ӘшӘнде он т+рт рисале жазҰп шҰңтҰ. БӘрде мен, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ к+зге де к+рӘнетӘн м&үжизалҰдӘк. СіулелерӘн бес-алтҰ мусхафта к+рсетӘп ишаралар ңойдҰм да онҰ Ү&рани арапша керемет жазатҰн бауҰрларҰма б+лӘп бердӘм. Б&лардҰқ ешбӘреуӘне арапша жазудан жете алмайтҰн Хусрев кенет бірӘнен тӘптӘ арапша жазу, нараететӘн м&үалӘмнен де асҰп кеттӘ. Олар жаппай: "Иі, Хусрев бірӘмӘзден озҰп кеттӘ, ешбӘрӘмӘз оүан жете алар емеспӘз!" деп мойҰндадҰ. Демек ХусревтӘқ ңаламҰ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқдҰ санзаүа &ңсас кіраматҰ, тақүажайҰп айнасҰ.
БауҰрларҰқ
Саид Н&рси

(Б&дан б&рҰн дҚниÇлҰң +мӘрдӘ аңҰреттӘк +мӘрден жоүарҰ баүалау туралҰ жазҰлүан екӘ жазбаүа ңосҰмшарҰдайнде)

МҰна с&мдҰң үасҰр дҚниÇлҰң т&рмҰстҰ ңиҰндатҰп, +мӘр сҚру шарттарҰн ауҰрлатҰп ірӘ к+бейтӘп жӘберген, ірӘ зіру емес заттардҰ онҰсҰз +мӘр сҚру мҚмкӘн емес, аса ңажеттӘ тӘптӘ шарт секӘлдӘ к+рсетӘп. СонҰқ салдарҰнан т&тҰнудҰ ідет ңҰлҰп ж шҚкӘрн +мӘр сҚру, т&рмҰс тӘршӘлӘк халҰңтҰқ санасҰн билеп іркӘм ірңашан сонҰ уайҰмдайтҰн болҰп бастҰ негӘзгӘ міселеге айналүан. Б&л дӘни ң&ндҰлҰңтардҰ, керӘ ісер етӘп аңа бо+мӘрге, аңҰретке ңатҰстҰ Әстерге кедергӘ туүҰзадҰ не болмаса дӘни парҰздардҰ кейӘнге Çүни

— 125 —

екӘншӘ, ҚшӘншӘ орҰнүа шегередӘ деген с+з. Б&л ңателӘк. М&нҰқ жазасҰ ретӘнде оқбай таÇң жедӘ, Çүни дҚниÇ +мӘрӘ тозаңңа айналадҰ.атҰн. &мдҰң білеге &шҰрап жатса даүҰ іҒл-Ә диÇнет Çүни дӘндарлар ңалт кетӘп кейбӘрӘ ілӘ міселенӘ тҚсӘнер емес.

Атап айтсаң, +зӘмнӘқ к+збен к+ргенӘм, іҒл-Ә диÇнет тӘптӘ таңуа кейбӘр кӘсӘлер бӘзбен байланҰс ң&рҰп, жаңҰндҰң бӘрӘгтҰ. Сондай бӘр-екӘ кӘсӘнӘқ дӘндӘ ңалап, парҰздардҰ орҰндаүандҰ жаңсҰ к+ретӘнӘн байңадҰм. БӘраң маңсатҰ дҚниÇлҰң +мӘрде жолҰ болҰп, ӘстерӘ оқүа басса дейдӘ. ОтарҰн ҰреٍگгӘ баңҰтңа да дҚниÇлҰң та баңҰтңа да себеп болатҰн дӘни аңиңаттардҰ сондай-аң дӘннӘқ дҚниÇлҰң пайдаларҰ адамдҰ тек ң&лшҰндҰратҰн, деқгейде жіне салҰстҰрмалҰ тҚрде бӘрӘнен бӘрӘ артҰң деуге болатҰн үана нірсе екенаңиңатк сол дірежеде болуҰ керектӘгӘн бӘлмей отҰр. Егер бастҰ маңсат сол болса жіне сауап ӘстӘ атңаруүа негӘз сол болса ол ниет ілгӘ ӘзгӘ амалдҰ тоңҰратҰп еқ азҰ ҰңҰласҰн б&затҰнҰнан, сауабҰ жоүалатҰнан хабарҰ жоң. ДертканшалҰҰңңан ірӘ ңатҰгез де сорлҰ мҰна үасҰрдҰқ білесӘнен, кесӘрӘнен жіне з&лҰмдҰүҰ мен з&лматҰнан ң&тҰлудҰқ еқ тиӘмдӘ жолҰ Рисалей-Н&рдҰқ +лшем-мизандарҰ жіне теқеулер арңҰлҰ тҚсӘндӘрӘп шашҰп жатңан н&рларҰ екенӘн растайтҰн ңҰрҰ&ран ңа жуҰң куігер бар. Демек Рисалей-Н&рдҰқ айналасҰнда жҚргендер ӘшӘне кӘрмесе ңауӘп-ңатер к+п.
Рас, يَسْتَحِبُّونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا عَلَى الْاٰخِرَةِ ишара еткенӘндей мҰна үасҰр М&сҰлмандарүа бӘле т&ра дҚниÇлҰң +мӘрдӘ аң к+рсек +мӘрден жоүарҰ ңоŞдҰ, ңуана-ңуана артҰң санаудҰ ҚйреттӘ. ЮрӘ б&л с&мдҰң пілекет мҰқ Қш жҚз отҰз т+ртте басталҰп м&сҰлмандарүа адам айтңҰсҰз режим Çүни басңару жҚиенӘ ңабҰлдауүа итердӘ. Иі, عَلَى الْاٰخِرَةِ с+зӘн диз, адіне ібжідпен есептер болсаң 1333 Çки 1334 болҰп діл сол уаңҰтта бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰста ИсламнҰқ жауларҰ жеқӘске жетӘп келӘсӘм шарттарүа ңол ңоŞүа зорлап дҚниÇнҰ дӘннен жоүарҰ ңоÇтҰн режимнӘқ бастапңҰ кезеқӘне сійкес келедӘ. ЕкӘ-Қш лӘк та кейӘн Әс жҚзӘнде нітижелерӘ к+рӘндӘ.
— 126 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

МҰна ңаттҰ аÇздҰ суҰңта сендерден хабар ала алмай алақдап отҰрмҰн. ОсҰ ҰзүарлҰ суҰңтан пайда табҰлн мейӘрӘмдӘ бӘр алақдаушҰлҰңтан туҰндаүан бӘр міселенӘ баÇндап берейӘн. МҚмкӘн сендерге пайдасҰ болар. Сондай-аң, ол, осҰ аймаңңа к+п пайдасҰ тиген хашр жайлҰ рисаленӘқ Çүни ОнҰншҰ С+здӘқ соқүҰ жаүҰна жазҰлҰп онҰқ бӘр ңосҰмшасҰ болҰп ген де БӘрӘншӘ б+лӘм ТоүҰзҰншҰ Шуа деп аталатҰн хашр таңҰрҰбҰна кӘрӘспе ретӘндегӘ рисале, ол да ОнҰншҰ С+здӘқ соқҰна жазҰладҰ. СосҰн хашр туралҰ кӘрӘспенӘқ бӘрӘншӘ тарауҰнҰқ орнҰна ОтҰзҰншҰ ЛемадаүҰ АллаҒтҰқ "ХаиймаңамҰӘ жійлӘ Т+ртӘншӘ РімӘз жазҰлмаң. Одан кейӘн ЕкӘншӘ Шуа Тіухид рисалесӘндегӘ хашрдӘ ділелдейтӘн ңосҰмшанҰқ басҰнан бастап "ОсҰ хашр жайлҰ т+рт міселе ізӘрге желардҰқаңҰрҰбҰмҰзүа оралайҰң" деген с+йлемге дейӘн жазҰладҰ. СосҰн одан кейӘн Үарттар рисалесӘнӘқ бесӘншӘ ҚмӘт б+лӘмӘнӘқ орта шенӘндегӘ "Иі, хадистӘқ наңтҰ хабарҰна сҚйене отҰрҰп адамзаттҰқ еқ тақдаулҰ да ерекше т&лүаларҰ боп табҰлатң, осҰ жиҰрма т+рт мҰқ пайүамбарлардҰқ....." деген жерден алтҰншҰ ҚмӘтке дейӘнгӘ б+лӘм жазҰладҰ. Егер хашр туралҰ, басңа рисалелерде осҰ тектес б+лӘмдер бесӘн оқүайлҰ деп шешсеқдер ңосҰп ңоÇрсҰқдар. М&ндай ҚзӘндӘлерге топтама жасалса ісерӘ кҚштӘ болмаң.

(Яте мақҰздҰ)

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْншӘденَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

МейӘрӘм мен жан ашҰрлҰң сезӘмӘме, биҰлүҰ ңҰстҰқ ңаттҰ суҰүҰ ісер етӘп, жіне оүан ңоса маүҰнауи ірӘ аÇздҰ рухани ауа-райҰ жіне байү&етӘп, дардҰқ басҰна тҚскен ніубет, азаптҰ кҚндер мен ңиҰншҰлҰңтар, жоңшҰлҰң пен аштҰң бірӘ бӘрӘгӘп жанҰма ңаттҰ баттҰ. Кенет к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ: "ОсҰндауҰрлаекетке &шҰраүандар егер кіпӘр болса да оүан АллаҒтҰқ бӘр маүҰнада рахҰмҰ тҚсӘп, сҰй-аңҰ аладҰ. С+йтӘп шеккен азабҰ онҰқ ңасҰнда тҚк емес болҰп езге деедӘ. М&ндай аспани білелер бейкҚні байү&стардҰ шіҒидтӘк міртебеге шҰүарадҰ деуге болар. ш-т+рт айдан берӘ дҚниеде не болҰп жатңанҰнан, жңтҰ ауоүҰс жайлҰ

— 127 —

бейхабар болатҰнмҰн. БӘрде ЕвропадаүҰ, РесейдегӘ балалар есӘме тҚсӘп кеттӘ де олардҰ ңаттҰ аÇдҰм. Сол маүҰнауи ескертудегӘ маүҰна менӘқ жанҰма ңаттҰ батңан аÇнҰш сезӘмӘмдӘ ж&батҰп, уаӘрген ң&тңардҰ.

Б&л аспани пілекеттен жіне залҰмдардҰқ ңолҰнан жібӘр к+рӘп, азаппен +лген кӘсӘлер, егер он бес жасңа толмаүан болса ңандай дӘнде болса да шіҒид боп саналадҰ.ңасҰнам&сҰлмандарүа &ңсап рухани сҰй-аңҰсҰн аладҰ. С+йтӘп шеккен азабҰн &мҰтҰп кетедӘ. Егер сол азап шеккендер он бес жасҰнан жоүарҰ болса ірӘдҰң аүні ірӘ з&лҰмдҰңңа &шҰраүан адам болса сҰй-аңҰсҰ +те к+п, тӘптӘ онҰқ тозаңтан ң&тҰлуҰна себеп болуҰ мҚмкӘн. СебебӘ ңазӘр аңҰрзаман, Çүни фітрет дейтӘндей дірежеде халҰң жалпҰ дӘнге, Ислам дӘнӘне немң&р5

Тселңос. ЮрӘ аңҰрзаманда Иса пайүамбардҰқ (с.а) шҰнайҰ дӘнӘ келӘп ҚстемдӘк ететӘнӘ жіне дӘн Исламмен иҰң тӘресетӘндей деқгейде болатҰнҰ рас. Олай болса ілбетте, ңа кіфф тақда фітрет дейтӘн надандҰңтҰқ ңоŞ ңарақүҰлҰүҰнда жҚрген жіне ХазӘретӘ Иса пайүамбардҰқ (а.с) дӘнӘндегӘ христиандардҰқ шеккен азаптарҰ олар ҚшӘн белгӘлӘ бӘр маүҰнада шіҒидтӘк міртебе деуге болар. ОнҰқ ӘшӘнде ісӘресестардҰар, білеге &шҰраүандар, паңҰр-дірменсӘздер +ктемшӘл залҰмдардан жібӘр к+рӘп азап шегӘп жатса. Юлбетте м&ндай пілекет олардҰқ азүҰн мідениеттӘқ кесӘрӘнен жіне кҚпӘрлӘктен, пілсіпадан, адасушҰлҰңтан туҰндаүан кҚніларҰнӘлдӘ, арат болҰп кешӘрӘлуӘне себеп болуҰ мҚмкӘн ірӘ оларүа жҚз есе пайдалҰ болар" деп аңиңаттан хабар келдӘ. Аса мейӘрӘмдӘ Хаң таүалаүа шексӘ етемӘр еттӘм. ЮлгӘ аÇушҰлҰңтан пайда болүан уайҰмнан ң&тҰлҰп ж&банҰш таптҰм. Егер м&ндай пілекетке &шараүандар залҰмдар болса жіне адамзатңа ор ңазүан ңанӘшерлер жіне ңара басҰнҰқ пайдасҰ ҚшӘн адамзат ілемӘн отңа ораүан +Ұдан а, алаÇң, деқгейӘ т+мен, адам шайтандарҰ болса олар б&үан ібден лайҰң, б&л ірине РаббҰмҰздҰқ ідӘлдӘгӘ дер едӘм. Егер, ондай пілекетке &шҰраүандар бейшара-байү&ттӘ Ү& ң&тңарамҰн деп жҚгӘргендер болса сондай-аң, бейбӘтшӘлӘктӘ, дӘн амандҰүҰн, дӘни ң&ндҰлҰңтардҰ, адамзат ң&ңҰүҰн саңтаймҰн деп кҚрескендер болса ілбетте ол жанкештӘлӘгтӘқ бӘаүҰнауи жіне аңҰреттӘк пайдасҰ шаш-етектен. ПайдасҰнҰқ к+птӘгӘ сонша ілгӘ пілекет олар ҚшӘн абҰрой болҰп, шаттана ңуанар едӘ.

— 128 —

БауҰрларҰм!

ЖаңҰнда "Румузат-Ұ СіманиÇ" кӘтабҰна енген екӘ рисаленӘ алҰсӘтаптаатҰн мақҰздҰ тілабаларүа жӘберӘп едӘм, жол жабҰлҰп кетпей ңойдҰ. Ол екӘ рисаленӘ ңайта ңарап м&ңиÇт талңҰлап шҰңтҰм. ӨшӘмнен: "МҰна ңҰзҰңтҰ да тамаша керемет ірӘ шҰрҰн маңсатңа бастайтҰн м&ндай тіуіфук жайлҰ рисестӘрмлӘктен ж+нелтӘлмей кедергӘ туҰп басңа маңсатңа ңарай баүҰтталуҰқ" деп тақңалуҰм. Кенет к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ: "Ондай үайби сҰрлардҰ ашатҰн міселеден жҚз діреже мақҰздҰраң ірӘ ңҰмбаттҰ ірӘ жалпҰнҰқ пайдасҰна жарайтҰн, іркӘмнӘқ м&ңтаж жіне болҰқнҰқ негӘзӘ саналатҰн иман аңиңаттарҰ бар. СонҰқ таусҰлмайтҰн ңазҰнасҰна ңҰзмет етӘп, ж&рттҰқ пайдалануҰна жол ашу керек. Юйтпесе зарарҰ тиедӘ. çүни +те мақҰздҰ, биӘк маңсат болҰп табҰлаلّٰهِ ан аңиңаттарҰ екӘншӘ дірежеге шегерӘлӘп кейӘнге ңалар едӘ. Сол ҚшӘн осҰлай болдҰ".
اِذَا جَٓاءَ نَصْرُ اللّٰهِ сҚресӘнӘқ рімӘзӘнде үайби сҰрлар ашҰлҰп к+рсетӘлдӘ, кенет пердемен жабҰлҰп ңалдҰ. Сол ҚшӘн ілгӘ жолмен жҚрӘҰқда еҰзметке к+п ж&мсалмадҰң. Тек тіуіфук жолҰнҰқ н&р-сіулелерӘнен Рисалей-Н&рдҰқ аңиңат екенӘне ділел ретӘндегӘ жіне онҰқ ерекшелӘгӘн к+рсететӘн сондай-аң, Ү&ран ірӘптерӘнӘқ жҚйелӘ орналасуҰнан ірӘ кереметлүаларйҰнан туҰндаүан бӘр иүжаз к+рӘндӘ, Çүни үажайҰп бӘр ңасиетӘ к+рӘнӘс таптҰ. ТаүҰ да ол жолмен бӘздӘ жҚргӘзбедӘ. БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жіне Рисалей-Н&рдан бӘрге сабаң алушҰ достарҰма жеке-жеке сілем ірӘ оларүа К+п жтемӘз жіне д&үаларҰн кҚтемӘз.

Һазиз, адал, мҚбарак, бейкҚні бауҰрларҰм!

Сендер жазүан мҚбарак жіне бӘз ҚшӘн аса ңҰмбаттҰ жіне мен ҚшӘн жіннаттаүҰ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ деп аталатҰн аңҰремейӘрӘҚлдӘршӘндер тарапҰнан келгендей міқгӘ, фірдауси киелӘ сҰйлҰң деуге болатҰн сондай-аң, алда келе жатңан екӘ мейрамдҰ ж&маңтҰқ шекерлерӘндей тіттӘ ңҰлүан ірӘ с&лулҰңтҰқ жетпӘс тҚрӘн киген Хор ңҰздарҰнҰқ к+йлектерӘне &ңсас жіне маүҰна

ҺаалҰсҰмҰзүа сін берген хаттарҰқдҰ алдҰң. Б&л сҰйлҰңтҰқ Рисалей-Н&р ңҰзметӘ

— 129 —

т&рүҰсҰнан ңараүанда +те мақҰздҰ екенӘн жаңҰнда бастан кешкен жіне тҚсӘме кӘрген мҰна бӘр оңиүа арңҰлҰ тҚсӘластҰқ берейӘн. Оңиүа бҰлай:

ОсҰ ңҰмбат маүҰнауи сҰйлҰңтҰ алардан Қш кҚн б&рҰн, Çүни сҰйлҰң Үастомону ңаласҰна келген кезде бӘр тҚс к+рдӘм. ТҚсӘмде бӘздӘқ дірежемӘздӘ к+теру ҚшӘн маүҰнауи жаңтан керемет киелӘ бӘр б&йрҰң келӘпе ңараса ң&рметтеп ңос ңолдап бӘзге &сҰнҰп жаттҰ. АшҰп ңарасаң ілгӘ киелӘ б&йрҰң дегенӘ ҮасиеттӘ Ү&ран болҰп шҰңтҰ. Сол сітте м&ндай бӘр ой келдӘ: Демек Үасиемау ҚшраннҰқ саÇсҰнда Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰ жіне бӘз шікӘрттерӘ үайҰп ілемӘнен жоүарҰ міртебеге ие болҰп, дірежемӘз к+терӘлмек. ҮазӘр сол тҚстӘқ жоруҰ анҰңталдҰ. ЮлгӘ б&йрҰкедергнӘ кӘшкене балалардҰқ ңаламҰмен жазҰлүан Ү&раннҰқ маүҰнауи тіпсӘрӘ екен, тҚсӘмӘзде сонҰ алүан екенбӘз. Б&л тҚстӘқ жоруҰ анҰңталуҰнан бӘр-екӘ саүат б&рҰн Фійзи мен ЮминнӘқ жорҰп, +здерӘ шҰүарүан маүҰналарҰ да д&рҰет етӘмақҰздҰ. Сондай-аң, бӘздӘ шаттҰңңа б+леп, ңуанҰшңа себеп болҰп жатңан осҰ н&рлҰ сҰйлҰңтҰ мен алдҰн-ала сезген болатҰнмҰн, бӘраң аңҰлҰмнҰқ хабарҰ болмаптҰ. ЯйткенӘ онҰқ келуӘнен екӘ кҚн б&рҰн ФійзӘқ жӘбЮминнӘқ хатҰнда баÇндалүан тҚстӘ к+ргенӘмнӘқ ертеқӘне тақнан кешке дейӘн онҰқ ертеқӘне де ідеттен тҰс бойҰмдҰ ңуанҰш кернеп кҚнӘ бойҰ бӘр сҰлтау тауҰп ңуанҰшҰмдҰ сҰртңа шҰүарҰп, отҰз ілде ңҰрҰң мірте кҚлӘмдеп кҚле берген едӘм.

Б&л жаетӘнмӘ +зӘм де Фійзи де тақҰрңап, тақүалдҰң.

{(СӘлтеме): Иі, &стаздҰқ м&ндай к+терӘқкӘ к+қӘл кҚйӘн б&рҰн-соқдҰ к+рмеген едӘк. СебебӘн бӘле алмаүан соқ тақңалүанҰмҰз рас.

Юмин, Фейз}

ОтҰз кҚнде бӘр рет кҚлмеген СаидтҰқ бӘр кҚнде отҰз мірте кҚлүа айҰ тақңалүанҰмҰз рас. ЕндӘ мӘне, сол ңуанҰш пен шаттҰңтҰқ себебӘн тҚсӘнгендей болдҰң. Ол, ілгӘ маүҰнауи б&йрҰңтҰқ хабаршҰсҰ ретӘндегӘ бейкҚні ірӘ Қмми ңҰзмеердӘқ ңолдарҰмен жазҰлүан рисалелер Ислам ілемӘнӘқ таүдҰрҰна жаүҰмдҰ ісер ңалдҰратҰнҰн, имандҰлардҰқ амал діптерӘне сауап жаздҰратҰнҰн сондай-аң, Рисалей-Н&р шікӘрттерңайсҰ арңҰн болашаүҰнан хабар беретӘн кіде болҰп сонҰқ жҰлҰ лебӘ екен. Сол Қлкен сауаптан менӘқ ҚлесӘме мҰқнан бӘрӘ тҚссе де шҚкӘр. РухҰм сонҰ сезӘп, ерӘксӘз шаттанҰп ңуанҰш кернегенӘ мек. Оекен.

— 130 —

Иі, м&ндай жҚздеген бейкҚні жандардҰқ маңб&л амалдарҰ, ңабҰл болатҰн д&үа-тӘлектерӘ басңа да бауҰрларҰмнҰқ амал діптерӘне жазҰлатҰнҰ секӘлдӘ мен секӘлдӘ кҚніҒардҰҚш айл діптерӘне жазҰлуҰ ілбетте шексӘз ңуанҰшңа, мол шаттҰңңа б+лерӘ с+зсӘз. ОсҰндай ңарақ ңалүан заманда осҰнша ңиҰн-ңҰстау кезеқде осҰлай бейкҚні ірӘ ержҚрек тҚрде дӘнг келгеет ету Қлкен жетӘстӘк. БӘз олардҰ жіне Қйреткен м&үалӘмдерӘн ң&ттҰңтап ірӘ ата-анасҰна алүҰс айтҰп сондай-аң, туүан ауҰлҰн, аудан-ңаласҰн, сол аймаңтҰқ тҚгел халңҰн ң&ттҰңтап бірекелдӘ демекпӘз. МҚбарак бейкҚнілар мен Қмми кӘсӘлердӘқ ірңаде &ста жеке-жеке алүҰс хат жазҰп, ң&ттҰңтар едӘм, іттеқ ңолҰмнан келмейдӘ. Олай болса осҰ арзу-ниетӘмдӘ Әске асңандай ңабҰл алҰқдар. Мен олардҰқ атҰ-ж+ндерӘн бӘр шеқбер ӘшӘне жазҰп ңоÇмҰн да д&үа уаңҰтҰмда ңараан, т&мҰн. ЮрӘ олардҰ Рисалей-Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘнӘқ арасҰна ңосҰп барлҰң рухани табҰстарҰма ортаң ңҰламҰн. МенӘқ атҰмнан олардҰқ іке-шешелерӘне немесе тума-туҰстарҰна, &стаздарҰна сілем аи ҰңҰлр. Хаң таүала олардҰ жіне бала-шаүасҰн екӘ дҚниÇда баңҰттҰ ңҰлсҰн, імин.

БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем жолдап д&үа етемӘн жіне олардҰқ д&үа етулерӘн Ү&ранда мадаңталүан осҰ жаңҰнда болатҰн «ліÇли-Ә ашрде» ÇүдӘм, жиеттӘ он кҚнде +тӘнӘп с&раймҰн. Юмин мен ФійзидӘқ тҚс туралҰ хаттарҰн ңоса сендерге жҰлҰ лебӘзбен жӘберӘп отҰрмҰз.

СпартадаүҰ бауҰрларҰма!

Керемет бӘр тҚс к+рдӘм. Ол таүдҰрүа байланҰстҰда меніселенӘ наңтҰлап, к+збен к+ргендей ңанаүаттандҰрдҰ. Ал сол керемет тҚстӘқ екӘншӘ б+лӘмӘ бӘзге маүҰнауи сҚйӘншӘ, ңуанҰштҰ хабар бергендей.

Ол не десеқӘздер, екӘ кҚн б&рҰн стаз тҚс к+редӘеқӘлденде екеумӘз келе жатҰп мен Çүни Фійзи кенет &стазүа бҰлай деппӘн: "Мен осҰ жерден аŞдҰқ тісбихтерӘн терӘп алайҰн". стаз ңараса мен аң жӘпке &ңсас бӘр нірселердӘ жинап жатҰрмҰн. МенӘқ кҚлкӘлӘ с+зӘме жіне аŞдан тісбих алатҰнҰма Әшек сӘлесӘ ңларменҚлӘп оÇнадҰ. ОÇнүан соқ да бӘраз кҚлкӘсӘн тҰÇ алмай жҚредӘ. Сол кҚнӘ кешке дейӘн ідеттен тҰс жиҰрма-отҰз мірте тҚсӘндегӘ оңиүаүа кҚлӘп менӘрдҰқ флжҰқдаүан болатҰн. Үанша жорҰсаң та &йңастҰра алмадҰң.

— 131 —

СосҰн келесӘ кҚнӘ ідеттегӘдей ңанша жҰлдҰң тіжӘрибелермен белгӘлӘ болүанҰндай &стаздҰқ шҰнайҰ тҚсӘнӘқ жорҰмҰ Ç сол кҚнӘ Ç ертеқӘне аÇн болатҰнҰндай белгӘлӘ бӘр уаңҰсҰ ңасүан &ңсайтҰн бӘр досҰ келӘп - ол, &стазүа тҚсӘнде менӘқ бейнемде к+рӘнген үой,- бҰлай дейдӘ: "АŞдҰқ майҰн сататҰндардан алҰп, мешӘтте азаншҰ ірӘ тісбих жасайтҰн бӘр кӘсӘнӘқ айтуҰ бойҰнша науңастанҰп ңалүан Қлкен бӘр кӘсӘге кҚнде тақ ертеқ ӘшуӘ Иі, а ма, не дейсӘз?". стаз м&нҰ естӘгенде тҚс есӘне тҚсӘп бӘраз кҚлген соқ тҚстӘқ жорҰмҰ анҰңталүанҰна тақңалҰп: "Юсте ңолданбасҰн!" деп жауап бередӘ. ЖиҰрма сегӘзӘншӘ МектубтаүҰ тҚске ңатҰстҰ бӘрӘншӘ рисалесӘнӘқ алт-Н&р с&жҰрҰмҰнда баÇндалүанҰндай, садҰң Çүни шҰнайҰ тҚс, ол АллаҒтҰқ жазүан таүдҰрҰ ірнірсенӘ бҚке-шҚкесӘне дейӘн ңамтитҰнҰн к+рсететӘн наңтҰ ділел бтетӘнӘабҰладҰ. стаз мҰқдаүан тіжӘрибемен к+зӘ жеткенӘндей, діл осҰ оңиүа да бӘздӘқ к+зӘмӘз жетӘп мҰна нірсе анҰң болдҰ: Уаңиүалар болмай т&рҰп та таүдҰрдатаңим Ұ, мілӘм ірӘ белгӘлӘ, ол жазҰлүан. Юрнірсе ИліҒи таүдҰрдҰқ таразҰсҰна тҚсӘп, +лшеммен боладҰ. Б&л бӘздӘқ таүдҰрүа деген иманҰмҰздҰ жақүҰртуүа керемет ірӘ наңтҰ бӘр себеп болдҰ. ЮрӘ діл сол тҚстӘқ бӘр ңабатҰнда стаз мҰнанҰ к+редӘ: Рисалей-НсҰ бершікӘрттерӘне жоүарҰ жаңтан бӘр пірмен Çүни б&йрҰң келедӘ. АшҰп ңараса киелӘ б&йрҰң дегенӘ ҮасиеттӘ Ү&ран боп шҰүадҰ. М&нҰқ жорҰмҰ, діл сол кҚнӘ сол саүатта тосҰна жадайда, белгӘлӘ ЮсиÇ ХанҰмнҰқ ҚйӘнде айналасҰ оŞ-+рнекпен к+мкерӘлӘп ішекейленген "Хизб-Қл ЮкбірдӘ" жҚз жҰл болүан тамаша ң&тҰнҰқ ӘшӘнде жіне ол ң&тҰнҰқ ҚстӘн сҰрмамен ішекейлмайтҰнишахтардҰқ мақҰздҰ б&йрҰңтарҰна &ңсатҰп, керемет м+р басҰлүанҰн к+рдӘк. стазҰмҰз ол туралҰ бҰлай дедӘ: "Б&йрҰң келдӘ деп едӘк Ү&ран шҰңтҰ. ЕндӘ Ү&раннҰқ "Хизб-Қл ЮкбірӘ" п табҰ стӘнде патшаүа тін м+р болүандҰңтан Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне арналүан сҚйӘншӘ ірӘ н&р б&лаүҰ ірӘ дамуүа &йҰтңҰ Раббани б&йрҰң болуҰн АллаҒтҰқ рахҰмҰнан кҚтемӘз. ОсҰлай тҚс жорҰлҰп екӘ кҚнненрап, м сендер жӘберген аса ңҰмбат сҰйлҰңтарҰқ тҚстӘқ наңтҰ жорҰмҰн анҰң тҚрде к+рсетӘп бердӘ.

Рисалей-Н&р тілабаларҰ жіне ірдайҰмүҰ ңҰзметшӘлерӘ
Юмин жіне кӘшӘ Хусрев Фійзи
— 132 —

ҺазиуҰсңанл бауҰрларҰм!

Жан-тінӘммен сендердӘ мейрамдарҰқмен ң&ттҰңтаймҰн. Б&л мейрамдҰ берекелӘ ңҰлүан мҚбарак ей, кҚнілар мен м&хтарам ңарттардҰқ сондай-аң, &стаздарҰнҰқ жазҰп бӘзге жолдаүан ңҰмбаттҰ зиз, алерӘ. БӘз олардҰ реттестӘрӘп, тҚптеп бес том ңҰлҰп сҰртҰн ідемӘлеп ңаптап ңойдҰң. Ү&дай ңаласа халҰң одан к+п пайда к+редӘ. ЮлгӘ мҚбарак бейкҚнілар мен м&хталдасҰмми жандардҰқ пік пейӘлмен, аң ниетпен жазүан рисалелерӘ Рисалей-Н&рдҰқ кіраматҰн ңуаттап, одан ірӘ жандандҰрҰп жӘбердӘ. ОлардҰқ жазуҰ еқ ідемӘ жазулардан да ідемӘ екенӘ сезӘлӘп т&р. БӘр ңҰзҰүҰ, денедеалалар жазүан тіуафукңа толҰ кӘтаптҰ Фійзи ідемӘлеп, тҚптеген маүан ікелген кезде менӘқ арңам шаншҰп ңаттҰ ауҰрҰп т&рүан-дҰ. ТӘптӘ бауҰрларҰма: "ОйпҰрм-ай, арңамдҰ уңалап жӘберӘқдершӘ, ңаттҰ ауҰрҰп барадҰ!" дегенмӘн. Кенеүни ор кӘтаптҰ ашҰп ңарай бастаүанҰмда шипа болҰп тіуӘр болҰп кеткенӘм сонша шаншудҰ &мҰтҰп кетӘппӘн. КейӘн есӘме тҚсӘп тақ ңалдҰң. БӘз сол рисалелердӘ жазүанӘ болу атҰ-ж+нӘн, жастарҰн ілгӘ кӘтаптҰқ алүаш беттерӘне үибрат ҚшӘн ірӘ оларүа д&үа еткӘзу ҚшӘн жазҰп ңоÇмҰз. Оларүа ісӘресе &стаздарҰна, іке-шешелерӘне менӘқ атҰмнан жеке-жеке сілем айтҰп, олардҰқ жасаүан ңҰрисалерӘн жіне мейрамдарҰн менӘқ атҰмнан ң&ттҰңтақдар! Олар менӘқ Спарта туралҰ зор ҚмӘтӘмдӘ аңтап Әс жҚзӘнде растаүанҰ ҚшӘн Қлкен ж&банҰш сҰйладҰ. Сол ҚшӘн оларүа +ле-+лгенше ңарҰздар екенӘмдӘ, сондай-аң, МҚбарактар тобҰна, Н&р медресесاِلَّا&р мен ГҚл фабрикасҰнҰқ иелерӘне дін риза екенӘмдӘ жеткӘзӘқдер. Намаз тісбихатҰнҰқ сҰрҰ бойҰнша, намаздан соқ тісбих арңҰлҰ, зӘкӘр мен тіхлил арңҰлҰ "Хатме-и муаззама-и М&хаммадиÇ", "Халңа-и тахмидат-Ұ АхмедиÇ"гӘ міжталатҰн барлҰң зӘкӘр етушӘлер мен тісбих етушӘлердӘ ңамтҰүан кеқ шеқберге ойша ену, ниетпен кӘру ңалайша н&р-фійӘз алуүа себеп боладҰ, сол секӘлдӘ мен жіне бӘз, Рисалей-Н&рдҰқ ауңҰмҰ кеқ дірӘс шеқберӘне кӘрӘп, ол жерде н&р ала 1362н дірӘс алҰп, д&үа етӘп, ңҰзмет етӘп жҚрген мҰқдаүан бейкҚні жандардҰқ, мҚбарак ңарттардҰқ д&үа-тӘлектерӘне, ңайҰрлҰ амалдарҰна ортаң болу ҚшӘн ірӘ олардҰқ д&үаларҰна "імин" дегендей жіне +зӘн олармен бӘрге отҰрүандай сезбӘлмейңол &стасҰп, осҰлай ниет етӘп, ңиÇл ң&рҰп, сендермен ойша болса да бӘрге болүанҰмҰзүа аса ңуанҰштҰмҰз. ЮсӘресе +мӘрӘмнӘқ
— 133 —

соқүҰ кезеқӘнде м&ндай бейкҚні ңҰмбаттҰ маүҰнауи балалар жіне жҚздеген кӘшкене Абдрахмандар нісӘп болүанҰ. Лауа да бӘр шҚкӘр. Б&л мен ҚшӘн дҚниÇда жҚрӘп жіннат +мӘрӘн сҚргендей ңуанҰштҰ жаүдай. Яткен ңасиеттӘ Рамазанда науңастанүан соқ менӘқ орнҰма ірбӘр бауҰрҰм бӘр саүат еқбек еткен-дӘ. СонҰ шабҰтпайдасҰн анҰң-ңанҰң к+ргендӘктен м&ндай д&үаларҰ керӘ ңайтарҰлмайтҰн бейкҚні, мҚбарак ңарттар мен баңҰттҰ &стаздарҰнҰқ менӘқ атҰмнан анда-санда ауҰзша, жіне жҚрекпен д&үа жасап, еқбек етуӘ жіне ңаламдарҰмен жірдем етуӘ орасрсетке пайда ікелдӘ. Б&л, менӘқ Рисалей-Н&рүа ңҰзметӘмнӘқ аңҰреттӘк баңи жемӘсӘнӘқ дҚниедегӘ к+рӘнӘсӘ деп бӘлемӘн.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى

(Аса мақҰздҰ)

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ОсҰ кҚнӘ тҰм адал ірӘ м&ңиÇт бӘңамай рҰмҰз байңамай, м&ңиÇтсҰздҰң жасап опҰң жегенӘне байланҰстҰ, сондай-аң, осҰ соқүҰ т+рт ай бойҰ мҰқ адамдай алақдауҰм керек бола т&ра ілемнӘқ ңазӘргӘ халӘнен, саÇси ахуалдан, соүҰс жайлҰ ен жақае с&рамай, мҚлдем ңҰзҰңпай, тӘптӘ ңаламай жҚргенӘме Фійзи мен Юмин сҰндҰ хас бауҰрларҰм тақҰрңап, себебӘн с&раүан-дҰ. Сол ҚшӘн бӘр аңиңаттҰ б&дан б&рҰн да баÇндаүанҰмдай таүҰ да бӘршама айтуҰма тура келӘп т&р. БҰлайшм. ДемМҰна заманда иман аңиңаттарҰ бірӘнен б&рҰн еқ жоүарҰ орҰнда т&рҰп бастҰ маңсат болҰп, ңалүан міселелер екӘншӘ, ҚшӘншӘ, т+ртӘншӘ дірежеде ңалҰп жіне Рисалей-Н&р арңҰлҰ оүанхалал т ету бӘрӘншӘ, бастҰ мӘндет ірӘ ңҰзҰңтҰ ірӘ наүҰз маңсат болуҰ керек. Алайда ңазӘргӘ тақда дҚниÇлҰң т&рмҰс ісӘресе ңоүамдҰң +мӘр, ісӘрем&нда си ахуал, онҰқ ірӘсӘ азүҰн мідениет пен адасңандҰңтҰқ жазасҰ ретӘнде келген ИліҒи ашудҰқ к+рӘнӘсӘ Çүни мҰна дҚние жҚзӘлӘк соүҰс ж&рттҰ алақд сондабӘр жаүҰна жаңтасу, жҚйкенӘ тоздҰратҰн ңҰзу айтҰс-тартҰс: мӘне осҰ нірселер жҚрекке тереқ бойлап, тӘптӘ олардҰ ң&ндҰ алмаздай иман аңиазүан Ұ т&ратҰн жерге, Çүни жҚректӘқ т+рӘне шҰүарҰп с+йтӘп зиÇндҰ да фіни арзу-тӘлектердӘ бӘрӘншӘ орҰнүа ңойҰп мҰна үасҰр адамдардҰ ібден есеқгӘретӘп адастҰрдейӘн. стҰруда... ніпсӘнӘ ңоздҰрҰп, ңоздҰруда...

— 134 —

Рисалей-Н&рдҰқ шеқберӘнен тҰс ңалүан үалҰм-ү&ламалар тӘптӘ іулиелер де ілгӘ саÇси жіне ңоүамдҰң +мӘрдӘқ ҰңпалҰнда ңалҰп мақҰздҰ міселе иман аңиңаттарҰн дейтазӘргӘншӘ, ҚшӘншӘ дірежеге шегерӘп ілгӘ аүҰмдарүа ерӘп, к+зңарасҰ +зӘне сійкес екӘ жҚздӘ мҚнафҰңтардҰ жаңсҰ к+редӘ, ал +з пӘкӘрӘне ңарсҰ, ойҰ б+тен аңиңат иесӘ имандҰ жандҰ тӘптӘ керек болса іулиенӘ мӘнеп-сҰнап, жек к+редӘ. Керек д. ҮажеӘни сезӘмдердӘ де ілгӘ аүҰмдарүа ң&рал ңҰладҰ.

МӘне, б&л үасҰрдҰқ м&ндай с&мдҰң ңауӘп-ңатерӘне ңарсҰ т+теп беретӘн Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘ, онҰмен ш&үҰлдану мен ҚшӘн ңазӘргӘ саÇсаттан, ілгӘндей аүҰмдарданРисалеайда мақҰздҰ болүандҰңтан ол міселелер мен ҚшӘн ң&нҰн жойҰп назарҰмнан тҰс ңалүанҰ сонша мҰна болҰп жатңан дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰ т+рт айдан берӘ бӘрде-бӘр ңҰзҰүҰп с&рамаппҰн. Сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ хас тілабаларҰ баңи аедӘ. Жй ң&ндҰ иман аңиңаттарҰна ңҰзмет етӘп жҚргенде залҰмдардҰқ шахмат ойҰнҰна ңҰзҰүҰп +здерӘнӘқ киелӘ ңҰзметтерӘн баÇулатуүа, тоңҰратуүа болмайдҰ жіне ой-пӘкӘрлерӘн ондай нірселермен ласаүала керек.

Хаң таүала бӘзге н&р жіне н&рлҰ мӘндет жҚктеген. Оларүа болса з&лҰмат, з&лҰмдҰңңа толҰ шахмат ойҰнҰн берген. Олар бӘзге тоңмейӘлденӘп жірдем етпей ірӘ ңолҰмҰӘндетӘкиелӘ н&рларүа ңҰзҰңпай, с&рамай жатҰрса бӘз олардҰқ ңарақ ңалүан ойҰндарҰна ңҰзҰүҰп, ңҰзметӘмӘзге зиÇнҰ, тисе даүҰ оларүа мін берӘп ш&үҰлдану, +зӘмӘздӘ т+мендету ірине б&рҰс. БӘзге жіне бӘздӘқ ңҰзе іулик+қӘл к+теруӘмӘзге +з арамҰздаүҰ маүҰнауи зауҰң, рухани ліззат жетедӘ, тӘптӘ асҰп тҚседӘ. БауҰрларҰма тҚгел жеке-жеке сілем жіне келе жатңан мейрамдарҰн шҰн жҚректен ң&ттҰңтаймҰн!

اَلْبَاقِى هُوَ الْ Амана
Саид Н&си
— 135 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ قَطَرَاتِ الثَّلْجِ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!зүан ңаүҰ да сендердӘ осҰ аймаңтаүҰ бауҰрларҰммен бӘрге мерекелерӘқмен ң&ттҰңтаймҰз. Сендер жазүан бес-алтҰ хатңа жауап ретӘнде бес-алтҰ хатпен жауап беруӘмӘз керек, едӘ бӘраң мен Қмми Çүни жазуҰм нашар бболатҰҰңтан айҰпңа б&йҰрмақҰздар, ңҰсңа ңайҰрүан хатңа ренжӘмеқӘздер.

БӘрӘншӘден: Хусрев +з хатҰнда Рисалей-Н&рүа ңҰзмет ете алмай жҚргенӘн айтҰп +кӘнген екен. Оүан айтҰқҰздар: ХусревтӘқ к+з тартар с&лу жазуҰ мен к+шӘрӘп бер* * *>таптарҰ онҰқ орнҰна ңарңҰндҰ тҚрде еқбек етӘп, жарңҰн ңҰзмет етуде.

Сондай-аң ХулусидӘқ ЖиҰрма жетӘншӘ Мектубңа енген хаттарҰнҰқ +зӘ онҰқ орнҰна ңҰзмет етӘп, мӘндетӘн атңаруда. ЮрӘ, онҰқ марң&м анасҰна арнайҰ тҚрде с ірӘ ңҰлуда. Жіне айдҰндҰң Хасан АтҰфтҰқ ХафҰз АлидҰқ хатҰна бӘр б&рҰшҰна жазүан теқдесӘз мҰна д&үасҰ: "Уа, РаббҰм! КҚлдӘре г+р СаидтҰ! Ол кҚлген кезде гҚлдер ашҰладҰ!". ОсҰ үажап с+зӘ онҰқ Рисалей-Н&рүа адалдҰүҰнҰқ, ҰстҰң ҰңҰласҰнҰқстҰң БатҰ болса керек, отҰз кҚн бойҰ бӘр рет те кҚлмеген байү&с Саид бӘр кҚнде отҰз рет кҚлгенӘ туралҰ жазүанҰна ірӘ сол хаттҰ поштамен жӘберген кҚнӘне ділме-діл сійкес келӘп т&р. Аүаш &стасҰ АхмедтӘқ менӘ ңуанҰштан жҰлатңан жіне не боле жҚрген к+птеген сауалдарҰма жауап боларлҰң Рисалей-Н&рдҰқ мҚбарак шікӘрттерӘ тақүажайҰп тҚрде бӘр тҚнде барлҰң келген хаттардҰ тиӘстӘ адрестілӘ кеӘберӘп ҚлгергенӘ жайлҰ жазүанҰ маүан ңаттҰ ісер еттӘ. ОнҰқ менӘ шексӘз ңуантңан, риза ңҰлүан хатҰн бӘр кӘтаптай немесе он хат ретӘнде ңабҰл еттӘк. Хаң таүала мол рахҰмҰмен ңаҒарн саүатҰр &ста АхмедтӘ, марң&м, тҰм адал, аса жанкештӘ жіне сегӘз жҰл маүан ңҰзмет еткен бауҰрҰм &ста М&стафа ЧавуштҰқ орнҰна бергенӘн тҚсӘндӘк.

Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ ХафҰз АлидҰқ хаттарҰ +те міндӘ де кҚрделӘ ірӘ нізӘк сезӘммен, кіланҰқ а &ңсаүан ҰстҰң ҰңҰласпен жазҰлүандҰңтан жауап ретӘнде &зҰн хат жазудҰ керек етедӘ. БӘраң

— 136 —

ізӘрге тек бҰлай деп жауап ңайҰрамҰз: Ол, жамаүаттҰқ атҰнан бӘздӘ мейр пайдаң&ттҰңтаүан болса бӘз де онҰ уікӘл ретӘнде ңабҰлдап, барлҰүҰмҰздҰқ атҰнан ірбӘр бауҰрҰмҰзүа ң&ттҰңтаүанҰмҰздҰ бӘлдӘремӘз. Мен ҚшӘн МҚбарактар, Таем жалірӘ бӘрге жҚргендей. ТахиридӘқ аса ңҰмбат ңаламҰмен бӘзге жӘберген Жіннат таүамдарҰндай тҰм тіттӘ, хор ңҰздарҰнҰқ киӘмӘндей керемет с&лу жазуларҰ осҰ аймаңта ж&рттҰқ назарҰн аударҰп жаппай ңҰзҰүҰп, талңҰлап оңуүа , бӘр болуда. ХафҰз АлидӘқ хатҰнда баÇндалүан Тахири жазүан ірӘ бӘзге жӘберген С+здер кӘтабҰн ілӘ алүанҰмҰз жоң. ОнҰқ бейкҚні екӘ мҚбарак ңҰзҰ к+шӘрӘп жазүан рисалелер осҰ +қӘрде ңҰз-келӘншектер арасҰнда кезӘп жҚр, кӘм к+рсе Рисаүа" дерүа ңҰзҰүҰп, тартҰлуда. Еқбеккеш ірӘ жанкештӘ ТахиридӘқ к+птеген кіделерӘ бӘздӘ дін риза ңҰлуда.

Рисалей-Н&рдҰқ хат тасушҰсҰ мҚбарак АбдуллаҒтҰқ жрсем д ңалай деп с&рамаңшҰ едӘм, ХафҰз АлидӘқ хатҰ с&рамай-аң жауап бердӘ. АллаҒ екеуӘнен разҰ болсҰн. Ол хаттҰқ соқҰнда +ткен мен болашаңтҰ жіне аспан т&рүҰндарҰн да шр, мейҰратҰн бейкҚні жандар мен мҚбарак Қмми ңарттардҰқ таза, пік сҰй-кіделерӘ туралҰ жазүан екен. Яте тамаша!

Н&р баүдаршамҰнҰқ теқдесӘз баңҰлаушҰсҰ к+кӘрек к+зӘ ашҰң СабридҰқ маүан жеке жазүан хатҰнда мҚбарак бӘр ханҰм ңасиеттӘ Жіушан-Қл метӘндд&үасҰн жаттап алүанҰн айтҰптҰ. Демек ол б&рҰннан берӘ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ ӘшӘнде болуүа лайҰң жан. Б&л сонҰ к+рсетедӘ. ОнҰмен бӘрге д&үа тӘзӘмӘне енген жіне ХазӘретӘ Міулана ХалидтӘқ шапаҰнан ңҰптҰ тҚрде саңтап, онҰ бӘзге табҰстаүан ЮсиÇ ханҰмнҰқ кенеттен к+кейӘне келген хатҰн сендерге жӘбермек ойдамҰз.

КозжалҰң ХатибтҰқ егер Рисалей-Н&рмен байланҰсҰ болса Сабри менӘқ атҰмнан оүан сілем жолдасҰн. БӘзге келген бейкҚні, ҚмалатҰнӘқ жіне олардҰқ &стаздарҰ жазүан рисалелердӘ жетӘ том ңҰлҰп ідемӘлеп тҚптеп ңойдҰң. БейкҚнілар жазүан тіуіфуктҰ керемет б+лӘмдерӘ +зӘнше бӘр том ңҰлҰп, ален иелар жазүан тамаша н&сңалардҰқ арасҰна батҰр ШҚкрҚнӘқ М&үжизат-Ұ Ахмедие аттҰ н&сңасҰ ңосҰлҰп екӘншӘ том болҰп тҚптелдӘ. ЖетӘ томнҰқ ірбӘрӘнӘқ бас жаүҰна ҚшӘншӘ беттегӘ жазу үибрат болсҰн деп жазҰлдҰ. Баршаүаемге ң.

— 137 —

БӘзге, Рисалей-Н&рдҰқ кӘшкентай, бейкҚні шікӘрттерӘ, елу-алпҰс тілабаларҰ жіне ңҰрҰң-елу Қмми мҚбарак ңарттар сондай-аң, олардҰқ &стаздарҰ жазүан таразҰлтҰ, тамаша н&сңалар келдӘ. БӘзолардҰ жетӘ том ңҰлҰп тҚптеп ңойдҰң.

Б&л, мҚбарак ҚммилердӘқ Çүни оңу-жазу бӘлмейтӘн ңарттардҰқ ңҰрҰң жҰлдан кейӘн Рисалей-Н&р ҚшӘн шаруаларҰн ңойҰп жазу-жазудҰ ҚйренуӘ тақңаларлҰң жійт. Сондай-аң, бжайҰлҰ балалардҰқ Рисалей-Н&рдан сабаң алүанҰ ірӘ к+шӘрӘп жазүандарҰ ңуанарлҰң оңиүа. ОлардҰқ мҰна заманда осҰлай ҰңҰласпен ңҰзмет еткенӘне ңарап, Рисалей-Н&рда рухани зауҰң, тартҰн ойр&р бар екенӘне к+зӘмӘз ібден жеттӘ. ЯйткенӘ мектептерде балалардҰ оңуүа ҰнталандҰру ҚшӘн небӘр к+қӘл к+терер ойҰндар, ңҰзҰңтҰ Әс-шаралар &йҰмдастҰрҰлатҰнҰ мілӘм. БӘдай дасалей-Н&р одан да артҰң ліззат, ңуанҰш, жӘгер беретӘндӘктен жас +спӘрӘмдер, балалар, Қмми ңарттар осҰлай Ұнта-ҰңҰлас танҰтуда. Жіне б&л жійт мҰнанҰ меқзейдӘ: Рисалей-Н&р тамҰрҰн тереқге жаŞда. ҰңҰлалаҒ ендӘ онҰ ешбӘр кҚш ңопара алмайдҰ. рпаңтан &рпаңңа жалүасҰн тауҰп жайҰла бермек. СонҰмен ңатар, ілгӘ бейкҚні жас +спӘрӘмдер секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰқ аÇсҰна кӘрген манаүҰ ҚмҮара!"ттардҰқ, кейбӘр малшҰ шопандар мен шаруашҰлҰң иелерӘнӘқ, жеке кісӘпкерлердӘқ мҰна заманда Çүни осҰндай ңиҰн кезеқде бірӘнен б&рҰн Рисалей-Н&рүа ңарңҰндҰ еқбек етӘп, ңҰзу ңолдауҰ ойландҰрарлҰң жійт. Демек ж&рт б&л заманда Рисалей-Н&рүз мҰнаан бетер м&ңтаж болүанҰ үой, егӘншӘлер, малшҰлар, ру басҰ, бай мен кедей, жалшҰлар {(СӘлтеме): ЮсӘресе Рисалей-Н&рдҰқ ңаҒармандарҰнан ШҚкрҚ мҰрза, сондай-аң, тау командирӘ Шопبِاسْمи, ру басҰ БахадҰр СҚлейман жіне солар секӘлдӘ жандардҰқ ңайрат-жӘгерлерӘне ишара.} аса ңажеттӘ зат ретӘнде, тӘптӘ одан да ңажеттӘ деп Рисалей-Н&рдҰқ аңиңаттарҰна жҚгӘруде, жан тінӘмен &мтҰлуда.
— 138 —

Һазиз, адал бауҰрларÇнҰп, Б&л жаңта жолдар жабҰң, пошта келмейтӘн болдҰ. Сендерден келуӘ тиӘс бӘр хат Çки бӘр рисале бар едӘ, сонҰ кҚтудемӘн. ҮазӘр к+кейӘме бӘр ой келдӘ де кҚтпей-аң, осҰ аймаңта жаүҰмдҰ ісер еткен Қш жазба рисаленӘ жӘберӘп отҰрмҰн. БейкҚнілар, Қмми батҰр к ңарттар жіне ңаҒарман ТахиридӘқ жазүан н&сңаларҰ жарңҰн ңҰзмет етӘп, ңарақүҰлҰңтҰ сейӘлтуде. Тек шаүҰн бӘр н&сңанҰ ж+ндеп жатңанҰмда аздап ңиналдҰм. БӘраң ол ңиналҰс жанүа жаүҰмдҰ ірӘ керемет рахҰмшҰлҰң болдҰ. Юл: КейбкҚні жіне мҚбарак жандар менӘ +з ңатарҰна ңосҰп алдҰ. СебебӘ жазуларҰ менӘқ жазуҰма &ңсайдҰ. СондҰңтан, ілгӘ жазбалардҰ +зӘм жазүандай ңарап иеленӘп алдҰм. Егер мен жазса. ОсҰ іл осҰлай болар едӘ.

(ҮастамонудаүҰ бауҰрларҰма арнап жазҰлүан бӘр аңиңат. МҚмкӘн сендерге де пайдалҰ тиер деп жӘберӘп отҰрмҰн)

Рисалей-Н&р, +зӘнӘқ адазүан хайсар шікӘрттерӘне орасан зор табҰсңа кемел, Қлкен нітиже бередӘ. ОнҰқ аңҰсҰ ретӘнде шікӘрттерӘнен табандҰлҰң шҰнайҰ адалдҰң, ірдайҰмүҰ, мҰзүҰмасан ңошрлҰң с&райдҰ.

Рас, он бес жҰлда ңол жететӘн ңуаттҰ тахңиңи иманүа Рисалей-Н&р арңҰлҰ он бес аптада, кейбӘреулер он бес кҚнде жетуӘне боладҰ. М&нҰ. МҰсаа жҰлдан берӘ жиҰрма мҰқ адам к+рӘп к+зӘ ібден жеткендӘктен толҰң сенӘммен айта аламҰз. Сондай-аң, "иштирак-Ұ аүмал-Ұ ухрауиÇ" Çүни аңҰреттӘк амалдардҰ +зарمِه۪ سсӘп атңару ңаүидасҰна байланҰстҰ кҚн сайҰн мҰқдаүан таза жҚрекпен шҰңңан маңб&л д&үалардҰқ жіне мҰқдаүан ӘзгӘ жандардҰқ атңарүан салих амалдарҰ екӘ сқ сауабҰн иеленӘп ірбӘр шҰнайҰ да адал, ңайсар шікӘрт амал т&рүҰсҰнан мҰқдаүан адамдай ңҰруар еқбек еткен болҰп есептеледӘ. М&нҰ сонау кірамат тҚрде ірӘ жоүарҰ баүалап ХазӘретӘ Имам-Ұ Али (РадиаллаҒу анх) ҚшшікӘрт хабар берген екен. Һаус-Ұ Аүзам да (Үуддус-Ұ сиррух) ңуанҰп ірӘ ң&лшҰндҰру маңсатҰмен сҚйӘншӘлегендӘ. Сондай-аң, ҮасиеттӘ Ү&ранда б&л туралҰ б&лтартпас ишара белгӘ берген Çүни ілгӘ ҰңҰластҰ шікӘрттер іҒл-Ә саүадат, асхаб-Ұ жіннат Çүни міқӘ байүҰттҰ ірӘ жіннат иелерӘ
— 139 —

болатҰнҰн хабарлаүан. Б&л да манаүҰ міселенӘ мҰңтап ділелдейдӘ. Юлбетте м&ндай мол табҰс ілгӘндей аңҰ с&райдҰ. М&нсендерңат екенӘ рас. Рисалей-Н&р аÇсҰна жаңҰн жҚрген ӘлӘм иелерӘ, тариңатшҰлар, сопҰлар онҰқ аÇсҰна кӘрулерӘ керек жіне жинаүан ӘлӘмӘн, тариңаттан тапңанҰн пайдаланҰп онҰ ңуаттап, кеқӘ мҰқдарауҰна атсалҰсуҰ ңажет жіне шікӘрттерӘн ҰнталандҰрҰп, +зӘнӘқ бӘр кесек м&зүа &ңсас менмендӘгӘн Қлкен н&р дариÇсҰна ие болуҰ ҚшӘн ілгӘ н&р аÇсҰндаүҰ абҰл-хаÇт +зенге тастап енӘқ тоерек тӘптӘ шарт. Юйтпесе Рисалей-Н&рүа ңарсҰ бісекелескендей +зӘнше жол ашса +зӘ де зиÇнүа &шҰрайдҰ ірӘ мҰна м&стаңим, тура жол Ү&раннҰқ дақүҰлҰна парңҰна бармай зиÇн берген боладҰ. ДӘннеҰқ ортендерге белгӘлӘ бӘр маүҰнада к+мектескен боп есептеледӘ. Абай болҰқдар! ДҚниÇлҰң аүҰмдар, ісӘресе саÇси аүҰмдар, онҰқ ӘшӘнде сҰртпен байланҰсҰ бар аүҰмдар Ұңпал етӘп араларҰқа алауҰздҰң кӘрпӘсӘн оүан жол бермеқдер!Салаха алдҰмҰзда бӘрӘккен кіпӘрлер тобҰ мен имансҰздар &йҰмҰ бар, сорлатҰп кетпесӘн!

اَلْحُبُّ فِى اللّٰهِ ٭ وَ الْبُغْضُ فِى اللّٰهِ деген Рахмани ереженӘ саңтаудҰқ орнҰна (Ү&дай саңтасҰн!) اَلْحُبُّ فِى السِّيَاسَةِ وَ الْبُغْضُ لِلسِّيَاس жазулген шайтани ереженӘ &станҰп перӘштедей пік аңиңат бауҰрҰқа к+з алартҰп, ал "іл-ханнас" сҰңҰлдҰ саÇси пӘкӘрлес жолдасҰқа сҚйӘспеншӘлӘк, ң&рмет к+рсетӘп, жаңтастҰрҰп іртебеҰүҰна ойша ортаң ңҰлмасҰн!

Рас, ңазӘргӘ тақда саÇсат ж&рттҰ мазалап к+қӘл хоштҰүҰн б&зҰп, жҚйкесӘ ж&ңа жандардҰ азапңа салуда. К+қӘлӘнӘқ тҰнҰш, жанҰнҰқ рахат болүанҰн ңал нітиждам саÇсаттан аулаң болуҰ тиӘс. Иі, соқүҰ кездерӘ іркӘм Ç жҚрегӘмен, Ç жанҰмен, Ç аңҰлҰмен, Ç денесӘмен мҰна пілекеттерден зиÇнүа &шҰрап азап шегуде. Жаүдай аÇнҰштҰ. ЮсӘресе адасңандар мен б "АÇт-ар АллаҒтҰқ баршаүа ортаң ірдайҰмүҰ мейрӘм-шарапатҰнан, жаппай болатҰн Субхани хикметӘнен бейхабар болүандҰңтан адамзаттҰқ басҰна тҚскен ңайүҰнҰ ойлап адами т&рүҰдан алақдап +з азабҰнан б+лек адамзларҰқаңайүҰ м&қҰн шегӘп, ңайүҰсҰна ортаң болҰп уайҰмдап жан азабҰн тартуда. Олар +здерӘнӘқ бастҰ мӘндетӘ, жауаптҰ да ңажеттӘ мӘндеттерӘн &мҰтҰп босңа, орҰнсҰз тҚрде аÇсҰ кеқ, саÇси ңаңтҰүҰстар мен ілем уаңиүаларҰна алаалмас.радио тҰқдап, босңа араласҰп рухтарҰн

— 140 —
есалақ, аңҰлдарҰн заржаң, мҰлжҰқ ңҰлуда. ЮрӘ бӘле т&ра +зӘне зиÇндҰ Әске разҰ болүандҰңтан ал, зиÇнүа разҰ болүан адамжаŞ мӘӘрӘм-шапаүат жасалмайдҰ деген мҰна: اَلرَّاض۪ى بِالضَّرَرِ لَا يُنْظَرُ لَهُ ңаүидаүа байланҰстҰ аÇушҰлҰң, мейӘрӘмге б+леу аңҰсҰнан айҰрҰлуда. ОлардҰ аÇудҰқ ңажетӘ жоң, меӘрӘмдӘлӘк жасалмайдҰқ таүд +здерӘ бастарҰна босңа біле тӘлеп алүандар.

МенӘқ ойҰмша, бҚкӘл жер шарҰнда осҰ пілекеттен, бҚлӘк пен апаттан аман ңалҰп жҚрегӘ тҰнҰш, жанҰ рази дейзӘн саңтап ңалүандар тек шҰнайҰ иман иелерӘ, тіуекелдӘ тҚсӘнгендер мен таүдҰрүа риза болүандар. ОнҰқ ӘшӘнде де мҰңтап саңталүандар Рисалей-Н&рдҰқ аÇсҰна адал ниетпен кӘргендер. Олай дейтӘнӘм, олар Рисалей-Н&рдан тахңиңи иман дірӘсӘн алңҰсҰн нҰқ н&рҰмен, к+зӘмен ңарап ірнірседен ИліҒи РахҰмнҰқ белгӘ-нҰшандарҰн, керек болса +зӘн, к+зӘн к+рӘп кез-келген нірседе шексӘз хикметтӘ, сондай-аң ідӘлдӘктӘқ ісем жамалҰн к+ре

АлӘ. СондҰңтан таүдҰрүа тісӘлӘм ірӘ риза болҰп ИліҒи рубубиÇттҰқ ӘсӘ Çүни ңазӘргӘ пілекеттерге наразҰлҰң бӘлдӘрмей, к+нӘп керӘсӘнше разҰ болҰп кҚлӘмсӘреп ңарсҰ алуда. Жіне АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘнен асҰра мейӘрӘм ңҰлмайтҰндҰңтан уметӘнеп, азап шекпейдӘ. МӘне, осҰүан байланҰстҰ тек аңҰреттӘк +мӘрде үана емес б&л дҚниенӘқ +зӘн де баңҰттҰ болҰп, рахат +мӘр сҚргӘсӘ келетӘн ӘздегендерӘн - сансҰз тӘшӘқе елерден +ткен - Рисалей-Н&рдҰқ имани жіне Ү&рани дірӘстерӘнен таба аладҰ, тауҰп та жҚр.

ОсҰ кҚндерӘ екӘ естелӘкке орай екӘ нірсе к+кейге келдӘ.

БӘрӘншӘсӘ:>ОсҰ ңалада Рисалей-Н&рмен баН&рүа ң&рүан жасҰ Қлкен егде ійелдердӘқ табандҰлҰң танҰтҰп, басңалар сиÇңтҰ солңҰлдаң болмауҰнҰқ себебӘн бӘлгӘм келдӘ. Кенет к+кейге мҰна бӘр хадис келдӘ: عَلَيْكُمْлшемӘмنِ الْعَجَائِزِ Çүни "АңҰрзаманда жасҰ егде ійелдердӘқ ҰңҰластҰ дӘндарлҰүҰнан, мҰңтҰ имандарҰнан пайдаланҰп, солардҰ +неге т&тҰқдар!"

Рас, жасҰ &лүайүан ійелдердӘқ табиүатҰ ілсӘз, сез &станірӘ жҚректерӘ мейӘрӘмге толҰ болүандҰңтан еқ бӘрӘншӘ боп дӘндегӘ ж&банҰшңа, н&рүа солар м&ңтаж келедӘ. Сол секӘлдӘ бірӘнен б&рҰн бойларҰндаүҰ жанкештӘ мейӘрӘмдӘлӘк сезӘмӘнӘқ кҚшӘмен дӘннен табҰлатҰн аса ңамңорлҰңңа, мол мейӘрӘмнӘқ ж&баен безрҰна,

— 141 —

РахманнҰқ рахҰмдҰ ӘлтипатҰна сондай-аң, рухани демеуге ірӘ медетке ңажеттӘлӘк сезӘнедӘ. ОлардҰқ табиүатҰ дӘнде табандҰ болудҰ талап етедӘ. СондҰңтан мҰна заманда осҰ ңажеттӘлӘктӘ толҰң ңанаүаттандҰратиÇт іралей-Н&р, бірӘнен б&рҰн олардҰқ жандарҰна жаңҰн, к+қӘлдерӘне &нап жҚректерӘнӘқ т+рӘнен орҰн алуда.

ЕкӘншӘсӘ: ЖаңҰнда маүан іртҚрлӘ маңсатта бӘрнеше кӘсӘ келдӘ. Мен олардҰ аңҰрет ҚшӘн келңиүа бп ойладҰм. С+йтсем Ç сауда-саттҰүҰ д&рҰс болмай, Ç ж&мҰстарҰнда кедергӘлер болҰп жолдарҰ болмай жҚр екен. Сол ҚшӘн бӘзден жіне Рисалей-Н&рдан демеу с&рап ӘстерӘ оқүа бассҰн ірӘ зиÇннан ң&тҰлуҰ ҚшӘн д&үа с&рап, ірӘ аңҰлдасңан болдакҚнеген екен.

Мен оларүа не десем жіне не Әстесем екен деп оүа баттҰм. Кенет к+кейге м&ндай бӘр ой келдӘ: "Сен, есалақдарүа &ңсап олардҰ одан ірӘ есӘнен адастҰрҰп есалақүа &ңсап олармен с+йлеспе!

Жаесеқ, жҰланнҰқ уҰн ңайтаратҰн басҰтңҰ дірӘ жасайтҰн ірӘ жҰланнан ңорүауүа жауаптҰ бӘр адам, жҰландарүа &сталҰп бӘр жаүҰнан шҰбҰн шаүҰп жатңан, бӘраң онҰ ңорүайтҰндарҰ к+п бӘреуге ілгӘ жҰланнан саңтау мӘндетӘн тастап шҰбекенӘнңоруүа жҚгӘрсе онҰқ есалақ болүанҰ. ОнҰ шаңҰрүандар да есалақ. Ол туралҰ іқгӘме айтудҰқ +зӘ ессӘздӘк!".

Иі, мҰна баÇнсҰз дҚниÇлҰң +мӘрдӘқ уаңҰтша ңиҰншҰлҰңтарҰ мен зиÇндарҰ аңҰр к+қӘ міқгӘ +мӘрдӘқ шексӘз, зиÇндарҰнҰқ ңасҰнда шҰбҰн шаңңанҰ секӘлдӘ, ал міқгӘ +мӘрде зиÇнүа &шҰрау онҰқ ңасҰнда жҰландардҰқ шаүуҰ сҰңҰлдҰ орнҰ толмас +кӘнӘш, кҚллӘ зиÇн.

— 142 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرّас жаң

Аса ң&рметтӘ &стазҰмҰз!

МҰқ Қш жҚз жиҰрма бӘрде «М&үжизат-Ұ Ахмедие (с.а.у)» мен «Кірамат-Ұ Һаусие» рисалелерӘн тҚс ілемӘнде к+ңңа жаолатҰнмҰн. ОнҰқ мін-жійӘн, хикмет-сҰрҰн осҰ кезге дейӘн тҚсӘне алмаүан едӘм. К+рген тҚсӘм діл бҰлай болатҰн:

Діл сол кҚнӘ араб сахарасҰнн да біжд аймаүҰнҰқ Үасим дейтӘн жерӘнде тҚн мезгӘлӘ болса керек, тҚсӘмде Қш КҚн туүанҰн к+рдӘм. ҮасҰмда т&рүан бейтанҰс кӘсӘден: "Б&лай бӘр уаңҰтта Қш КҚн шҰүа ма?" деп с&радҰм. Ол, Қш КҚннӘқ бӘрӘ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз (с.а.у) екенӘазиметҰндаүҰсҰ Һаус-Ұ Гійлани екенӘн, ал ҚшӘншӘсӘ таүҰ бӘреу екенӘн айттҰ. шӘншӘ КҚн Рисалей-Н&р екенӘн ендӘ бӘлдӘм.

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ ف۪يهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ ف۪ى زُجَاجَةٍ اَلزُّр н&р ُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُض۪ٓيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلٰى نُورٍ يَهْدِى اللّٰهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَٓاءُ

Ү&раннҰқ осиңат нарҰ ілгӘ тҚстӘқ аңиңатҰна ишара ңҰладҰ. ОсҰ н&рлҰ тҚс, жіне жоүарҰда аталүан н&р аÇтҰ он ишарамен, он белгӘмен бӘр аңиңаттҰ айнҰтпай к+рсетӘп т&ретӘнде сегӘз жҰл б&рҰн алдҰн ала хабарлаүан. Иі, Қш Қлкен н&р боп к+рӘнген КҚндердӘқ мінӘсӘ - Ү&дай бӘледӘ - бҰлай болса керек:

КҚндердӘқ бӘреуӘ: Б&л үасҰрда РисаленҰқ иебоп табҰладҰ. ОнҰқ еқ жарңҰн н&рҰ болса "М&үжизат-Ұ Ахмедие" Çүни М&хаммед пайүамбардҰқ (с.а.у) м&үжизаларҰ аттҰ керемет рисале.

ЕкӘншӘсӘ: ХазӘретӘ ИсанҰқ (с.а.у) наүҰз дӘнӘнен шҰңңан аспани н&рдҰқ КҚнӘ.

— 143 —

шӘншӘсӘ: БҚк+қӘлдӘиңаттҰ ңамтитҰн жіне сопҰлҰңтҰқ б&лаүҰнан нір алүан бӘр КҚн болса керек, ізӘрге Шійх Гійлани бейнесӘне енӘп солай к+рӘндӘ. Рисалей-Н&рүа ишара еткен отҰз Қш аÇттҰқ еқ бӘрӘншӘ аÇтҰжҰлдан есептелетӘн осҰ Н&р аÇтҰ он т&рүҰдан Рисалей-Н&рүа ишара ететӘнӘн бӘрӘншӘ Шуа рисалесӘнде к+зӘммен к+рдӘм, ңалаүан кӘсӘлер к+руӘне боладҰ.

СӘздӘ +зӘнен бетер жаңсҰ к+ретӘн ілсӘз шікӘртӘқӘз
МҰқ бас Спартор) Мухиддин

Һазиз, адал, берӘк, ңайсар бауҰрларҰма!

БӘз, осҰ аймаңтаүҰ Рисалей-Н&р тілабаларҰ атҰнан сендерге к+п-к+п сілем жолдаймҰз ірӘ шексӘз алүҰсҰмӘп жҚрӘлдӘремӘз. Сендерге дін риза ірӘ ңарҰздармҰз. Сендер ңуаттҰ да жҚйрӘк ңаламдарҰқмен бӘздӘ ң&лшҰндҰрҰп ірӘ жірдем еттӘқдер. Сендер н&рлҰ ңаламдарҰқмен Ү&дай ңаласа бергеаймаңтҰ Спартаүа &ңсатҰп жӘбересӘқдер-ау. ЮсӘресе аса мақҰздҰ, Қлкен р+л ойнайтҰн бауҰрҰмҰз ТахиридҰқ жарңҰн ірӘ сіттӘ де тіуіфукпен жаздҰқ ңоаламҰ тақүажайҰп ңҰзмет етӘп, жеқӘстен жеқӘске жетуде. Жіне онҰқ екӘ бейкҚні ңҰзҰнҰқ сондай-аң, жас+спӘрӘмдер мен мектеп оңҰмаүан ңарттардҰқ сан-алуан, тҚрлӘ ңасиеттерӘн к+рсет да осазуларҰ бӘздӘ ерӘксӘз +зӘне баурап к+ргендердӘ ҰңҰласпен оңуүа ң&лшҰндҰруда. Хаң таүала сендерге міқгӘ баңи риза болсҰн, ӘстерӘқе сіттӘлӘк берсӘн, імин.

МақҰзҰ зор ірӘ мҚбарак бауҰрҰмҰз ХафҰз М&стафанҰқ хатҰнда адасңанретӘнд н&рүа тиӘскенӘ жайлҰ суҰң хабар бӘзге ңаттҰ ісер еттӘ. Сонда үана &стаздҰқ діл сол кездердегӘ неге м&қайҰп, ашуланүанҰнҰқ хикмет-сҰрҰн тҚсӘндӘк. Ол кӘсӘКірӘмнй оңиүалардҰ алдҰн-ала сезӘп ірдайҰм бӘзге бҰлай деушӘ едӘ: "Саң болҰқдар! ТабандҰлҰң керек. МҚнафҰңтар тиӘсу ҚшӘн жоспар ң&руда. БӘраң тҚк Әстей алмайдҰ!".

Иі, СпарталҰ бауҰрларҰмҰздҰқ бӘзге хабар бергенӘндей, кери пмдҰң оңиүа болар кезде мҚлдем байланҰс болмаса да ірдайҰм стазҰмҰз діл сол с&мдҰң оңиүа болүандай бӘзге Çүни Юмин мен

— 144 —

Фійзиге бҰлай деп ескертӘп отҰрдҰ киелай болҰқдар! Т+рт жаңтан тиӘскелӘ отҰр. ТемӘрдей табандҰлҰң керек... бӘраң ңолдарҰнан тҚк келмейдӘ!". БӘз байңамаймҰз, сҰрттай ешнірсе жоң секӘлдӘ. ЮрӘ сол б н&р-сймаүан оңиүанҰқ алдҰн алҰп, болдҰрмау ҚшӘн діл соүан ңатҰстҰ хат жаздҰрҰп, сендерге жӘберген болатҰнбҰз.

Рисалей-Н&р тілабаларҰ:
Назиф, Салахаддин,
Тіуфиң, Хилми, Юмин,дауҰ і.
— 145 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне Ү&ран ңҰзметӘнде ержҚрек достарҰм!

ерге аттҰ алүан соқ сендерге б&дан б&рҰн Қш хат жӘберген болатҰнмҰн. ОсҰ жолүҰ ХафҰз АлидҰқ хатҰнда ол туралҰ айтҰлмаүандҰңтан уайҰмдаүанҰм рас. Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ ХафҰз Ал ұстамауңастанҰп ңалүанҰ маүан ңаттҰ ісер еттӘ, д&үа етудемӘз. Хаң таүала бойҰна кҚш-ңуат, денӘне шипа берсӘн, імин.

ХафҰз АлидҰқ хатҰнан, сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ ӘрӘ бастҰларҰ боп саналатҰн Халил ИбрахимнҰқ тісӘлӘндей ңҰзмет етӘп жатңан АхмедӘк &үи жазүан хаттарҰнан жеке басҰма ңатҰстҰ жҚз есе артҰң маңтау с+здерӘн алҰп тастау шартҰмен ол аймаңта Халил Ибрахим мен Ахмет Фійзи Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰмен берӘк ірӘ тҰүҰз байланҰс ң&рүаӘ жаүдрӘп ңаттҰ ңуандҰң.

Иі, олардҰқ м&ндай тҰүҰз байланҰста болуҰ сол аймаңта Рисалей-Н&рдҰқ табан тӘреуӘне ірӘ тамҰрҰн тереқге жаŞҰна себеп боладҰ. Ол екеуӘнӘқ хаттарҰ сҰрттай ңараүа ИсламнӘқ жеке басҰм туралҰ боп к+рӘнедӘ, б&л ірине орҰнсҰз, асҰра сӘлтеушӘлӘк дер едӘм. Дегенмен сол орҰнсҰз с+йлемдердӘқ астарҰнда бӘр аңиңат жатҰр. Ол, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ шҰнайҰ ауҰз болдҰӘгӘнен пайда болүан маүҰнауи т&лүаүа айтҰлүан жіне Рисалей-Н&рдҰқ Ү&раннан алүан аңиңатҰна ңатҰстҰ десе +те орҰндҰ ірӘ солай болуҰ керек. ХаттаүҰ с+зд Машалн секӘлдӘ кӘшӘк бӘр бейбаңңа арналҰптҰ. Оүан менӘқ шамам жетпейдӘ ол менен мҰқ есе жоүарҰ. Ондай маңтауүа істе лайҰң емеспӘн. Дей т&рүанмен онҰ маүҰнауи т&лүаүа жіне Рисалей-Н&р атҰнан жіне сол мақҰзҰ зор ңалад: "Кейетке Ұнта-жӘгер к+рсеткендерӘне белгӘ ретӘнде ңабҰл алдҰм. Ахмет ФійзинӘқ, Ү&дай ңаласа Үастамону ФійзисӘ сиÇңтҰ бар ҰнтасҰмен Рисалей-Н&рүа ңҰзмет етуге дайҰн екенӘ онҰқ жазүан хатҰнан байңалҰп т&р. Алайда, кӘшӘпейӘлдӘгӘ, +зӘнауаптҰ &стауҰ басҰмҰраң жіне ңалауҰ да тҰм жоүарҰ, хатҰндаүҰ д&үа-тӘлектерӘ +те тамаша. СондҰңтан ірдайҰмүҰ д&үамҰзүа ортаң жіне осҰ аймаңтаүҰ Фійзимен терезесӘ теқ келӘп дірежесӘ пара-пар деуге боладҰ. ХалилнҰмен имнӘқ

— 146 —

хатҰн тӘптӘ онҰқ ірбӘр хатҰн +зӘнӘқ атҰнан жіне Инже МехметтӘқ атҰнан деп ңабҰлдаймҰн. ЕкеуӘне Хусрев пен РҚшдҚ секӘлдӘ рухҰ бӘр денесӘ екеу дспен &аймҰн. Хаң таүала оларүа сіттӘлӘк берсӘн ірӘ айналасҰнда +здерӘ секӘлдӘ жандардҰ к+бейтсӘн. Ол хатта, Рисалей-Н&р тілабаларҰ ХафҰз Мехмет, М&стафа ЧавушпүалҰстге СииртлӘк Ахмет пен Салахаддин, Иззіддин сҰндҰ кӘсӘлер де Рисалей-Н&рмен байланҰста екенӘ жазҰлүан. БӘз оларүа жеке-жеке сілем жолдап сондай-аң, олардҰ Рисалей-Н&р тілабаларҰ арасҰна ңосҰп д&үа етемӘз. ХафҰз Али хатҰнда бӘз жайҰнша аттардҰ керемет жоүарҰ баүалап, ірӘ ңорҰтҰндҰ жасаүанҰ к+рӘнӘп т&р. ОнҰқ "Рисалей-Н&р міқгӘ баңҰтңа ңатҰстҰ нірселер сатҰлатҰн дҚкенге &ңсайдҰ. Ол жерде баңи ірӘ алмас ң&ндҰ заттар сатҰладҰ. СондҰңтан одактӘқ ж, уаңҰтша ійнек сҰнҰңтарҰн с&рамау керек!" деген с+зӘ керемет +те тауҰп айтҰлүан, ңанаттҰ с+з.

СпартадаүҰ жіне МанисадаүҰ барлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем жолдап д&үа етемӘз ірӘ д&үа еҰ. Б&лн с&раймҰз. ТҚрмеде болүан Рисалей-Н&рдҰқ соқүҰ катибӘ ңаҒарман Шіфик аман-сау жҚр ме? Үайда т&рҰп жатҰр? БӘлгӘм келедӘ. Сендер онҰ Халил Ибрахимнен с&рап бӘлсеқдер.

Һазиз, адал брҰспайрҰм!

ҮасиеттӘ Қш айлардан соқ ісӘресе к+ктемге жаңҰн дҚниелӘк т&рмҰс басталҰп үапҰлдҰң басҰп, ңҰзмет бӘршама тоңҰрауүа &шҰрайтҰнҰ рас. КейбӘреудӘ іуре-сарсақүа салҰп ауру-мазасҰздҰң жіне іскерге шаңҰру басталҰп, сонҰқ кесӘрӘнн жас алей-Н&р ңҰзметӘ баÇулап ңалуҰ мҚмкӘн деп уайҰмдаүанҰм рас. Ү&дайүа шҚкӘр, сендердӘқ хаттарҰқ жіне АтҰф ХасаннҰқ келуӘ ол уайҰмҰмдҰ бекерге шҰүардҰ. Ол хаттарҰқда н&рүа ңатҰсойҰнда мақҰздҰ бӘр оңиүа баÇндалүан екен Çүни "Хизб-Қл Юкбар-Қл Ү&ран" дейтӘн д&үа кӘтабҰн бастҰруүа ірекет етӘп жатҰр екенсӘқдер.

Иі, ол "Хизб-Қл ЮкбардегӘ" аÇттар жаппай Ресаил-Ә Н&риÇнҰқ рухҰ, негда ж&м&лаүҰ, &стазҰ ірӘ кҚнӘ боп табҰладҰ. ОнҰ бастҰрүан соқ мҚмкӘн болса Рисалей-Н&рдҰқ "Хизб-Қл Юкбар" деп аталатҰн арапша жазбанҰ жіне екӘүа ӘрӘҚл КҚбра" мен "МӘніжат" кӘтабҰнҰқ ңорҰтҰндҰсҰ саналатҰн рисаленӘ де бастҰру керек. БӘраң сендердегӘ н&сңа мендегӘ секӘлдӘ толҰң емес. ҮаласақҰз бӘз к+шӘрӘп жазҰп сендерге жӘберейӘк, мекен жійларҰқдҰ жазҰп жӘ сендедер.

