9- Firavun, ondan öncekiler ve altı üstüne getirilen beldeler halkı (Lût kavmi) hep o günahı (şirki) işlediler.
10- Böylece Rablerinin peygamberlerine karşı geldiler, O da onları pek şiddetli bir şekilde yakalayıverdi.
11- Şüphesiz, su bastığı vakit sizi gemide biz taşıdık;
12- Onu sizin için bir ibret ve öğüt yapalım ve belleyici kulaklar onu bellesin diye.
{Nuh tufanına ve Nuh (a.s.)un gemisine işaret olunmaktadır. "Sizi taşıdık", "Sizin atalarınızı kurtardık; onları kurtarmasaydık sizler de hayat bulamayacaktınız" manasınadır.}
13-14-15- Artık Sûr'a bir defa üflendiği, yeryüzü ve dağlar kaldırılıp birbirine tek çarpışla çarpılıp darmadağın edildiği zaman, işte o gün olacak olur (kıyamet kopar).
16- Gök de yarılır ve artık o gün o, çökmeye yüz tutar.
17- Melekler onun (göğün) etrafındadır. O gün Rabbinin arşını, bunların da üstünde sekiz (melek) yüklenir.
{"Arş" için, Hûd sûresi 7. âyetin açıklamasına bakınız.}
18- (Ey insanlar!) O gün (hesap için) huzura alınırsınız; size ait hiçbir sır gizli kalmaz.
19-20- Kitabı sağ tarafından verilen: Alın, kitabımı okuyun; doğrusu ben, hesabımla karşılaşacağımı zaten biliyordum, der.
21-22-23- Artık o, meyveleri sarkmış yüce bir cennette hoşnut kalacağı bir hayat içindedir.
24- (Onlara denir ki:) Geçmiş günlerde işlediklerinize (iyi amellerinize) karşılık, âfiyetle yeyin, için.
25-26- Kitabı sol tarafından verilene gelince, o: Keşke, der, bana kitabım verilmeseydi de, hesabımın ne olduğunu bilmeseydim!
27- Keşke onunla (ölümümle) her iş olup bitseydi!
28- Malım bana hiç fayda sağlamadı;
29- Saltanatım da benden (koptu), yok olup gitti.
{Âyetten, "İnsanlara tasallut için mâsiyet yolunda kullandığım gücüm kuvvetim artık kalmadı" manası anlaşılabildiği gibi, tefsirlerde "Dünyada iken kullandığım hüccetler (deliller) artık yok olup gitti" manasına da yer verilmektedir.
Böyle kimse hakkında, görevlilere (cehennemin bekçilerine) 30. âyetteki gibi ilâhi buyrukla hitap edilir.}
30- Onu yakalayın da, (ellerini boynuna) bağlayın;
31- Sonra alevli ateşe atın onu!
32- Sonra da onu yetmiş arşın uzunluğunda bir zincir içinde oraya sokun!
33- Çünkü o, ulu Allah'a iman etmezdi,
34- Yoksulu doyurmaya teşvik etmezdi.
{Bu âyetle, yoksulun gözetilmemesi ve onun haline hiç aldırış edilmemesi, Allah'a iman etmemenin hemen akabinden en büyük günah olarak zikredilmektedir. Gerçekten İslâm ahkâmı içinde yer alan mükellefiyetler iyi incelendiğinde, bunların iki noktada merkezîleştiği görülür: 1) Allah'ın emrini büyük tanımak, 2) Allah'ın yaratıklarına şefkat göstermek.}
35- Bu sebeple, bugün burada onun candan bir dostu yoktur.
36-37- Ancak günahkârların yediği kanlı irinden başka yiyeceği de yoktur.
38-39- Görebildikleriniz ve göremedikleriniz üzerine yemin ederim ki,
40- Hiç şüphesiz o (Kur'an), çok şerefli bir elçinin sözüdür.
{Sözün asıl sahibi, şüphesiz Cenab-ı Allah'tır. Elçi (peygamber veya Cebrail) aracılığı ile tebliğ edildiğinden, "söz" elçiye nisbet edilmiştir.}
41- Ve o, bir şair sözü değildir. Ne de az iman ediyorsunuz!
42- Bir kâhin sözü de değildir (o). Ne de az düşünüyorsunuz!
43- (O), âlemlerin Rabbi tarafından indirilmiştir.
44- Eğer (Peygamber) bize atfen bazı sözler uydurmuş olsaydı,
45- Elbette onu kıskıvrak yakalardık.
46- Sonra onun can damarını koparırdık (onu yaşatmazdık).
47- Hiçbiriniz buna mâni de olamazdınız.
48- Doğrusu o (Kur'an), takvâ sahipleri için bir öğüttür.
49- İçinizde (onu) yalan sayanlar bulunduğunu şüphesiz bilmekteyiz.
50- Muhakkak o, kâfirler için bir iç yarasıdır.
51- Ve o, gerçekten kat'î bilginin ta kendisidir.
52- O halde, ulu Rabbinin adını yüceltip noksanlıklardan tenzih et.
70-Meâric
{Mekke'de nâzil olan bu sûre, 44 âyettir. Adını, üçüncü âyetindeki "el-meâric" kelimesinden almıştır. Meâric, "ma'rec"in çoğulu olup "yükselme dereceleri" demektir.}
1-2-3- Birisi, yükselme derecelerinin sahibi olan Allah katından inkârcılara gelecek olan ve hiç kimsenin savamayacağı azabı istedi!
{Burada kıyameti ve ahiret azabını alaya alıp Hz. Peygamber'den bir an önce onu getirmesini isteyen -Nadr b. Hâris ve Ebu Cehil gibi- müşriklere işaret edilmektedir.}
4- Melekler ve Rûh (Cebrail), oraya, miktarı (dünya senesi ile) ellibin yıl olan bir günde yükselip çıkar.