— 147 —

БауҰрҰмҰз Хасан АтҰф шҰнҰмен де Рисалей-Н&р ңҰзметӘне ібден лайҰң ірӘ ҰқүайлҰ жан екен. ОнҰқ ерекше жазуҰмен бӘрге ҰстҰң ҰңҰласҰ, еқбек кештӘгӘ, алақдаушҰлҰүҰ, байсалдҰүҰ, адалдҰ бес керекше, кемел. Хаң таүала оүан &ңсайтҰндардҰ к+бейтсӘн. Б&л бауҰрҰмҰздҰ жиҰрма хаттҰқ орнҰна сендерге тӘрӘ хат ретӘнде жолдап отҰрмҰз. ХафҰз АлидҰқ осҰндаүҰ бауҰрларҰна жазүан аи ң&ндбаттҰ ірӘ ісерӘ кҚштӘ хатҰна жауап ретӘнде баста Фійзи, Юмин болҰп баршамҰздҰқ атҰнан Фійзи бҰлай дейдӘ: "БӘз осҰ аймаңтаүҰ шікӘрттер Спарта ңаҒарман шікӘрттердӘқ ӘнӘсӘ тӘптӘ шікӘрттерӘмӘз деуге боладқ +здеӘстӘ, ңҰзметтӘ, ҰңҰластҰ солардан ҚйренемӘз. ЮрңайсҰсҰ бӘзге &стаз боп саналадҰ. Оларүа шексӘз алүҰс айтҰп, ңаттҰ ң&рметтеймӘз. Хаң таүала сол ңаҒарман аү

ТҰзүа міқгӘ баңи разҰ болсҰн, імин!".

Рисалей-Н&рдҰқ баүдаршамҰ тірӘздӘ СабридҰқ бӘрӘншӘ тілабасҰ жіне Рисалей-Н&рдҰқ ңҰмбаттҰ кӘшкене шікӘртӘ жазүан шаүҰн хатҰндаүҰ керемет к+з тартар жазу бӘздӘ ңуанҰшңа б+ледӘ. Хаң таүала онҰ жіне сол сиÇ. БӘрасалей-Н&рүа ңҰзмет еткен бейкҚні жандарүа таупҰң, ҒидаÇт сау-саламат, баңҰт б&йҰрсҰн, імин.

ХафҰз М&стафанҰқ бӘзге жазүан мақҰздҰ хатҰ к+птен берӘ кҚтӘп жҚрген бӘр аңиңаттҰқ басҰн аӘ жаŞүрсеттӘ, Çүни Рисалей-Н&р шеқберӘне кӘрген шікӘрттер +зара аңҰлдасҰп кӘтап бастҰру секӘлдӘ мақҰздҰ ж&мҰстарүа кӘрӘскен екен.

Һазиз, адал, шҰнайҰ, аңниеттӘ, ҰңҰластҰ бауҰрларҰм!

Тмаңсатс бауҰрҰма ңатҰстҰ ңҰсңа-н&сңа бӘр нірсе айтайҰн.

БӘрӘншӘсӘ: Б&л жолүҰ Н&р медресесӘнӘқ мҚршидӘ, ң&рушҰсҰ ірӘ басңарушҰсҰ хажҰ ХафҰз бауҰрҰмҰздҰқ ҚшӘншӘ мірте бӘр тібірӘгӘн алҰп отҰрмҰз. Барлада жҚргенде тіттӘ білӘштерӘнӘқ үажайҰп сипатттӘ сондай-аң, Спартада ҚнемдӘлӘк жайлҰ рисаленӘ одан ірӘ тіттӘ ңҰлүан екӘ келӘ балҰ үажап оңиүаүа &йҰтңҰ болдҰ. {(СӘлтеме): ҮазӘр ойлап отҰрсам ол бал да сонҰкҰ сиÇңтҰ. а етедділ есӘме тҚспей отҰр.} Жіне осҰ ҚшӘншӘ мірте мҰқ шаңтҰ мҚбарак ірӘ бейкҚні жандардҰқ к+қӘлӘ мен ӘлтипаттарҰнҰқ белгӘсӘ ретӘнде т&тас бӘр сҰйлҰң жӘарҰнҰқӘ. АлпҰс жҰлдҰң &станҰмҰмдҰ ілгӘ мҰқ к+қӘл ҚшӘн б&здҰм, ңаүидамдҰ саңтай алмадҰм.

— 148 —
ЕкӘншӘсӘ:>АтҰф ХасаннҰқ шҰнҰмен де тақүажайҰп тҚрде жазүан тіуафук Ү&ранҰн +зӘ кет кейӘнқ ңарадҰм. ҮолҰмнан келсе ірбӘр параүҰна бӘр лира берер едӘм. ИншаллаҒ, сол жазбанҰқ саÇсҰнда мҰқдаүан адам пайдасҰн к+рӘп онҰқ міқгӘ +мӘрӘне шарапатҰ тиедӘ деп ойлаймҰн, ХҚсрев пен Тахири секӘлд اٰم۪ي шӘншӘсӘ:>Рисалей-Н&рдҰқ б&рҰқүҰ ірӘ ңҰмбаттҰ жіне озат шікӘртӘ Катиб ОсманнҰқ к+рген шҰнайҰ да хикметтӘ тҚсӘ жіне онҰ діл жоруҰ +здерӘн п 1359анҰ секӘлдӘ бӘздӘ де ңуанҰшңа б+ледӘ. Ол хатҰнда Хусрев, РҚштҚ, ХафҰз Али, ЗҚхдҚ Бідіуи, Н&ри жіне Н&р фабркасҰнҰқ иесӘ, Тахирилер сондай-аң, н&р медресесӘ мен Қмми ңарттар, бейкҚні балалардҰқ сілемӘн жолдаптҰ. БӘз де оларүа мҰқдаүан есе жеке-намен ілем жолдаймҰз ірӘ сіттӘлӘк тӘлеп сау-саламатта болуҰна д&үа етемӘз. Б&л аймаңта да мҚмкӘн к+п жерлерде, сендердӘқ ерен еқбектерӘқнен ң&лшҰнҰс пайда болҰп Рисалей-Н&р кеқӘнен тарап жатңандҰңтан іҒл-Ә дҚниÇ Çүндиоүа ÇлҰң адамдар уайҰмүа салҰнҰп, назар аударуда. КейбӘр тиӘсулерӘнӘқ себебӘ сол болса керек. СаңтҰң ірңашан керек, б&л жолҰ да солай. ХазӘретӘ АлңтарҰ иаллаҒ анҒ) екӘ мірте سِرًّا تَنَوَّرَتْ дегенӘ Рисалей-Н&р жасҰрҰн тҚрде жайҰлҰп, астҰртҰн н&рландҰрадҰ дегендӘ бӘлдӘредӘ. МҚмкӘн болүанҰнша м&ндай уаңҰтша дауҰл,БҰлай ңтарүа мін бермеқдер. ОнҰсҰз да арамҰздаүҰ шҰнайҰ ҰнтҰмаң, ауҰз бӘршӘлӘк шариүатңа сай кеқесу ілгӘндей пілекеттерден саңтайдҰ. АраларҰқдаүҰ маүҰнауи т&лүа сендер кеқескен кезде +з пӘкуҰ керӘлдӘредӘ.
Сілеммен бауҰрларҰқ жіне сендермен дҚниÇда
да берзахта да, аңҰретте де шҚкӘр ете маңтанүан жіне маңтанатҰн, Ү&ран ңҰзметӘнде жолдастарҰқ
Саид Н&рси

Һазиз, ажазу муҰрларҰм!

БӘзге соқүҰ кҚндерде жасалүан жауҰздҰңтҰ уайҰмдамақдар. ЯйткенӘ тіжӘрибелерден к+зӘмӘздӘқ жеткенӘ Рисалей-Н&р инаетке б+ленген Çүни ңамңорлҰңңа алҰнүан. БӘрде бӘр топ осҰ кезге дейӘн діл осҰлай мақҰздҰ ңҰзмет атңарҰп бӘраң бӘ, киелтҰ аз жапа шегӘп есендӘкке ңауҰшҰлүан. Сондай-аң, +ткен Рамазан айҰндаүҰ сҰрңаттануҰм жіне ЕскӘ шіҒир ңаласҰндаүҰ пілекет сҰрттай

— 149 —

машаңат, ңиҰншҰлҰң болүанҰмен нітижесӘнде Рисалей-Н&рүа пай ң&лшҰолҰп онҰқ кеқӘнен жайҰлуҰна Қлкен себеп болүанҰ белгӘлӘ. ИншаллаҒ, осҰ оңиүа да сол секӘлдӘ мҚнафҰңтардҰқ маңсатҰ орҰндалмай керӘсӘншетҰр тҚей-Н&рдҰқ азаттҰң кҚресӘнӘқ басңа аÇда жалүасҰп жеқӘске жетуӘне &йҰтңҰ болар.

БесӘншӘ ШуанҰқ міселелерӘ жалпҰ жиҰрма бес жҰл б&рҰн жазҰлүан-дҰ. Тек бӘр-екӘ бетӘ кейӘннен ңосҰмша болатҰн. ЕндӘ сол Шуалар кӘтабҰна енгенлбетӘ шӘ ШуалардҰқ ңолҰна тҚсуӘ +те мақҰздҰ оңиүа. Дегенмен м&нда да бӘр хикмет бар. МҚмкӘн оларүа +з жолдарҰн, ңайда кетӘп бара жатңанҰн, жіҒаннамүа кӘмдер баратҰнҰн бӘлдӘру ҚшӘн керемет іалҰңтҰктен тҰс ИліҒи ңаза деп тҚсӘнӘп Хаң таүаланҰқ хикметӘне, ңамңорлҰүҰна ірӘ +зӘ саңтайтҰнҰна сенӘп, уайҰмдамақдар! Сендер де олар да бӘлӘп жҚрӘқдер, ңала байладаңа келе жатңан біленӘқ бетӘн ңайтарадҰ, сол секӘлдӘ Рисалей-Н&р Анадолу елӘне, ісӘресе Спартаүа, Үастамонуүа т+нген аспани жіне жер-су апатҰнҰқ бетӘн ңайтарҰп болмай ңалуҰна сола ңооладҰ. Рас, СабридҰқ

يَٓا اَرْضُ ابْلَع۪ى...وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِىِّ

деген аÇттан шҰүарүан маүҰна хаң ірӘ +те орҰндҰ.

Иі, Рисалей-Н&р Н&х пайүамбардҰқ кемесӘ тірӘздӘ А бӘттӘнҰ Джуди тауҰна &ңсатҰп дҚниÇнҰқ соүҰс отҰнан, пілекеттерден аман ңалуҰна себеп болуда. Үалай десеқдер, иман ілсӘреудӘқ салдарҰнан болатҰн азүҰндҰң жаппай к+пшӘлӘкке біле шаңҰратҰнҰ белгӘлӘ. Олай болса имандҰ керемет ңуаттайтҰн Риб&рҰн Н&р ондай жалпҰүа ортаң біленӘқ бетӘн ңайтаруүа Ү&дай рахҰмҰмен себеп болдҰ. МҰна іҒл-Ә дҚниÇ, б&л Анадолу халңҰ +здерӘ Рисалей-Н&рдҰқ аÇсҰна кӘрмесе де тиӘспесӘн.мӘсӘ мтиӘсетӘн болса т+бесӘнен т+нӘп т&рүан пілекеттер, небӘр апаттарүа &шҰрайтҰнҰн бӘлсӘн, есӘн жисҰн! БӘз олардҰқ дҚниÇсҰна араласҰп жатңанҰмҰз жоң ңой, олар да керексӘз жң мҰқүңҰретӘмӘзге араласпасҰн, араласса бастарҰ білеге ңалуҰ бек мҚмкӘн.

МӘне, сегӘз ай болдҰ ісӘресе мазамҰздҰ алүан соқүҰ оңиүадан кейӘн де солай - ңасҰмдаүҰ Фійзи мен Юмин кумҰз ірдай-аң, менӘ танитҰн достарҰм куі - сегӘз ай бойҰ бӘр мірте болсҰн дҚние жҚзӘлӘк соүҰс жайлҰ не болмаса саÇсат туралҰ с&рамадҰм.

— 150 —

Б+лмемде естӘлӘп т&рүан радионҰ да Қш жҰл болдҰ тҰқдамаппҰн. Алайда, м Иса пниÇүа ңарататҰн мҰқдаүан байланҰстарҰм к+п. Демек бӘзге тиӘсӘп мазалаүандар тӘкелей иманүа ңарсҰ шҰңңан болҰп есептеледӘ. ОлардҰ бӘр Ү&дайүа тапсҰрамҰз. БӘз мазасÇсаткерлермен еш ңатҰсҰмҰз жоң, олар мҰнанҰ жаңсҰлап бӘлӘп алсҰн: б&л елдӘ ңазӘргӘ тақда жалпҰ халҰңтҰ анархиÇдан, бейбастҰңтан, азҰп-тозҰп, кҚйреуден ң&тңаратҰн жалүҰз жол, тек шара бар, ол - Рисалей-Н&рдҰқ негӘолҰп,

ЮлгӘ оңиүадан жапа шеккен бейкҚні жандар мен &стаздарҰ мҰнанҰ тҚсӘнсӘн: ңиҰн ңҰстау кезде бӘр саүат кҚзетте т&ру бӘр жҰл үибадат саналадҰ. Сондай-аң, шحُ بِحимани тіфіккҚрдӘқ Çүни пӘкӘрлеудӘқ бӘр саүатҰ бӘр жҰл ң&лшҰлҰң болҰп есептелетӘнӘ секӘлдӘ, иншаллаҒ олардҰқ ңиналҰстарҰ да сондай сауап алуҰна себеп болар. Олар уайҰмдап, +кӘнудӘқ орнҰна еқсесӘн биӘк &стап, к+қӘл хоштҰүҰмен ңабҰл алуларайта-ңт. БӘраң, ХазӘретӘ АлидӘқ (р.Ғ) екӘ мірте سِرًّا بَيَانَةً سِرًّا تَنَوَّرَتْ дегенӘне байланҰстҰ бӘз ірдайҰм м&ңиÇт ірӘ +те саң болуҰмҰз керек. Рисалей-Н&рмен байланҰсҰ бар к ңател ерӘктен тҰс, +здерӘ парңҰна бармай бӘр-бӘрӘмен байланҰстҰ, бӘр-бӘрлерӘнӘқ басҰна келген оңиүалардан ісер алатҰнҰн осҰ жаңҰнда болүан оңиүа ділелдейдӘ:

Сол аймаңта оңиүа болүр мен нен бастап осҰ кезге дейӘн осҰ жердегӘ іртҚрлӘ сҰнҰп тілабалардҰқ хал-жаүдайҰ кҚрт +згерӘп бӘр с&мдҰңтан ісер алүандай тартҰншаңтап жіне мҚнафҰңтардҰқ назарҰн +здерӘне ірӘ бӘзге аударион хаӘн тоңҰрау кезеқӘн +ткӘздӘ. Мен де б&үан тақңалушҰ едӘм. Сондай-аң, Назиф секӘлдӘ бӘрнеше кӘсӘнӘқ к+рген тҚстерӘнӘқ жорҰмҰ сендерде бӘребеп б болүанҰн меқзеген екен үой.

БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке ісӘресе жапа шеккендерге д&үай сілем. Хаң таүала олардҰ тездетӘп ң&тңарҰп, +з мӘндеттерӘмен ш&үҰлдануҰн нісӘп етсӘн, імин.

— 151 —
жасаүِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ كَلِمَاتِ الْقُرْاٰنِ وَحُرُوفَاتِهَا

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм жіне Ү&ран ңҰзметге берайраттҰ, жӘгерлӘ, ңайсар достарҰм!

СоқүҰ кҚндерӘ менӘмен алтҰ кӘсӘ іу баста аүаш &стасҰ Ахмет, соқҰнда мен маүҰнауи ескертуге байланҰстҰ ірңайсҰмҰз бӘр-бӘр міселеге куі болдҰң.

БӘрӘншӘсдеп атрат жӘгерӘ мол, Рисалей-Н&рдҰқ жіне Н&р медресесӘнӘқ тілабасҰ Ахмет &станҰқ жазүан хатҰнда, Юшріф дейтӘн он жасар бейкҚні бала, туүан ауҰлҰнан шҰүҰп, шаруасҰн тастап екӘ кҚндӘк жол жҚрӘп еасҰ Ах бӘлмесе де он кҚннӘқ ӘшӘнде Рисалей-Н&рдҰ жаза бастауҰ б&л Рисалей-Н&рдҰқ кіраматҰ ірӘ Н&р медресесӘнӘқ тақүажайҰп гҚл шешегӘ дептӘ. Иі, бӘздӘқ де ойҰмҰз солай. Үалайша ңҰстҰқ кҚнӘ ідемӘ гҚлдер ашҰладҰ. Б&л Ү&дайдҰқ ң&дретӘ *

секӘлдӘ осҰ кездегӘ суҰң рухани ңҰста Сав ауҰлҰ Çүни Сав аүашҰ мҰқдаүан ідемӘ гҚл ашҰп, жіннат жемӘстерӘн беруӘ сондай-аң, Спарта аймаүҰ бау-баңша тірӘздӘ мҰқдаүан "М&хаммади гҚл" (с.а.у) ашуҰ, ілбеттекен кӘжайҰп ИлліҒи рахҰмнҰқ м&үжизасҰ болҰп табҰладҰ. ЮрӘ осҰ елге АллаҒтҰқ ңамңор-мейрӘмӘ тҚсӘп т&рүанҰна белгӘ деп ңабҰлдап, Хаң таүалаүа сансҰз шҚкӘр еттӘк. Ахмет &станҰқ хатҰнда ДарҰвиран ауҰлҰнҰқ б&рҰқүҰ заманнҰқ ҰңҰластҰ озаидтҰқ рттерӘне &ңсайтҰн жанкештӘ тілабалар шҰңңанҰн жазадҰ. БӘз б&үан шҰн жҚректен ңуанҰштҰмҰз. Н&р медресесӘнӘқ ңҰз-келӘншектер шікӘрттерӘ болса олар да, жазҰп жатңан ңаламдарүа Ү&рани іурад-д&үаларҰмен маүҰнаупӘрідаем етулерӘ тамаша хабар. ОсҰ аймаңтаүҰ ханҰмдарүа да сабаң болдҰ. Хаң таүала оларүа жіне ол медресенӘқ барлҰң тілабаларҰна жіне &стаздарҰна міқгӘ баңи разҰ болсҰн. АхмедтӘқ к+рген тҚсӘ +те мҚбарак ірӘ керемет. ХазретӘ ИсанҰқау ҚшӘ зор дауҰсҰн естӘгенӘ Ү&ран жамаүатҰна Исауилерден ңуаттҰ бӘр к+мек келӘп демеуӘ мҚмкӘн, соүан ишара шҰүар.

ЕкӘншӘ адам, онҰқ міселесӘ: Рисалей-Н&р тілабасҰ бӘр жас хафҰз жӘгӘт к+п, адалардҰқ дегенӘндей бҰлай дедӘ: "МенӘқ &мҰтшаң дертӘм асңҰнҰп барадҰ. Не Әстесем екен?". Мен оүан бҰлай деп

— 152 —

жауап бердӘм: "МҚкӘн болүанҰнша харамдарүа Çүни тҰйҰм салҰнүан нірселерге ңарама!". ЯйткеарҰн пдай бӘр риуаÇт бар: "Имам Шіфи айтҰптҰ: Харамүа ңарау адамдҰ &мҰтшаң ңҰладҰ!"

Иі, Ислам ілемӘнде харамүа ңарау к+бейген сайҰн ніпсӘ, іуестӘк ңозҰп организм +згерӘске &шҰрап б&рҰсңа пайдаланудҰқ кесӘрӘнен ҰсҰрап пайда боладҰ. С+йтӘп Ұ Лема бӘрнеше мірте ү&сҰл алуүа міжбҚр болҰп нітижесӘнде есте саңтау ңабӘлетӘ ілсӘрейдӘ. Рас, мҰна заманда ашҰң-шашҰң киӘнудӘқ салдарҰнан ісӘресе атап

#6Ұ ҰстҰң жерлерде ілгӘндей харам назардан б&рҰсңа пайдалану, ҰсҰрап шҰлдҰң етек алуда. СонҰқ салдарҰнан жалпҰ бӘр &мҰтшаңтҰң дертӘ бар. М&нҰехмет бӘледӘ, шаүҰм айтуда. ОсҰ жалпҰүа ортаң дерттӘқ жайҰлуҰ мҰна бӘр хадистӘқ с&мдҰң хабарҰн растаүандай Çүни хадисте: "АңҰрзаманда хафҰз-ңарилардҰқ жатңанн Ү&ран суҰрҰп алҰнадҰ!". Демек б&л дерт ілӘ асңҰнадҰ. С+йтӘп кейбӘр кӘсӘлердӘқ Ү&ран жаттауҰна осҰндай харам назар кедергӘ боладҰ. ХадистӘқ айтңанҰ тура шҰүадҰ.

لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّолар сٰهُ
шӘншӘ адам жіне онҰқ міселесӘ:

БӘзбен тҰүҰз байланҰс ң&рүан бӘр кӘсӘ к+п мірте бҰлай деп шаүҰмданадҰ: "МенӘқ адам болатҰн тҚрӘм жоң. КҚннен кҚнге б&зҰлҰп барамҰн. Рухани салих амалдарҰмнанша жҚзе жоң!". Оүан жауап ретӘнде бҰлай деп жаздҰң:

"Б&л дҚниÇ еқбек етӘп, ңҰзмет ететӘн жер, аңҰ алатҰн орҰн емес. ӨзгӘ, салих амалдардҰқ іжӘр-аңҰсҰ, жеҰ мҚмкен н&рҰ берзахта, аңҰретте болмаң. Ондай міқгӘ жемӘстердӘ б&л дҚниÇда к+ргӘсӘ келӘп дҚниÇда с&рау аңҰреттӘ дҚниÇүа пайдалану деген с+з. Оңиңи иалих амалдардҰқ ҰңҰласҰ кетӘп, н&рҰ +шӘп ңаладҰ. Рас, ол жемӘстердӘ с&рауүа болмайдҰ, ниет ету д&рҰс емес. Егер берӘлсе ҰнталандҰру ҚшӘн берӘлгенӘн ойлап Ү&дайүа шҚкӘр ету ңажет.

Иі, б&л заман - деп оӘ хатта баÇндалүанҰндай - дҚниÇлҰң +мӘрдӘ уайҰмдатҰп, бастҰ міселе ңҰлҰп, ңоздҰрҰп жӘбергенӘ сонша мҚбарак ірӘ ңарт ірӘ молда, салих кӘсӘнӘқ +зірежесӘлӘ бӘр маүҰнада аңҰреттегӘ рахаттҰ б&л дҚниеде ӘздейдӘ. ОнҰқ ойҰнда дҚниÇнҰқ ңҰзҰүҰ бӘрӘншӘ орҰнда т&р.

— 153 —

Т+ртӘншӘсӘ: БӘзбен араласҰп жҚрген бӘр кӘсӘ к+п адамдардҰқ шаүҰмданатҰнҰ секӘлдӘ, б&дан б&рҰн соқ оатта жҚрӘп ережесӘн ңаттҰ &станҰп, д&үа-іурад оңҰүанда ң&лшҰнҰс зауҰң, ліззат, алүанҰн ңазӘр одан айҰрҰлҰп ңалүанҰн, пайда болҰп с+йтӘп &йңҰ басҰп, мазасҰ кететӘнӘн +кӘне шаүҰм айттҰ. Оүан бҰлай дедӘк:

РисалеайҰ б&зҰлүан кезде адамнҰқ мазасҰ кетӘп, ңан ңҰсҰмҰ бар кӘсӘлер +здерӘн жайсҰз сезӘнедӘ. Сол секӘлдӘ кейде маүҰнауи ауа-райҰ б&зҰладҰ. ндай ке руханиÇттан &заң мҰна заманда жіне іуестӘктӘ, ніпсӘнӘ ңоздҰратҰн нірселер кеқӘнен тараүан елдерде ісӘресе "шухур-Ұ сіласі" Çүни ңасиеттӘ айлар рухани ауанҰ тазартҰп, Ислам ілемӘн оÇтҰп, назардҰ аңҰретке аударҰп, сосл сол айлар +тӘп кеткен соқ тоңҰрау басталҰп жіне руханиÇтңа керӘ ісер ететӘн кіпӘрлердӘқ ірекетӘ кезӘнде сондай-аң, ңҰс айларҰнда дҚниÇлҰң тӘршӘлӘк, ніпсӘнӘқ іуестӘгӘ бӘршама тоңтап м&сҰлмандар мен имандҰлар аңҰрет ң&ран кйлап жҚргенде к+ктем келӘп дҚниÇ ауҰр басҰп, ніпсӘ ңозатҰн сітте, ілгӘндей аңҰреттӘк ңам, рухани ң&лшҰнҰс саÇбҰрлап ңалатҰнҰ рас. СондҰңтан м&ндай киелӘ іурад-д&үа, зӘкӘр кез.

Ұнта-жӘгердӘқ орнҰна адам есӘнеп, &йңҰ басатҰнҰ рас. Дегенмен خَيْرُ الْاُمُورِ اَحْمَزُهَا Çүни машаңатҰ мол, ңиҰн, ірӘ ңҰзҰң емес Әстер мазасҰз кезде жасалса салих амаҰн. ҮалҰп ілдеңайда мақҰздҰ, орасан зор сауап. Ондай мазасҰз уаңҰтта ңиналҰп жасалүан амал мол сауаптҰ ірӘ ңабҰл болатҰнҰн ойлап сабҰр саңтап ірӘ риза тҚрде шҚкӘр ету керек.

БесӘншӘсӘ: Рисалей-Н&рдҰқ бӘр тілабасҰ Рисалей-Н&рҰп, сомет ете алмай жҚргенӘнӘқ бӘр себебӘ т&рмҰс жаүдайҰ ңиҰндап кҚйбеқ тӘрлӘктӘ алүа тарттҰ. БӘз оүан бҰлай дедӘк: Рисалей-Н&рүа ңҰзмет етпегенӘқ ҚшӘн кҚн к+рӘс саүан ңиҰндап кеткен үой. ЯйткенӘ осҰ аймаңтаүа ірбӘр тілаба+рт-бемен де мойҰндаймҰн: Рисалей-Н&рүа ңҰзмет еткен сайҰн +мӘр сҚру оқай, жҚрек тҰнҰш, к+қӘл хош табҰс табу жеқӘл боладҰ.

АлтҰншҰ: МҰнау байү&с Саид. ЮркӘм ңалайтҰн, жанүа жаүҰмдҰ ірӘ ңуана ңабҰлдайтҰн жеке басңа. Кати ң&рмет, сҚйӘспеншӘлӘк, с&хбат, бӘраң Рисалей-Н&рмен ңатҰсҰ жоң болса, менӘқ мазамдҰ алҰп, жанҰмдҰ ңинайдҰ. М&нҰқ себебӘ Рисалей-Н&рдҰқ жоүарҰ ңасиетӘ жіне шікӘрттерӘнӘқ маүҰнауи т&лүасҰнҰқ ерекше артҰңшҰлҰүҰ мен секӘлдӘ байү&сңа е ңҰзмсе к+тере алмай астҰнда езӘлӘп, ҰқүайсҰзданадҰ деп тҚйдӘм.

— 154 —

ОсҰ соқүҰ екӘ міселенӘ ңҰсңа ңайҰруүа ңаүаздҰқ тапшҰлҰүҰ себеп болдраматң, ГҚл жіне ЛҚтфҚнӘқ ңаҒарман ӘзбасарларҰ, МҚбарактар тобҰ жіне Н&р медресесӘ сондай-аң, бейкҚнілар, Қмми ңарттардҰқ ірңайсҰсҰна мҰқдаүан сілем.

Д&үаларҰқа м&ңтаж,
сендердӘ к+руге ҰниÇ бӘр Саид Н&рси

Һазиз, адал, мҰзүҰмас, ңайтпас ңайсар, табандҰ да жанкештӘ бауҰрларҰм!

М&ндай ауҰр соңңҰүа &шҰраүанда сендердӘ демеп, ж&батудҰқ ңажетӘ жоң депРисалемҰн. ЯйткенӘ сендердӘқ мҰңтҰ табандҰлҰңтарҰқ жіне Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ жаүҰмсҰз ірбӘр оңиүанҰқ артҰнда бӘр ИліҒи инает, рахҰм-ңамңорлҰң болатҰнҰна зор сенӘмдерӘқ ж&байҰм боп жетер. Тек бӘр міселенӘ уайҰмдап отҰрүанҰм.міқгӘ ленген Рисалей-Н&р кӘтаптарҰ толҰң топтама ма Çүни т&тас кҚллиÇт па жіне кӘмдӘкӘ едӘ? СонҰ бӘлгӘм келедӘ. КӘмдӘкӘ болса да бауҰрҰмҰз уайҰмдамасҰн. КӘтаптар онҰқ атҰнан анаү&рлҰм жоүарҰ шатҰп керӘне барҰп ңҰзмет етедӘ, оүан сауап жазҰладҰ. Оүан бӘр кҚллиÇт Çүни Рисалей-Н&р топтамасҰн тауҰп беруге болар. ЮрӘ ңамалүандар бар ма? Жіне бӘр молда туралҰ айтҰп жаа пидал кӘм екен.

ЕкӘншӘден: Сабри мен ХафҰз Али +зара аңҰлдасҰп хабарласудҰқ еқ тиӘмдӘ жолҰ кейде Атабай арңҰлҰ дегенӘне бӘз де ңосҰламҰз. "ЛҚтфидӘқ орҰнбасарҰ АбдуллаҒ Чавуш" деген адреске жӘберӘп т&рарсна ңаб

шӘншӘден: СабридҰқ хатҰнда баÇндалүан тіуіфукпен жазҰлүан Ү&ран м&үжизасҰ мен Рисалей-Н&р туралҰ шҰүарүан маүҰна бӘздӘ керемет ңуанҰшңа б+ледӘ. Хасан АтҰфтҰқ бӘзге жазүан тамаша ірӘ к+з тарнӘқ арран м&үжизасҰн негӘз алҰп басңа рисалелердегӘ Ү&раннҰқ м&үжизалҰүҰ жайлҰ таңҰрҰптардҰ оүан ңосҰмша ретӘнде жазҰп едӘк, ң&лпҰрҰп шҰүа келдӘ.

Атап айтсаң, АÇт-Қл КҚбранҰқ Ү&ран жайлҰ он жетӘншӘ машҰң тсӘ, сондай-аң, ЖиҰрмасҰншҰ С+з, "Фітх" сҚресӘнӘқ соқҰндаүҰ аÇттҰқ м&үжизалҰүҰ туралҰ ЖетӘншӘ Лема, ірӘ ФихристенӘқ "Румузат-Ұ СіманиÇ" туралҰ мақҰздҰ жазбаларҰ, сондай-аң, "Кенз-ул Арш" д&үасҰнҰқ екӘ т&жҰрҰмҰ ілгӘҰқ арашаүа ендӘ. Діл М&үжизат-Ұ

— 155 —

Ахмадие кӘтабҰнҰқ ңосҰмшаларҰндай ң&лпҰрҰп кеттӘ. Н&рлардҰқ орталҰүҰ Сабри +зӘнӘқ тамаша жазүан М&үжизат-Ұ Ү&к+рсетҰ иншаллаҒ оүан ңосҰп жазса одан ірӘ тамаша болар.

Т+ртӘншӘден: Марң&м ЛҚтфҚнӘқ шҰнайҰ ірӘ +те ҰңҰластҰ орҰнбасарҰ АбдуллаҒ ЧавуштҰқ хатҰ онҰқ ңаншалҰңтҰ адал ірӘ ҰңҰластҰ ірӘ Н&рүа байланҰсҰ мҰңтҰ екенӘн к+рсеттӘ. Юрңаштен кӘамк+йлҚ АбдуллаҒ пен ілгӘ АбдуллаҒ ЧавуштҰ д&үада еске алҰп, бӘзбен бӘрге ИншаллаҒ. РасҰмен, солай болуүа лайҰң екендерӘн Әс-жҚзӘнде к+рсетуде. Олар с&раүан ФихристенӘқ ңатесӘз еқ соқүҰ н&сңасҰ оларүа жаңҰнда жӘбӘрлӘккк. БӘраң олар ойлаүандай жӘтӘ тексерӘлӘп, ж+ндеу к+рген жоң. ЯйткенӘ амалдардҰ б+лӘсу арңҰлҰ ол мҚбарак бауҰрҰмнҰқ жазбасҰн ңасиеттӘ жідӘгер ретӘнде к+рдӘм, +згертуге ңимадҰм.

БесӘӘншӘ т: СоқүҰ кезде менде бӘр дерт пайда болдҰ. ОнҰқ себебӘ ілгӘ оңиүа, Рисалей-Н&дҰқ бӘршама тоңтап ңалуҰна себеп бола ма екен жіне менӘ дҚниÇүа ңарататҰн болдҰ деп жіне жиҰрма жҰлдан берӘ с+йлеспеген , ібдермен с+йлесетӘн болдҰм-ау деп жіне Ү&ранүа ңҰзмет ету ҚшӘн саÇсатңа араласпау керек едӘ ендӘ араласпасам жарар едӘ деген уайҰмнан осҰ сҰрттай к+рӘнбейаңтҰ угӘзӘнде +те ңауӘптӘ дертке шалдҰңтҰм. ЯмӘр бойүҰ ідетӘмдӘ толҰң саңтай алмайтҰндҰңтан б&рҰқүҰдай РамазандаүҰ ауруҰм секӘлдӘ мен таүҰ сол бауҰрларҰмнан маүҰнауи к+мектесуӘн +тӘнӘп с&райҰн деп отҰрмҰн.п ңуатмен уайҰмдамақдар, т+сек тартҰп жатңанҰм жоң. Тек, жазҰлүан н&сңа-кӘтапшалардҰ тексерӘп к+п отҰра алмаймҰн.

АлтҰншҰдан:>Рисалей-Н&р бӘр тарапта тоңтап ңалса басңа жаңтарда жеқӘске жетӘп тоңтап ңалүанҰ байңадардҰ етедӘ. ТӘптӘ осҰ оңиүаүа байланҰстҰ б&л аймаңта бӘршама саңтҰң жасап тоңтата т&руүа ниет етсек те, Спартада тоңтаүанҰмен керӘсӘнше осҰ +қӘрлерде кеқӘнен жайҰлҰп +зӘн жар барүарде к+рсетуде. اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى БӘзбен тҰүҰз байланҰстҰ, бӘздӘ ңадаүалап отҰруүа мӘндеттӘ ірӘ саÇсатпен араласатҰн ҰңпалдҰ бӘр ңҰзм&шңҰнҰңасҰма келгенде оүан бҰлай дедӘм:

"СоқүҰ он сегӘз жҰлдан берӘ сендерге арҰзданҰп +тӘнӘш жазбадҰм жіне бӘрде-бӘр газет оңҰмадҰм. ОсҰ соқүҰ сегӘз ай ӘшӘнде бӘр рет болсҰн жеаманнҰнда не болҰп жатңанҰн с&рамадҰм. ш жҰл болдҰ жанҰмда с+йлеп т&рүан радионҰ тҰқдамадҰм. МаңсатҰм киелӘ ңҰзметӘмӘзге маүҰнауи зиÇнҰ тимесӘн дегенӘм.

— 156 —

М&нҰқ себебӘ мҰнау: Иман ңҰзметӘ, иман аңиңаттарҰ ілемдегӘ еқ Қлкен місеҰп маүрӘнен де мақҰздҰ. ОнҰ бӘр дҚниÇлҰң маңсатңа пайдалануүа, ң&рал ңҰлуүа болмайдҰ. Дей т&рүанмен мҰна заманда іҒл-Ә үафлет, адасңандар жіне дӘнӘн дҚниÇүа сататҰндар жіне баңи алмастҰ шҰнҰ ійнекке ауҰстҰра салатҰн үапҰлдардҰқ назарҰнда ілгҰн жінүа ңҰзмет ҰңпалдҰ кҚштерге тіуелдӘ немесе соүан ң&рал сиÇңтҰ ойлап ңалҰп жіне онҰқ асңаң абҰройҰн ж&рттҰқ назарҰнда тҚсӘрӘп алу ңаупӘ бӘзге саÇсатңа араласуүа ҚзӘлдӘ-кесӘлдӘ жол бермейдӘ Çүни Ү&ран ңҰзметӘне кедергӘ боладҰ.

Сендер болсас. ДегаÇсаткерлер мен билӘк басҰндаүҰлар! КҚмінүа берӘлӘп бӘзге тиӘсе бермеқдер! Үайта жолҰмҰздҰ ашҰп жеқӘлдӘк жасақдар! Неге десеқдер, бӘздӘқ ңҰзметӘмӘз ңоайҰмдаңауӘпсӘздӘктӘқ, ң&рметтӘқ, ӘзеттӘқ, мейӘрбандҰңтҰқ орнҰүуҰна себеп болҰп елдӘқ тҰнҰштҰүҰн, тіртӘп орнауҰн жіне ңоүам +мӘрӘн анархиÇдан саңталуҰн ңамтамасҰз етедӘ. БӘз сендердӘқ негӘзгӘ мӘндеген кӘнӘқ ӘргетасҰн ңуаттап, бекӘтуге ат салҰсамҰз.

ЖетӘншӘден: ХафҰз АлидҰқ хатҰнан байңалүанҰ, бӘздӘқ кейбӘр кӘсӘлерге арнап жазүан хатҰмҰз бен ңазӘргӘ оңиүаүа байланҰстҰ соқүҰ хатҰмҰз бҚгӘннен есептегенде поштаүа бӘолдҰ.. б&рҰн тапсҰрҰлүан екен. ХафҰз Али ілӘ ңолҰна тимеседе жолда келе жатңан хаттҰ оңҰүандай жауап жазуҰ онҰқ адалдҰүҰнҰқ бӘр кіраматҰ болса керек. Юра да дсол кҚнӘ оңиүа болмай т&рҰп, НазифтҰқ досҰ К+роүлҰ Ахмет, жоүарҰ лауазҰмдҰ бӘр саÇсаткердӘқ маүан келетӘнӘн тҚсӘнде к+рӘп ілгӘ саÇси ңайраткер келерден Қш саүат сҰна ңбӘзге ол туралҰ айтҰп, тҚсӘн жорҰп беруӘмӘздӘ с&раүан-дҰ, жорҰмай-аң белгӘлӘ болдҰ.

БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке ісӘресе ңиҰншҰлҰңңа &шҰраүандарүа д&үа-и сілем.

Һазиз, аданалҰстрак бауҰрларҰм жіне Ү&ран мен Иман ңҰзметӘнде табандҰ да ңайсар, ңажҰмайтҰн бауҰрларҰм жіне мҰна дҚниÇ ңонаңҚйӘнде жанашҰр, жанкештӘ де шҰнайҰ жолдастарҰм!

Б&л жолҰ Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ жіне толҰңңандҰ к+мекшӘ жіне ХусревтӘаүҰ зотпайтҰн ңаҒарман Тахири жазүан хаттардҰ оңҰдҰң. Ол хаттар жіне Н&р медресесӘнӘқ ңаҒарманҰ аүаш &стасҰ АхмедтӘқ

— 157 —

к+рген екӘншӘ тҚсӘ мен Қшп, олаҚсӘнӘқ соқҰнда мілӘм оңиүанҰқ аңҰрҰнда табандҰлҰң танҰтңан белсендӘ ХафҰз МехметтӘқ балаларүа хатҰм д&үасҰн оңҰтңанҰ жайлҰ хабар жіне Рисалей-Н&рдҰ оңҰтңанҰ туралҰ ңуанҰштҰ хабар, бірӘ бӘздӘқ ҚстӘмӘзден таудай ауҰр маАрдаңт жҚктӘ алҰп тастаүандай жаүҰмдҰ ісер еттӘ. Хаң таүала сендердӘ де олардҰ да маүҰнауи ірӘ заттҰң апаттардан саңтасҰн, імин.

Аүаш &стасҰ АхметтӘқ екӘншӘ к+рген тҚсӘне келер болсаң, АрдаңтҰ Пайүамбармен (а.с.м) болҰ ңастҰ ірӘ ңуанҰштҰ болүандҰңтан садҰң шҰнайҰ тҚс боп саналадҰ. ЮлгӘ Н&р медресесӘнӘқ айналасҰндаүҰ ер-ійел кӘсӘлердӘқ ерен еқбегӘ, керемет бейнеге енуӘ б&л ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у) к+ркем сҚннетӘн жандандҰруүа &йҰтңҰ болатҰнҰна ишара дедамдарнемӘз. Соүан байланҰстҰ сендердӘқ хаттарҰқдҰ келерден екӘ кҚн б&рҰн к+рген тҚсӘмдӘ баÇндап берейӘн. Ол бҰлай болатҰн:

ТҚсӘмде, ңазӘргӘ басшҰ немесе басшҰлар, мен танитҰн беделдӘ екӘ дӘн үалҰмҰна хаардҰқ ң дірежесӘн тапсҰрҰп жатҰр жіне онҰ жҚзеге асҰруүа тҰрҰсҰп жіне халифалҰңтҰ ілгӘ үалҰмдарүа ма ілде басшҰларүа ма &сҰнамҰз деп аңҰлдасҰп жатҰр деп тҚсӘндӘм. СосҰн кӘмге ңарар бергендерӘн маүан к+рсету ҚшӘн маүан , онҰ келе жатңанҰн к+рдӘм. Сол сітте оÇнҰп кеттӘм. Тақертеқ бауҰрларҰма бҰлай дедӘм:

Ү&дай бӘледӘ, Спарта т+қӘрегӘнде Рисалей-Н&рдҰқ заттҰң т&рүҰдан жеқӘлӘсӘнен кейӘн рухани не бӘз болса керек, онҰ еқ жоүарҰ билӘк басҰндаүҰлар аса мақҰздҰ Ислами міселе ретӘнде ңарастҰруда. БӘз СпарталҰңтар ол с&м оңиүанҰқ ңаншалҰңтҰ Ә сондсӘп, ресми орҰндарүа дейӘн жеткенӘн бӘлмегендӘктен ірӘ к+птен берӘ ңазӘргӘ тақда не болҰп жатңанҰн, ресми жаүдай ңалай екенӘн тҚсӘнбей, мін бермеген болсаң та ілгӘ тҚстдерӘқеҰң тҚс екенӘн растайтҰн белгӘ-нҰшан менӘ бӘр ретке болсҰн ңарауүа итермеледӘ. Ол белгӘ-нҰшан не дейсӘқдер үой, Рисалей-Н&рдҰқ озат бӘр тілабасҰ Анкарадан келӘп мен с&рамай жатҰп бҰлай дедӘ: "نَّ لَҮ&раннҰқ жақа бӘр тіпсӘрӘн жазҰқдар! - деп б&йҰрҰптҰ. ЕндӘ соүан кӘрӘсӘп жатҰр екен".

ЮрӘ бҰлай дептӘ: ӨшкӘ Әстер министрӘ жиҰрма жҰл бойҰ &станҰп келген ідетӘне ңайшҰ: "ДӘнсӘз &лт +зн байлолмҰсҰн саңтай алмайдҰ!" деп дӘнге жаң екенӘн жіне бӘлӘм министрӘ де

— 158 —

Ислам ідептерӘн ң&птап, осҰ кезге дейӘнгӘ зақ-ережелерге ңайшҰҰп, тарасҰн бӘлдӘрӘптӘ. Б&л Қлкен +згерӘс болатҰнҰн бӘлдӘредӘ. СондҰңтан сегӘз ай бойҰ тҰқдамаүан хабарлардҰ ілгӘ тҚс ҚшӘн ң&лаң тҚрӘп тҰқдадҰм. ОнҰқ себебӘн шҰнҰмен бӘлгӘм келдӘ. бҚктӘм&ндай ескерту келдӘ: ЮҒл-Ә далалет Çүни адасңан кіпӘрлер саÇси ңайраткерлердӘ алдатҰп Рисалей-Н&рүа ңарсҰ ауңҰмҰ кеқ план ң&рҰп, кҚш-ңуатҰнҰқ дірежесӘн бӘлмек болҰп тиӘсӘп к+рдӘ. Үараса, ңарсҰ алдар стазҰҰзүҰмайтҰн, тапжҰлмайтҰн, жеқӘлмейтӘн бӘр жойңҰн кҚш бар. М&нҰ жоүарҰ ресми орҰндарда талңҰлап, баса назар аударҰп, ендӘ белгӘлӘ маүҰнада бӘтӘмгершӘлӘктӘқ Әс-шараларҰн ңарастҰруда. ОсҰ кезге дейӘн аңиңатңа, хикметке ңайшҰ боталүан жетӘстӘк пен жаңсҰлҰңтардҰ +лген басшҰүа берӘп ал, кемшӘлӘктер мен жамандҰңтардҰ халҰңңа, іскерге еншӘлеп келген болатҰн. ЕндӘ м&ндай с&мдҰң ңателӘктен бас тартҰп бҚкңайтҰпандҰңтҰ +лген басшҰүа берӘп +здерӘн ілгӘндей с&мдҰң Қлкен ңателерден бӘршама арашалап алуүа сонҰқ жолҰн ңарастҰруүа тҰрҰсуда. М&нҰ ілгӘ тҚс пен бӘзге жеткен хабарларданен пайймҰз. БӘрӘншӘ мен екӘншӘ ХулусилердӘқ ортаңтасҰп жазүан хаттарҰ, +здерӘнӘқ Çүни ҰңпалҰ зор екеуӘнӘқ ңаншалҰңтҰ ңайраттҰ да адал, болаттай берӘк екенӘңтҰ РиетедӘ. ТӘптӘ ірбӘр оңиүа м&нҰ растайдҰ десе боладҰ.

Саид Н&рси

Һазиз, адал, табандҰ бауҰрларҰм, наүҰз ӘзбасарларҰм!

СоқүҰ кҚндерӘ Рисалей, Анка ңастандҰң жасаүандар мен сендерге ңиÇнат ңҰлүандар ҚшӘн менӘ ашу ңҰсҰп сонҰқ нітижесӘнде ңарүҰс д&үасҰн оңуүа ниеттендӘм. Кенет Спарта ңаласҰн аÇп, ңарүҰсңа ңиÇ алмадҰм. БӘрнеше рет ниет етсем даүҰ СпартадаүҰ игӘизалҰ лардҰқ саÇсҰнда ңастандҰң жасаүандар да ң&тҰлҰп кете бердӘ. Үимаүан соқ ңарүҰстҰқ орнҰна бҰлай дедӘм:

Уа, РаббҰм! Спарта ңаласҰ Рисалей-Н&рдҰқ......а" медресесӘ едӘ үой. Сен сол жердегӘ жаүҰмсҰз ңҰзметкерлердӘ де ж+нге салҰп тірбиеле, аңҰрҰн ңайҰр ңҰла г+р!" деп д&үа еттӘм жіне етӘп жҚрмӘн.

ЕкӘншӘден: ЖаңҰнда СалахаддиннҰқ ұҰ. Дірлдан ікелген "Хаббе", "Үатре", "Шімме", "Хубаб" дейтӘн арапша рисалелерге к+з жҚгӘрттӘм. Жақа СаидтҰқ к+кӘрек к+зӘмен тура к+рген аңиңаттар

— 159 —

Рисалей-Н&рдҰқ +зегӘ, дінектерӘ секӘлдӘ. аңиңанде олар Шуле, ЗҚхре дейтӘн Рисалей-Н&рдҰқ арапша кӘтапшаларҰ үой. Олар т&п-тура +з ніпсӘмнӘқ дірӘсӘ болүандҰңтан арапша ірӘ ңҰсңа-н&сңа жазҰлҰп, басңалардҰ назарүа алмаүан болатҰнмҰн. ОнҰ ст тҚнӘде іу баста Шійх-Қл Ислам жіне Дар-Қл Хикмет мҚшелерӘ сондай-аң, СтамбулдҰқ ӘрӘ үалҰм-ү&ламаларҰ &натҰп, жоүарҰ баүа берген болатҰн. Б&лар Жақа СаидтҰкке, ҰктерӘ болүандҰңтан Рисалей-Н&рдҰқ бӘр б+лӘк кӘтаптарҰ боп саналадҰ, ал ЕскӘ СаидтҰқ болса арапша рисалелерден тек Ишарат-Қл Иүжаз үана. ОнҰқ Рисалей-Н&рдаүҰ орнҰ ерекше. СонҰмен ңатар екӘ СаидтҰ&стазүңтасҰп бӘр рамазан айҰнда жазүан жіне +здӘгӘнен ерӘксӘз тҚрде &йңасҰп +леқге &ңсас боп шҰңңан жіне Ишарат-Қл Иүжаз кӘтабҰнда елу-алпҰс беттӘк тҚрӘкше Лемаүат аттҰ рисале де Рис шікӘр&рүа енсе жаңсҰ болар едӘ. ЯкӘнӘшке орай бӘр н&сңа алҰп ңалмаппҰн, ж&ртңа &наүандҰңтан баспадан шҰңңандарҰ таусҰлҰп ңалҰптҰ. Сондай-аң, ЕскӘ СаидтҰқ логика ӘлӘм саласҰнда ң&ндҰ еқбегӘ бӘраң жарҰңңа шҰңпеш дауТалиңат" кӘтабҰнан терӘлӘп алҰнүан тақүажайҰп бӘр жазбасҰндаүҰ тереқ зерттеушӘ ү&ламалардҰ тамсандҰрҰп, риза ңҰлҰп назарҰн аударүан баспадан шҰңңан "ҮҰзҰл Иүжаз" деп аталатҰн логика туралҰ рисалесӘн Рисалей-Н&рүа ендӘрудӘ жіне онҰ шікӘрттер туатҰӘнде үалҰм кӘсӘлерге к+рсетудӘ ж+н к+рдӘм. Дегенмен мазм&нҰ +те тереқ. ЖаңҰнда одан ҚзӘндӘ ретӘнде Фійзиге дірӘс бердӘм. МҚмкӘн кейӘн ФійзидӘқ +зӘ басңаларүа тҚсӘнӘктӘ болуҰ ҚшӘн алүан дірӘсӘн тсалей-ӘлӘнде жазар.

Һазиз, адал бауҰрларҰм, т&раңтҰ да шҰнайҰ ӘзбасарларҰм!

СоқүҰ кҚндерӘ к+кейӘме Рисалей-Н&р тілабаларҰ туралҰ аса мақҰздҰ, ірӘ уайҰмдататҰн маүҰнауи сауал келдӘзгерттн ойлап отҰрсам б&л сауалдҰ Рисалей-Н&рдҰқ к+птеген тілабаларҰ хал тӘлдерӘмен с&рап жҚр, с&райтҰн боладҰ. Кенет онҰқ жауабҰ келдӘ. ОнҰ Фійзиге айтҰп едӘм, "еқ болмасаттан аша ңаүазүа тҚртӘп ңоÇйҰң!" дедӘ.

УайҰмдауүа т&рарлҰң бӘр сауал: Хадис-риуаÇттарда, аңҰрзамандаүҰ фитні-бҚлӘк кезӘнде аштҰң Қлкен р+л ойнайу ңажесол арңҰлҰ адасңандар бейшара имандҰ жандардҰ т&рмҰс

— 160 —

тауңҰметӘмен т&саулап байлап алатҰнҰн, осҰлайша оларүа дӘни сезӘмдердӘ &мҰттҰрҰп Ç болмаса екӘншӘ, ҚшӘншӘ дірежеге тҚсӘруге тҰрҰсадҰ дейдӘ. АпҰрм-ай, барлҰң нірседе тӘптӘ5

шекст кезӘнде де имандҰларүа, бейкҚніларүа АллаҒтҰқ рахҰмҰ тҚсӘп н&рҰн т+гӘп, таүдҰр ідӘлдӘк жасайтҰнҰ секӘлдӘ б&л кезде нендей мейӘрӘм, рахҰм шуаүҰ бар екен. ЮҒл-Ә иман онҰқ ӘшӘнде Рисалей-Н&р тілабаларҰ осҰ ңиҰншҰлҰңта иман уі аңҰрет ҚшӘн не ӘсуӘ сонерек, нендей пайда-хикметтерӘ бар, ңалай ңарсҰ т&рмаң?

ЖауабҰ: Б&л ңиҰншҰлҰңтҰқ бастҰ себебӘ, нҰүметтӘ жоңңа шҰүару, Ү&дайүа шҚкӘр етпеу,ңажет.тҰқ нҰүметтерӘнӘқ ңадӘрӘн бӘлмеу, болҰп табҰладҰ. МӘне содан кҚпӘрлӘк, Жаратңанүа баүҰнбау туҰндайдҰ. СондҰңтан ідӘл ірӘ хикмет иесӘ АллаҒ, +зӘ берген нҰүметтӘқ ісӘресе азҰң-тҚлӘк, онҰқ ӘшӘнде тӘршӘлӘктӘқ к+зӘ, аса ңҰмбат нҰүметтӘқ Çүни наннҰқ мін б ліззат дімӘн, аса мақҰздҰ ңадӘрӘн, нҰүмет жаүҰнан баүа жетпес ң&ндҰ екенӘн бӘлдӘру маңсатҰнда шҰнайҰ шҚкӘрге шаңҰру хикметӘмен Рамазан сҰндҰ дӘни машҰңтанудҰ, Çүни ораза &стамаүан, шҚкӘр етпеҰүҰн кдамдардҰ осҰ білеге &шҰратҰп, хикметке толҰ ідӘлдӘк жасадҰ. М&ндай жаүдайда имандҰлар, іҒл-Ә аңиңат ісӘресе Рисалей-Н&р тілабаларҰнҰқ мӘндетӘ осҰ ңиҰншҰлҰңтҰ, аштҰңтҰ Рамазан айҰндаүҰ дӘни машҰңтану, аштҰң секӘлдӘ ңабҰлдап АллаҒңа жалбарҰнүан айҚнісҰна +кӘнуге себеп ңҰлҰп ірӘ жазүанүа к+нуге тҰрҰсҰп баүу керек. Жіне халҰңтҰқ "зірумӘз" деп тӘленшӘ, &рҰ, анархист болуҰна жол бермей, кедергӘ болу керек. Сондай-аң, аш-жалақаш, Әнде ңардҰ аÇмайтҰн кейбӘр мес ңарҰн байлар мен іл-ауңатҰ жаңсҰ кӘсӘлер Рисалей-Н&рдҰ тҰқдап, болҰп жатңан міжбҚри аштҰң сезӘмӘмен ңарнҰ аш жандарүа мейӘрӘмдӘлӘк жаса): Ү&ррүа зекетпен к+мектесулерӘ керек жіне ніпсӘсӘн небӘр дімдӘ таүамдармен ібден ң&тҰртңан, бетӘмен кеткен жіне масңара іуесңой, ңҰрсҰң ірӘ тоқмойҰн мас жастар да Рисалей-Н&рдҰқ тілӘм-тірбиесӘ арңҰлҰ м&ндай оүа жінн үибрат алҰп батҰр тҚрде пайдаланҰп азүҰндҰң пен кҚнілардан ңашҰп, ніпсӘнӘқ зауҰңтарҰнан, ң&марлҰңтан ң&тңаратҰндҰңтан АллаҒңа мойҰнс&йҰмнанӘзгӘ амал жасауүа талпҰнҰп осҰлайша жаүҰмсҰз оңиүанҰ жаүҰмдҰ етӘп тиӘмдӘ пайдалануларҰ керек. ЮҒл-Ә үибадат пен салих амал етушӘлер де м&ндай к+пшӘлӘктӘқ аш ңалҰп жатңан заманда жіне ібден бҰлҰүҰп, ңайсҰ харам ң тҚгӘхалал айҰра

— 161 —

алмайтҰн дірежеге жеткен кезде жіне шҚбілӘ заттар к+бейӘп, аралас-ң&ралас шаңта баршаүа ортаң ризҰңтҰқ халал болуҰ ҚшӘн зірулӘк м+лшерӘне ңанаүат етӘп, с+йтӘп осҰ міжбҚри білеге шариүатңа сай машҰңтану ретӘнде ңараса хатт. Ү&дайдҰқ жазүан таүдҰрҰна шаүҰмданҰп емес ризашҰлҰңпен ңарау керек.

БарлҰң бауҰрларҰма ісӘресе ңиҰншҰлҰңңа &шҰраүан жандарүа к+п-к+п сілем жіне сау-саламатта болуларҰна д&үа етемӘн.

Сабри бауҰрҰм! СенӘ уікӘл ретӘнде тйенӘп дап сілем жолдаүандарүа мен де сенӘ уікӘл таүайҰндадҰм. Оларүа жеке-жеке сілем. СенӘқ осҰ жолүҰ хатҰқнҰқ кеш келгенӘ рас, бӘраң бӘрнеше жаңтан менӘ риза ңҰлдҰ. Хаттан СабридҰқ болаттай мҰңтҰ табане Ү&рҰн, д&рҰс пӘкӘрӘн, тура к+зңарасҰн байңадҰм. ХафҰз Али екеуӘқ Атабей арңҰлҰ хабарласҰп т&рудҰ ж+н к+рген екенсӘқдер. Атабейде АбдуллаҒ ЧавуштҰқ немесе ҰқүайлҰ бӘреудӘқ адрес да ңадӘрсеқдер жаңсҰ болар едӘ. АбдуллаҒ ЧавуштҰқ сендер ҚшӘн с&раүан ОнҰншҰ Шуаң аттҰ ФихристенӘқ екӘншӘ б+лӘмӘн жаздҰрҰп ңойдҰң. Хизб-Қл Юкбір-и Н&ридҰ Фійзи бауҰрҰмҰз жазҰн зор Ұ. ЖаңҰнда Ү&дай ңаласа сендерге жӘберемӘз.

Саид Н&рси

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л жолүҰ Сабри мен ХафҰз Али жазүан хаттар Рисалей-Н&рдҰқп егемжайҰп кіраматҰн, орасан зор ңуатҰн к+рсетуде. Н&р медресесӘнӘқ озат ірӘ ңайраттҰ тілабаларҰ ХафҰз МехметтӘқ заÇ болүан кӘтаптарҰн +з мойҰндарҰна алҰп бӘрнеше кҚннӘқ ӘшӘнде орнҰна ба мҰна жазҰп беремӘз деуӘ осҰ аймаңтаүҰ шікӘрттердӘ шҰн жҚректен ңуанҰшңа б+ледӘ. ХафҰз АлидӘ тексеруге келгендер бҰлай дептӘ: "ДҚкендерде ңаүаз жоң, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ ңаүаздҰ тауҰстҰ!" дегенӘ жіне Мехмет ЗҚхдҚнӘқ кӘтаптарҰ +зӘне ңайтарҰлҰп б соқ б; мӘне б&л Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн ң&лшҰндҰратҰн ірӘ маңтануүа т&рарлҰң жіне батҰлдҰң беретӘн оңиүа. Сабри +з хатҰнда: "ЕкӘ-Қш жҰл болдҰ РсӘ кей-Н&р жазҰлу т&рүҰсҰнан бісеқсӘп ңалдҰ, нелӘктен?" деп хикметӘн с&раптҰ. ОнҰқ жауабҰ &заң. ЮрӘ рисале жазу ерӘктен тҰс міселе. Сондай-аң, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ жазудан ҚлесӘ болуҰ ҚшӘн кейбӘр мақҰздҰ себептер

— 162 —

меейңамдргӘлер пайда болдҰ. ОсҰ аймаңтаүҰ іу баста ЮсиÇ болҰп УлвиÇ, ЛҚтфиÇ сҰндҰ белсендӘ ханҰм шікӘрттер, Н&р медресесӘндегӘ ң&рбҰ-достарҰна сондай-аң, сілем жолдаүан СабридҰқ ж&байҰна сонҰмен ңатар бауҰрларҰна д&үай сілеме тҚнд, ң&рметтейтӘнӘн бӘлдӘрӘп жатҰр.

БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке сілем жіне д&үа етемӘз.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ҮаҒарман Тахири мен Катип ОсманнҰқ жазүан хаттарҰ расҰнда маүан бӘр дірӘизат-ҰҰ шипа болдҰ. ЖартҰлай тінге ңатҰстҰ жартҰлай рухани уайҰм дейтӘн ауруҰмдҰ емдеп жаздҰ. Хаң таүала оларүа жіне сендерге міқгӘ баңи риза болсҰн.

Иі, сендердӘқ таберӘсӘнңтарҰқ, ңайсарлҰңтарҰқ, ҰңҰластҰрҰқ дҚниÇлҰң адамдардҰқ жауҰрҰнҰн жерге тигӘздӘ, тигӘзӘп жатҰр. Юйтпесе бӘр үана ТісіттҚр рисалесӘ ҚшӘн жҚз жиҰрма адамдҰ тфи, бӘап, ңамауүа алҰп едӘ, ендӘ жҚз отҰз рисале ҚшӘн бӘр үана адамдҰ т&тңҰндауҰнҰқ себебӘ сендердӘқ ҰңҰлас пен табандҰлҰңтарҰқнҰқ арңасҰ. ТахиридҰқ Хизб-Қл Юкбір мен Уирд-Ә АүзамдҰ бастҰру ҚшӘн ұстамб&лүа сапарҰ сіттӘ де бееремет болсҰн деп шҰн жҚректен д&үа етемӘз. ұстамб&лда Шіфиктен басңа Рисалей-Н&рмен тҰүҰз байланҰстҰ кӘсӘлер к+п, бӘраң олардҰқ адрестерӘн бӘлмей ң&ттҰегенмен Шіфик арңҰлҰ БарлалҰң ХажҰ БікӘрдӘ, ікӘмшӘлӘкте ңҰзмет атңаратҰн ИніболулҰң ХафҰз ЮминдӘ, ГҚріндҰң Мехмет ЮфендӘнӘ тауҰп хабарласуҰна боладҰ. ұстамб&лдҰң мішҒҚр ӘрӘн бҰ, достарҰ арңҰлҰ менӘ естӘп жолҰүуүа келӘп, сітӘ тҚспей кетӘп ңалҰптҰ.

БӘр кӘсӘге жазҰлүан хаттҰқ к+шӘрмесӘ сендерге жӘберӘлдӘ, мҚмкӘн ол жерде де осҰ кӘсӘ секӘлдӘ ол аңиңатңа м&ңтаж жандар бар шҰүар. ИÇ, ұстамтӘ Юмибарүан Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ сенӘқ ңайраттҰ да ҰңҰластҰ екенӘқдӘ ірӘ ісерлӘ уаүҰзҰқ жайлҰ айттҰ. Олар сен секӘлдӘ ҰңҰластҰ да ңайсар кӘсӘнӘқ рӘту кй-Н&р аÇсҰна кӘргенӘн ңалайдҰ. Мен де олар сиÇңтҰ сенӘ шҰнҰмен Рисалей-Н&р шеқберӘнӘқ ӘшӘнде к+ргӘм келедӘ. БӘлесӘқ үой, екӘ ілӘп б+лек т&рса ңорҰтҰндҰсҰ екӘ боладҰ. Егер бӘр сҰзҰңтҰқ бойҰна иҰң тӘресе бӘрӘксе он бӘр тҰ болндҰ бередӘ. Сол сиÇңтҰ сенде ісерлӘ насихат-уаүҰзҰқмен

— 163 —

жасап жатңан иман ңҰзметӘқ жалүҰз +зӘқмен болса ңазӘргӘ &йҰмдасңан соңңҰ-кеекӘншӘерге ңарсҰ т+теп беруӘ екӘ талай, ңиҰнүа соүар. Егер Рисалей-Н&р ңҰзмет шеқберӘне кӘрсеқ ілгӘ екӘ ілӘп тірӘздӘ он бӘр, тӘптӘ жҚз он бӘр ңорҰтҰндҰ берӘп, ңтаз бҰболасҰқ жіне ңарсҰ алдҰндаүҰ бӘрлескен кіпӘрлерге ңарсҰ т+теп беру жеқӘл болмаң. МҰна заман аңиңаттҰ тҚсӘнгендер ҚшӘн жеке т&лүанҰқ, менмендӘктӘқ заманҰ емес. Заман жамаүат заманҰ. Жамаүат болҰп, &йҰмдасңаннан пайда болатҰн маүҰнауи т&лүа жауабжҚргӘзсе, сол ілдеңайда мҰңтҰ болҰп соңңҰларүа ңарсҰ т+теп бередӘ. лкен дариÇнҰ иелену ҚшӘн +зӘнӘқ м&з паршасҰна &ңсас менмендӘгӘн, жеке т&лүалҰң мӘнезӘн ілгӘ дариÇүа іуӘзге тастап ерӘту к РіфітЮйтпесе ілгӘ м&з паршасҰ ерӘп заÇ болдҰ. ЮлгӘ дариÇдан да пайдалана алмайдҰ. МенӘ тақңаладҰратҰн жіне +кӘндӘретӘн міселе, хаң жолдаүҰлар мен аңиңаттҰ тҚсӘнген жандар алуҰздҰңтҰқ кесӘрӘнен татуластҰң пеүа мейӘктегӘ жойңҰн ңуаттҰ жоүалтҰп алүан. КерӘсӘнше бҚлӘкшӘлер мен адасңандар +з &станҰмдарҰна ңайшҰ болса да бӘрлӘктегӘ зор ңуатңа ие болу ҚшӘн ҰнтҰмаң ң&руда. ЯздерӘ он шаңтҰ бола т&ра аңиңат жолҰндаүҰ тоңсан кӘсӘнӘ тӘзең ңҰлүрӘп жеқӘске жетуде.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Діл осҰ кезде Хусрев, РҚшдҚ, Ріфіт жіне СпарталҰң ХафҰз Али іскерден ңашан келедӘ екен деп ойладҰм. ЮсӘресе Әр ержтӘқ ңаламҰ Рисалей-Н&рдҰқ кеқӘнен тарауҰна ңашан ңҰзмет етедӘ екен деп бӘлгӘм келдӘ. Оларүа менен сілем айтҰқдар. ОсҰдан он минут б&рҰн ержҚрек батҰр, бӘраң жазу бӘлмейтӘн екӘ кӘсӘ Рисалей-Н&рдҰқ шеқберӘне бӘрӘн-бӘр ікелҰқ ікеарүа бҰлай дедӘм: "Б&л шеқбер +зӘнӘқ беретӘн Қлкен пайда-нітижесӘне аңҰ ретӘнде сендерден берӘк адалдҰң жіне ңайтпас ңайсарлҰң, табандҰлҰң с&райдҰ.

СпрҰң беқ ңаҒарман батҰр шікӘрттерӘ атңарүан тақүажайҰп, жаҒанүа жар салуүа т&рарлҰң н&р ңҰзметӘнӘқ себебӘ, олардҰқ үажайҰп адал жіне ерекше табандҰ болуҰ. Б&л табандҰлҰңтҰқ еқ бӘрӘншӘ шартҰ ңуаттҰ иман мен ҰстҰң ҰңҰлас. ЕкӘншб-Қл ЮҰ туа бӘткен батҰрлҰң, ержҚректӘк. Сендер ержҚрек, батҰрлҰңпен танҰмал кӘсӘ екенсӘқдер жіне дҚниÇлҰң болмашҰ нірсеге жандарҰқдҰ ңиŞүа дайҰнсҰқдар. Олай болса ілбетте Рисалей-Н&рдҰқ киелӘдӘқ ӘштӘнде

— 164 —

жіне дҚниеден ңҰмбат аңҰреттӘк мол пайдаларҰ ҚшӘн ержҚрек тҚрде жанкештӘлӘк, батҰрлҰң, табандҰлҰң танҰтҰп адал ниеттерӘқдӘ саңтап ңаларсҰқдар!" дедӘм. Олар да маң&лдап толҰң нҰш н&адҰ.

Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне Ү&ран ңҰзметӘнде кҚштӘ достарҰм!

Б&л жолҰ ңаҒарман ТахиридӘ барлҰң бауҰрларҰмнҰқ атҰнан келгендей ңабҰлдадҰм. ОнҰқ бойҰнан бӘр ЛҚтн саÇср ХафҰз Али, бӘр Хусрев, бӘр Саид (бӘраң жас Саид) к+рдӘм. Хаң таүалаүа шексӘз шҚкӘр еттӘм. Б&л жолҰ онҰқ аÇүҰнҰқ дҚбӘрӘн естӘгендей ол келмей т&рҰп менӘ тергеуге келген комиссарүа, тергеушӘлерге байланҰстҰ бӘр міселенӘ, "зухшікӘрттерӘм с&раүан с&раңңа байланҰстҰ бӘр міселенӘ баÇндап берейӘн, білкӘм онҰқ сендерге де пайдасҰ болар деп жӘберӘп отҰрмҰн.

ЮрдайҰм ңҰзметӘнде жҚрген Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ тарапҰнан ңойҰлүан бӘр -туҰсңа жауап.

С&раң: ОсҰнша уаңҰттан берӘ сӘздӘқ ңасҰқҰзда ңҰзметте жҚрмӘз. СӘздӘқ дҚниÇүа, ңоүамдҰң +мӘрге, саÇсатңа ңатҰстҰ бӘр рет болсҰн ңҰзҰүҰп, с&раүанҰқҰздҰ к+рмегӘ жасӘздӘқ ірдайҰм иман, аңҰрет жайлҰ дірӘсӘқӘзден басңа нірсемен ш&үҰлданүанҰқҰздҰ к+рген емеспӘз. БӘздӘқ тҚсӘнгенӘмӘз; осҰ он сегӘз жҰл бойҰ +мӘрӘқӘз осҰлай +ткен секӘлдӘ. Олай болса нелӘктен Спартада себепсӘз, елдӘ шулатҰп нахаңтан нахаң сӘздӘ тафа обердӘ...жҚзден аса жора-жолдасҰқҰздҰ т+рт ай тергеп, аңҰрҰнда дҚниÇүа, саÇсатңа ңатҰстҰ бӘрде-бӘр дерек, Ç бӘр ӘлӘк таба алмай, тек +здесекӘлдне сот ңҰзметкерлерӘн +мӘр бойҰ &Çтңа ңалдҰратҰн бӘр сҰлтау тауҰп, &стаүан жҚз кӘсӘнӘқ тек бесеуӘне ірӘ кетсе он адамүа бес-алтҰ ай жазаүа тарттҰ?...

Сондай-аң, осҒтҰқ ңңта алтҰ жҰлдан астам полициÇ б+лӘмшесӘнӘқ ңадаүалауҰнда, діл к+з алдҰнда т&рҰп жатҰрсҰз, терезеден сӘздӘқ не Әстеп жатңанҰқҰздҰқ бірӘ к+рӘнӘп т&рса даүҰ: осҰдан екӘ-Қш ай б&рҰн сӘздӘ жасҰрҰн Çки ашҰң тҚрде ақдҰп, бӘржҚрӘп ірте тӘнту жҚргӘзгенӘ жіне достарҰқҰздҰ сӘзден алҰстату ҚшӘн тергеп, сӘздӘ аса ңауӘптӘ ірӘ кҚштӘ саÇсаткер ретӘнде ңараүанҰ несӘ? БӘз б&үан тақңалаи

*Ә ңаттҰ ңҰнжҰламҰз. ОсҰ соқүҰ екӘ-Қш айдан берӘ үана ңасҰқҰзүа емӘн-еркӘн келе бастадҰң. Б&дан б&рҰн сескенӘп, тҰүҰлҰп келушӘ едӘк. Б&л міселенӘ бӘзге тҚсӘндӘрӘп берсеқӘз.
— 165 —

ЖауабҰ: Б&үаауңҰме де сендер секӘлдӘ тӘптӘ сендерден бетер тақҰм бар. Б&л с&раңтҰқ тҚсӘнӘктеме жауабҰн ЖиҰрма жетӘншӘ Лема деп аталатҰн, сотңа ңарсҰ аңталҰп жазҰлүан "МҚдафат рисалге бол" жіне он алтҰншҰ Мектуб рисалесӘнен табасҰқдар. ЮзӘрге онҰқ ңҰсңа-н&сңа бӘр-екӘ негӘзӘн баÇндап берейӘн:

БӘрӘншӘсӘ: ЕлдӘқ ңауӘпсӘздӘгӘне жауаптҰ жіне билӘк басҰнң жасарүан ңҰзметкерлер, тіртӘп саңшҰларҰ, полициÇ ңҰзметкерлерӘ бӘзден, жіне бӘздӘқ жолҰмҰздан кҚдӘктенӘп тиӘсу, Қрку бҰлай т&рсҰн керӘсӘнше бӘздӘ ңорҰн бол ң&лшҰндҰру, батҰлдҰң беруӘ керек, б&л олардҰқ мӘндетӘ, ңҰзметӘнӘқ талабҰ. ЯйткенӘ олардҰқ ңоүамдаүҰ мӘндетӘнӘқ негӘзӘ, Әрге тасҰ ң&рмет; Әзет-мейӘрӘм; халал мен харамдҰ абермек; мойҰнс&ну. МӘне, осҰ нірселер арңҰлҰ ңоүамда ңауӘпсӘздӘк орнап, ел тҰнҰш +мӘр сҚредӘ. М&нҰқ солай екенӘ Әс жҚзӘнде ділденген. Рисалей-Н&рдҰқ еқ к+п тараүан Спарта, Үастамону ңалаларҰ десек, басңа аймаңтардан ңараүанда ар! ЯтрдегӘ тіртӘп саңшҰларҰ Ұнсаппен ңараса оларүа Рисалей-Н&рдҰқ к+п пайдасҰ тигенӘн к+редӘ.

ЮрӘ тілабаларҰнҰқ санҰ к+п, ірӘ ңуаттҰ жіне &станҰмдарҰ д&рҰс бола т&ра ңауӘпсӘздӘкке титтей де зарарҰ болмаүанҰн сондай-аң, тіла, б&л олүан мҰқ адам он адамдай ңоүамүа зиÇнҰ тимегенӘн жҚрегӘ таза кӘсӘ мойҰндайдҰ. М&нҰқ хикмет-сҰрҰ мҰнада:

Адамзат ңоүамҰнда жіне дӘн Исламда Қш мақҰздҰ міселе бар. Олар: Иман, Шариүат, Т&рмҰс. ОлардҰқ еқ мақҰздҰсҰ иى كُلِиңаттарҰ. Б&л Ү&рани уі иман аңиңаттардҰ басңа нірселерге, аүҰмдарүа, +зге кҚштерге ң&рал етуге Çки пайдалануүа болмайдҰ. М&ндай алмаздай ң&ндҰ Ү&ран аңиңаттарҰн дӘнӘн дҚниÇүа сататҰн немесе ң&рал ретӘнде пайдаланатҰн адамдардҰқ назайҰ тҰмшҰнҰ, ійнек дірежесӘне тҚсӘрмеу керек. Яте киелӘ де мақҰзҰ зор имандҰ ң&тңару ңҰзметӘн толҰңңандҰ адал атңару ңажет. Сол ҚшӘн Рисалей-Н&рдҰқ хас, аҰладҰ лабаларҰ саÇсатңа мҚмкӘн болүанҰнша жоламай, &заңтан ңашадҰ, жиӘркене алҰс т&радҰ. ТӘптӘ сендердӘқ мҰна бауҰрларҰқ - +здерӘқ де бӘлесӘқдер - он сегӘз жҰл бойҰ ңаттҰ м&ңтаж болсам даүҰ саÇсатӘн. Фіүамүа араласпау ҚшӘн ҚкӘметке бӘрде-бӘр шаүҰм, айтҰп, +тӘнӘш жасамадҰм. СегӘз-тоүҰз айдан берӘ дҚниÇнҰқ дҚрбелеқ оңиүаларҰ туралҰ бӘр рет болсҰн с&рап ңҰзҰңпадҰм, бӘлгӘм де келмей, ол туралҰ іқгӘмарҰ майтпадҰм. ТӘптӘ ңазӘр соүҰс бӘттӘ ме,
— 166 —

бӘтӘмгершӘлӘк болдҰ ма, АүҰлшҰндар мен Алмандардан басңа кӘмдер соүҰсҰп жатҰр бӘлмеймӘн, онҰ сендер жаңсҰ бӘлесӘқдер. Юр Ү&рантҰ мҰлжҰқ ңҰлатҰн, есӘнен ауҰстҰратҰн Қш жҰлдан берӘ б+лмемде есӘтӘлӘп т&рүан радионҰ да екӘ міртеден басңа тҰқдамаүанҰма жіне істе с&рамаүанҰма менӘмен ірдайҰм бӘрге болатҰн сендер куісӘқдер. ЕндӘ осҰншама дандҰңтн байланҰсҰ жоң, саÇсатңа немң&райлҰ адамнҰқ &станүан жолҰна тиӘсӘп, одан кҚдӘктенӘп, басңан ӘзӘн ақдҰп, мазасҰн алүан адам ңаншалҰңтҰ ҰнсапсҰз екенӘн еқ ҰнсапсҰз адам да тҚсӘнедӘ деп ойлаймҰн.

ЕкӘншӘсӘ: Уа, бес-аларҰм! Сендер бӘлесӘқдер, бӘздӘқ жолҰмҰзда менмендӘк, тікіппарлҰң, атаң-дақң иесӘ болҰп жоүарҰ міртебелӘ болудан у к+ргендей ңашамҰз, мҚлдем аулаңпҰз. Оүан апаратҰн жаүдайлардан да мҚмкӘндӘгӘнше &заң т&рамҰз. Юлбетте б&л жерде алтҰ-Ән жасҰлдан берӘ к+збен к+рӘп куі болҰп, жиҰрма жҰл бойҰ зерттеп к+здерӘқ жеткен болар, мен жеке басҰма ң&рмет, маңам-міртебе с&рамаймҰн ол, керезӘнде . СендердӘ сол т&рүҰда бӘрнеше рет ренжӘткен де болармҰн. МенӘқ шамамнан тҰс діреже берӘп, жоүарҰ к+термеқдер, деп сендерге ренжитӘнӘм рас. Тек ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ б&л заманда маүҰнауи м&үжизасҰ болүан Рисалей-Н&р ҚшӘнрларҰмде онҰқ бӘр шікӘртӘ болүанҰм ҚшӘн жіне онҰ мойҰндау, байланҰс ң&ру ҚшӘн үана сҰйластҰңтҰ шҚкӘр ете ңабҰл аламҰн. МӘне, осҰншалҰңтҰ менмӘндӘктен, тікіппарлҰңтан, атаң ң&марлҰңтан, айналҰп келгенде шексӘзздӘлӘктен саңтанудҰ +зӘне ңаүида &станүан адамүа ңарсҰ ҚкӘмет басҰндаүҰлардҰқ, билӘктегӘлердӘқ, тіртӘп саңшҰларҰнҰқ кҚдӘктенуӘ мҚлдем маүҰнасҰз, еш керегӘ жоң екенӘн есалақдар да тҚсӘнер.

Саид Н&рси

Һазиз, адал, ңайсаи ескерларҰм!

ҮиҰншҰлҰңңа &шҰрап, жапа шеккендердӘқ жеқӘске жетуӘ, олардҰқ сотта аңталҰп шҰүуҰ тек сендер мен бӘздӘ үана емес тӘптӘ осҰ елдегӘ бҚкӘл имандҰлардҰ ңуантатҰн жаүдай. ЯйткенӘ Рисалей-Н&рдҰқ аңталма жҰлкӘндӘк алуҰна жол аштҰ. ОсҰ кезге дейӘн кӘтаптарҰмҰздҰ тіркӘлейдӘ деп алақдап +те саң болуүа міжбҚр болатҰнбҰз.

— 167 —

Рас, соқүҰ он сегӘз жҰлда ісӘресе осҰ жерде алтҰ жҰл бойҰ оларүа к+рсетпеу ҚшӘн рисалелердӘ жасҰрҰп, т шікӘналдҰм, ірдайҰм уайҰмдап азап шегетӘн едӘм. Хаң таүалаүа Рисалей-Н&рдҰқ ірӘптерӘ ңанша болса сонша мадаң пен хамд-маңтау болсҰн осҰ жолүҰ маүҰнауи жеқӘс арңҰлҰ бӘзддарүа алаүан ілгӘ залҰм да ңарақүҰ з&лҰмат б&лт сейӘлдӘ. Аз үана ңиналҰспен мол табҰс, Қлкен жетӘстӘкке жеттӘк. Жіне осҰ екӘ ай тоңҰрау кезеқӘ діл ңамауүа алҰнүан оңиүамҰз лҰң жаӘ басңа салада, анаү&рлҰм кеқ шеқберде Рисалей-Н&рдҰқ жайҰлҰп тарауҰна себеп болдҰ. СендердӘ ісӘресе ңиҰншҰлҰңңа &шҰраүандардҰ, онҰқ ӘшӘнде ХафҰз МехметтӘ шҰн жҚрект сҰйҰ тҰңтаймҰз, аңҰрҰ ңайҰр болсҰн! БӘр тҚйӘр «ТісіттҚр рисалесӘ» ҚшӘн жҚз адамдҰ жҚз кҚнге ңаматңан жіне соүан &ңсас жҚздеген рисалелер ҚшӘн бӘр тҚйӘр адамдҰ бӘр к Мехмее ңамата алмаүан сотңа Қстем келӘп, жауҰрҰнҰн жерге тигӘзген сендердӘқ тақүажайҰп адал ниеттерӘқ, ҰстҰң ҰңҰластарҰқ жіне мҰзүҰмас табандҰлҰңтарҰқ, ңаймаңтай &йҰүан ҰнтҰмаң, ауҰзбӘршӘлӘктерӘетӘн ҰӘне бӘздӘқ к+зӘм ібден жеттӘ, оүан еш кҚмін жоң. Хаң таүала сендерге міқгӘ баңи разҰ болсҰн, імин.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден: Сексен жҰлдан астам маүҰнауи +мӘрге ңол жеткӘ болүамҚбарак Қш айларҰқ, ісӘресе бҚгӘнгӘ РіүайҰб тҚндерӘқ ң&ттҰ болсҰн! СендердӘқ аңталҰп шҰүуларҰқ, маүҰнауи т&рүҰдан жеқӘске жетулерӘқ залҰмдардҰ ібден састҰрдҰ. ЕндӘ олар тиӘсу тісӘлӘн +деп. БӘ. Д&шпан тҚрде жауҰздҰң жасаудҰ ңойҰп дос бейнесӘне енӘп, хас шікӘрттердӘ Рисалей-Н&р ңҰзметӘнен алҰстату, босақсҰту, тежеу ҚшӘн мемлекеттӘкан кҚнт секӘлдӘ ж&мҰс тауҰп беруде немесе жоүарҰ шенге к+терӘлуге оқтайлҰ ңҰзметке алҰп Çки басңа да ж&мҰспен ш&үҰлдандҰруүа тҰрҰсуда. Б&л жаңта соүан &ңсас оңиүалар к+п. МболмаштиӘсу бӘр жаүҰнан алүанда ілдеңайда зиÇндҰ.

ЕкӘншӘден: Б&л жаңңа лицей мектебӘне ісерӘ мол бӘр н&р келдӘ. Ол не десеқдер, ол ОтҰз екӘншӘ С+здӘқ бӘрӘншӘ тарауҰ, ОтҰзҰншҰ ЛеманҰқ "тарауден "Хакем" есӘмдерӘ жайлҰ нҚктелер, Табиүат рисалесӘнӘқ соқҰна дейӘнгӘ жер, АÇт-Қл КҚбранҰқ: "Иі, б&л дҚниÇ

— 168 —

дейтӘн ңонаңҚйге келген ірбӘр ңонаң..." деп басталатҰн іне адӘ тараудҰқ басҰнан бастап - сонау илҒам, уахи міртебелерӘнен басңа - он сегӘзӘншӘ міртебе дейтӘн ілемнӘқ "худус" аңиңатҰ, сосҰн "имкан" міселесӘне дейӘн. БӘз б&л жерлерӘн жақа ірӘппен жазуүа маүҰнауи ескрӘспен орай р&ңсат бердӘк. Олар к+шӘрме машинкасҰн пайдаланҰп +здерӘ ҚшӘн жазҰп алдҰ. Сендер де ілгӘ т+рт тараудҰ бӘр том жасап жақа ірӘппен жазҰп кіпӘрлерге зеқбӘрӘктӘқ оүҰндай атҰп, пайдаланунҰқ ау боладҰ.

Мен биҰл тҰм ілсӘз, ңарт ңуатсҰз жаүдайда болүандҰңтан осҰ ңасиеттӘ Қш айларда жӘгерлӘ жас бауҰрларҰмнҰқ маүан рухани жірдем етуӘн +тӘнӘп с&раймҰн. ЮрңайсҰна жеке-жеке сілем жолдап, екӘ дҚниÇда сау-саламатта болуларҰна д&үан кеден.

Саид Н&рси
(Б&л хат аса мақҰздҰ)

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СоқүҰ кездерӘ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ назарҰнда иманнан кейӘн негӘзгӘ міселе таңуалҰң пен салих амал екенӘн жиӘ ойлайтҰн болдҰм. ТаргӘлер деген, тҰйҰм салҰнүан нірселерден, кҚнілардан ңашу, ал, салих амал болса АллаҒтҰқ імӘр еткен нірселердӘ орҰндау, жаңсҰлҰң жасау. Үашанда жамандҰңтан тҰйҰлу пайдалҰ Әс жасаудан ам!

Сол сиÇңтҰ мҰна азүҰндҰң б&зүҰншҰлҰң жайлап +зӘне ерӘксӘз тартатҰн іуесңой заманда ілгӘ таңуалҰң Çүни зиÇндҰ нірселерден тҰйҰлу, Қлкен кҚнілардан ңашу +зектӘ де мар осҰ міселе болҰп т&р.

МҰна заманда б&зүҰншҰлҰң, кҚшейӘп керӘ тартпа аүҰмдар к+бейгендӘктен таңуалҰң осҰ б&зүҰншҰлҰңңа ңарсҰ бӘрде-бӘр тосңауҰл. ПарҰздардҰ орҰндап, Қлкен кҚнілардан ңашңандар ң&тҰладҰ. ҮазӘргӘдей жан-жаңтҰ Қлкен кҚнілар ңаптаүлүанҰнанда салих амалдҰ ҰңҰласпен орҰндау +те ңиҰн, сирек кездеседӘ.

Сондай-аң, азүантай салих амал мҰна ңиҰн кезеқде к+п амал жасаүанмен теқ. ЮрӘ таңуалҰңтҰқ +зӘ де белгӘлӘ бӘр маүҰнада салих ажазүанп есептеледӘ. СебебӘ, харам нірседен ңашу уіжӘп. Ал бӘр уіжӘп к+птеген сҚннет теқ артҰң. ТаңуалҰң мҰна заманда Çүни мҰқдаүан кҚніларүа &лӘкке тҰн кезде бӘр үана амалмен жҚздеген

— 169 —

кҚнідан аман ңалуүа боладҰ. ОсҰлайша жҚздеген уіжӘп амал Әстеген боп есептеледӘ. Б&л +те мақҰздҰ міселе. Б&л ниетпен болатҰрӘн тҚтаңуалҰң ҚшӘн, кҚнідан ңашу ҚшӘн жасалатҰн к+рӘнбейтӘн үибадат б&л сауабҰ мол салих амал. Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ б&л заманда атңаруҰ тиӘс бастҰ мӘндетӘ б&зүҰншҰлҰңңа, кҚніларүа ңарсҰ таңуалҰңтҰ &стану. аударбарсақ да ңазӘргӘ тақда ңоүамнҰқ ңай ңабатҰнда болсҰн жҚздеген кҚні кездесетӘнӘ рас. Юлбетте таңуалҰңпен, кҚнідан ңашу ниетӘмен жҚз салих амал жасалүан боп есептеледӘ.

ЯздерӘқе мілӘм, бӘр адамнҰқ бӘр кҚнде б&зҰп тастаүан сарайҰн жиҰрма аман неҰрма кҚн жҚрӘп жасай алмайдҰ. БӘр адамнҰқ б&зүанҰн жиҰрма адам ж+ндеуӘ керек бола т&ра, ңазӘргӘ тақда мҰқдаүан б&зушҰларүа ңарсҰ бӘр үана ж+ндеушӘ Рисалей-Н&р осҰншама т+теп берӘп, тиӘмдӘ нітиже беруӘ тақүажайҰп оңиүа. Егер осҰ екӘ демеу-ңарсҰ кҚш теқ болҰп бӘр деқгейде болса Рисалей-Н&рдҰқ ж+ндеу ңҰзметӘ м&үжизаүа &ңсас табҰстҰ болҰп, жеқӘстен жеқӘске жетер едӘ.

Атап айтсаң, ңоүамнншӘденҰс тӘршӘлӘгӘне тӘкелей ңатҰстҰ жіне мақҰздҰ рол ойнайтҰн Қлкенге ң&рмет, кӘшӘге мірхамат, Әзет ібден азайүан. Кей жерлерде м&қ ж&тңан бейшара ңаиссасҰмен ата-аналардҰқ ауҰр жаүдайҰн естисӘқ. Ү&дайүа шҚкӘр, Рисалей-Н&р осҰндай б&зүҰншҰлҰңңа ңарсҰ т+теп берӘп, ж+ндеп тҚзетӘп келедӘ. ЗҚлңарнайҰннҰқ ңорүанҰ ңирап çжуж пен МіжужтӘқ дҚниÇнҰ жаулап, астан-кестеқӘн шҰүаратҰнҰ секӘлдӘ М&хамме таүҰ иүат (с.а.у) дейтӘн Ү&рани ңорүан тозҰп жарларҰ ңирай бастаүанда çжуж пен Міжужтен де бетер мӘнез-ң&лҰңтҰ б&затҰн ңоүамда з&лҰмат, анархиÇ, бейберекетсӘздӘк, тудҰратҰн дӘннен безушшӘнде тек алҰп, айналанҰ жалмап барадҰ. Рисалей-Н&рдҰқ шікӘрттерӘ м&ндай кездегӘ маүҰнауи кҚресӘ иншаллаҒ, сахабалардҰқ заманҰндай аз амалмен +те к+п сауап жинаүан боп, салих амалдарүа ӘзгӘ Әс-шараларүа &йҰтңҰ болар.

Һазиз, бауҰрларҰм! МӘнен, жіндай заманда м&ндай с&мдҰң оңиүаларүа ңарсҰ ҰңҰластҰқ кҚш-ңуатҰна сенӘп, сосҰн бӘздӘқ еқ жойңҰн ңуат к+зӘмӘз аңҰреттӘк амалдардҰ б+лӘсӘп атңару, бӘр-бӘрӘмӘзге ңалам оңуҰ, салих амал діптерӘне сауап жаздҰру. СонҰмен ңатардерӘмен де ірбӘрӘнӘқ таңуалҰң ңорүанҰна кҚш-ңуат

— 170 —

берӘп, демеу болуҰмҰз керек. ЮсӘресе с&мдҰң шабуҰлүа &шҰрап жатңан мҰна паңҰр, ілсӘз бауҰрларҰқа осҰ ңасиеттӘ рҰ барарда, ерекше кҚндерде ңол &шҰн беру, сендер сенӘмдӘ ҰңҰластҰ ңаҒарман, жанкештӘ де ңамңоршҰ кӘсӘлерге жарасар ірекет. Сендер маүан рухани демеу к+рсетулерӘқдӘ +тӘнӘп с&раймҰн. Мен де иман, адал болу шартҰмен Рисалей-Н&р тілабаларҰ пайдлҰң д&үа-тӘлектерӘме, маүҰнауи табҰстарҰма ңосҰп, жиҰрма т+рт саүатта ілгӘ аңҰреттӘк амалдардҰ б+лӘсу ңаүидасҰна сҚйене отҰрҰп кейде жҚз міртеден к+п Рисалей-Н&р тілабаларҰ деген кезде с&р-фійӘ ниет етӘп ортаң ңҰлҰп отҰрамҰн.

Саид Н&рси

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Кеше Юмин, осҰ аймаңңа келген іскери бӘр ңҰзметкерден естӘгенӘн айттҰ. Мен ңаламасам да жіне ОрҰстардҰқ соүҰсҰ не жаүдайда екеналпҰ смесем даүҰ, міселе РесейдӘқ Кавказбен байланҰсҰ ҚзӘлӘп, б+лӘнуӘ туралҰ едӘ. Мен онҰқ с+зӘн б+лӘп, айтңҰзбай тастасам даүҰ к+қӘлӘм алақдап, уайҰмдай бастадҰм. КейӘн намаздан соқ, тісбихат оңҰп отҰрүанҰмда Жер жаҒанда соүҰсҰп, шайңасҰп жатңанд ризашбӘреуӘ дӘн Исламүа, Ү&ранүа жіне Рисалей-Н&рүа, жіне бӘздӘқ &станүан жолҰмҰзүа тараптар боп жаңтасатҰнүа &ңсайдҰ. Сол ҚшӘн ол туралҰ маүл&мат алу керек секӘлдӘ к+рӘндӘ. ҮҰзҰүҰп, с&рамау ҚшӘн бӘр-екӘ хатта баÇндалүан себептердӘ еске алдҰм. ОлаатҰстҰлдӘ, аңҰлдҰ ңанаүаттандҰратҰнҰ рас, дегенмен ңҰзҰүушҰлҰүҰ артҰп, іуестенӘп т&рүан ніпсӘге ілӘ келмей жаттҰ. К+кейге тісбихат оңҰп жатңанда м&ндай бӘр ескерту келдӘ:

ҮҰзҰүҰп с&рамаудҰқ мақҰздҰ бӘр себебӘ: ҮҰзҰүҰп ңараса бӘн м&үжа жаңтасу сезӘмӘ оÇнадҰ. Ал жаңтасу болса +зӘ жаңтасңан жаңтҰқ кемшӘлӘктерӘн к+рмейдӘ, сосҰн з&лҰмдҰүҰна риза болҰп, тӘптӘ хош к+редӘ. Алайда, кҚп шҰнайе ризашҰлҰң кҚпӘрлӘк болатҰнҰ секӘлдӘ з&лҰмдҰңңа ризашҰлҰң та з&лҰмдҰң боп саналадҰ.

Иі, жер жҚзӘнде ңҰрүи ңабаң соүҰс, ңандҰ майдан да жан-айңай к+кке жететӘндеңуалҰңмдҰң, ңирату болҰп жатҰрүанҰ рас. ҮҰруар бейкҚні жандар мен жібӘр шеккендердӘқ аңҰсҰ желӘнӘп, орасан зор зардап шегуде. АÇудҰ бӘлмейтӘн ңатӘгез батҰс мідениетӘАдами 71

з&лҰмдҰңңа толҰ ңаүидасҰ бойҰнша "ңоүам ҚшӘн жеке т&лүалар пида етӘледӘ, елдӘқ тҰнҰштҰүҰ ҚшӘн жекет&лүалардҰқ ң&ңҰңтарҰ ескерӘлмейдӘ" деп, ңазӘргӘ тақда адам айтҰңшҰ ШуамдҰң з&лҰмдҰң жасалуда. М&ндай ңасӘрет алүашңҰ ңауҰмдҰң кезӘнде де болмаүан шҰүар.

БаÇнҰ м&үжиза ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ наүҰз ідӘл ҚкӘмӘне келсек ңоүам ҚшӘн деп бӘр адамнҰқ аңҰсҰн жеп, ң&ңҰүҰн таптауүа болмайдҰ. "ХаңтҰқ атҰ хаң.ми ңаркӘшӘсӘ ҚлкенӘ болмайдҰ!" дейдӘ. Оңиүаларүа осҰлай аспани зақмен, баүа берӘп наүҰз ідӘл ңарайтҰн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘндей Ү&ран аңиңаттарҰмен ш&үҰлданатҰндар мҚмкӘн болүанҰнша керексӘз, тек іуестене ңҰзҰүҰп, тек нітиже жаүҰаүайҰнайдасҰ бар, бӘраң нітиже ілӘ болмай т&рҰп орҰнсҰз ңҰзҰүҰп ңараудҰқ керегӘ жоң жіне залҰм тҚрде б&зҰп жатңандардҰ ңоштаүандай Ислам мен Ү&ранүа (а.с)лҰ болатҰн ілгӘндей топтардҰқ Әс-ірекеттерӘн ойша баңҰлап отҰру, ш&үҰлдану д&рҰс емес. Ол аңиңатңа ҚйлеспейтӘндӘктен ніпсӘ де аңҰл мен жҚрекке ерӘп ңҰзҰңпайтҰн бсаүан . Мен солай шештӘм.

ЕкӘншӘ міселе: Рисалей-Н&рдҰқ СпартадаүҰ наңтҰ жеқӘсӘ дӘннен безгендерге ңаттҰ ісер етӘп, олардҰ састҰрдҰ. БӘраң, кейбӘр ңҰрсҰң, бӘрбеткей жіне +лӘп ңалүан с&мҰрайдҰқ жаман рухҰ тендӘ м кейбӘр кіпӘр, дӘн д&шпандарҰ жеқӘлгендерӘн мойҰндамай ңарсҰ ірекет ниетӘмен Ү&ран мен Пайүамбарүа (с.а.у) жауҰздҰң ретӘнде бӘраң м&нҰсҰн жасҰрҰн, астҰртҰнн бӘрӘ, діл рисаледегӘ шайтанмен айтҰс туралҰ жердегӘ АрдаңтҰ ПайүамбарҰмҰз бен ҮасиеттӘ Ү&ранүа ңатҰстҰ с+здердӘ ілгӘ дӘннен безген кіпӘр +қӘн +згертӘп басңаша пайдалануда.

Соүан &ңсас Çхуди, ңҰрсҰң ірӘ дӘнсӘз философ жінарттарпанҰқ дӘннен безген бӘреуӘ, б&рҰннан берӘ Ү&ран мен ПайүамбардҰқ (с.а.у) халдерӘнен +здерӘнше сҰнауүа сҰлтау болар міселелердӘ тауҰп атҰ ислам бӘраң +зӘ дӘннее ол аен кіпӘр, ілгӘ міселенӘ желеу етӘп с&мдҰң ңулҰң жасап онҰ ақңау м&сҰлмандарүа жіне Рисалей-Н&рдҰ бӘлмейтӘндерге тҰқдатҰп, к+рсету ҚшӘн сондай с&м айла пайдалануда жіне +зӘнӘқ кіпӘр екенӘн жасҰруүа тҰрҰсудабӘр б+йтандҰңңа келгенде шайтаннан асҰп тҚскен. Б&л маүан с&мдҰң ісер еттӘ, ңаттҰ ңҰнжҰлдҰм. БауҰрҰм СабридҰқ хатҰнда дегенӘндей, ңҰрсҰң дӘнсӘздердӘқ Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘне ңарсҰ

— 172 —

ң&рүан с, шҰнарҰ шӘрӘк, тҚкке т&рмайтҰн +рмекшӘ торҰ секӘлдӘ ңуатсҰз жіне ол шайтани кедергӘлер жій бопсала, еш ң&нҰ жоң. Олар Рисалей-Н&рдҰқ алдҰнда ҚзӘлӘп, парам-парша боладҰ дегенӘндей; б&л дӘнсӘз, ңҰрсҰң, бӘмилердіне +лӘп кеткен алаÇңтҰқ жаман рухҰ сиÇңтҰ кіпӘрдӘқ жазүан, сҰрт к+зге м&сҰлмандарүа ТҚрӘк &лтшҰлдҰүҰ тірӘздӘ, аңиңатҰнда Ү&ран мен ПайүамбардҰқ (с.а.у) рухани болмҰсҰна, &лҰң&рдҰқ шік келтӘру, т+мендету, ңарапайҰм деқгейге тҚсӘру ниетӘмен жазҰлүан м&ндай кӘтап шҰүарма, Ү&раннҰқ жіне ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у) м&үжизасҰнҰқ алдҰнда +рмекшӘнӘқ торҰ ң&рлҰ да бола алмайдҰ, парам-парша уаүҰзш. Дегенмен ңаттҰ +кӘнӘштӘсӘ мҰнау, Рисалей-Н&рдҰ к+рмегендерге Қлкен зиÇн тигӘзгенӘ секӘлдӘ, Рисалей-Н&рдҰ к+ргендер де ңҰзҰүҰп: "АпҰрм-ай ӘшӘнде не бар екен? деп таза ойларҰн, пік к+қӘлдерӘҚниÇмеап алуда. Еқ азҰ уісуісі, кҚмін туүҰзадҰ.

Рисалей-Н&рдҰқ батҰр шікӘрттерӘ м&ндай нірселерге абай болҰп, ңҰзметӘн одан ірӘ арттҰра тҚсулерӘ керек. Жаман нірсемен ойша ш&үҰлдану да жаман болүандҰңтан ңҰсламдҰйҰрдҰм. Байңақдар, оүан мін берӘп халҰңтҰқ ңҰзҰүушҰлҰүҰн оÇтҰп назар аудартҰп жҚрмеқдер! ОнҰ тҚкке т&рүҰсҰз, дӘннен безгендердӘқ сандҰраүҰ деп ңарақдар! Б&л оқбаүаннҰқ ңаӘзӘндетҰ шектен шҰңңандҰүҰн мҰна мҰсалдан ақүаруүа боладҰ.

МҰсалҰ, +те алҰста болҰп жатңан бӘр міжӘлӘсте +з саласҰна ібден машҰңңан, бӘлӘктӘ те зерек ү&ламалардҰқ оңҰп зерттеп отҰлашаң Әр кӘтабҰна жіне онҰ тҚсӘндӘрӘп жатңан бӘр кӘсӘге тҰм алҰстан ңараүҰсҰ келӘп, бӘраң к+ре алмаүан бӘр аңҰмаң, ілгӘ үалҰм-ү&ламалар туралҰ мҚлдеекӘ жҚүар пӘкӘр айтҰп олардҰ сҰнүа алүан есалақүа &ңсайдҰ. Хаң таүала имандҰлардҰ жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн м&ндай есуастардҰқ білесӘнен саңтасҰн! Юмин.

Саид Н&рси

Һа кҚш ждал бауҰрларҰм!

СендердӘқ керемет табандҰлҰңтарҰқ мен ҰстҰң ҰңҰластарҰқнҰқ жеқӘске жетӘп ілгӘ біленӘқ бетӘн ңайтарүаннан кейӘн іҒл-Ә дҚниÇ Çүни тек дҚниÇүа сенетӘндер шабуҰл тісӘлӘн +згерттӘ. ДӘннен р ҚрейдердӘқ айласҰна салҰп бӘзге ңарсҰ шабуҰлҰн астҰртҰн &йҰмдастҰрҰп

— 173 —
мадди-маүҰнауи тҚрде Қдете тҚскенге &ңсайдҰ. ШікӘрттердӘқ бастҰ ңуатс&раңңболүан ҰнтҰмаң, ауҰз-бӘршӘлӘк жҰмҰсңҰ ірӘ аңҰрҰн тҚрде шайтан сиÇңтҰ, б&зуүа тҰрҰсуда. Сендерге рисалелердӘ ңайтарҰп берген болҰп іккӘ тҚрде с&м іреңиүада жасауда. БӘз сендердӘқ бӘр б+лӘмшелерӘқ боп саналатҰн болсаң та бӘздӘ орталҰң, негӘз деп ойлап б&рҰқүҰдан да бетер айла, ңулҰңтарҰн пайітуллада. НаүҰз саңтаушҰ ХафҰз-Ұ Хаңиңи АллаҒ ңой. Ү&дай ңаласа бӘзге еш зарар бере алмас. Дегенмен осҰ ңасиеттӘ Қш айлардаүҰ ерекше кҚндер мен тҚндерде ҰңҰластҰ д&үаларҰқмен бӘзге демеу берӘп жірдем етӘқдер. ЖауҰздар дегенлдарҰнан ештеқе келмейдӘ. БӘраң, мҚмкӘн болүанҰнша саңтҰң шараларҰн жасап, м&ңиÇт болҰқдар. ХазретӘ Али (р.Ғ.) жіне Һаус-Ұ Аүзам Шійх Гійлани (ң&ддисе сҰррух) сҰндҰ батҰрлардҰқ рухани шара Ә قُلْ وَ لَا تَخَفْ жіне وَلَا تَخْشَ деген с+здерӘ бӘзге батҰрлҰң берӘп, рухҰмҰзүа кҚш, демеу берӘп т&радҰ. Катиб Осман +з хатҰнда ңаҒарман РҚшдҚнӘқ Ұлар ебауҰрҰ Б&рхан, рисалелердӘқ аңталҰп шҰүуҰна атсалҰсҰп, к+п тер т+ккенӘн жазҰптҰ. ОнҰсҰзда ол батҰр бауҰрҰмҰздҰқ б&үан &ңсас ңҰзметтерӘ б&дан б&рҰнда болүан. Оүан Ғім Рисалей-Н&рдҰқ есендегӘне ңҰзмет еткендерге, жінең айүагӘ тигендерге тӘптӘ соттҰқ т+раүасҰна, ҰнсаптҰ сот аүза мҚшелерӘне д&үа етемӘз, к+п-к+п рахмет. ұқүайҰ болҰп жатса соттҰқ т+раүасҰна менӘқ атҰмнан жеке алүҰсҰмдҰ бӘлдӘрӘқдер.
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِлгӘлӘ حَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ هٰذِهِ الشُّهُورِ الثَّلَاثَةِ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден: СендердӘқ +ткен Миүраж тҚндерӘқдӘ жінңарай жатңан Бірат тҚндерӘқдӘ ң&ттҰңтап, д&үа етулерӘқдӘ с&раймҰз.

ЕкӘншӘден: ЖиҰрма бесӘншӘ С+з деп аталатҰн Ү&ран м&үжизасҰ жійлӘ рисаленӘқ соқүҰ жартҰсҰ асҰүҰстҰңтҰқ кесӘрӘнен +те ңҰсңа ңайҰрҰлүанҰӘксӘз ланҰстҰ сендерге м&нан б&рҰн жазүанҰмдай

— 174 —

кейбӘр ңосҰмшалардҰ соқҰна ңосңан едӘк. ЕндӘ, +те мақҰздҰ ҚзӘндӘ жиҰрма жҰл б&рҰн басҰлүан Лімаүаттан таа б+лӘ ОнҰ да Ү&ран м&үжизаларҰ рисаленӘқ ңосҰмшаларҰнҰқ арасҰна ңойүандҰ ж+н к+рдӘк.

ЛімаүаттҰқ ҮаҒарман Тахири ікелген н&сңасҰ +те ңҰмбат к+рӘндӘ. Егер таүҰ бӘр н&сңа сол аймаңта болса сендер де сол б+лӘмдӘ кӘта"АпҰрмоқҰна тӘркеқдер. НегӘзӘнде Лімаүат тақүажайҰп рисале ірӘ. Ол ңасиеттӘ Рамазан айҰнда жиҰрма кҚннӘқ ӘшӘнде жҰлдам, еш ңиҰндҰңсҰз тез жазҰла ңойдҰ. КейӘн ңарасаң «сіхлаңта Ртіниү» секӘлдӘ +леқге &ңсас жолдарҰ, ідемӘ &йңасҰп-аң т&р. ӨшӘндегӘ мҰна с+з үажайҰп. Ол Лімаүатта бҰлай кездеседӘ: "Ү&раннҰқ иүжазҰн Иүжазбен баÇнда!".

"БӘрде тҚсӘмде Арарат тауҰнҰқ етегӘнде т&р екенмӘн. Кенен ірӘ ңирап, тас-талңанҰ шҰңтҰ. Таудай діу тастар к+кке &штҰ. Жер жаҒандҰ дҚр сӘлкӘндӘрдӘ" деген жерден бастап:

"назардҰқ екӘ тҚрӘ бар. БӘреуӘ: ңарақүҰ, бӘреуӘ: жарҰң"...деген жерге делей-Н&гер Лімаүат кӘтабҰ ңолдарҰқда жоң болса ол ҚзӘндӘнӘ сендерге жӘберемӘз.

ЕкӘншӘден: Сендерге керемет ірӘ тамаша ірӘ нізӘк бӘр оңиүа айтҰп берейӘн. ОсҰ аймаңта Рисалей-Н&рүа ер кӘсӘлерден ңараүанда жанкештӘ тҚрде ңҰзҰүатҰн а наннйелдер мен кірӘ секӘлдӘ бейкҚні ңҰз-келӘншектер, б&рҰқүҰ кездӘқ сҰрмалҰ ірӘ жҰлтҰраң ңҰз жасауҰна &ңсас ңҰмбат заттармен Рисалей-Н&рдҰқ кӘтаптарҰнҰқ сҰртҰн ңаптаптҰ. ОсҰлайша барлҰң кӘтаптар алтҰнмен апталүан сиÇңтҰ тамаша бейнеге мен же Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи ідемӘлӘгӘне жіне Хусрев пен Тахири жіне Али мен Хасан АтҰф, сондай-аң АсҰм сҰндҰ бауҰрларҰмнҰқ ідемӘ с&лу жазуларҰна жарасҰмдҰ сҰртңҰ м&ңабасҰна да ісем ңап жасап одан ірӘ безендӘра етӘперӘптӘ. ХафҰз АлидҰқ хатҰнда аттарҰ аталүан ммҚхан, Шіхидідай б&л аймаңта да Рисалей-Н&рүа берӘлӘп ңҰзмет етӘп жҚрген к+птеген ңҰздарҰмҰз бар. МҰсалҰ, ЮсиÇ, СіниÇ, УлвиÇ, ЛҚтфиÇ, ЮлиÇ секӘлдӘ лайҰңқ шікӘрттерӘ ол жаңтаүҰ ңҰз-келӘншек бауҰрларҰна д&үай сілем жолдауда.

— 175 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ د-Қл Кіقِ شَهْرِ شَعْبَانَ وَ رَمَضَانَ

Һазиз, адал мҚбарак, берӘк бауҰрларҰм!

СендердӘқ Бірат тҚндерӘқмен жіне келӘп жеткен ңасиеттӘ РамазандаүҰ ерекшш жазуерӘқмен ң&ттҰңтаймҰз. Ү&дайүа мҰқ да бӘр шҚкӘр, Рисалей-Н&р +зӘмен +зӘ кеқӘнен тарап жан жаңта жеқӘспен абҰройүа б+ленуде. ЮҒлӘ-далалеттӘқ Çүни адасңандардҰтоңҰра-ңулҰңтарҰ кедергӘ бола алмай керӘсӘнше к+птеген дӘнсӘздер ңаруҰн тастап берӘлуде. ХафҰз АлидӘқ дегенӘндей, ңаттҰ ңорңҰп зірелерӘ &шуда. ҮазӘр, дӘнсӘздӘктӘ жаңтаүанқҰздҰ ес ңаттҰ ңорҰңңаннан тиӘсуде. ОлардҰқ ңорңҰнҰшҰ иншаллаҒ Рисалей-Н&рүа пайдалҰ болмаң. Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ б&л жолүҰ хатҰнда жазүан үажап ірӘ керемет д&үасҰ, онҰқ керемет ҰңҰластҰ ірӘ тҰм адал екенӘн к+рсетедӘ. Ал, онҰқетӘн туралҰ асҰра сӘлтеген маңтау с+здерӘн Рисалей-Н&р атҰнан ңабҰл алҰп д&үасҰна "імин" деймӘз. Сол н&р фабрикасҰнҰқ хатҰ Хасан АтҰфтҰқ хатҰмен бӘрге Біра басат кешң&рҰм ңолҰма тидӘ. Сол ңасиеттӘ тҚнӘмӘзге берекелӘ ң&ттҰңтау ретӘнде деп ңабҰлдадҰң.

Һазиз, бауҰрларҰм! Б&л мҚбарак Рамазанда да +ткен Рамазан сиÇңтҰ мҰна ілжуаз, бейшара бауҰрларҰқон кӘсрӘқнӘқ маүҰнауи жіне аңҰреттӘк еқбектерӘқнӘқ зекет м+лшерӘн берулерӘқдӘ, Çүни онҰқ орнҰна бӘршама еқбек етулерӘқдӘ сондай-аң, асҰра жаңсҰ ойларҰқмен жҚктеп ңойүан ауҰр жҚкке осҰлай жірдем етулерӘқдӘ +тӘнӘп с&раймҰн.

Т&рмҰс тт+рт-бтӘ есеқгӘретӘп к+пшӘлӘк ж&рт аңҰреттӘк ӘстердӘ кейӘнге шегеретӘндӘктен адасңан топ м&нҰ оқтайлҰ сіт деп пайдаланҰп ж&рттҰ осал т&сҰнан &стап алуда. Рисалей-Н&егӘзӘнрттерӘ ңанаүат, ҚнемдӘлӘк ережелерӘн саңтап осҰ маүҰнауи дертке де т+теп берер иншаллаҒ.

Саид Н&рси
— 176 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّйдӘ:
َمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СендердӘқ ҮасиеттӘ Рамазан айларҰқдҰ ң&ттҰңтаймҰз. Аса мейӘрӘмдӘ Хаң таүала осҰ мубарак РамазаннҰқ ң&рметӘне болсарге рахҰм боп жӘберӘлген Расул-Ұ Юкрем алейҒиссалатҚ уіссаламнҰқ ҚмметӘн жарҰлңап медет берсӘн! Юмин. АллаҒтҰқ ашуҰ боп саналатҰн біле-апаттардан, адасушҰлҰңтан саңтасҰн! Юмин. ЖінеМ&ндайей-Н&р шікӘрттерӘн жарҰлңап Ү&раннҰқ н&рларҰн жаŞда сіттӘлӘк сҰйласҰн! Юмин.

«Хизб-Қл Аүзам-Ұ Ү&рани» д&үа кӘтабҰнҰқ келуӘн асҰүа кҚтуджей жа ЕкӘншӘден: ХафҰз АлидҰқ хатҰнда ңаҒарман СҚлеймен РҚшдҚнӘқ келгенӘн айтҰп сҚйӘншӘлептӘ. БӘз де оүан «хош келдӘқ!» деп жіне Қш т&рүҰдан онҰ жіне бейкҚні балаларҰн ң&ттҰңтаймҰз.

Хасан АтҰфтҰқ ДемӘржӘ Мехмед деп ат ңойүан Бідіу. ТҚсӘрҰмҰзүа жазүан &зҰн хатҰн осҰ аймаңтаүҰ бауҰрларҰмҰз оңҰп оларүа ҰңҰлас т&рүҰсҰнан ңаттҰ ісер етуде. ОнҰқ ҰңҰлас рисалесӘнӘқ сҰрҰн, ережелерӘн &станҰп жҚзеге асҰруүа тҰрҰсуҰ бӘздӘ кідӘмгӘдей ңуантҰп,да. С+тандҰрадҰ. Хаң таүала ондай ҰңҰластҰ бауҰрларҰмҰздҰқ санҰн к+бейтсӘн жіне АтҰфтҰқ хатҰнда Н&р медресесӘнӘқ озат ірӘ батҰр шікӘрттерӘнен бӘр-екӘ ңарт кӘсӘнӘқ РисалаүҰ бӘмен тҰүҰз байланҰс ң&руҰ бӘздӘ ңаттҰ ңуантңанҰ сонша к+зге жас келдӘ. Б&л жолҰ, алдҰнда сендерге жӘберӘлген жастарүа ескерту жазбаүа ңосҰмша ретӘнде осҰ +қӘрдегӘ ңауӘптӘ жаүдайда жҚрген жастарүа н&сңау деген таү, сол жазба жӘберӘп отҰрмҰз. МаңсатҰмҰз, Рисалей-Н&рдҰқ жас шікӘрттерӘнӘқ &станүан баүҰт-баүдарҰ, абҰройҰ, жас-кезӘн к+ркем сҚннет жолҰнда +ткӘзу ңаншалҰңтҰ ңҰмбат екенӘн бӘлдӘру. НаүҰз ірӘ ңҰзҰңтҰ жастҰң шаң осҰндай баңҰттҰ жаснанҰ а діуренӘ екенӘн таүҰ бӘр рет ділелдеп, шҰнайҰ жас ТҚркӘлер кӘмдер екенӘн к+рсетсӘн дегенӘмӘз үой.

— 177 —

БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жіне ңҰз-келӘншек шікӘрттерге д&үай сілем жіне Ұ кездбарак ңасиеттӘ Рамазан айҰнда сондай-аң, бӘрге мҰқ ңосатҰн киелӘ де ңасиеттӘ кҚн мен тҚндерде мҚбарак д&үаларҰн +тӘнӘп с&раймҰз.

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
БауҰрларҰқ
Саид Н&рси
— 178 —
БӨРНЕШЕ БАЙҺ С ЖАСТАРҺҰреттӘЛҺАН Н СҮАУ, САБАҮ БОЛАР ДЮРӨС НЕМЕСЕ БӨР ЕСКЕРТУ
(М&нҰқ алдҰнда сендерге жӘберӘлген жастарүа ескерту деген жазбаүа ңосҰмша)

БӘр кҚнӘ жанҰма н&рлҰ жҚздӘ бӘрнеше жас келӘп, +мӘрде мӘндесетӘн ісӘресе жастҰң шаңта іуестӘктӘ ңоздҰратҰн ңауӘп-ңатерден саңтану ҚшӘн не Әстеу керектӘгӘн, ненӘ ескеру ңажеттӘгӘн с&радҰ. Мен де б&дан б&рҰн Рисалей-Н&рдан медет с&раүандарүа айтуӘ аспҰ ңайталап бҰлай дедӘм:

ЖастҰң шаң с+зсӘз +тӘп кетедӘ. Егер шариүатңа сай +мӘр сҚрмесеқдер б&л жастҰң заÇ болҰп б&л дҚниÇда да ңабӘрде де аңҰретте де бастарҰқа біле болҰп, берген ліззатҰнан еселеп ңайүҰ ңасӘретке &шҰратадҰдеп, Регер Ислам тірбиесӘмен сол жастҰң дейтӘн нҰүметке шҚкӘр ретӘнде абҰройлҰ т&рмҰс, салауаттҰ +мӘр сҚрӘп ң&лшҰлҰңпен +ткӘзсеқдер мін-маүҰналҰ, міқгӘ жас болҰп ңалуүа себеп боладҰ.

ЯмӘр де иман ек кҚта Çки кҚнілардҰқ кесӘрӘнен иман ісер етпесе +мӘр сҰрттай ңҰзҰң, +ткӘншӘ, зауҰң-ліззат бергенӘмен сол ліззаттан +кӘнӘш пен ңайүҰсҰ, уайҰм мен зӘмнӘқҰқдаүан есе к+п боладҰ. ЯйткенӘ адамда аңҰл-ой болүандҰңтан хайуан сиÇңтҰ емес, осҰ шаңпен бӘрге +ткен мен болашаңтҰ алақдап уайҰмдайдҰ. Ол шаңтардан да +кӘнӘш пен ңайүҰ нҰқ" ( ңуанҰш пен ліззат ала аладҰ. Хайуан болса аңҰл-есӘ болмаүандҰңтан сол кездегӘ ліззатҰна б&рҰқүҰ +кӘнӘш пен ңайүҰ, келешек Қрей мен ңорңҰнҰш ісер етпейдӘ. Егер адам адасңан, үапҰл болса алҰп жатңан ліззатҰн +ткеннӘқ +кӘнӘштерӘ, болттҰңңақ уайҰмҰ ісер етӘп, ілгӘ шаүҰн ліззат мінӘсӘн жоүалтадҰ. ЮсӘресе ол ліззат харам болса мҚлдем б&зҰлҰп улҰ балүа айналадҰ. Демек, +мӘрден ліззатҰндай келгенде хайуаннан жҚз есе т+мендеп артта ңаладҰ. НегӘзӘнде адасңандар мен үапҰлдардҰқ +мӘрӘ тӘптӘ болмҰсҰ бӘр кҚндӘк. Оларүа +ткен шаң, ң&рдҰмүа кеткен жҰм-жҰлас. ОнҰ алақдап ойлаүан кезде ол жаң ңарақүҰ, з&лҰмат болҰп к+рӘнедӘ. Бо ірбӘрта солай, имансҰз к+зӘне не боларҰ белгӘсӘз, бірӘ аңҰрҰнда жоң болҰп, ңоштасумен тҰнатҰн белгӘлӘ дҚние. ОсҰлайша +мӘрӘ ңарақ. Егер, иман +мӘрдееуге брнҰн тапса ол кезде +ткен шаң та болашаң та иманнҰқ н&рҰмен н&рланҰп, бар болҰп есептеледӘ. Яткен мен болашаң ңазӘргӘдей болҰп рух пен

— 179 —

жҚрекке иман т&рүҰсҰнан керемет ліззаттҰ болҰп н&рүа б+лейдӘ. Б&л аңиңат Үарттар рçүни, ӘндегӘ ЖетӘншӘ мӘтте тҚсӘндӘрӘлген-дӘ, сонҰ оңҰқҰз.

СонҰмен +мӘр деген осҰ. ЯмӘрдӘқ ңҰзҰңтҰ да міндӘ болуҰн ңаласақдар +мӘрдӘ иманменен жандандҰрҰқдар! ПарҰздардҰ орҰндау арңҰлҰ ңерӘнен ңҰлҰқдар! КҚнілардан саңтанҰп, сол ңҰзҰңтҰ да міндӘ +мӘрлерӘқдӘ саңтақдар!

КҚн сайҰн жіне барлҰң жерде болҰп жатңан +лӘм &лҰ дейтӘн аңиңаттҰқ мінӘсӘ неде, сонҰ сендерге басңа жастарүа айтңанҰмдай бӘр тімсӘлмен тзӘ бҰтрӘп берейӘн. МҰсалҰ:

ОсҰ жерде к+з алдҰмҰзда бӘр дараүашҰ т&р дейӘк. ҮасҰнда бӘр &тҰс ойҰнҰ лотереÇнҰқ, бӘраң ңҰмбат &тҰстҰ, билет беретӘн б+лӘмшесӘ орналасңан. БӘздӘ Çүни осҰ жерде отҰрүан арҰ ңаӘнӘ мӘндеттӘ тҚрде ңалай болүанда да ерӘксӘз сол дараүашҰна шаңҰрмаң. ШаңҰратҰн уаңҰтҰ белгӘсӘз болүандҰңтан кезкелген уаңҰт, Ç "Кел, +лӘм жазасҰна кесӘлдӘқ, дараүашҰна шҰң!" Ç болмаса "Келн менӘиондаүан алтҰн &ттҰқ, ала үой!" дейтӘнӘн кҚтӘп отҰрүанда кенет есӘктен екӘ тҚрлӘ топ адамдар келдӘ.

БӘреуӘ, жартҰлай жалақаш, к+здӘ алдайтҰн ійелдер, ңолҰнда тӘл ҚйӘрер дімдӘ таүамдаррҰнда Ә халуалар, бӘраң улҰ. ОнҰ бӘзге &сҰнҰп жегенӘмӘздӘ ңалайдҰ. ЕкӘншӘсӘ, алдамайтҰн, алданбайтҰн байсалдҰ жандар. Олар ійелдердӘқ артҰн ала бере кӘрӘп бҰлай дейдӘ: "Сендерге ң&пиÇ тҰлсҰм ірӘ дірӘс ікелдӘк. М&нҰ оңҰп ілгӘ тіттӘнّلَةِ сеқдер анау дараүашҰнан ң&тҰласҰқдар, ірӘ мҰна тҰлсҰммен аса ңҰмбат, теқдесӘ жоң &тҰс билетӘне ие боласҰқдар!

ЯздерӘқ ңарақдар! ЮлгӘ тіттӘнӘ жегендер дараүашҰна асҰлҰп жатҰр, ірӘ жолай сол халуанҰқ уҰнан с&мдҰң асңазанҰ бҚрӘнӘқ

#1 шегуде. Ал, манаүҰ ңҰмбат &тҰсңа ие болүандар к+рӘнбейтӘнӘ рас, сҰрт к+зге олар да дараүашҰна асҰлүандай. БӘраң олар дарүа асҰлмай керӘсӘнше ол жерден тӘкеле келдӘ беретӘн б+лӘмшеге бару ҚшӘн дараүашҰн баспалдаң ңҰлҰп ірӘ ңарай +тӘп кеткендерӘн к+рген миллондаүан тӘптӘ миллиардтаүан куігерлер бар. Олар бӘзге хабарлап жатҰр. Иланбасақдар, терезеден ңарақдар*

зҰмдҰ ірӘ осҰ ңҰзметке жауаптҰ кӘсӘлер зор дауҰспен хабарлап бҰлай дейдӘ: "ілгӘ дарүа асҰлүандардҰ к+збен к+ргендерӘқ секӘлдӘ анҰң тҚрде ілгӘ &тҰстҰ тҰлсҰмдҰ ңабҰлдаүандар алүанҰн, оүан еш шік, шҚбі жоң, б&үан к+збен к+ргендей кімӘл сенӘқдқ Риса#180

МӘне, осҰ тімсӘлдегӘдей, улҰ болүан &ңсас харам ліззаттар Çүни тҰйҰм салҰнүан жастҰң шаңтаүҰ азүҰн ніпсӘнӘқ ліззаттарҰ міқгӘ ңазҰнанҰқ кӘлтӘ, баңи баңҰттҰқ билшиленӘ&жатҰ болҰп табҰлатҰн иманнан айҰратҰндҰңтан, дараүашҰна &ңсас +лӘмнӘқ жіне тҚпсӘз ңарақүҰ з&лҰматтҰқ есӘгӘ Әспеттес ңабӘрдӘқ азабҰна душар ңҰладҰ. ЮрӘ ажал жасҰрҰн, ңашан келер белгӘсӘз. Ол Н&рдҰкірӘ деп айҰрмай баскесер жендет секӘлдӘ кезкелген уаңҰт келӘп ңалуҰ мҚмкӘн.

Егер, ілгӘ улҰ балүа &ңсайтҰн харам ліззаттардан тҰйҰлҰп, Ү&рани тҰлсҰм сҰр болүан иманүа келӘп жіне парҰздардҰ орҰндасакҚндертақүажайҰп таүдҰр лотереÇсҰнан міқгӘ баңҰт &тҰп, шексӘз байлҰңңа ие болатҰнҰна жҚз жиҰрма т+рт мҰқ інбиÇ жіне олардҰқ ңасҰнда сансҰз іулдҰ.

Ұз, аңиңат иелерӘ, зерттеушӘ үалҰм-ү&ламалар бӘрауҰздан куілӘк етӘп хабар беруде, ірӘ белгӘ-нҰшандарҰнда к+рсетуде.

СонҰмен, жастҰң шаң +тедӘ де кеҚнӘн сАзүҰндҰң жолҰнда +йткенӘ болса Ғім б& дҚниÇда Ғім о дҚниÇда ңҰруар ңайүҰүа ңасӘретке &шҰратадҰ. Ондай жастардҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ кҚш-ңуатҰн б&рҰсңаيْءٍ اланудҰқ кесӘрӘнен, ҰсҰраптҰқ салдарҰнан уайҰмүа салҰнҰп кҚдӘк ауруҰна шалдҰүҰп ауруханаларүа немесе кҚшӘ тасҰп тіртӘп б&зҰп ңапасханаүа Çки азүҰн ойҰн-сауҰңңа не болмаса рухани кҚйзелӘстӘқ кесӘрӘнен сҰраханаүа, ӘшӘмдӘкке бой ТіркӘҰн бӘлгӘқ келсе ауруханаларүа, тҚрмелерге, мазарларүа барҰп жаүдай с&рас! Юлбетте, ауруханадаүҰлар хал тӘлдерӘмен бҰлай дейдӘ: "ЖастҰңтҰқ буҰмен ҰсҰрап жасап жіне б&рҰсңа пайдаланудҰқ кесӘрӘнен ауруүа шалдҰүҰп тҚрдеӘне, +кӘнӘп жатҰрмҰз". ЮрӘ тҚрмелерге барсақ жалпҰ жастҰңтҰқ албҰрттҰүҰмен харам жолда жҚрудӘқ кесӘрӘнен опҰң жеп, бейбаң жастардҰқ +кӘн ащҰ даусҰн естисӘқ. Сондай-аң, ңабӘрдегӘ жіне оқ Әлтие к+мӘлетӘндерге есӘгӘ ірдайҰм ашҰң берзах ілемӘндегӘ азаптҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ жастҰңтҰ д&рҰс пайдаланбаудҰқ кесӘрӘнен екенӘн бӘлесӘқ. М&нҰ "іҒл-Ә кішф уіл ңубур" іулиелер к+рӘп хабар беруде. Сондай-аң, ңоүамнҰқ бастубтҰқшӘлӘгӘн ң&райтҰн ңарттар мен науңастардан жаүдай с&рассақ, к+пшӘлӘгӘ +кӘне де м&қайҰп бҰлай дейдӘ: "Үап, іттеген-ай! ЖастҰң шаңтҰ босңа ҰлатҰнӘк, тӘптӘ зиÇндҰ тҚрде заÇ еттӘк. Сендер байңақдаршҰ, бӘздӘқ ӘстегенӘмӘздӘ Әстемеқдер!".

ЯйткенӘ, бес-он жҰлдҰң жас кездегӘ харам ліззат ҚшӘн дҚниÇда бӘрнеше жҰл уайҰм-ңайүҰ жеп жіне ңабсол аузап пен зиÇн шегӘп ал аңҰретте болса жіҒаннам мен тозаңңа тҚсетӘн адам +те аÇнҰштҰ

— 181 —
жаүдайда. Дейт&рүанмен олар اَلرَّاض۪ى بِالضَّرَرِ لَا يُنْظَرُ لَهُ сҰрҰмен еш аÇуүа лайҰң емес. ЯйткенӘ зиÇндҰ +з ризасҰмен ңабҰлдаүан адҰм! ЖаейӘрӘм жасауүа болмайдҰ, лайҰң емес.

Хаң таүала бӘздӘ жіне сендердӘ мҰна заманнҰқ ңауӘптӘ фитнісӘнен ң&тңарҰп, саңтап жҚрсӘн, імин.

* *ек кел Һазиз, адал, бауҰрларҰм! Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ!

БӘр ңарт кӘсӘ тарапҰнан Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ ілсӘздерӘне зиÇнҰ тиген, адамнҰқ ойҰна келмейтӘн бӘр наразҰлҰң келген екен. Ендқ ңаншай наразҰлҰңтардҰқ тҚп тамҰрҰна балта шабатҰн бӘр аңиңаттҰ айтуүа міжбҚр болҰп т&рмҰн. М&нҰ б&дан б&рҰн да бӘреуге айтңан едӘм. ТақүаларлҰң ірӘ +кӘнӘштӘ міселе мҰнау: іҒкелӘп иңат Çүни аңиңаттҰ тҚсӘнген жандар ҰнтҰмаңтаүҰ жойңҰн кҚш-ңуатан айҰрҰлҰп сонҰқ салдарҰнан жеқӘлӘске &шҰрап жатңанда іҒл-Ә нифаң пен далалат Çүни бҚлӘкшӘлер мен адасңандар +здерӘнӘқ &станүан жолдарҰна ңайшҰ" деге да ҰнтҰмаңтаүҰ жойңҰн кҚшке ие болу ҚшӘн бӘрлесӘп одаңтасуда. ЖҚздӘқ онҰ бола т&ра тоңсан іҒл-Ә аңиңаттҰ жеқӘп кетедӘ жіне тақүаларлҰүҰ: бӘзге еқ к+п к+мекарҰмда, ң&лшҰнҰс бередӘ деп жҚрген жіне +здерӘ де жірдемге дӘн Ислам ҚшӘн, &станүан жолҰ ҚшӘн, ңҰзметӘ ҚшӘн мӘндеттӘ бола т&ра бӘзге жірдем етпек тҚгӘл керӘсӘнше бӘздӘ ңате тҚсӘнӘп Рисалей-Н&. ОтҰзҰзметӘне кедергӘ туүҰзатҰндай дірежеде халҰң арасҰндаүҰ беделӘне сҚйенӘп отҰрҰп наразҰлҰң бӘлдӘрген ол, бӘр аңиңат туралҰ айтңанҰмҰзүа ңарсҰ шҰүҰптҰ.

Мен ңай ңа шҰү жіне ңай аÇт туралҰ екенӘн бӘлмей отҰрмҰн. МҚмкӘн бӘздӘқ іркӘмге к+рсетпеқдер деген БӘрӘншӘ Шуа дейтӘн Ү&ран ишарасҰ туралҰ бӘр міселе болса керек. МҰна байү&с бауҰрларҰқ ол к+н08

ҚшӘа сондай-аң м&ңиÇттҰ жандарүа ірӘ сендерге айтарҰм:

ҮасиеттӘ де м&үжизаүа толҰ Ү&раннҰқ н&рҰмен Жақа Саид, иман аңиңаттарҰ жайлҰ ңисҰндҰ ірӘ аңиңатңа негӘзделген к+птеген айүаң-ділелдердӘ жазҰп баÇндауда. Ол, б&лтартпас айүаңтар м&сҰлм Олар ҰмдарҰн үана емес тӘптӘ +те ңҰрсҰң Еуропа философтарҰн да тӘзе бҚктӘрӘп мойҰндауүа міжбҚр етедӘ, етуде.

— 182 —

Ал, Рисалей-Н&рдҰқ ңадӘр-ңасиетӘ, мақӘлзіліүҰ жайлҰ ХазӘретӘ Али (р.Ғ) пен Һаус-Ұ Аүзам (ң.с) тарапҰнан болүан рімӘздер мен ишараларүа келер болсаң, ол ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ б&л заманда маүҰнауи м&үжизасҰ Рисалей-Н&рүа назар аудартуҰ ишари аттандсҰнан рімӘздер, ималар деп аталадҰ. Ол ҮасиеттӘ Ү&ранүа жарасадҰ, солай болуҰ үайҰп тӘлӘ м&үжиза ірӘ шешен Ү&ран талап етедӘ.

Рас, ЕскӘшіҒир абаңтҰсҰ ңиҰ сілемау кез болатҰн. КиелӘ бӘр демеуге ңаттҰ м&ңтаж болүан кезӘмӘзде маүҰнауи ескертуге байланҰстҰ: "Рисалей-Н&рдҰқ ңабҰл болүанҰн б&рҰқүҰ іулиелердӘ алүа тартҰп куілӘк келтӘресӘқ. Алайда

وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍҰ. Ол ا ف۪ى كِتَابٍ مُب۪ينٍ

дегендей б&л міселе туралҰ с+з с+йлеуге еқ лайҰң, еқ бӘрӘншӘ ҮасиеттӘ Ү&ран болҰп табҰладҰ. ЕндӘ Рисалей-Н&рдҰ Ү&ран ңабҰлдай ңоÇр ма, б&л туралҰ ол не дейдӘ?" дедӘ. кеттер зор с&раңтҰ кҚтпеген едӘм. Мен ҮасиеттӘ Ү&раннан медет с&радҰм.

Кенет, отҰз Қш аÇттҰқ сарих Çүни тура маүҰнасҰнҰқ астарлҰ ңабатҰнҰқ ишари маүҰнасҰнан жіне ол ишари маүҰнасалей-НалпҰлама бӘр маүҰнасҰ Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ екенӘ жіне солай екенӘне ңуаттҰ "ңарине" бар екенӘн бӘр саүат бойҰ сезӘп к+зӘм ібден жеттӘ. ОнҰқ кейбӘ ңалүасӘнӘктӘ етӘп кейбӘрӘн ңҰсңа-н&сңа жаздҰм. Оүан еш шік, шҚбі, жоң кҚмінсӘз. Мен, іҒл-Ә иманнҰқ иманҰн Рисалей-Н&р арңҰлҰ саңтап ңалсам деген ниетпен ілгӘ наңтҰ ойҰмдҰ жаздҰм жіне онҰкӘрегӘікӘрттерӘме ң&пиÇ &стау шартҰмен бергенӘм рас. Ол жерде бӘз, молда-имамдар тиӘсетӘндей: жіне «ол +зӘнӘқ ойҰ үана» дейтӘндей аÇттҰқ сарих (тура) маүҰнасҰ осҰ дегенӘмӘз жоң ірӘ бӘз "аÇттҰқ ишари маүҰнасҰ толҰүҰмен осҰнҰ бӘлдӘредӘат, алнӘмӘз жоң. БӘз бҰлай деген болатҰнбҰз:

АÇттҰқ сарих маүҰнасҰнҰқ астарҰнда бӘрнеше астарлҰ ңабаттар бар. БӘр ңаٰ٢Ұ ишари, рімзи деп аталадҰ. Ол да кҚлли Çүни ауңҰмдҰ ір үасҰрдҰ ңамтидҰ, ірбӘр үаӘлген ңарайтҰн жаңтарҰ бар. Рисалей-Н&р ңазӘргӘ тақда сол ишари маүҰнанҰқ ңабаттарҰнҰқ жалпҰүа ортаң жаңтарҰнҰқ бӘреуӘне ие.

Рисалей-Н&рүа арнайҰ назар аударҰлүанҰ жіне онҰқ мақҰздҰ мӘндет атңаратҰнҰна джифри, риÇзи есеппен (нмен баде м&ндай есептеп маүҰна шҰүару б&рҰннан берӘ үалҰмдар арасҰнда бар) "ңаринелер" тӘптӘ ділелдер баÇндалүан-дҰ. Б&л Ү&раннҰқ аÇтҰн

— 183 —

немесе тура маүҰнасҰн кемсӘту емес керӘсӘнше аÇттҰқ м&үжизасҰна, онҰқ керемет шешендӘгӘне ңкейге боп саналадҰ. М&ндай үайби ишараларүа наразҰлҰң жасауүа болмайдҰ. ЮҒл-Ә аңиңаттҰқ сансҰз Ү&рани ишараларҰ жайлҰ к+птеген маүҰна шҰүарүандарҰн жоңңа шҰүнүа &шмайтҰн адам м&нҰ да жоңңа шҰүара алмауҰ тиӘс, шҰүара алмайдҰ деип ойлаймҰн.

Ал, мен секӘлдӘ ңарапайҰм, мақҰзҰ жоң бӘреудӘқ ңолҰнан м&ншалҰңтҰ мақҰзҰ зор бӘр кӘтаптҰқ шҰңңанҰна тақүалҰп, аңҰлҰна сҰйдҰра алмай наразҰ болүан адам, егер т ж&маң діннен зіулӘм ңараүайдҰқ шҰүуҰ АллаҒтҰқ &лҰңтҰүҰ мен ң&дретӘне ділел екенӘн ойласа ілбетте мен секӘлдӘ ілсӘз, мҚлдем паңҰр бӘреудӘқ ңолҰнан м&ндай зірулӘк кекрам босҰндай бӘр кӘтаптҰқ шҰүуҰна тақҰрңамай АллаҒтҰқ шексӘз рахҰмҰна ділел деп айтар едӘ. Мен сендерге жіне наразҰ болүандарүа Рисалей-Н&рдҰқ абҰройҰн ортаүа ңойҰп айтарҰм: Б&л ишара-белгӘлер жінйде шіелердӘқ "има" арңҰлҰ берген хабарларҰ мен рімӘздерӘ менӘ ірңашан шҚкӘр етуге, РаббҰмдҰ мадаңтауүа жіне кҚніларҰма истиүфар жасауүа итеретӘн. Ешңашан бӘр сітке болсҰн ніпсӘм м&нҰ пайдаланҰп маңтангершӘлӘкке, тікаппарлҰң менмендӘкке саліпсӘрӘемес. М&нҰ к+з алдарҰқда +ткен жиҰрма жҰлдан астам +мӘрӘм ділел. Иі, б&л аңиңат. Дегенмен адам болүан соқ ңатесӘз болмайдҰ, &мҰтңан жерлерӘм болүан шҰүар, байай, мҰңалүан кемшӘлӘктерӘм де жоң емес, мҚмкӘн ойҰм араласҰп, рисалелерде ңателӘктер кеткен шҰүар. БӘраң, дегенмӘн осҰ кҚндерӘ ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ киатта жӘптерӘнӘқ орнҰна адамдар жасаүан ірӘптердӘ ңойҰп +згертӘп н&ңсан тҚрде бӘр жаүҰнан б&зҰп ірӘ кіпӘрлердӘқ ңисҰң тҚсӘнӘктерӘне ңарай б&рмалап аÇттардҰқ тура маүҰналарҰн б&рмалап олса сда оүан мін бермей мҰна бейшара ірӘ жібӘр к+рген байү&сңа бауҰрларҰнҰқ иманҰн ңуаттайҰн деп м&үжиза Ү&раннҰқ бӘрүана аÇтҰнҰқ бӘр үана т&жҰрҰмҰн баÇндаүанҰна бола онҰқ иман ңҰзметӘне бар баӘ болатҰндай дірежеде наразҰлҰң бӘлдӘру, б&л ірине парасаттҰ жандарүа жараспайдҰ. ТӘптӘ м&нҰ кӘшкене ҰнсабҰ бар адам да Әстемес.

МенӘқ жеке т&лүама ңатҰстҰ да тақүаларлҰқ тақд: ЮлгӘ адам, менӘқ таүҰлҰм жолҰндаүҰ мақҰздҰ &стазҰм Шійх ФіҒим таңсҰрдҰқ (ң.с) шікӘртӘ екен сондай-аң, тҰүҰз байланҰсҰм бар Имам-Ұ РаббанидҰқ (ң.с) тілабасҰ екен. Онда бірӘнен б&рҰн менӘқ кемшӘлӘктерӘме, б&рҰқүҰ бейбереҰ бӘлдӘрӘме, жастҰң шаңтаүҰ халдерӘме ңарамай бар кҚшӘмен к+мектесудӘқ орнҰна, +кӘнӘшке

— 184 —

орай онҰқ тарапҰнан келген наразҰлҰң кейбӘр жақадан бастаүан ілжуаз бауҰрларҰмдҰ кҚміндандҰрҰп тастауҰ жіне адасңан топ д&шпандарҰма ділел болдҰ. М&нҰдармененде ңаттҰ +кӘндӘк. Ол ңарт кӘсӘ тез арада ж&рттҰқ б&рҰс тҚсӘнуӘне жол бермей ңатесӘн ж+ндеп ірӘ д&үасҰмен жіне ісерлӘ насихатҰмен бӘзге жірдем етуӘн кҚтемӘз. Оүан ңоса мҰнанҰ да айта кетейӘн:

МҰна заманда, +те ңуаттҰ ірӘ аңиңатнуүа, Әзделген жіне миллиондаүан шікӘрттерӘ мен уікӘлдерӘ бар жамаүаттар &станҰмдар, рухани жолдар ңазӘргӘ с&мдҰң шабуҰлүа ңарсҰ т&ра алмай сҰрттай жеқӘлӘп жатңанда мен секӘлдӘ жартҰлай Қмми Çд&шпанза алмайтҰн, ешкӘмӘ жоң, ірдайҰм басңан ӘзӘн ақдушҰларҰ к+п, полициÇ б+лӘмшесӘнӘқ алҰнда т&рҰп жатңан жіне бӘрнеше жаңтан ж&ртңа жамандап жатҰ ң&м к+рсетӘлген жіне халҰңтҰ менен бездӘруге барҰнша тҰрҰсҰп баңңан бӘреудӘқ мҰна кіпӘрлерге ңарсҰ т+теп берӘп жеқӘстӘ де табҰстҰ ңҰзмет атңарҰп жатңан жҰз керасңандарүа артҰнан ерушӘлер миллионнан асатҰн бар &станҰмдардан артҰң тегеурӘндӘ соңңҰ берген Рисалей-Н&рдҰқ авторҰ мҚмкӘн емес. Ол анҰң. Ол онҰқ +нерӘ салүамҚмкӘн емес. Ол да маңтана алмайдҰ. Ол, тура ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ б&л замандаүҰ маүҰнауи м&үжизасҰ, ИліҒи раңҰм тарапҰнан сҰйланүан ң&ндҰ тіпсӘр, рухани кіде. Ол кӘсӘ мҰқдаүан достарҰмен бӘрге &мтҰлҰп ілгӘ Үңарай ідесӘне ңолҰн создҰ. ЮйтеуӘр бӘрӘншӘ аудармашҰ мӘндетӘ оүан нісӘп болҰптҰ. ОнҰқ пӘкӘрӘ, ӘлӘмӘ жіне ойҰнан шҰңпаүанҰна ділел, Рисалей-Н&рдҰқ кӘтапшаларҰнҰқ ӘшӘнде кейбӘрӘ алтҰ саүатта, кейбӘрӘ бӘр саүатта, тӘптӘ кейбӘрттерӘқинутта жазҰлүан рисалелер бар. Мен ант етейӘн, б&рҰқүҰ Саид бҚкӘл ңабӘлетӘмен он минутта жазҰлүан рисаленӘ он саүатта бар Ұнта жӘгерӘм мен жаза алмайдҰ. БӘр саүатта жаңҰп Қй рисаленӘ екӘ кҚн отҰрҰп ңанша тҰрҰсса даүҰ жаза алмайдҰ. Жіне алтҰ саүаттҰң рисаленӘ Çүни ОтҰзҰншҰ С+здӘ мен де менен де зерек дӘндар ойшҰл даналар алтҰ кҚн отҰрҰп жаза алмас... таүҰсҰн таүҰ. ДзкелгебӘзде тҚк жоң, ң&р алаңан болсаң та +те бай зергерлӘк дҚкенӘнӘқ делдалҰ, ңҰзметшӘсӘ боп таүайҰндалүанбҰз. Хаң таүала +зӘнӘқ мол мейӘрӘмӘмен осҰ киелӘ Ү&ран ңҰзметӘнде ҰңҰлаң&рҰлҰайҰлҰң сҰйлап бӘздӘ жіне барлҰң Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн ірдайҰм табҰстҰ ңҰлсҰн, сіттӘлӘк сҰйласҰн, імин.

Саид Н&рси
— 185 —
Лемаүаттан ҚзӘндӘ
Рухани ілемдегӘ житардҰқан

(ҮазӘргӘ мідениет пен шариүаттҰ сондай-аң үҰлҰм мен техника саласҰнда жетӘстӘк пен шариүат парасаттҰлҰүҰн +зара таразҰлау)

БӘрӘншҚсӘнӘге жҚзӘлӘк соүҰстан кейӘн, бейбӘт келӘсӘмге келген кезеқ. Ж&ма кҚнӘ садҰң тҚс к+рдӘм. ТҚсӘмде рухани ілемде Қлкен бӘр міжӘлӘс болҰп сол жерде маүан мҰнадай бӘраң с&раң ңойҰлдҰ:

"МҰна жеқӘлӘсте кейӘн Ислам ілемӘнӘқ жаүдайҰ иман лмаң?

ОсҰ үасҰрдҰқ +кӘлӘ ретӘнде с+з бастадҰм, басңалар с+зӘме ң&лаң тҚрдӘ.

Б&рҰннан берӘ м&сҰлмандардҰқ тіуелсӘздӘгӘне жіне АллаҒтҰқ с+зӘ Ү&раннҰқ ҚкӘмдерӘн асңаңтату ҚшӘн "фарз-де - ойе" болүан дӘн ҚшӘн соүҰс жиҒадтҰ ңасиеттӘ дӘнӘмнӘқ талабҰ деп, бҚкӘл м&сҰлмандармен бӘрлесе ңол &стасҰп, бӘр дене болҰп, жанҰн дӘн Ислам ҚшӘн пида етуге +зӘн мӘндеттӘ санаүан, ХалифаттҰқ ту &стаушҰсҰ ңҰзме мҰна м&сҰлман елдӘқ басҰна тҚскен мҰна ніубет пен пілекеттер, Ү&дай ңаласа Ислам ілемӘнӘқ азаттҰүҰ мен баңҰтңа &йҰтңҰ боладҰ.

Шеккен жапа, к+рген азап, ңиҰншҰлҰңтар артта ңалҰп, күаштапте орнҰ еселеп толмаң. ш берӘп, Қш жҚз алүан ірине &тҰлмас, зиÇн шекпес. ТалаптанҰп кҚш ңайратҰн ж&мсаүандар бҚгӘн ңиналүанҰмен ертеқ жеқӘске жетпек. ЯйткенӘ б&л пілекет пен ңиҰншҰлҰңтар +мӘрдӘқ міӘн екӘолүан +зара мейӘрӘмдӘлӘктӘ, бауҰрластҰңтҰ, ҰнтҰмаң пен сенӘмдӘ арттҰрҰп, достҰүҰн нҰүайтҰп, жӘбердӘ жҰлдамдҰң арттҰ. АзүҰн мідениеттӘқ беілемдеесӘ ашҰлҰп бҚгӘнгӘдей азүҰндар ң&лдиүа кетуде. Жаүдай +згерӘп, Ислам мідениетӘ т+рге шҰүадҰ. Сонда м&сҰлмандар +з ерӘктерӘмен еқ бӘрӘншӘ боп &мтҰладҰ. Шариүат к+рсеткен мідениет пен ңазӘргӘ азүҰн батҰс мідениетӘн салҰстҰрүҰқ келсеп жатңдҰқ мҰна негӘздерӘне к+қӘл б+л, назар аудар!

ҮазӘргӘ мідениеттӘқ негӘздерӘ болҰмсҰз бес нірсенӘқ ҚстӘне ң&рҰлүан жіне ол, олар ҚшӘн мақҰздҰ. АзүҰн мідениеттӘ алүа тартҰп сҚйреп бай жаүдңан сол негӘздер. Олар:

— 186 —

Міселе аңиңатта емес, міселе кҚште. Ал, кҚш ңолданүан кезде озбҰрлҰң, агрессиÇ пайда боладҰ, ңиÇнат содан шҰүадҰ.

Алүа ңойүан маңсаттарҰ, адами жоүарҰ ң&ндҰлҰңтар емес, &саң- міденжеке бастҰқ пайдасҰ. Бас пайдасҰн к+здеген жерде бӘреуге зиÇн тигӘзу, +шӘгу, жауласу пайда боладҰ. ҮҰлмҰс содан шҰүадҰ.

ЯмӘрдегӘ &стң дегеақдарҰ: Язара к+мектӘқ орнҰна кҚрес, талас-тартҰс. ТаластҰқ нітижесӘнде шабҰс, текетӘрес, т+белес. ЖоңшҰлҰң мӘне содан шҰүадҰ.

ХалҰңтар арасҰн байланҰстҰратҰн нірселер: нісӘлшӘлдӘк, &лтшҰлдҰң. НісӘлшӘлдӘк болса, басңалардҰ ж&тҰп, мҰна инайдҰ. лтшҰлдҰң да &рҰс-керӘске, ңаңтҰүҰсңа итередӘ. Ү&лдҰрау, кҚйреу мӘне осҰдан пайда боладҰ.

БесӘншӘсӘ; ірӘ еқ &намдҰсҰ іуестӘк сезӘмдердӘ ңоздҰру, жеқӘл, оқай жол Әздеу, ң&мар ңандтҰратҰӘне, азүҰндҰң осҰдан шҰүадҰ. М&ндай іуестӘк пен ң&марлҰң адам баласҰн азүҰндҰңңа салҰп, мӘнез-ң&лңҰн б&задҰ. АдамгершӘлӘктен аластатадҰ.

ҮазӘрҰр. Олени-сҰмаң жандардҰқ ӘшӘн сҰртҰна айналдҰрҰп ңарасақ басҰм к+пшӘлӘгӘ маймҰл не тҚлкӘ, Ç жҰлан Ç аŞ, Ç доқҰз. ӨшӘндегӘ пиүҰлҰ к+рӘнӘс берсе терӘсӘ мен ра жатңиÇлҰқмен к+ресӘқ. ОлардҰқ не ӘстейтӘнӘ белгӘлӘ.

Ал, негӘзӘнде дҚниедегӘ +лшем мен таразҰ Шариүат болмаң керек. ШариүаттаүҰ мол мейӘрӘм Ү&раннан бастау алүан. Ү&ррге ңодениеттӘқ негӘздерӘ Ғім мҰңтҰ Ғім болҰмдҰ, Ғім дійектӘ. Б&л мідениеттӘқ баңҰтңа бастар жолҰ болҰмдҰ бес негӘзге ң&рҰлүан.

СҚйенерӘ кҚш емес, хаң пен аңиңат. ÇттарҰлса ідӘлет пен теқдӘк орнайдҰ. Сау-саламаттҰ +мӘр осҰдан туадҰ. Пілекет, ніубет жоң боладҰ.

К+здеген маңсаттарҰ бас пайда емес, адами жоүарҰ ң&ндҰлҰң. п отҰрң&ндҰлҰңтан сҚйӘспеншӘлӘк, махаббат, жаңҰн тарту, ҰнтҰмаң пайда боладҰ. ОсҰдан барҰп баңҰт пенен баң ңонҰп, жауласу ж+нӘне кетедӘ.

Ямазүан &станҰмҰ: басҰм тҚсу, жоŞ емес, +зара жірдем. Б&л &станҰм бӘрлӘкке, бӘрӘн-бӘрӘ демеуге шаңҰрадҰ. ХалҰңтҰқ еқсесӘ к+терӘлӘп, кеудесӘне жан бӘтедӘ.

ХалҰңңа ңҰзметӘ болса, іуестӘктӘ ңоздҰрун ңаүамдердӘ желӘктӘру емес, Ү&раннҰқ тура жолҰна бастау, соүан шаңҰру. Б&л тура жол адамгершӘлӘкке лайҰң +ркениетке, кемелдӘкке, береке-бӘрлӘкке,

— 187 —

рахат +мӘрге бастайдҰ. АдамнҰқ жан дҚниесӘн н&рландҰрҰп, рухани байлҰңңа кеелӘкте Ал, болҰмсҰз &лтшҰлдҰң болса, ңоүамнҰқ шҰрңҰн б&зҰп, ауҰзбӘршӘлӘктӘ жоÇдҰ. ОнҰқ орнҰна дӘни, имани бауҰрластҰң, болса отанүа деген сҚйӘспеншӘлӘк, ілеуметтӘк топтар арасҰндаүҰ ҰнтҰмаң, бӘрлӘк боладҰ. М&ндай байланҰс оер үой кезде шҰнайҰ бауҰрластҰң, +зара ң&рмет пайда боладҰ. С+йтӘп жаппай баңҰт орнайдҰ. СҰрттан ңауӘп т+нсе оүан ңарсҰ Әштен ңорүанҰсңа к+шедӘ. М&сҰлмандар ңазӘргӘ мідеаспаса неге ңабҰлдамаүанҰн тҚсӘнген боларсҰқ? ОсҰ уаңҰтңа дейӘн м&сҰлмандар ңазӘргӘ батҰс мідениетӘн +з еркӘмен ңабҰлдаүан жоң. ЮрӘ оларүа жараспайдҰ да. БӘраң олардҰ т&тңҰндап, мойнҰна б&үау салҰндҰ. Мідениет адамзаттҰқ дертӘнерлардҰберудӘқ орнҰна у бердӘ. ХалҰңтҰқ жҚзден сексенӘн машаңатңа, ңиҰншҰлҰңңа салҰп, іуре ңҰлуда. Тек жҚзден он б+лӘгӘне бҰлҰңңа батҰратҰн алдҰңтаймаңҰт сҰйладҰ. Үалүан он б+лӘгӘнӘқ мазасҰн алҰп ңиҰн жаүдайүа, іуре-сарсақүа салдҰ. Сауда-саттҰңтан тҚскен пайда аз үана залҰм топтҰқ еншӘсӘне тидӘ. Ал, негӘзӘнде наүҰз м к+птдеп баршаүа ортаң болүан баңҰттҰ айтадҰ. Еқ болмаса к+пшӘлӘкке пайдасҰ тиӘп, баңҰт сҰйлауҰ керек едӘ. Ал, адамзатңа мейӘрӘм болҰп тҚскен Ү&ран, кҚллӘ адамзатңа немесе басҰм к+пшӘлӘгӘнӘқ игӘлӘгӘне жарайтҰн мідениеттӘ үана ңабҰлдайдҰ. Ал ңазастҰндідениет іуестӘктӘ ңоздҰрҰп, ніпсӘ ң&марлҰңңа негӘзделгендӘктен хайуанүа тін еркӘндӘк орнап, іуестӘктӘқ ҚкӘмӘ жҚрӘп т&р. ҮҰзҰлк+здене, к+зӘн сҚзе ң&марту +ршӘп т&рӘнде жтсӘз нірселердӘ, аса ңажет зіру нірсе секӘлдендӘрӘп, ол болмаса болмайтҰндай хілге жеткӘздӘ. Б&л мазанҰ ібден алҰп т&р. Б&рҰқүҰ кезде адамдар т+рт нірсеге м тамашедӘ. ҮазӘргӘ мідениет жҚз нірсеге м&ңтаж ңҰлҰп, таңҰр кедейге айналдҰрдҰ. Адал еқбектӘқ табҰсҰ шҰүҰндардҰ жаба алмай жатҰр. СонҰқ салдарҰнан адамдар к+лденеқ табҰсңа ҚйӘр боп, харам жолүа тҚсуде.

АдамнҰқ мӘнез-ң&лңҰн, +за&рмен Ұм-ңатҰнас негӘздерӘн бҰлай б&здҰ:

БелгӘлӘ бӘр топтардҰ, жеке &йҰмдардҰ байҰтҰп, тҰм асңаңтатҰп жӘбердӘ. ХалҰңтҰ арсҰз, жарлҰ-жаңҰбайүа айналдҰрдҰ. М&нҰқ ділелдерӘ к+п. АлүашңҰ ңауҰмдҰң з жетес кезӘндегӘ жабайҰлҰңтҰқ, ңатӘгез ңҰлмҰс, ңиÇнаттҰқ небӘр тҚрӘн мҰна бҰлҰңңа батңан мідениет

— 188 —

бӘр дегенде-аң ң&стҰрдҰ. ЮлӘ де жҚрегӘ айнҰп т&р. {(СӘлтеме): ДемекүанҰна да жаман тҚрде таүҰ да ң&сатҰн боладҰ. Иі, екӘ дҚниежҚзӘлӘк соүҰс арңҰлҰ екӘ рет ң&стҰ. Аспан да, су да, жер де ңанүа боÇлҰп, жер бетӘ ібден бҰлүандҰ.} Ислам ілемӘ ңазӘргӘ мідениеттен аулаң т&руҰнда Қлкен мін-маүҰна жатҰра жазҰй мідениеттӘ ңабҰлдауүа шҰнҰмен-аң ңиналдҰ, жолаүҰсҰ келмедӘ. Ислам ШариүатҰнда ИліҒи н&р, еқ жоүарүҰ ңасиет, АллаҒтан басңа ешкӘмге тӘленӘп, ңол жаймау, тіуелсӘздӘк болатҰн. Сол ңасиет пен аңиңат аÇндапмҰна мідениеттӘқ +зегӘ боп табҰлатҰн РимдӘк ойлау жҚйесӘнӘқ Ислам ілемӘне енӘп м&сҰлмандардҰ билеп-т+стеуӘне жол бермедӘ. М&сҰлманнҰқ бойҰндаүҰ имани ңаӘнде кен аңиңат +зӘне жат философиÇмен араласҰп, бӘтӘспейдӘ. Олардан еш нірсе алҰп, +зӘне ж&ңтҰрмайдҰ, ӘздерӘнен ермейдӘ. ДӘн ИсламдаүҰ мейӘрӘм, иман арңҰлҰ болатҰн асңаң абҰрой тек ңасиеттӘ ірӘ м&үжиза Ү&раннан шҰүатсҰн ңаиүи аңиңаттардан үана табҰладҰ. Ол аңиңаттар бейне бӘр М&са пайүамбардҰқ (а.с.) ңолҰндаүҰ аса таÇң тірӘздӘ. МҰна к+з боÇушҰ, сиңҰршҰ мідениет болашаңта шариүатңа жҚгӘнӘп, жалҰна ңол ж. ЖінеболадҰ.

ЕндӘ мҰнаүан назар аударайҰң: ЕжелгӘ Рим мен ГректӘқ екӘ тҚрлӘ пӘкӘрӘ, даналҰүҰ бар едӘ. ЕкеуӘ бӘрге туүан, егӘз деуге болатҰн. БӘреуӘ ңиÇлүа, екӘншӘсӘ материÇүа негӘзделген Çүни табҰнатҰн п

БӘ едӘ. Суүа ң&йҰлүан май секӘлденӘп, бӘр бӘрӘне ңосҰлҰп арласа алмадҰ. Үаншама уаңҰт +тсе де, мідениет ңаншама тҰрҰсса да, Христиан дӘнӘ ңаншама Ұңпал етсе де босңа іуре болдҰ. ЕкеуӘ б+лектенӘп сол кҚйӘнҰ аймаҰп ңойдҰ. ЮлӘ кҚнге дейӘн екӘ рух секӘлдӘ. ЕндӘ сол екӘ рух немӘс жіне француз боп екӘ денеге айналүандай. Бейне рухтарҰ &лттарүа ауҰсҰп к+шӘп жҚрген тірӘздӘ.

Уа, менӘқ мҰсалҰмдҰ тҚсӘнӘп отҰрүан бауҰрҰм! УаңҰт ілгӘ екӘ қдерӘнӘқ +зара араласҰп, бӘте ңайнасуҰн ңабҰл к+рмедӘ. КелӘсӘмге келе алмайдҰ. БӘрге туүан бауҰрлар, даму жолҰнда жолдас болса да т+белесӘн ңоймадҰ, келӘсӘмге келмедӘ. Ендеше тегӘ б+леӘлӘп жгӘ +зге, шҰңңан жерӘ басңа Ү&раннан шҰңңан шариүат ңалай үана мҰна мідениеттӘқ +зегӘмен Çүни РимдӘк пӘкӘр-даналҰңпен бейбӘт келӘсӘмге келӘп, одаңтасҰп кетедӘ?!.

Ол аңҰлг+й даналҰң пенасҰлҰпИслам аңиңатҰнҰқ шҰңңан тегӘ ір тҚрлӘ, мҚлдем б+тен. Тура жол Ислам, аспаннан тҚскен, ал аңҰлг+й философиÇ жерден шҰңңан. Аңиңат пен Ислам жҚрекке ісер етедӘ,

— 189 —

аңҰлдҰ е ЕвроҰс ӘстетедӘ. АңҰлг+й даналҰң философиÇ болса тек мидҰ ж&мҰс ӘстетедӘ. ЖҚректӘ мазалап, алақдатҰп ңоÇдҰ. Аңиңат, тура жол болса рухтҰ н&рландҰрҰп, бейӘмдӘлӘк дінддҰ.

бҚршӘк жарүҰзҰп ңабӘлет жапҰраңтарҰн жайүҰзадҰ. ҮарақүҰ табиүат осҰлайша жарҰңңа б+ленедӘ. ҮабӘлеттер ашҰлҰп бӘрден кемелденедӘ. Денеге тіуелдӘ ніпсӘ-сезӘмдердӘ тӘл алүҰш ңҰзметшӘге айналдҰрадҰ. ЖаңсҰлҰңңа жанҰ ң&мар, еқбеккеш адҰқ - еерӘштедей абҰрой іперӘп баң-діулет ңонадҰ.

АңҰлг+й, даналҰң, іуелӘ ніпсӘ мен денеге мін бередӘ, табиүатңа батадҰ. НіпсӘ егӘн алңабҰна &ңсап ңабӘлеттерӘ ашҰлҰп ңуаттҰ кҚш аладҰ. РухтҰ +зӘне ңҰзме Олар лҰп, бейӘмдӘлӘк діндерӘ ңурап шӘри бастайдҰ. АдамдардҰ шайтани бейнеге ендӘредӘ.

Ал, аңиңат, тура жол болса екӘ дҚниенӘқ баңҰтҰна жетелейдӘ. ЕкӘ дҚниенӘ н&рландҰрҰп, адамдҰ жоүарҰ дірежеге к+ кӘсӘн.

ЖалүҰз к+здӘ Тажалүа &ңсаүан аңҰлг+й даналҰң тек дҚниенӘ жіне бӘр +мӘрдӘ үана к+редӘ. МатериÇүа табҰнҰп, ң&мартадҰ дҚниеге. АңҰрҰнда атта мажҰртңҰш хайуанүа айналдҰрадҰ. Иі, аңҰлг+й даналҰң меқӘреу табиүатңа сҰйҰнадҰ, соңҰр кҚшке баүҰнадҰ.

Ал, аңиңат, тура жол болса ң&пиÇ іатҰнҰқалҰ тҚрде жасалүан +нердӘ тҚсӘнӘп, хикметке толҰ ң&дӘреттӘ к+редӘ. АңҰлг+й даналҰң, жердӘқ жҚзӘн кҚпӘрлӘкпен к+мкерӘп аңиңаттҰ к+рсетпейдӘ. Ал, аңиңат-Ислам шҚкӘрдӘқ н&рҰн шердӘқ АңҰлг+й, даналҰң соңҰр, мҰлңау, тас кереқ. Ал аңиңат-Ислам Ғім к+редӘ, Ғім естидӘ. АңҰлг+й даналҰңтҰқ назарҰнда жер бетӘндегӘ нҰүметтер босңа жатҰр, иесӘз, бірӘ олжа бекерге. ШҚкӘр етудӘқ оай жҚконҰ тона, бар &рла дейдӘ. Табиүаттан ңопарҰп жҰртңҰшңа тін сезӘмдердӘ оÇтадҰ. Ал аңиңат-Ислам к+зңарасҰ бойҰнша жер бетӘне, бҚкӘл ілемге жайҰлҰп жӘк ойлнҰүметтер, мейӘрӘмнӘқ жемӘстерӘ. ЮрбӘр нҰүметтӘқ артҰнда жарҰлңаушҰ ң&дрет ңолҰн к+редӘ, шҚкӘр етӘп сҚйедӘ.

МідениеттӘқ к+птеген жаңсҰ жаңтарҰ бар екенӘн жоңңа шҰүармаймҰн. БӘраң ол не Хрис&р ірдңтҰқ не ЕуропанҰқ затҰ емес. МҰна үасҰрдҰқ деп те айта алмаймҰн. Ол баршаүа ортаң нірсе, ой-сананҰқ ңосҰндҰсҰнан, АллаҒтан келген шариүаттан, табиүи ңажеттӘлӘктен, ісӘресе, Юз. М&хаммедтӘқ (с.а.у) шариүатҰнан, Ислам ң&ндҰлҰңтаи (радалҰнүан нірсе дер едӘм, ешкӘм менӘкӘ деп иелене алмайдҰ.

— 190 —

МҰсал ілемӘндегӘ міжӘлӘсте, сол міжӘлӘстӘқ т+раүасҰ ңайта сауал с&радҰ жіне бҰлай дедӘ: АдамнҰқ басҰна келетӘн пілекеттер жасаүан ңиҰ бӘр Ұқ жазасҰ жіне келешекте берӘлер сҰйлҰңтарүа себеп дейдӘ. Олай болса, ій, мҰна үасҰрдҰқ адамҰ! ТаүдҰрдан соңңҰ жедӘқдер, б&л сендерге шапалаң. ТаүдҰрүа м&ндай пітуа б. КейӘтӘндей не Әстеп ңойдҰқдар? К+пшӘлӘктӘқ ңатесӘ, жалпҰүа ортаң білеге себеп болатҰнҰ рас...

Мен бҰлай дедӘм: АдамдардҰқ ңисҰң пӘкӘрӘ, Німруд сҰндҰ ңҰрсҰңтҰң, ПерүауҰн пиүҰл тікаппарлҰң &лүаÇ-&ламазҰну болдҰ. ЖаратҰлҰстаүҰ нізӘк сҰрларүа ңайшҰ ірекет жасалдҰ. СосҰн жердӘ топан су басҰп, оба ӘндетӘ келгендей мҰна соүҰс-аласапҰран басталдҰ. КіпӘрлерге аспаннан біле келдӘ, ол бӘр шапалаң. Демек б&л пілекетӘ иманкӘл адамзатңа келген ортаң міселе, ңатҰсҰ бар баршаүа. ТаүҰ бӘр ортаң міселе: материализмнен туҰндаүан адасушҰлҰң, кіпӘрлӘк, хайуанүа тін еркӘндӘк, іуестӘк пен ніпсӘң&марлҰңтҰқ ңозуҰ.

БӘзге де сҰб ҰңҰлайҰруҰнҰқ себебӘ, ИсламнҰқ талап-шарттарҰн орҰндамадҰң. ЖаратушҰ ИемӘз, жиҰрма т+рт саүаттҰқ бӘр саүатҰн бес уаңҰт намазүа арнаудҰ б&йҰрдҰ. ЖалңаулҰңелӘ, аҰнҰп оңҰмадҰң намаздҰ, бейңамдҰңпен уаңҰттҰ +ткӘздӘк бекерге. ЖазасҰ бҰлай болдҰ: Бес жҰл бойҰ жиҰрма т+рт саүат жаттҰүу жасап, машаңат шектӘк, белгӘлӘ бӘр маүҰнада зорлап намаз оңҰттҰ. ЖҰлҰна бӘр ай орхат, +тауҰмҰздҰ б&йҰрдҰ. НіпсӘмӘзге жан ашҰп, оразасҰн т&тпадҰң. СонҰқ +теуӘ ретӘнде бес жҰл бойҰ міжбҚрлеп оразасҰн т&тңҰздҰ. ЯзӘ берген мҚлӘктен ңҰрҰңтан бӘр б+лӘгӘн немесе оннан бӘрӘн зекет бер деп с&радҰ. СарақдҰң жасап, ойҰм олҰмдҰң харамүа баттҰң белшеден. ЕрӘктӘ тҚрде бермедӘк. ЖиналҰп ңалүан зекеттӘ бӘзден алдҰ міжбҚрлеп. ОсҰлайша харамнан да ң&тңардҰ. Б&лар бӘзге берӘлген жаза. {(СӘлтеме): ОсманлҰнҰқ бӘрӘншӘ дҚйежҚзӘлӘк соүҰсе дегеҰсуҰн мегзеп отҰр.} ЖалпҰ жаза, жасалүан ңҰлмҰстҰқ тҚрӘне ңарай берӘледӘ, &ңсас келедӘ жҰнҰсҰ.

ӨзгӘ амал екӘ тҚрлӘ боладҰ. БӘреуӘ болҰмдҰ ірӘ ерӘктӘ. ЕкӘншӘсӘ болҰмсҰз, ірӘ ерӘксӘз, мҰсалҰ - білекетттҚсӘнӘ ңиҰншҰлҰңтар. Басңа тҚскен пілекеттер мен ңиҰншҰлҰңтар ӘзгӘ-салих амал болҰп саналадҰ. Б&л ірине болҰмсҰз тҚрӘ, деген маүҰнада хадис бар, сол к+қӘлге ж& ҮатҰң МҰна кҚніҒар халҰң ңанҰмен дірет алдҰ.

— 191 —

Өс жҚзӘнде тіубі еттӘ. Тез берӘлер сҰйлҰңтҰ, б&л халҰңтҰқ т+рт миллионҰ іулиелӘк дірежеге, шійӘт дірежесӘне, үазилӘк дірежеге шҰүу арңҰлҰ алдҰ. С+йтӘп кҚнілардан арҰлдҰңтаждҰл ілемӘндегӘ &лҰ міжӘлӘс б&л с+зӘмдӘ ң&птадҰ.

Мен де бӘрден оÇндҰм, мҚмкӘн оÇу жатңанмҰн. МенӘқше +қӘ адамнҰқ тҚс сиÇңтҰ, тҚс те +қнӘқ бӘр т ій, сл жердегӘ мҰна үасҰрдҰқ уікӘлӘ, б&л жерде Саид Н&рси...

НАҺұЗ ҮАЙҺұ ИМАНСұЗДұҮТА, НАҺұЗ БАҮұТ ИМАНДұЛұҮТА. ҮИçЛДұҢ КИӨМӨН КИГЕН Лұ АҮИҮАТ

Ей, аңҰлдҰ жолдасҰм! СҰрат-Ұ мҚстаңимнҰқ (тура жол) ңаншалҰңтҰ н&рлҰ ал, АллаҒтҰқ үдай ңна &шҰрүан даллин жолҰнҰқ (адасңан жол) ңаншалҰңтҰ ңарақүҰ тҚнек екенӘн к+ргӘқ келсе, жҚр менӘмен.

ҮиÇлүа мӘнӘп екеумӘз жоңтҰң дейтӘн ңарақүҰ +лкеге барайҰң. Үалаүа &ңсас болүанҰ мен алҰп мазар, +лӘкке толҰ ілемге сапар шегейӘк. Шексн +з орет ілгӘ тас-тҚнек +лкеден бӘздӘ алҰп шҰңтҰ да мҰна денеге мӘнгӘзӘп, осҰ ілемге жӘбердӘ. ТҚк те ңҰзҰүҰ жоң мҰна ңалаүа ікелдӘ. МӘне, жоңтан бар болдҰң, кеқ байтаң сахараүа &ңсайтҰн рӘ сҰйт ілемӘне кӘрдӘк. К+зӘмӘздӘ ашҰп, к+мек-мейӘрӘм кҚткендей іуелӘ алдҰмҰзүа ңараймҰз. БӘраң алдҰмҰздан ңаптаүан білелер жауүа &ңсап шабуҰл жасадҰ. ҮорңҰп артңа шегӘндӘк. Оқ мен солҰмҰзүа ңарап, табиүаттаүҰ тҰлсҰм кҚштер медет бо+ндеу п, жірдем с&радҰң. БӘраң олар тасжҚрек, мейӘрӘмсӘз екенӘне к+з жеттӘ. ТӘстерӘн ңайрап, ашулана ңарайдҰ. БӘздӘқ жалҰнҰп, жалбарҰнүанҰмҰзүа ң&лаң аспайтҰнҰ тҚрӘ жоң. ШарасҰздҰңтан ҚмӘтсӘздене жоүарҰдан к+мқа ңаткендей аспандаүҰ алҰп ж&лдҰздарүа ңараймҰз. БӘзге ңауӘп т+ндӘрӘп, тҚрлерӘ суҰң, с&стҰ к+рӘнедӘ. ЗеқбӘректен атҰлүан оңтай бҚкӘл аспан ілемӘнде зҰмҰрап жҰлдам жҚргенӘмен, бӘр-бӘрӘне соңтҰүҰсҰп жатңаруанҰӘ жоң. БетӘ аулаң, егер бӘреуӘ жолҰнан сіл ауҰтңҰса болүанҰ аласапҰран болҰп мҰна ілемнӘқ жҚрегӘ ңорңҰнҰштан жарҰлҰп кетер едӘ. Кездейсоң болса егер... б&лардҰм. Д пайда жоң екен. мӘтӘмӘз ҚзӘлӘп ол жаңтан да терӘс айналдҰң. ЯкӘнӘштӘ жаүдай. МойнҰмҰз салбҰрап, ендӘ +зӘмӘзге ҚқӘлӘп зерттей бастадҰң. ӨшӘмӘздена аспайңай мҰқдаүан

— 192 —

ңажеттӘлӘктӘқ дауҰсҰн естимӘз. МҰқдаүан нірселерге м&ңтаж екенбӘз. Ж&банҰш табамҰн дегенде зіремӘздӘ &шҰрадҰ. Одан да ңайҰр жоң екен. ТаүҰ пана ӘздегҰ ӘстеҰп, ар-ожданҰмҰзүа жҚгӘндӘк. Зер сала ңарап, бӘр шарасҰ табҰлар деп... ЯкӘнӘштӘ! Демеу болар шамасҰ жоң, керӘсӘнше бӘз к+мек беруӘмӘз керек. ЯйткенӘ онҰқ мҰқдаүан ңалау-тӘлектерӘ,л жергз армандарҰ, алҰп &шңан сезӘмдерӘ бҚкӘл ілемге жететӘндей жайҰлҰп жатҰр. ОлардҰқ ңайсҰнан болса да ҚмӘт жоң, ешңандай к+мек бере алмайд, ң&лшарман-тӘлектер, бар мен жоңтҰқ ортасҰндаүҰ нірселер. БӘр жаүҰ Юзілге, бӘр жаүҰ Юбедке созҰлҰп жатҰр Çүни бастауҰ мен соқҰ жоң шексӘз апан тірӘздӘ ар-ождан дҚниенӘ ж&тҰп ңойса да тойдҰм демес. ОсҰ ңиҰн жаүдайда ңай жаңңа бас сауүаласаң т ойлайден ң&тҰла алмадҰң. ЯйткенӘ, АллаҒтҰқ ңаҒарҰна &шҰраүандар мен адасңандардҰқ жолҰ осҰндай болмаң. КездейсоңтҰң деп ңарайдҰ ңоршаүан ортаүа. БӘз де сол назармен ңараүан едӘк. СондҰңта ОсҰ скҚйге тҚстӘк. ЯйткенӘ +зӘмӘздӘқ ңайдан келӘп, ңайда баратҰнҰмҰздҰ жіне ЖаратушҰ ИемӘздӘ, о дҚниенӘ &мҰтҰп кеткен болатҰнбҰз. М&ндай жаүдай ӘшӘмӘздӘ тозаңтан бетер кҚйдӘрӘп, жанҰмҰздҰ ңинайдҰ. ЮлгӘ алтҰ жаүҰмҰзүа ңол жалҰ нітларүа жалҰнүаннан осҰлай болдҰ. Б&л, ңорңҰнҰштҰ ңауӘптен, шарасҰздҰңтан, т&л-жетӘм ҚмӘтсӘздӘктен туҰндаүан жан азабҰ болатҰн.

ЕндӘ алтҰ жаңтҰқ ірңайсҰсҰна т+теп берудӘқ шарасҰн ӘздейӘк. Яз кҚшӘмӘзге сенетӘн болсаң, ңолҰнан тҚк келӘ діл ілсӘз екенбӘз. СосҰн, ңажеттӘлӘктерӘмӘздӘ ңамтамасҰз етуге тҰрҰсамҰз. ШарасҰзбҰз, тоңтаусҰз шҰүҰп жатңан жан дауҰстарҰн естимӘз. СосҰн, бӘреуден к+мек кҚткен басңа&тңарушҰ Әздеп ңиналамҰз, бӘраң, естӘп т&рүан да, жауап берӘп жатңан да ешкӘм жоң. БарлҰүҰ бӘзге жау, барлҰң нірсе б+тен, бӘзге солай к+рӘнедӘ. ЖҚрек алңҰмүа келгенмен ж&банҰш берер ешкӘм жоң. Ешңандай ҚмӘт жоң, демеу де жоң. СӘл жамжоүарҰ ңарап аспан денелерӘне ңараүан сайҰн олар бӘзге ңорңҰнҰштҰ болҰп к+рӘнедӘ. СонҰмен ңатар, зіремӘздӘ &шҰрҰп, аңҰлдҰқ +зегӘн +ртеп, +кӘндӘрӘп, уайҰмүа саладҰ.

аүалауей, бауҰрҰм! Б&л адасңандардҰқ жолҰ, мін-маүҰнасҰ осҰлай. КҚпӘрлӘктегӘ ңарақүҰлҰүҰ бірӘ осҰ жолда кездеседӘ. Ал ендӘ ңайтадан басҰнан бастайҰң. ЕндӘгӘ жҚрер жолҰмҰз "сҰрат-Ұ мҚсз сиÇңÇүни тура жол, имандҰлҰң болмаң.

— 193 —

ДілелӘмӘз де, жетекшӘ имамҰмҰзда АллаҒтҰқ жірдемӘ жіне Ү&ран, МіқгӘлӘк С&лтан АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘ мен инаÇтҰ. Ол бӘздӘқ бар болуҰмҰздҰ ңаладҰ. Ү&дӘрет бӘздӘ жараттҰ жарҰңңа шҰүарржӘмештҚрлӘ жаүдайлардҰ реттеп т&рүан ИліҒи зақдардҰқ ҚстӘне аңҰрҰн үана мӘнгӘздӘ. БӘздӘ м&нда ікелӘп, болмҰс киӘмӘн кигӘздӘ. Иман деген шен бердӘ. ОнҰқ белгӘ-нҰшанҰ намаз бен д&үа. Б&л дҚниÇ іртҚрлӘ жаүдайлар мен кезеқдерге толҰ бӘр сапар ірӘ д&Ә де оап, ң&лшҰлҰң ңҰлатҰн жер. СапарҰмҰз сіттӘ болуҰ ҚшӘн осҰлай б&йрҰң берӘлген. Үай жерге барсаң та, кӘмге ңонаң болсаң та жҰлҰ шҰрай танҰтҰп жаңсҰ ңарсҰ аладҰ. БӘз ңолда барҰмҰздҰ берӘп, олардан ңажетӘмӘздӘ аламҰз, саудамҰз сіттӘ болҰп оларда бӘ дегенін риза, кҚтӘп баптап, сҰйлап берӘп, шҰүарҰп салуда.

ЖҚре келе дҚниенӘқ есӘгӘне де таÇндҰң. ДауҰстар естӘледӘ. ДҚниÇүа, шіҒадет ілемӘне келдӘк. ШексӘз мейӘрӘмдӘ АллаҒтҰқ мереке алақҰна, адамзаттҰқ у-шу ілемӘне кӘрдӘк. Ешнірсе ңаттармӘз, бірӘ тақсҰң, бейтанҰс. ДілелӘмӘз, имамҰмҰз АллаҒтҰқ ңалауҰ. СенетӘндер ірӘ жол сӘлтейтӘн уікӘлӘмӘз ерке, нізӘк к+зӘмӘз. К+зӘмӘздӘ ашҰп ілемге ңараңҰн тҚлдҰқүҰ келуӘмӘз есӘқде ме?

ҮамңоршҰ жоң, жетӘмдей үарӘп кҚй кешӘп едӘк. ЖауларҰмҰз к+п едӘ. ҮорүаушҰмҰз бар екенӘн бӘлмедӘк. ЕндӘ иманнҰқ н&рҰ арңҰлҰ, жауүа ңарсҰ т&ратҰнҰмҰзүа сенӘмдӘмӘз. Сенген ңорүаушҰмҰз жауларҰмҰз ңҰрҰңӘп бередӘ. АллаҒңа деген иманҰмҰз рухҰмҰзүа сіуле шашҰп, +мӘрӘмӘздӘ н&рландҰрадҰ. ЖҚрегӘмӘз тҰнҰш, жаудан ңорҰңпаймҰз. ТӘптӘ бӘзге ңауӘпҰп з&л да жоң.

М&нҰқ алдҰнда ар-ожданҰмҰздҰ тҰқдап к+ргенбӘз. Зар еқӘреп жҰлаүан даусҰн естӘгенедӘ. Содан білеге ңалдҰң. Арман, тӘлек, ңабӘлет, сезӘм дегендер ірңашан міқгӘлӘктӘ ңалайдҰ екен жоүар жолҰн таппаүан едӘк. БӘз жол таппаүан соқ олар зарлап жҰлаүан-дҰ.

Ал ендӘ, ЮлхамдуллиллаҒ, жарҰлңаушҰ иемӘздӘ таптҰң. ҮабӘлеттерӘмӘз бен арман тӘлектеен болжанданҰп, олар бӘздӘ міқгӘлӘкке ңарай ҰнталандҰрадҰ. Оларүа жол к+рсетӘп, ңабӘлеттерӘмӘздӘ ашадҰ.

Демек, к+мек келӘп, +мӘр суҰ ікеттӘ. ҮабӘлеттер ашҰлҰп кемелдену ҚшӘн Ұнта жӘгер, д&үа, ң&лшҰлҰң жаса, وَ ك &мтҰлуда. Иман шарттарҰнҰқ екӘншӘсӘ: Үайта тӘрӘлуге сену АңҰретке иман. МіқгӘлӘк баңҰттҰқ асҰл ңазҰнасҰ - Иман, ДілелӘ - Ү&ран. Ождан - адами сҰр.
— 194 —

ЕндӘ басҰқдҰ к+терӘп, мҰна ілемге ңара, онҰмен с+йлес. АлдҰқүҰ жол.

БңорңҰнҰштҰ болҰп к+рӘнгендӘ. Ал ңазӘр кҚлӘмдеп саүан ңарап т&р. Ү&лшҰлҰң пен ңуанҰштан туҰндаүан ісем іуен асңаңтап асңаңтап шартарапңа жайҰлуда.

К+рмейсӘқ бе? К+зӘмӘздӘқ назарҰ бал жинаүан арадай ісемдӘктерге Ә к+ме&шуда. Юлем - бау-баңша. Айнала гҚлге толҰ, ірбӘр гҚл оүан шҰрҰн &сҰнуда. Дос к+қӘлмен ж&банҰш, махаббат сҰйлауда. Ол да шҰрҰннан шіҒадат сол ңала т. БалдҰқ ӘшӘндегӘ еқ тамаша бал жасайдҰ.

Аспан денелерӘнен ж&лдҰздарүа немесе кҚндерге ңарасаң, ЖаратушҰнҰқ хикметтерӘн к+ремӘз. ҺибраттҰқ негӘзден шайң мейӘрӘмдӘлӘктӘқ к+рӘнӘстерӘне ңанат бӘтуде. КҚн бӘздерге мҰнанҰ айтҰп т&рүандай:

"Ей, бауҰрлар! ҮорңҰп, +здерӘқдӘ ңинамақдар! Үош келдӘқдер! Б&л жер сендерге арналүан, мен сендерге жаауңҰмеремӘн. Мен де сендер сиÇңтҰмҰн, бӘраң імӘрге баүҰнамҰн, ешңашан ңарсҰ келмеймӘн. Ахад, Самад жаратушҰ +з мейӘрӘмӘмен менӘ сендерге н&р шашатҰн ңҰзметшӘ етӘп ңойдҰ. Менен жҰлу мен жарҰң, сендерден намаз рӘ менүа". Айүа ңарақдаршҰ! Ж&лдҰздардҰқ ір ңайсҰсҰ +зӘне тін тӘлменен "Үош келдӘқдер! БӘздӘ танҰмайсҰқдар ма?" деп жҰмҰқдай, кҚлӘм ңаүадҰ.

Язара к+ме) деп нтҰмаңпен бӘрӘккен назар аудар! ЮлемдегӘ жҚйелӘлӘкке зер салҰп, тҰқдашҰ не дейдӘ. ОлардҰқ ірңайсҰсҰ бҰлай дейдӘ: "БӘз де ңҰзметшӘмӘз. АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘне айна болҰп к+рсетемӘз. Еш +кӘнбеқдер, бӘзден ңбау-бақдар!". ЗӘлзіланҰқ даусҰнан, табиүаттаүҰ ң&бҰлҰстан ңорңҰп уайҰмдамақдар! Ол дҰбҰстар зӘкӘр, тісбих, д&үалардҰқ дҰбҰсҰ. ОлардҰқ тӘзгӘнӘ сендердӘ осҰ жаңңа жӘберген АллаҒтҰқ ңолҰнда. Иман к+зруханиараүан жан, жҚздеген мейӘрӘм аÇттарҰн оңи аладҰ. ОлардҰқ ір ңайсҰсҰ жеке бӘр ін, жҰр-+леқ.

Ей, к+кӘрек к+зӘ оÇу мҚмин! ЕндӘ к+зӘмӘз бӘр ауҰң дем алсҰн, олардҰқ орнҰна ң&лаүҰмҰздҰ иманнҰқ мҚбірак ңолҰна тапсҰрҰп, жер бетӘне жӘберс. ЯйтТамаша бӘр іуен тҰқдасҰн.

АлдҰқүҰ жолҰ жаппай зар-еқӘреу, жаназада жоңтау болҰп естӘлген дауҰстар ңазӘр, д&үа мен намаздҰқ, ң&лшҰлҰң пен тісбихттӘқ шҰүҰп жатңан дҰбҰстарҰ екенӘ белгӘлӘ болдҰ.а ңҰзм ТҰқда, желдӘқ гуӘлӘ, ң&стҰқ сайрауҰ, жақбҰрдҰқ тҰсҰрҰ теқӘздӘқ шуҰлҰ, кҚннӘқ кҚркӘреуӘ, тастардҰқ тҰңҰрҰ бірӘ де осҰ маүҰнада. ЖелдӘқ іуездӘ ҚнӘ, к+ктӘқ кҚркҚрӘ, толболашадҰқ іуенӘ +здерӘнше бӘр зӘкӘр. ЖақбҰрдҰқ сҰтҰрҰ, ң&стардҰқ сайрауҰ АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘн &лҰңтап, тісбих болҰп табҰладҰ, ол, аз с+збен к+п маүҰнанҰ жеткӘзу боп табҰладҰ.

ЗаттардаүҰ дҰбҰстар бар болудҰқ белгӘсӘ. МентӘ саÇрмҰн дегендей. нсӘз т&рүан жаратҰлҰс "БӘздӘ жансҰз деп ойлама, ей, зар жаң адам" деп, дҰбҰстап т&рүандай.

Ү&стардҰ сайратҰп, с+йлететӘн нҰүметтердӘқ ліззатҰ, йтҰқдайӘрӘмнӘқ шуаүҰ. Олар тҚрлӘ дҰбҰстар арңҰлҰ АллаҒтҰқ мейӘрӘмӘн мадаңтауда. НҰүметтердӘқ арңасҰнда, шҚкӘр арңҰлҰ к+кке самүап &шадҰ. Олар бҰлай дегендей ишара ңҰладҰ:

Ей, жаратҰлүан бауҰрлар! ХалӘмӘз ңандай тамаша. ҮамңорлҰңңа алҰарҰң іейӘрӘмге б+ленӘп жатҰрмҰз, жаүдайҰмҰз тҰм жаңсҰ, ңуанҰштҰ кҚйдемӘз. ОсҰлайша, ҚшкӘр т&мсҰңтарҰн к+терӘп ілемге шаттанадҰ ін шҰрңап.

БҚкӘл ілем бейне бӘр ін салҰп т&рүандай &лҰ музҰка. Олардл кездӘрӘ мен тісбихҰ иман н&рҰмен естидӘ. ЯйткенӘ, хикметке толҰ жасалҰп жатңан Әстер кездей соңтҰңтҰ мҚлдем жоңңа шҰүарадҰ. Керемет жҚйе, керемет тіртӘп кҚдӘк пен уайҰмүа солар нірселер жоң ңҰладҰ аластап.

Ей, жолдаَ بَرَӘ мҰна мҰсалүа ілемӘнен шҰүайҰң, ңиÇлдҰ ңойҰп, аңҰл аÇсҰна кӘрейӘк. ЕкӘ жолдҰ таразҰлап, салмаңтап к+релӘк.

АлдҰқүҰ ңиҰн жолҰмҰз АллаҒтҰқ ңаҒарҰна айналуандар мен адасңандардҰқ жолҰ. Ол адамдҰ азаптап, бҚкӘл сезӘмдерге бередӘ соңңҰ. Сана онҰ сезедӘ, к+рсетӘп те бередӘ. Санаүа ңарсҰ ірекет жасап жҚр екенбӘз. Одан ң&тҰлуүа м&ңтман аң ç ол сезӘмдердӘ сабасҰна тҚсӘру керек немесе тҚк сезбеу керек. Юйтпесе, шҰдай алар емеспӘз. Зар-еқӘреген дҰбҰстар ң&лаңтҰ жарҰп жӘберердей тҰм ащҰ.

Ал ҒидаÇт жолҰ, тура жол болса, ол дерттерге ем-шипа.

Ү&рақдап,Әк сезӘмдер бойдҰ билеп алүан-дҰ. Ал сезӘмдерге ж&банҰш керек. Ол да уаңҰтша &мҰтудҰ талап етедӘ. БӘр нірселермен айналҰсҰп, к+қӘл к+терудӘ ңалайдҰ. ЮуестӘк пен ң&марлҰң адамдҰ сиңҰрлап тастайдҰ. дірӘгтҰ ңайүҰ м&қдҰ сезбесӘн деп, ар-ождандҰ алдайдҰ. РухтҰ &йҰңтатадҰ. Юйтпесе, ауҰр ңайүҰдан жан дҚние

— 195 —

ндҰлҰңтардан жоүарҰ ңоŞүа байланҰстҰ екӘншӘ міселеге ңатҰстҰ +те нізӘк ірӘ кҚрделӘ жіне ңаламмен жазу мҚмкӘн емес бӘр маүҰна к+кейге келдӘ. ҮазӘр тек ңҰсңаша үана ишара жазҰлмаң.

МҰна с&мдҰң заманда дҚниегекезде атҰн кіпӘрлердӘқ алданҰп, мас болҰп жҚрген фіни нірселерден алүан жалүан ліззаттҰрҰн тҰм ащҰ, +кӘнӘш пен ңайүҰ екенӘн к+рдӘм. Ал имандҰлар мен тура жолдаүҰлардҰқ керӘсӘнше сол нірселерден зауҰң алҰп, фінилерден баңи ірӘ киелӘ ліззат алатҰнҰисаленӘм, бӘраң онҰ с+збен жеткӘзе алмаймҰн. Рисалей-Н&рдҰқ бӘрнеше жерӘнде ділелденген болатҰн, адасңан кіпӘрлерге осҰ шаңтан басңа барлҰң кезеқ, бҚкӘл нірсе жоң, аңҰрҰ ңоштасумен тҰнатҰн ңайүҰ мен м&қ, бірӘ +ткӘ. БӘра +кӘнӘштӘ. Ал тура жолдаүҰларүа +ткен шаң, болашаң жіне ондаүҰ нірселердӘқ бірӘ бар, жарҰң боп к+рӘнедӘ. Сол сиÇңтҰ фінилер, Çүни +тӘп кеткен уаңҰтша нірселер дҚниÇң&марлар ҚшӘн мҚлдем жоң, Әз-тӘсӘлерүайҰп ңарақүҰ, ал тура жолдаүҰ іҒл-Ә ҒидаÇт ҚшӘн бірӘ бар, саңтаулҰ екенӘн к+рдӘм. ЯйткенӘ ертеректе бастан кешкен ңҰзҰңтҰ да мін-маүҰналҰ, абҰройлҰ бӘраң +тӘп кеткен кездерӘмдӘ ақсап, саүҰнҰп еске алдҰм. «Неге сол бӘр мне ола ңҰзҰңтҰ сіттер +ткен шаңта ңалҰп ңайта оралмастан жоүалҰп кетедӘ?» деп ойлап отҰрүанҰмда к+қӘлӘме АллаҒңа иманнҰқ н&рҰ келӘп маүан бҰлай дедӘ: ол сіттер сҰрт ңараүанда фінр ауҰзҰтша к+рӘнгенӘмен бӘрнеше жаңтан баңи, Çүни бола бермек. СебебӘ, ол сіттер Хаң таүаланҰқ баңи есӘм-сипаттарҰнҰқ жазҰлҰсҰ, сонҰқ н&р-сіулелерӘ болатҰн.йлемӘнАллаҒтҰқ ӘлӘмӘнде, ліух-Ұ махфузда, "мисали" таспалардҰ міқгӘге саңталҰп жазҰлҰп ңалдҰ. СонҰмен ңатар иманнҰқ н&рҰмен арамҰзда баңи кҚштӘ байланҰс болүандҰңтан уаңҰтңа тіуелсӘз тҚрде олалануҰбірӘ бар ірӘ міқгӘ болмаң. Сен ңаласақ ол сіттердӘ к+птеген жаңтан, к+птеген маүҰнауи Êкрандардан к+руӘқе боладҰ, к+ре аласҰқ" дедӘ.

Сонда мен: «АллаҒтҰқ бар екенӘ рас, олай болса бірӘ бар» деген с+з осҰ тереқ аңиңаттҰмен РӘредӘ екен үой дедӘм. " КӘм АллаҒңа сенсе оүан бірӘ бар. Ал кӘм сенбесе оүан ешнірсе жоң" деген рас ңой. Демек, ңайүҰлҰ да ңарақүҰ ірӘ +кӘнӘшке толҰ харам ірӘ мол меҰ

— 196 —

+ртенӘп солардҰ ауҰр азапңа. АщҰ зарҰүа шҰдау мҚмкӘн емес. Ондай да демек, адам тура жолдан ңаншалҰңтҰ &заңтаса соншалҰнде жаҰр кҚй кешедӘ, жан азабҰн тартадҰ, ар-ождан кҚйзелӘп жан дауҰсҰ мен шҰқүҰрадҰ.

ЮрбӘр ліззатта ңайүҰ менен азап бар. Демек, іуестӘк, ңҰзҰңң&марлҰң жіне ңазӘргӘ мідениберсеқойҰн-кҚлкӘсӘ, сол адасушҰлҰңтан пайда болүан ңорңҰнҰштҰ Қрей мен ңайүҰүа +здерӘнше тапңан уаңҰтша ем естен тандҰратҰн у үана.

Ей, үазиз бауҰрҰм! ЮлгӘ екӘншӘ н&рлҰ жолда басңа бӘр сезӘм билеп, тіттӘ кҚй кештӘк. Сол арңхатңа Әр ңҰзҰңтҰ болҰп ліззат алдҰң, ңайүҰ-м&қ ңуанҰшңа айналдҰ. С+йтӘп екеуӘнӘқ мінӘсӘ екӘ тҚрлӘ екенӘн бӘлдӘк. ИманнҰқ дірежесӘне ңарай рух рахаттанҰп ліззат аладҰ. Ал, дене рух арңҰлҰ рахаттанадҰ. Ал рух болса ар-ождан арңҰлҰ ліззат аладҰ.

Çүни анүа тез берӘлер баңҰт пенен ңуанҰш бар. ЖҚрегӘқе ҚқӘлсеқ рухани ж&маң, рахат бар. ТіфіккҚр Çүни пӘкӘрлеу, толүау болса биӘк, асуларүа жетелейдӘ. Оз жеқг, болса ң&пиÇ сҰрлардҰқ кӘлтӘ.

ЕндӘгӘ жерде, к+кӘрек оÇнүан сайҰн, ар-ождан ірекет еткен сайҰн, рух онҰ сезген сайҰн рухани ліззат арта тҚспек. ЖалҰн, от - н&рүа, айналардҰ ңҰс - жазүа ауҰсадҰ. Ар-ожданүа пейӘштӘқ есӘгӘ ашҰлҰп, дҚниÇ Олар ңа &ңсайдҰ. РухҰмҰз ӘшӘнде ң&стай самүайдҰ. РухтҰ асңаңтатҰп к+кке к+терер самал жел болса намаз бенен д&үа.

Ей, үазиз жолдас! БӘрге д&үа бӘр мк. ЕндӘ АллаҒңа аманат.

اَللّٰهُمَّ اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَ اٰم۪ينَ
— 197 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بимҰз..تُهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л жазба Ғім лахиңаүа Ғім Ү&раннҰқ иүжазҰнҰқ соқҰна ңосҰмша ретӘнде жазҰлуҰ тиӘс. БӘрнеше кҚннен кейӘп кеттздҰ бӘр ҚзӘндӘ жӘберемӘз.

МҚбарак Рамазан айҰнда ҮадӘр тҚнӘнӘқ саÇсҰнда сексен Қш жҰл рухани +мӘрдӘ иеленуге мҚмкӘндӘк туатҰндҰңтан жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ ҰстҰң ҰңҰласҰмен +зара ҰнтҰмаң жінеуүа жіттӘк ӘстердӘ б+лӘсу дейтӘн ережеге сай ірбӘр адал шікӘрт, ілгӘ рухани мол табҰсңа ие болатҰнҰна кҚштӘ ділел мҰнау: б&л шеқбердӘқ ӘшӘнде ңҰрҰң Әне тіптӘ жҚз мҰқ ҰңҰластҰ мҚмӘндер бар. ОлардҰқ арасҰнда ҮадӘр тҚнӘнӘқ аңиңатҰна б+ленӘп, онҰ ңолүа тҚсӘретӘн бӘр-екеу емес немесе он-жиҰрма дейкҚні, негӘзӘнде жҚзден астам кӘсӘлердӘқ ңолҰ жетуӘ ібден мҚмкӘн. ұңҰластҰқ сҰрҰмен жіне аңҰреттӘк Әс-амалдардҰ б+лӘсу ережесӘне орай бӘз жіне сендер осҰ аңиңатңа байланҰстҰ б&л ҮасиеттӘ РамазнсҰз шрңайсҰмҰз баршанҰқ атҰнан жіне бауҰрларҰнҰқ ӘшӘнде отҰрүандай сезӘнӘп "нун-Ұ мҚтікіллим-Ә маүалүайҰр" Çүни

اَجِرْنَا اِرْحَمْنَا وَاغْفِرْلَنَا وَوَفِّقْنَا وَاهْدِنَا
وَاجْعَلْ لَيْلَةَ الْМӘне, ف۪ى هٰذَا الرَّمَضَانَ خَيْرًا ف۪ى حَقِّنَا مِنْ اَلْفِ شَهْرٍ
деген с+здердӘ айтңан кезде نَا Çүни "бӘз" дегенде барлҰң бауҰрларҰн ниет ету ңажет. ЮсӘресе мҰна ілжуаз бауҰрларҰқдҰ &мҰтпай, онҰқ мойҰнҰнда ауҰрбҰлҰп тӘ болүандҰңтан айрҰңша ниет етӘп жірдем етулерӘқ керек.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Эім сендердӘ, Ғім +зӘмӘздӘ Ғім Рисалей-Н&р жамаүатҰн ісӘресе ңаҒарман ТахиридҰ мҰна "Уирд-Ә Аүзам-Ұ Ү&ранидҰ жарҰңңа шҰүуҰна байланҰстҰ ң&ттт&мар Ұз. Рас, м&нҰқ бастҰрҰлуҰнда екӘ Қлкен мін жатҰр.

— 198 —

БӘреуӘ: М&үжизаүа толҰ Хіким Ү&раннҰқ жіне кіраматңа толҰ Рисалей-Н&рдҰқ бастҰрҰлуҰна б&рҰн-соқдҰ болмаүан жол аштҰ.

ЕкӘншӘсӘ:>Тахириге, ХафҰз Алиүа жіне достِدٌ с+жазҰлүан ңҰруар сауаптҰ ойласаң, ілгӘ сҰрдҰ наңтҰ тҚрде ділелдейдӘ. Баспа тарихҰнда болмаүан жаүдай. Діл ТахиридҰқ жазуҰ фотоаспаппен тҚсӘрӘлӘп алҰнүандай кӘм к+рсе: "мҰнау ТахиридҰқ жазуҰ үой, баспаүа &ңсамайдҰ!" дейдӘ.

МӘне, ңаүаз да. БҰла уаңҰт та тар. СондҰңтан ңалүан бауҰрларүа жаппай сілем.

БауҰрларҰқ
Саид Н&рси

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ОсҰ ңасиеттӘ Рамазанда смен ңаалақдамай, дҚниÇнҰ &мҰту ңажет едӘ. ЯкӘнӘшке орай кейде дҚниÇүа ара-т&ра ңарауүа міжбҚрлейдӘ жатадҰ. ИншаллаҒ, сол алақдауҰмҰз ниетӘмӘзге ңарай, иман ңҰзметӘ болүандҰңтан ол да бӘр маүҰнада үибадат боп саналар.

Иі, сеҰңтҰқ тиӘскенӘ секӘлдӘ бӘзге де басңаша тҚрде тиӘскендерӘ байңаладҰ. БӘраң Ү&дайүа шҚкӘр олардҰқ тиӘсуӘ керӘсӘнше Рисалей-Н&рдҰқ жеқӘске жетӘп, жақа асуларүа жетелеуде. ұстамб&лдаүҰ ңарт кӘсӘнӘқ наразҰлҰүҰ жнҰн &ңазиф бҰлай дейдӘ:

Ол кӘсӘнӘқ наразҰлҰүҰ Рисалей-Н&рдҰқ ұстамб&лда кеқӘнен тарап, жеқӘске жетуӘне жіне Н&рдҰқ жарңҰн тҚрде к+рӘнуӘне себеп болдҰ. Сондай-аң, бӘзге де баанҰндарүҰдан тиӘсулерӘ сондай нітиже беруде. Дегенмен ңазӘрде кейбӘр бейшара молдалар мен сопҰлардҰ Рисалей-Н&рүа жолатпай алҰстату ҚшӘн адамнҰқ ойҰна келмейтӘн бӘр нірсе ойлап тауҰптҰ. ан ауҰдейдӘ:

"СаидтҰқ ңасҰнда басңа кӘтаптар жоң таба алмайсҰқ. Демек басңа кӘтаптардҰ менсӘнбейдӘ. ТӘптӘ имам ГазалидҰ да (р.Ғ) &натпайтҰн болүанҰ үой, онҰқ да кӘтаптарҰн алдҰрмайдҰ!"

ОсҰндай с&мдҰң ірӘ маүҰнасҰз с+здер айтҰпкелдӘ.Ұқ миҰн ашҰтуда. Юрине м&ндай ң&йтҰрңҰ с+здердӘ тарататҰн жасҰрҰн зҰндҰңтар, дӘннен безгендер. БӘраң ң&рал ретӘнде ақңау молдалар мен кейбӘр сопҰлардҰ пайдалануда.

— 199 —

Б&үан бӘздӘ хатҰнбҰмҰз: АстаүфируллаҒ, Ү&дай саңтасҰн! Рисалей-Н&р жіне онҰқ шікӘрттерӘ Худжат-ул Ислам Имам ГазалидҰ, сондай-аң, менӘ ХазретӘ Алимен байланҰстҰрҰп т&рүан жалүҰзметке дҰ менсӘнбеу емес тӘптӘ бар кҚшӘмӘзбен олардҰқ &станүан сара жолҰн кіпӘрлердӘқ шабуҰлҰнан саңтап, ң&тңаруүа тҰрҰсҰп жҚрмӘз. Алайда, олардҰқ кезеқӘнде иман шарттарҰна м&ндай с&мдҰң ңауӘптӘ шабуҰл жоң болатҰн. ЮрӘ со шаруаегӘ аңиңатшҰл үалҰм-ү&ламалардҰқ, м&джтахидтердӘқ +з заманҰна сай дӘни ӘлӘмдерӘн ҚйренӘп, онҰмен ңарулану бӘраз уаңҰттҰ аладҰ ірӘ мҰна заманнҰқ д&шпандарҰн бӘрден жеқе алмайтҰндҰңтан Рисалей-Н&р, м&үжизаүа толҰ ҮасиеттӘ Ү&раннан тез ңолүа тҚсен де рӘ тиӘмдӘ ірӘ дӘн д&шпанҰн жер жастандҰратҰн ӘлӘммен ңаруландҰратҰндҰңтан ілгӘ мҚбарак, ңасиетӘ ӘрӘ т&лүалардҰқ кӘтаптарҰна жҚгӘнӘп к+мек с&рамайдҰ. СайҰп келгенде олардҰқ барлҰүҰнҰқ б&лаүҰ, ңайнар к+зӘрдӘ сҰзҰ Ү&ран КірӘмүой. Ал, Ү&ран Рисалей-Н&рдҰқ толҰңңандҰ, керемет &стазҰ боп табҰладҰ. СонҰмен ңатар уаңҰт тар, санҰмҰз да аз. СондҰңтан ол н&арҰқ жтаптардан пайдалануүа уаңҰтҰмҰз болмай жатҰр. ЮрӘ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен жҚз есе к+п адамдар сол кӘтаптардҰ оңҰп, ол ңҰзметтӘ жалүастҰрҰп жатҰр. БӘз ол ӘстӘ соларүа ңалдҰрдҰң. Юйтпесе Ү&дай саңтасҰн, ол &лҰ т&лүа &стаздардҰқ ңда ишаӘтаптарҰн жан тінӘмӘзбен жаңсҰ к+ремӘз. БӘраң ірбӘрӘмӘздӘқ бӘр басҰ, екӘ ңолҰ, бӘр үана тӘлӘ бар, ңарсҰ алдҰмҰзда жауҰз мҰқдаүан дӘн д&шпандарҰ бар ілдеңттар. Еқ соқүҰ жойңҰн заманауи ңару Рисалей-Н&рдҰқ дійектӘ айүаңтарҰ деп бӘлгендӘктен амал жоң соүан екӘ ңолҰмҰзбен жабҰсҰп, ңанаүат ңҰлдҰң.

НізӘк бӘртіуіфук

ОсҰ хаттҰ іу баста بи, уаңِ عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ شَهْرِ رَمَضَانَ деп бастаүан едӘк, кейӘн бӘрнеше шаруа шҰүҰп ірӘ ңарай жаза алмадҰң. Содан мҚбарак АтҰфтҰқ мҚбарак ха, ӘзӘндӘ. Үарасаң бас жаүҰнда діл осҰ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ شَهْرِ رَمَضَانَ с+здерӘн к+рӘп бӘздӘқ хаттаүҰ с+зге тіуіфук болу ҚшӘн бӘздӘ кҚттӘрген екен үой дедӘк. Ол +зӘнӘқ кірамат ңаламҰмен жазҰп б&дан б&рҰн осҰ аймаңңа жӘберген ң&ндҰ Рисакес бордҰ таүҰ да бӘзге к+мек ретӘнде жӘберуге ниет етуӘ мақҰзҰ зор н&рүа ңҰзмет ірӘ жанкештӘлӘк болҰп табҰладҰ,
— 200 —

дегенмен +зӘне де ңажет. АлдҰн ала осҰ аймаңтаүҰ Рисалей-Н&р шікӘрай текатҰнан оүан мҰқдаүан алүҰсҰмҰздҰ бӘлдӘрӘп, жасаүан ңҰзметӘн ң&ттҰңтаймҰз. ОнҰқ кірамат ңаламҰ тартҰмдҰ тіуіфук сҰрларҰн жазудҰ ңоÇ т&рҰп, тура Рисалей-Н&рдҰқ +зӘн жаншӘ тҚбейтуге атсалҰсуҰ бӘздӘ дін риза ңҰлҰп шексӘз ңуанҰшңа б+ледӘ. Хаң таүала оүан &ңсас ҰңҰластҰ ҰнталҰ шікӘрттердӘ к+бейте берсӘн, імин.

СендердӘқ хаттаренӘқ, ртеректе СҰддҰң СҚлейменнӘқ ҰстҰң ҰңҰласҰ, адалдҰүҰ, озат шікӘрт болүанҰ туралҰ айтҰладҰ. Мен +ле-+лгенше онҰқ адал пейӘлӘн, аң к+қӘлдӘгӘн сондай-аң, маүан жіне Рисалей-Н&рүаМен ңаан адал ңҰзметӘн істе &мҰтңанҰм жоң.

Һазиз, адал, ҰңҰластҰ, аң пейӘлдӘ бауҰрларҰм, Ү&ран ңҰзметӘнде шҰнайҰ да наүҰз достарҰм!

ЖаңҰнда Ғім Спартада Ғім осҰ аймаңта Рисалей-Н&рдҰқ ұңҰлас рисалелералүанднен тараүандҰңтан жіне бӘр-екӘ оңиүаүа байланҰстҰ к+кейге ңатақ ескерту жасалдҰ. РиÇ жайлҰ Çүни бӘреуге жаңсҰ к+рӘну ҚшӘн жасандҰ ірекет турҰзмет т&жҰрҰм баÇндап берейӘн.

БӘрӘншӘсӘ: ПарҰз, уіжӘб жіне Ислам дӘнӘне ңатҰстҰ нірселерге сондай-аң к+ркем сҚннеттӘ орҰндап соүан сай ірекетке жіне харамдардан ңашу ӘсӘнедҰқ ерраласпайдҰ. М&нҰ к+рсетӘп Әстеу риÇ саналмайдҰ. Ал, адамнҰқ +зӘ иманҰ тҰм ілсӘз ірӘ туа бӘткен риÇшҰл болса ол басңа міселе. ТӘптӘ дӘн ИсламнҰқ белгӘ-нҰшандарҰ болҰп табҰлатҰн үибадаттҰ Ә, пітӘп Әстеу жасҰрҰн Әстеуден анаү&рлҰм сауаптҰраң екенӘн Худжат-Қл Ислам имам Газали (р.Ғ) сҰндҰ ӘрӘ т&лүалар айтңан. Басңа ніпӘл амалдардҰқ жасҰрҰн ӘстелуӘ абзалҰраңй-Н&р т&ра белгӘ-нҰшандарүа ңатҰстҰ ісӘресе м&ндай бидүаттар к+бейген заманда к+ркем сҚннеттӘқ абҰройҰн к+теретӘн Әс ірӘ осҰндай Қлкен кҚнілардҰқ арасҰнда жҚрӘп харамдардан ңашҰп таңуалҰңтҰ кКенет : б&л риÇ емес, керӘсӘнше жасҰрҰн жасалүанҰнан артҰң сауаптҰ та ҰңҰластҰ амал.

ЕкӘншӘ т&жҰрҰм. ЖалпҰ адамдҰ риÇүа, жаүҰмпаздҰңңа итеретӘн ңандай себептер?

БӘрӘнуге і: ИманнҰқ ілсӘздӘгӘ. АллаҒтҰ ойламаүан адам себептерге шҰрмалҰп, халҰңңа жаүҰмпаздҰң жасайдҰ. Рисалей-Н&р

— 201 —

шікӘрттерӘ Рисалей-Н&рдан ңуаттҰ ірӘ шҰнайҰ иман Ұ т+қкн алүандҰңтан себептерге, ң&лшҰлҰң т&рүҰсҰнан мін бермейдӘ. Ү&лшҰлҰң кезӘнде к+рсетпелӘк жасап риÇ ңҰлмайдҰ.

ЕкӘншӘ себеп: ХҰрсланмаң, ңанаүатсҰздҰң. ЯзӘнӘқ м&ңтаждҰүҰн халҰңңа к+рсетӘп елдӘқ назарҰн аударадҰ. РисҰңтап &рдҰқ шікӘрттерӘ ҚнемдӘлӘк, ңанаүат, тіуекел, б&йҰрүанүа риза болу секӘлдӘ Рисалей-Н&рдан алүан имани абҰрой, иншаллаҒ олардҰ риÇдан, дҚниÇлҰң пайда к+зден Саидмпаздану сан саңтайдҰ.

шӘншӘ себеп: Атаңң&марлҰң, жоүарҰ міртебеге к+терӘлӘп +з ңатарҰнан биӘк т&ру дейтӘн сезӘм жіне халҰң арасҰнда танҰмал болу, к+зге к+рӘнӘп +зӘне шамадан тҰс мін бергӘзу жінекеқ ң& болмаса да жоүарүҰ маңамда к+рӘнгӘсӘ келӘп риÇ жасайдҰ.

Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ «інінӘ" "нахнуүа» ауҰстҰрүандҰңтан Çүни «мен» деудӘқ орнҰна «бӘз» деп, менмендӘктӘ тастап Рисалей-Н&р шеқберӘндегӘ маүҰнауи т&лүанҰқ атҰнан ірекет ңҰладҰ, рҰм!

демей "бӘз" деп с+йлейдӘ. Сондай-аң, тариңатшҰлардҰқ «фіні фиш-шійх", "фіні фир-русул» жіне жҚгенсӘз ніпсӘнӘ +лтӘру секӘлдӘ риÇдан саңтайтҰн тісӘлдердӘқ бӘрҰна р&л заманда "фіні фил-ихуан" Çүни жеке басҰн &мҰтҰп бауҰрларҰнҰқ маүҰнауи т&лүасҰн ойлап олардҰқ арасҰнда +зӘн &мҰтҰп елемей, солар сиÇңтҰ ірекет ететӘндӘктен ин кеқес аңиңатңа жеткендер секӘлдӘ риÇдан ң&тҰлҰп, жасандҰ ірекеттен аман боладҰ.

шӘншӘ т&жҰрҰм: ДӘн маманҰ уаүҰз-насихатҰн халҰңңа жаүҰмдҰ ңҰлҰп ңабҰлдату ҚшӘн жіне сонҰқ талабҰна сай ҰңҰласпен Әс-амал жасау маңтангершӘлӘк, жаүҰмпаздҰң, р &стаз саналмайдҰ, саналмауҰ тиӘс. Ал, менмендӘкке салҰнҰп онҰ жеке басҰна ң&рал ретӘнде пайдаланатҰн, туа бӘткен риÇшҰл болса ол басңа міселе.

Иі, бӘр имам имамдҰң ңҰзметӘ кезӘнде тісбих-зӘкӘрлердӘ жариÇ тҚрде ж&ртңа естӘлетӘндей дауҰстап алет-Қ. Б&л еш риÇшҰлдҰң саналмайдҰ. БӘраң ңҰзметӘнӘқ тҰсҰнда тісбихаттҰ жариÇ тҚрде дауҰстап айтса риÇ араласу мҚмкӘн болүандҰңтан Әштей айтңанҰ абзал.

Рисалей-Н&рдҰқ шҰнайҰ шікӘрттерӘ дӘнд, олара жіне к+ркем сҚннетке сай ң&лшҰлҰң етуге жіне Қлкен кҚнілардан ңашҰп таңуалҰң амалдарҰнда Ү&раннҰқ атҰнан мӘндеттӘ болатҰндҰңтан,

— 202 —

иншаллаҒ риÇдан аман боладҰ. Ал ендӘ Рисалей-Н&р шеқберӘне б+тен ой, басңа ниетпен кӘрген болса үҰ да ңа. ТаүҰ да б&л туралҰ жазайҰн дедӘм, бӘраң денемдӘ бӘр ауҰр бастҰ да ңҰсңа ңайҰрҰлдҰ.

КӘшӘ Хусрев ФійзидӘқ шҰүарүан бӘр маүҰнасҰ
(ОтҰз ҚшӘншӘ аÇттан ХафҰз АлидҰқ жазбасҰнҰқ ңосҰмшасҰ жіне толҰңтҰрмасҰ)

ЗҚмер сҚресӘнде

Үайда نْ شَرَحَ اللّٰهُ صَدْرَهُ لِیلْاِسْلَامِ فَهُوَ عَلٰى نُورٍ مِنْ رَبِّه۪
деген &лҰ аÇттҰқ сарих Çүни тура маүҰнасҰнан басңа ишари маүҰнасҰнҰқ жалпҰлама ауңҰмҰнҰқ бӘр маүҰнасҰ Рисалей-Н&р жіءٍ اِلармашҰсҰ туралҰ екенӘне ңуаттҰ бӘр ділел таптҰм. ЯйткенӘ اَفَمَنْ شَرَحَ اللّٰهُ صَدْرَهُ لِیلْاِسْلَامِ فَهُوَ с+йлемӘ джифри жіне ібжід жіне риÇзи есеп бойҰнша 1329 немесе 1328 ге тура келедӘ. Демек жалпҰлама жіне ишарай тҚрде мраҒимнжіне +зӘне назар аударарлҰң бӘр т&лүа к+кӘрек к+зӘ ашҰлҰп
{(СӘлтеме): ОсҰ тҚсӘндӘрмеге сійкес бӘр тіуіфук. стазҰмнан тҚсӘнгенӘм, жиҰрма бес жҰлдан берӘ ірп ол ңҰ жіне аса мақҰздҰ д&үасҰ осҰ: اَللّٰهُمَّ اشْرَحْ صَدْر۪ى لِلْا۪يمَانِ وَ الْاِسْلَامِ мӘніжатҰ екен.}

сонҰқ н&рҰмен +згеше кҚй кешӘп б&рҰқүҰзаң іқҰз кҚйӘнен ң&тҰлҰп н&рлҰ жолүа тҚскен бӘреу туралҰ жіне бӘрӘншӘ жіне екӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ басталүалҰ т&рүан сол бӘр с&мдҰң тарих - кезеқӘн сондай-аң, ілгӘ кӘсӘнӘқ жаүдайҰн, рімӘздӘ тҚрде хабарлайдӘ.

فَهُوَ عَلٰى نُورٍ مِنْ رَبِّه۪ с+зӘндегӘ نُورٍ مِنْ رَبِّه۪ с+зӘ Рисалей-н&р есӘмӘне жіне маүҰнасҰна Ғім джифри Ғім суретӘ жаүҰнан Ғім маүҰнасҰ діл келетӘнӘ секӘлдӘ اَفَمَنْ شَرَحَ اللّٰهُ صَدْرَهُ لِیلْاِسْلَامِ فَهُوَ с+йлемӘнӘқ де джифри БӘрӘк+рсеткен кезеқде Рисалей-Н&рдҰқ аудармашҰсҰ стазҰмнҰқ - оүан к+зӘм ібден жеттӘ - жаүдайҰна ділме-діл сійкес кеп т&р. ЯйткенӘ сол кезеқде бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ басталүан жҰлҰ стазҰм +зӘнӘқ б&рҰқүҰ ідетӘн т Фійз-аң, философиÇ ӘлӘмӘн, аңиңатңа ң&рал болатҰн ӘлӘмнӘқ бірӘн ңойҰп
— 203 —

к+кӘрек к+зӘ ашҰлҰп Рисалей-Н&рдҰқ фатихасҰ жіне алүашңҰ сатҰсҰ Ишарат-Қл Иүзжаз тіпсӘрӘн жазуүа кӘрӘсӘп, бар ҰнтасҰмен, бҚкӘл кҚш-жӘгерӘмен Ү&ранүа ңҰзмет ете бастаүанрүан бӘне тіуіфукҰ Çүни сійкес келуӘ б&л ишара болҰп мҰнанҰ меқзейдӘ:

Б&л үасҰрда ілгӘ ауңҰмдҰ ишари маүҰнада назар аударарлҰң бӘр кӘсӘ Рисалей-Н&рдҰқ тіржӘмешӘсӘ боладҰ жіне шікӘрттерӘнӘқ маүҰнауи тҰм!

нҰқ уікӘлӘ болҰп табҰладҰ.

Иі, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ір үасҰрдҰқ ірбӘр адамҰна ҚндейтӘн шексӘз ӘлӘмӘ, жаппай ңамтитҰн ңалауҰ еркӘ бар. Ол барлҰң нірсенӘ ңамтитҰнҰ рас сондай-аң, ИслазҰптҰамаларҰ бӘр ауҰздан растаүандай, аÇттардҰқ "сарих" маүҰнасҰнан басңа "ишари", "рімзи", "зҰмни" бӘрнеше ңабаттарүа арналүан маүҰналарҰ да бар. Сондай-аң, يَٓا اَيُّهَا الَّذِينَ اٰمَنُوا сҰндҰ ндӘрӘперде ірбӘр үасҰр маңсат болүанҰ секӘлдӘ б&л үасҰрдаүҰ имандҰлар сонау сахабалар кезеқӘндегӘ мҚмӘндер секӘлдӘ аÇттҰқ назарҰнда.

ЮрӘ Ислам т&рүҰсҰнан алүанда б&л үа наүҰзе мақҰздҰ ірӘ с&мдҰң екенӘ рас. Ү&ран мен Хадис +зӘнӘқ үайби хабарларҰмен мҚмӘн-м&сҰлмандардҰ онҰқ фитні-бҚлӘгӘнен саңтану ҚшӘн ңатақ тҚрде ескертӘп хабарлаүанҰ да рас. Сондай-аң, джифри, ібжіди, риÇзи есе Рисал&жҰрҰм жасау б&рҰннан келе жатңан ідет, сенӘмдӘ де белгӘлӘ ңаүида ірӘ ңуаттҰ белгӘ-нҰшан болҰп есептеледӘ.

ЮрӘ Рисалей-Н&р жіне тіржӘмешӘсӘ жіне шікӘрттерӘ Иман мен Ү&ран ңҰзметӘнде жарңҰн ірӘ ісера ңарндет атңаруҰ жаүҰнан зор мақҰзүа ие болҰп т&р. Сондай-аң, осҰ &лҰ аÇт джифр есебӘ бойҰнша б&л үасҰрдҰ сосҰн екӘ Қлкен соүҰстҰ ңамтҰп т&р жіне ескӘ соүҰстҰқ басталар кезеқӘн жіне Рисалей-Н&рдҰқ жарҰңҚназаратҰнҰн д+п басңанҰ секӘлдӘ маүҰнасҰ жаүҰмен де меқзеп к+рсетӘп т&р. Олай болса ілбетте жоүарҰда айтҰлүан аңиңаттарүа, ңуаттҰ нҰшандар мен белгӘлерге сҚйене отҰрҰп еш кҚмінсӘз сенӘмдӘқ айла м&ндай ңорҰтҰндҰ шҰүаруүа боладҰ:

Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰ, тіржӘмешӘсӘ осҰ &лҰ аÇттҰқ ишари маүҰнасҰнҰқ ңабаттарҰнҰқ жалпҰүа ортаң аÇсҰнҰқ ӘшӘнде жіне назар аударҰлүандардҰқ бӘреуӘ. Б&л аÇт сонҰ ишара ңанҰмд жіне рімзи маүҰнасҰмен сол туралҰ хабар беруде. Һайби хабар тҚрӘнен иүжазлҰ сіулесӘн шашҰп к+рсетедӘ деуге боладҰ, деймӘз.

— 204 —
Талдау:>БӘр ش , екӘ ر жетӘ жҚз. فдҰңтан екӘ жҚз. ص د هی ا س م жҚз, исм-Ә Джілал Çүни АллаҒ с+зӘнӘқ санҰ алпҰс жетӘ. ЕкӘ ل алпҰс, فَهُوَ тоңсан бӘр, لِیلْاِسْلَامِ с+зӘндегӘ екӘ немесе Қш Юлиф екӘ Çки Қш. ح сегӘз. نُورٍ مِنْ رَبِّه۪ жіне "Рисалей-Н&р" с+здерӘнде екеуӘтҰп ал نُور с+зӘ кездеседӘ.
"Рисаледе" رَبِّه۪ ر ﴾с+зӘндегӘ ірпӘне теқ келедӘ. Егер نُورٍ с+зӘндегӘ тінуин саналса النُّور с+зӘндегӘ де шідделӘ ن саналадӘп, тіҰ да ңосҰп есептеледӘ. نُورٍ с+зӘнен басңа مِنْ به с+зӘ тоңсан жетӘ болҰп Рисалей-Н&рда ңалүан هی ل س екӘ ілиф те тоңсан жетӘ болҰп ділме-діл тіуіфук ңҰладҰ. ТҚрӘкше айтҰлүан еби
Рисалей-Н&р хімзімен оңҰлса да оңасҰ жоң. Маиді сҚресӘнӘқ он т+ртӘншӘ аÇтҰ:
قَدْ جَٓاءَكُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُب۪ينٌ يَهْد۪ى بِهِ اللّٰهُ

жіҚлӘктеа сҚресӘнӘқ соқҰнда:

يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَٓاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَاَنْزَلْنَٓا اِلَيْكُمْ نُورًا مُب۪ينًا
аÇтҰндаүҰ секӘлдӘ Рисалей-Н&р, маүҰна жіне джифр есебӘ бойҰнша ишари маүҰналардҰқ бӘреуӘ екенӘне ңуаттҰ "ңарине" тапӘне па ЕкӘншӘ аÇт>"Ниса" сҚресӘндегӘ аÇт. Ол жайлҰ БӘрӘншӘ Шуа Ү&ран ишарасҰ рисалесӘнде &стазҰм ишараларҰн баÇндаүан болатҰн. БӘрӘншӘ аÇт Маиді сҚресӘнӘқ он т+ртӘншӘ аÇтҰ Ғім осҰ ишаранҰ бекӘтедӘ Ғім اَفَمَنْ شَرَحَ اللّٰهُ аÇтҰнҰқ ишарасҰн растас бергтай тҚседӘ.

Иі, б&л үасҰрда ишари маүҰнасҰ дейтӘн ңабаттардан толҰң тҚрде аÇттҰқ киелӘ т&жҰрҰмҰна сійкес бӘр маүҰна Рисалей-Н&р екенӘн Ұнсаппен ңараүан жан мойҰндайдҰ. СонҰмен Рисалей-Н&р кҚлли маүҰнанҰқ бӘр т&сҰна ие Ұ ойлае маүҰнауи байланҰстар жетерлӘк ірӘ ңуаттҰ. ЮрӘ б&л аÇттҰқ джифри санҰ 1366, егер мідделер

— 205 —

саналса жіне оңҰлмайтҰн Ғімзілер саналмасосҰ На боладҰ. Сондай-аң, Рисалей-Н&р Ү&ран-Ұ МубиннӘқ н&рҰн жіне ҒидаетӘн жайҰп жатңан кӘтаб-Ұ мҚбин екенӘ рас жіне сҰрт к+зге одан артҰң сол мӘндеттӘайтадҰкезеқде, ауҰр шарттарда атңарҰп жатңандардҰ к+рмей отҰрмҰз. ЮрӘ аÇттар басңа с+здер сиÇңтҰ бӘрүана маүҰнамен шектелмейдӘ ірӘ астарлҰ жіне ишари тҚрде ділелдеу арңҰлҰ ңаүида бойҰнша с+здӘқ маүҰнасҰна б+ленгенарар. Сондай-аң, Ніжміддин-Ә КҚбра мен Мухиддин-Ә Араби (р.Ғ) сҰндҰ к+птеген асфиÇ іулиелер аÇттҰқ сҰртңҰ маүҰнасҰнан басңа батини (ӘшкӘ астарлҰ), ишари маүҰналар арңҰлҰ к+птеген аÇттардҰ тіпсӘрлегенӘ белгӘлӘ. ТӘптӘ олар тіпсӘрлерӘнде М&бауҰрҰс) мен ПерүауҰннан маңсат ңалб пен ніпсӘ десе, Қммет оүан да Қндемеген. ОнҰ ӘрӘ ү&ламалардҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ ңабҰлдап растаүан. Олай болса ілбетте аÇттҰқ астарлҰ тҚрде ділелдеуӘ арңҰлҰ Рисалей-аластҰңуаттҰ ңаринелермен меқзеп ишара ңҰлуҰ наңтҰ міселе, оүан шік, шҚбі жоң.

Талдау:>قَدْ جَٓاءَكُمْ 169, مِنَ اللّٰهِ 157, نُورٌ тінуинмен бӘрге 306п жаңтِتَابٌ مُب۪ينٌ тінуиндермен бӘрге 631, يَهْد۪ى بِهِ اللّٰهُ 103. БарлҰүҰн ңосңанда 1366 боладҰ. Егер мідделер мен оңҰлмайтҰн Ғімзалар саналмаса биҰлүҰ мухаррам тарихҰна Çүни 1362 санҰна дери &жіл сійкес келедӘ. Егер مُب۪ينٌ с+зӘндегӘ тінуинге келгенде тоңтайтҰн болса 1316 шҰүадҰ. Б&л, Рисалей-Н&рдҰқ басталу кезеқӘне Ғім тінуин арңҰлҰ кемелдену шаүҰна жіне БӘрӘншӘ Шуада баÇндалүанҰама дҚ+птеген аÇттардҰқ аса мін берӘп сӘлтеме жасаүан діл сол атҰ шулҰ кезеқге сійкес келедӘ.
— 206 —

(БЕДЕЛДӨ БӨР МОЛДАНұҢ СТАЗ ТУРАЛұ АСұРА СӨЛТЕП ЖАЗҺАН МАҮТАУ СЯЗДЕРе ңайсТЕП ЖЯНДЕГЕНӨ ЖЮЙЛӨ ХАТ. М МКӨН СЕНДЕРГЕ ДЕ ПАЙДАСұ БОЛАР ДЕГЕН НИЕТПЕН ЖӨБЕРӨП ОТұРМұЗ)

بِاسْمِه۪ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِ болат عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ شَهْرِ رَمَضَانَ

Һазиз, адал, ң&рметтӘ бауҰрҰм молда Хашмет!

СӘздӘқ мҚжіддид туралҰ жазүан хатҰқҰздҰ тақңала отҰрҰп оңҰп шҰңтҰң, онҰ &стазҰмҰзүа айтҰп едӘк &сдос болай дедӘ:

Рас, мҰна заманда Ғім иман мен дӘн ҚшӘн, Ғім ңоүам мен шариүат ҚшӘн, Ғім елдӘқ ң&ңҰүҰн ңорүау ҚшӘн сондай-аң, ИсламнҰқ саÇси ахуалҰн ж+ндеу ҚшӘн +те жоүарҰ дірежелӘ жеке-жеке бҰн кіид керек. Алайда, еқ мақҰздҰсҰ иман аңиңаттарҰ, сонҰ саңтау, онҰ жақүҰрту міселесӘ еқ киелӘ еқ &лҰ ңҰзмет. Шариүат жіне ңоүам +мӘрӘ, саÇси ахуал онҰқ ңасҰнда екӘншӘ, ҚшӘншӘ, т+ртӘншӘ дірежедегӘ міселелер.

ХадистердӘқ риуаÇттарҰнда дӘндӘ жа}

* туралҰ аса мін берӘлуӘ иман аңиңаттарҰн жандандҰру, жақүҰрту т&рүҰсҰнда болса керек. БӘраң к+пшӘлӘктӘқ ойҰ бойҰнша, дҚниелӘк +мӘрге ң&мар адамдардҰқ назарҰнда сҰрт к+зге ауңҰмдҰ ірӘ билӘк т&рүҰсҰнан &намдҰ, жен солаүҰмдҰ ИсламнҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘ, дӘни міселе саÇси ахуал мақҰздҰраң боп к+рӘнгендӘктен, міселеге сол жаңтан ңарап мін бередӘ, маүҰна шҰүарадҰ.

Эім осҰ Қш мӘндеттӘ тҚгелдей бӘр адамнан н ӘстейбӘр жамаүаттан кҚту мҰна заманда жіне толҰңңандҰ тҚрде бӘр-бӘрӘне кедергӘ болмастан атңарҰлуҰ +те ңиҰн тӘптӘ мҚмкӘн емес деуге боладҰ. Ол Қш мӘндеттӘ тек аңҰрзаманда НібидӘқ (с.а.у) &рпаүҰнан ңажетан жіне онҰқ н&рлҰ жамаүатҰнҰқ уікӘлӘ ретӘндегӘ ХазретӘ МіхдидӘқ жіне жамаүатҰнҰқ маүҰнауи т&лүасҰ үана атңара аладҰ. Б&л үасҰрда Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, иман аңиңаттарҰн саңтау т&рүҰсҰнда дӘар еш 07

жақүҰрту мӘндетӘн Рисалей-Н&рдҰқ аңиңатҰна сосҰн шікӘрттерӘнӘқ маүҰнауи т&лүасҰна атңару нісӘп болдҰ. ЖиҰрма жҰлдан берӘ сол киелӘ мӘндеттӘ атңарҰп ңарңҰндҰ да табҰстҰ тҚрде жайҰп келедӘ. ЖойңҰн кҚштӘ с&мдҰң дң. Рисерге, адасңандарүа ңарсҰ толҰңңандҰ т+теп берӘп жҚз мҰқдаүан іҒл-Ә иманнҰқ имандарҰн ң&тңарҰп ңалүанҰн ңҰрҰң мҰқ адам растап куілӘк етедӘ. Ал, мен болсам ілсӘз, бейшара, ілжуаз бӘреумӘн. МенӘқ шамамнан мҰқдаүан есе ауҰр м&ндайү&сттӘ жеке басҰма жҚктегендей баса назар аударҰлмаүанҰ ж+н!" деп сӘзге сілем жолдадҰ. БӘз де сӘзге жіне сол аймаңтаүҰ Рисалей-Н&рмен байланҰстҰ кӘсӘлерге сілем жтҚрде Ұз.

Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ
Юмин, Фійзи, Кімил
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

БауҰрларҰм!

Ү&раннҰқ бӘр үана аÇтҰнҰқ бӘр үана ишарасҰ үайҰптан хабар беру жаүҰмен м&үжизалҰ бӘр н&р-сіуленӘ тіуіфук арңҰлҰ к+рсеткенӘн маүҰнау пайдарту келген кезде к+рдӘм.

اَيُحِبُّ اَحَدُكُمْ اَنْ يَاْكُلَ لَحْمَ اَخ۪يهِ مَيْتًا
осҰ кірӘм аÇттҰқ джифри санҰ - шідде мен тінуин саналмаса - 1351, مَيْتًا с+зӘнӘқ тҚбӘрӘ مَيِّتًا болүандҰңтан 1361 болҰп, осҰ кезеқде Қлкен оңиүалардҰқ Әа ретӘс&мдҰң үайбат туралҰ осҰ аÇт ишари маүҰнасҰмен хабар бередӘ. ӨрӘ оңиүалардҰқ бӘрӘ саналатҰн осҰ с&мдҰң үайбат діл сол кезеқде, діл сол жҰлҰ болдҰ. Үалай десеқдер:

СонҰмесҰ болсегӘз жҰл бойҰ ПайүамбарҰмҰздҰқ (с.а.у.) к+ркем сҚннет саңтап, жандандҰру маңсатҰмен басҰна шапка кимеген, сол ҚшӘн де он сегӘз жҰл жалүҰз +зӘн камераүа ңамалүандай ңоүамнан оңшаулап аласҰп халҰңпен аремӘз.

рҰлмай, жалүҰз +зӘн бӘр б+лмеде &стап, үарӘп +мӘр сҚруге міжбҚр болүан жіне жеке үибадатханасҰнда М&хаммеди азан оңҰп «АллаҒу Акбар» дегенӘ ҚшӘн сондай-аң, «Лі иліҒі иллаллаҒ» аңиңатҰн тҚсӘндӘрӘп айдай анҰң к+рсеткенӘ

#2ніпсӘсн жҚз досҰмен бӘрге т&тңҰндалҰп ңамауүа алҰнүан бӘр адамдҰ, жҚздеген белгӘ-нҰшандарүа сҚйенӘп АллаҒтҰқ жарҰлңауҰмен болүанҰна наңтҰ ірӘ сенӘмдӘ тҚрде Ү&раннз шҚкӘраларҰнан бӘреуӘн баÇндаүанҰ ҚшӘн онҰ сҰртҰнан жамандап үайбаттау, ауҰр с+здермен жариÇ тҚрде балаүаттау сондай-аң, онҰқ дірӘстерӘмен имандарҰн саңтап ңалүан бейкҚні шікӘрттерӘн ҚркӘтӘп ол туралҰ шік туүҰзаударм одан басңа мӘнеп-сҰнайтҰн ештеме ңалмаүандай тек сол байү&стҰқ ңате сиÇңтҰ к+рӘнген бӘр ӘсӘн, сегӘз жҰлда сексен зерттеушӘнӘқ байңамаүан, тек атҚстӘ ірӘ ңҰрсҰң к+збен ңараүандарүа солай к+рӘнген дӘн ҚшмҰна заүан Әс-амалҰнан ңате тапңандай ауҰр с+здермен үайбаттау ірине б&л үасҰрда осҰ елде болатҰн Қлкен оңиүа. ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ ідейӘлеп ишара-еткен ТӘптӘ, ол оңиүа болуҰ мҚмкӘн. МенӘқ ойҰмша, ңалайша Ү&раннҰқ ірбӘр сҚре бола де ірбӘр аÇтҰ кейде ірбӘр с+зӘ барлҰүҰн ңамтҰп, м&үжиза болатҰнҰ секӘлдӘ б&л аÇттҰқ бӘр үана ишарасҰ үайҰптан хабар беру тҚрӘнен м&үжизалҰ хабар деп бӘлемӘн.

АÇттҰқ б&л ишарасҰ осҰ үасҰрда Рисса діл&р шікӘрттерӘне ңатҰстҰ үайбат жайлҰ екенӘн бӘлдӘретӘн Қш белгӘ-нҰшан бар.

БӘрӘншӘсӘ: БӘрӘншӘ Шуа дейтӘн Ү&ран ишараларҰ жайлҰ рисаледе Рисалей-Н&рүа жіне онҰқ авторҰна ҰлҰңтара ңҰлатҰн бесӘншӘ аÇттҰ алайҰң:

اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْش۪ى بِه۪ فِى النَّاسِ
М&нда +те ңуаттҰ ңаринелер арңҰлҰ مَيْتًا деген киелӘ с+зӘ джифр жіне ібжід есебӘмен жіне Қш маүҰналҰң т&рَكْرَهСаид Н&рсиге ділме-діл тіуіфук ңҰлҰп т&р.
ЕкӘншӘ белгӘ:>اَيُحِبُّ اَحَدُكُمْ аÇтҰнҰқ джифр есебӘ жіне риÇзи санаң бойҰнша 1361 шҰүуҰ діл сол кезеқде осҰ оң еткеолдҰ.

шӘншӘ белгӘ:..

ЕрӘксӘз тҚрде бес т&рүҰдан бӘреудӘ жамандауүа тҰйҰм салҰп, б&рҰстҰүҰн к+рсететӘн жіне м&үжизаүа &ңсас тҚрде үайбаттан алтҰ жаңтан тҰÇтҰÇдай аحِبُّ اَحَدُكُمْ اَنْ يَاْكُلَ لَحْمَ اَخ۪يهِ مَيْتًا деген аÇт кесе к+лденеқ к+з алдҰма келе бердӘ. "маүан ңара!" дегендей. Үарап едӘм, кенет тісбихат кезӘнде мҰнаүан куі болдҰм: "1351 бастап 1361 кезедерге к+рсеттӘ. БӘздӘқ
— 209 —

жаүдайҰмҰздҰ ойладҰм, перде артҰнан 1351жҰлҰнан бастап 1361 дейӘнгӘ кезеқде Рисалей-Н&р бӘр жаңтан медет, бӘр демеу бола ма деп ұстамб&л тарапҰнан кҚткенде, перде артҰнан белгӘлӘ бӘр маүҰнада оүан мӘн таүҰп нутта Ә, б&л 1361 жҰлҰ кенеттен орҰн алүан-дҰ.

Талдау:>ت خ екеуӘ 1000, م م ى ى барлҰүҰ 100, ل ل ك ك барлҰүҰ 100, ҚшӘншӘ ن ى م барлҰүҰ 100, ح ح ح ердӘқ , т+ртӘншӘ ى 10, бес тҚйӘр ілиф, бӘр هی бӘрге болүанда 10. СоқүҰ тінуинге тоңтаүанда ілиф болатҰндҰңтан барлҰүҰ 1351 шҰүадҰ. مَيْتًا с+зӘнӘқ ҚшӘнш "Ç-и мҚшеддеде" болүандҰңтан 1361 боладҰ.

{(СӘлтеме): Б&л аÇт бӘзге үайбаттауүа ңатақ тҰйҰм салүандҰңтан бӘздӘ үайбаттаүандардҰ &мҰтуҰмдан даек, онҰ үайбатңа себеп ңҰлмауҰмҰз керек, иншаллаҒ ендӘ ңайталанбас.}

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْ жан аَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ حُرُوفِ رَسَٓائِلِ النُّورِ الْمَقْرُوئَةِ وَالْمَكْتُوبَةِ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СенемшӘлӘ"Қш т&жҰрҰмдҰ" баÇндап беруге тура келдӘ, ңажеттӘлӘк болүанҰ үой.

БӘрӘншӘсӘ: "БӘр оңиүада Ғім адамнҰқ Ғім таүдҰрдҰқ пайҰ болатҰндҰңтан адамдар сҰртңҰ себепке ңарап кейде б&рҰс ҚкӘм шҰүарҰп з&лҰмдҰң жасайдҰ. ТаүдҰр бңабҰлдол азап-оңиүанҰқ жасҰрҰн себебӘн бӘлгендӘктен ідӘлдӘк ңҰладҰ!" деп Рисалей-Н&рда негӘзгӘ бӘр ңаүида ретӘнде баÇндалүан-дҰ. ЮрӘ осҰ кҚнге дейӘн Рисалей-Н&рдҰқ басҰна ке, оппоңиүаларда инаеттӘқ белгӘ-нҰшанҰ, рахҰмнҰқ сіуле-шуаңтарҰ болатҰндҰүҰ тіжӘрибелермен расталүан. ОсҰ екӘ т&рүҰдан к+қӘлде м&ндай бӘр сауал пайда болдҰ: "АпҰрм-ай

— 210 —

Н&рүа ңатҰстҰ осҰ соқүҰ ұстамб&л оңиүасҰнда ідӘлдӘктӘқ сіулесӘ, рахҰмдҰйӘншӘ үҰ ңалай болад екен?" К+кейге м&ндай жауап келдӘ:

Б&л оңиүа Рисалей-Н&рүа ӘлӘм адамдарҰнҰқ, зерттеушӘ ү&ламалардҰқ м&ңиÇт назарҰн аудартҰп, зүҰнауи оңуүа себеп болдҰ. Юлбетте Рисалей-Н&рдҰ зерттеген үалҰм ҰнсаптҰ болса мойҰндап жаңтайдҰ жіне Рисалей-Н&р ү&ламалар арасҰнда жіне ұстамб&лда кеқӘнен тарап жайҰла бастайдҰ. МӘне б&л рахҰмдҰлҰң жаүҰ, инаеттӘқ к+рӘнӘсӘ.

Ал ендӘ, АллаҒтҰархан ҰрҰ жаүҰнан ідӘлдӘк т&сҰна келер болсаң.

Рисалей-Н&рдҰқ аңиңатҰмен жіне шікӘрттерӘнӘқ маүҰнауи т&лүасҰмен ортаүа шҰңңан аса ң&ндҰ имани ңҰзметтердӘқ басҰм к+пшӘлӘгӘн бейшара аудармашҰсҰна еншӘлеу, б&л ірине д&рҰсӘкӘр б Сондай-аң, дҚниÇүа ңаттҰ сенетӘндерге, саÇсаткерлерге жіне ауам халҰңңа +те мақҰздҰ, +зектӘ міселе боп к+рӘнетӘн, ал аңиңатҰнда иман т&рүҰсҰнан алүанда онҰншҰ орҰндҰ иеленетӘн Ислами саÇсаттҰ жіне м&уҰрлардардҰқ ңоүамдҰң +мӘрӘне ңатҰстҰ ңҰзметтӘ ілемдегӘ еқ &лҰң міселе, киелӘ ңҰзмет, мақҰздҰ мӘндет боп табҰлатҰн иман аңиңаттарҰна ңҰзметтен де жоүарҰ санау да ңате пӘкӘр. Н&рдҰқ Ұмдар ашҰсҰна достарҰ асҰра сӘлтеп тҰм жоүарҰ баүа бере бастадҰ. Б&л ірине саÇсаткерлерге Рисалей-Н&р мемлекеттӘк т+қкерӘс жасайтҰн Ислам саÇсатҰ сиÇңтҰ ой туүҰзатҰндҰңтан оүан ңарсҰ ңоүамдҰң +мӘрде Әс-шаралаҰсңа санҰп онҰқ таралуҰна кедергӘ туүҰзуҰ ібден мҚмкӘн едӘ. Ал б&л деген +те ңауӘптӘ ірӘ Қлкен зиÇн. ТаүдҰр осҰ ңателӘктӘ ж+ндеу ҚшӘн жіне сол ңауӘп-ңатердӘ жоŞ жіне солай ойлайтҰндардҰқ ҚмӘттерӘн реттеу ҚшӘн бӘзге еқ к+п к+мегӘ тиедӘ-и бауҰен жіне ң&птап ңолдайтҰндардан Çүни ү&ламалардан жіне сійӘдтерден, машайҰңтардан, туҰсңандардан, жерлестерден бӘреуӘн ңарсҰ шҰүарҰп ілгӘндей асҰра сӘлтеушӘлӘктӘ реттеп д&рҰс жасадҰ, ізден дшӘм.

БӘзге: "Сендерге ілемдегӘ еқ Қлкен міселе иман ңҰзметӘ жетедӘ!" деп бӘздӘ жарҰлңап осҰ оңиүаүа кӘрӘптар ңҰлдҰ. СосҰн, Ү&дайүа шҚкӘр манаүҰ наразҰ- оларсаүан кӘсӘнӘқ ҚнӘн +шӘрдӘ, оттҰ с+ндӘрдӘ. БӘраң мҚнапҰңтар +рттӘ с+ндӘрмеуге тҰрҰсҰп баүуда.

ЕкӘншӘ т&жҰрҰм: МҰна с&мдҰң ихтикардҰқ кесӘрӘнен Çүни бас пайдасҰ ҚшӘн халҰң т&тҰнатҰн заттҰқ Қстеме баүасҰн пайдаланудҰқсекӘлдрҰнан болатҰн аштҰң, ңҰмбатшҰлҰң, зірулӘк

— 211 —

халҰңтҰқ т&рмҰсҰна керӘ ісер етӘп, кҚн к+рӘстӘ ңиҰндатҰп ж&рттҰ уайҰмдатҰп ңойдҰ. Б&л дӘни, киелӘ сезӘмдердӘ тоңҰрауүа &шҰратуда. КіпӘрлерге оқтайлҰ оларүа тиӘмдӘ болҰп т&р. Ж&рт ңу тамдҰ емеңамҰн ойлап іуре. ЖҚрек ендӘ аңиңаттарүа емес кҚн к+рӘстӘқ ңамҰна алақдайдҰ, т&рмҰстҰ ңалай жаңсартамҰз деп бастҰ мӘндет атңарҰлмай кейӘнге ңалҰнда м М&ндай кезеқде Рисалей-Н&рдҰқ шікӘрттерӘ рамазан &заңңа созҰлүандай ңабҰлдап ірӘ "кіффарет-уз зҚнҚб" Çүни кҚнідан тазару ретӘнде ірӘ шариүаттаүҰ диета деп ңабҰлдаса боладҰ. АшҰңтан ашҰң оразасҰн б&зүан бейбаңтарүа арлҰңңалүан б&л біле бейкҚніларүа да ісерӘн тигӘзерӘ анҰң. Дегенмен Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ жіне бейкҚні жандар осҰ тоңҰраудҰ +здерӘне пайдалҰ да ҰсалүаҰ ңҰлҰп диетаүа айналдҰрҰп аладҰ, барүа ңанаүат жіне ҚнемдӘлӘктӘ &станҰп, т+теп бередӘ ИншаллаҒ.

шӘншӘ т&жҰрҰм: "ЕкӘ міселе"

БӘрӘншӘсӘ:>Фнда деҰүарүан маүҰнаүа байланҰстҰ тҰм зерек, Хожа СабридӘқ Фійзиүа жазүан хатҰ керемет. ОнҰ лахикаүа ендӘрген соқ, молдалар ف۪يهِ نَظَرٌ деп тиӘспеуӘ ҚшӘн Çүни "б&л міселенӘ таӘбергеерттеу керек!" демеу ҚшӘн ӘшӘндегӘ кейбӘр с+здердӘ алҰп тастадҰң.

ЕкӘншӘ міселе: ұстамб&л үалҰмдарҰнҰқ еқ атаңтҰсҰ, тереқ зерттеушӘ ү&лама жіне к+п жҰлдар МҚфти-Қл Юнүам ңҰзметӘн атңау, ірӘітуа б+лӘмӘнӘқ меқгерушӘсӘ Али РҰза мҰрза, бӘрӘншӘ Шуа Ишарат-Ұ Ү&ран, АÇт-Қл КҚбра аттҰ рисалелердӘ к+рӘп, Рисалей-Н&рдҰқ озат шікӘртӘ ХафҰз Юминге бҰлай дептӘ:

— 212 —

"БідиҚззаман ңазӘргӘ тақда дӘн Исламүа зор ңҰзмет етӘп, сӘқ ФійзиеқбегӘ зор кӘсӘ. Жазүан рисалелерӘ +те тамаша. М&ндай заманда +зӘ жапа шегӘп жҚрӘп, ніпсӘсӘн тҰйҰп Çүни дҚниÇдан бастартҰп осҰндай ң&ндҰ кӘтап жазу ешкӘмнӘқ ңолҰнан келмей т&р. Үандай болүанда да маңтап ң&ттҰңтауүа лайҰа ӘлӘмалей-Н&р дӘннӘқ мҚджіддидӘ. АллаҒ таүала онҰқ ӘсӘн оқүарҰп, сіттӘлӘк сҰйласҰн! Юмин" дептӘ. СосҰн кейбӘреулер онҰқ саңал ңоймаүанҰна тиӘскенӘне байланҰстҰ Міулана Жілаладдин-Ә РумидҰқ аталарҰнан С&лтан-Қл Һ&ламанҰқ бӘр ң едӘм,н мҰсал келтӘрӘп онҰ ңорүаштап бҰлай дептӘ:

"...осҰ Әспеттес БідҚззаманнҰқ да ілбетте бӘр иджтихадҰ бар. Оүан ңарсҰ шҰүу д&рҰс емес!". СосҰн: "МенӘқ айтңандарҰмдҰ жашан к+п, Хожа М&стафаүа бҰлай дептӘ:

"БідиҚззаманүа, шексӘз, ң&рмет д&үай сілем. СӘз кӘтап жазуҰқҰздҰ тоңтатпай тімамдап шҰүуҰқҰзүа шҰн жҚректен тӘлектеспӘн. Мен сӘздӘқ тӘлеуӘқӘздӘ тӘлеп д&үа етудемӘн. КатҰп, рҰқ аса ң&ндҰ, жоүарҰ баүаланарлҰң дҚние. КейбӘр үалҰм сҰмаңтардҰқ сӘзге мӘн таңңанҰна еш уайҰмдамақҰз. СебебӘ, "жемӘсӘ бар аүашңа тас лаңтҰрҰладҰ" дейтӘн с+з бар. КӘқ сад жалүастҰра береқӘз. ФійÇз М&тлаң сӘздӘ тез арада м&ратҰқҰзүа, арманҰқҰзүа жеткӘзсӘн. СӘздӘ аманат ңҰлҰп бӘр АллаҒңа тапсҰрдҰм, тіуекел!"

Б&рҰқүҰ пітуа б+лӘмӘнӘқ меқгерушӘсӘ: Али РҰза

МӘне, осҰндай зертте, тіттлама ірӘ ӘлӘм, шариүат, Ү&ран саласҰнда б&л заманда с+зӘ +тӘмдӘ ӘрӘ үалҰм осҰлай дептӘ. Рисалей-Н&р тілабаларҰ б&л міселенӘ - саңтҰң жасап -к+кейд кӘсӘлерге атҰ ж+нӘн айтҰп жариÇ ңҰлмаүанҰ ж+н ірӘ онҰ д&үаларҰна ңосуҰ керек. Барша бауҰрларүа сілем.

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكталҰп رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا

Һазиз, адал, тура жолдаүҰ бауҰрларҰм!

Яте салмаңтҰ тҚрде ескерту жасалҰп бӘр аңиңаттҰ баÇндау ңажет болҰп отҰр. БҰлайша:

لَттҰ ңуلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ сҰрҰмен іулиелер үайби нірселердӘ АллаҒ бӘлдӘрмесе бӘлмейдӘ. Еқ жоүарҰ міртебелӘ іулиенӘқ +зӘ ңарсҰласҰнҰқ шҰнайҰ хілӘн бӘлмегендӘктен орҰнсҰз дау-дамайан шаңнҰна "Ашере-Ә МҚбішеренӘқ" арасҰнда болүан шайңас куі. Демек, екӘ іулие, екӘ аңиңат иесӘ бӘрӘн-бӘр терӘске шҰүарүанҰмен дірежесӘнен айҰрҰлҰп, маңамҰнан тҚсӘп ңалмайдҰ. Юрине егер мҚлдем шариүатңа ңайшҰ ірекет ндай стҰм оүаш ҚкӘм шҰүармаса.
СондҰңтан وَالْكَاظِم۪ينَ الْغَيْظَ وَ الْعَاف۪ينَ عَنِ النَّاسِ аÇтҰндаүҰ киелӘ ережеге сай, сондай-аң, мҚмӘн халҰңтҰқ пӘрлерӘне деген зор сенӘмӘн заңҰмдамай жіне нҰп, бқ имандарҰна шік келтӘрмей саңтап ңалу жіне Рисалей-Н&рдҰқ негӘзгӘ шікӘрттерӘ
— 213 —
+здерӘне орҰнсҰз тиӘскен кезде орҰндҰ бӘраң зиÇндҰ ашу-Ұзадан саңтау ңажَقَائِне байланҰстҰ, жіне дӘннен безген кіпӘрлер хаң иелерӘн айдап салҰп бӘр-бӘрӘмен ңҰрңҰстҰрҰп, бӘреуӘнӘқ ңаруҰмен екӘншӘсӘн жер жапсандҰрҰп, сосҰн онҰқаүан "дерӘмен келесӘ топ м&сҰлмандҰ ң&латҰп ойран салҰп кетпеуӘ ҚшӘн, мӘне осҰндай ң&йтҰрңҰ с&м айлалардан саңтану ҚшӘн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ жоүарҰда аталүан т+рт негӘзге сҚйене отҰрҰп д&шпандарүа кектесӘп ба аймаңрде олардҰқ, жауҰздҰүҰна діл солай жауап ңайтаруүа болмайдҰ. Тек +здерӘн ңорүау маңсатҰнда наразҰлҰң тудҰрүан жерлерӘн ашҰп тҚсӘндӘрӘп, жауаптандҰру керек. Олай дейтӘнӘм, б&л заманӘгӘ ҚшмендӘк шарҰңтап т&р. ЮркӘм бойҰмен бӘрдей м&зтасңа &ңсас менмендӘгӘн тастап ерӘтпейдӘ. ЯзӘн ҚзӘрлӘ санайдҰ, содан бҚлӘк шҰүадҰ. М&ндай Хаң жолҰндаүҰлар зардап шегедӘ, кіпӘрлер пайда к+редӘ.
й-аң ңмб&лда болүан мілӘм оңиүа мҰнанҰ меқзейдӘ: Болашаңта +з &станҰмҰн ңаттҰ жаңсҰ к+ретӘндер жіне +зӘмшӘл кейбӘр сопҰлар жіне ніпсӘсӘн тҰÇ алмайтҰндар атаң ң&марлҰң тосңауҰлҰнан +те алмаүан кейбӘр рухани жетекшӘлер, хаң жолҰндаүҰлсебеп алей-Н&рүа, онҰқ шікӘрттерӘне ңарсҰ шҰүҰп +з &станҰмҰн жоүарҰ к+теру ҚшӘн, ірӘ ӘзӘнен ергендердӘқ алдҰнда +зӘнӘқ беделӘн саңтау ниетӘмен наразҰ боладҰ. ТӘптӘ с&мдҰң тиӘсуӘ де мҚмкӘн. МақҰздҰоңиүа бола ңалса бӘз суҰң ңандҰлҰүҰмҰздҰ саңтап, шайңалмай жіне жауласпай жіне ондай ңарсҰ шҰңңан топтҰқ басшҰсҰнҰқ, ң&рҰлтайшҰларҰнҰқ кемшاَفَمَрӘн ділелдеп ішкерлемеу керек.

Паш етӘп жариÇ ңҰлҰнбайтҰн бӘр сҰрдҰ ашуүа тура келӘп т&р. Ол бҰлай:

Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи келбетӘ жіне сол маүҰнауи келбенӘн с&уікӘлӘ хас шікӘрттердӘқ маүҰнауи т&лүасҰ "Фірид" маңамҰна ие болүандҰңтан, айталҰң бӘр елден ң&тҰб-асфиÇ тҚгӘл тӘптӘ - жалпҰ айтңанда - Хижазда болҰн Рисүзам ң&тҰб келсе даүҰ онҰқ ңоластҰна кӘруге, оүан баүҰнуүа да міжбҚр емес. БӘр жерде ірңашан бола беретӘн екӘ имам секӘлдӘ онҰ тҰқдап ҚкӘмӘне мойҰнс&нуүа мӘндеттӘ емес.

Мен, б&рҰн Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи кеқдар.

сол имамдардҰқ бӘреуӘ деп ойлайтҰнмҰн. ҮазӘр ойлап отҰрсам Һаус-Ұ Аүзамда "ң&тбиет" жіне "үаусиетпен" бӘрге "фірдиет" те болүандҰңтан аңҰрзамандаүҰ шікӘрттерӘ &станүан Рисалей-Н&р сол "фірдиет"

— 214 —

маңамҰнҰқ мазхарҰ Çүни б+ленушӘ айн к+рсОсҰ ң&пиÇ &сталуҰ керек болүан Қлкен сҰрүа байланҰстҰ ҮасиеттӘ Міккеде де - айталҰң - Рисалей-Н&рүа ңарсҰ наразҰлҰң Үутб-Ұ Аүзам тарапҰнан келсе де Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ тапжҰлмастан ілгӘ мҚбарак &лҰ ңутубтҰқ на:

ҰүҰн Әлтипат ретӘнде ңабҰлдап сілем бергендей онҰқ назарҰна ӘлӘгӘп к+зге тҚскенӘ ҚшӘн онҰқ тҚсӘнбей ңалүан жерлерӘн тҚсӘндӘрӘп, ңолҰнан сҚйген ж+н.

Иі, бауҰрларҰм! МҰна заманда с&мӘн екӘҰмдар бар жіне т&рмҰстҰ, жер жаҒандҰ дҚр сӘлкӘндӘрер ҰңпалҰ зор оңиүалар болуда. СонҰқ арасҰнда аман сау жҚру ҚшӘн зор табандҰлҰң, суҰңңандҰлҰң, жанкештӘлӘк ңажет.

يَسْتَحِшӘлӘк الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْاٰخِرَةِ аÇтҰнҰқ сҰрҰна байланҰстҰ, аңҰреттӘ бӘлӘп, оүан иманҰ бола т&ра дҚниÇнҰ аңҰреттен жоүарҰ ңоŞ ірӘ оүан міз болҰп риза болу жіне сҰнҰп ңалатҰн шҰнҰнҰ баңп тҚсӘҰ алмасңа ңуана-ңуана ауҰстҰру, сосҰн ӘстӘқ соқҰн к+рмейтӘн соңҰр сезӘмге берӘлӘп дайҰн т&рүан азүантай улҰ ліззатңа бола кейӘн берӘлетӘн саф ліззаболмауйҰрҰлҰп ңалу; б&л заманнҰқ с&мдҰң дертӘ, жалпҰ кесел болҰп т&р. Сол кеселдӘқ кесӘрӘнен шҰнайҰ мҚмӘндердӘқ +зӘ кейде кіпӘрлерге жаңтасңан а болстанҰтҰп Қлкен ңателӘк жасауда. Хаң таүала мҚмӘндердӘ жіне Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн осҰ мусибат, біледен жіледен саңтасҰн, імин.
Саид Н&рси

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Рисалей-Н&рдҰқ жайҰлуҰна жіне жеқӘске жетӘуӘне кедергӘ бӘре:

اَلْани, екӘншӘсӘ жерге ңатҰстҰ екӘ мусибаттҰқ Çүни білелердӘқ бетӘн ңайтаратҰн +зӘндӘк ИліҒи инает-жірдемнӘқ сіуле-шуаүҰ к+рӘне бастадҰ.

Жерге ңатҰстҰ жіне адами мусибат: ұстамб&лда болүанҰ секӘлдӘ Спартада, соҰнҰқ ең, ҮастамонунҰқ т+қӘрегӘнде іҒл-Ә далалет Çүни адасңандар Рисалей-Н&рдҰқ таралуҰна кедергӘ болу ҚшӘн жіне хас шікӘрттерӘнӘқ жіне ҰңҰласпен ңҰзмет етӘп жҚргендердӘқ Ұнта-жӘгерӘн тежемек ҚшӘн небӘр айла-ірекеттер жасап жоспараңтарҰде ңастандҰң жасауда. ШҰнайҰ шікӘрттердӘ тоңтата алмаүандҰңтан оларүа басңа ж&мҰс тауҰп берӘп, ңҰзметтерӘне кедергӘ келтӘруде.

— 215 —

Ал, аспани мусиб міртеи к+ктен келген біле болса: ИхтикардҰқ кесӘрӘнен Çүни саудагерлер бас пайдасҰ ҚшӘн баүанҰқ парңҰн пайдаланудҰқ салдарҰнан +мӘр сҚру, дҚниенӘқ ңҰзҰүҰн к+ру сезӘмӘ дӘни сезӘмнен асҰп тҚсӘп к+пшӘлӘк ңарҰн тойдҰрудҰ, т&рмҰс тӘршӘлӘктӘ уайҰмдайдҰ. й жазббасҰм к+пшӘлӘгӘ паңҰр саналатҰн Рисалей-Н&р тілабаларҰ осҰ біленӘқ кесӘрӘнен ж&мҰс Әстеуге +здерӘн міжбҚр сезӘнӘп наүҰз ірӘ аса мақҰздҰ мӘндетӘ болүан аңиңаттҰ жаŞ ңҰзметӘн амалсҰздан тоңтат сезӘмжбҚр болуда. Сондай-аң, адамдардҰқ ой-пӘкӘрӘ иман аңиңаттарҰна ауҰп, шҰнайҰ берӘле алмай осҰ себептердӘқ салдарҰнан немң&райлҰ болҰп бӘр тоңҰрау кезеқӘ басталүандай едӘ, бӘраң Хаң таүаланҰқ инает-рахҰмалушҰ асңа алақда Рисалей-Н&р кеқӘнен тарап жеқӘске жетуде. Атап айтсаң, ұстамб&л +қӘрӘнен ӘрӘ үалҰмдар ортаүа шҰңтҰ. Міселен, пітуа б+лӘмнӘқ меқгерушӘсӘ Али РҰиза, Ахмед-и Ширани, сондай-аң, атар РисаүҰз айтушҰ Шімси сҰндҰ кӘсӘлер Рисалей-Н&рүа ҰңҰластарҰ ауҰп, шҰнайҰ тҚрде жоүарҰ баүалап Н&рмен байланҰс ң&ра бастадҰ.

Эім, ойламаүан жерден, жақа ірӘппен бастҰрҰлҰп іу баста АÇт-Қл КҚбранҰқ еқ мақҰздҰ бӘз РӘн, жетӘ б+лӘктен т&ратҰн рисаленӘ бӘр том етӘп бастҰру ҚшӘн жіне жастардҰ оÇтатҰн Қш-т+рт б+лӘк рисале +зӘнше жинаңталҰп ХафҰз М&стафаменз мадаӘп бастҰру ҚшӘн баспаүа жӘбердӘк. ЮрӘ Қлкен бӘр кӘсӘ мақҰздҰ кӘтапшалардан кейбӘрӘн Анкарада лауазҰмдҰ бӘреудӘқ к+мегӘмен баспада бастҰрмаң ниетӘ бар к+рӘнедӘ, мен ізӘрге келӘсӘм бермедӘм.

СнӘқ Қл, бӘр есӘк жабҰлса АллаҒтҰқ инаетӘ одан басңа ілдеңайда жарңҰн есӘктердӘ Рисалей-Н&р ң&рметӘне ашҰп, жол к+рсетедӘ. Рисалей-Н&рдҰқ хаттарҰ, ірӘптерӘ, с+здерӘ ңанша болса сонша Юрхімур-рахимин АллаҒңа мадаң пен шҚкӘр. ه, уайҰِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى

ОсҰүан байланҰстҰ осҰ тоңҰраудҰ, Çүни уаңҰтша ҚзӘлӘстӘ уайҰмдамақдар. ОнҰсҰзда б&л кезге дейӘнгӘ атңарҰлүан ңҰзмет дін-т&ңҰмдар секӘсҰрдаүлашаңта жеткӘлӘктӘ нітиже беруӘ бек мҚмкӘн. АйталҰң, еш ңҰзмет етӘлмесе даүҰ осҰ еқбек жеткӘлӘктӘ. НаңтҰ тҚрде анҰң болүан міселе мҰнау: Рисалей-Н&р аңиңаттарҰна нан мен су секӘлдӘ Н&р шіаманда ңажеттӘлӘк бар. Ал ңажеттӘлӘк болса онҰқ тоңҰрауҰна жол бермейдӘ, ңозүалҰсңа ендӘредӘ, иншаллаҒ! ХафҰз М&стафамен бірӘқӘздӘқ атҰнан жҚздестӘк. БӘраң уаңҰт тар,

— 216 —

кездесу с&ңбат ңҰсңа болдҰ. Хаң таүала онҰ жіп шҰүаиридҰқ кӘтап бастҰру ӘсӘн сіттӘ ңҰлҰп, табҰсңа жеткӘзсӘн! ХафҰз Али хатҰнда жазүанҰндай, Н&р медресесӘнӘқ &стазҰ ХажҰ ХафҰз бен +зара ҰңҰластҰ ірӘ бауҰрмал тҚрде кездесӘп, аңҰлдасҰп т&руҰ бӘздӘ ңаттҰ ңуанзі соқ Саид Н&рси

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ, БӘрӘншӘ ШуанҰқ т+ртӘншӘ аÇтҰ туралҰ айтҰлүан жердегӘ "Ислам аңиңатҰнҰқ жетӘ негӘзӘ керемет тҚрде ділелденген" деген с+йлосҰн, атҰстҰ бӘр с&раң с&раптҰ: ИсламнҰқ негӘзӘ бесеу деп бӘлемӘз...ірӘ Рисалей-Н&рда Ислам шартҰ зекет туралҰ ңай жерӘнде?

ЖауабҰ:>ИсламнҰқ негӘздерӘ басңа, Ислам аңиңатҰнҰқ негӘздерӘ басңа. Ислам аңиңатҰнҰқ негӘздерӘ дегенӘнеиманнҰқ алтҰ шартҰна {(СӘлтеме): "БӘрге" деген с+з б&л жерде жазҰлмаүандҰңтан кҚмінданса керек.} ң&лшҰлҰңтҰқ негӘздерӘ ңосҰладҰ, Çүни ИсламнҰқ бес шартҰ ораза, намаз, хажҰлҰң, зекет,з, адаі-и шіҒадат. ОсҰлардҰ жинаңтап бірӘн бӘреу деп оүан иманнҰқ алтҰ шартҰ ңосҰладҰ да жетеу боладҰ. Б&л ң&лшҰлҰңтҰқ негӘздерӘ. ОнҰ, Рисалей-Н&р наңтҰ тҚрде ділелдеп سَبْعَ اен ң&тانِى деген аÇттҰқ н&рҰна б+ленӘп тамаша айна болүанҰ белгӘлӘ. Жіне ИсламнҰқ бӘр шартҰ зекеттӘ тҚсӘндӘрген дегенде зекет туралҰ толҰң маүл&мат емес, жалпҰ зекеттӘқ ңоүам +мӘрӘндегӘ р+лӘ, ңажеттбаңҰт мақҰздҰлҰүҰ ділелденген деген с+з.

Иі, б&дан б&рҰн жазүан рисалелерде сондай-аң, Рисалей-Н&рдҰқ бӘрнеше жерлерӘнде зекеттӘқ ңоүам +мӘрӘндегӘ мақҰзҰ наңтҰ ірӘ ірекеҚрде ділелденген болатҰн.

ОсҰдан б&рҰн, Спартада Рисалей-Н&рдҰқ дірӘсӘ мен таралуҰ ҚшӘн +зӘнӘқ зіулӘм сарайҰн тарту еткен баурҰмҰз ШҚкрҚ мҰрзанҰқ жас екӘ баласҰ ңайтҰс болүанҰ маүан ңаттҰ ісер еттӘ. ЯйткенӘ, ол бейкҚні балалар айдан келген сайҰн: "АтҰқ кӘм?" деп с&раушҰ едӘм. БейкҚні тҚрде маңтанҰшпен "Хайрун-ниса" деп жауап берӘп, менӘқ мейрӘмӘмдӘ оÇтҰп кҚлдӘретӘн. Хаң таүала ол мҚбарак бейкҚнінӘ дереу жіннатдҰ меқдҰ. МҰна дҚниÇ жіҒаннамҰнан ң&тңардҰ. Марң&м ХаÇти болса, ол да ауру-сҰрңаудҰқ арңасҰнда Хайрун-ниса

— 217 —
секӘлдӘ кҚнідан тазарҰп, бейкҚні кеттӘ. Жіннатта бӘрге болар. ОсҰ т&рүҰдан алүанда мен ол екеуӘнол басңтаүҰм келедӘ. Юке-шешесӘне де бӘр жаүҰнан к+қӘл айтҰп, бӘр жаүҰнан ң&ттҰңтаүҰм келедӘ. ЯйткенӘ екеуӘ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ сҰрҰна б+лендӘ. Мен, екеуӘн Рисалей-Н&рдҰқ ңайтҰс болүан шікӘрттерӘнӘқ арасҰна ңйӘн. Е&үаларҰмҰзүа ортаң ңҰламҰн. РҚшдҚ мҰрза менӘқ атҰмнан ШҚкрҚ мҰрзаүа к+қӘл айтҰп, осҰ туралҰ он жетӘншӘ МектубтҰ оңҰп берсӘн.

Рисалей-Н&рдҰқ жӘ бар.ҰсҰ Сабри +з хатҰнда, Нис аралҰндаүҰ бӘр бауҰрҰмҰз жіне ОнҰншҰ С+здӘ бастҰрҰп онҰ ңауӘп-ңатерден саңтау ҚшӘн бӘрнеше ай ҚйӘнде &стаүан жіне іке-шешесӘмен бӘрге бӘзбен байланҰсңа тла ңабУіли мҰрзанҰқ ата-анасҰ ңайтҰс болүанҰн жазҰптҰ. Хаң таүала олардҰ рахҰмҰна б+лесӘн. Мен олардҰ к+пке дейӘн рухани табҰстарҰма ортаң ңҰламҰн.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л заманда ісӘресе осҰ кҚндерде Рисалей-Н&рдҰқ шікӘрттерӘ сҰлмантабандҰлҰң, ауҰзбӘршӘлӘк, саңтҰң шараларҰна аса м&ңтаж. Ү&дайүа шҚкӘр, Спарта жіне сол аймаңтҰқ ңаҒарман батҰрларҰ темӘрдей табандҰлҰң танҰтңандҰңтан басңа аймаңтаүҰларүа ҚлгӘ-+неге болдҰ.

Уа, Хусрев! ЮсерӘ кҚштӘ, керемет тулерӘҰ алдҰм. Яз мӘндетӘқе ңайта оралуҰқ бӘздӘ керемет ңуанҰшңа б+ледӘ. Хош келдӘқ, ң&ттҰ келдӘқ. Сен бӘр жарҰм жҰл ңаламҰқ ж&мҰс ӘстемегенӘне ңҰнжҰлма! СенӘқ керемет ңаламҰқмлату Уүан М&үжизат-Ұ Ахмедие кӘтабҰнҰқ бӘр н&сңасҰ сенӘқ орнҰқа шҰүҰс аймаңтарда ңҰзу ңҰзмет етӘп жатҰр. СоқүҰ жазүан таүҰ бӘр кӘтабҰқ ұстамб&лда ңҰзмет етӘп иншаллаҒ табҰсңа жетпек. Сен жазүан м&үжнушӘ иекӘ Ү&ранҰқ осҰ аймаңта таралҰп ісӘресе ҮасиеттӘ Рамазан айҰнда саүан жаздҰратҰн сауаптардҰ, маңтаулардҰ, ң&ттҰңтаулардҰ ойла! Ү&дай ңаласа жаңҰнда баспаүа кӘрсе жіне Ислам ілемӘ тарапҰнатҰүҰнан жақбҰрдай жауатҰн рахҰм д&үалардҰ ойла! АллаҒңа шҚкӘр ет!

ХафҰз АлидҰқ хатҰнда, Исламк+йӘндегӘ молда-имамдармен +зара сҰйластҰңңа достҰңңа ңарар бергендерӘн естӘп дін риза бот болҰРас, Исламк+йӘ Рисалей-Н&рүа тҰүҰз байланҰстҰүҰмен ерекшеленӘп, алдҰқүҰ ңатардан орҰн алдҰ. СонҰмен ңатар, мен сол аймаңта болүан кезӘмде басңа молдаларүа ңараүанда Исламк+йӘнӘқ молдалае тапсеңайда ҰнсаптҰ, Рисалей-Н&рүа ң&рметтерӘ зор екенӘн байңап осҰ

— 218 —

аймаңтаүҰ молдаларүа немң&райлҰ болүанда олардҰ ҚлгӘ ретӘнде айтатҰнмҰн. ИншаллаҒ, олардан зиÇн келе ңоймас. Мен Исламк+йӘн +зӘмнӘқ Н&рс ауҰлҰна &ңсатамҰн, молдаларҰн да тумалҰн. БӘй к+ремӘн. Оларүа сілем айтҰқдар.

Иі, олардҰқ ҰнсаптҰлҰүҰ жіне Рисалей-Н&рүа оқ к+збен ңарауҰнҰқ арңасҰнда Н&р фабрикасҰ сол ауҰлда кедергӘсӘз тамҰрҰн тереқ жайдҰ деп ойлаймҰн.

Уа, Сабри бауҰрҰм! АлдҰ жарҰң аймҰз.! Хаң таүала анамҰздҰ маүфират ңҰлсҰн, иманҰ жолдас болсҰн, імин. Маүан туҰсңандҰүҰқдҰ бӘлдӘретӘн басбармаүҰндаүҰ белгӘ-нҰшан жіне осҰ жегӘ еш Әз жҰл бойҰ АбдҚлміжиттен де артҰң к+мектесӘп бӘр бауҰрдай адал достҰүҰқ ҚшӘн ілбетте сенӘқ марң&м анақ менӘқ де анам болҰп саналадҰ. ОнҰ анамнҰқ ңаб&л баосҰп рухани табҰстарҰма, д&үаларҰма ортаң ңҰламҰн. Хаң таүала саүан кҚштӘ сабҰр сҰйласҰн. Марң&м анақдҰ рахҰмҰна ңарҰң ңҰлсҰн, імин.

ҺазйбӘрӘ ал бауҰрларҰм!

Мен, анҰң тҚрде жіне мҰқүа жуҰң наңтҰ тіжӘрибелерге сҚйене отҰрҰп к+зӘм жеткенӘ жіне к+п уаңҰттан берӘ сезгенӘм:

Рисалей-Н&рүа ңҰзмет еткен кҚнӘ ңҰзметтӘқ дірежесӘне ңарай жҚрегӘм тҰнҰшталҰп, тінӘм рахтӘндерп, ой-пӘкӘрӘм кеқӘп, т&рмҰсҰм жеқӘлдеп, +ресӘм кеқейӘп, берекетке б+ленемӘн. Ол жерде де б&л жерде де к+п бауҰрларҰм діл осҰндай халдӘ бُمْ وَкешӘрген, кешӘруде. М&нҰ к+пшӘлӘк мойҰндап бҰлай дейдӘ: БӘз де сонҰ сезӘп жҚрмӘз! ТӘптӘ сендерге жазүанҰмдай, бҰлтҰр азүантай азҰңпен кҚн к+руӘмнӘқ сҰрҰ ордӘ раеке екен үой.

ЮрӘ Имам ШіфидӘқ (р.Ғ) м&ндай бӘр с+зӘ бар: "ӨлӘм жолҰнда жҚрген жҚрегӘ таза, ҰңҰластҰ шікӘрттӘқ ризҰүҰна мен кепӘлмӘн". ЯйткенӘ ризҰңтарҰнда молшҰлҰң береке боладде діл аңиңат екенӘ рас, ірӘ ҰңҰластҰ ӘлӘм тілабасҰ атаүҰна б&л заманда Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ лайҰң екенӘ ділелденген. Олай болса ілбетте мҰна уаңҰтша аштҰң, ңҰмбатшҰлҰңңа ңарсҰ Рисалей-Н&р ңҰзмша +заастап, кҚн к+рӘстӘ сҰлтау етӘп, т&рмҰс ңамҰна кӘрӘсудӘқ орнҰна еқ д&рҰсҰ Ү&дайүа шҚкӘр етӘп, ңанаүат ңҰлу жіне Рисалей-Н&р тілабасҰ болуүа барҰнша тҰрҰсҰп баүу.

— 219 —

Рас, барлҰң жаңта дҰқ тормҰс тауңҰметӘ ж&рттҰқ ңолҰн байлап, санасҰн билеуде. КіпӘрлер м&нҰ тиӘмдӘ пайдалануда. ДӘндарлар болса +здерӘн ҚзӘрлӘ санап "ҮайтемӘз ендӘ, амал жоң!" дейдӘ. Демек, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ осҰ аштҰң пен зірулӘк дейтӘн білеге ңарсҰ таүҰ датңан Рисалей-Н&рмен жауап берулерӘ керек. ЮрбӘр шікӘрттӘқ мӘндетӘ тек +зӘнӘқ иманҰн саңтап ңана ңоймай басңалардҰқ да имандарҰн саңтап ңалуүа мӘндеттӘ. Ал ол, ңҰзметтӘүуда. спен жалүастҰрса үана жҚзеге аспаң.

Сендерге б&л туралҰ жазүан едӘк, д&шпандармен ңастасҰп ерегӘспеқдер. МҚмкӘн болүанҰнша таңуа, үалҰм кӘсӘлермен р рисалуүа тҰрҰсҰқдар. БӘраң, байңақдар, Рисалей-Н&рүа зиÇнҰ тиетӘндей жіне шікӘрттердӘқ табандҰлҰң, дӘндарлҰң ңасиеттерӘн б&затҰндай жаңҰн шеқбергӘн, теӘзбеқдер. Ондай адамдар таза ниетпен кӘрмесе кедергӘ болҰп тоңҰрауүа себеп боладҰ. Егер менмендӘгӘ кҚштӘ, +зӘмшӘл адам болса Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ табандҰлҰңтарҰн азайтҰп, назарларҰн Рисалей-Н&рдҰқ тҰсҰна аударадҰ. ҮазӘрге тақдр болсм&ңиÇт, табандҰ, ңайсар ірӘ саң болуҰмҰз керек. ОсҰ аймаңта шҰнҰмен-аң, ҚмӘт еткенӘмнен де жоүарҰ Рисалей-Н&р шікӘртӘ екӘ батҰр жетӘлӘптӘ. ЮкесӘ мен баласҰ Çүни Ахмет Назиф пен Салахаддин. Б&л екеуӘ Рқ орта-Н&рдҰқ тарауҰна екӘ жҚз адамдай ңҰзмет еткенӘн к+рӘп отҰрмҰз. Атап айтсаң, бӘреуӘ Çүни баласҰ Үарс ңаласҰнда т&рҰп ірӘ Ванүа, ірӘ Юрзурумүа, Ғ ж&рттиÇүа, Ғім осҰ аймаңңа - сендерге б&дан б&рҰн жӘбергенӘм секӘлдӘ - хабарласу арңҰлҰ ісерлӘ тҚрде ңҰзмет етуде, Абдуррахманнан айнҰмайдҰ.

БауҰрларҰқ
Саид Н&рси

Рисалей-Н&р тариңат емес, аңиңат. Ол, Ү&ран арттар нан шашҰрап шҰңңан н&р. Ол шҰүҰстҰқ ӘлӘмӘнен де батҰстҰқ пінӘнен де алҰнүан емес. Ол, ңасиеттӘ Ү&раннҰқ осҰ заманүа сай маүҰнауи кереметӘ. Онда жеке бастҰқ пайдасҰ к+зделмеген. Рисалей-Н&рд Адасңқ болмаса - С+здер, Мектубат кӘтабҰн толҰң оңҰүанда к+птеген аңиңаттар ашҰлатҰндҰңтан мҰна ңазӘргӘ ойҰқҰздан, Çүни Рисалей-Н&рдҰ жазудан ңол ҚзӘп, ңҰзметтӘ доүарамҰн деуден дереу бастартасҰз.

— 220 —

Ү&рметтӘ деКібир мендӘ бауҰрҰм! Дереу жазуүа кӘрӘсӘқӘз, ңорҰңпақҰз. Ү&ран ңҰзметӘ иншаллаҒ желеп-жебеп саңтайдҰ. Сол аймаңтаүҰ Рисалей-Н&рдҰ жазүан бауҰрларҰма айтарҰм, ендӘ ңайталанбай аңҰрҰ жаңсҰлҰң болсҰн! {(СӘлтеме): Салахаддин бауҰрҰмҰ. Адалрта ңаласҰна &ңсас осҰ аймаңта да Рисалей-Н&рдҰ тіркӘлеу ҚшӘн ҚйлерӘн тӘнтӘп, мазасҰн алүан кезде Ү&дай саңтап ешнірсе таба алмай, бос ңайтңан оңиүанҰ меқзеп отҰр.} ХафҰз-Ұ ХаҰзҰңтҰншаллаҒ аман саңтайдҰ. ХазӘретӘ АлидҰқ (р.Ғ):

تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً

деген імӘрӘне мойҰнс&нуүа тура келгендӘктен, Рисалей-Н&рдҰ жасҰрҰн оңҰп, жасҰрҰн жазҰп, жасҰрҰн жаŞ керекйүаңтаҰн. БауҰрларҰмҰз осҰ ереженӘ саңтамаудҰқ салдарҰнан жеқӘл ескерту алҰп шапалаң жегенге &ңсайдҰ, таүҰ да аңҰрҰ ңайҰр, жаңсҰлҰң болсҰн демекпӘн. Юсте уайҰмдамақдар! Еш нірседе ңам алмайдҰ, ңолдарҰнан тҚк келмейдӘ, к+ре алмайдҰ. Соүан бола +кӘнӘп ңҰзметтен бастартпақҰздар! КерӘсӘнше ңарңҰндҰ тҚрде ңҰзмет етӘп мҰна емтихан дҚниÇсҰ, сҰнаң алақҰнда табҰсңа жетажбҰз.Әк. Рисалей-Н&рүа ілӘ талай тиӘседӘ, бӘраң тҚк Әстей алмайдҰ. ЯйткенӘ, Һаус-Ұ Аүзам (ң.с) пен ХазӘретӘ Али (р.Ғ) сҰндҰ т&лүалардҰқ ңамңорлҰүҰ, д&үаларҰ ң&роңиүа ХафҰз-Ұ Хаңиңи саңтайдҰ.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ى Рухани кҚйзелӘс Ү&дай ңаласа +тӘп кетедӘ. Рисалей-Н&р لِلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا هُدًى وَشِفَٓاءٌ сҰрҰна б+ленген тіпсӘр. Одан медет Неге дер. Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ бӘр-бӘрӘнӘқ үибадаттарҰнан Қлескер болүандҰңтан ірдайҰмүҰ оңҰлатҰн д&үаларҰ боп саналатҰн мҰна аүзам аÇт сендерге де шипа болар. СаңтҰң ережесӘн саңтай отҰрҰп Рисалей-Н&рдҰ жаза берӘқдер!

БарлҰң +зараларҰма ң&рмет пен сілем. Рисалей-Н&рүа ңҰзмет ете берулерӘқ д&рҰс деп ойлаймҰн, бауҰрларҰм!

БауҰрларҰқ
Салахаддин
— 221 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ

Һазиз бауҰрҰм!

Б&л жолҰ хаттҰқ орнҰна мҰна миуанҰбҰлдҰ.Әп отҰрмҰз.

ҮАРАТАУДұҢ БӨР ЖЕМӨСӨ
БӘр аÇттҰқ ишари маүҰнасҰнҰқ кҚлли ңҰр-сҰрларҰнан бӘрӘ селӘмӘдӘқ егемендӘк алүан кезеқӘнен бастайдҰқ кезеқдӘ ңамтидҰ. ҮарашанҰқ отҰзҰншҰ ж&лдҰзҰ, жҰл 1358, ҮаратаудҰқ басҰна шҰүҰп барамҰн. Маүан, "АдамзаттҰқ басҰна тҚскен ніубат ісӘресе М&сҰлмандардҰқ мҰна бӘрӘненз, адаӘрӘ жалүасҰп келе жатңан пілекеттерӘ мен тауңҰметӘ ңашан басталҰп едӘ жіне ңашанүа дейӘн жалүаспаң?" деген сауал келдӘ. Кенет ір мҚшкӘл міселемдӘ шешӘп беретӘн ңасиеттӘ Ү&ран, "Аср" сҚресӘн алдҰма жайҰп салдҰ. ДедӘ: "ейтӘн . СҚре ір үасҰрүа ҚндейтӘнӘ секӘлдӘ б&л үасҰрүа анаү&рлҰм к+бӘрек ҚндейтӘн секӘлдӘ. وَ الْعَصْرِ ٭ اِنَّ الْاِنْسَانَ لَف۪ى خُسْرٍ аÇтҰндаүҰ اِنَّ الْاِنْسَانَ لَف۪ى خُسْرٍ (шідде мен тінуин саналадҰ) джифри есеп бойҰнша 1324 санҰн к+рсетӘ ңайсаендӘк жҰлдарҰ басталүанда билӘктӘқ ауҰсуҰ жіне Балкан мен ИталиÇ соүҰстарҰ жіне бӘрӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстаүҰ сітсӘздӘктер, с&мдҰң ауҰр келӘсӘмшарттар, Ислам ңаүидаларҰнҰқ ң&лдҰрауҰ жіне осҰ елдегӘ ңант+гӘстер мен бلْمَثَр сондай-аң, екӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ лаулаүан отҰ дҚниенӘ шарпуҰ секӘлдӘ аспани ірӘ жерге ңатҰстҰ пілекеттер жіне адамзаттҰқ еқ к+п шҰүҰнүа &шҰрауҰ сондай-аң, اِنَّ الْاِنْسَانَ لَف۪ى خُسْرٍ аÇтҰнҰқ осҰ үасҰрүа ңарастҰ бӘр аңиңата т&ррӘ заттҰң т&рүҰдан бӘр кезеқдӘ к+рсетӘп Ү&раннҰқ м&үжизалҰүҰнҰқ бӘр сіулесӘн к+рсетӘп т&рдҰ.
اِلَّا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ (соқҰндаүҰ ت , هی саналадҰ, шідде де санаңңасҰқай Ә) сонда джифри санҰ 1358 немесе 1359 болҰп осҰ жҰлдҰ жіне келесӘ жҰлдҰ діл басҰп к+рсету арңҰлҰ ол пілекеттерден ісӘресе рухани зиÇндардан ң&тҰлудҰқ бӘр үана жолҰ иман жіне салих амал екенӘн сондай-аң, к бӘзгеше астарлҰ маүҰнасҰмен ол пілекеттӘқ бастҰ себебӘ кҚпӘрлӘк, дӘнсӘздӘк, шҚкӘрсӘздӘк, Çүни имансҰздҰң, пасҰңтҰң, азүҰндҰң екенӘн к+рсетедӘ.
— 222 —

"Аср" сҚресӘнӘқ &лҰңтҰүҰнк емесӘлӘгӘн жіне ңҰсңа бола т&ра тереқ маүналҰ ірӘ ауңҰмдҰ аңиңаттардҰқ ңазҰнасҰ екенӘн растап Ү&дай таүалаүа шҚкӘр еттӘк.

Иі, мҰна үасҰрда еқ Қлкен зардап, ңайүҰ ңасӘретӘ болҰп саналатҰн екӘндал тіие жҚзӘлӘк соүҰстан Ислам ілемӘнӘқ аман ңалуҰнҰқ шарасҰ, Ү&раннан шҰңңан н&р, салих (ӘзгӘ) амал болүанҰндай, паңҰрларүа келген ңиҰншҰлҰң, аштҰң, ңҰмбатшҰлҰңтҰқда себебӘ оразанҰқ тіттӘ аштҰүша:

бей, жалтару..ал байларүа келген зиÇн мен ңиҰншҰлҰңтҰқ себебӘ зекет берудӘқ орнҰна "ихтикар" жасау Çүни заттҰқ баүа айҰрмашҰлҰүҰн пайдалану беттӘқ абҰладҰ. Ал Анадолу елӘнде соүҰс майданҰ болмауҰнҰқ себебӘ اِلَّا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا деген киелӘ с+здӘқ аңиңатҰн тақүажайҰп тҚрде жҚз мҰқ кӘсӘнӘқ жҚрегӘне шҰнайҰ дірӘс берӘп, тереқ ӘлӘй дҚниен Рисалей-Н&р екенӘн к+птеген мҰсалдар жіне м&нҰ мҰқдаүан зерек, м&ңиÇт шікӘрттерӘ расайдҰ.

Атап айтсаң, ондай мҰсалдардҰқ бӘреуӘ, Рисалей-Н&рүа тиӘсӘп, кедергӘ болүандар немесе ңҰзметӘнен ңашңандар шапалаң жеп сазайҰн тартадҰ. БиҰлҰсуҰ мҰ елдӘқ тҚкпӘр-тҚкпӘрӘнде жалпҰ тҚрде Рисалей-Н&рдҰқ таралуҰна кедергӘ болҰп тоңҰрауүа &шҰратңан кезде сонҰқ жазасҰ ретӘнде ңазӘргӘ ілеуметтӘк саладй-Н&р шҰлҰңтарүа &шҰрауҰ сонҰқ айүаүҰ.

("Аср" сҚресӘнӘқ ңаратау жемӘсӘ деген т&жҰрҰмүа тҚсӘнӘктеме)
اَلصَّالِحَاتِ с+зӘндегӘ ت ірпӘ, с+здӘқ соқҰнда болүандҰңтан жалпҰ ت (ті) ірӘптерӘн джифри есебӘ бойҰнша هی (Ғі(МақҰзоңуүа боладҰ, اِلَّا бӘрге саналадҰ. ОсҰ т&рүҰда (1358) осҰ кезеқдӘ к+рсетедӘ. ОңҰлүанда هی ірӘп оңҰлмай ңалатҰндҰңтан ت боп ңала бередӘ. ОсҰ т&рүҰдан шідделер саналмаса жіне اِلَّا бӘрге болмаса 200 жҰлдан астам уаңҰтңа дейӘнРисалеетӘп, салих амал жасайтҰн бӘр Қлкен топ, с&мдҰң зардапңа ңарсҰ кҚресӘн жалүастҰра беретӘнӘн меқзеп, "Фатиха" сҚресӘнӘқ соқҰнда
صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَа сол (1547-1577) к+рсеткен уаңҰтҰна, сондай-аң,
— 223 —
لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ اُمَّت۪ى ظَاهِر۪ينَ عَلَى الْحَقِّ حَتّٰى يَاْتِىَ اللّٰهُ بِاَمْرِه۪

бӘрӘншӘ с+йлем 1500 санҰмен аңҰрзаманда дӘн ҚшӘн кҚрескер бӘр топтҰқ соқүҰ кезек, таб, жіне екӘншӘ с+йлем 1506 санҰмен Қстем келетӘн кезеқӘн, жіне ҚшӘншӘ с+йлем 1545 санҰмен азүантай ауҰтңумен Ғім фатиха сҚресӘнӘқ, Ғім аср сҚресӘнӘқ екӘ с+йлемӘнӘқ үайби ишараларҰна ишара ңҰлҰп тіуіфук етедӘ. Демек, осҰ шіриф хадистӘқ Қш сҰндҰңңнӘқ ірбӘрӘ 1500 жҰлҰна жіне дӘн ҚшӘн кҚрестӘқ ңашанүа дейӘн жалүасатҰнҰна ңатҰстҰ ишараларҰна діл мҰна:

اَلَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
шідде саналмаса 1561 санҰмен Ғім, وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتм&қҰ мوْا بِالصَّبْرِ (шідде саналадҰ, бӘраң بِالصَّبْرِ "лім" боладҰ) 1560 санҰмен ортаң болҰп ілгӘ Қлкен топ жамаүаттҰқ кҚресӘ ңай кезеқге дейӘн жалүасатҰнҰн ишари маүҰнамен, джифри маүҰ тҚрдек+рсетӘп т&р. Фатиха мен хадистӘқ к+рсеткен кезеқге ібжід санауҰ бойҰнша жаңҰндап бӘр санҰмен парңҰ болҰп тіуіфук етедӘ жіне маүҰна жаүҰмен де ділме-діл сійкес келӘп жарңҰн тҚрде үайби иүжаздҰқ н&р-сіулесӘн к+атҰн аӘ.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&рҰқүҰ Саид жҰлдар бойҰ Зіхра медресесӘн ашудҰ армандап, барҰнша тҰрҰсҰп баңтҰ. Хаң таүала аса мейӘрӘмӘмен Спарта ңаласҰн сол Зіхра медресесӘне айналдҰрдҰ. ШаүҰн ауҰл кӘшкене СпартадейтӘн туп мін рӘмдегӘ бӘрнеше тума-туҰсңандарҰмнҰқ орнҰна мҚбарак Спарта ауданҰн сҰйлап мҰқдаүан бауҰр бердӘ. БҰлай болуҰ мҚмкӘн, мен туүан сол кӘшкене СпартанҰқ тегӘ, т&ңҰмҰ осҰ Қлкен Спартадан кеткен шҰүар. МенӘқ наүҰз отанҰм осҰт+қӘреа болуҰ ібден мҚмкӘн. ТӘптӘ СпарталҰң кӘмдӘ к+рсем басңаларүа ңараүанда маүан, Рисалей-Н&рүа етене жаңҰн к+рӘнедӘ. ТӘптӘ осҰ жердегӘ саңшҰ, тіртӘп ңҰзметн сексӘ жаппай, тек ӘшӘнде бӘреуӘ үана болмаса бӘзге +те жаңҰн, Рисалей-Н&рмен тҰүҰз байланҰста. Оүан мҰсал осҰ хаттҰ ікелӘп берген СпарталҰң Хилми мҰрза деуге боладҰ. ОнҰ Рисалее бҰлаҰқ хас шікӘрттерӘнӘқ арасҰна ңосҰп, ңабҰлдадҰң.

— 224 —

Спартада жіне Савда бӘзге жасалүан ңастандҰң бӘршама жалпҰлама. Рисалей-Н&рдҰқ кеқӘнен тараүан аймаңтарда осҰ кҚндерде бҚгӘнге дейӘнҰқ ЗӘкрлҰ тҚрде Рисалей-Н&рдҰқ азаттҰң кҚресӘне ңарсҰ кедергӘлер жасалуда. Аз да болса Ұнта-жӘгерге зиÇнҰ тигенӘ рас, тоңҰрау кезеқӘ де болдҰ. ҮазӘргӘ аштҰң пен ңҰмбатшҰлҰңңа сол себеп болдҰ деп ойлаймҰн. Дегенмен Ү&дайүа шҚкӘрүанҰ рта жіне т+қӘрегӘндегӘ ңаҒармандар болаттай табандҰлҰң танҰтҰп, басңа аймаңтаүҰ шікӘрттердӘқ Ұнта-жӘгерӘн арттҰруда. КейбӘр ақүал, ақңаулардҰқ кесӘрӘнен азүана зарар шеккендӘктен саңтҰң, м&ңиÇттҰлҰң ірңашан ңажетаүа б&ада Рисалей-Н&рдҰқ уаңҰтша болса да тоңҰрауҰ салдарҰнан ңуақшҰлҰң басталүанҰ секӘлдӘ жіне Рисалей-Н&рдҰқ араласуҰмен БарланҰқ айналасҰна үана жақбҰр жаууҰ жіне СпартанҰқ Рисалей-Н&рүа ҰстҰң ҰңҰластарҰн етедӘсҰнда - ХусревтӘқ дегенӘндей - жақбҰр керемет тҚрде медетке келуӘ, мӘне осҰ Әспеттес к+птеген оңиүалар жіне осҰ аймаңта Рисалей-Н&рмен ңатҰстҰ жҚздеген белгӘ-нҰшандар мҰнанҰ ділелдеңатар ОсҰ елге наүҰз рахҰмшҰлҰң болҰп табҰлатҰн Рисалей-Н&рүа ңарсҰ мҰна с&мдҰң заманда м&ндай жаппай, ауңҰмдҰ тиӘсу ірӘ кейбӘр жерде ңҰзметӘнӘқ тоңтап ңалуҰ осҰ ңҰмбатшҰлҰң пен іртебеуүа, жіне осҰндай ихтикарүа, берекетсӘздӘкке, аштҰңңа себеп болуда оүан бӘздӘқ еш кҚмінӘмӘз жоң. Оүан діл осҰ кезде ңасҰмда отҰрүан Юмин мен Фійзи секӘлдӘ басңа да бауҰрларҰмнҰқ к+зӘ ібден жеттӘ.

Саид Н&рси
оң, се
(Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ тарапҰнан с&ралүан с&раңтҰқ жауабҰ)

Сауал: БҰлтҰр сӘзден бҰлай деп с&раүан едӘк: "елу кҚннен берӘ дҚниÇлҰң оңиүаларүа ңҰзҰүҰп ңарамадҰқҰз, с&рамадҰқҰз". Ола емес де жауап берген едӘқӘз. Рас, ол жауап аңиңат ірӘ ңанаүаттанарлҰң. Дегенмен Рисалей-Н&рдҰқ кеқӘнен тарауҰ ҚшӘн, ңҰзмет ҚшӘн жіне Ислам ілемӘнӘқ игӘлӘгӘ ҚшӘнмҰс тама назарҰқҰздҰ аударуҰқҰз ңажет емес пе едӘ? ҮазӘр он Қш ай болдҰ діл сол баÇүҰ ңалпҰқҰз. ҮҰзҰүҰп с&рамайсҰз.

— 225 —
ЖауабҰ:>اِنَّ الْاِنْسَانَ لَظَلُومٌқ ңорҰ аÇттҰқ маүҰнасҰн мҰна ңазӘргӘ тақда бӘрӘ-бӘрӘмен ңҰрңҰсҰп жатңандар толҰң к+рсетӘп т&рүандҰңтан оларүа жаңтаспаң тҚгӘлӘ немесе ңҰзҰүҰп ол оңиүалардҰ алақдап баңҰлама ірӘ слӘ жіне олардҰқ жалүан, ң&йтҰрңҰ саÇси ҚгӘт-насихаттарҰн тҰқдап, ңан т+гӘстерӘне кҚйӘп пӘсӘп кҚйзелмек тҚгӘлӘ тӘптӘ ондай з&лҰмдҰңтардҰ к+рудӘқ +зӘ жайҰз емес Çүни шариүатша р&е асңаоң. ЯйткенӘ з&лҰмдҰңңа ризашҰлҰң з&лҰмдҰң боп табҰладҰ, жаңтасса залҰм боладҰ. Ал ң&птаса وَ لَا تَرْكَنُٓوا اِلَى الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ الе, осҰ деген аÇтңа нҰсана боладҰ.

Иі, б&л соүҰс хаң пен аңиңат ҚшӘн, дӘн мен ідӘлет ҚшӘн болҰп жатңан жоң. КерӘсӘнше, ерегӘс, &лттҰң мҚдде, пайдакҚнемдӘк, ніпсӘнӘқ тікіппарлҰүрҰ ілдгӘзделген ірӘ б&рҰқ-соқдҰ болмаүан с&мдҰң аÇусҰз з&лҰмдҰң ділелӘ:

МҰқ бейкҚні бала-шаүа, ңарттар, ауру-сҰрңау жандар т&рҰп жатңан елдӘ-мекендӘ бӘр-екӘ жау іскерӘне бола бомбалап жермен жексен етедӘ, сондай-аң, адамзат таптарҰнҰқ арасҰндаҰн, метҰ байлардҰқ с&мдҰң +ктемшӘлдерӘ жіне социалистер мен болшевиктердӘқ шектен шҰңңан озбҰр диктаторларҰ анархисттермен одаңтасҰп мҰқдаүан, миллиондаүан бейкҚні жандардҰқ ңанҰн т+гуде жіне кҚллӘ адамзатңа зардап шеккӘзудени ңас мҰна бейбастҰңтҰ, Çүни соүҰстҰ тоңтатҰп, бейбӘт келӘсӘмге м&рша бермей отҰр.

МӘне, осҰндай ідӘлет зақҰна ңайшҰ, тӘптӘ адамзатңа ңастандҰң, аңиңат ережесӘне мҚлдрсҰ - шҰ, хаң-ң&ңҰң дегендӘ тҰқдамайтҰн ңҰрүҰн ңан т+гӘстен ілбетте Ислам ілемӘ, аулаң т&рмаң ҮасиеттӘ Ү&ран ҚзӘлдӘ кесӘлдӘ ңарсҰ. ОлардҰқ ң +кӘнӘн созҰп болмашҰ демеуӘне +зӘн т+мендетпейдӘ. ҮорлҰүҰна к+нбейдӘ. ЯйткенӘ олар с&мдҰң перүауҰн секӘлдӘ +зӘмшӘл, тҰм тікіппар. Олар Ү&ранүа, М&сҰлмандарүа к+мектеспек тҚгӘл ңайта +зӘне мойҰнс&ндҰрҰп, мҚддесшікӘртйдалану жарату ҚшӘн үана ңол &шҰн созадҰ. Ондай залҰмдардҰқ ңҰлҰшҰна арңа сҚйеуге Ү&ран аңиңатҰ, Ислам ң&ндҰлҰүҰ ңарсҰ р&ңсат бермейдӘ, бас имейдӘ. Жіне миллиондаүан бейкҚніңасҰмардҰқ ңанҰн ӘшӘп жинаүан кҚш-ңуаттарҰна сҚйенгенше ілемнӘқ ЖаратушҰсҰ бӘр АллаҒтҰқ ң&дретӘне, рахҰмҰна сҚйену Ү&ран шікӘрттерӘ мҚмӘндерге парҰз жіне уіжӘп.

— 226 —
Рас, дӘннен безгендеنَّارُкіпӘрлер ілгӘ соүҰсҰп жатңандардҰқ бӘреуӘне сҚйенӘп дӘндар халҰңтҰ жаншҰп ңанҰн ӘшедӘ. Ондай кіпӘрлердӘқ ңҰспаүҰнан ң&тҰлу ҚшӘн онҰқ ңарсҰласҰна жаңтасҰп тараптар болу мҚмкӘн бӘрүҰ да болар. БӘраң б&л кезге дейӘн солай жаңтасудҰқ тҚк пайдасҰ болүан жоң, керӘсӘнше кҚллӘ зиÇнҰ тидӘ. Эім, дӘннен безгендер жҚрген жерӘне ӘрӘткӘ салҰп басҰн с&ңпайтҰн жерӘ жоң. СенӘқ досҰқмен достасҰп онҰ сан безгдап салҰп д&шпан етедӘ. Оларүа жаңтасамҰн деп жинаүан кҚніларҰқ, босңа мойнҰқа жҚктеледӘ.

Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ мӘндетӘ имандҰлҰң болүандҰңтан т&рмҰс-тӘршӘлӘк міселелерӘ олардҰ к+п алақдатҰп БесӘнмдатпауҰ тиӘс. СондҰңтан менӘқ он Қш ай емес он Қш жҰл ңарамауүа аңҰм бар. {(СӘлтеме): ОсҰлай еш +згерӘссӘз жетӘ жҰл жалүастҰ. МҚлдем ңҰзҰңпадҰ да еш с&рамадҰ, бӘлгӘсӘ де келмедӘ.} Сендер ңҰзҰүҰп ңарадҰқдар, кҚнідан басңа не таптҰқдар? к м&нҰрамадҰм не жоүалттҰм?

ЕкӘншӘ сауал: "Ишарат-Ұ Ү&раниÇ">рисалесӘнде "Фатиха" сҚресӘнӘқ соқҰнда "СҰрат-Ұ м&стаңим" иелерӘ Çүни тура жолдаүҰлар кӘмдер дегендӘ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ аÇтҰ жауап берӘп суреттегеналңҰ. Ұн. Сол топтҰқ ӘшӘнде сондай-аң, لَا تَزَالُ طَٓائِفَةٌ مِنْ اُمَّت۪ى деген хадистӘқ аңҰрзаманда болатҰн мҚджахиттер ӘшӘнде ірӘ "Аср" сҚресӘнӘқ اِلَّا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا деп басталатҰн Қш с+йлемӘнӘқ ишари маүҰнасҰнда ідейӘлеп к+рا يَعْен топ Рисалей-Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘ екенӘнӘқ себебӘ не, неге арнайҰ н&сңап т&рҰп к+рсеткен?

ЖауабҰ: М&нҰқ себебӘ, Рисалей-Н&р жҚзге жуҰң дӘни тҰлсҰм-сҰрлардҰ ашҰп Ү&рани аңиңаттардҰ баÇндап берген. Сол тҰлсҰм сҰрлардҰқ кейбӘрӘ ашҰлмаүандҰңарҰ. Бп адамдар шік келтӘрӘп кҚміннан ң&тҰла алмай кейде иманҰн жоүалтҰп алүан. ЕндӘ бҚкӘл дӘнсӘздер &йҰмдасса ілгӘ тҰлсҰм сҰрлар ашҰлүандҰңтан істе жеқе алмайдҰ. ЖиҰрма сегӘзӘншӘ МектуптаүҰ "ИнаÇт-Ұ Сіб байңайтӘн б+лӘмде кейбӘрӘн меқзеген болатҰнбҰз. ИншаллаҒ уаңҰтҰ келгенде ол тҰлсҰм сҰрлар б+лек бӘр рисаледе жинаңталҰп жарҰңңа шҰүар.

— 227 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّنَّ وََمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

ҮаҒарман Тахири мен ХафҰз М&стафанҰқ атңарүан ңҰзметӘ +те мақҰздҰ. ОлардҰқ саңтҰң шараларҰ +те орҰндҰ ірӘ д&рҰс. Н&р фабрикасҰнҰқӘз м&нӘнде алүан ңарарларҰқдҰ бӘз ірңашан ңолдаймҰз.

Ү&раннҰқ ишараларҰн жіне онҰқ ӘзӘнен ерген топтҰ бӘрге жазүандарҰқ тамаша болүан. Тек СійӘд Шіфикке жӘберҰна алхатңа +зӘне ңатҰстҰ жерлер енбеуӘ керек едӘ. Лахикадан алҰнүан ҚзӘндӘлер де тамаша. лкен АлидҰқ тісӘлӘне &ңсас кӘшӘ, екӘншӘ АлидҰқ жазбасҰ керемет, бӘраң ңҰсңа ңайҰрүан.

Юу баста жастарүа ңатҰсң батҰт+рт дірӘстӘ - ХафҰз М&стафаүа тапсҰрүан едӘк - ңол машинкасҰмен, мҚмкӘн болса к+не жазумен, болмаса жақа ірӘппен {(СӘлтеме): Рисалей-Н&рдҰқ бӘр мӘндетӘ, Ү&раннҰқ ірӘптерӘн саңтап ңалу болүандҰңта жӘбер ірӘптӘ зірулӘк жаүдайда пайдалануүа, иншаллаҒ р&ңсат болар.} ірине Н&р фабрикасҰнҰқ алңа мҚшелерӘ маң&лдаса ірӘ жаүдай к+терсе, жазҰлсҰн Ұ ңажеӘзге де кейбӘр н&сңалардҰ жӘберерсӘқдер. МҚбарактар тобҰнҰқ бӘзге жӘберген «Ишарат-Қл Иүжаз» кӘтабҰнҰқ аңҰсҰ ретӘнде бӘр н&сңамдҰ пошта арңҰлҰ жӘбердӘк. Ж&ма кҚнӘне сійкес келӘп т&рүан осҰ айт мерекесӘ, +те мақҰздҰ. Ол, «ікбар уаттҰ ң» боп саналатҰндҰңтан хажҰлҰңңа биҰл барүандар олжалҰ ңайттҰ десе боладҰ. Хаң таүала бӘздӘ де олардҰқ ңайҰрлҰ д&үа-тӘлектерӘне ортаң, Қлескер ңҰлсҰн, імин. ТаүҰ да мейрамдарҰқмен жіне барлҰң Рисалей- айҰндкӘрттерӘнӘқ мейрамдарҰн жіне Н&р мен ГҚл фабрикасҰнҰқ мҚшелерӘн жіне Н&р медресесӘнӘқ шікӘрттерӘн, &стаздарҰн, БарладаүҰ адал жандардҰ, бейкҚнілардҰ, Қмми ңарт кӘсӘлердӘ, ер-ійел азаматтардҰ жаппай жеке-жеке айт мерекелерӘмен ң&ттҰңтшҰңтҰ.

Саид Н&рси
— 228 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ و кейӘнكَاتُهُ بِعَدَدِ حُرُوفِ مَاكَتَبْتُمْ وَطَبَعْتُمْ

Һазиз, адал, ңуаттҰ да к+кӘрегӘ оÇу, к+зӘ ашҰң бауҰрларҰм!

СендердӘқ мҚбарак он тҚндерӘқдӘ жіне Ү&рбан мейрамдарҰқдҰ ң&ттҰңтаймҰз. Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘтҰ кел АлидҰқ дененӘқ ңайта жаратҰлуҰ жайлҰ ойҰна келген міселе мақҰздҰ жіне хатҰнҰқ соқҰндаүҰ тімсӘл де тамаша, маүҰнасҰ тереқ. ОнҰқ ойҰнан ТоүҰзҰншҰ ШуанҰқ Хашр кӘрӘспесӘнен кейӘнгӘ тоүҰз айүаңтҰ с&рап т&рүанҰн байңадҰм.ӘлӘгӘ, +кӘнӘшке орай бӘр-екӘ жҰл болдҰ рисале жазу ж&мҰсҰ тоңтаүан-дҰ. Рисаил-ин Н&рдҰқ таңҰрҰптарҰ ӘлӘммен, ой-пӘкӘрмен, ниетпен, ідейӘлеп ерӘк-ңалаумен жазҰлүан емес. Ол, жалпҰ "сҚнухат"Ұқ рахурат", "ихтарат" арңҰлҰ Çүни ерӘксӘз тҚрде шабҰт келӘп, аÇнмен жазҰладҰ. Ол жайлҰ тоүҰз айүаң толҰң ңанаүаттандҰратҰндҰңтан ізӘрге жазу тоңтап т&р.

Иі, иман шарттарҰнан «Иман-Ұ БиллаҒ» пен «Иман-Ұ Бил иіумил-ахир» Ислам ілемӘнӘқ екӘ рдҰқ аӘ тӘрегӘ, екӘ кҚнӘ Әспеттес.

ОнҰқ бӘрӘншӘсӘн Рисалей-Н&р толҰң тҚрде айүаңтармен жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрген.

ЕкӘншӘ тӘрегӘ болса, Рисалей-Н&р кейбӘрӘн дара тҚрде МҰсалүа ОнҰншҰ С+з, ЖиҰрма тен екешҰ С+з, ЖиҰрма сегӘзӘншӘ С+з, ісӘресе денемен ңатҰстҰ ліззаттардҰ ділелдеген кезде, сондай-аң, хашр кӘрӘспесӘ сҰндҰ рисалелерде дененӘқ ңайта тӘрӘлетӘнӘн дійектӘ тҚрде баÇндаүанҰ. Олар ңҰрсҰңта РисалузҰна ң&м ң&йҰп ҚнӘн +шӘр едӘ. ДҚниÇдаүҰ жаратҰлҰс Хашр міселесӘн АллаҒңа иман міселесӘ секӘлдӘ ашҰң тҚрде к+рсетпейтӘндӘктен, хашр Çүни +лген соқ ңайта тӘрӘлу шартҰнҰқ басҰм к+пшӘлӘгӘ иманнҰқ басңа шарттарҰнҰқ арасҰнда ңуаттҰ тҚр тақүаелденген.

Атап атсаң, ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ хаң екенӘн ділелдейтӘн барлҰң айүаң-ділелдер айналҰп келгенде денемен тӘрӘлудӘ ділелдеп, Ү&раннҰқ мҰқдаүан аÇттарҰмен тҚсӘндӘрӘлген.

АпҰрм-ай, ҮасиеттӘ Ү&ран +зӘнӘетӘн жарҰмен тақүажайҰп м&үжиза тҚрде ЖіннаттаүҰ денеге ңатҰстҰ ліззаттар туралҰ тҚсӘнӘктеме бергенен кейӘн одан артҰң ңосҰмша тҚсӘнӘктемеге ңажет ңала ма? Жоң ірине.

— 229 —

ЮрӘ РасулуллаҒ алейҒиссалату уідірӘсӘнҰқ хаң пайүамбар екенӘн ділелдеген барлҰң м&үжизалар, айүаңтар сайҰп келгенде денемен ңайта тӘрӘлудӘ, жіннат пен жіҒаннамнҰқ ліззат пен азабҰн тақ-үажайҰп шешен тҚрде тҚсӘндӘрӘп, суреттеп берген одан артҰң тҚсӘнӘкте жӘберажеттӘлӘк бола ма? Жоң ірине.

Сондай-аң, Хаң таүаланҰқ с+зсӘз бар екенӘн, онҰқ рахҰмҰн, билӘк басңармасҰн, ӘлӘм мен ң&дретӘн, ідӘлдӘгӘн, м&ңиÇт саңтаушҰ екенӘн, к+ркем де киелӘ сипаттарҰн ділелдеген барлҰрүа жіңтар, б&лтартпас ділелдер бӘр жаүҰнан хашрдӘ ділелдеп үана ңоймай сонҰмен ңатар АллаҒтҰқ рубубиÇтҰнҰқ талабҰ Пайүамбарлар жӘберу, КӘтаптар тҚсӘру сонҰмен ңатар М&хаммедтӘқ (с.а.у)тҰ, біӘгӘн керек етедӘ...

ЮрӘ Ү&ран АллаҒтҰқ с+зӘ, ОнҰқ кіламҰ екенӘн ділелдей отҰрҰп дененӘқ ңайта тӘрӘлетӘнӘн егжей-тегжейлӘ тҚрде осҰ екӘ т&рүҰдан тҚсӘндӘрӘп ділелдейдӘ. СонҰмен, Рисалей-Н&рда "Иман-Ұ БиллаҒ" пен "Иман-Ұ Бил аңҰрет" д. ЮрбӘиманнҰқ екӘ &лҰ тармаүҰн таразҰнҰ теқ &стай отҰрҰп ділелденген. Тек мҰнанҰ ескерген ж+н, дененӘқ ңайта тӘрӘлуӘ кейде ашҰң, кейде астарлҰ, кейде жаноң кӘш ділелденедӘ. СебебӘ, мҰна шіҒідат ілемӘ, жаратңан ИесӘн +те анҰң, наңтҰ тҚрде к+рсеткенмен хашр туралҰ Çүни ңайта тӘрӘлу жайлҰ астарлҰ, перделӘ тҚрде хабар бередӘ. ИншаллаҒ, уаңҰтҰ келгенде Рисалей-Н&рдҰқ шікӘрттерӘнен бӘре жемӘссе бӘрнешеуӘ ілгӘ тоүҰз айүаңтҰ, жан-жаңтҰ тҚсӘндӘрме жасар жіне хашр кӘрӘспесӘнӘқ бас жаүҰндаүҰ &лҰ аÇттҰқ тоүҰз пӘкӘр ңазҰнасҰн Рисалей-Н&рдаүҰ хашрмен ңатҰстҰ айүаңтармен бӘрге жіне к+кейӘне келген жарңҰн аÇнмен тҚсӘндӘрӘп ТоүҰзҰнлденгенҰ ОнҰншҰ С+зден де жарңҰн, ілдеңайда ңуаттҰ тҚрде толҰңтҰрадҰ деп ойлаймҰн.

Саид Н&рси

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

عَسٰٓى اَنْ ت б+тенُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ сҰрҰна орай, к+птеген тіжӘрибенӘқ нітижесӘнде сҰрт к+зге ңанша сітсӘздӘктерге &шҰраүанҰмҰзбен негӘзӘнде ірңайсҰсҰ инане шуайналҰп ңайҰрлҰ болдҰ. СітсӘздӘктер жій перде екенӘнӘқ белгӘсӘ, тӘптӘ ділелӘ мҰнау: биҰл бӘзге жан-жаңтан тиӘстӘ. СонҰқ кесӘрӘнен аз да болса тоңҰрау Қниедежіне баспалар кӘтаптарҰмҰздҰ бастҰрмай ңойдҰ - тӘптӘ
— 230 —

жақа ірӘппен бастҰруүа да келӘспей отҰр - бӘраң б&л ңайҰрлҰ Әс, жаңсҰлҰң деуге боладҰ. БӘрнеше жаңтан инает, ИліҒи ңамңорлҰң екенӘн тҚсӘндӘре кетейӘн.Әр &стрӘншӘден:>БиҰл - перде артҰнда - адамдар з&лҰмдҰңңа &шҰрап бӘр таÇң жесе азҰң-тҚлӘк т&рүҰсҰнан с&мдҰң ңиналҰп екӘншӘ рет таÇң жеп жатҰр. ТаүдҰр +зӘнӘқ шексӘз хикметӘмен ідӘл тҚрде к+птен берӘ бермей жиналҰптеуӘ кн зекеттӘ, джизиÇлардҰ алу ҚшӘн жіне шамадан тҰс асңҰнҰп кеткен хҰрс (ашк+здӘк), ңанаүатсҰздҰң, ихтикар Çүни заттҰқ баүасҰндаүҰ айҰрмашҰлҰңтҰ пайдалану секӘлдӘ жаүҰмсҰз ңҰлҰңтардан тҰŞ ҚшӘп кездай тірбиелеп, ж+нге салуда. М&ндай кезде ілбетте тек иман мен аңҰретке үана негӘзделген, назарҰн тек соүан аударатҰн жіне мойҰнҰна мақҰздҰ мӘндетӘ жҚктелгендӘктен ңоүам +мӘрӘне к+п араласа бермейтӘн жіне шҰнайҰ ҰҚн Н&рҰ болу ҚшӘн басңа ешбӘр маңсаттҰ к+здемейтӘн, оүан тӘптӘ ң&рал болмайтҰн, дҚниÇлҰң аүҰмдарүа тіуелсӘз Рисалей-Н&р аттҰ жарңҰн ірӘ ңуаттҰ Ү&ран ңҰзметӘ, егер жасҰрҰн тҚрде емес ашҰңтан ашҰң ортаүа шҰңңанда с+зсӘз ілгӘ жоүарҰда аталүан Ұ да мселе Çүни з&лҰмдҰң жіне екӘншӘ міселе Çүни таүдҰрдҰқ жазүан т&рмҰс тауңҰметӘ онҰ да шарпҰп +тер едӘ. С+йтӘп назарҰн ңҰзметтен басңа жаңңа аударҰп ңарҰннҰқ ңамҰн ойлап кетер едӘ немесе ол ңҰзметтӘқ ҰңҰлйтӘн аемӘтӘп т&рмҰс тауңҰметӘ ауҰр басар едӘ.

ЕкӘншӘден: ЖазҰлуҰна ізӘрге р&ңсат жоң.

шӘншӘден: ЖариÇ етуге осҰ кезде р&ңсат жоң. Дегенмен, шікӘрттердӘқ ңайрат-жӘгерӘ, Ұнүа ешңӘлеттерӘ баспаүа ңажеттӘлӘк сездӘрмедӘ. ИншаллаҒ, осҰ киелӘ ңҰзметте ірӘ ңарай жалүастҰрҰп ңолдарҰндаүҰ алмас ңҰлҰшпен н&рдҰ жаÇ бередӘ деп ойлаңамтҰпСондай-аң, &станүан жолҰмҰзүа мҚлдем ңайшҰ болүан жақа ірӘппен бӘр-екӘ рисаленӘ бастҰрҰп к+рейӘк деп едӘк, баспаханалар бастартҰп ол Қлкен сауаптан ң&р ңалдҰ. Олай болса сендер ілгӘ екӘ рисаленӘ бӘздӘқ атҰмҰздан ңаҒарман ба жоңтаҰмҰздан жиҰрма-отҰз кӘсӘ +з араларҰқда б+лӘсӘп жиҰрма-отҰз н&сңанҰ к+не ірӘппен жаздҰрарсҰқдар. Жазүан адамүа шексӘз сауап жаздҰратҰн сол Қлкен сауап, мол табҰстҰ +здерӘқ алҰқдар. Егер жақа ірӘппенс мідемашинкамен ілгӘ екӘ рисаленӘқ жазҰлүан н&сңаларҰ болса бӘзге кейбӘреуӘн жӘберӘқӘздер.

— 231 —
(Ишарат-Ұ Ү&раниÇ, Қш кіраматҰ АлевиÇ жіне Кірамат-Ұ ҺаусиÇ туралجَاجَةке-Ә үайби рисалесӘне ңосҰмша ескерту, немесе н&сңау)

ЮркӘмге к+рсетӘле бермейтӘн. ОсҰ махрем рисалелердӘқ - ңалай болүанҰ белгӘсӘз - дӘнге ңартер бҚсҰң бӘреудӘқ ңолҰна бӘр н&сңасҰ тҚсӘптӘ. Ол ат ҚстӘ ңарап, ңҰрсҰүҰп бӘр-екӘ жерӘне орҰнсҰз тиӘсӘп наразҰлҰң бӘлдӘрген. С+йтӘп Қлкен оңиүанҰқ орҰн алуҰнамҰнада болүандҰңтан, негӘзӘнде б&л жинаң рисаленӘ тек Рисалей-Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘ тӘптӘ тақдаулҰ, санаулҰ кӘсӘлер үана оңуҰ керек едӘ жіне мен ңайтҰс болүан соқ үана жарҰңңа шҰүуаңтҰқ ңсат берген едӘм, дегенмен ңазӘр жоүарҰда аталүан оңиүаүа байланҰстҰ іркӘмге емес білкӘм ҰнсаптҰ ірӘ Рисалей-Н&рүа тҰүҰз байланҰсҰ бар жіне тілаба болүандардҰқ, хас шікӘрттердӘқ бӘрнешеуӘ лайҰң болса к+рсетуге болар деген оймен бӘр тҚсрат-Қле жазҰп отҰрмҰз.

ЕкӘншӘ т&жҰрҰм: Б&л рисале Çүни Сикке-Ә ҺайбиÇ басҰнан соқҰна дейӘн бӘр үана міселенӘ тҚсӘнлӘредӘ. МҰқүа жуҰң белгӘ-нҰшандармен Рисалей-Н&рдҰқ ңабҰл болүан кӘтап екенӘн үайби тҚрде ділелдейдӘ. М&ндай бӘр үана міселе ннан бгӘнде осҰншама к+п ірӘ жан-жаңтҰ мҰқдаүан белгӘ-нҰшандар к+рсетӘп ділелдеуӘ илмілÇңҰн емес тӘптӘ айнілÇңҰн, керек десеқӘз хаңңалÇңҰн дірежесӘнде міселе анҰң деуге боладҰ.

шӘншӘ т&жҰрҰм: Б&л рисаленосҰ с&Ұлап оңҰүан адам тереқ зерттеп ісӘресе джифри есеп санҰмен ш&үҰлданудҰқ ңажетӘ жоң. ЮрӘ кейбӘр жерлерӘн тҚсӘнбесе де оңасҰ жоң. ЮрӘ бад&үа е толҰң оңу да шарт емес. ЮрӘ Һаус-Ұ АүзамнҰқ кіраматҰ туралҰ жазбанҰқ соқҰнда 224-бетте ШамлҰ ХафҰз Тіуфиң жазүан ой-пӘкӘрӘнен бастап соқҰна дейӘн талдап-талңҰлаүан соқ жіне басҰндаүҰ кӘуа-райӘ де оңҰүаннан кейӘн жазбанҰ толҰң оңҰп шҰңсҰн.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘр-екӘ кҚннӘқ ӘшӘнде Катип ОсманнҰқ, Ғім мҚбарактерден ИбҰ لِیلӘқ Ғім, Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘнӘқ, Ғім Хулус-Ә СінидӘқ жазүан хаттарҰ барлҰүҰ бӘрге келдӘ. УайҰм басңан м&қлҰ к+қӘлӘмдӘ бӘр демдеп тастадҰ риÇ ап ОсманнҰқ хатҰнда аталүан ісӘресе сілем жолдаүан кӘсӘлердӘқ онҰқ ӘшӘнде де ңаҒарман РҚшдҚ, ЗҚҒдҚ Бідіуи
— 232 —

бауҰрларҰмҰзүа арнайҰ тҚрде жеқӘлделпҰлама сілем жолдап сау-саламатта болуларҰна тӘлектеспӘз. ХҚсревтӘқ жаңҰнда бӘзге келетӘнӘ жайлҰ сҚйӘншӘ хабар ол туралҰ уайҰмҰмҰздҰ жоң ңҰлдда. ДеекелдӘ, Катип Осман да Хусрев секӘлдӘ бӘздӘ алақдатҰп жҚрген міселелердӘ жазҰптҰ. ОнҰқ хатҰн бӘзге жеткӘзген ХалҰжҰ ИбраҒимге бҰлай дептӘ: «СҰддҰң СҚлейман, РҚшдҚ л мҚбакелуӘ мҚмкӘн!» Ол ңаҒарман бауҰрҰма айтарҰм: "Мен олардан да артҰң к+рӘсуге ң&штармҰн. Дегенмен олар, кҚнде хас шікӘрттердӘқ алүҰ сапҰнда т&рҰп ойша ңасҰмҰзда бӘ Рамарухани табҰс-сауаптарҰмҰзүа ортаң екенӘн бӘлсӘн. БӘздӘқ &станҰмҰмҰз бойҰнша жҚздесу айтарлҰңтай мақҰздҰ емес. ЮрӘ мҰна аласапҰран заманда тҚрлӘ ахуал кезӘнде ірӘ жол шҰүҰнҰ к+п болатҰндҰңтан келгенӘ ҰқүайсҰз болар. ЮрӘ кҚдӘкшӘл дҚниÇ29 кҚнар бӘздӘ жӘтӘ ңадаүалап ақдҰп отҰр. ТӘптӘ осҰ айт кҚндерӘ келушӘлерге есӘктӘ ашпай жауҰп отҰрмҰн. ХафҰз АлидҰқ хатҰнда, РҚшдҚ бауҰрҰмҰз жастарүа ңатҰстҰ &рдҰқ ес жазба дірӘстӘ бастҰрүҰсҰ келедӘ дептӘ. Мен онҰ ХафҰз М&стафаүа бастҰру ҚшӘн берген болатҰнмҰн. Ү&дайүа шҚкӘр, сендердӘқ к+птеген ңаламдарҰқ баспаүа ңажеттӘлӘк ңалдҰрар емес. Егер оқай ірӘ арзан болса к+не немесе жақа ірӘппен бастҰрардам жи. ХафҰз АлидҰқ хатҰнда онҰқ Рисалей-Н&рүа адал берӘлгендӘгӘ, шҰнайҰ кӘшӘпейӘлдӘгӘ, ҰстҰң ҰңҰласҰ, тҰүҰз ңарҰм-ңатҰнасҰ онҰқ б&рҰннан байңап беҰ. ӨшклайтҰн ерекше ңасиетӘн к+рсетумен ңатар, мендей бейшаранҰ да шапаүатшҰ ңҰлүан екен, мен де онҰқ ҰстҰң ҰңҰласҰн шапаүатшҰ ңҰлҰп д&үасҰна «імин» деймӘн. АуҰлҰ мҚбарак, жамаүатҰ мҚбарак, +зӘ де мҚбарак ИбраҒимнӘқ мҚбаракңуантң оңҰдҰм. ӨшӘнде менӘ тінтӘ ңҰлатҰн с+здер к+п екен. ЮсӘресе тҚсӘнде менӘқ басҰма жауүан жақбҰрдан ӘшкенӘ жіне аүайҰнҰ ОсманнҰқ келешекте Рисалей-Н&рүа шікӘрт болуҰ ҚшӘн +зӘ оңҰтуҰ ңуанҰштҰ хабар. Хаң таүала алей-НҰлдан сондай мҚбарактардҰқ к+птеп шҰүуҰн нісӘп етсӘн, імин.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Рисалей-Н&рдҰқ аңиңат екенӘне жіне мақҰздҰлҰүҰна ңатҰстҰ үайби растау болҰп табҰлатҰн сӘздер жазүан «Міджмуа-и Ишаратңа» лахиңадан +здерӘу ж&мҰаүан жазбалардҰ ңосҰп екӘ есеге

— 233 —

к+бейттӘк. Егер сендер де +здерӘқе сондай бӘр жинаң дайҰндаүан болсақдар бӘз ңосңан б+лӘмдӘ сендерге жӘберуге ізӘрмӘз. Ол жинаңта баÇндалүан мақҰздҰлҰң Рисалей-Н&рда бар екеҰқ атҰна заманнҰқ аласапҰран оңиүаларҰ растап, ділелдеп жатҰр емес па?

Иі, бауҰрларҰм! ХазретӘ Иса үалейҒиссалам киелӘ ИнжӘлде бҰлай деген: "Мен сендерге ж&банҰш сҰйлайтҰн бӘреу келуӘ ҚшӘнмарттҰ барамҰн". çүни Ахмед үалейҒиссалам келедӘ дегенӘне ңараүанда ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ еқ Қлкен пайдасҰ, ерекше ңасиетӘ жіне адамзатңа ңҰмбат сҰйҰ ж&банҰш беретӘндӘгҚндеулРас, ілемде болҰп жатңан с&мдҰң оңиүалар мен ңирау, даүдарҰстҰқ арасҰнда жҚрген жіне мҰна &шҰ-ңиҰрҰ жоң кеқӘстӘкте ірнірсеге алақдайтҰн адамзатңа наүҰз ж&банҰш сҰйлап, демеу болатүҰдан дет беретӘн тек үана Ү&ран КірӘм болмаң. ЮрӘ сол ж&банҰшңа аса м&ңтаж мҰна заманда жарңҰн тҚрде сол ж&банҰштҰ дійектӘ тҚрде к+рсетӘп жатңан Рисалей-Н&р болҰҰм к+пладҰ. Олай дейтӘн себебӘм, з&лҰмат, кҚдӘк кҚміннӘқ ңайнар б&лаүҰ табиүат &үҰмҰ болса, Рисалей-Н&р сол табиүат &үҰмҰнҰқ мін-жійӘн ашҰп, аңН&р іл&рҰн к+рсеткен. Он алтҰншҰ С+з сҰндҰ к+птеген кӘтапшаларҰнда иман аңиңаттарҰнҰқ жҚздеген тҰлсҰм-сҰрларҰн ашҰп, тҚсӘндӘрӘп кҚпӘрлӘктен атейзмнен, небӘр кҚмін кҚдӘктерден саналҰ тҚрде ң&тңарүан.н сезд сол ҚшӘн де мҰна ірнірседен тез жалҰүатҰн с&м заманда Рисалей-Н&р еш жалҰңтҰрмай +зӘн ңайта-ңайта оңҰтҰп, аңҰлҰ бар жандардҰ +зӘне баурап алуда.

Ріфіт мҰрзанҰқ хатҰӘнсӘздгенӘндей, "Рисалей-Н&рдҰқ ерекше бӘр ңасиетӘ жалҰңтҰрмау. ЖҚз рет оңҰлса жҚз бӘрӘншӘ мірте таүҰ да ңҰзҰүа оңисҰқ!" дегенӘ +те д&рҰс.

Рисалей-Н&рдҰқ тіаразҰдӘсӘ +зӘнӘқ бастҰ мӘндетӘнӘқ тҰсҰнда кейде дҚниÇлҰң болашаңңа назар аударуҰ сҰрт к+зге шҰм-шҰтҰрҰң, тҚсӘнӘксӘздеу к+рӘнуӘ мҚмкӘн. МҰсалҰ, б&дан отҰз-ңҰрҰң жҰл б&рҰн бҰлай деген-дӘ: "БӘмҚжіддкеледӘ. Н&рлҰ заман орнайдҰ!". Б&л маүҰна кеқ шеқберде болатҰндай Қлкен алақда, саÇси ілемде деп ойлаүан. ЮрӘ осҰдан он т+рт жҰл б&рҰн, "ДӘннй келдген алаÇңтар аспани с&мдҰң таÇң жейдӘ, к+ресӘқдер ілӘ!" деп кеқ шеқберде болатҰн дҚние жҚзӘлӘк орасан зор аласапҰрандҰ бӘр елде, шаүҰн алақда, бе сҚресбӘр адамдар арасҰнда деп суреттеген-дӘ. Алайда, болашаң ілгӘ үайби хабардҰ бӘз ойлаүаннан да жоүарҰ деқгейде тіпсӘрлеп, жорҰп +з

— 234 —
орҰндарҰна ңойдҰ. Иі, б&рҰқүҰ Сажет бо"БӘздӘ бӘр Н&рлҰ ілем кҚтӘп т&р!" дегенӘ Рисалей-Н&р шеқберӘнӘқ маүҰнасҰн меқзеген. БӘраң онҰ кеқ шеқберде, саÇси алақда боладҰ деп ойлаүан. СонҰмен ңатар اِنَّٓا اَعْطَيْنَا сҰрҰ бӘлдӘрген рімӘздерге сҚ тақүаон Қш-он т+рт жҰлдан кейӘн дӘнсӘздӘктӘ, атейзмдӘ дірӘптеушӘлер с&мдҰң азап шегӘп, сазайҰн тартадҰ, ілӘ!" деп онҰ тар шеқберде боладҰ деп ойлаүан. ҮазӘр уаңҰт сол екӘ аңиңаттҰ толҰң жорҰп, тасҰмҰзеп бердӘ.
Рас, іу баста Спарта уілаÇтҰ жалпҰ Рисалей-Н&рдҰқ шеқберӘ бӘрӘншӘ аңиңаттҰ толҰң жарңҰн тҚрде, керемет к+рсетӘп бергенӘ секӘлтеме, ӘншӘ аңиңаттҰ да мҰна азүҰн мідениет дӘнсӘздӘктӘ, материалистӘк {(СӘлтеме): Иі, материализм деген оба ауруҰ адамзаттҰ осҰ аÇнҰштҰ с&мдҰң кҚйге тҚсӘрдӘ, жер шарҰн дҚр сӘлкӘндӘрдӘ.} к+зңарастҰ ҚгӘттеп, дӘннен бездӘргенӘ ҚшӘн жіне сонҰ &йҰмдастҰ ширк ҚшӘн бастарҰна келген аспани пілекеттер кеқ шеқберде жҚзеге асҰп ілгӘ " اِنَّٓا اَعْطَيْنَا сҰрҰнҰқ мінӘсӘ толҰң тҚрде ашҰлҰп ділелдендӘ.

Рисалей-Н&р б ңҰзмепас ділелдерге сҚйене отҰрҰп айтңан ҚкӘмдерӘ айнҰмай, еш жоруүа ңажет те ңалмай аңиңатңа айналадҰ да ал тек тіуіфуктҰқ ишараларҰна, к+кейге келген сунухатңаай дегнҰстҰ жазҰлүан жерлерӘ осҰндай дҚниÇүа ңатҰстҰ міселелерге келгенде нелӘктен кейде тіуил ңҰлуүа жоруүа, тура келедӘ? - деген сауап ойүа келдӘ.

К+кейге м&ндай бӘр жауап келдӘ: "Һайби, болашаңңа ңатҰстҰ дҚниелӘк оңиүалардҰ жіне басамҰн о не келетӘнӘн бӘлдӘрмей ң&пиÇ &стауда аса мейӘрӘмдӘ Хаң таүаланҰқ мол рахҰмҰ жатҰр. ҺайҰптҰ жасҰрудҰқ мақҰзҰ зор хикметтерӘ бар. Сол ҚшӘн үайби нірселердӘ хабарлауүа тҰйҰм салҰнҰп, тек ңҰсңа-н&сңа, жаб бӘрӘ.де Ç илҒаммен Çки ескертумен бӘр нірсенӘ тӘлге тиек етӘп сол арңҰлҰ міселен, садҰң шҰнайҰ тҚсте, немесе "кішфиÇтта" кейбӘр аңиңаттар ишари т&рҰп меқзеп айтҰладҰ. Ол аңиңаттардҰқ +зӘндӘк пӘшӘн-суреттерӘ жҚзеге асңаннан кейӘн аңиңат к+рӘнӘс табадҰ.

БауҰрларҰм! Б&л жолүҰ Хилми мҰрза арңҰлҰлүан ан Ріфіт пен РҚшдҚнӘқ жазүан хаттарҰ бӘзге зор ңуанҰш сҰйладҰ. НегӘзӘнде Хусрев, Ріфіт, РҚшдҚ Рисалей-Н&рмен б&рҰннан берӘ байланҰстҰ болүандҰңтан бӘреуӘн еске алсам бӘрден ҚшеуӘ еске тҚседӘ. Ү&дайүа

#23рталҰңӘз шҚкӘр мҰна соқүҰ дауҰлдҰқ оларүа да сендерге де зиÇнҰ тимедӘ. МашаллаҒ, Ріфіт осҰ кҚнге дейӘн б&рҰқүҰдай адалдҰүҰн, тҰүҰз байланҰсҰн толҰңңандҰ саңтаүанҰ к+рӘнӘп т&р. БӘр-екӘ жҰл Ç +зӘ жайлҰ Ç ҮрисалеҰзметӘндегӘ хал-ахуалҰнан бӘрде-бӘр хабар ала алмаүан соқ уайҰмдап жҚр едӘм. ОсҰ жолүҰ хатҰнда: "БасҰмҰз ңосҰлса болдҰ Рисалей-Н&р кӘтаптарҰнан бӘреуӘн ашҰп оңн ңарс.пайдаланҰп &стазҰмҰзбен жҚздесӘп ңаламҰз!" дегенӘне дін риза болҰп Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр еттӘк. АдалдҰүҰмен ерекше РҚшдҚ хатҰнда менӘ ңҰзҰңтҰратҰн міселелер жайлҰ жазуҰ, Çүни Н&р ңҰзметӘҚсӘндӘңтамауҰ, ңҰспаң к+рмеуӘ бӘздӘ шҰн жҚректен ңуанттҰ.

Керемет бӘр тіуіфук: Ахмет НазифтҰқ осҰ жолүҰ ңауҰрт ж&мҰстарҰнан уаңҰт тауҰп жмен ңаОн тоүҰзҰншҰ МектубтаүҰ (М&үжизат-Ұ АхмедиÇ (с.а.у)) тіуіфукатҰ Çүни сійкестӘк санҰ 9833-ге жетӘп жҰүҰлүанҰн к+рдӘк. Сол хаттаүҰ М&үжизат-Ұ АхмедиÇнҰқ (с.а.у) бӘр кіраматҰ болар депболсҰнк.

(Рисалей-Н&р шікӘртӘ Юмин мен ФійзидӘқ ой-пӘкӘрлерӘ)

Рисалей-Н&рдҰқ ауҰлдҰң жерлерге, жамаүатңа береке келуӘне себеп болүанҰ жайлҰ жіне оүан зиÇн тигӘзгендерге мен тҰна біле келуӘ сондай-аң, жеке адамдарүа ашҰң тҚрде береке, молшҰлҰң (оүан ңҰзмет еткендерге), оүан ңарсҰ шҰңңандар үайби шапалаң жегендҰрларҰйлҰ б&л аймаңта к+птеген оңиүалар бар. БӘз +зӘмӘздӘқ басҰмҰздан +ткен Çүни ңҰзмет еткен кезде ап-ашҰң берекелӘ т&рмҰсңа ие болҰп ңамңорлҰң ңараматҰнҰн к+збен к+рдӘк. Сондай-аң, Рисалей-Н&рүа немесе шікӘрттерӘне ңарсҰ ірекет ңҰлүандарүа ңатақ ескертулер жасалатҰнҰн к+рӘп жҚрмӘз.

Атап айтсаң, Рисалей-Н&рдҰқ белсендӘ бӘр шікӘртӘ анҰң тҚрде бҰлай дейдӘ: ш-т+рт адам &йҰмдасҰп,дҰ. ЮйлҰң байлҰң к+здеп мҚнафҰңңа &ңсап ңастҰң жасауүа жоспар ң&радҰ. ш кҚннен соқ ілгӘ адамдардҰқ ҚйлерӘ, дҚкендерӘ +ртенӘп ірңайсҰсҰ мҰқдаүан лира шҰүҰнүа &шҰрап шапалаң жеген е>АуҰрүондай-аң, +те ңу ірӘ тҰқшҰ бӘреу Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне ңарсҰ ор ңазадҰ, маңсатҰ тҚрмеге ңамату. ТӘптӘ бӘрде ашҰң тҚрде: "Мен олардҰ ңаматуүа ңанша тҰрҰссам да айҰптауүа т&рар бӘ Харамау таба алмай жҚрмӘн!" деген

— 236 —

екен. ОсҰлай дегеннен кейӘн екӘ кҚн +тпей ӘстӘ болҰп Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ орнҰна +зӘ екӘ жҰл тҚрмеге жататҰн боладҰ. Сондай-аң, бейбаң ірӘ ңҰрсҰң бӘреу, Рисалей-Н&рүа жіне шейӘн терӘнӘқ еқ белсендӘсӘне ңарсҰ жауҰздҰң жасайдҰ екӘ кҚннен кейӘн шарапханаүа барҰп сол жерде араңтҰ ӘшӘп-ӘшӘп жарҰлҰп +ледӘ. ОсҰүан &ңсас к+птеген уаңиншӘ дебар. Демек, Рисалей-Н&р достарүа шипа, дертке ем болүанҰ секӘлдӘ д&шпандарүа шапалаң, жій тҚскендей соңңҰ.

(Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен ХафҰз Тіуфик, Мехмет Фійзи, Юмин, Хилми, Кім ишараӘқ жазбаларҰ)

Һаус-Ұ Аүзам,

فَاِنَّكَ مَحْرُوسٌ بِعَيْنِ الْعِنَايَةِ
деуӘ арңҰлҰ &стазҰмҰздҰқ ерекше ңамңорлҰңңа алҰнүанҰн, оүан ірдайҰм демеу келӘп т&ратҰнҰн жіне "тіуафук" Çүни сійкестӘк Рисалей-Н&рдҰқ кірам кӘсӘл б&лаүҰ екенӘн растайтҰн к+птеген белгӘ-нҰшандар бар. Ол туралҰ соқүҰ екӘ-Қш кҚннӘқ ӘшӘнде Қлкен-шаүҰн бӘраң толҰң к+з жеткӘзӘп ңанаүаттандҰратҰн оңиүалардҰқ +зара сійкестӘгӘ кезӘнде к+збен к+рген Рْءٍ اِ инаÇт-жірдемнӘқ ҚлгӘ ретӘнде бес-алтауҰн баÇндап берейӘк. Б&л оңиүалар бӘр-екӘ кҚннӘқ ӘшӘнде болүан-дҰ.

БӘрӘншӘсӘ: КҚнӘ кеше &стазҰмҰзүа Рисалей-Н&рмен ңатҰстҰ Қш ңҰзмет атңарҰлуҰ ңаҰн жҚзладҰ. Ж&мсайҰн десе ешкӘм жоң. БӘз алҰста едӘк. Баспалдаңтан т+мен тҚсӘп бӘр бала ж&мсап бӘзге хабар бермек болҰп есӘктӘ ашңанда Рисалей-Н&рдҰқ сол ңҰз болҰпатңаратҰн Қш шікӘрт діл сол сітте есӘк аузҰнда кҚтӘп т&радҰ.

ЕкӘншӘсӘ: Рисалей-Н&рдҰқ берекетӘмен ҚйӘ +рттен аман ңалүан ХафҰз Ахмет бауҰрҰмҰз, Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰ кӘтаптарҰн +зӘне к+шӘрӘп жаздҰрҰп алҰп, кейӘн басңа ауҰлда т&ратҰн ңорҰтҰӘ кӘсӘге к+шӘрӘп жаздҰру ҚшӘн бергенде олар жоүалтҰп алҰп &Çлүаннан бӘзге екӘ жҰлдан берӘ хабарласпаүандҰңтан бӘз де ХафҰз Ахмет те уайҰмдап, бӘр жаүҰнан ашуланҰп жҚрушӘ едӘк. Сол кӘтаптар бҚгӘн тарлҰүҰнбӘзге келген уаңҰтта діл сол уаңҰтта кеше &стазҰмҰзүа бес жҰлдан берӘ бӘрнеше кҚнде бӘр рет &стазүа к+мек ретӘнде тамаң

— 237 —

пӘсӘрӘп сол арңҰлҰ &стаздҰқ хал-жаүдай бӘлӘп т&ратҰн кӘсӘлер келдӘ. Олар екӘ жҰлдан берӘ ол ідеттерӘн ңойүан болатҰн. маүҰнбасңа жерге ңонҰс аударҰп к+шӘп кеткендӘктен болар екӘ жҰл болдҰ ілгӘ ідеттерӘ тоңтап ңалүан-дҰ. ЕндӘ кеше діл сол саүатта б&рҰқүҰ ідетӘ бойҰнша ол кӘсӘнӘқ ҚйӘнен жаүдай с&раүандай кӘшкене баласҰ таүам ікелдӘ. стазҰмҰз: "ЕкӘ жҰл б&рҰқүҰ іде&рап жлүастҰрудҰқ ңажетӘ жоң, +здерӘқ де ңазӘр к+ршӘ емессӘқдер үой!" дедӘ. БҚгӘн діл сол уаңҰтта ілгӘ ХафҰз АлидҰқ жазҰп кейӘн жоүалҰп кеткен кӘтаптарҰ керемет тҚрде ңайта к+шӘрӘлӘп жазҰлҰп бірӘ бӘрге келдӘ. Б&л сійкестӘк Рисалей-Н&рүа деген Алл. ОндаинаетӘнӘқ бӘр к+рӘнӘсӘ екенӘне бӘздӘқ еш кҚмінӘмӘз ңалмадҰ.

шӘншӘсӘ: стазҰмҰз діл сол кҚнӘ Çүни бҚгӘн Юмин бауҰрҰмҰзүа, жалдап т&рҰп жатңан ҚйдӘқ иесӘ б&дан б&рҰн ір апта ауҰлҰнан келетӘн. ш-т+рт кейбӘ берӘ жалүа т+ленетӘн аңшанҰ алуүа келмей кеткендӘктен: "Хабар жӘберӘқдер келӘп жалүа аңҰсҰн алҰп кетсӘн!" деген сітте т+рт айдан берӘ келмей кеткен Қй иесӘ есӘктӘ ңаүҰп, келӘп бУлвидҰҰң пітер аңҰсҰн алҰп кеттӘ. стазҰмҰз, осҰ инаетке Çүни АллаҒтҰқ арнайҰ жірдемӘ тҚсӘп т&рүанҰна дін риза болүандҰңтан, алҰс бӘр ауҰлдан келген жіне дтҰн. Х, ірӘ б&рҰқ-соқдҰ к+рмеген жіне б&л аймаңта жоң шаүҰн бӘр тоңаш нандҰ ілгӘ Қй иесӘне сҰйладҰ. Діл сол кезде жиҰрма минуттҰқ ӘшӘнде б&л аймаңта кездеспейтӘн діл сондай наннан екӘ жҰл бойҰ Рисалей-Н&рдҰқ екӘ кӘтабҰн алҰп оңҰп талңҰлаүанҰ ҚÇттарднҰқ маүҰнауи аңҰсҰнҰқ мҰқнан бӘр б+лӘгӘ ретӘнде бӘр жаңтан келдӘ. СосҰн ілгӘ Қй иесӘне бӘр шама ашура к+жесӘнен бердӘ. Діл сол ашура к+жесӘнӘқ он есесӘндей жіне Қш нан таүҰ да екӘ жҰл кӘтап оңҰүанҰнҰқ мҰқнан бӘр аңҰсҰ ретӘнде бӘреу сол хӘ. М&нҰ к+зӘмӘзбен к+рдӘк.

ТаүҰ бӘр ңҰзҰүҰ, &стазҰмҰз жетӘ жҰлдан берӘ ілгӘ Қй иесӘнӘқ атҰн бӘлмегендӘктен бҚгӘн: "АтҰқ кӘм?" деп с&радҰ. Ол: "ХайриÇ" дедӘ. ХайриÇ атҰна сійкес тіуафук болар,еспей,аүаттан кейӘн Хайри дейтӘн Рисалей-Н&рдҰқ бӘр шікӘртӘ ұстамб&лүа жолүа шҰүҰптҰ, одан бӘздӘқ хабарҰмҰз жоң. Сондай-аң, сауда міселесӘмен екӘ белсендӘ шікӘрт те сапарүа шҰүҰп кешӘгӘп жатңан-дҰ. ҮазӘргӘ рухани, материалдҰетӘн і заманда &стаз олардҰ ірӘ сол аймаңтаүҰ мақҰздҰ бӘр шікӘртӘн уайҰмдап жҚретӘн. БҚгӘн сол Хайри ілгӘ ХайриÇдан екӘ саүат кейӘн аман сау оралдҰ. Ол Қш шікӘртӘ туралҰ уайҰмн шҰүҰпҰлүаннан кейӘн

— 238 —

т+рт айдан берӘ ңолданҰп келген "тіфарик" дейтӘн &стаздҰқ +зӘндӘк ітӘрӘ бҚгӘн таусҰлҰп ңалүан едӘ. ХайридҰқ ңолҰнда бӘр кӘшкене ң&тҰ, "СӘзге "тіфарик" ікелдӘм!" дедӘ. БӘз осҰ шаүҰн керемн мақҰарикпен ңатҰстҰ тіуафукңа бірекелдӘ деп тақүалдҰң. ОсҰ екӘ кҚннӘқ ӘшӘнде болүан осҰ тектес ҚлгӘ мҰсалдарүа &ңсас стазҰмҰз "М&үжизат-Ұ АхмедиÇ" кӘтабҰн тексерӘп ж+ндеп жатңаендер сондай оңиүалар болүан-дҰ. ЕкӘ кҚннӘқ ӘшӘнде осҰншама инаеттӘқ &шңҰндарҰ к+рӘнӘп жатса Рисалей-Н&р шеқберӘнде м&ңиÇт ңараүан адам, - +з ілемӘнде - ңҰзметӘнӘқ дірежесӘне ңарай осҰүан &ңсас ҚлгӘ мҰсалдҰ жеқк+ре аладҰ.

Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнен куігерлер:

ХафҰз Тіуфиң, Хилми, Кімил, Хайри, Мехмет Фійзи, Юмин.

Иі, бӘз к+зӘмӘзбен к+рдӘк, куілӘк етемӘз. Иі, мен де растаймҰн:

Саид Н&рси

Һазиз, адал бауҰрларҰтӘн не МҰна с&мдҰң суҰң ңҰста жіне +зӘнше таүҰ бӘр маүҰнауи с&мдҰң ңҰста ірӘ адамзаттҰқ ңоүам +мӘрӘндегӘ с&мдҰң, ңан т+гӘс болҰп жатңан таүҰ +з алдҰна бӘр ңҰста ңиналҰп жатңан бейшара-байү&старүа адамгершӘлӘк жаүҰмен уайҰмдап ңаттҰ жанҰм ашҰдҰ.

ген міерлерде баÇндаүанҰмдай таүҰ сол олардҰқ аса мейӘрӘмдӘ, ҚкӘм берушӘ ірӘ жаратушҰсҰ, аса жомарт, рахҰмдҰ АллаҒтҰқ раңҰмҰ мен хикметӘ к+қӘлге медет сҰйлап жҚрегӘмдӘ тҰнҰшталдҰрдҰ. МаүҰнауи тҚрде мамес пелай дедӘ: "СенӘқ осҰлай ңаттҰ +кӘнуӘқ Хаким уі Рахим АллаҒтҰқ хикмет даналҰүҰна, рахҰм-мейӘрӘмӘне белгӘлӘ бӘр маүҰнада мӘн таүу боп табҰладҰ. АллаҒтҰқ рахҰмҰнан артҰң мейӘрӘм болмайдҰ. Раббани, сезӘттен асңан хикмет б&л дҚниеде жоң. ҮҰрсҰүҰп ңарсҰ шҰңңандар сазайҰн тартҰп, жібӘр к+ргендер мен з&лҰмдҰңңа &шҰраүандар к+рген ңорлҰңтарҰнан он есе артҰң сҰй-аңҰ алатҰн боладҰ, сен сонҰ ойла! Сен, ңолҰқнан келмейтӘн оңиүаларүа ОнҰқ адал Әмен, хикметӘмен, ідӘлдӘгӘмен ңара! РубубиÇтҰн ойла! СенӘқ мӘндетӘқ сол!". Мен де ілгӘ бос, дегенмен тҰм аÇнҰштҰ жан азабҰнан ң&тҰлдҰм.

ОтҰз жҰл б&рҰн ру-тайпалардҰ аралап жҚргенӘмде менен бҰлай деп с&радҰ: "АпҰрм-кейӘн на заманнҰқ аласапҰранҰнан тӘптӘ ӘрӘ

— 239 —

т&лүалар, абҰз-іулиелер де таүдҰрүа, жазмҰшңа шаүҰмдануда. Б&л, Сани-Ұ ЗҚлжалалдҰқ Çүни АллаҒтҰқ тақүажайҰп бідиү, теқдесӘз ӘсӘн менсӘнбеу салдазҰлҰң боп табҰлмай ма?"

ЖауабҰ: Жоң, істе олай емес! НегӘзӘнде олай шаүҰмданудҰқ маүҰнасҰ бҰлай: "МенӘқ ңалауҰм, ақсаүан арманҰм, ңатӘзӘ, бартңан хал-жаүдай мҰна дҚниеге Çүни АллаҒтҰқ ізіли, шексӘз хикметӘмен жаратҰлүан мҰна ілемге, ілемнӘқ табиүатҰна сай келмейдӘ ҰқүайсҰз жіне ізіли инаеттӘқ +қ екенен жасалүан таүдҰр зақҰна ҚйлеспейдӘ жіне ізіли ңалаумен болҰп жатңан заманүа сай емес жіне жалпҰүа ортаң тіртӘптӘ реттеп отҰрүан ИліҒи хикметке ңайшҰ. СондҰңтан мҰна дҚниÇда Çүни болҰп-болмауҰ екӘ талай ілемде, ФійÇз-Ұ М&тлаңтҰқ ң&дрете кӘргаратҰлатҰн нірселердӘ аңҰлҰмҰзбен +лшеп, іуестӘгӘмӘзге ңарай ала алмаймҰз. Берсе де &стай алмаймҰз. ТҚсӘрӘп алсаң к+тере алмаймҰз".

Иі, бӘр адамнҰқ іуестмҰқ тӘӘн алҰп к+лемдегӘ мақҰзҰ зор ң&бҰлҰстар тоңтатҰлмайдҰ. МӘне, отҰз жҰл б&рҰнүҰ жауапңа Рисалей-Н&р, зӘлзілі туралҰ жазбасҰнда м&ндай бӘр ңосҰмша ретӘнде тҚсӘнӘктеме жасۀ٭н болатҰн:

Юр нірсенӘқ Çки кідӘмгӘ суҰң ңҰстҰ немасҰн кхани ңҰстҰқ жіне зӘлзілі секӘлдӘ оңиүалардҰқ жҚздеген ңайҰрлҰ нітижелерӘ, тиӘмдӘ маңсат м&раттарҰ боладҰ. БӘраң онҰқ тиӘмсӘз, зиÇндҰ бӘр үана нітижесӘ ҚшӘн онҰқ жолҰн б+геп, мӘндетӘн атңаруүа жол бермеу одан тҚсетӘн мол пайда, ңайҰрламат ижелерден ң&р ңалу болҰп табҰладҰ. С+йтӘп нітижесӘнде жҚздеген жамандҰң орҰн аладҰ. Б&лай Әстеу Çүни бӘр жамандҰң болмау ҚшӘн жҚздеген жаңсҰлҰңтан ң&р ңалу хикметке, аңиңатңа, АллаҒтҰқ рнда Н&тҰна ңайшҰ болҰп табҰладҰ. Дегенмен, м&ндай жалпҰлама зақдардҰқ ңҰспаүҰнда ңалҰп ңиналүан жеке адамдарүа +зӘндӘк жірдем, арнайҰ медет, жекеше жарҰлңау жасайтҰн Рахман-Қр Рахим, ірбӘр бан рисҰ +зӘнше демеп, ң&тңаруҰ бек мҚмкӘн. ДерттерӘне дірмен, шипа бередӘ. БӘраң, пенденӘқ іуестӘк сезӘмӘне ңарай емес наүҰз пайдасҰна шешӘп ңамңорлҰң жасайдҰ. Кейде дҚниÇда с&раүан ійнек шҰнҰсҰн бермей, орнҰңа негретте пайдалҰ алмаз бередӘ.

— 240 —

стазҰмҰздҰқ жіне Рисалей-Н&рдҰқ тереқ аңиңаттарҰнҰқ ӘшӘнде еқ тіттӘ жемӘсӘ «тіуіфук» Çүни сійкестӘк. СондҰңтан бауҰрларҰмҰзүа таүҰ да аман мқүҰ екӘ кҚнде болүан шаүҰн бӘр-екӘ тіуіфук туралҰ, сендерге б&дан б&рҰн жазүан тіуіфукңа ңосҰмша ретӘнде жазҰп отҰрмҰз.

Иі, ңалайша с+збен с+йлемдердегӘ, хаттардаүҰ тіуіфук арнайҰладай, ХйӘлеп болүанҰн жіне жекеше ңамңорлҰң болүанҰн к+рсетедӘ. Ол кейде тақүажайҰп болҰп кірамат дірежесӘне к+терӘледӘ. Кейде нізӘк тҚрде сін берӘп т&и жірдДіл сол секӘлдӘ Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ жіне &стазҰмҰзүа байланҰстҰ ділме-діл, арнайҰ ірӘ ңамңор тҚрде тіуіфук (сійкестӘк) с+з-с+йлемдегӘдей Әстерде де байңаладҰ.

Атап айтсаң, Сендерге алдҰнд б+лӘмлүандай, стаз т+рт ай бойҰ келмеген Қй иесӘ ҚшӘн Юмин бауҰрҰмҰзүа бҰлай дедӘ: "Хабар бер!". Діл сол кезде есӘк ңаүҰлҰп сійкестӘк болүанҰ секӘлдӘ, діл сол с+здӘ екӘ мірте кӘтаптан оңҰүан кезде "Юминге айтан үалдеген жерге келген сітте т+мендегӘ есӘктӘ Юмин аштҰ. НегӘзӘнде келетӘн уаңҰтҰнан б&рҰн келдӘ. ЕкӘншӘ кҚнӘ таүҰ да басңа бӘреуге сол жер оңҰлҰп жатңанда "Юминге.." деген с+здӘ оңҰүан сітте жоүарүҰ есӘкӘрттерн ашҰп т&р. КелетӘн ідетӘнен тҰс келӘп т&р едӘ. ОсҰ екӘ тіуіфук, Қй иесӘнӘқ тіуіфукҰна тіуіфук еткенӘ мҰнанҰ меқзейдӘ:

Еқ болмашҰ шаүҰн Әс-ірекеттерӘмӘздӘқ +зӘ &зҰп, соң емес, жоспарлҰ тҚрде жасаладҰ. ЖалпҰ +зара сійкес жҚйелӘ. Сондай-аң, т+рт ай б&рҰн бӘзге арнап бӘршама бидай жармасҰн ікелген Рисалей-Н&р шікӘртӘ ФуадтҰқ ұстамб&лүа кетӘп отҰз кҚн кешӘккенӘн уайҰмдаүан кҚнӘ діл сол уаңҰтта +нда даікелген жармасҰ таусҰлүан сітте діл сол кҚнӘ келуӘ, б&л да сійкестӘк. ЮрӘ діл сол кҚнӘ бӘршама сарҰ май - бӘз жіне &стазҰмҰз да онҰқ берекесӘн сезген болатҰнбҰз - діл таусҰлүан сітте діл сол м+лшердеӘнӘқ бсол жерде, діл сол к+лемде, діл сол уаңҰтта келген едӘ. Соүан &ңсас осҰ ауҰлда кҚлге к+мӘп жасалатҰн тоңаш, ол &стазүа &найтҰндҰңтан тақертеқ-кешке сонҰ жейтӘн ірӘ оншҰп олҚн жалүасҰп келӘп діл таусҰлүан кҚнӘ діл сол тоңаштан онҰқ тумасҰ ікелген едӘ. ОсҰ тіуіфуктҰқ ң&рметӘне керӘ ңайтармай ңабҰлдадҰ. БӘраң орнҰна бӘр тібірӘк бердӘ. ОсҰ тектес тамаша тіуіфҚз мҰқкеремет ИліҒи н&р-сіулелерӘнӘқ &шңҰндарҰн к+збенен к+рдӘк ірӘ мҰнанҰ тҚсӘндӘк: "бӘздӘқ ӘсӘмӘзде кездейсоңтҰң атҰмен жоң!"

— 241 —
Керемет тіуіфук РисӘргӘ м&рдҰқ с+здерӘнде, ірӘптерӘнде үана емес онҰмен ңатҰстҰ Әс-ірекеттерде де керемет тіуіфуктар бар. Ол, ИліҒи демеуге ңатҰсҰ болүандҰңтан +те кӘшкентай болса да мақҰзҰ зор. Ол туралҰ осҰлай &алануүгӘме айтҰп, к+п мін беру ҰсҰрап боп саналмайдҰ. ЯйткенӘ онҰқ маүҰнасҰ Çүни АллаҒтҰқ жірдемӘ, рахҰмҰнҰқ ӘлтипатҰ болүандҰңтан +те мақҰздҰ. Ол туралҰ مِه۪ وаүҰнауи шҚкӘр ету болҰп табҰладҰ.
Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ атҰнан
Юмин, Фійзи

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Н&р фабрикасҰ&шпан сӘ мен ңаҒарман Тахири бӘздӘ ңуанҰшңа б+лейтӘн сҚйӘншӘ хабар беруде, сонҰмен ңатар кейбӘр міселелер туралҰ с&рап жатҰр. ҮҰзметте белсендӘ ірӘ негӘз боп саналатҰн кӘсӘлердӘқ тоңтамҰ, д&рҰс деп шешкен &йүарҰмдарҰ менӘқ ошҰңпай да д&рҰсҰраң иншаллаҒ.

Ол, менӘқ ойҰмдҰ алүҰсҰ келедӘ екен, онда менӘқ ойҰмша б&дан б&рҰн +здерӘне жалҰндҰрүан баспа иелерӘ ізӘрге керек емес. Үолмен к+шӘретӘн машинкашӘн сонша бастҰрҰлса сол жеткӘлӘктӘ. ОнҰсҰз да Назиф ңол машинкасҰмен бӘршама ж&мҰс Әстеп жатҰрүанүа БӘраң д&рҰс, ңатесӘз жазҰлуҰн м&ңиÇт ңадаүалақдар! К+не жазумен жазатҰн ңаламҰ алмастай бауҰрларҰм Ұңңан а ңажеттӘлӘк тудҰрар емес. Олар бӘзге ңол &шҰн берӘп к+мектессӘн.

СендердӘқ с&раүан екӘншӘ міселе болса, ХафҰз М&стафаүа айтңанҰмдай, жақа ірӘппен екӘ рисале жіне ңалүан басҰм к+пшӘлӘгӘ б+лек-б+лек жіне келҰмдарбӘрге болсҰн. Жастарүа арналүан рисаленӘқ бас жаүҰна кӘтаптҰқ атҰ ретӘнде «СИРАДЖ- Л ҺАФИЛИН» немесе «ГЮНЧЛИК РЮЭБЮРӨ» деп жазарсҰқдар. Ал тіухид жайлҰ рисалеге «ХУДЖАТУЛЛАЭИ БАЛИҺА» деп Çки «МИСБАЭ- Л ИМАН» жіне кірмҰңтҰ уралҰ топтаманҰқ атауҰн «СИККЕ-Ө ТАСДИҮ-ұ ҺАЙБИ» немесе «ТАСДИҮ-УЛ ҺАЙБТұҢ СОҢұ» деп бас жаүҰна жазарсҰқдар.

Арабша "УИРД- Л ЮКБАР-Ө НамбардбастҰрҰлүан болса, арабша бӘлмейтӘн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне жеқӘлдӘк болу ҚшӘн ЖетӘншӘ Шуа АÇт-Қл КҚбра жіне ЖиҰрмасҰншҰ Мектубта

— 242 —

тҚсӘндӘрӘлӘп, аударма жасалүан беттердӘқ н+мӘрлерӘ «УИРД- Л ЮКБАРДұҢ» жиектерӘне санмен тҚсӘнӘктеме рд&үа о жазҰлса жаңсҰ болар едӘ, Çүни «б&л арабша маңам піленше дейтӘн бетте тҚсӘндӘрӘлген» деген сиÇңтҰ ишара-белгӘ ңойҰлса жіне ңаламҰ алмастай бауҰрларҰм м&нҰ +зара б+л хикмеірңайсҰсҰ кейбӘр н&сңалардҰ осҰлай ишаралармен тӘркеп жазса сондай-аң, ңол машинкасҰмен бастҰрҰлүан немесе баспадан шҰңңан рисалелерден ҚлгӘ ретӘнде бӘр- ңҰзмесңасҰн бӘзге жӘберсеқдер жаңсҰ болар едӘ.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

МҰна ҰзүарлҰ мадди-маүҰнауи ңҰс кезӘндегӘ ашаршҰлҰң жіне молшҰлҰң ӘшӘтолҰңтңшҰлҰң, ңҰмбатшҰлҰң, ауҰр т&рмҰс жарлҰ-жаңҰбайларүа ңиҰн боп т&р. БасҰм к+пшӘлӘгӘ т&рмҰсҰ нашар Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ осҰ ңиҰн жаүдайда тауҰ ңайтҰп, ауҰзбӘршӘлӘктерӘ азайҰп кете ме деп уайҰмдап ңоÇмҰн. Сендер, б&л заманда б&рҰқүҰдан бетا اللّа ңиҰн-ңҰстау кезеқде ҰнтҰмаңтарҰқдҰ, ауҰзбӘршӘлӘктерӘқдӘ саңтауүа, бӘр-бӘрӘқнӘқ кемшӘлӘктерӘне ңарамауүа, бӘр-бӘрлерӘқдӘ мӘнеп-сҰнамауүа Рисалей-Н&рдҰқ киелӘ иман ңҰзметӘ ҚшӘн мӘндеттӘсӘқдер ірӘ м&ңтажсҰқдар.
Абай қдердӘар! БӘр-бӘрлерӘқе ренжӘмеқдер, мӘнеп сҰн таңпақдар! Сіл босақсҰп кетсеқдер болдҰ бҚлӘкшӘлер сол сіттӘ пайдаланҰп сендерге кҚллӘ зиÇн тигӘзжайҰп кӘн. Т&рмҰс тауңҰметӘне ңарсҰ ҚнемдӘлӘк, ңанаүат ережелерӘн саңтап т+теп беруден басңа шара жоң. ДҚниÇлҰң пайда ң&марлҰң к+птеген аңиңатшҰлардҰ, тариңатшҰлардҰ да белгӘлӘ бӘр маүҰ ңаласаңталастҰңңа итергенӘ ҚшӘн уайҰмдайтҰнҰм рас. Рисалей-Н&р шікӘрттерӘне осҰ кезге дейӘн б&л міселе зиÇнҰ тимеген-дӘ. ИншаллаҒ, б&дан кейӘн де тие ңоймас. Дегенмен іркӘм бӘрдей емес. КейбӘреулер зақдҰ, аүҰналжолмен рахат +мӘр сҚргӘсӘ келсе кедергӘ болмаүан ж+н. ШарасҰз ңалүан шікӘрт зекет алүанда т&рүан ешнірсе жоң. Рисалей-Н&р ңҰзметӘне бҚкӘл уаңҰтҰн арнаүан белсендن۪ينَ арүа, ңҰзмет етӘп жҚрген кӘсӘлерге зекетпен жірдем ету ол да Рисалей-Н&рүа белгӘлӘ маүҰнада ңҰзмет боп саналадҰ. ЮрӘ солай болуҰ керек. БӘраң, ңҰрсланҰп, ашк+зденӘп Çки халӘмен с&рауүа ҚбаракдҰ. Адасңандар ңалайша ңҰрсланҰп, ашк+здене дӘнӘн дҚниÇүа сатҰп жҚр, сол сиÇңтҰ олар +здерӘмен
— 243 —

салҰстҰрҰп: "Рисалей-Н&рдҰқ кейбӘр шікӘрттерӘ де дӘнӘн дҚниÇүа ң&рал үҰп пайдалааламдар үой!" деп сендерге жаүҰмсҰз ңарап мӘн таүҰп тиӘсуӘ мҚмкӘн.

Сендер, кейде ұңҰлас, жіне немдӘлӘк рисалелерӘн жіне кейде"Худжумат-Ұ Ситте">рисалесӘн +зара бӘрге оңуларҰқ керек. СендердӘқ бҚгӘнге шейӘн керемет табандҰлҰң танҰтуларҰқ,َةٍ ٭ ңайсарлҰңтарҰқ елдӘқ маңтанҰшҰ ірӘ болашаң ҚшӘн де мақҰзҰ зор еқбек, Қлкен ерлӘк. Абай болҰқдар ОсҰ соқүҰ дауҰл Ұнта-ҰңҰластарҰқа зиÇнҰ тиӘп кетпесӘн. Арабша"Уирд-Қл ЮкбаргӘ баңиÇ">туралҰ сҚйӘншӘ хабарларҰқ сондай-аң, ңаҒарман Тахирилер мен МҚбарактардҰқ мҰна оба ауруҰ сиÇңтҰ рухани дерттерге ңарсҰ дірӘ-дірмек дайҰндауҰ ірӘ сол салада тҰнбай ж&мҰс Әстеп ңҰзу еқбек етуӘ бӘздӘ тӘптӘ руханилердӘ,"Риджал-Қілме-дп">т&лүалардҰ да ңуантуда. ХулусидӘқ"Уіл-асрдҰқ">тақүажайҰп т&жҰрҰмҰ туралҰ жоүарҰ баүа берӘп, растаүанҰна жіне +зӘнӘқ КонÇ ңаласҰна ауҰсңанҰна н&р ңҰзметӘ т&рүҰсҰнан ңарап риза болдҰм. Иі, Риса адасңр шікӘрттерӘнӘқ алүҰ саптаүҰ белсендӘ шікӘртӘ мақҰзҰ зор сол ңалаүа баруҰ ңажет болатҰн.

БауҰрларҰм!

Сотта +зӘмӘздӘ аңтап жазүан жазбаларҰмҰзда «СпарталҰң с+з тасушҰлар» деген болсам, ол бӘздӘ абаңтҰүа ңаматңан АнкарадубубиÇлҰмдардҰ айтңан болатҰнмҰн. Амал жоңтан солай деуге тура келдӘ. ҮазӘргӘ тақда Спарта менӘқ берекелӘ отанҰм ірӘ аса ңҰмбаттҰ бауҰрларҰмнҰқ туүан жерӘ болүандҰңтан «СпарталҰң с+з тасушҰ, тҰқшҰлар» деген с+здӘ +шӘрӘп, орнҰна «дӘннен безген заптҰқ с» деп жаздҰм. Сендер де солай тҚзетӘқдер. Сондай-аң, ңаҒарман ТахиридҰқ маүан жазүан «МҚдафат» рисалесӘнде, Үарттар ЛемасҰнда Анкара жайлҰ сегӘзӘншӘ мӘт деп жиге айтҰ, негӘзӘнде жетӘншӘ мӘт болатҰн, онҰ да тҚзетерсӘқдер. Тахиридай баласҰ бар, ҚйӘнде Рисалей-Н&рдҰқ алтҰ шікӘртӘ бар бауҰрҰмҰз ХҚснҚ мҰрзаүа сілемӘне сілем жолдап, шҰн жҚректен ң&ттҰңтаймҰн.

— 244 —
بِاسْілгӘ бُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Һазиз, бауҰрларҰм!

Ү&ранүа ңатҰстҰ кӘшкене т&жҰрҰм-нҚктенӘқ +зӘ мақҰзҰ зор болүандҰңтан, Ү&рани ишаралардҰқ мҰна заман туралҰ хабар беретӘн кӘшкездӘ тӘң-сіулесӘн бҚгӘн"Аср">сҚресӘнӘқ тақүажайҰп тереқ сҰрҰна орай"ПӘл">сҚресӘнӘқ ишари маүҰнасҰнҰқ к+птеген ңабаттарҰнан тіуіфук ережесӘне сҚйене отҰрҰп бӘр т&жҰрҰмҰн баÇндап беруӘме тура болдҰ. Ол бҰлай: اَلَمْ تَرَ كَيْفَ Çүни"ПӘл">сҚреім ҮонҒҚр, тарихи шаүҰн оңиүанҰ баÇндай отҰрҰп кҚлли жіне ір үасҰрда соүан &ңсас оңиүалардҰ мегзеп, ишари маүҰналарҰмен ір топңа +зӘндӘк ңҰрҰмен Қндеу жасауҰ, б&л ҮасиеттӘ Ү&ранүа тін ңасиет Çүни ірбӘр үаазайтуҰ адамзатңа тҚскен киелӘ КӘтапңа жарасар Әс, солай болуҰ зақдҰлҰң. СондҰңтан осҰ ңасиеттӘ сҚре осҰ үасҰрҰмҰздҰ да ңамтҰп дірӘс беруде. Үара ниет, пиүҰл арамзалардҰ тордӘқ жп сазайҰн беруде. Ишари маүҰнасҰнҰқ ңабаттарҰнда мҰна үасҰрдҰқ еқ мақҰздҰ оңиүасҰ туралҰ хабар берӘп ңана ңоймай сонҰмен ңатар дҚниÇнҰ ңай жаүҰнан болсҰн дӘннен жоүа. ОлардҰқ, Çүни адасушҰлҰңтҰқ жазасҰ ретӘнде джифр, ібжід есебӘ бойҰнша " ш с+йлемӘ" арңҰлҰ діл оңиүанҰқ уаңҰтҰна сійкес келӘп ишара ңҰлуда.
БӘрӘншӘ с+йлемӘ:
ҮасиеттӘ ҮаүбанҰ ңиратуүа ірекетгӘзер н ЮбріҒі іскерӘнӘқ т+бесӘнен Юбібил &шаңтарҰ бомба жаудҰрүанҰ жайлҰ баÇндайтҰн تَرْم۪يهِمْ بِحِجَارَةٍ киелӘ с+зӘн алар болсаң, ірӘптерӘнӘқ смаүан 59 болҰп, дҚниÇнҰ дӘннен жоүарҰ баүалаүан жіне адамзаттҰ тура жолдан тайдҰрүан мідениетшӘлдердӘқ басҰна аспани бомбалар мен тастардҰқ жауүан кезеқӘне тіуіфук етӘп Çүни діл келӘп ишара ңҰладҰ.
ЕкӘншӘ с+йлем:>اَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَӘр шіҒ۪ى تَضْل۪يلٍ деген киелӘ кілам, Çүни ңасиеттӘ с+з б&рҰқүҰ заманда ҮаүбанҰқ н&рҰн +шӘрмек болҰп небӘр айламен шабуҰл жасаүандардҰқ +здерӘ жоң болҰп, ңарақүҰда ңалҰп дӘттеген маңсаттаамау кете алмай керӘсӘнше бастарҰна біле келгендерӘ секӘлдӘ, осҰ үасҰрда діл солай алдап-арбап,
— 245 —
з&лҰмдҰң жасап дістҚрлӘ дӘндер дейтӘн ҮаүбанҰ, имандҰлардҰқ ңасиеттӘ ңҰбласҰн +згертуге донҰ жабездӘрӘп б&зуүа тҰрҰсңан +ктемшӘл, тікаппар кіпӘрлердӘқ сітсӘздӘкке &шҰрап, бастарҰна біле Çүни аспаннан бомба жауҰп жазаланүандарҰн меқзеп діл сол жҰлдардҰ ف۪ى تَضْل۪يلٍ Ұн шарс+збен Çүни 1360 джифри есеп бойҰнша тіуіфук етӘп ишара ңҰлуда.
шӘншӘсӘ:>اَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِاَصْحَابِ الْف۪يلِ киелӘ кіламҰ, арңҰлҰ РасулуллаҒ алійҒиссалату уіссаламүа: "СенӘқ РаббҰқ берекелӘ отанҰқ ждаүҰ Нблақ болүан ҮасиеттӘ МіккенӘ, лҰ ңаүбанҰ тақүажайҰп тҚрде жаулардан саңтаүанҰн, жіне д&шпандар жермен жексен боп білеге &шҰраүандарҰн к+рмедӘқ бе?" деп сарих Çүни ашҰң тҚрде бӘлдӘргенӘ секӘлдӘ б&л үасҰрүа да Қнд.

ХайтҰн сол киелӘ с+з +зӘнӘқ ишари маүҰнасҰ арңҰлҰ бҰлай дейдӘ:

"СенӘқ дӘнӘқ ИсламиÇтңа, Ү&ранүа, хаң пен аңиңат жолҰндаүҰларүа +ш +ктемшӘлдерге, дҚниÇүа үана сенетӘндер мен дҚниÇлҰң пайда ҚшӘн бҚкӘа ңарсҰлҰңтҰ аÇңңа таптайтҰн дҚниÇ ң&марларүа сенӘқ РаббҰқ не ӘстегенӘн, ңандай азаппен жазалаүанҰн к+рмедӘқ бе? Үара, к+р!" деп, б&л с+йлем ишари маүҰнасҰмен джифри есеппен д+п басҰп 1359 жҰлнен тазеп, т&р. Діл сол сиÇңтҰ аспаннан келетӘн білеге &ңсас т+беден жій тҚсӘргендей "Б&л, ДӘн Исламүа ңиÇнат жасаудҰқ жазасҰ..." деп ишари маүҰнамен бӘзге сонместенӘрӘп отҰр.

{(СӘлтеме): Б&л жерде пӘл с+зӘнӘқ алҰнҰп тасталуҰнҰқ себебӘ, б&рҰқүҰ заманда с&мдҰң ӘрӘ "Махмуд" дейтӘн пӘлге сенӘп жорҰңңа шҰүҰп, шабуҰл жасаүан болса, ңазӘргӘ заманда дҚниÇлҰң байлҰңңа, жинаүан ңорҰна жіне сол байлҰңңа алҰндӘлерару жараңңа сенӘп, іскер жасаңтап &зҰн санҰ ңҰрҰң миллион бӘр ел, ілгӘ пӘл сиÇңтҰ теқӘз флотҰна (ңаруҰна) сенӘп т+рт жҚз миллион халҰңтҰ отарлап басҰп алдҰ. Сондай-аң, Европане ТахиетшӘлдерӘ мідениеттӘқ ң&ндҰлҰңтарҰмен, ісем пайдалҰ жаңтарҰмен емес, керӘсӘнше мідениеттӘқ жамандҰңтарҰмен, азүҰндҰңтарҰмен, жіне дӘнсӘздӘгӘмен Қш жҚз елу миллион м&сҰлман халңҰнҰқ дҚние жҚзӘнде сін-салтанатҰмҰзүаандап +ктемшӘл саÇсат жҚргӘзӘп отҰр. С+йтӘп осҰ аспани біленӘқ келуӘне себеп болдҰ.

ДҚниÇң&мар, ңанҰшер залҰмдар жасаүан з&лҰмдҰңтарҰнҰқ жазасҰ ретӘнде тҚрлӘ білелер келуӘне жол аштҰ. Сондай-аң, паңҰр ірӘ бейкҚні, ірӘ з&лҰк+рсет &шҰраүандардҰқ фіни мал-мҚлкӘн, жіне +мӘрӘн аңҰреттӘк ңҰлу ҚшӘн жіне мақҰзҰн арттҰрҰп ң&ндҰ болу ҚшӘн жіне дҚниÇда жасаүан кҚніларҰнҰқ +темӘ ретӘнде ИліҒи тан жапп&үан р&ңсат бердӘ.

Мен, бӘр жарҰм жҰлдан берӘ дҚниÇң&марлардҰқ осҰ біле-ңайүҰда не Әстеп жатңандарҰн, ңандай жаүдайда екенӘн сондай-аң, екӘншӘ дҚние жҚзӘлӘк соүҰстҰқ барҰс белесӘн керлер бӘлмеймӘн. БӘраң, екӘ жҰл б&рҰнүҰ хал-ахуалҰна мҰна ңасиеттӘ сҚренӘқ ишари маүҰнасҰнҰқ бӘр б+лӘгӘ меқзеген пілекеттер діл солардҰқ басҰна келуде, сҚренӘқ ишари бӘр маүҰнасҰн толҰң тіпсӘрлеуде.}

Тек اَصْحَابِ الْف۪يلِ с+зӘнӘқ орнҰна
— 246 —
اَصْемасҰ الدُّنْيَا с+зӘ келӘп "пӘл" алҰнҰп тасталҰп орнҰна "дҚниÇ" ңойҰладҰ.
Талдау:
تَرْم۪يهِمْ بِحِجَارَةٍ : ЕкӘ ت сегӘз жҚз. ЕкӘ ت, ر т+р&үам ж ЕкӘ م, бӘр ب, бӘр ح, бӘр ى жҚз. Тінуин уаңҰф Çүни тоңтайтҰн жер болмаүандҰңтан ن боладҰ, елу. БӘр هی, бӘр ج, бӘр мідде ілиф тоүҰз, барлҰүҰ 1359. ف۪ى تَضْل۪يلٍ : ض сегӘз жҚз ف сексен. ت т+рт жҚз. ЕкӘ ى жиҰрма. ЕкӘ ل алпҰс. Тінуин уаңҰфтҰқ т&сҰам">пегендӘктен саналмайдҰ. БарлҰүҰ 1360.
اَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِاَصْحَابِ الْف۪يلِ : ЕкӘ ر, бӘр ت сегӘз жҚз. ЕкӘ ف, екӘ ك екӘ жҚз. ЕкӘ ل, бӘр م жҚз. БӘр ع, бӘр ص жҚз алпҰс. Т+рт ب, Қш ілиф, бӘр ى, бӘр п айтсҰүҰ жиҰрма тоүҰз. الْف۪يلِ с+зӘнӘқ орнҰна ңойҰлүан الدُّنْيَا с+зӘндегӘ екӘ د, ілиф тоүҰз, бӘр ن елу, бӘр ى он, бӘр ілиф бӘр. БарлҰүҰн ңосңанда 1359 боладҰ, егер оңҰлмай ңалатҰн ілиф саналмаса 135ардҰқ дҰ. Эім араби, Ғім руми жҰл санау бойҰнша осҰ аспани пілекеттӘқ небӘр тҚрлерӘнӘқ болатҰн уаңҰттарҰна сійкес келӘп к+зге ш&ңҰп т&рҰп к+рсетедӘ. {(СӘлтеме): Иі, Ү&дайдҰқ ңаҒарҰ болүан мҰна соүҰс-пілекеттен кҚніҒар пенделереп болңосудҰ ңойҰп шҚкӘр етпесе, Ү&рандҰ мойҰндамаса перӘштелердӘқ ңолҰмен де аспаннан бастарҰна тас жауатҰнҰн осҰ сҚре хабарлап ишари маүҰнасҰмен ңатақ ескер дауа Ұр.} БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем ірӘ д&үа етемӘн.
БауҰрҰларҰқ
Саид Н&рси
— 247 —

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм!

СабридҰқ атауҰ бо тҚрдеРисалей-Н&рдҰқ зҚлп&ңарҰ «Хизб-Қл Юкбар-Ә Н&ри» аңҰрҰнда, бӘздӘқ ойлаүанҰмҰздан да керемет жарңҰн ірӘ тамаша, +те м&ңиÇт тексерӘлӘп, ңателерӘ аз тҚрде АллаҒтҰқ инаетӘмен ң&растҰрҰлҰп болҰптҰңҰм таз Али, Тахири, ХафҰз М&стафалар б&л мӘндеттӘ адал атңарүан екен. Олар осҰлайша Рисалей-Н&рдҰқ ңолҰна бӘр алмаз ңҰлҰш сҰйладҰ.

БауҰрларҰм!

ОсҰ киелӘ сҰй-кіделерӘқ б&л шіҒарүа келген уаңҰтта, - -Н&рүаан ілӘ хабарҰмҰз жоң - бӘздӘқ жаңта бӘр шікӘрт жақа кӘтапңа бастаса, КҚрдше"міфтихане">деп, бӘр дастархан жайҰп, ҰрҰмҰн жасайтҰн. Діл сол сиÇңтҰ Рисалей-Н&рдҰқ бес тілабасҰ ір тҚрлӘ болуҰ рда бӘз де олар да поштадан бейхабар, бейне бӘр осҰ берекелӘ кӘтаптҰқ"міфтиханесӘ">ретӘнде ірңайсҰсҰ тҚрлӘ-тҚрлӘ таүамнан ікеп шаүҰн дастبُّونَжайүандай, ешңандай себепсӘз, мҚлдем ідеттен тҰс ілгӘ бес тілабанҰқ осҰ т&рүҰда бӘрлесуӘ, тіуафук етуӘ тақңаларлҰң оңиүа. БӘз бесеумӘз (Мен, Юмин, Фійзи, Хилми, Тіуфиң) бӘда бӘздан "м&нҰқ кездейсоңтҰң болуҰ мҚмкӘн істе емес!" деп ңарар бердӘк. Демек, осҰ аймаңтаүҰ Н&р медресесӘнӘқ "міфтиханесӘ" ретӘнде ИліҒи раҰқ тҰнрапҰнан н&рдҰқ бӘр кіраматҰ болса керек.

Сондай-аң, отҰз кҚннен берӘ Инеболу ңаласҰнан аптада екӘ рет келетӘн бӘр хас тілаба еш келмей жҚрӘп, кенет, еш себепсӘз Қш кҚн жаÇу жҚрӘп "Хизб-Қл Юкбар" ңолҰнда кӘркен содӘ. КелесӘ кҚнӘ бейне бӘр сол ҚшӘн жӘберӘлгендей баспадан шҰңңан "Хизб-Қл ЮкбардҰқ" бӘр б+лӘгӘн алҰп кеттӘ.

Һазиз бауҰрларҰм!

Б&л «Хизб-Қл Н&риÇ» мен ҚшӘн аса мақҰздҰ, онҰқ маүҰнауи кіраматҰ бар. СонҰ баÇндаудҰқ уаңҰтҰ келдӘ іркӘмйлаймҰн.

ЖиҰрма Қш жҰл б&рҰқүҰ Саид бҚгӘнгӘ Саидңа ауҰсңалҰ жҚргенде тіфіккҚр (пӘкӘрлеу) жолҰн &станүандҰңтан

تَفَكُّرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ с+зӘнӘқ сҰрҰн тҚсӘнгӘсӘ келдӘ. Юр жҰлҰ кейде екӘ жҰлда бӘр рет онҰммен б Ç арабша, Ç тҚрӘкше бӘр рисале болҰп тек бет бейнесӘ +згерӘп отҰратҰн. Арабша Үатре рисалесӘнен бастап сонау АÇт-Қл КҚбра рисалесӘне дейӘн аңиңат жалүасҰп тек тҚр-тҚсӘ +згерӘп келӘпӘнӘқ мҰнда"Хизб-Қл Юкбар-Ә Н&риÇ"
— 248 —

болҰп ңалҰптҰ бейнесӘне ендӘ. ЖиҰрма Қш жҰлдан берӘ ңашан мазам ңашса немесе ойҰм, ңалбӘм шаршап, жалҰңңан болса осҰ хизбтӘқ бӘр б+лӘгӘн толүанҰспен оңҰсам ілгӘ мазасҰздҰңтан аҰн Қш жалҰүу, шаршау кетӘп ңаладҰ. ТӘптӘ ҚздӘксӘз деуге боладҰ, тҚнӘ бойҰ тақүа дейӘн т+рт-бес саүат еқбектен жалҰүҰп, шаршаүан кезде ілгӘ хизбтҰқ алтҰдан 3

кҚш лӘгӘн оңҰсам болдҰ тҚк болмаүандай +зӘмдӘ тҰқ сезӘнетӘнмӘн. Б&л бӘр емес мҰқ мірте болүан шҰүар.

МақҰзҰ зор бӘр аңиңаттҰ осҰ аңиңатңа байланҰстҰ айта кетейӘн. Б&л, мҰна заманда медресе оңҰүандарүа, имам-молдаларүа ңатҰсҰ бар міселе. БҰлайекет б ұңҰлҰм заманнан берӘ басҰм аймаңтарда медресе оңҰүандар «тікиеде» жҚрген тариңат тҚлектерӘнӘқ алдҰнда бас иӘп тӘк т&ратҰн. Олардан іулиелӘктӘқ жемӘстнӘқ оніметӘп, кҚтетӘн. ОлардҰқ дҚкенӘнен иманнҰқ ліззаттарҰн, аңиңаттҰқ н&рларҰн ӘздейтӘн. ТӘптӘ медресенӘқ ӘрӘ т&лүа, үалҰм-ү&ламасҰ тікиенӘқ кӘшкене іулие-пӘрдӘқ ңолҰн сҚйӘп, сонҰқ артҰнан жҚгӘретӘн. Олар абҰл-хаÇт, н&р б&лаүҰн тікиеде Әа білеол жаңта үана бар деп ойлайтҰн. Алайда, медреседе аңиңатңа, н&рүа апаратҰнҰн ілдеңайда ңҰсңа жол жіне имани ӘлӘмде ілдеңайда сап, м+лдӘр, анаү&рлҰм таза абҰл-хаÇт б&лаүҰ бар екенӘн, сондай-аң, амалдан, ң&лшҰл деп а тариңаттан анаү&рлҰм жоүарҰ, ілдеңайда тіттӘ, ілдеңайда ңуаттҰ "тариң-Ұ уіліÇт" Çүни н&рлҰ жол аңиңат ӘлӘмӘнде екенӘн жіне иман аңиңаттарҰнда, іҒл-Ә сҚннеттӘқ кілам ӘлӘмӘнде екенӘн Рисалей-Н&р ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ жетӘ жуи м&үжизасҰнҰқ арңасҰнда ашҰп к+рсеттӘ, алдарҰқҰзда.

Рисалей-Н&рдҰ бірӘнен б&рҰн Ұнта-ҰңҰласпен маң&лдап ірӘ маңтана ңабҰлдап ӘшӘне кӘретӘн медресе оңҰүан үалҰмдар болнемесеек, тӘптӘ шарт десе боладҰ. БӘраң +кӘнӘшке орай ілӘ кҚнге дейӘн медреседен шҰңңан осҰ абҰл-хаÇт, +мӘр суҰ тірӘздес н&р б&лаңтҰ, осҰ бӘр аса ңҰмбат таусҰлмайтҰн ңазҰнанҰ к+пшӘлӘк үалҰмдар бӘлмейдӘ, ӘздемейдӘ, аман-саңтап ңалуүа тҰнан бе отҰр. Ү&дайүа шҚкӘр ендӘ үана сезӘне бастаүан секӘлдӘ. С+здер кӘтабҰ молда-имамдардҰ, м&үалӘмдердӘ +з н&рҰна тартҰп жатҰр. «Хизб-и Н&риÇнҰқ» алүашңҰ бетӘндегӘ тҚрӘкше жазудаүҰ: «арабша толҰң бӘлетӘн» деген с+жеке тейӘн мҰна с+з жазҰлсҰн: "немесе ңолҰнда АÇт-Қл КҚбра жіне МӘніжат жіне ЖиҰрмасҰншҰ Мектуб рисалесӘ бар жіне онҰ оңҰүандар...".

— 249 —
Сондай-аң, т+ртӘншӘ беттӘқ соқҰнан санаүанда екӘншӘ жолҰнҰқ басҰндаүӘ: "КӘْاَوْقَاتِ деген с+зде و ірпӘ алдҰна шҰүҰп кеткен, لِیلْاَقْوَاتِ деп жазҰлсҰн, ң&т с+зӘнӘқ к+пше тҚрӘ үой.
Сондай-аң, жиҰрма екӘншӘ беттӘқ т+ртӘншӘ жолҰндаүҰ ف۪ى صَح۪يفَةِ حَسَنَات онҰ аَ ف۪ى صَح۪يفَةِ с+зӘнен кейӘн ХафҰз Али, Тахири, ХафҰз М&стафа жіне Назиф дегендӘ ңосу керек. وَ اَمْثَالِه۪ с+зӘ وَ اَمْثَالِهِمْ деп жазҰлуҰ керек.

Һастап ідал бауҰрларҰм!

Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, Спарта уілаÇтҰ менӘқ б&рҰннан берӘ армандап жҚрген Медресет-Қз Зіхраүа, Çүни бӘр маүҰнада Джами-Қл Юзхарүа айналдҰ. СендердӘқ ңаламдарҰсӘ:>Селей-Н&рдҰ баспада бастҰруүа ңажет ңалдҰрмай, аз уаңҰттҰқ ӘшӘнде м&ншама керемет тіуіфуктҰ н&сңалардҰ к+шӘрӘп к+бейтуӘ бҚгӘн тақертеқ айтңан даүуа-с+зӘмдӘ растадҰ. çүни тҚске жаңҰн сендердра сійерген жіннат бауҰнан алҰнүан жемӘстердей тіттӘ де керемет сҰйлҰңтарҰқ Юмин арңҰлҰ келӘп, тақертеқгӘ с+зӘмдӘ толҰүҰмен ділелдедӘ. Ол не с+з, ңандай даүуа дейсӘқд бӘрша. Мен бҰлай деген болатҰнмҰн:

Рисалей-Н&р ңҰзмет етӘп жаңңан иман аңиңаттарҰ бірӘнен де мақҰздҰ ірӘ аса ңажеттӘ. Дегенмен жҚрегӘ тас ніпсӘсӘ ібден ң&тҰрүан дӘнсӘздер, иман аңиңаттарҰна ауадай ңажеттӘлӘк бар екенӘне сенбейтӘндӘктен: "Дн ңҰстар мен ӘлӘм иелерӘне еқ бӘрӘншӘ дҚниелӘк байлҰң керек, олар мансапң&мар, табҰс к+зӘ ҚшӘн жҚр!" деп айҰптайдҰ. С+йтӘп ҰнсапсҰз тҚрде дӘндарларүа шҚйлӘгӘп, тиӘседӘ. М&ндай бейбаң дӘннен безгендерматҰнатҰ тҚрде ҚнӘн +шӘретӘн, Әс жҚзӘнде де - материалдҰң т&рүҰда да - олай еместӘгӘн ділелдейтӘн жанкештӘ азаматтар керек. Олар м&ңтаждҰүҰн сезӘнген, дҚниÇлҰң еқ мақҰздҰ ш+кӘметқ +зӘ, тӘптӘ орасан зор шҰүҰн олардҰқ иман аңиңаттарҰна деген зор ҰңҰластарҰна кедергӘ бола алмайдҰ.

"АпҰрм-ай, ондай азаматтар бар ма екен!" деген ой келдӘ. Иі, бар! МӘне, Спарта уілаÇтҰ мен хболүанМӘне, СандҰңлҰ дейтӘн аймаңтан келӘп, Қш-т+рт айдҰқ ӘшӘнде Рисалей-Н&рдҰқ мінӘсӘн тҚсӘнӘп онҰ

— 250 —

бірӘнен жоүарҰ ңойүан, ел басҰна кҚн туүанда атңа ңонар азаматтар, мҚджахидтер деп даүуа ңҰлүанмҰн. ЕкӘ саүаттан кейӘн ойламаүан жерден РахісӘп баҒ деуге лайҰң Юмин, екӘ сандҰң кӘтаппен ілгӘ с+зӘмдӘ растап, сонҰқ ділелӘ ретӘнде +зӘмен бӘрге алҰп келдӘ.

ХатшҰ Осман БауҰрҰмҰз жазүан хат, бӘлгӘм келген к+птеуктар селелердӘ ңамтҰп, жауаптандҰрҰп толҰң ңанаүаттандҰрдҰ. Хаң таүала оүан &ңсас мҰқдаүан шікӘрттӘ н&р медресесӘне нісӘп етсӘн, імин.

АтҰф бауҰрҰмҰздҰқ да СандҰңлҰүа сапар шегуӘ ірӘ сіттӘ болуҰ тек бӘздӘ үана емес рнеше елердӘ де ңуанттҰ десе боладҰ. "Ирфан" ауҰлҰ деп аталүан оймаң, иншаллаҒ н&р медресесӘне айналар. НегӘзӘнде АтҰфтҰқ ҰстҰң ҰңҰласҰ сондай нітиже беретӘнӘн сезгИшарат

ГҚл, Н&р, МҚбарак жіне Н&р медресесӘ, Маңс&м, ИхтиÇрлар аттҰ топтарүа мҰқдаүан сілем, сау-саламатта болуларҰна д&үа етемӘз.

Он Қш жҰл б&рҰн Барлада бес есеге артҰп берекеттенӘп кірамат деуге болатҰн тіттӘ кіделерӘ жіне сол тіттӘледегӘ нйлаүан мҚбарак ХажҰ ХафҰздҰ еске тҚсӘрген таүҰ да жақадан ікелген тіттӘлерӘ бес тҚрлӘ боп шҰңтҰ. ОлардҰқ ірбӘр тҚйӘрӘне АллаҒ таүала сендерге жіннатта мҰқдаүан тіттӘ жегӘзсӘн, імин.

Һазиз бауҰрҰм Хусрев! ттӘ жалаҒ таүала марң&мүа маүфират ңҰлҰп мейӘрӘмӘне б+лесӘн. Саүан жіне балаларҰна зор сабҰр сҰйласҰн. Мен сенӘқ ңайүҰқа ортаңпҰн. СенӘқ жҰлап отҰрҰп жазүан хатҰқдҰ оңҰп мен де р, СпаалдҰм. Иі, сен де мен сиÇңтҰ дҚниÇмен екӘ т&рүҰдан байланҰсҰқ ҚзӘлӘп жатңанүа &ңсайдҰ. Солай болуҰ да керек шҰүар. Рисалей-Н&рдҰқ сендей жанкештӘ шікӘртӘнӘқ дҚниÇмен байланҰсҰ болмауҰ тиӘс...байланҰспаүанҰ жжӘбттейланҰсҰ болса табандҰ, зор ҰңҰластҰ, болуҰ ңиҰн ірӘ кейбӘр себептердӘқ кесӘрӘнен заңҰмданҰп жоүалҰп кетуӘ мҚмкӘн, жанкештӘлӘк жасай алмайдҰ. Юрине ол аймаңтҰқ ңакейге батҰрларҰ б&л айтңанҰмнан тҰс. ОлардҰқ байланҰстҰ болүандарҰна зиÇн тиер емес. Дегенмен кейбӘреулердӘқ, мҰсалҰ Хусрев, Саид жіне АтҰф сҰндҰ кӘсӘлердӘқ дҚниемен мҚлдем байланҰсҰ болмауҰн мен

— 251 —

ҮайтҰс болүан марң&м апай, осҰ кезге дейӘн Рисалей-Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘ арасҰнда ірдайҰм, кҚн сайҰн жҚзге жаңҰн мірте есӘмӘ аталҰп т&рҰп жіне тақ сірӘде бӘр мірте рухани табҰстар Ибрах жҰлдан берӘ ортаң болатҰн. ЕндӘ ңайтҰс болүаннан кейӘн жекеше жасалатҰн д&үаларүа ҚлесӘ арта тҚспек.

Һазиз бауҰрҰм Хусрев! СенӘмен &за септӘескӘм-аң келедӘ. БӘраң діл осҰ кезде уаңҰтҰмнҰқ тарлҰүҰ сонша менӘ зиÇраттап келген т+рт-бес достҰма: "МенӘқ уаңҰтҰмдҰ алмақдаршҰ!" деп орҰнсҰз ашу шаңҰрдҰм. ЖарайдҰ, ңойшҰ ійтеуӘр...

Олжіне СтаүҰ бауҰрларҰмдҰ саүҰндҰм, шҰн жҚректен сілемӘмдӘ жеткӘзӘқӘз. Сау-саламатта болсҰн деп оларүа д&үа етемӘн. Б&л жердегӘ бауҰрларҰқ да саүан к+қӘл айтуда жіне о +зӘнӘаүҰ бауҰрларҰна аса ң&рметпен сілем жолдауда.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

"Хизб-Ә Н&ри">-дҰқ ӘшӘнде تَفَكُّرُ سَاعَةٍ сҰрҰ, Ғім ауңҰмҰ жҚктеллшҰлҰң болүандҰңтан діл осҰ уаңҰтта сонҰ растайтҰн белгӘ-нҰшандардҰ к+рдӘм. БҚгӘн, Рисалей-Н&рдҰқ "Хизб-Ә Н&ри"-сӘнен бӘр б+лӘгӘн жіне "ЖіушанайлҰ Нбир"-ден де бӘр б+лӘгӘн оңҰп отҰрүанҰмда к+ргенӘм: ҺаламнҰқ небӘр тҚрлерӘн, сан-алуан ілемдердӘ АллаҒтҰқ ірбӘр к+ркем есӘмӘ жеке-жеке н&рландҰрүанҰн, з&ламаттҰ сейӘлтӘп жарҰңңа б+легенӘт пердл туралҰ ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ МектубтҰқ соқүҰ б+лӘмӘндегӘ اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ аÇтҰнҰқ тіпсӘрӘнде ңалби саÇхатта к+рӘнген болатҰн - діл солай жіне +згешелеу тҚрде Жіушан-Қл Кібир, Рисалей-Н&р жіне Хизб-Ә Н&ри баттҰқ +н едӘ. ҺаламдҰ басҰнан соқҰна шейӘн н&рландҰрҰп, з&лҰмат ңарақүҰлҰңтарҰн сейӘлтедӘ... үапҰлдҰңтҰ жойҰп, табиүатшҰлдҰң &үҰмҰн кҚл-талңан етедӘ. Адасңажіне Үен үапҰлдардҰқ тҰүҰлҰп ңалуҰна еш мҚмкӘндӘк бермей перде атаулҰнҰ жҰртҰп парам-парша етедӘ. ҺаламдҰ т&тасҰмен жҚн тҚткендей ашҰп, тараңпен тарайдҰ. Мен соүан куі болдҰм.уҰна сандардҰқ т&ншҰүҰп, батҰп кеткен еқ соқүҰ жіне кеқ шеқбердегӘ перделердӘ тҚрӘп астҰнан тіухидтҰқ н&рларҰн к+рсетедӘ.
— 252 —

Атап айтсаалей-Ндан екӘ кҚн б&рҰн рисаледен Исм-Ә Хакем туралҰ бӘр т&жҰрҰм оңҰүан НаңшибендӘ тариңатҰнан бӘр діруӘш, КҚн системасҰ туралҰ Рисалей-Н&р ңалай тҚсӘндӘретӘнӘн ақүаӘншӘдеай: "Б&л да пін мен астрономиÇ үалҰмдарҰ сиÇңтҰ тҚсӘндӘредӘ екен!" деп ойлаптҰ. ЕндӘ оүан менӘқ ңасҰмда оңҰлҰп едӘ д&рҰс тҚсӘнӘп: "Б&л мҚлдем басңаша екен үой!" дедӘ. Демек, астрономиÇшҰлар сҰңҰлдҰ пін оңҰүандардҰқ ңаттҰ сенетӘн, сҚйенна келқ соқүҰ жіне кеқ шеқберде жіне үапҰлдҰңңа себеп болатҰн перделердӘ жҰртҰп ЮхадиÇттҰқ Н&рҰн ашҰп к+рсетӘп бередӘ. Ол жаңта да д&шпандарҰн ңуалап ӘзӘне шам ала тҚседӘ. ТҰүҰлатҰн жерлерӘн б мол мтас-талңанҰн шҰүарадҰ. Кез-келген жерде ң&зҰр тауҰп, н&рүа шҰүарар жол к+рсетедӘ. Егер, КҚнге ңашса &стап алҰп бҰлай дейдӘ: "Ол бӘр ошаң Çки шам! ОтҰнҰн, жанар майҰн кӘм берӘп отҰр? ойлан, есӘқдӘ жерде ап басҰнан шертӘп жӘбередӘ.

Сондай-аң, үаламдҰ басҰнан соқҰна шейӘн айна тҚрӘнде, ЖаратңаннҰқ к+ркем есӘмдерӘне б+ленӘп шаүҰлҰсҰп, т&рүанҰр сҰлтететӘнӘ сондай үапҰлдҰңңа істе жол бермейдӘ. Ешнірсе ң&зҰрүа кедергӘ бола алмайдҰ. ТариңатшҰлар мен аңиңатшҰлар секӘлдӘ ірдайҰмүҰ ң&зҰр табу ҚшӘн ілемдӘ жоңңа шҰүаруүа нн б+лӘ&мҰтуүа, ойламауүа ҚйретпейдӘ керӘсӘнше ілемдей кеқ ауңҰмдҰ ң&зҰр міртебесӘне к+тередӘ...жіне кеқ ірӘ кҚлли жіне ірдайҰмүҰ, үаламдай ауңҰмдҰендей лҰң к+к жиегӘн ашадҰ. Мен сонҰ к+рдӘм. Б&л туралҰ таүҰ да айтуүа болар едӘ, ізӘрге осҰ жетер.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л жолҰ ХафҰз АлидҰқ, Халил ИбрахимнҰқ жіне ЛҚтфҚнҰқ ӘзбасарҰдӘ. ОллаҒтҰқ мақҰзҰ зор Қш хатҰн алдҰм. Ол, ХафҰз АлидҰқ Хизб-Ә Ү&рани мен Хизб-Ә Н&ридегӘ жӘберген ңателӘктердӘ айтҰп +кӘнӘш бӘлдӘрӘптӘ. Ол, бауҰрҰмҰй-Н&рднҰ наңтҰ бӘлгенӘ ж+н: ОнҰқ, Тахири мен ХафҰз М&стафанҰқ жіне достарҰнҰқ ңайрат жӘгерӘмен бастҰрҰлүан ілгӘ екӘ хизб мҰна заманда м&ндай ауҰр ш, діл да +те жарңҰн, н&рлҰ жеқӘс болҰп табҰладҰ. ОлардҰқ амал діптерӘне жан-жаңтан сауап жазҰлатҰн боладҰ. ОңҰүандардҰқ сауабҰна ортаң боладҰ. ӨшӘндегӘ ңат іуестр бӘз кҚткеннен ілдеңайда аз. Ү&дайүа шҚкӘр еш ңиналмастан оқай ж+ндеп тҚзеттӘк. ЛайҰң оңҰрмандарүа кеттӘ.

— 253 —

Халил ИбраҒимнҰқ Рисалей-Н&р туралҰ +те шҰрҰн ірӘ тамаша ірӘ +те орҰндҰ тімсӘл-теқеҰздҰ бнҰқ - ҰстҰң ҰңҰласҰнан, ңанаүат шҰлдҰүҰнан туҰндаүанҰ к+рӘнӘп т&р. Сол т&рүҰдан алүанда +те керемет, ідеби шешен жазҰлүан. Рисалей-Н&рүа ңатҰстҰ б+лӘмдерӘ Лахика кӘта. УаңҰа енетӘн боладҰ.

Иі, ол Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰ да ңайсар ірӘ ірдайҰмүҰ белсендӘ шікӘртӘ екенӘне шік жоң. Оүан жіне ж&байҰна кҚн сайҰн жеке д&үамҰзда ескерӘп, рухани табҰстарҰмҰзүа ісӘремаймҰне Мехмет бауҰрҰмҰздҰқ ортаң екенӘн айтҰп, сілем жолдайтҰнҰмҰздҰ айтарсҰқдар.

Марң&м ЛҚтфҚнҰқ ҰңҰластҰ да наүҰз орҰнбасарҰ АбдуллаҒтҰқ хатҰнда, Рисалей-Н&рмен тҰүҰз байланҰс ң&рүам керааста Тахири жіне ікесӘ жіне Али жіне Уіхби, ШҚкрҚ, М&стафа, Мехмет, ХҚсейӘн, Мехмет, ХаңңҰ жіне ісӘресе б&рҰннан берӘ Рисалей-Н&р ңҰзметӘнде орнҰ б+лек лкен ЗҚҒдҚ сҰндҰ бауҰрларҰмّحُ بِсілем жолдауҰ маүан ңаттҰ ісер еттӘ, ңуанҰп ңалдҰм. Мен де сол бауҰрларҰма сілем ірӘ д&үа етемӘн. ОнҰқ с&раңтарҰна келсек, осҰ уаңҰтта ойҰм басңа нірселермен ш&үҰлданҰп отҰрүандҰңтан жауаптарҰн Әздей алмаймҰн.

....радҰ. ................

шӘншӘ міселе: БӘр бауҰрҰмҰз кемшӘлӘгӘн к+рмеген кезде оүан ескерту ҚшӘн жазҰлүан нізӘк міселе. БілкӘм сендерге пайдасҰ болар деп жаздҰңӘнде мӘр кездерӘ, Қлкен іулиелердӘқ жазбаларҰнан іммаре ніпсӘден ң&тҰлүан бола т&ра бӘрнешеуӘнен ніпсӘмен ңҰрүҰн шайңасңа тҚсӘп кҚресетӘнӘн жіне +зӘм де іммаайтарссӘсӘнен шаүҰмданатҰнҰн к+рӘп тақүалүанҰм бар. БӘраз уаңҰт +ткен соқ +зӘм де іммаре ніпсӘнӘқ басңа анаү&рлҰм жойңҰн ірӘ мен одан да бетер айтңанүа к+нбейтӘн бӘр бет жіне жнӘп, +ӘнездӘ ірӘ ңарай жалүастҰра беретӘн сондай-аң, іуестӘк, сезӘм, жҚйке, табиүат секӘлдӘ ңоспалардан т&ратҰн, іммаре ніпсӘнӘқ еқ соқүҰ тҰсүҰлатиандҰсҰ жіне іммаре ніпсӘден тазарүаннан кейӘн де онҰқ б&рҰқүҰ жаүҰмсҰз ңҰлҰңтарҰн, жат мӘнезӘн жалүастҰра беретӘн жіне +мӘрдӘқ соқҰна дейӘн кҚресугӘмен жп болатҰн бӘр маүҰнауи іммаре ніпсӘнӘ к+рдӘм.

— 254 —

Содан тҚйгенӘм, ілгӘ іулие мҚбарак ӘрӘ т&лүалар, кідӘмгӘ іммаре ніпсӘден емес астарлҰ маүҰнадаүҰ іммаре ніпсӘден шаүҰмданүа ділел. КейӘн ңарап отҰрсам, Имам-Ұ РаббанидҰқ +зӘ кӘтабҰнда осҰ астарлҰ іммаре ніпсӘ туралҰ жазадҰ. Б&л екӘншӘ іммаре ніпсӘ соңҰр ірӘ +зӘ бейсана болүандҰңтан алар аңн ңалбтҰқ с+здерӘн тҚсӘнбейдӘ, тҰқдамайдҰ. ТҰқдамаүан соқ ж+нделмейдӘ, кемшӘлӘгӘн к+рмейдӘ. Тек, +мӘрде таÇң жеп, ңиҰншҰлҰңтардан ібден тауҰ ңайту керек немесе толҰңңандҰ жанкештӘлӘк жасап барлҰң сез&лүасҰн алүа ңойүан маңсатҰна ж&мсап, пида етуӘ керек, жіне Рисалей-Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘ секӘлдӘ бҚкӘл болҰмсҰз сезӘмдерӘн, менмендӘгӘн тастауҰ керек.

Иі, мҰна с&мдҰң үасҰрда ніпсӘнӘқ ңоздҰрудҰқ кесӘрӘнен хаңиңи (наүҰз) ніпс-Ә іммара мен іломалаңази (астарлҰ) ніпс-Ә іммаре бӘрӘгӘп, ңосҰлҰп алҰп жамандҰңңа итерӘп, кҚні ӘстердӘ ңуана-ңуана Әстетуде. Оүан бҚкӘл ілем, үалам ҰзаланҰп аш Сабрируда.

ТӘптӘ бӘрде +зӘм де, бӘр минуттҰқ ӘшӘнде бес тиҰндҰң болмашҰ ңиналҰсңа шҰдамай алпҰс лиралҰң сауаптан айҰрҰлҰп ңала жаздадҰм. ЮрӘ он минуттҰқ ӘшӘнде орасасау-сарухани кҚрес кезӘнде менӘқ жаүҰмда ӘрӘ зеқбӘректӘқ оүҰндай жауүа ңарсҰ оңтар атҰлҰп д&шпандардҰ ңҰрүҰнүа &шҰратҰп жатса даүҰ ілгӘ екӘ іммаре ніпсӘнӘқ арбауҰна тҚсӘп уаңҰтша сезӘм ҚшӘн ӘлӘп +зӘмшӘлдӘк, маңтангершӘлӘк, +згеден ерекшелену секӘлдӘ сезӘм билеп з&лҰмдҰңңа жаңҰн, з&лҰмат сезӘмге ерӘп шҰнайҰ шҚкӘр етудӘқ орнҰна "неге мен жауап ңайтармадҰм!" деп тҚрӘ жаман риÇ, ж&ртңа жаңсҰ к+рӘну, маңтангер жоспабісеке сезӘмӘ оÇнүанҰн к+рдӘм. Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, Рисалей-Н&р ісӘресе ұңҰлас рисалелерӘ ілгӘ екӘ ніпсӘнӘ ң&рҰңтап олардҰқ барлҰң арбау, с&м айӘлдӘ. н тойтарҰп, олардҰқ салүан жараңат жараларҰн емдеп үана ңоймай манаүҰ бӘр минуттҰң жіне он минуттҰң хал-жаүдайдан менӘ аман алҰп ңалдҰ. МаүҰнауи истаүфар Çүни Әштей +кӘну, АллаҒтнӘ ризӘрӘм с&рау боп табҰлатҰн +з кемшӘлӘгӘм к+рдӘм. Сол ңатенӘқ тез берӘлетӘн жазасҰ болҰп рухани кҚйзелӘстен, жан азабҰнан ң&тҰлдҰм.

БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке сілем.

— 255 —

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Кенеттен, ш&үҰл тҚрде к+ЕЛЕДЕНкелген бӘр уайҰмҰмдҰ баÇндап берейӘн.

Адасңандар Рисалей-Н&рдҰқ алмас ңҰлҰштай аңиңаттарҰна т+теп бере алмаүандҰңтан шікӘрттерӘнӘқ арасҰна ӘрӘткӘ салмаң Çүни т&рмҰс тауңҰметӘ жаүҰнан жіне к+ктениÇттҰршӘлӘк, бейңамдҰңтҰ пайдаланҰп, олардҰқ арасҰндаүҰ +зара айҰрмашҰлҰңтҰ жіне сезӘмдерӘнӘқ іртҚрлӘ болуҰн пайдаланҰп, ійтеуӘр осал т&старҰн тауҰп ауҰзбӘршӘлӘктерӘн б&зүҰсҰ келетӘнӘн сездӘм, сонҰ ақүардҰм.

БайңақдҰлудане саң болҰқдар! АраларҰқа сҰзат тҚспесӘн. ҮатесӘз адам болмайдҰ. Тіубе етуӘ мҚмкӘн үой. НіпсӘ мен шайтан бауҰрҰқа ңарсҰ айдап салҰп наразҰлҰңңа, орҰндҰ мӘнеуге итерген кездалей-Нй деқдер: "БӘз м&ндай азүантай аңҰмҰздҰ дауламаң тҚгӘлӘ, тӘптӘ жанҰмҰздҰ, абҰройҰмҰз бен дҚниÇлҰң баңҰтҰмҰздҰ да Рисалей-Н&рдҰқ +зегӘ боп табҰлатҰн бауҰрластҰңңӘп кел етуге дайҰнбҰз, тӘптӘ мӘндеттӘмӘз. ОнҰқ бӘзге берген пайда мен нітижесӘ ҚшӘн дҚниÇлҰң жіне менмендӘкке ңатҰстҰ ірнірсенӘ ң&рбан етуге ізӘрмӘз!" деп ніпсӘлерӘқдӘ тҰйҰқдар. Дау-дамай туүҰзатҰн бӘр міселе блдерӘнеқесӘп, +зара аңҰлдасҰқдар. ҮаттҰ ңҰсҰп ңатақ талаптҰ ңоŞдҰқ керегӘ жоң. ЮркӘм бӘрдей бола бермейдӘ. МҰна заманда бӘр-бӘрлерӘқе кешӘрӘммен ңарау ңажет. БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке сілем.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

іуӘр ка мҰқ да бӘр шҚкӘр, мҰна бейңамдҰң жайлаүан к+ктем мезгӘлӘнде жіне т&рмҰс тауңҰметӘ ңинаүан заманда Рисалей-Н&р жеқӘстен-жеқӘске жетӘп азаттҰң кҚресӘн жалүастҰруда.

ұстамб&лдан мшіҒадахабар келдӘ: Ол жаңңа ж+нелтӘлген іу баста ХусревтӘқ жазүан М&үжизат-Ұ АхмедиÇ кӘтабҰ болҰп, рисалелердӘ кӘм к+рӘп, оңҰүан болса, барлҰүҰ дерлӘк атап айтсаң ДӘнӘстеремесе уа б+лӘмӘнӘқ меқгерушӘсӘ Али Риза мҰрза, тақдана жоүарҰ баүалап: "Б&лай тҚсӘндӘрудӘ, керемет ділелдеудӘ, үажап баÇндаудҰ басңа ешбӘр кӘтапта кездн безгедӘм. М&ндай ауҰр шарттарда осҰндай еқбек жазу ешкӘмге нісӘп болмаүан шҰүар!" деп ҰстҰң ҰңҰлас танҰтҰптҰ.

Сондай-аң, Анкарада лауазҰмдҰ кӘсӘлер, ісклей-Н&Ұм ңҰзҰүушҰлҰң танҰтҰп, ңадӘрӘн тҚсӘнӘп Рисалей-Н&рдҰ жазҰп ірӘ

— 256 —

оңҰтуда екен. Юу баста мҰқбасҰ Мехмет şмнҚ секӘлдӘ жоүарҰ іскери шен иелерӘ: "Рисалей-Н&р иманҰқдҰ ң&тңарҰп ңРисале кӘтап!" деп жоүарҰ баүалап, толҰң сенӘммен ңабҰлдап оңҰп, пайдасҰн к+рӘп жатҰр екен. ТӘптӘ б&л аймаңта Рисалей-Н&рүа ңарсҰ небӘр ң&йтҰрңҰ айла-ңулҰң, тҚрлӘ с&м жоспар жасап АллаҒттерӘн аластатпаң боп ірекет ңҰлса даүҰ ісӘресе т&рмҰс тауңҰметӘн, кҚн к+рӘс ңамҰн к+лденеқ тартса да Рисалей-Н&рдҰқ жайҰлуҰна кедергӘ бола алмауда. Н&р кӘтаптарҰ кҚнге-кҚнге кеқӘнен дай-аңа. ТӘптӘ еқ к+п тиӘскендердӘқ +зӘ жасҰрҰн тҚрде пайдалануүа тҰрҰсуда. Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, АллаҒтҰқ ңамңорлҰүҰ мен жірдемӘ жалүасуда. БӘраң, +те ңауӘптӘ плдӘ АллтңиҰлдан соңңҰ беруде, м&нҰ ңҰрсҰң мҚнапҰң, екӘ жҚздӘлер жасауда. Яте саң ірӘ м&ңиÇт болҰп табандҰлҰң танҰтҰп, ауҰзбӘршӘлӘктӘ саңтауҰмҰз керек. Сонда олардҰқ пландарҰ жҚзеге аспай ңаладҰ. План-жоспарҰ мҰнау:

"Рист жҚз.&р тілабаларҰ арасҰндаүҰ ҰнтҰмаңтҰ жоŞ". Он сегӘз жҰлдан берӘ бӘзге ң&рүан планҰ, хас шікӘрттердӘ бӘзден алҰстату, к+қӘлӘн суҰту. Дегенмен б&л ойларҰ Әске аспай ңалдҰ. ЕндӘ +зара ауҰзбӘршӘлӘктӘ б&зу, кейбӘр пайздерӘ.м бӘраң ӘлӘм иесӘ, дӘндар кӘсӘлердӘ Рисалей-Н&рүа ңарсҰ айдап салҰп баңталастҰң оÇту ойларҰ бар. ОсҰлай н&рдҰқ жайҰлуҰна кедергӘ болмаң.

ЮрӘ, Рамазан рисалесӘнӘқ соқҰнда іммаре ніпсӘ тҚрлӘ азапңа ңаймҰңпдӘқ Ү& аштҰңңа шҰдамай бетӘнен ңайтңанҰ секӘлдӘ, мҰна ңазӘргӘ мҚнафҰң, екӘ жҚздӘ кіпӘрлер +здерӘнӘқ азүҰндҰңңа тҚскенӘнӘқ жазасҰ ретӘнде бӘраң жалпҰүа келген бейкҚніларүа да ңатҰсҰ бар мҰна аштҰң, ңҰмбатшҰлҰң, т&рмҰс туда. ҮтӘн оқтайлҰ пайдаланҰп Рисалей-Н&рдҰқ паңҰр, т&рмҰсҰ нашар шікӘрттерӘне тиӘсуӘ ібден мҚмкӘн. БӘраң, осҰ кезге дейӘн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ жаппай дерлӘк Рисалей-Н&р ңҰзметӘ ңандай да бӘр ңиҰншҰлҰңтҰқ, кеَرَكَاн біленӘқ ем-шарасҰ екенӘне к+здерӘ жеттӘ. БӘз, н&рүа кҚнде ңанша ңҰзмет етсек соншалҰңтҰ т&рмҰс жеқӘлдеп, жҚрек тҰнҰшталҰп, мазасҰздҰң азайҰп, к+қӘлӘмӘз жайланҰп ңалатҰнҰн сезӘп ірӘ к+рӘпте жҚрмӘз. Юлбетте осҰ соқүҰ с&мдҰң оңиүаларүа ңарсҰ теттерг Рисалей-Н&рүа ңҰзметпен т+теп беруӘмӘз керек. БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке д&үа-и сілем.
— 257 —
Һазиз, адал мҚбарак жіне ҮасиеттӘ Ү&раннҰқ м&үжизалҰң т&сҰн үажап алтҰн ңаламҰмен к+рсеткен жіне амал діптерӘне +зӘ жазүан Ү&рандҰ оңٰذَا مрдҰқ сауаптарҰндай ҚздӘксӘз сауап жазҰлҰп жатңан ңҰмбаттҰ Хусрев!

Маүан жӘберген екӘ берекелӘ н&сңанҰқ бӘреуӘн сендерге Хилми бÊй арңҰлҰ жӘбердӘм. Сен алдҰн ала сезгендей менӘқ Спартадан кететӘнӘмдӘ болжап екӘ н&сңасҰн да маүан жӘбергкрамдансӘқ. Яте жаңсҰ болдҰ. ҮазӘргӘ тақда СпартанҰ "Медресет-Қз Зіхрі-и Юкбар", "Медресе-и Н&риÇ-и КҚбра" деп атауүа болатҰндҰңтан б&л ңасиеттӘ жазба ол же.} МенӘресе ңасиеттӘ Қш айлардҰқ алдҰнда баруҰ ңажет болатҰн. ИншаллаҒ, ол жерде де бӘздегӘдей Ү&ран параларҰн +зара б+лӘсӘп хатҰм етӘп оңҰрсҰқдар.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л жолҰ,ҒтҰқ Н Али жазүан хатта Қлкен сҚйӘншӘ хабар сездӘк. Ол, м&үжиза ҮасиеттӘ Ү&ран КірӘмдӘ бастҰруүа себептер дайҰн екен, кедергӘлер жоң екенӘ. МҚбарак ХҚсрев келдӘ, олай болсдардҰқміселеде еқ бӘрӘншӘ с+з сонҰкҰ. Сондай-аң, екӘ Али мен Тахири, ХафҰз М&стафа +зара ңуаттҰ ҰнтҰмаң ң&рҰп жіне осҰ кезге дейӘн барлҰң Рисалей-Н&р тілабаларҰн ңуанҰшңа б+леген жіне имандҰлардҰ риза ірӘ ңарҰздар ңҰлүан ңҰзметтерӘ ерекше, орнҰ б+лисалейге к+рӘнӘп-аң т&р. Жіне ңаҒарман РҚшдҚнӘқ мҰзүҰмас адалдҰүҰ таүҰ бар. ЕндӘ сол арңҰлҰ Хусревпен бӘрге мҰна мақҰзҰ зор, ауҰр ірӘ ңҰмбат Ү&ран ңҰзм маүаннтҰмаңтаса атңару керек. Абай болҰқдар! Язара айҰрмашҰлҰңтарҰқдҰ, осал т&старҰқдҰ, т&рмҰс тауңҰметӘнӘқ міжбҚрлӘгӘн адасңан топ пайдаланҰп бӘр-бӘрлерӘқдӘ мӘнеп-сҰнаус+з. СӘн, жол бермеқдер! Шариүатңа сай +зара кеқесӘп отҰрҰқдар. ТҚйген ойларҰқ зорайҰп тек сол үана д&рҰс сиÇңтҰ к+рӘнуӘ мҚмкӘн, одан саң болҰқдар! ұңҰлас рисалесӘндегӘ ережелердӘ ірдайҰм естен шҰүармай ескерӘп отҰрҰқдар. Юйтпемесе үантай ңайшҰлҰң осҰ кезде Рисалей-Н&рүа кҚллӘ зиÇн тигӘзуӘ мҚмкӘн. Сендерден несӘн жасҰрайҰн, онҰ ңазӘр Фійзи де Юмин де бӘледӘ, араларҰқдаүҰ тҚкке т&рңҰттҰқ мӘнеп-сҰнау мҰна жаңтаүҰ бӘзге дейӘн керӘ ісерӘн тигӘзгендей. Олай дейтӘнӘм, еш хабарҰм жоң,

— 258 —

бейхабар болсам даүҰ ол туралҰ екӘ хат жаздҰм жіне жанҰм ңаттҰ алақдап Бау-ай, дӘн д&шпандарҰ таүҰ да тиӘсӘп, шабуҰл жасадҰ ма екен?" деп ңиналүанҰм рас. ЮрӘ сол зиÇндҰ оңиүанҰқ кесӘрӘнен, мҚбарак ХусревтӘқ келуӘмен жақа бӘр серпӘн, ңарңҰндҰлҰң пайда болҰп бӘзге "Хизб-Ә Н&риÇнҰқ" соқҰна жазҰлуҰ тиӘс мӘніжат жазбрҰнан бес кҚн кеш ңалдҰ. Мен онҰ он бес кҚн б&рҰн келедӘ деп кҚткен едӘм. КемшӘлӘксӘз адам болмайдҰ, ірӘ баңталас адамдар ірңашан табҰладҰ. Дегенмен Рисалей-Н&рдҰқ батҰр шікӘрттерӘ кезкелген ңиҰндҰңңа мойҰмай жеқӘп келгемам жіӘлдӘ иншаллаҒ осҰ ңиҰн-ңҰстау кезеқде де жеқӘске жетедӘ деп ойлаймҰн. ЯздерӘнӘқ кӘршӘксӘз таза ниеттерӘ мен ҰстҰң ҰңҰластарҰн саңтап, ңҰзметтерӘн тоңтатпайдҰ деп бӘлемӘн. Сендер материалдҰң т&рүҰда саңтболмайаларҰн менен жаңсҰ бӘлесӘқдер. Алайда, Хусрев пен РҚшдҚ Рисалей-Н&р ңҰзметӘнде Қлкен р+л ойнайтҰнҰ рас ірӘ айналасҰнда Рисалей-Н&рдҰқ белсендӘ шікӘрттерӘ бар. СонҰмен ңатар ХафҰз Али, Тахири, ХафҰз М&стафа, КӘшӘ АйлаүанРисалей-Н&р ңҰзметӘнде мол табҰсңа жетуӘ арңҰлҰ +здерӘнӘқ маңб&л жандар екенӘ белгӘлӘ болдҰ. Олай болса ол екӘ топ бастаүҰ екӘ к+з секӘлдӘ тату-тіттӘ, ауҰзбӘршӘлӘкте болуҰ керек. Сонда үана мҰна ауҰр жҚктӘ, ңҰмбат ңазҰрахманрңалап жҚре аламҰз. БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке сілем айтҰқдар.

Сауа ауҰлҰнҰқ Н&р медресесӘнӘқ ңҰмбаттҰ бӘр тілабасҰ, аүаш &стебеп бметтӘқ жазүан тамаша, ҰңҰластҰ +леқӘне дін риза болдҰң, ол топтамаүа ендӘ. ЮсӘресе Рисалей-Н&рдҰқ орҰндҰүҰнан бейкҚні жандар тҚспегенӘн жіне «Ол н&рлҰ оридҰқ на отҰрүандар +рттен, дӘнсӘздӘктен аман боладҰ!» деген с+здерӘ ңаттҰ ісер еттӘ. Бейне бӘр кідӘмгӘ «Зіхра» медресесӘнӘқ шҰнайҰ бӘр тілабасҰ болашаңтаа уаңҰшаңңа саÇхаттап бӘздӘ ж&бату ҚшӘн келгендей болдҰ ірӘ бейкҚні, жанҰ таза тілабалар к+бейӘп жатңанҰн сҚйӘншӘлептӘ.

Рисалей-Н&р алүаш жазҰлҰп жатңанда т&қүҰш жазҰп к+бена аңҰШамлҰ ХафҰз ТіуфиңтҰқ ж&байҰ, марң&м Зіхра, мен сол Барлада болүанҰмда ШамлҰ ХафҰз Рисалей-Н&рдҰ к+шӘрӘп жазуҰ ҚшӘн кҚйеуӘнӘқ орнҰна отҰн арңалап отҰн таситҰн. ХафҰз н&рлардҰ жазсҰн деп онҰқ ж&мҰстарҰн +зӘ атңаратْ اَجْз сол марң&мнҰқ
— 259 —

жасаүан жаңсҰлҰүҰ ҚшӘн онҰ Рисалей-Н&рдҰқ ңайтҰс болүан хас тілабаларҰ арасҰна сол кезден бастап ңосҰп д&үамҰзүа ортааүҰ даан едӘк б&дан кейӘнде, д&үа етемӘз.

بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Б&л жолҰ менӘ ңуанҰшңа б+леген ірӘалҰ Қш еткӘзген жіне наң осҰ кездерӘ к+қӘлӘмдегӘ уайҰмнан ң&тңарүан жіне Спарта уілаÇтҰ маүҰнауи тҚрде Зіхра медресесӘне айналүанҰн к+рсеткен жіне СпарталҰң шікӘрттер табандҰлҰңта, адалдҰңта бірӘнен алда екенӘн ділелдеген Рисалей-Н&рдҰқ белсе-Ә Н&рӘ жазүан т+рт хаттҰ алдҰң. Хатта аттарҰ аталүан хас бауҰрларҰмнҰқ Рисалей-Н&рүа ңҰзмет етуӘ, ңаламмен жірдем етуӘ, бӘзге достҰң шҰрай танҰтуҰ, жанкештӘ бауҰрдай болуҰ; мӘне б&л мҰна с&мдҰң заманда, м&ндай ңиҰн-ңҰстау кезеқде Раббани инает, Ү&дҰп. ОсжарҰлңауҰ деп тҚйдӘк. Н&р фабрикасҰндаүҰ Алилер мен ТахирилердӘқ с&ратҰп жатңан м&үжизалҰ Ү&ранҰмҰз жіне Иүжаз-Ұ Ү&раннҰқ ңосҰмшаларҰ екеуӘ бӘрге ұстамб&лда, ХафҰз Юмин бауҰрҰмҰзда. Ол онҰ басңаларүа оңҰтҰп ірӘ к+шӘрӘп жаздҰрҰ кифааласақдар, менӘқ кӘтабҰмдҰ ХафҰз Юминнен алҰқдар да орнҰна сендердегӘ керемет ңосҰмшасҰмен бӘрге жазҰлүан кӘтаптарҰқнҰқ бӘреуӘн берӘқдер, жанҰнда т&рсерӘ ال Ү&ран КірӘмнӘқ соқүҰ жазҰлүан н&сңасҰн ңажет болүанда жіне баспаүа бастҰру ҚшӘн келгендерӘқде ұстамб&лүа жӘберемӘн. ХусревтӘқ &заң жіне ісерлӘ де ң&ндҰ хатҰ сондай-аң, ңасҰнда ңаҒарман РҚшдҚнӘқ ңҰсңа хатҰ жіне мен ҚлӘн к+а ңҰмбаттҰ бауҰрларҰмнҰқ ңаламмен бӘзге жірдемдерӘ жіне Рисале-Н&рмен ш&үҰлданудҰ бірӘнен жоүарҰ санауҰ, сондай-аң, ХусревтӘқ де келгелӘ тҰнбастан еқбек етуӘ: мӘне б&лбӘр-еклар СпартанҰқ толҰң тҚрде Рисалей-Н&рдҰ иеленӘп бауҰрҰна басңанҰн жіне бӘр СаидтҰқ орнҰна мҰқ Саид шҰңңанҰн к+рсетедӘ. Ү&дайүа мҰқ да бӘр шҚкӘр, сансҰз мадаң. М&үжизаүа толҰ Ү&ранҰмҰздҰқ баспадан бие, аб, м&ңабасҰ ңапталуҰ отҰз мҰқ лира т&ратҰн болса б&л
— 260 —

киелӘ міселенӘ ізӘрге кейӘнге шегеруге тура келедӘ. Ріфіт мҰрзанҰқ бӘздӘ тақүалдҰрүан тақүажайҰп ірӘ ерекше хатҰнҰқ бас жаүҰндаүҰ жазбанҰ лахикаүа үибрат боларнҰ лас маңсатта жазҰп ңойдҰң. ЮсӘресе, «Юні мен Зірре» туралҰ ОтҰзҰншҰ С+здӘ ірбӘр мҚмин жаттап алуүа мӘндеттӘ.." дегенӘ сондай-аң, сол рисаленӘ оАр-ождан кейӘн Барлада Абдрахим атҰн иеленген жіне "ç, Рахим! ç, Рахим!" зӘкӘрӘн естӘртӘп айтатҰн мҚбарак мҰсҰңңа &ңсас басңа мҚбарак бӘр мҰсҰң, азан оңҰлҰп жатңанда ң&штарлана адам сиÇңтҰ тҰаңҰт к бӘздӘ де сендер сиÇңтҰ тақүалдҰрҰп, ңуанттҰ. Б&л М&хаммедтӘқ (с.а.у) азанҰ жаңҰнда ңайта ңалпҰна келӘп, оңҰлатҰнҰна ишара, сҚйӘншӘ хабар деп ңабҰлдадҰң.

ХатшҰ Осман мен Мехметсңа ңа сҰндҰ Ү&ран ңҰзметӘнде еқбегӘ сӘнген, аса ңҰмбаттҰ темӘр &стасҰ МехметтӘқ де к+рген тҚсӘ +те мақҰздҰ. АллаҒ ңайҰрҰн берсӘн. Ол Спарта ңаласҰна ңатҰстҰ бӘр жаңсҰлҰңтан хабар беретӘн мақҰздҰ сҚйӘншӘсӘ. Ріфіт бауҰрҰмҰздҰқ хатҰ т+рт т&рүҰдан мезетӘн а ңҰлдҰ. ОнҰсҰз да б&рҰннан берӘ менӘқ ойҰмда Хусрев, Ріфіт, РҚшдҚ бірӘ бӘр кӘсӘдей болатҰн. АллаҒңа шҚкӘр, олардан кҚткен ҚмӘтӘм аңталҰп, адалдҰүҰн, табандҰлҰүҰн саңтап келедӘ. Сондай-аң, ХусревтӘқ, ХхадистлидҰқ хаттарҰнда атҰ аталүан ңайсар бауҰрларҰма жіне хатшҰ Осман мен Мехмет ЗҚхдҚге жіне СпарталҰң ХафҰз Алиге, СауанҰқ ңаҒарман батҰрларҰна жеке-жеке сілем ірӘ д&үа етемӘз. ОсҰ хаттҰ жазҰп отҰрүансол жеалей-Н&рдҰқ орталҰүҰ саналатҰн СабридҰқ хатҰн Юмин алҰп келдӘ. АшҰп оңҰүанҰмҰзда, ңуақшҰлҰң туралҰ жазҰптҰ. Онда, МӘніжат рисалесӘнӘқ к+птеп жазҰлүан кезде берекет келӘп жақбҰр жауүанҰ, ИліҒи рахҰм паңҰр-п&ңаранҰ аÇп, медет бзӘрге айлҰ жазҰлҰптҰ. Ол мен ҚшӘн мақҰздҰ бӘр міселенӘ шештӘ. ОсҰ жаңта да жақбҰрүа м&ңтаждҰң +те кҚштӘ болатҰн. ЖақбҰр жауатҰндай бӘрде-бӘр белгӘ-нҰшан к+рӘнбейтӘн. М&ндай ңуақшҰлҰң кедей-кепшӘктерге ңиҰнүа соүарҰ анҰң. Мен, Қш мірте намаздан +здер бейкҚні кедейлердӘ, аш мал-жандардҰ жіне Рисалей-Н&рдҰ шапатшҰ ретӘнде атап д&үа ңҰлдҰм. Кенет діл сол кҚнӘ тҚнде кҚтпеген жерден д&үанҰқ толҰң ңабҰл болүанҰн к+рдӘк. Мен тақүала ілгӘ азүантай д&үа-тӘлегӘмр бауҰдай кҚллӘ міселеге ңандай септӘгӘ бар екенӘн бӘле алмадҰм. Мен: «С+зсӘз, +те мақҰздҰ д&үаларүа бӘздӘқ д&үамҰз ңосҰлҰп мҰқнан бӘр б+лӘгӘн ң&раүан болар!» дедӘм. ЕндӘ тҚсӘнӘктӘ болдҰ,

— 261 —

СпартадаүҰ н&рлҰ жҚздӘ жандардҰқт болү маүҰнауи д&үаларҰ бӘздӘ де ңамтҰп сол рахҰмнан Қлескер ңҰлдҰ. ТӘптӘ д&үа кезӘнде артҰмнан бӘреулердӘқ «імин» деген с+здерӘн естӘгенӘмдӘ жақа үана ФійзӘл тарттҰм. М&нҰ оүан сіл ертерек айтңанҰмда онҰқ мен туралҰ асҰра сӘлтеп маңтап жӘберетӘн ідетӘ бойҰнша жаңсҰ ойҰн реттей алмас едӘм. ЯйткенӘ ол &стазҰна к+п мін берӘп, артҰң Қлес бередӘ. Сабри еу жас хатта, СҰддҰң СҚлейман жіне БарлалҰң бауҰрларҰмҰздҰқ сілемӘн жолдап, б&рҰқүҰдай тҰүҰз байланҰс ң&ратҰнҰн жазҰптҰ. Б&л, менӘқ БарладаүҰ +мӘрӘмдӘ еске тҚсӘрдӘ. Мен де оларүа к+п-к+п сілем айтамҰн. МҚбарак ХусревтӘқ хатҰнда хас бауҰрларҰмҰзолдайм, РҚшдҚ, Катиб Осман, Осман Н&ри, АтҰф жіне Фійзи жазүан рисалелердӘ жідӘгер ретӘнде бӘзге сҰйүа тартңанҰн жазадҰ. Хаң Таүала оларүа +здерӘ ңанша ірӘп жазүан болса сонша ірбӘр ірпӘне мҰқ сауап жазсҰн, імин.

ҺазизуӘ іри бауҰрларҰм!

СаңтҰң ірңашан жаңсҰ. ОнҰсҰз да ХазретӘ Имам-Ұ Али (радиаллаҒ анҒ) кіраматтҰ тҚрде бӘзге саң болудҰ б&йҰрадҰ. ОсҰ кҚндерӘ шҰүҰс аймаңта жақа бӘр оңиүа болҰптҰ.

Арүалар пайүамбарҰмҰздҰқ ңабӘрӘнде ңҰзмет еткен шҰраңшҰ Шійх Ахмед дейтӘн кӘсӘ "Пайүамбар +сиетӘ" аттҰ кӘтаптҰ мҚрид-халифаларҰ тарапҰнан жарҰңңа шҰүарҰп кеқӘнен тарап кетӘптӘ. Б&л оңиүа сол аймаңта н&рүа ңҰзм ңҰлүап жҚрген ңаҒарман СалахаддиннӘқ бӘршама саңтануҰна себеп болдҰ. СаÇсат атаулҰдан жоүарҰ, саÇсаттҰқ деқгейӘне т+мендемейтӘн Рисалей-Н&р ңҰзметӘ ондай саÇси ңозүалҰстармен ңатҰсҰ жоң екенӘн к+рсету ҚшӘн бауҰрҰмҰз саңтҰң ережелеكُمْ وңтап &стануүа, ңҰзметӘн уаңҰтша тоңтата т&руүа міжбҚр болҰптҰ. БҚгӘн, Анкараүа бес айүа бӘр ңҰзмет ҚшӘн кетӘп барҰп жатҰп бӘзге ат басҰн б&рҰп, келӘп кеттӘ. ОнҰ бӘр тҰқшҰ ақдҰп жҚр екен рӘ сійн ерӘп ол да келдӘ. Мен ілгӘ тҰқшҰүа, Салахаддин кетӘп ңалүан соқ бҰлай дедӘм:

Рисалей-Н&р жіне одан толҰң дірӘс алүан бӘз шікӘрттерӘ дҚниÇлҰң саÇсатңа пайдаланбаң тҚгӘлӘ Рисалей-Н&рдҰ үаламүа ң&рал ретӘнде пайдалана алмаймҰз, осҰ кезге сетӘлгде ң&рал ңҰлҰп пайдаланүан емеспӘз. БӘз дҚниÇнҰ үана ойлайтҰндардҰқ дҚниÇсҰна араласпаймҰз. БӘзден кҚмінданҰп ңауӘптену аңҰмаңтҰң.

— 262 —

БӘрӘншӘден: БӘзге саÇсатңа араласуүа Ү&ран р&ңсат бермей тҰйҰматҰн ңн. ЯйткенӘ алмастай ң&ндҰ аңиңаттар дҚниÇң&мар адамдардҰқ назарҰнда ійнек дірежесӘне тҚсӘп ң&нҰн жоүалтадҰ.

ЕкӘншӘден: МейӘрӘм, ар-ождан, аңиңат бӘздӘ саÇсатңа жӘбермейдӘ. ЯйткенӘ жазК+п жаа лайҰң дӘнсӘз мҚнафҰң оннҰқ екеуӘ болса ңалүан жетӘ-сегӘзӘ бейкҚні, бейшара, бала-шаүа, ілжуаз, ңарттар. Ал, ңиҰншҰлҰң келсе сол сегӘз бейкҚнілар білеге &шҰрайдҰ, анау екӘ мҚнафҰң дӘнсӘзге ешнірсе оүҰзҰнҰ да мҚмкӘн немесе аз шҰүҰнмен ң&тҰлҰп кетедӘ. Сол ҚшӘн саÇси жолмен, билӘкке ңарсҰ шҰүҰп, тҰнҰштҰңтҰ б&зҰп ірӘ нітижесӘ белгӘсӘз Әске кӘрӘсу Рисалей-Н&рдаүҰ мейӘрӘм, жңҰүаннлҰң, хаң пен аңиңатңа ңайшҰ, оүан ол жол бермейдӘ, шікӘрттерӘне, тҰйҰм саладҰ.

шӘншӘден: Б&л елге, б&л халҰңңа, жіне елдӘқ билӘк басҰндаүҰларүа ңандай жаүдайдсодан Ұн Рисалей-Н&р аса ңажеттӘ, олар ауадай м&ңтаж. Одан ңорңудҰқ немесе ңарсҰ болудҰқ орнҰна ңолдау к+рсетӘп тӘптӘ дӘннен безгендердӘқ +зӘ дӘндар тҚрде, онҰқ ідӘлеттӘ ереже-зақдарҰна жаңтасҰп, ңабҰлдауҰ керек. Юрине, мҚлдем халҰңңа жау, отанҚрмӘн.ңан, дӘн Исламүа ңиÇнатшҰл адам болса, ол басңа міселе. СебебӘ, б&л халҰңтҰқ, осҰ елдӘқ ңоүамдҰң +мӘрӘн, саÇсатҰн анархиÇдан саңтап ңалнӘсӘ бне ңауӘп-ңатерден аман алҰп +ту ҚшӘн бес негӘздӘ орҰндау ңажет тӘптӘ шарт.

БӘрӘншӘсӘ: МейӘрӘм. ЕкӘншӘсӘ: Ү&рмет. шӘншӘсӘ: СенӘм. (ңауӘпсӘздӘк) Т+ртӘншӘсӘ:рүа ер мен халалдҰ ажҰрата бӘлу, харамнан ңашу. БесӘншӘсӘ: БетӘмен кетуден, лаүҰп бос жҚруден тҰйҰлҰп, тіртӘпке баүҰну.

МӘне, Рисалей-Н&рдҰқ ңоүамүа ңатҰстҰ жаүҰ осҰ. Ол осҰ бес негӘздӘ жҚзеге ас жатңаелдӘқ ңауӘпсӘздӘгӘне, тҰнҰштҰүҰна кепӘлдӘк бередӘ. Рисалей-Н&рүа тиӘсӘп кедергӘ болатҰндар бӘлӘп ңойсҰн, олардҰқ ірекеттерӘ халҰңтҰ анархиÇүа итерӘп елдӘқ, ңоүамнҰқ тҰнҰштҰүҰн б&зу, остамб&ңастандҰң болҰп табҰладҰ. ОсҰ с+здерӘмнӘқ ңорҰтҰндҰсҰн ілгӘ тҰқшҰүа айттҰм. СосҰн: "СенӘ жӘбергендерге мҰнанҰ айт!" - дедӘм:

"Он сегӘз жҰл бойҰ бӘр рет болсҰн жан тҰнҰштҰүҰ ҚшӘн +кӘметке арҰзданбаүан... жиҰрма бӘр айдан берд&үалаÇнҰ астан-кестенӘн шҰүарҰп жатңан соүҰстҰ с&рап хабар алмаүан... лауазҰмдҰ, жоүарҰ дірежелӘ шенеулӘк танҰстарҰ ңол &шҰн берейӘк дегенде

— 263 —

олардан к+мек с&рамаүан... осҰнд Ауа-р кӘсӘден ңорңҰп, кҚдӘктенӘп, дҚниÇмҰзүа араласадҰ деп уайҰмүа салҰнҰп басңан ӘзӘн ақдҰп мазасҰн алуүа болама? Не ңажетӘ бар? Одан не пайда? Оүан тиӘсу аңҰмаңтҰң екенӘн аңҰмаңтар да бӘлетӘн болар!" ЮлгӘ тҰқшҰ орнҰнан т&рҰп кете бар-дҰ. БарлҰңса ңҰмларҰма, ісӘресе негӘзгӘ белсендӘ шікӘрттерге, баспамен айналҰсатҰндарүа ісӘресе "Хизб-Ә Н&риÇнҰ" жайҰп, таратушҰ ХафҰз Али, ңаҒарман Тахири мен ХафҰз М&стафаате к+е ж&байҰна жеке-жеке сілем.

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм!

Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр етемӘн, мҰна с&мдҰң заманда сендердей ҰңҰластҰ, ҰнталҰ, кӘшӘпейӘл, жанкештӘ бауҰіне жа нісӘп еттӘ. ОсҰ жолҰ Хусрев, ХафҰз Али, ХафҰз М&стафа, КӘшӘ Али т+ртеуӘнӘқ бӘр-бӘрӘне арнап жазүан хаттарҰн оңҰдҰм. ОңҰп отҰрҰп шҰн жҚректен ңуанҰш, шексӘз алүҰс,ійн ХаҰлҰң сезӘндӘм. Б&л ңҰмбаттҰ бауҰрларҰмнҰқ ңаншалҰңтҰ ңайраттҰ да жӘгерлӘ, рухани жоүарҰ міртебелӘ екенӘн, Рисалей-Н&р ңҰзметӘнде жанҰн пида етуге дайҰн екенӘн тҚсӘндӘм. ЮрӘ Рисалей-Н&р осдӘ Қш ңуаттҰ да таза, жҚректӘ ҰңҰластҰ да ңайсар жандарүа тапсҰрҰлүандҰңтан ендӘ Рисалей-Н&р жеқӘлмейтӘнӘне к+зӘм ібден жеттӘ. М&ндай мҰңтҰ ауҰзбӘршӘлӘк, ҰнтҰмаң онҰ ірдайҰм жНегӘзӘ, жарңҰрата тҚспек.

Иі, бауҰрларҰм! Сендер ҰңҰластҰқ мінӘсӘн тҚсӘнӘп, ережелерӘн берӘк саңтап келесӘқдер. М&ншама алауҰздҰңңа итеретӘн себептер бола т&ра ауҰзбӘршӘлӘктӘ саңтап ңалу Қлкен ерлӘк, тақүажа Дегениүа. ХафҰз АлидҰқ шҰнҰмен ерекше кӘшӘпейӘлдӘлӘгӘ, инабаттҰлҰүҰмен ңоса ҰңҰласҰ жіне бауҰрлар арасҰнда +зӘн жасҰрҰп, к+рӘнбеуӘ... ал ХусревтӘқ расрас еке саңтҰң шараларҰн менен де кҚштӘ бӘлетӘн к+регендӘгӘ жіне ХафҰз Али секӘлдӘ жаннҰқ ҰстҰң ҰңҰласңа ие болуҰ, кӘшӘпейӘлдӘгӘ айтарлҰңтай керемет ңасиет. Ал, кетӘпМ&стафанҰқ н&р ңҰзметӘнде кҚш-жӘгерӘ, сонҰмен ңатар адалдҰүҰ мен жанңиÇрлҰң тҚрдегӘ берӘлгендӘгӘ, сондай-аң, Абдрахман, ЛҚтфҚ, ХафҰз Али маүҰнасҰна ие рухҰ ҚлкенолҰп тАлидҰқ Рисалей-Н&р ңҰзметӘн бірӘнен жоүарҰ ңойҰп +мӘрӘнӘқ бастҰ маңсатҰ деп бӘлуӘ жіне ӘрӘткӘ болар оңиүаларүа мойҰмай т+теп беруӘ: мӘне, сендердӘқ хаттарҰқнарүан посҰнҰ тҚсӘндӘм.

— 264 —

Діл осҰлай, айнҰмай міселемен байланҰстҰ ңаҒарман Тахири да солай екенӘне еш шік, шҚбі жоң. ОсҰ аталүан алтҰ негӘзгӘ шікӘрт, б&л соқүҰ уаңҰтша шабуҰлдан +зара шҰди гҚлуҰзбӘршӘлӘктерӘн саңтап, бӘр-бӘрӘне демеу болҰп, бӘр жеқнен ңол, бӘр жаүадан бас шҰүаруҰ алтҰ жҚз тӘптӘ алтҰ мҰқ рухани ңуатңа ие...деп АллаҒ таүалаүа Рисалей-Н&р атҰнан сансҰз шҚкӘр еттӘк ірӘ тарҰ рдӘ ң&ттҰңтаймҰз. СпарталҰң хас, ҰңҰластҰ бауҰрларҰмҰз жазүан соқүҰ хатта Мехмет ЗҚҒдҚ, ХафҰз Али туралҰ айтҰлмаүандҰңтан уайҰмдай бастадҰм. ЖаүдайларҰ ңалай, ешнірсе мазалап жҚрген жоң па екен?

нӘқ СпңлҰ тарапҰнда, ң&штарлана, ҰңҰласпен ңҰзу ңҰзмет етӘп жҚрген Хасан АтҰф бауҰрҰмҰздҰқ жазүан хатҰнан тҚсӘнгенӘм:

Ол жерде ңҰзметтӘ тоңтату маңсатҰнда жасҰрҰн тҚрде кейбӘр молда-имамдар кейбӘрболмасатңа кӘрген адамдардҰ пайдалҰнҰп кедергӘ болуда екен. Дегенмен бӘздӘқ &станҰм-жолҰмҰз болҰмдҰ ірекет ету. Олармен айтҰсҰп-тартҰспаң тҚгӘл басңа жолдаүҰлардҰ ойлауүа да &станҰмҰмҰз р&ңсат бермейдӘ. Сондай-аң, бӘз Рисалей-Н&рүа т&тҰнушҰ ӘздеугеӘрде аттӘ емеспӘз, т&тҰнушҰлар +здерӘ келӘп, жалҰнсҰн.

Ол бауҰрҰмҰз шҰнҰмен +те ҰңҰластҰ ірӘ тҰм садҰң, адал. ҮаламҰ ңалай болса жҚрегӘ де, рухҰ да ай бӘркеремет. Дегенмен бауҰрҰмҰз бірӘн бӘрден ірӘ керемет, болуҰн ңалайдҰ. Сол ҚшӘн де мазасҰ кетӘп бӘраз ңиналадҰ. МҚмкӘн болүанҰнша Ғім саң болсҰн, Ғім жақадан бастаүан имам-молдалармен айтҰс-тартҰсбен д&лаң болсҰн. ИншаллаҒ, Хаң таүала оүан сіттӘлӘк берер. Ол аймаңта +зӘ сиÇңтҰ ҰңҰластҰ, ңҰзметке негӘз болар шікӘрттер табар, білкӘм тауҰп та алүан шҰүар. БӘз ілидҰқ а онҰ жіне онҰқ айналасҰна жиналүан Рисалей-Н&р шікӘрттерӘн ң&ттҰңтаймҰз. ОлардҰқ атңарүан аз ңҰзметтерӘ бӘз ҚшӘн к+п. Мен б&л жаңта болҰп, олармен не хабарласа, не аңҰлисалеслмаүандҰңтан сендер менӘқ орнҰма ол бауҰрларҰмҰзүа сілемӘмдӘ айтҰп ірӘ маүҰнауи табҰс сауаптарҰма хас шікӘрттермен бӘрге АтҰфтҰқ адал жолдастарҰ деген атпен ортаң анашҰр жіне кҚнде тақертеқ ңасҰмҰзда бӘрге болатҰнҰн бӘлдӘрӘқдер.

— 265 —

Һазиз, адал, к+кӘрегӘ оÇу, шҰнайҰ да ҰнтҰмаүҰ жарасңан, мҚбарак бауҰрларҰм!

Мен де сендераббанитҰңтаймҰн. СебебӘ сендер жҰн мен адам шайтандарҰнҰқ айла ідӘстерӘн Әске асҰрмай тастадҰқдар. Хаң таүала сендердӘ осҰ Н&р ңҰзметӘнде ірдайҰм сіттӘ, табҰстҰ ңҰлсҰн, імин. АллаҒ таүала сендерге міқгӘ баңи риза болсҰн, імин. БӘр кездерӘ Барладн шікӘл тариңаттҰқ толҰң шежӘресӘн реттеп, ңаүазүа тҚсӘруге ХафҰз Али мен Хусрев бӘраз еқбек еттӘ. Мен сол кезде-аң, осҰ екӘ кӘсӘнӘқ болашаңта Рисалей-Н&рүа к+п ңҰзмет е Әзбасн, олар екӘ к+з секӘлдӘ екӘ жаңтан ңараүанмен бӘрдей к+редӘ деп зор сенӘммен ҚмӘт еткенмӘн. Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, сол ҚмӘтӘм сол кезден бастап аңталҰп келедӘ, аңталуда, толҰң аңталмаң.

териалҰрларҰм!>Сендер +зара болүан азүантай кемшӘлӘктердӘ ҚлкейтӘп, зорайтпақдар. Тек мен емес, білкӘм аңиңаттҰ тҚсӘнгендер, Спарта жіне сол аймаңтаүҰ Рисалелайша:шікӘрттерӘнӘқ үажайҰп адал, ңайсар ірӘ бауҰрмал, ҰңҰластҰ ірӘ батҰр екенӘн жаппай естӘ, растайдҰ. ЯйткенӘ олар, мҰна с&мдҰң заманда бҚлӘк шҰүарҰп, араамҰн. ткӘ салатҰндар к+п бола т&ра ауҰзбӘршӘлӘк пен ҰнтҰмаң-бӘрлӘктерӘн саңтаүандарҰқдҰ, ҰңҰластҰ ңҰзметтерӘқдӘ естӘп жатҰр. М&ншама дауҰл-соңпр аптаисалей-Н&рдҰ тоңҰрауүа &шҰратпай, н&рҰн с+ндӘрмей керӘсӘнше одан ірӘ лаулатҰп, жандандҰрҰп жӘбердӘқдер. БӘздӘ де н&рландҰрҰп Ұнта-жӘгерӘмӘздӘ оÇттҰқдар. ЮсӘресе к+ктем кезӘнде жалпҰлама бейңамдҰң, т&рАдл" муңҰметӘ жайлаүан ңиҰн-ңҰстау кезеқде осҰндай керемет Ұнта-ҰңҰлас, ңайрат-жӘгермен Рисалей-Н&рүа ңҰзмет ету, шҰнҰнда АллаҒтҰқ бӘр жарҰлңауҰ. СендердӘ шҰн жҚректен ң&ттҰңтаймсңасҰнламдарҰн бӘздӘқ атҰмҰздан пайдаланҰп, рисале жазуүа ниет еткен алтҰ &йҰмшҰл бауҰрҰмҰздҰ жанҰ бӘр, денесӘ алтау жіне алтҰ жақа жас Саид орнҰна ңабҰл еттӘм жіне жиҰрма бос болҰрҰмҰздҰ жиҰрма бӘр Абдрахман, Абдулміжит деп ңабҰлдадҰм. Хаң таүала олардҰқ ңаламҰнҰқ ңара сиÇсҰн - сахих хадисте айтҰлүандай - ірбӘр тамшҰсҰн жҚз тамшҰ шіҒид ңанҰндай махшар кҚнӘ, Қлкен тдӘрӘн а ңҰмбаттҰ ңҰлҰп, амал діптерӘне солай жазҰлуҰн нісӘп етсӘн, імин. НаңҰштап жазатҰн, жаздҰ керемет Мехмет пен АсҰмнҰқ ӘзбасарҰ БабажаннҰқ тӘрӘ ірӘ Рисалей-Н&р ңҰзметӘнде жҚргенӘн естӘп ңаттҰ ңуандҰм.

— 266 —

Һазиз,иетпенбауҰрларҰм!

Марң&м Мехмет ЗҚҒдҚнӘқ ңайтҰс болүанҰ шҰнҰмен-аң Рисалей-Н&р т&рүҰсҰнан алүанда Қлкен шҰүҰн, кҚллӘ зиÇн. БӘраң, Ү&дайүа сансҰз шҚкӘр, ол кӘсӘ аз уаңҰттҰқ ӘшӘнде РисҚзуге,&рүа к+п ңҰзмет еттӘ. Ол ңҰрҰң-елу жҰлда атңарҰлатҰн н&р мӘндетӘн сегӘз-он жҰлда тімамдадҰ. Ол ірӘ арамҰзда н&р шеқберӘмӘзде. Ол, адал ңҰзметӘнӘқ саÇсҰндаойша жауи тҚрде бар, +мӘр сҚруде. ЖаңсҰлҰң жасау жаүҰмен +лген жоң, ірдайҰм амал діптерӘне мол сауап жазҰлуда.

ТӘптӘ мен ертеректе атҰн атап т&рҰп бернеше рет Рисалей-Н&н фінибасҰ деген кезде онҰ жҚз мірте сондай-аң, онҰ Рисалей-Н&рүа сҰйлаүан марң&м ікесӘн маүҰнауи табҰс-сауаптарҰма ортаң ңҰлүанмҰн. Сондай-аң, ңазӘрде атҰн атап т&рҰп кейде елу есеге жуҰң ҚлесӘн алуебереймек, онҰқ рухани табҰсҰ артҰп молаŞда. Хаң таүала онҰқ тума-туҰстарҰна жімил сабҰр, +зӘн кімӘл маүфирамен жарҰлңасҰн, імин.

Ол +зӘнӘқ берекелӘ ңаламҰн бӘзге атаүан-дҰ. Мен де онҰ Ғім АбдрахмахатҰқд АбдҚлміжид орнҰна ңабҰлдаүан едӘм. Ол маүан, бейне бӘр ңайтҰс болмаүандай, ңаламҰ ірдайҰм жазҰп жатңандай к+рӘнедӘ. ЕкӘ жҚзге жуҰң бейкҚні сібилерге ҚйӘнде Ү&ран ҚйретӘп, Рисалей-Н&рдҰ дірӘс берген ол мҚбарак жан діл Абдрахман секӘлдӘ азан Саита &заң жҰлдар жасалатҰн ңҰзмет етӘп, аÇңтап кеттӘ. БауҰрҰмҰз Катиб ОсманнҰқ ол кӘсӘ туралҰ жазүан тамаша естелӘгӘ лахиңаүа ендӘ. РасҰмен де ол кӘсӘ сол жазҰлүан естессаламлайҰң. ИншаллаҒ, Спартада оүан &ңсас ңҰзмет ететӘндер талайҰ шҰүадҰ, с+йтӘп осҰ +кӘнӘштӘқ орнҰн толтҰрар. МенӘқ атҰмнан онҰқ анасҰна, бала-шаүасҰна к+қӘл Ә шартҰқдар.

Рисалей-Н&рдҰқ аса мақҰздҰ шікӘртӘ Хулуси мҰрзанҰқ мақҰздҰ бӘр хатҰн оңҰдҰм. РасҰнда, ол бауҰрҰмҰз алүҰ шепте, озат шікӘрт. Мен онҰ ірдайҰм ңолҰнда ңалам, Рисалей-Н ірӘ сш&үҰлданҰп отҰрадҰ деп бӘлемӘн. ЮрӘ менӘқ Қндеу-с+здерӘме еқ бӘрӘншӘ тҰқдаушҰм. ОнҰқ с&раңтарҰна жауап ретӘнде жазҰлүан Мектубат рисалелерӘ жіне онҰқ жазүан шҰнайҰ хаттарҰ, +зӘнӘқ орнҰна к+птеген жандардҰ Рисалей-Н&р шүалар не тарттҰ ілӘ де тартуда. ЯзӘнӘқ дегенӘндей ол бӘзден алҰста емес. КҚнде бӘрнеше мірте бӘргемӘз. ЮрдайҰм хабарласҰп т&рамҰз. Сендермен с+йлескен кезде ХулусидӘ де ойлап отҰрмеге ңСабри ол арңҰлҰ менӘмен хабарласҰп

— 267 —

т&ратҰнҰ секӘлдӘ менӘқ орнҰма да онҰмен с+йлесӘп т&рсҰн. БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем.

Һазиз, адал бауҰқүажай!

Сендер жӘберген +те мҚбарак ірӘ пайдасҰ зор н&рлҰ сҰй-кіделерӘқдӘ жіне алмас ңаламнан шҰңңан жідӘгер-естелӘктерӘқдӘ алдҰң. Хаң таүала онҰ жасол таалам иелерӘне ірбӘр ірпӘне он рахҰм-сауаптан жазсҰн, імин. ОсҰ н&рлҰ Үарттар рисалесӘнӘқ белгӘлӘ бӘр маүҰнада кіраматҰ бар, бҰлай:

Аманат есӘктӘқ діл аузҰна келгенде сегӘз жҰлдан берӘ ңасҰма тек екӘ мірте келген осҰқ иншатҰқ ңарт +кӘл имамҰ, жергӘлӘктӘ ікӘмшӘлӘктӘқ бастҰүҰмен бӘрге кҚтпеген жерден келе ңалдҰ. Юмин де аманаттҰ есӘктӘқ аузҰна ікелген-дӘ. ЮрӘ діл сол кҚнӘ ңарттар рисалесӘ аманат боп келгенде осҰ ңалада Рисалей-Н&рз, Спами ңарттардҰқ басшҰсҰ ретӘндегӘ екӘ аңсаңал, екӘ аймаңтан бӘраң екеуӘнӘқ ңолҰнда бӘршама ңатҰң тібірӘк ретӘнде алҰп келдӘ. ЮрӘ діл сол кҚнӘ Спарта ңаҒарман шікӘрттерӘнӘқ уікӘлӘ жі ЮрӘ зге бар болүанҰ Қш рет келген Хилми мҰрза бӘр кҚндӘк ңашҰң жерден келӘп, кҚтпеген жерден ілгӘ аманаттар ңолҰмҰзда т&рүанда бейне бӘр сол ңарттҰйлҰңтардҰ к+руге келгендей келӘп ңалдҰ.

ТаүҰ да діл сол мезетте н&рдҰқ бӘр-екӘ кіраматҰна б+ленген Хайри дейтӘн шікӘрт жіне Рисалей-Н&рдҰқ таү тақүабелсендӘ шікӘртӘ жіне Дадай ауҰлҰнан келген ФуадтҰқ барлҰүҰ бӘрге келуӘ жіне ңолҰмҰздаүҰ аманаттҰқ ҚшеуӘн ұстамб&лүа оңҰту ҚшӘн ФуадтҰқ алҰп кетуӘ; ілбетте б&л оңиүалар кездейсоң емес жіне +зара &йҰмдасңан емес керӘсӘнше б&л ңарттар рисалес б&л ан ңошамет болҰп табҰладҰ. ЮрӘ осҰ аймаңңа болҰмдҰ ісерӘ болатҰнҰна ишара.

БауҰрларҰм! НегӘзгӘ алтҰ ң&рҰлтайшҰлардҰқ ӘшӘнен екӘ Али мен Тахири жіне ХафҰз М&сдей, ңсҰ соқүҰ екӘ-Қш жҰлда ісӘресе осҰ аймаңта маүан к+п к+мектестӘ ірӘ жемӘстӘ еқбек еттӘ. Б&л олардҰқ ҰстҰң ҰңҰластарҰнан жіне кҚш-ңайраттарҰнан жіне ерен еқбектерӘнен деп бӘлемӘн. Оларүа бӘз осшҰп к+ÇттаүҰ Н&р шікӘрттерӘ атҰнан +мӘр баңи ңарҰздармҰз. Олар Рисалей-Н&рдҰқ осҰ аймаңңа кеқӘнен тарап, орнҰүуҰна себеп болдҰ. Хаң таүала олардан, сптҰүҰнен міқгӘ баңи разҰ болсҰн, імин.

— 268 —

Мен б&л т&рүҰда Қмми болүандҰңтан, ңаламдарҰмен к+мектескен Н&р медресесӘнӘқ &стазҰ ХажҰ ХафҰз бен баласҰ жіне екӘ бауҰрҰ М&стафа мен Салих жіне екӘ аүайҰндҰ Ахмедде сҰрҚлеймен жіне аүайҰндҰ бес кӘсӘ барлҰүҰна ризамҰн. Олар жаппай тілаба болҰп, бӘзге жірдем етуӘ жіне Бабажан да АсҰмнҰқ рухҰн ңуантҰп сол секӘлдӘ ңҰзмет етуӘ жіне Рисаледа ЛҚтфҚнӘқ рухҰн шат-шадҰман ңҰлҰп, б&рҰқүҰ Зекаи секӘлдӘ +з мӘндетӘне ңайта оралуҰ жіне &ста Ахмет пен Катиб Осман, Мехмет ЗҚхдҚ мен Н&ри жіне тем к+терасҰ Мехмет секӘлдӘ б&рҰқүҰ киелӘ ңҰзметтерӘмен Спарта ңаласҰн н&рландҰрүан кӘсӘлерге &ңсап Үастамону ңаласҰн н&рландҰруүа ат салҰсуҰ, сондай-аң, жақа танҰсңан екӘ М&стафа таүҰ да бӘр М&стафа жіне ЮŞб бауҰрларҰмҰз ңаламдарҰірселерҰқүҰ достҰң жақартңандай менӘқ ҚммилӘгӘме Çүни жазуҰм нашар болүандҰңтан сол т&рүҰдан жірдемдесуӘ; ілбетте еш кҚмінсӘз

فَاِنَّكَ مَحْرُوسٌ بِعَيْنِ الْعِنَايَةِ

деген сҚл бермхабардҰ растайдҰ.

Һазиз, адал, мҚджахид бауҰрларҰм Хасан АтҰф жіне онҰқ адал достарҰ!

БӘрӘншӘден:>ОсҰ ңасиеттӘ, берекелӘ Қш айларҰқ ң&ттب د 30Ұн! Сендер жазүан рисалелердӘ сондай-аң, Рисалей-Н&рдан ажҰрамаудҰқ жіне табандҰлҰңтҰқ белгӘсӘ ретӘндегӘ жазбаларҰқдҰ алдҰң. ДӘндерӘқдӘ дҚниÇдан жоүарҰ ңоÇтҰндарҰқнҰқ белгӘсӘ ретӘндегӘ дҚниÇнҰқ суретӘнңҰндар онҰқ ҚстӘн сҰзҰп тастаүандарҰқа жіне иманүа ңҰзметтӘ ірдайҰм жалүастҰра беретӘндерӘқдӘ растап ңол ңойүандарҰқа дін риза болҰп, ңабҰл к+рдӘк. Хаң таүала сендерге рахҰм ңазҰнасҰнан жазуларҰқ менӘқпӘне теқ амал діптерлерӘқе сауап жазсҰн, імин.

Һазиз бауҰрларҰм! ОсҰ жолҰ жазбаларҰқда ұңҰлас рисалесӘн к+ргендӘктен сендердӘ ондай рисалелердӘқ дірӘсӘне сӘлтеме жасап, таүҰ ол туралҰ дірӘс берудӘқ ңажетӘ жоң деп шештӘм. Теаз н&с ескере кетейӘн:

— 269 —

БӘз &станүан жол, ҰңҰлас сҰрҰна негӘзделген иман аңиңаттарҰ болҰп табҰлатҰндҰңтан дҚниÇүа жіне ңоүамдҰң +мӘрге мҚмкӘн болүанҰнша араласпау жіне бісеке, жаң-жаң болҰп б+лӘнуге, айтҰс-тартҰсңа апаратҰн жаүдайлардан имамдт&ру; мӘне бӘз &станүан жол осҰнҰ талап етедӘ. ЯкӘнӘшке орай, ңазӘргӘ тақда с&мдҰң айдаҒардҰқ шабуҰлҰна &шҰраүан бейшара ӘлӘм иелерӘ мен дӘндарлар, шҰбҰн шаңңанүа &ңсайтҰн болмашҰ жеке бастҰқ кемшӘлӘктерӘне ңарап,алей-Н-бӘрӘ сҰнап-мӘнеп ілгӘ с&м жҰлан мен дӘннен безген мҚнафҰңтардҰқ ңирату ӘстерӘне жірдем етӘп, +здерӘн олардҰқ ңолҰмен +лтӘруӘне к+мектесуде. Яте ҰңҰластҰ бауҰрҰмҰз Хасан АтҰфтҰқ хатҰнда, бӘр ңарт үалҰм ірӘ рттерӘҰ бӘр кӘсӘ Рисалей-Н&рүа зиÇн келтӘрӘп, кедергӘ болҰп жатңанҰн жазадҰ. Ол адам, мҰқдаүан кемшӘлӘктерӘ бар бейшаранҰқ Çүни менӘқ мақҰздҰ екӘ ҚзӘр-кійзи, гӘме байланҰстҰ бӘр сҚннет амалдҰ (саңал ңоŞ) орҰндамаүанҰм ҚшӘн сонҰ желеу етӘп жеке басҰмдҰ т+мендетӘп, сол арңҰлҰ Рисалей-Н&рүа тиӘскӘсӘ келедӘ дейдӘ.

БӘрӘншӘден: Ол да сдердӘ де бӘлгендерӘқ ж+н, мен Рисалей-Н&рдҰқ бӘр ңҰзметшӘсӘмӘн, ол дҚкен болса мен сол дҚкенде тек делдал, сатушҰсҰмҰн. Ол болса Çүни Рсалей-Н&р арш-Ұ Аүзамнан тҚскенймҰн. КірӘммен байланҰстҰ, онҰқ аңиңи тіпсӘрӘ. МенӘқ жеке басҰмнҰқ кемшӘлӘктерӘ оүан ңатҰсҰ жоң, зиÇнҰ тимейдӘ. МенӘқ жҰртҰң, жамау делдалдҰң киӘмӘм баңи ң&ндҰ алмаздардҰқ ң&нҰн тҚсӘрмейдХаң боЕкӘншӘден:>ЮлгӘ уаүҰзшҰ ірӘ үалҰм кӘсӘге менӘқ атҰмнан сілем айтҰқдар. Мен жеке басҰма ңатҰстҰ сҰнап айтңан с+здерӘн ризашҰлҰңпен ңабҰлдаймҰн. Сендер де ол кӘсӘнӘ немесе ол сиÇңтҰ кӘсӘлердӘ айтҰрң&м ЗҰсңа апармақдар. ТӘптӘ тиӘссе де ңарүҰс айтумен жауап ңайтармақдар. Не де болса жҚрегӘнде иманҰ бар кӘсӘ сол т&рүҰдан бауҰрҰмҰз болҰп табҰладҰ. БӘзге ңастандҰң жасаса да &станүан жолҰмҰзүа байланҰстҰ жбаспаүайтара алмаймҰз. Неге десеқдер, одан да зиÇнкес ңауӘптӘ д&шпандар, с&м жҰландар бар.

ЮрӘ бӘздӘқ ңолҰмҰздаүҰ н&р үой, шоңпар емес. Ал н&р ешкӘмдӘ ренжӘтпейдӘ, жарҰүҰмен ж&мсаң тҚрде сипап +тедӘ. ЮсӘресе ӘлӘм иелерӘ болса оларда ӘлӘмндай ілда болатҰн менмендӘк боладҰ, менмендӘгӘн ңоздҰрмақдар. МҚмкӘн болүанҰнша وَاِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا деген ереженӘ &станҰқдар. ("Тар ңолдрүандҰ аспен &р!" дегенге саÇдҰ. Ауд).
— 270 —

Эім, Хасан Ауни деген кӘсӘ ертеректе Рисалей-Н&р шеқберӘне кӘрген, жазҰп к+мектескенӘ рас, олай болса ол шеқбердӘқ ӘшӘнде болҰп саналадҰ. ОнҰқ к+зңарасҰнда кейбӘр ңате пӘкӘрлер болса дамҰн. МӘқдер. БӘз ондай дӘндар, тариңатшҰ м&сҰлмандармен емес, мҰна с&мдҰң заманда имандҰ, адасңан топтан болса да олармен ш&үҰлданбауҰмҰз керек. ТӘптӘ АллаҒңа сенетӘн, аңҰреттӘ мойҰндайтҰн христиандармрдҰқ ндаулҰ міселелердӘ талңҰлап айтҰсҰп-тартҰспаудҰ мҰна с&мдҰң заман ірӘ &станүан жолҰмҰз ірӘ киелӘ ңҰзметӘмӘз ңатақ тҚрде талап етедӘ. Рисалей-Н&рдҰқ Ислам ілемӘне кеқӘнен тарап жайҰлуҰ ҚшӘн ңоүамдҰң-саÇҰүандаүҰдан кедергӘ болмауҰ ңажет. Сол ҚшӘн Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ бӘтӘмгершӘлӘк бейбӘт жаүдайда болуүа мӘндеттӘ.

Абай болҰқдар! Имам-молдае жҚзд ж&ма мен жамаүаттарҰна тиӘспеқдер! ЯздерӘқ ңатҰспасақдар да ңатҰсҰп жҚргендердӘ сҰнап, мӘн таүушҰ болмақдар! Рас, Имам-Ұ Раббани: "Бидүат жасалатҰн жерге бармақдар!" деген болүаң маңсатҰ сауабҰ болмайдҰ деген үой, ійтпесе намаз б&зҰладҰ деген емес. ЯйткенӘ сіліф-Ә салихиннӘқ кейбӘреуӘ çзид пен Уілид сҰңҰлдҰ адамдардҰқ артҰнда т&рҰп намаз оңҰүан. Егер енмӘн.е барҰп-келген кезде Қлкен кҚнілармен &шҰрасатҰн болса халуетханасҰнда оңҰүанҰ абзал.

шӘншӘден: Хасан АтҰф +з хатҰнда, ержҚрек батҰр ірӘ ңайсар азаматтар туралҰ жазҰптҰ. БӘз, ол ба ИншалӘ ңайсар жақа бауҰрларҰмҰздҰ шҰн жҚректен ңабҰлдаймҰз. БӘраң Рисалей-Н&рдҰқ шеқберӘне кӘргендер жеке басҰна ңатҰстҰ батҰрлҰң ңасиетӘн ң&ндҰ ңҰлу ҚшӘн мҰзүҰмас табандҰлҰң, ңайсарлҰң ңажет жіне бауҰрларҰҰ "СикҰзбӘршӘлӘгӘне ж&мсап, соүан ңҰзмет етӘп, орҰндҰ пайдалануҰ керек. С+йтӘп ілгӘ шҰнҰ ійнекке &ңсас жеке басҰнҰқ батҰрлҰүҰн аңиңатң&марлҰң, адал достҰң, жанңиÇрлҰң дейтӘн алмазүа айналдҰруҰ керек. Иі,Ә он мүан жолҰмҰзда ҰстҰң ҰңҰластан кейӘн еқ Қлкен міселе табандҰлҰң, ңайсарлҰң болҰп табҰладҰ. ТабандҰлҰңтҰқ арңасҰнда бҚгӘнге шейӘн ондай ңайсар жандар бӘр +зӘ жҚзган ң&ттҰндай Н&рүа адал ңҰзмет етӘп, табҰсңа жеткен. Жій бӘр адам жасҰ жиҰрма-отҰзда бола т&ра табандҰлҰңтҰқ саÇсҰнда алпҰс-жетпӘс жасҰндаүҰ іулиелерден асҰп тҚскен.

Эім, адалей-Нжеке басҰнда керемет батҰрлҰң ңасиет болуҰ мҚмкӘн, бӘраң ҰнтҰмаүҰ жарасңан бӘр жамаүатңа кӘрген кезӘнде

— 271 —

жамаүаттҰқ шҰрңҰн б&зҰп, ҰдҰрап кетуден саңтау ҚшӘн +зорганҰатҰрлҰң ңасиетӘн к+рсетпеуӘ керек.

س۪يرُوا عَلٰى سَيْرِ اَضْعَفِكُمْ деген хадистӘқ сҰрҰ бойҰнша ірекет ету тиӘс. ЮрӘ мҰна аумалҰ-т+кпелӘ заманда зиÇнҰ +те к+п ірӘ т+менардҰ, саÇсаткерлердӘ Рисалей-Н&рүа ңарсҰ шҰүуҰна, тиӘсуӘне себеп болатҰн шапка туралҰ, азан жайлҰ міселелердӘ ңозүамай жіне тажал, сҚфиÇн туралҰ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ б+ңҰлудасӘлерге орҰнсҰз іқгӘме ңозүап, айтҰсудҰқ ңажетӘ жоң. СаңтҰң ережелерӘн саңтап, суҰңңандҰ болу шарт. ТӘптӘ сендердӘқ азүана саңтанбай жасаүан ірекеттерӘқ осҰ жерге дейӘн керӘ ісерӘн тигӘздӘ. РисӘнӘқ б&р бӘр үана шеқберден т&рмайдҰ. ОнҰқ ӘшӘ-ара араласҰп жатңан шеқберлерӘ к+п. ОнҰқ, "іркан", "сахиб", "хас", "нашир", "тілаба", "тараптар" кен. СалатҰн буҰн-ңабаттарҰ бар. Юркан ңабатҰна лайҰң емес адамдҰ, Рисалей-Н&рүа ңайшҰ аүҰмдарүа жаңтаспау шартҰмен шеқбердӘқ сҰртҰна шҰүарҰп тастауүа болмайдҰ. Хасңа тін ңасиетӘ болмасҰқ аңиҰ &станҰмүа кӘрмесе болдҰ тілаба болҰп ңала бередӘ. БӘреу бидүат амал жасайдҰ бӘраң онҰ жҚрекпен ңабҰлдамайтҰн болса дос болҰп жҚре берсӘн. СондҰңтан азүантай кемшӘлӘкке бола +зӘмӘзге жау ңҰлмау ҚшӘн сҰртңа итермеқдежеқӘсӘенмен олардҰ Рисалей-Н&рдҰқ"іркандар">мен"сахибтер">арасҰндаүҰ сҰрларүа, нізӘк кҚрделӘ міселелерге, Әс-шараларүа араластҰрмаүан ж+н.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

СоқүҰ екӘ кҚнде екӘ шаүҰн лүа тҚорҰн алҰп т+рт-бес міселенӘ еске тҚсӘрдӘ.

БӘрӘншӘсӘ: Салахаддин Анкарадан бҰлай деп жазадҰ: "Тариңатңа ңарсҰ шара ңолдануүа кӘрӘсӘптӘ. Сондай-аңелмейдрада ірӘ шҰүҰс +қӘрде сол міселеге ңатҰстҰ адамдардҰ &стап, ңамауүа алҰп жатңан к+рӘнедӘ. Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ ір жерде Раббани ңамңорлҰңта болҰп аман ңалуда. ОлардҰқ ңуаттҰ ҰңҰластарҰ мен ҰнтҰмарам Қмжіне саңтҰң ережелерӘ ілгӘ ИліҒи ңамңорлҰңтҰ жалүастҰруда.

ЕкӘншӘсӘ: ОсҰ кҚндерӘ іркӘм мазасҰ кетӘп шаүҰмдануда. Бейне бӘр маүҰнауи ауа-райҰ б&зҰлүандҰңтан материалдҰң жіне жалпҰүа ортаң мазасҰздҰң ауруҰ тараүандай. ТӘптӘ маүакҚнде Әр кҚн ісер еттӘ.

— 272 —

БӘздӘқ ірбӘр дертӘмӘздӘқ дірменӘ Рисалей-Н&р болүандҰңтан сонҰмен ш&үҰлданатҰндарда ілгӘ мазасҰздҰң жоң немесе азүантай.

шӘншӘсӘ: Марң&м Мехмет ЗҚхдҚнӘқ ңазасҰ Рисалей-Н&рдҰқ ңҰзметӘ жаүҰнан бӘздӘ ңаттҰ +кӘндсӘрлейШ&үҰл тҚрде бҰлтҰр ХафҰз МехметтӘқ тіркӘленген барлҰң рисалелерӘнӘқ орнҰна он кҚннӘқ ӘшӘнде ауҰлҰндаүҰ Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ +зара б+лӘсӘп к+шӘрӘп жазҰп берген азаматтҰң ірекеттүдайүаӘме тҚстӘ. Сонда, арҰстандардҰқ мекенӘне &ңсас Спарта жіне онҰқ аймаңтарҰ Мехмет ЗҚхдҚнӘқ ңҰзметӘн ірӘ ңарай еселенген тҚрде жалүастҰратҰнҰн, онҰқ орнҰн бос ңалдҰрмайтҰнҰн тҚсӘндӘм.

Т+ртӘн кезеқЛахикаүа енген СпарталҰ бауҰрларҰмҰздҰқ хаттарҰнҰқ кейбӘреуӘнде &стаздарҰна деген ісӘре сипаттау, асҰра сӘлтеген маңтау с+здер к+рдӘм. ЯзӘме ңараймҰн маүан, ол сипаттардан зекетӘ де б&ңта, "дҰ. Өштей: "АпҰрм-ай, аңиңаттҰ тҚсӘнген мҰна бауҰрларҰмдҰ ңанша ескертсем даүҰ асҰра сӘлтеп менӘ асҰра маңтап сипаттауҰн ңоймауҰнҰқ сҰрҰ неде, не пайдасҰ бар?" деп ойландҰм. К+кейге м&ндай ой келдӘ: "Олар л санапарта аудан-аймаңтарҰ +здерӘнӘқ жаңсҰ ой-т&жҰрҰмдарҰнҰқ еқ жоүарҰ дірежесӘндегӘ берекетӘн, ңуаттҰлҰүҰн к+ргендӘктен, БешказалҰң Осман-Ұ Халиди жіне Топал ШҚкрҚ секӘлдӘубат клерге &ңсап олар да міселеге сол т&рүҰдан ңарайдҰ. Олай болса асҰра сӘлтеу жоң. Олар бӘр аңиңаттҰ к+рген. Дегенмен, ңалайша іулиенӘқ "кішфӘ" тіуил керекңан уа, тҚс болса жорудҰ ңажет етедӘ, жеке т&лүаүа ңатҰстҰ ҚкӘмдердӘ жалпҰүа ортаң ңҰлүанда бӘр жаүҰнан ңате боп к+рӘнедӘ, діл сол секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰқ маүҰнауи т&лүасҰнҰқ Çүни рухани келбетӘнӘқ олардҰ бӘледрӘне жіне аймаңтарҰна тигӘзетӘн мол пайданҰ, к+рӘп ілгӘ рухани келбетӘнӘқ бӘр уікӘлӘ &стаздарҰнан Çүни менен деп бӘлӘп ілгӘ +здерӘнӘқ аймаңтарҰна ңатҰстҰ оңиүанҰ жалпҰлай ортаң оңиүа ретӘнде ңарапнӘ секбірӘне ңатҰстҰ ңҰлҰп, асҰра сӘлтеп маңтанарлҰң жаүдайда к+редӘ.

БесӘншӘсӘ: М&ндай бӘр ой келдӘ: Рисалей-Н&рдҰқ кӘтапшаларҰ к+п-аң. ЮркӘм м&ңтаж дегенмен барлҰүҰн толҰң ңоер, месӘре алмайдҰ үой. Кенет, б&л міселенӘқ жауабҰ ретӘнде "ХуджітуллаҒ-ил Балиүа" жинаүҰ еске тҚстӘ. Иі, Рисалей-Н&рдан жинаңталҰп к+п кӘтапшалар шҰүатҰн боладҰ. Олар шаүҰнергӘзенҰмен ңуатҰ зор ірңайсҰсҰ Рисалей-Н&р боп есептеледӘ. Сонда ір, бӘр м&ңтаждҰқ

— 273 —
ңолҰ жетедӘ. ОсҰүан орай ЖиҰрма БесӘншӘ С+здӘқ ңосҰмшаларҰн ойладҰм. ОсҰ кезде менӘқ ңолҰмда Ә ҰңҰлес н&сңа бар, бірӘнӘқ ңосҰмшасҰ жоң. МҚбарактар тобҰнҰқ осҰ жолҰ жӘберген н&сңанҰқ ңосҰмша б+лӘмӘнде "Румузат-Ұ СеманиÇ" мазм&нҰнан толҰң алҰнбаүан. "Наср" жеқӘлӘ мен "Кіусар" сҚресӘндегӘ он Қш ілиф саусаңпен меқзегендей ишаралар жіне "Фатиха" сҚресӘнде он Қш ңолмен ишара ңҰлүандай белгӘлер жіне اِنَّٓншалҰңزَلْنَا ишарасҰ секӘлдӘ мақҰздҰ б+лӘмдер жоң.
КҚнӘ кеше اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ аÇтҰна байланҰстҰ ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ МектубтҰқ соқҰндаүҰ ңиÇлмен саÇхат жіне ңалбпен сапар рисалесӘн оңҰдҰм. БӘрӘншӘ ШуашӘн асл аÇт Рисалей-Н&рүа ишара ңҰлатҰнҰ есӘме тҚстӘ. Өштей бҰлай дедӘм: ОсҰ екӘ н&рлҰ т&жҰрҰм жіне تَغْرُبُ ﴿الشَّمْسُ﴾ ف۪ى عَيْنٍ حَمِئَةٍ деген айүаңа ңарарҰмдарҰмен, сӘлтемелерӘмен бӘрге Ү&ран м&үжизасҰ кӘтабҰнҰқ соқҰна енсе д&рҰс болар. Сендер де ң&птасақдар солай болсҰн. Ү&раннҰқ м&үжизасҰ туралҰ мақҰздҰ жазбалар тапсақдар ңосуларҰқалей-Н&Ұ.
АлтҰншҰсҰ:>Сексен жҰлдан да к+п маүҰнауи ірӘ міқгӘ баңи +мӘрге ңол жеткӘзетӘн ңасиетӘ бар шухур-у селаселерӘқдӘ Çүни ңасиеттӘ Қш айларҰқдҰ жіне РіүайҰб тҚндерӘқдӘ шҰн жҚректен ң&ттҰңтаймҰн. ЕкӘ-Қш кҚн б&рҰн ЖиҰрма екӘншӘ С+з тексерерӘлмеатңанда тҰқдап отҰрҰп, ӘшӘнде Ғім кҚлли зӘкӘр, Ғім кҚлли пӘкӘр, Ғім к+птеген тіҒлил (лі иліҒі иллаллаҒ), Ғім ңуаттҰ иман сабаүҰ, Ғім үапҰлдҰң жоң ң&зҰр, Ғім киелӘ хикмет, Ғім асңаң тіфіккҚри үибадат секӘлдӘ н&рлае шалдекенӘн к+рдӘм. КейбӘр шікӘрттердӘқ рисалелердӘ үибадат ниетӘмен жазатҰн немесе оңитҰн, немесе тҰқдайтҰн хикмет-сҰрҰн тҚсӘндӘм. "БірекелдӘ! Д&рҰс екен!" деп растадҰм. ОсҰ хаттаүҰ бес-алтҰ міселенӘ жазҰп отҰрүанҰмда Н&р фабрикасҰнҰқ иесӘ ХафҰз Аُ عَلَхатҰн сосҰн ҰңҰласҰ зор, ерен еқбегӘмен ерекше, тереқ ойлайтҰн Хасан АтҰфтҰқ хатҰн алдҰм. ХафҰз АлидҰқ хатҰн оңҰп, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘ ҰңҰластҰқ сҰрҰн толҰң меқгерген, менмендӘктен ң&тҰлүан, +здерӘн ніпсіни ліззаттан тҰйүандарҰн Çүнмау, оастҰқ еқ жоүарҰ сатҰсҰна жеткендерӘн ділелдегендей болдҰ.
— 274 —

Міселен, ХафҰз Али бҰлай дейдӘ: "Хусрев бауҰрҰмҰз +зӘнӘқ ңаламҰмен жазҰлүан "Ү&ран м&үжизасҰ" аттҰ рисаленӘ фоток+шӘрме жасап бастҰрҰлүҰсҰп арсҰ болуҰ, с+йтӘп темӘр ірӘптерге р&ңсат шҰңңанүа дейӘн кҚтуге дайҰн екенӘн бӘлдӘруӘ, онҰқ зор ҰңҰластҰ ірӘ ніпсӘнӘқ ліззаттарҰнан мҚлдем тҰйҰлүанҰн анҰң к+рсетедӘ. ЯйткенӘ фоток+шӘрме арңҰлҰ бастҰрҰлҰнде дейтӘлсе, онҰ +зӘ ңолмен жазбаүандҰңтан, Ү&раннҰқ мҰқдаүан н&сңасҰн +зӘ ңолҰмен жазүандай Ислам ілемӘнӘқ маүҰнауи назарҰна ӘлӘгӘп аңҰреттӘк сауап т&рүҰсҰнан орасан зор ірӘ бейкҚні, тҚк змал бооң жоүарҰ міртебеге ие болар едӘ. Ол, сол зор пайдадан бастарттҰ. ұңҰласҰн саңтау ҚшӘн ліззаттҰ тастап, темӘр ірӘптерге риза болҰптҰ. Ал, айтңан себеп-сҰлтауҰ Çүни +зӘнӘқ жӘ, Фійз ңателерӘ к+бейтӘлген кезде діл солай к+шедӘ дегенӘ болса, темӘр ірӘппен Қш мірте баспаүа кӘретӘндӘктен ондай ңателер бірӘбӘр болуҰ мҚмкӘн. СонҰмен, ХафҰз АлидӘқ ҰңҰласпен айтңан с+здерӘ жіне Хусрев туралҰ онҰқ керемет ҰтӘқ жеҰ екенӘн жоүарҰ баүалай бӘлуӘ; Хусрев те шексӘз, міқгӘ-баңилҰң ҚлесӘнен бастартҰп менӘқ б&рҰннан берӘ ңайталап келген даүуамдҰ растадҰ, Çүни Рисалей-Н&рдҰқ аңиңи шікӘрттерӘ иман ңҰзметӘн бірӘнен жоүарҰ ңоÇдҰ, оларүа "ң&рбиÇт" ра алм Çүни еқ жоүарҰ рухани міртебе берӘлсе де ҰңҰлас ҚшӘн бас тартҰп. ҮҰзметшӘ болудҰ тақдадҰ. МенӘқ даүуамдҰ Әс жҚзӘнде растаүанҰна риза болҰп, м&ндай бауҰрларқ амал шҰн жҚректен ң&ттҰңтаймҰн. Хасан АтҰф БауҰрҰмҰздҰқ хатҰнан тҚсӘнгенӘмӘз: ол шҰнҰмен аÇнбай ңҰзмет етуде. Рисалей-Н&рдҰқ муджахидтерӘ, асӘсӘ, ÇматтарҰ деп +зӘ айтңанҰндай, олардҰқ ңаламмен жасаүан сҰй-кіделерӘне дін риза болҰп бҰлай деймӘз: Хаң таүала міқгӘ баңи разҰ болсҰн.

СосҰн керемет тауҰп айтҰлүан с+здердӘқ арасҰнан бидүатшҰларүа ашу-ҰзасҰн байңадҰм. ЗамРисалекен жіне Рисалей-Н&рдҰқ іркӘмге жаүҰмдҰ жолҰ бидүатшҰлармен Әс-жҚзӘнде ш&үҰлданбаң тҚгӘл ойша, пӘкӘрмен болсҰн ш&үҰлдануүа р&ңсат бермейдӘ. СаңтҰң ірдайҰм ңажет. Ол ҰңҰластҰ баурҰмҰз Ү&дай ңаласа, +зӘ сиÇңтҰ к+птеген ҰңҰластҰ шікӘрттердӘ жетӘлнҰқ тешҰүарар. БӘз +з д&үамҰзүа АтҰфпен бӘрге ол жердегӘ барлҰң достардҰ ортаң ңҰлҰп ңосҰп ңойдҰң. Мен олармен жеке тҚрде хабарласҰп жолҰңңҰм келедӘ. БӘраң Спарта ол мӘндеттӘ ілдеңайда керемет атңарҰп жатҰр.

— 275 —

Мен ол мӘндеттӘмас едүа тапсҰрдҰм. ХафҰз АлидҰқ хатҰнҰқ соқүҰ жаүҰнда Н&р медресесӘнӘқ ңаҒарманҰ, Хусрев секӘлдӘ ңҰзмет ететӘн Ахмед жіне онҰқ бауҰрҰ СҚлеймен туралҰ маңтау с+здерӘ бӘздӘ шҰн жҚректен ңуанттҰ. ОнҰсҰзе досңр медресесӘнӘқ шікӘрттерӘн менӘқ б&рҰннан бергӘ арманҰм «Медресет-Қз Зіхра» тілабаларҰ тҚрӘнде к+ретӘнмӘн. БҰлай дейтӘнмӘн: "Олар осҰ шікпаңҰрл сиÇңтҰ немесе б&лар олардҰқ ӘзбасарларҰ".

— 276 —
بِاسْمِه۪ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Һазиз, адал бауйтушӘ м!

СендердӘ мираж тҚндерӘқмен ң&ттҰңтаймҰн. "Миражүа шҰңңан АрдаңтҰ ЖаннҰқ (с.а.у) к+ркем сҚннетӘн сӘзбен бӘзге толҰң &станудҰ нісӘп етсӘн!" деп АллаҒткен ХуҰмҰнан жалбарҰна с&раймҰз. Сендерге соқүҰ бӘр-екӘ кҚннӘқ ӘшӘнде назарҰмдҰ аударүан бӘр-екӘ шаүҰн міселенӘ баÇндап берейӘн.

БӘрӘншӘсӘ: Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ бӘр б+лӘгӘнӘқ бойдаң ңалуҰарҰңпептеген себептерӘнӘқ бӘр себебӘн к+рсететӘн бӘр оңиүа:

БҚгӘн, жастҰңтҰқ таÇүҰн жеп, ңазӘрде бойдаң жҚрген жіне +зӘн ж&бату ҚшӘн Рисалей-Н&рмен ш&үҰлданҰп жатңан жіне бӘлӘм сапасҰ жоүарҰ мектепте сабаң алҰп жҚрген, +зӘ аса ңҰмбаттҰеттӘгӘӘқ ңҰзҰ болҰп табҰлатҰн бӘр ханҰмүа ңҰсңа-н&сңа бӘр аңиңаттҰ айттҰм. МҚмкӘн сендер жаңта кейбӘреулерге пайдасҰ тиер деп жазҰп жӘберӘп отҰрмҰн.

Оүан айттҰм: Сен жастҰңтҰқ албҰрттҰүҰнан соңпаң жеген екенсӘқ. ЕндӘ зге та, табиүи мӘндет &рпаң жаŞ міселесӘне араласпа! ЯйткенӘ, ол мӘндет атңарҰлүанда аңҰсҰ ретӘнде еркекке уаңҰтша ліззат берӘп, бастапңҰ кезде жеткӘлӘктӘ б, таүҰаүаттандҰруҰ мҚмкӘн, бӘраң байү&с ійел затҰ ол табиүи мӘндеттӘ атңарүан соқ бӘр жҰлүа жуҰң жҚк к+теруге, сосҰн бӘр-екӘ жҰл сібидӘқ михнат-машаңатҰн шегӘп алҰп, асҰрап ірӘ тірбиесӘне жрнҰна боладҰ, сондай-аң, ашҰң-шашҰң киӘнер болса кҚйеуӘнӘқ назарҰнда адалдҰүҰна шік келӘп ірӘ кҚйеуӘнӘқ де к+зӘ сҰртта болса, оүан адал жарет ҚшӘалмай, мейӘрӘмӘн т+ге алмай, осҰлайша к+қӘлӘн мазасҰздҰң, жайлап жан азабҰ шегедӘ. С+йтӘп некеден алатҰн уаңҰтша ліззат пен рахаттҰқ мінӘсӘ жойҰладҰ. Ол ліззат мҰна ңиŞҰ ңашңан заманда ілгӘ жауаптҰ мӘндеттӘ теме):дҰқ жҚзден бӘрӘне татҰмайдҰ. ЮсӘресе, шариүатңа сай "кҚфув" деп аталатҰн ң&ндҰлҰң, ңасиет, дӘн т&рүҰсҰнан бӘр-бӘрӘне теқ, +зара лайҰң болмаүандҰңтан ауҰр азап таүҰ бар. ОнҰқ ҚстӘне Ислам тірбиесӘн алмаүан, тек атҰ м&сҰлман жандар имандҰлҰңтҰң тҚррметтӘ, ӘзеттӘ бӘлмегендӘктен +мӘрдегӘ отбасҰлҰң баңҰттан мҚлдем

— 277 —

маң&рҰм. Б&л жіҒаннам азабҰна &ңсас ңиҰн жаүдай. Юке мен шеше &рпаң жаŞ мӘндетӘн атңарҰп машаңат шегедӘ жіне ерен еқбек етӘп ңҰзмет етедӘ, ендӘ онҰқ сҰй-аңҰсҰ ретӘнде бает тіфларүа дҚниÇда шексӘз ң&рмет етӘп, айтңанҰн екӘ етпей орҰндап, адал тҚрде сҰйлауҰ, мойҰнс&нуҰ жіне ңайтҰс болүан кездерӘнде игӘ амал жасап, д&үа етӘп, артҰнан Ү&ран оңҰп амал діптерлерӘне сауап жаздҰруҰ керек. Егер он бес жасңа жетпеймаңта с болса оларүа ңиÇметте шапаүатшҰ боладҰ. Жіннатта ң&шаүҰна сҚйкӘмдӘ бала болҰп ңайта енедӘ. БӘраң ңазӘргӘ тақда, Ислам тірбиесӘн емес керӘсӘнше батҰес айлниетӘнӘқ тірбиесӘн алүандҰңтан мҚмкӘн жиҰрмадан тӘптӘ ңҰрҰңтан бӘрӘ үана - ол да белгӘсӘз - ата-анасҰн сҰйлап, олардҰқ орасан зор еқбегӘн адал ңҰзметӘн, мол мейӘрӘмӘн ескерӘп жоүарҰда ажіне м перзенттӘк мӘндеттӘ толҰң атңарадҰ. ҮалүандарҰ іке-шешесӘн сҰйламай уайҰмүа салҰп ренжӘтедӘ, ірдайҰм к+қӘлӘн ңалдҰрадҰ. С+йтӘп наүҰз жанашҰр, адал дос ата-анасҰнҰқ жанҰн ңинап бей ңа саладҰ. Ал, аңҰретте болса дау шҰүарҰп: "НелӘктен маүан имани тірбие бермедӘқдер?" деп шапаүатшҰ болудҰқ орнҰна арҰзданҰп жаүасҰна жабҰсадҰ.

ЕкӘншӘсӘ міселе: КҚнӘӘ дҚрббес мірте керемет тіуіфук болҰп мҰнаүан к+зӘмӘз ібден жеттӘ:

Еқ &саң, болмашҰ Әс-ірекеттерӘмӘздӘқ +зӘ ИліҒи ңамңорлҰңңа алҰнҰп жӘтӘ баңҰлауда.

БӘрӘншӘсӘ: Мен есӘ р&ңсаузҰна келгенӘмде кҚтпеген жерден Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ т+ртеуӘ, т+ртеуӘнӘқ де атҰ Ахмед, менӘмен ңатҰстҰ бӘр ж&мҰс атңару ҚшӘн есӘк аузҰнда барлҰүҰ бӘрге келӘп т&р екен. ОлардҰқ екеуӘ ауҰлдҰң жерден, екеуМҰна ссҰ аймаңтҰқ аудандарҰнан келгендӘ. Эім, таүҰ да соүан &ңсас оңиүа, Рисалей-Н&рдҰқ белсендӘ шікӘртӘ К+роүлу Ахмедке бӘршама иоүурт (ңатҰң), тібірӘк ірӘ сҰбаүа ретӘнде берген едӘк.п алүатҰ ңолҰна алүанҰ сол едӘ, Рисалей-Н&рдҰқ бейкҚні тілабасҰ ХилмидҰқ баласҰ Ахмед, ңолҰнда ілӘгӘ Ахмедке берӘлген шамада иоүурт, есӘктӘ ашҰп келӘп т&р. Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ алтауҰ Çүни алтҰ Ахмедабрикар кҚнде осҰлай тіуіфук етуӘ Çүни сійкес ірекет етуӘ кездейсоңтҰңңа &ңсамайдҰ. Б&л, оларүа бӘр назардҰқ тҚсӘп т&рүанҰн бӘлдӘредӘ.

ЕкӘншӘсӘ: Мухажир Çүни сҰрттан к+шӘп келген бӘраң паңҰр бӘр ійел менен тібірӘк бӘр зат с&радҰ. Бес мҚнутткенеттӘн атҰ діл сондай бӘр ійел бӘр к+йлектӘ маүан ңабҰлдату ҚшӘн мақҰздҰ бӘр жол тауҰп

— 278 —

жолдаптҰ. ТіуіфуктҰқ ң&рметӘне ңабҰлдадҰм. ЮрӘ діл сол кҚнӘ кейбӘр лайҰң кӘсӘлерг+рсетутҰң майдан жартҰсҰн берӘп жатңанҰмда ҰдҰсңа к+п ң&йҰлҰп, +зӘме +те аз ңалүан болатҰн. Олар ілгӘ майдҰ ілӘ алҰп кетпей жатҰп-аң - менӘқ ниетӘме сай - маүан тиесӘлӘ шамада алҰс бӘр ауҰлдан, кӘтаптарҰмдҰ оңҰүанҰна аңҰ ретӘн ілгӘ сондай м+лшерде келдӘ. ОнҰ да тіуіфуктҰқ ң&рметӘне деп ңабҰл алдҰм.

шӘншӘсӘ: Діл сол кҚнӘ атпен саÇхатңа шҰңңанҰмда артҰмнан бӘр аттҰ к мен пуҰп келӘп, тҚсе салҰсҰмен аÇүҰма, ҚзеқкӘге жабҰстҰ. Мен онҰ тани алмай: "Маүан м&нша достҰң к+рсететӘндей сен кӘмсӘқ?" дедӘм. Ол: "Мен КозжалҰң қ жауа, шешенмӘн!" дедӘ. Алайда Үастамону уалаÇтҰнҰқ м&ндай бӘр ауҰл бар екенӘн бӘлмейдӘ екенмӘн. СосҰн +з мекенӘме оралдҰм. КейӘн СпарталҰ екӘ іскери кӘсӘ келдӘ. ОлардҰқ бӘреуӘ: "Мен КозжалҰң тӘлмардан сӘзге бӘр хат ікелдӘм" дедӘ. Б&ллифалҰжайҰп тіуіфук мҰнанҰ меқзейдӘ: Олар Рисалей-Н&рүа адал ңҰзмет етӘп жҚр. ОсҰүан орай Сабри, ілгӘ КозжалҰң шешен жӘгӘтке менӘқ атҰмнан к+п-к+п сілем айтсҰн. ОнҰ хас тілабалар арасҰна ңост+рт сҰнауи табҰстарүа ортаң ңҰламҰз. АрнайҰ тҚрде хат жазу ідетӘмӘз болмаүандҰңтан жеке +зӘне хат жазбаүанҰмҰзүа ренжӘмесӘн.

ТіттӘ тіуіфуктҰқ жемӘсӘн діл сол кҚнӘ ілдеңайда тіттӘ тҚрде куі болдҰм, бҰлайша:

ЕкӘ іскери адам жҚздерӘ жайнап дيْهِمْшҰраймен: Сен СпарталҰңсҰқ, бӘздӘқ жерлесӘмӘзсӘқ!" дедӘ. Мен де: "Юрине, СпарталҰң болуүа разҰмҰн. СпартанҰқ тас-топҰраүҰ да мен ҚшӘн мҚбарак, ңасиеттӘ саналадҰ. Ол менӘқ отанҰм. Ол - ірбӘрӘ жҚُسَبِّтитҰн жҚздеген, мҰқдаүан шҰнайҰ бауҰрларҰмнҰқ туҰп-+скен жерӘ".

Иі, осҰ жаңңа келген СпарталҰң іскерилер, ңайсҰ болсҰн, басҰм к+пшӘлӘгӘ менӘ жерлес деп бӘледӘ. КӘммен с+йлессеқ: "Сен СпарталҰңсҰқ ба?" дейдӘ. Мен де:мин.

ңуана-ңуана келӘсемӘн. Мен СпарталҰңпҰн!"-деп жауап беремӘн. Спартада менӘқ шҰнайҰ бауҰрларҰм, жаңҰн-достарҰм к+п. СондҰңтан СпартанҰ +зӘмнӘқ туүан ауҰлҰм Нурс ауҰлҰнан да к+ танҰтардан жоүарҰ санаймҰн. лкен СпартанҰқ кенже баласҰ тірӘздӘ туүан жерӘмнӘқ бӘр ауданҰн Қлкен СпартанҰқ бӘр ауҰлҰна айҰрбастамаймҰн. Спарта мен ҚшӘн ңҰмбат. К+птеген ҰңҰластҰ да ержҚрек батҰфукңа рлар сҰйлаүан

— 279 —

СпартанҰқ тасҰ да топҰраүҰ да мен ҚшӘн, тӘптӘ Анадолу ҚшӘн мҚбарак, берекелӘ болдҰ. Ү&дай ңаласа АнадолҰүа, Ислам ілемӘне егӘлген н&р т&ңҰмдарҰ бӘр кҚнӘ АллаҒтҰқ рахҰмҰмен бҚршӘк ашадҰ. С+йтӘп ірӘ азҰң ірӘ жбанҰш.рӘ ем-шипа болҰп, рухани тоңҰрауүа, азүҰндҰңңа, з&лҰмдҰңңа жол бермей, ңарақүҰлҰңтҰ сейӘлтедӘ.

Т+ртӘншӘсӘ: ЖоүарҰда аталүан Қш тіуіфуктҰ жазүаннан кеҰлҰ +млкен ХафҰз АлидҰқ +те тамаша хатҰн ірӘ ЕкӘншӘ Хулуси АбдуллаҒ ЧавуштҰқ тереқ маүҰналҰ хатҰн жіне Хулуси мҰрза мен Катиб ОсманнҰқ жазүан баүа жетпес ңҰмбаттҰ хаттарҰн алдҰм. ХафҰз АлиолҰп тқ хатҰнда, КонÇ үалҰмдарҰ Рисалей-н&рдҰ жаза бастаүанҰн жіне жоүарҰ баүалап жатңандарҰн, сондай-аң, тіпсӘр жазушҰ Хожа УіҒбидӘқ (р.Ғ) ұңҰлас рисалесӘн мойҰндап ірӘ Рисалей-Н&рүа тақүалекӘ мімсанүанҰн жазадҰ. Соүан байланҰстҰ ХафҰз Али бҰлай дейдӘ: "Рисалей-Н&рдҰқ бӘр кіраматҰ +гӘзге ет, арҰстанүа ш+п бермейдӘ. Ол, +гӘзге ш+п арҰстанүа ет бередӘ". Иі, арҰстандай үалҰм хожанҰқ ңолҰна еқ бӘрдӘқ саңҰлас рисалесӘ тиӘптӘ.

МӘне, ХафҰз АлидҰқ осҰ хатҰн алардан алтҰ Çки жетӘ кҚн б&рҰн Үарадаүдан тҚсӘп келе жатҰп мен де кенет бҰлай дегенӘм есӘмде: "Атңа ет, арҰстанүа ш+п берме! АрҰстанүа ет, еп ойл+п сал!". ОсҰ с+з маүан &наүандҰңтан бес-алтҰ рет ңайталай бердӘм. Б&л с+здӘ ХафҰз Али да менен б&рҰн жазүан екен. Маүан да с+йлеткӘзген немесе мен одан б&ркет +мңанмҰн, оүан жаздҰрҰлүан. ОсҰ тақүажайҰп тіуіфуктҰқ бӘр айҰрмашҰлҰүҰ ол +гӘзге деген, мен болсам атңа дегенмӘн.

Һазиз, адал бауҰрларҰм жіне иман ңҰзметӘнде ңайраттҰ, ңайсар, ҰңҰластҰ,н, АтҰлҰ да жанкештӘ достарҰм ірӘ берзах сапарҰнда, аңҰреттӘк жолда н&рлҰ жолдастарҰм!

СендердӘқ ірбӘр тамшҰсҰ шіҒидтӘқ жҚз грам ңанҰмен пара-пар аса ңҰмбат тҚсӘ ңара н&р таматҰн берекелӘ ңаламдар.

үан осҰ жолүҰ ңасиеттӘ сҰйлҰңтарҰқ ҚшӘн дін риза болҰп аса мейӘрӘмдӘ, шексӘз ңамңор АллаҒ, ірбӘр ірпӘне мҰқ рахҰм жаудҰрсҰн, демекпӘн імин. МҰна үапҰлдҰң жайлаүан заманда, мазанҰ алатҰн нірселер к+бейӘп, жалҰүу к+п кезде, ірӘ дҚниÇлҰң шаруалар ңайнап жатңан

— 280 —

уаңҰтта сендердӘқ осҰлай жанкештӘлӘкпен кҚш-жӘгер танҰтҰп, аÇнбай еқбек етулерӘқ расҰнда арнайҰ тҚрдегӘ инает, Çүни АллаҒтҰқ жірдемӘ, н&рдҰқ кіраматҰ. Хаң таүала сендерге міқгӘ баңи риза болсҰн, імин.

Алмастай ңамүа мрҰмен бӘзге жірдем еткен жиҰрма бӘр Абдрахман мен АбдҚлміжиттердӘқ м&ндай жҰлдам жазҰп Н&р н&сңаларҰн тез арада бӘзге жеткӘзгенӘне ңаттҰ ңуандҰң жіне м&нҰ жарҰңтҰң марң&м Мехмет ЗҚҒдҚнӘқ берзахта да ңаламҰрҰ ңоŞ к+мектесӘп, бӘздӘқ атҰмҰздан ңолданҰп жатңанҰн к+рсететӘн оңиүа, деп тҚйдӘк. ЯйткенӘ к+зӘ тӘрӘсӘнде жазүан кӘтаптарҰ кҚнӘ бҚгӘнге дейӘн бӘзге келӘп жатҰр. Б&л бӘздӘ ңаттҰ толүандҰрҰп шҚкӘр-Ә мҚмдӘ. Б&рҰн медреседе оңҰп жҚргенӘмде сенӘмдӘ т&лүаларда олар да ӘрӘ имамдардан естӘген м&ндай бӘр с+з бар едӘ: "ұңҰластҰ ірӘ аңиңатңа ң&штар, аң ниеттӘ ӘлӘм жолҰнда жҚрген тілаба, оңҰп зиз, аңайтҰс болса берзахта Çүни ңабӘрде діл солай таүҰлҰм алҰп, маүҰнауи медреседе жҚргендей о дҚниÇда керемет бӘр жаүдайда тіттӘ кҚй кешедӘ екен". Б&л іқгӘме шікӘрттер арасҰнда жиӘ айтҰлатҰн. ЕндӘ, мҰна заманддалҰ б тілабасҰ дегендердӘқ еқ ҰңҰластҰларҰ Рисалей-Н&р тілабаларҰ болүандҰңтан ілбетте марң&м Мехмет ЗҚҒдҚ, АсҰм жіне ЛҚтфҚ сҰндҰ бауҰрларҰмнҰқ ілӘ кҚнге дейӘн ңҰзметӘ жалүасҰп жаткездейардҰқ амал діптерӘне сауап жазҰлуҰ ҚшӘн маүҰнауи ңаламдарҰ иншаллаҒ, жазу ҚстӘнде. Ү&дайүа мҰқ да бӘр шҚкӘр, сендердӘқ керемет ңайрат жӘгерлерӘқ мен ңажҰрлҰ еқбектерӘқ баспаүа ңажет ңалдҰрмай н&сңалар к+беŞде. ОсҰ жолүҰ жӘсотңа рисалелер +те тамаша, толҰң ірӘ аса ңажеттӘ болатҰн. БӘраң, мен ңате жӘберӘппӘн."Он бӘрӘншӘ Лема">мен"Тілуихат-Ұ ТисүанҰ">жазбасам да жаздҰм деп ойлаппҰн."МинҒаж-Ұ СҚннет">бӘзде бар. Он бӘр т&жҰрҰмнан т&ратҰн ОрухҰм ншӘ Лема, Миркат-Ұ СҚннет жіне Тілуихат-Ұ Тисүамен жіне оүан ңосҰмша ретӘнде т+рт ңадамнан т&ратҰн, ТаүдҰр рисалесӘнӘқ соқҰ болүанҰмен Он жетӘншӘ С+здӘқ соқҰна жалүау болүан жазба да Тілуил-Ә аңңосҰмша ретӘнде жазҰлса жаңсҰ болар. اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ аÇтҰнҰқ Н&р сіулесӘ туралҰ ңиÇлмен, ңалбпен жасалүан саÇхат екӘ-беттӘк ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ Мек Фих соқүҰ б+лӘмӘндегӘ жазбанҰқ ӘшӘне енсе тамаша болар едӘ.
— 281 —

ҮазӘр сендерге, ңиналүан кезӘмдегӘ АллаҒтҰқ арнайҰ жірдемӘ болүанҰн баÇндап берейӘн, мҚмкӘн к+п д&үа етулерӘқе сн ңарҰолар.

ОсҰдан т+рт саүат б&рҰн жалүҰз +зӘм ҮарадаүҰнҰқ ну орманҰнҰқ ӘшӘнде едӘм. МӘнген атҰм +те ңҰқҰр екен, мӘнӘп жатңанҰмда кенет тӘзгӘн ҚзӘлӘп кеткенӘне ҚркӘп, ңаттҰ тебӘнӘп менӘ омаңата ң&латҰп кеттӘ. Мен, сол ңолҰм мен сол аÇүҰм сҰнүӘ бӘлдар дедӘм. ЯйткенӘ ңимҰлдамай ңалдҰ, сҰнүанүа &ңсайтҰн. ЕндӘ не Әстеу керек, ат бӘреудӘкӘ болатҰн. Орман ӘшӘне кӘрӘп жоң болдҰ. К+мекке шаңҰратҰҚнге длада ешкӘм де жоң. Ү&дайүа шҚкӘр аÇң-ңолҰм сҰнүаннан аман екен. БӘраң етӘ ңаттҰ ауҰрҰп ңалса керек ңолшатҰрҰма сҚйенӘп жҚре алдҰм.

ЮлгӘ ңҰқҰр ат орманнҰқ ӘшӘне сҚқгӘда отҰҰ ауүан жаңңа менӘқ салбҰр жҚрӘсӘммен бӘрдей жій жҚрӘп он бес минуттҰң жерге бӘр саүатта жеттӘк. Ат су ӘшӘп т&рүанда Н&риÇ аттҰ бӘр ійел келӘп, ңолҰндаүҰ бӘр ҚзӘм нанмен аттҰ &ст бӘрӘндӘ. Мен, АллаҒңа сансҰз шҚкӘр етӘп, атңа ізер дегенде мӘнӘп, т&раңтҰ жерӘме келдӘм. Келген соқ алай-тҚлей дауҰлдатҰп жақбҰр жауҰп, жиналүан су ауладан сел болҰп аңтҰ. Егер ң&дҰң кездеп зӘк Н&риÇ да аттҰ к+рмегенде ілгӘ айдалада жалүҰз +зӘм жауҰннҰқ астҰнда ңалар едӘм. Ат та басңанҰкҰ, егер жоүалҰп кетсе &Çт болатҰн едӘ, абҰрой болҰп АллаҒ саңтадҰ.

ОсҰ бӘр шаүҰн ңиҰншҰлҰң тоүҰз т&рүҰдан нҰүмет екенӘн к+зҰм!

рдӘк. ЮрӘ м&ндай ңамңорлҰң пен жірдем сендердӘқ д&үа-тӘлектерӘқнӘқ нітижесӘ екенӘне шік жоң. ОсҰ тоүҰз жаүҰмен шҚкӘр етерлӘк оңиүа, бӘзге кешегӘ алүан н&р сҰйлҰүҰмҰздҰқ +те пайдалҰ болүанҰн меқзейдӘ. ЯйткенӘ, м&ндай бӘр с+з бар ептерӘн: "БӘр ӘстӘқ ңиҰн, машаңаттҰ болуҰ онҰқ ңабҰл болүанҰнҰқ белгӘсӘ!". БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке сілем, д&үа етемӘз ірӘ д&үа етулерӘн с&раймҰз.

Һазиз, адал, мҚбарак бауҰрларҰм!

ОсҰ берекелӘ да хаде жіне ңасиеттӘ тҚндерде сендердӘқ берекелӘ д&үаларҰқа аса м&ңтаж екенӘмдӘ бӘлдӘру ҚшӘн, м&нҰқ алдҰнда жазҰлүан хатта, ңҰқҰр аттҰқ кесӘрӘнен болүан ңиҰншҰлҰңтҰқ расҰнда оннан тоүҰзҰ нҰүт&заңтайналүанҰн, оннан бӘрӘ болса

— 282 —

ескӘден берӘ арңамнҰқ шаншуҰ дейтӘн аурудҰ ңоздҰрҰп, ревматизма дертӘне айналҰп кетӘп, т+сек тартҰп жатҰп ңалүанҰмдҰ, дегенмен уайҰмдамақдар, орнҰмнан ұста жҚре аламҰн. БҚгӘн сендер жӘберген рисалелердӘ тексерӘп ж+ндеп жатңанҰмда анҰң тҚрде мҰнаүан к+зӘм жеттӘ: ілгӘ ңҰншҰлҰңтҰқ ңалүан оннан бӘр б+лӘгӘ он есе нҰүмет болҰп шҰңтҰ. Оннан к+п пайдаларҰнҰқ бӘр пайдасҰн айтар болсам:

НегӘз деп оен рисалелердӘ тексерӘп, ж+ндеу барҰсҰнда жалҰңпаймҰн сосҰн ір ж+ндеген кезде таүҰ да дірӘс алҰп, пайдама жарату б&рҰннан келе жатңан ідетӘм едӘ. Кейде одан Қлкен рахат табамҰн. ОсҰ кездерӘ тауларда, нейдӘ.ңшаларда АллаҒтҰқ керемет с&лу +нерӘн к+рӘп рахаттану ойҰ ілгӘ рисалелердӘ ж+ндеп, тексерудегӘ ліззатҰмдҰ &мҰттҰрҰп жӘберген-дӘ. ОсҰ соқүҰ ңиҰншҰлҰңтаүҰ ірдайҰм +зӘн сездӘрӘп т&рүан дне бӘр зауңҰм мен ҰңҰласҰмдҰ арттҰрҰп ХазретӘ ЮйŞб алейҒиссаламнҰқ ЛемасҰн, дерт пен дауа кӘтабҰнҰқ ірбӘр б+лӘмӘн жақа к+рӘп отҰрүандай оңҰп, ірӘ жӘрдӘ. жҚргӘзуӘме себеп болдҰ. Сол ңиҰншҰлҰң ауру осҰ ліззаттҰ, рахҰмүа толҰ н&р ңҰзметӘн атңару ҚшӘн берӘлген екен оүан. МенӘқ ешңандай кҚмінӘм ңалмадҰ. ҮозүалүанҰмда, намаз бен дірет аларда ңиналатҰнҰм рас, бӘраң ауҰрүан кезде ң&лшҰлҰңтҰқ сауабҰӘзедӘ.ҰнҰ белгӘлӘ, бӘраң н&рлардҰ тексерӘп ж+ндеу ңҰзметӘндегӘ зауҰң, ліззат ілгӘ мазасҰз кҚйлердӘ &мҰттҰрҰп жӘбередӘ.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰуи жинّ حَالٍ سِوَى الْكُفْرِ وَ الضَّلَالِ
ЕкӘншӘден:>Сендер жазүан н&сңаларда кейде бӘр ңате бӘрнеше мірте ңаз-ңалпҰнда ңайталанҰп отҰрадҰ. Демек, маүҰнанҰ толҰң тҚсӘнбеген. МҰсалҰ, Иңтисад (ҚнемдӘлӘк) рисалесӘнӘқ соқүҰ жаүҰнда Хусрев жазҰз, Ү&лтеменӘқ бесӘншӘ жолҰнда: "Һ&ламалар болса масраптарҰнан ңолҰндаүҰ нірселерӘнӘқ ңадӘрӘн бӘлмегендӘктен... деген с+з ңате. Ал негӘзӘнде д&рҰсҰ: "Һ&ламалар пҰсҰң, к+зӘ ашҰң болүандҰңтан ңолҰндаүҰ нірселерӘнӘқ ңаا اَنْбӘлгендӘктен..". Сондай-аң, осҰ жолдҰқ артҰндаүҰ "арңасҰнда" с+зӘ ңате, д&рҰсҰ "арасҰнда" деп жазҰлуҰ тиӘс.
— 283 —

Һазиз, адал, мҚбарак, жанкештӘ бауҰрларҰм!

Кеше сендер жазүан мақҰзҰ зор алтҰ хат алдҰмміселер хатңа &заң жауап жазүҰм-аң келедӘ, ірӘ аңҰқҰз бар, дегенмен мҰна ірӘптердӘ жазҰп жатңан Фійзи куі, алтҰ кҚнде алтҰ саүат &йҰңтамадҰм. Тек бҚгӘн үана бӘр жарҰм саүат &йҰңтай алдҰм. СонмайтҰн сендердӘқ мақҰздҰ хаттарҰқа ңҰсңаша бӘрнеше с+йлеммен жауап ңайтармаңшҰмҰн.

БӘрӘншӘден: Рисалей-Н&рдҰқ орталҰүҰ жіне Хулуси, ХаңңҰ, СҚлеймендердӘқ атҰнан уікӘл Сабри бауҰрҰм! Яшр деген шариүат бойҰнша зекет боп саналадҰ. ЗӘнӘқ жолса лайҰң кӘсӘлерге берӘледӘ.

ЕкӘншӘден: ГҚл фабрикасҰнҰқ гҚлӘстандарҰн с+йлетӘп жіне марң&м бідіуи б&лб&лдарҰна тӘл бӘткӘзген Хусрев тамау м! Рисалей-Н&р СпартанҰқ аспани, табиүи апаттардан аман ңалуҰна себеп болүанҰн ділелдейтӘн к+птеген оңиүалар бар. Сондай-аң, осҰ соқүҰ здап жа оңиүасҰ жіне рисалеге ңарсҰ шҰңңан молданҰқ басҰна б&ршаң жауҰп шапалаң жеуӘ таүҰ да сонҰқ айүаүҰ. М&үжизат-Ұ Ү&раниÇ лахикасҰ туралҰ ңарардҰ сендердӘқ д&рҰс шешӘм шҰүаратҰн пӘлӘк ерӘқе тапсҰрамҰз. ЮрӘ сендер +здерӘқнӘқ жазүандарҰқдҰ бӘзге жӘберӘқдер. БӘз осҰ жаңта толҰңтҰрҰп, сендерге кейӘн хабарҰн айтамҰз.

шӘншӘден: Н&р фҰн.

сҰнҰқ иесӘ ХафҰз Али бауҰрҰм! СенӘқ Рисалей-Н&рүа деген тақүажайҰп ҰңҰласҰқ, ңарҰм-ңатҰнасҰқ, зор сенӘмӘқ иншаллаҒ, н&рлардҰқ сол аймаңта кеқӘнен тарауҰна себеп болҰп н&рландҰрадҰ деп сенемӘз. Се айтаркен зӘлзілінӘқ дҰбҰсҰн естӘмей, одан бейхабар болуҰқ ілгӘ шапалаң жеген имам секӘлдӘ Рисалей-Н&рдҰқ кіраматҰ деп бӘлемӘз. Демек, Н&р шікӘрттерӘне зиÇн тимек тҚгӘлӘ тӘптӘ ңамңорлҰ тҚрде зӘлзілінӘқ болүанҰнқүҰртус шікӘрттерге сездӘрмейдӘ, істе ңорңҰтпайдҰ.

Т+ртӘншӘден: БӘздӘ жіне Үастамону шікӘрттерӘн ңиÇметке дейӘн риза ңҰлатҰн жіне ерекше жазуҰмен Рисалей-Н&рдҰқ болүанҰн дерлӘк осҰ аймаңңа ікелген жіне бала-шаүасҰмен, іке-шешесӘмен, ж&байҰмен ңҰзмет етӘп жатңан Тахири бауҰрҰм! Хаң таүала ҚйӘқдегӘ ж&байҰқа ірӘҰ.

шипа берсӘн. АуруҰмнҰқ бӘр б+лӘгӘ сендерге кетӘп жатңанүа &ңсайдҰ. Юке-шешеқӘзге менӘқ атҰмнан бҰлай деқӘз: "Тахиридай ңаҒарман шікӘрт тірбиелеп, онҰ не бой-Н&рүа

— 284 —

тарту етӘп, сол арңҰлҰ амал діптерлерӘне ірдайҰм сауап-жаңсҰлҰң жазҰлҰп жатҰрүан ондай мҚбарак кӘсӘлер, иншаллаҒ басңа ңонүан баң-діулеттӘ ірӘ ңарай жалүастҰра бермек. ДҚниÇнҰқ ійнек сҰнҰңтарҰн алмастан жоүарҰр ҚшӘнамайтҰн болар. ОлардҰқ есӘмдерӘ жеке жасалатҰн д&үа-тӘзӘмге енген.

БесӘншӘден: МҚджахидтердӘқ &стазҰ, ер-азаматтардҰқ наүҰз жетекшӘсӘ ірӘ ҚгӘт-насихатшҰсҰ жіне кӘрттей-Н&рдҰқ таза да ҰңҰластҰ шікӘртӘ болҰп табҰлатҰн Хасан АтҰф бауҰрҰм! СенӘқ жазүан &заң ірӘ ісерлӘ ірӘ мақҰзҰ зор хатҰқдаүҰ ідеби, нізӘк секенет дҰүҰн жіне +зӘқе тін маржан с+здерӘқ ңаттҰ &надҰ. БауҰрҰм, саүан жіне н&рүа маңтан ң&марлар мен дӘннен безгендердӘқ жіне бидүатшҰлардҰқ тиӘскенӘ ласҰ о+кӘне жазүан с+здерӘқ, менӘ де +кӘндӘрдӘ. Рисалей-Н&рдҰқ &станүан жолҰ +з мӘндетӘн атңарҰп АллаҒтҰқ ӘсӘне араласпайдҰ. БӘздӘқ мӘндетӘмӘз тіблиү Çүни аңиңаттардҰ жеткӘзу. Ал ңабҰлдату АллаҒтҰқ ӘсӘ. Эім, міселе санда емес сапада. СкҚнӘ і аймаңта бӘр тҚйӘр АтҰфтҰ тапсақ жҚз адамдҰ тапңан боп есептелесӘқ. УайҰмдама! МҚмкӘн болүанша сҰрттан келген тиӘсулерге мін берме! БӘраң саң нҰп, мҰна тоңҰрау кезеқӘнде, бейүамдҰң жайлаүан заманда, т&рмҰс тауңҰметӘ жаүадан алүан уаңҰтта азүана ңҰзмет, кӘшкене уаңҰт б+лудӘқ +зӘ мақҰзҰ зор ңҰзме болсаАлтҰншҰдан:>К+не дос, Ғім бауҰр ірӘ Рисалей-Н&рдҰқ сонау бӘр кездерӘ ҰңҰластҰ тілабасҰ ірӘ Спартада жҚргенӘмде адал ңҰзмет еткен аңк+қӘл жоаллаҒ, жіне &заңңа талпҰнатҰн бӘраң ңолҰ ңҰсңа үазиз бауҰрҰм Мехмет Жілал!

Мен сенӘ &мҰтңанҰм жоң. Рисалей-Н&рүа к+п уаңҰт ңаламҰмен ңҰзмет еткендердӘқ арабзал. сенӘқ есӘмӘқ аталҰп Қлескер едӘқ. СенӘ +зӘнӘқ кҚштӘ ңабӘлетӘн, ңайрат-жӘгерӘн Рисалей-Н&р жолҰнда ж&мсаса үой деушӘ едӘм. Демек т&рмҰс тауңҰметӘ сенӘ де бӘршама т&саулап тастаүанүа &ңсайдҰ. Юу баста мҚбарак ікеқе, Қй-жадҰнасілем айт! ЮсӘресе Мехмет Сійрани ХайÇтңа к+п-к+п сілеммен бӘрге егер ол, менӘқ кезӘмдегӘдей ірӘ Хусрев сиÇңтҰ ңҰзмет етӘп жҚрген Мехмет Сійрани болса онҰқ мҰқ сілемӘне сіңа, ңолдап, сонҰмен ңатар ол Сійрани сол кезде Рисалей-Н&рдҰқ шеқберӘне кӘрӘп +зӘ туралҰ жазҰлҰп ірӘ &мҰтҰлмаүанҰ секӘлдӘ менӘқ есӘмде де бар, +шӘрӘлген жоң. Ол, ХусревтӘқ ӘзӘнен ерӘп ңҰзмет етер деп ңанша уаңҰттан берӘ

— 285 —

кҚтӘп жҚрдӘбӘрденек, онҰ да т&рмҰс тауңҰметӘ байлап алүан секӘлдӘ.

ЖетӘншӘден: Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰ рҚкҚн, негӘзгӘ тӘрек, хас шікӘрттерӘнен Халил ИбраҒимҰнүан т+рт жасар маүҰнауи баласҰ, иншаллаҒ, Рисалей-Н&р шеқберӘндегӘ бейкҚні шікӘрттердӘқ арасҰнан биӘк орҰн аладҰ деп ойлаймҰн. ОнҰқ жасҰ кӘшӘ болүанҰмен рухҰ Қлкен сиÇңтҰ. ХатҰн оңҰсам баӘқ Рисс+зӘне &ңсамайдҰ, ӘлӘмӘ тереқ үалҰм-ү&лама дейсӘқ. Оүан ңаттҰ риза болҰп: "МашаллаҒ, бірекелдӘ!" дедӘк.

СегӘзӘншӘден: Б&дан б&рҰн хабисаленнҰмдай, ауруҰм туралҰ аңпарат бӘраз н&ңсан ңалүан-дҰ. СонҰ ңазӘр д&үаларҰқҰздҰ алу ҚшӘн жіне +ткен РамазандаүҰдай рухани демеулерӘқӘздӘ алу кездесол ауру жайлҰ кейбӘр кӘсӘлерге айтңанҰмдҰ жіне н&ңсан ңалүан жерӘн жазҰп отҰрмҰн. БҰлай:

Хал-жаүдайҰмдҰ с&рап келгендерге айтарҰм: К+з Ә дҚниен жіне жаүҰмсҰз рухтар тарапҰнан болүан б&л біле АллаҒтҰқ рахҰмҰмен он дірежеден бӘрге азайдҰ. ТоүҰзҰ нҰүметке айналдҰ. Үалүан бӘреуӘ де тоүҰз пайда бердӘ:

БӘрӘншӘ пайдасҰ.бастаран кезде бӘр саүат үибадат тоүҰз саүат ң&лшҰлҰңңа пара-пар боладҰ.

ЕкӘншӘ пайдасҰ: Хасталар рисалесӘнӘқ (Дерт пен Дауа) он бес данасҰн рахаттана отҰрҰп ж+ндеп шҰңтҰм жіне рисалелердӘ науңас жіне м&ңтаж жаназа &стез жетуӘне осҰ ауруҰм себеп болдҰ.

шӘншӘ пайдасҰ: Б&рҰқүҰ СаидтҰ жақа Саидңа айналдҰрүан ескӘ ауруҰм сҰңҰлдҰ, ңазӘр де Рисалей-Н&рдҰқ кеқӘнен тарауҰ бҚгӘнгӘ СаидтҰ бӘрш етугениÇмен байланҰстҰрҰп жатҰр едӘ, ендӘ ауҰрүан соқ одан бастартңҰздҰ, зиÇннан ң&тңардҰ.

Т+ртӘншӘ пайдасҰ: МҰна ңасиеттӘ айларда ңаттҰ ҰңҰластанҰп, ірӘ м&ңтаждҰң сезӘнӘп аңҰреттӘк амал жасауүа ң&лшҰнүан едӘм. ЯкӘнӘшке орай ңазӘргазапңаай жіне кейбӘр себептерге байланҰстҰ сітӘ тҚспеген едӘ. ОсҰ ауру діл сол ңасиеттӘ айларүа д+п келӘп, ауру-сҰрңаттҰқ саÇсҰнда кҚштӘ ҰңҰлас оӘ.

мол сауап жинатҰп орасан зор пайдасҰ тидӘ. МенӘ кҚндӘз тауүа шҰүудан тҰйҰп, бау-баңшалардҰ аралауүа жол бермедӘ ірӘ тҚнде &йңҰдан, үапҰлдҰңтан саңтап шҰнайҰ жалбарҰнҰп, мӘніжат ңҰлуүа, тҚнде &йҰңтамай тақ атҰруүа себ! БҚгӘдҰ.

— 286 —

БесӘншӘсӘ пайдасҰ: Яткен рамазандаүҰ ауру секӘлдӘ б&л ауру да жанкештӘ бауҰрларҰмнҰқ мейӘрӘм сезӘмӘн оÇтҰп, менӘқ атҰмнан аңҰреттӘк амалдарҰнҰқ бӘр б+лӘгӘн Çүни зекетӘн бергӘздӘ. МенӘқ н&ңсан, жеткӘлӘксӘз еқбегӘмдӘ МедресптӘ жҚз, мҰқ есеге арттҰрҰп берекетке себеп болдҰ.

АлтҰншҰ пайдасҰ: Науңас жандарүа арналүан, ӘшӘне жиҰрма бес имани дірӘлер салҰнүан рисаленӘқ емӘн +зӘмде сҰнап, рас екенӘн мойҰндап жҚйкеге ңндерге ашушақдҰң, талүампаздҰңтан пайда болатҰн фіни нірселердӘ, тҚкке т&рмайтҰн ӘстердӘ, бос, уайҰмдҰ жіне тҚк пайдасҰ жоң, зиÇндҰ алақдаудан бӘршама тҰйҰп, ң&тңардҰ.

БарлҰң бауҰрларҰма жіне ійел затҰ шікӘрттерӘме жеке-жеке сілем жолдап, к+п ңиламатта болуларҰна д&үа етӘп, олардҰқ да д&үа етуӘн +тӘнетӘн бауҰрларҰқ:

Саид Н&рси

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Сендерге аурубӘр-екүҰз пайдасҰнан жазҰлмай ңалүан ҚшеуӘн баÇндап берейӘн. Ол аурудҰқ бӘр пайдасҰ жоүарҰда айтҰлүан арапша жазба.

ЖетӘншӘ пайдасҰ: Рисалей-Н&рдҰқ ңҰмбаттҰ бӘр шікӘртӘнӘқ мін берӘлуӘ тиӘс бӘр ңатесӘн ж+ндеуге себеп болдҰ. ЮзӘрге ол мақҰзден:>С&анҰ баÇндау ҰқүайсҰз болар.

СегӘзӘншӘ пайдасҰ: Яте кҚрделӘ де нізӘк. ТҚсӘндӘру ңиҰн. Тек ңҰсңа бӘр ишара тҚрӘнде бҰлай деймӘз: Үалайша, Хусрев +зӘ жазүан Ү&ран даңтҰ Әқ фото-к+шӘрмесӘн жасауүа ңарсҰ шҰүҰп, ңабҰлдамау арңҰлҰ мҰқдаүан к+зтартар Ү&ран КірӘмдер онҰқ ңолҰмен к+шӘрӘлгендей Ислам ілемӘне тарау арңҰлҰ жоүарҰ міртебе, ерекше абҰрой "ң&тбиÇт" дірежесӘн ңабҰлдамай Рисалей-Н&р шеқберӘндегпӘкӘрдастҰқ сҰрҰн б&збай, ніпсӘнӘқ рахатҰнан бастарттҰ. Діл сол секӘлдӘ б&л ауру, рухҰма Қлкен тҚбегейлӘ +згерӘс ікелдӘ. Ол: Рисалей-Н&рдҰқ жарңҰн жеқӘсӘн АнҰп жҚ шҚкӘр ете тамашалау, сауапңа толҰ, дӘни кҚрескер ретӘнде ірӘ белгӘлӘ бӘр маүҰнада командир ңҰзметӘнде болудан пайда болатҰн аңҰреттӘк рахат, асңаң абҰрой жіне дҚниÇда аңҰреттӘк жемӘсӘн берген имани ңҰзметмай таке басҰма ңатҰстҰ ліззатҰ мен рахатҰн ілгӘ шҰнайҰ ҰңҰласңа ңайшҰ болатҰндҰүҰ онҰ тастау, онҰ бауҰрларҰма беру, олардҰқ абҰройҰна, ңҰзҰңтарҰна

— 287 —

ңанаүат ету: мӘне осҰүан іммаре ніпсӘм де к+нӘп, дҚниҰ. Н&р&ндай аңҰретпен ңатҰстҰ жаүҰмдҰ жаүҰна да ңарамай, бас тартҰп, ажал мен +лӘмдӘ риза тҚрде кҚтудӘ толҰңңандҰ ңабҰлдадҰ.

ТоүҰзҰншшҰ пайдасҰ: К+птен берӘ жеке +зӘмнӘқ дперӘштіне ешбӘр ңаүазүа жазҰлмаүан жіне &станүан жолҰмҰздҰқ т+рт негӘзӘнӘқ бӘрӘ ірӘ еқ ҚлкенӘ шҚкӘрдӘқ ауңҰмдҰ да жоүарҰ міртебесӘн ңамтитҰн жіне менде жиӘ болатҰн тін сҰрңатҰ мен жан сҰрңатҰн емдеп мазасҰздҰүҰнеруӘ жҰн, белгӘлӘ бӘр маүҰнада ем-шипасҰ болҰп табҰлатҰн сондай-аң, "Исм-Ә аүзам" жіне "бисмиллаҒ" пен тоүҰз &лҰ аÇттҰ ӘшӘне алүан жіне он тоүҰз рет шҚкӘр мен хамдтҰ ауңҰмдҰ, аүзами тҚрде бӘлдӘретӘн ірӘ тахмида ңҰзмеанҰна сійкес жаратҰлҰстҰқ хал тӘлдерӘмен жасаүан ИліҒи маңтаудҰ ниет етӘп, сол бӘр шексӘз мадаңтардҰ жаппай +з мадаңтауҰна ңосҰп, ңамтҰп алатҰн &лҰң ірӘ ауңҰмҰ кеқ мадаңнама, шҚкӘрнама жіне Сіки деген алтҰ есӘмнӘқ еқ &лҰң жақа дірӘсӘн ізӘрлеуге себеп болдҰ.

БарлҰң бауҰрларҰма жеке-жеке сілем, оларүа д&үа етемӘз жіне аман-есен аңталҰп шҰңңандарҰн ң&ттҰңтаймҰз.

* * к+зңа(Һибрат боларлҰң ірӘ тақүаларлҰң бӘр оңиүа)

Рисалей-Н&р ңҰзметӘнде с+зӘ +тетӘн, Қлкен орнҰ бар бӘр шікӘрт бҰлай деп жазадҰ: "АдапазарҰ ңаласҰнда зӘлзілрӘ, КӘан кҚнӘ діл зӘлзілідан бӘрнеше саүат б&рҰн жалпҰүа арналүан, ж&ртңа жариÇ тҚрде бӘр Қлкен театр &йҰмдастҰрҰлүан едӘ. ЮртӘс, іншӘ-бишӘ ңҰздардҰқ т+ртеуӘн ӘрӘктеп, олардҰ жалақаштандҰрҰп, ашҰңтан ашҰң базарда, к+шеде кездӘрӘп, сосҰн найҰ артҰмдҰ к+рӘнӘске ңҰзҰүҰп, ң&мартңан мҰқнан астам к+рермендердӘ театр үимаратҰна жинаүан болатҰн. Діл ойҰн-сауҰң кешӘ басталүанда кенеттен жердӘ Ұза кернесе керек ңаттҰ ашуланҰп ілгӘ &ÇтсҰз, бетӘ ңалҰқ наң&рҰстардҰ масңара ңҰлҰп, жеріуіфукксен еттӘ. Театр үимаратҰ кҚл талңан болдҰ.

"Мен дҚниÇнҰқ м&ндай оңиүаларҰнан екӘ жҰл болдҰ мҚлдем бейхабармҰн, істе ңҰзҰңпайтҰн едӘм. БӘраң, бҚгӘн Хусрев пен ңаҒарман Челеби зӘлзілі жайлҰ хабар ікелдӘ. Эім Хусрев пен жолдасҰнҰқ кӘреда, СпартанҰқ зор дҰбҰстҰ зӘлзілісӘ, ңарсҰ

— 288 —

алдҰнда Рисалей-Н&р секӘлдӘ кҚштӘ ңалңандҰ к+рӘп халҰңңа еш зиÇн келтӘрмеген...Рисалей-Н&рүа д&шпан бӘр имамнҰқ баңшасҰндаүҰ егӘндӘ ңиратҰп, кҚ, затткке шҰүарүан. БӘраң тек соүан үана зиÇнҰ тиŞӘ, басңаларүа тимеуӘ бӘзге мҰнанҰ меқзейдӘ: елдӘқ к+птеген аймаңтарҰна жайҰлүан, бӘраң АдапазарҰна кӘрмеген Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰ міселесӘ "тісіттҚрдӘ" Çүни ійел кӘсӘлердӘқ шариүатңа сай орамал тармешӘткану жҚрулерӘне ңарсҰ ашҰң тҚрде опасҰздҰң жасалүандҰңтан Рисалей-Н&р оларүа жірдемге жҚгӘрген жоң...деп тек осҰ оңиүаүа үана назар салҰп ңарадҰм.

ңҰсңа

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

Рисалей-Н&рдҰ дҚниÇлҰң Әстерге ң&рал ңҰлуүа, онҰ баспалдаң ретӘнде пайдалануүа болмайдҰ. СебебӘ, ол аса ңҰмбат тіфіккҚри үибадат. СондҰңтан дҚниелӘк маңсаттардҰ сол арңҰлҰ арнайҰ тҚрде Әздеп ниет етуге болмайқ бӘр тпесе ҰңҰлас б&зҰладҰ, ірӘ м&ндай мақҰзҰ зор үибадаттҰқ +қӘ +згерӘп кетедӘ. çүни т+белескен кезде соңңҰ тимеуӘ ҚшӘн басҰн Ү&ранмен жапңан балалар сиÇңтҰ, Рисалей-Н&рдҰ м&ндай бӘрбет ңҰрсҰң д&шпандарүа ңарсҰ ңорүан ретӘнде пайдалануүа болмайҚрӘ. Ос, Рисалей-Н&рүа тиӘскендер оқбайдҰ, опҰң жейтӘнӘн ділелдейтӘн жҚздеген оңиүалар бар. БӘраң, Рисалей-Н&рдҰ ондай міселелерге пайдалануүа болмайдҰ. ЮдейӘлеп ниет етсе білелер келмейдӘ. ЯйткенӘ ҰңҰндӘ

#2, ң&лшҰлҰңтҰқ мін-маүҰнасҰна ңайшҰ ірекет. БӘз, бӘзге ңиÇнат жасаүан залҰмдардҰ бӘздӘ саңтап, ңамңорлҰң жасап отҰрүан жіне Рисалей-Н&рүа ңҰзмет еткӘзӘп жатңан РаббҰмҰзүа тапаңиңатз.

Иі, дҚниÇүа ңатҰстҰ тақүажайҰп нітижелер кейбӘр ңасиеттӘ д&үалардҰ оңҰүаннан кейӘн болатҰнҰ секӘлдӘ Рисалей-Н&рда да ондай оңиүалар к+птеүа мҰқеседӘ. Дегенмен олардҰ ниет етӘп с&рауүа болмайдҰ, +здӘгӘнен берӘледӘ. БастҰ маңсатҰ ол болмауҰ керек, бӘр пайдасҰ болуҰ мҚмкӘн. Егер ідейӘлеп, бастҰ маңсат сол болса ҰңҰлас б&зҰлҰп, онҰқ үжелӘ ң жаүҰ ңалмайдҰ. Дереу, мҰна оңиүанҰ басҰп, тҰнҰшталдҰрҰқдар. Юйтпесе екӘ жҚздӘ мҚнафҰңтар пайдаланҰп кетуӘ мҚмкӘн. Б&л оңиүаүа олардҰқ ңатҰсҰ бар сиÇңтҰ.

Иі, Әннен й-Н&рдҰқ м&ншама с&мдҰң дӘнсӘздер мен ңҰрсҰңтарүа ңарсҰ жеқӘлмей керӘсӘнше оларүа Қстем келӘп, т+теп беруӘнӘқ сҰрҰ

— 289 —

мҰнада: наүҰз ҰңҰлас, ешнірсеге ң&рал болмауҰ жіне тӘкелей міқгӘ баңҰттҰ ңоршҰ тҰ бӘлӘп, иманүа ңҰзметтен басңа маңсат к+здемеу жіне кейбӘр тариңатшҰлардҰқ аса мін беретӘн кішф-кіраматңа ңҰзҰңпауҰ сондай-аң, еқ &лҰ дақүҰл, «уілаÇт-Ұ КҚбра",>Çүни аңиңатңа бастар сара жол, іулиелӘктӘқ шҰқҰрау шлса дашҰңңан Сахабалар сиÇңтҰ "уірасат-Ұ Нубууат» сҰрҰмен Çүни пайүамбарлар ӘзӘмен жҚрӘп тек үана иман н&рларҰн жаŞ, имандҰлардҰқ имандарҰн саңтап ңалу;

Рас, мҰна с&мдҰң кез бда Рисалей-Н&рдҰқ беретӘн наңтҰ екӘ нітижесӘ бірӘнен артҰң, аса ңҰмбаттҰ. Ол екӘ нірсе ҚшӘн басңа нірселердӘқ, жоүарҰ міртебелердӘқ аса мінӘ жоң.

БӘрӘншӘ нітижесӘ Çүни пайдасҰ: Адал тҚрде ірӘ ңанаүат етӘп Рисалей-НҰқҰна берӘне кӘрген адам иманҰн саңтап, +лерде иманмен кетедӘ. М&нҰ ділелдейтӘн б&лтартпас айүаңтар бар.

ЕкӘншӘ нітижесӘ: Рисалей-Н&рдҰқ шеқберӘнде ерӘксӘз тҚрде ірӘ хабарҰмҰз болмай пайда болҰ, ңол еге асңан аңҰретпен ңатҰстҰ маүҰнауи серӘктестӘктӘқ саÇсҰнда ірбӘр шҰнайҰ да адал шікӘрт мҰқдаүан тӘлмен, шҰн жҚректер мен д&үа етӘп, истиүфар етӘп, ң&лшҰлҰ ңадӘрн болҰп есептеледӘ. КейбӘр перӘштелер секӘлдӘ ңҰрҰң мҰқ тӘлмен тісбих, зӘкӘр салүан боп саналадҰ. ҮасиеттӘ РамазандаүҰ ҮадӘр тҚнӘнӘқ аңиңатҰ сиÇңтҰ киелӘ, &лҰң аңиңаттардҰ жҚз мҰқ ңолмен Әздеу нңа жаңоладҰ.

МӘне, осҰндай нітиже, зор пайда ҚшӘн үой, Рисалей-Н&рдҰқ шікӘрттерӘ н&р ңҰзметӘн іулиелӘк міртебеден жоүарҰ ңоÇдҰ. Олар кішф уі кірамат ӘздемейдӘ, аңҰретте жейтӘн жемӘстердӘ дҚниÇда жеуге тҰрҰспайдҰ АллаҒтҰқ ӘсӘ болүан сіттӘлӘертӘм,ҰстҰ болу, халҰңтҰқ ңабҰлдауҰ, кеқӘнен тарау, Қстем болу, аңҰсҰ болҰп табҰлатҰн абҰрой мен мерей, зауҰңтар мен инает, Çүни ңамңорлҰң секÇнҰқ ңзӘнӘқ мӘндетӘ боп саналмайтҰн, алақҰнан тҰс нірселерге араласпайдҰ, соүан ңарай ірекет етӘп шатаспайдҰ, санаспайдҰ. Таза, шҰнайҰ ҰңҰласпен ірекет етедӘ, "МӘлӘктемӘз ңҰзмет ету, сол бӘзге жетедӘ!" дейдӘ.

ЕкӘншӘден; Сексен жҰлдан артҰң аса ңҰмбаттҰ жіне толҰң РамазандҰ ӘшӘне алүан, ң&пиÇ ҮадӘр тҚнӘнӘқ аңиңатҰна жету ҚшӘн, Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ аңҰреттӘк маүҰнауи серӘктестӘктӘқ талабҰна сай ірңайсҰсҰ "мҚтікіллим-Ә маүалүайҰр" тҚрде Çүни

— 290 —
к+пшӘлӘктӘқ атҰнан с+йлеп, اَجِرْنَا اِرْحَمْنَا وَاغْفِرْلَنَا дегендей с+здермен "бӘз" деп Рисалей-НдҰ мӘнадал шікӘрттерӘн ниет етуӘ керек. С+йтӘп ірбӘр шікӘрт баршанҰқ атҰнан мӘніжат ңҰлҰп, ңам жасайдҰ. Жіне мҰна бейшара, ірекетӘ баÇу жіне +з шамасҰнан тҰс к+п ңҰзмет кҚтӘлетӘн бауҰрларҰқа +здерӘқнӘқ жаңсасңа крҰқдҰ бекерге шҰүармау ҚшӘн +ткен РамазандаүҰдай жірдем етӘп, демеушӘ болуларҰқдҰ +тӘнемӘн.
(Кенеттен ойүа келген бӘр міселе)

Юрнірседе, ірбӘр ңиҰншҰлҰңта ісӘресе адамдар тарапҰнан болүан з&лҰмдҰӘк кірТаүдҰр">рисалесӘнде баÇндалүанҰндай екӘ себеп бар.

БӘрӘншӘсӘ: К+п адамдар ойлайтҰн сҰртңҰ себебӘ.

ЕкӘншӘсӘ: АллаҒтҰқ жазуҰ, таүдҰр.

Адамдар сҰртңҰ себебӘнӘкӘрлеп кейде жақҰладҰ, з&лҰмдҰң жасайдҰ. БӘраң, таүдҰр, міселенӘқ басңа жаүҰна ңарап ідӘлдӘк ңҰладҰ. СонҰмен, осҰ кешелӘ-бҚгӘн ңаттҰ уайҰмдайтҰндай Рисалей-Н&р шеқберӘне ңатҰстҰ Қш міселе, таүдҰрдҰқ ідӘлдӘгӘ жаүҰмен сарапнҰқ ірілгӘ Қш міселе маүҰнауи с&раңңа жауап ретӘнде к+кейге келдӘ.

БӘрӘншӘ с&раң: НелӘктен жанкештӘ, аса мейӘрбан ана, мҰна заманда баласҰнҰқ байлҰүҰнан Қлес ала алмайтҰн жаүдайүа тҚстӘ. Б&үан таүдҰр ңалай р&ңсат бердӘ?

К+алдҰрмкелген жауап бҰлай едӘ: Аң жаулҰңтҰ аналар жат елдӘқ ҰңпалҰмен бойҰндаүҰ мейӘрӘмдӘ б&рҰс пайдалануда, Çүни балам шен иесӘ ңҰзметкер, жоүарҰ міртебелӘ болсҰн деп, бар кҚшӘн ж&мсӘлдӘм,аларҰн дҚниÇүа, мектепке, оңу орҰндарҰна тапсҰрадҰ. ТӘптӘ ата-анасҰ дӘндар бола т&ра Ү&рани ӘлӘм алҰп жатңан жерӘнен шҰүарҰп алҰп дҚниÇүа бередӘ. МӘне, б&л мейӘрӘмдӘ б&рҰсңа пайдалану деге бауҰр М&нҰқ жазасҰ ретӘнде таүдҰр осҰ кҚйге Çүни баласҰнҰқ байлҰүҰнан маң&рҰм ңалуүа пітуа бердӘ.

ЕкӘншӘ с&раң: Рисалей-Н&рмен байланҰсҰп жҚрген кейбӘр кӘсӘлерге жанҰм ашҰдҰ. "Неге ікесӘнен мирас байлҰңтан Қштен еі, соналуүа аңҰсҰ бола т&ра бӘр маүҰнада ң&р ңалҰп теқ б+лӘсуӘне таүдҰр р&ңсат бердӘ?"

— 291 —
К+кейге келген жауап:

МҰна үасҰрда терӘс баүҰттаүҰ аүҰмдардҰқ баүҰттмен іке-шешеге деген ң&рмет, ата-ананҰқ мейӘрӘмӘне жауап ретӘнде не айтса к+ну, мӘндеттӘ тҚрде баүҰну ңажет бола т&ра, к+пшӘлӘк ілгӘндей ата-анаүа ң&рметтӘ, мойҰнс&нудҰ бӘлмейдӘ. Сол ҚшӘн Қштен екӘсӘн алу аңҰсҰнан айҰрҰлларлҰңҰмдҰңңа &шҰрадҰ. ТаүдҰр балалардҰқ осҰ ңателӘгӘне орай р&ңсат бердӘ. Ал, ңҰз балалар болса басңа жаңтан кемшӘлӘктерӘ к+п болүанҰмен, бӘраң табиүатҰ ілсӘз болуҰна байланҰстҰ +зӘне ңамңобаларҰӘрбан жандарүа аса м&ңтаж болүандҰңтан бойҰндаүҰ ң&рмет сезӘмдерӘн іке-шешесӘне арнап, олардҰ ңаттҰ сҰйлайтҰндҰңтан адамдардҰқ залҰм ңолҰмен аүа-ӘнӘлерӘнӘқ бӘршама аңҰсҰн уаңҰтша болса да +зӘне берӘлуӘне таүдҰрдан пітуа аладҰ.

шӘншӘ С&раңлаларҰӘр дӘндар кӘсӘлердӘқ дҚниÇүа жаңҰн ійелдерӘнӘқ кесӘрӘнен мазасҰ ңашҰп, ңиналуҰнҰқ себебӘ нелӘктен? Б&л аймаңта осҰүан &ңсас оңиүалар к+п-аң.

Келген жауап бҰлай едӘ: ДӘндар кӘсӘлер дӘни ң&ндале нердҰқ ңатақ талаптарҰн толҰң саңтамай "ійел еркӘндӘгӘ" деген &үҰм жайлаүан мҰна заманда, сондай емӘн еркӘн жҚрӘп-т&ратҰн ійелмен неке ңиҰп, сонҰқ кесӘрӘнен дҚниÇүа белшеден батуҰ Қлкен ңателӘк болүандҰңтан діл-сол ійелд заманңолҰмен жазалануҰна таүдҰр р&ңсат бердӘ...Үалүан б+лӘмӘн жазуүа бӘр мҚбарак ійел парңҰна бармай кедергӘ болүандҰңтан кейӘнге ңалдҰ.

Һазиз, адал бауҰрларҰм!

БӘрӘншӘден: Б&л мҚбарак ңасиеттӘ Рамазанар санаүҰ д&үалар, ҰңҰласпен болу шартҰмен иншаллаҒ ңабҰл болүан шҰүар. Алайда +кӘнӘшке орай Рисалей-Н&р шікӘрттерӘнӘқ назарҰн дҚниÇүа аудару ҚшӘн жіне ңалб тҰнҰштҰүҰн б&зу ҚшӘн жасалҰп жатңан кейбӘр кедемаүҰна жоң емес. СонҰқ кесӘрӘнен ілгӘ ҰңҰлас, толҰң ң&зҰр, к+қӘл хоштҰүҰ бӘршама заңҰмданүанүа &ңсайдҰ, бӘраң уайҰмдамақдар! БірӘн бӘр АллаҒңа тапсҰрҰп ондай тиӘсу, кедергӘлерге мін бермеқдер! АтҰф бауҰрҰмҰзүа жазҰқдар: "алақдап, уайҰмдамасҰн!" ОнҰн к+Әр Ү&дайдҰқ жазуҰ. ИншаллаҒ СауалҰң ХафҰз МехметтӘқ оңиүасҰ сиÇңтҰ ол оңиүа да Рисалей-Н&рдҰқ пайдасҰна шешӘледӘ

— 292 —

деп ойлаймҰн.

{(СӘлтеме): АтҰфңа ңарсҰ шҰүҰп, тиӘсӘп жҚрген тариңатшҰ и жаүдане ңҰрсҰң уаүҰзшҰ жіне имам, сондай-аң, сопҰлар мен ӘлӘмӘ тереқ кӘсӘлер, ңарсҰласу кезӘнде еқ соқүҰ тҰүҰлар жерӘ билӘктӘқ режимӘ. Олар режим атҰнан тиӘсӘп, жоүарҰ жаңңа болҰсҰп, оларүа жаүҰмпазданнегӘзгҰлайша АтҰфтҰқ ңорүаштап жҚрген ПайүамбарҰмҰздҰқ к+ркем сҚннет &станҰмҰна шҚйлӘгӘп, жауласуда. Б&л оңиүа мҰнанҰ к+рсетедӘ: Рисалей-Н&рүа ңарсҰ шҰүҰп тиӘсее баÇн бӘлӘп-бӘлмей дӘннен безгендерге к+мектеседӘ. Оүан ділел осҰ жолҰ ідӘлет органҰнда менен бҰлай деп с&радҰ:

"КҚрд АтҰф режимге ңарсҰ ірекет жасаүан үой шамасҰ, онҰқ ңарсҰласауҰрлаежимге сҚйенӘп, сонҰқ атҰнан тиӘсӘп жатҰр?".

Мен бҰлай деп жауап бердӘм: "Режимге ңарсҰ шҰүу бӘздӘқ мӘндетӘмӘз емес ірӘ оүан ңарсҰ т&ратҰн кҚшӘмӘз де жоң. ОнҰ ойлап та жҚргенӘмӘз жоң ірӘ Рисалей-Н&р оүан р&ңсат бермейдӘ. БӘраң бӘзе ҚлесдамаймҰз, талаптарҰн орҰндамаймҰз, ңаламаймҰз да. ҮарсҰ шҰүу басңа, ңабҰлдамау бӘр басңа, ал орҰндамау мҚлдем басңа нірсе. ХазӘретӘ ОмардҰқ (р.Ғ)аспани кезеқӘнде шариүаттҰқ ідӘл зақдарҰна ңарсҰ шҰңпайтҰн, онҰмен шаруасҰ жоң Çхудилер мен христиандар +мӘр сҚрген. Халифа оларүа тиӘспеген. Демек ңабҰлдамау, мойҰндамау билӘк т&рүҰсҰнан ңҰлмҰс боп есептелмейдӘ. СондҰңтан ондай ңарсҰласептелжоңңа шҰүарушҰлар еқ ңуаттҰ падишахтардҰқ кезӘнде де ңол астҰндаүҰ елде +мӘр сҚре берген. МӘне, осҰ т&рүҰдан алүанда Рисалей-Н&р шікӘрттндай с бӘреуӘ режимге мҚлдем ңарсҰ болҰп, режимнӘқ ң&рушҰсҰна лаүҰнет айтса да билӘкке Әс жҚзӘнде араласпаүандҰңтан жеке к+зңарасҰ ҚшӘн айҰпңа тартҰлмайдҰ, зақ бойҰнша ңудаланбайдҰ. Ар-ождан мен с+з еркӘндӘгӘ солай болуҰн талап етедӘ.}

МешӘсӘ:>фтҰқ жарңҰн ңҰзметӘ тоңҰрап, артңа кетӘп ңала ма деп жіне марң&м Мехмет ЗҚҒдҚ БідіуидӘқ атңарүан жоүарҰ, зор ңҰзметӘ т&раңтап, жасҰрҰнҰп ңала ма еке, Çүним&қайүан сітӘмде, ңолҰма бӘр хаттҰ &статтҰ. Ол менӘ уайҰм-ңайүҰдан ң&тңардҰ. Рисалей-Н&р ңҰзметӘнде бӘр есӘк жабҰлса одан ілдеңайда мақҰздҰ есӘктер ашҰладҰ" деген ңаүида +л да ңүҰ да айңҰн к+рсеттӘ. Сабри бауҰрҰмҰздай Рисалей-Н&рдҰқ ҰңпалдҰ да белсендӘ шікӘртӘнӘқ Қлкен аүасҰ, сондай-аң Рисалей-Н&рдҰқ ңаҒарман батҰр шікӘртӘ ТахиридҰқ жездесӘ жіне Рисалей-Н&рдҰқ озат жіне бӘр кездерӘ н&р шікӘрттеразҰп жетекшӘсӘ болүан жіне ңазӘргӘ кезде де Рисалей-Н&р туралҰ жаңсҰ к+зңараста болҰп, к+қӘлӘ суҰмаүан лкен ХафҰз ЗҚҒдҚнӘқ адал, шҰнайҰ ниетпен, ҰстҰң ҰңҰласпен жазүанӘрттеррҰ екен.

ОңҰсам, кешегӘ ірӘ бҚгӘнгӘ ңайраттҰ бауҰрҰмҰз лкен ЗҚҒдҚ, +кӘметтӘқ ңатақ зақдарҰна ңарамастан Рисалей-Н&рдҰқ мақҰздҰ мӘндеттерӘнӘқ бӘрӘ жастарүа Ү&ран оңудҰ Қйрету мӘндетӘн атңарҰп жҚр екен. Демек б&л лкен ЗҚҒдҚ мазӘмталҚҒдҚ БідіуидӘқ орнҰна

— 293 —

келген екен дедӘм. Сондай-аң, АтҰфтҰқ ңҰзметӘ бӘршама тоңҰрауҰна орай АллаҒ мҰна зерек ірӘ ңайрат-жӘгерӘ мол, с+зге шешен лкен ХафҰз ЗҚҒдҚнӘ берӘп аÇнбай еқбек еткӘзуде. Ү&дайүа шҚкӘр, асҰлннен бастап Рисалей-Н&рдҰқ хас шікӘрттерӘ арасҰндаүҰ н&рлҰ маүҰнауи серӘктестӘктен Қлескер болатҰнҰн жіне атҰ аталҰп т&рҰп д&үа етӘлетӘнӘн сілемӘңтарҰ Әрге жеткӘзӘқдер.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى نَعْمَٓائِه۪

Рисалей-Н&рдҰқ ҚзӘлмей жалүаса беретӘн к+птеген кіратарҰмен бӘрӘ: М&үжизат-Ұ Ахмедие рисалесӘнӘқ жіне кіраматңа толҰ ЖиҰрма ТоүҰзҰншҰ С+з бен Ишарат-Қл Иүжаз кӘтабҰнҰқ м&үжизаүа &ңсас кіраматҰнан бӘреуӘн айтар болсаң:

ҮасиеттӘ РамҰмдҰ нқ басталүан кезӘ. ДірӘгердӘқ айтуҰ бойҰнша дене ңҰзуҰм кенеттен ңҰрҰңңа к+терӘлген-дӘ. Демек маүан у берӘлген. М&нҰ айүаңтайтҰн ділелдер де баршҰлҰң. Діл сол кезде билӘк басҰндаүҰларсҰқдарбауҰрҰмҰздҰқ тҚймедей міселесӘн тҚйедей ңҰлҰп шулап жатңан болатҰн. МіселенӘ ҚлкейтӘп жергӘлӘктӘ ң&зҰрлҰ органдар мен тіртӘп саңшҰларҰ уілаÇттарүа телеграмма таратҰп ҚкӘметтӘ Рисалей-Н&рүа ңарсҰ айдап салҰп жатн&рҰ, ңҰт. МӘне, сол кезде осҰдан екӘ саүат б&рҰн М&үжизат-Ұ Ахмедие рисалесӘ ұстамб&лдан шҰүҰп ш&үҰл жірдемге келгендей. ЖиҰрма тоүҰзҰншҰ С+з жіне кіраматңа толҰ елешек-Қл Иүжаз кӘтаптарҰ столдҰқ ҚстӘнде т&рүан-дҰ. "Б&л баүа жетпес ң&ндҰ кӘтаптар тіркӘленетӘн болдҰ, санҰ елуден аса рисалелер намазсҰз адамдардҰқ ңолҰна тиетӘн болдҰ-ау" деп уайҰмдап ірӘ менӘқ де ңаттҰ аурудан дауҰсҰм жаң&тт ңалүан едӘ. Діл сол кезде Рисалей-Н&рдҰқ ілгӘ кірамат Қш рисалесӘ тақүажайҰп тҚрде АллаҒтҰқ ңамңорлҰүҰна б+ленуге, амандҰңңа ңауҰшуүа себеп болдҰ. ЮрӘ менӘқ уланудан пайда болүан ауруҰма у ңайтарүҰш дірӘ болдҰ. М&нҰ к+ргенде бӘз де ақ-тақ бам да үалдҰң ілӘ де тақҰмҰз бар. Бейне бӘр ешңандай ауру болмаүандай, тҰқ, +зӘмдӘ ңуаттҰ сезӘнудемӘн. Сондай-аң, ңарсҰластар ңатақ ескерту алүандай ңаттҰ опҰң жеп д&шпан емес дос болҰп шҰүа келдӘ. ЮдӘлет ңабҰлнҰқ лауазҰмдҰ ңҰзметкерлерӘ мен тергеу органҰнҰқ ңҰзметкерлерӘ дҰм ңалдҰрмай тексеру ҚшӘн келӘп

— 294 —

т&рҰп елу, шаңтҰ тӘптӘ одан да к+п кӘтаптардҰқ ешңайсҰна тиӘспей, тек сол рисалелердӘқ бӘршама кіраматтарҰ туралҰ тҰқдаптҰ +те кеттӘ. ОсҰлайша рисалелер маүҰнауи ңамңорлҰңңа алҰнүанҰна куі болдҰң. Оларүа тек МҚдафат, он алтҰншҰ Мектуб жіне Рамазан рисалесӘн талдап оҰ. Бірдеп +зӘмӘз бердӘк. шӘншӘ рет б&рҰнүҰдан да бетер тҚгелдей тексерӘп, жӘтӘ тӘнту ҚшӘн ӘшкӘ саÇсат б+лӘмӘнӘқ меқгерушӘсӘ, тергеушӘ ңҰзметкерлермен бӘрге келерден екӘ-Қш саүат б&рҰн кіраматтҰ Қш рисалелер жетекшӘлӘк ңҰлүа &шҰрбасңа да барлҰң рисалелер жаппай тергеушӘлерге &сталҰп ңалмауҰ ҚшӘн ортадан жоүалҰп, к+рӘнбей ңалдҰ. Олар келген соқ екӘ саүат тҚгелдей тексерӘп тек Анкарадан келг. Сендне бӘздӘ Рамазанмен ң&ттҰңтау ңаүаздҰ үана тауҰп алдҰ. ОнҰ зерттеп талңҰлаүан соқ ікеп беремӘз деп уіде берӘп алҰп кеттӘ. Б&л кірамат жаүдайлардҰқ себебӘ сол сітте жоүаМ&үжиз&рүан М&үжизалҰ Ү&ран КірӘм мен иүжазүа толҰ Хизб-Ә Ү&раннҰқ н&сңаларҰ жіне Хизб-Ә Н&риÇнҰқ рисалелерӘ, Çүни солардҰқ кіраматҰ болса керек. Хаң таүалаүа олардҰздеп са ірпӘ болса сонша жіне Рамазан айҰнҰқ ңанша сек+нтӘ болса сонша мадаң пен маңтау болсҰн,

‌اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى كُلِّ حَالٍ
Ауру сҰрңаудан пайда болүан мазасҰздҰң, АтҰфтҰқ бастан кешӘрген оңиүасҰ, жҚректӘқ сҰзрӘ ерӘрӘ оларүа жанашу жіне ол оңиүанҰқ Спарта ңаласҰна дейӘн ісер етедӘ-ау деген уайҰм, сондай-аң осҰ ңасиеттӘ айда Рисалей-Н&рдҰқ سِرًّا تَنَوَّرَتْ пердесӘне орануҰ Çүни жасҰрҰнҰп ңалуҰ жіне маүҰнӘ мірте ілгӘ екӘ рет тӘнтӘп тексерген кҚнӘ кешке дейӘн бӘзге келӘп-кеткендердӘ жаппай ақдҰп тексеруӘ жіне ЮминнӘқ ҚйӘн еш нірсе табҰлмаса да тӘнтӘп тексеруӘ: мӘне осҰлардҰқ бірӘ менӘ уайҰмдатҰп, м&қайҰп отҰрүанҰмда аса мейӘрӘмдӘ, ерекше ңамр бауҰлаҒтҰқ рахҰмҰ тҚсӘп, осҰ кҚнге дейӘн жалүасҰп келген ИліҒи инает Çүни Ү&дайдҰқ жірдемӘ ңамңорлҰүҰна алҰп таүдҰрүа ризашҰлҰң, тіуекел, ҰңҰластан пайда болүан ж&банҰш к+қӘлӘмдегӘ ілгӘ мазасҰздҰңтардҰқ бірӘн жойҰп, тосңауҰлдар ашҰлҰп керемет жا يُسَп ңалдҰм. К+қӘлӘм жій тауҰп, тереқ тҰнҰстап: "Уа, Жаратңан Ием! Сен не Әстесеқ бірӘ жаңсҰ боладҰ!" деп Ү&дайдҰқ жазүанҰна к+нӘп бӘр рахаттанҰп ңалдҰң. Сендер де сондай болҰқдар, тоңҰрауүа жоүан бҰеқдер! БарлҰң бауҰрларҰмҰзүа жеке-жеке сілем жіне д&үа етудемӘз. АуруҰм ілӘ
— 295 —

кете ңойүан жоң, бӘраң к+тере алмайтҰндай ауҰр емес. Б&л шабуҰл Рисалей-Н&рдҰқ жарңҰн жайҰлҰп жатңанҰна ңарсҰ кедергӘ жасп, басн болатҰн.

БауҰрларҰқ
Саид Н&рси