{Âyetteki "gün"ün manası için bak. Secde 32/5'in açıklaması.}
5- (Resûlüm!) Şimdi sen güzelce sabret.
6- Doğrusu onlar, o azabı (ihtimalden) uzak görüyorlar.
7- Biz ise onu yakın görmekteyiz.
8- O gün gökyüzü, erimiş maden gibi olur.
9- Dağlar da atılmış yüne döner.
10- Dost, dostu sormaz.
11-12-13-14- Birbirlerine gösterilirler (fakat herkes kendi derdindedir). Günahkâr kimse ister ki, o günün azabından (kurtuluş için), oğullarını, karısını, kardeşini, kendisini koruyup barındıran tüm ailesini ve yeryüzünde kim varsa hepsini fidye olarak versin de, tek kendini kurtarsın.
15- Fakat ne mümkün! Bilinmeli ki, o (cehennem) alevlenen bir ateştir.
16- Derileri kavurup soyar.
{"Derileri" diye manalandırılan "şevâ" esasen kafa derisi demektir. Vücudun, baş, el, ayak gibi uç uzuvları manasına da gelir.}
17-18- Yüz çevirip geri dönen, (servet) toplayıp yığan kimseyi (kendine) çağırır!
19- Gerçekten insan, pek hırslı (ve sabırsız) yaratılmıştır.
20- Kendisine fenalık dokunduğunda sızlanır, feryat eder.
21- Ona imkân verildiğinde ise pinti kesilir.
22-23- Ancak şunlar öyle değildir: Namaz kılanlar, ki onlar namazlarında devamlıdırlar (ihmal göstermezler;)
24-25- Mallarında, isteyene ve (isteyemediği için) mahrum kalmışa belli bir hak tanıyanlar;
26- Ceza (ve hesap) gününün doğruluğuna inananlar;
27-28- Rablerinin azabından korkanlar, ki Rablerinin azabı(na karşı) emin olunamaz;
29-30-31- Irzlarını koruyanlar -ancak eşlerine ve cariyelerine karşı müstesna; çünkü onlar kınanmaz; bundan öteye (geçmek) isteyenler ise, onlar taşkınların ta kendileridir-;
32- Emanetlerine ve ahitlerine riayet edenler;
33- Şahitliklerini (dosdoğru) yapanlar;
34- Namazlarını koruyanlar;
35- İşte bunlar, cennetlerde ağırlanırlar.
{Makbul kulların özellikleri sayılırken, başta ve sonda namaza yer verilmesi, namazın önemini apaçık ortaya koymaktadır. 22. ve 23. âyetlerde namaza devam etme ve bu konuda ihmal göstermeme noktasına temas edilmişti; 34. âyette ise namazın bütün haklarını vermenin, yani bir taraftan erkân ve âdâbına riayet etmenin, diğer taraftan namaz dışındaki davranışlarda da, namazın kazandırdığı ulvî hasletleri korumanın önemine işaret edilmektedir.}
36-37- (Resûlüm!) O kâfirlere ne oluyor ki, bölük bölük sağından ve solundan sana doğru koşuyorlar.
38- Onlardan her biri nimet cennetine sokulacağını mı umuyor?
{Müşrikler bölük bölük gelerek, Hz. Peygamber'in etrafındakilerin arasına karışır, onun sözlerini dinleyip, "Şayet bunlar, Muhammed'in dediği gibi cennete girecekler ise, biz elbette onlardan önce cennete gireriz" diye alay ederlerdi.}
39- Hayır (hiç ummasınlar!) Şüphesiz biz onları, kendilerinin de bildikleri şeyden yarattık (fakat ibret almadılar, imana gelmediler).
40-41- Şu halde (işin gerçeği) öyle (umdukları gibi) değil! Doğuların ve batıların Rabbine yemin ederim ki, şüphesiz onların yerine daha iyilerini getirmeye bizim gücümüz yeter ve kimse bizim önümüze geçemez.
42- Ama sen onları (şimdilik) bırak da, tehdit edildikleri günlerine kavuşuncaya dek dalsınlar, oynayadursunlar.
43-44- O gün onlar, sanki dikili bir şeye koşuyorlar gibi, gözleri horluktan aşağı düşmüş ve kendileri zillete bürünmüş bir halde kabirlerinden fırlaya fırlaya çıkarlar. İşte bu, onların tehdit edilegeldikleri gündür!
{"Dikili şey" tapmak için dikilen putlar ya da herhangi bir hedef olarak tefsir edilmektedir.}
71-Nuh
{Mekke'de nâzil olmuştur; 28 âyettir. Hz. Nuh'un ilâhî elçi olarak gönderilişi ve mücadeleleri anlatıldığından sûre bu ismi almıştır.}
1- Kendilerine yakıcı bir azap gelmeden önce kavmini uyar, diye Nuh'u kendi kavmine gönderdik.
2-3-4- Nuh şöyle dedi: Ey kavmim! Şüpheniz olmasın ki, ben sizi, "Allah'a kulluk edin; O'na karşı gelmekten sakının ve bana itaat edin ki, Allah bir kısım günahlarınızı bağışlasın ve sizi belli bir vâdeye kadar tehir etsin (muahaze etmeden yaşatsın)" diyerek apaçık uyaran bir kimseyim. Bilinmeli ki Allah'ın tayin ettiği vâde gelince, artık o ertelenmez. Keşke bilseydiniz!
{"Bir kısım günahlarınızı" denirken, imana gelmezden önceki günahların yahut kul hakkı dışında kalan günahların kasdedildiği tefsirlerde belirtilmektedir.}
5- (Sonra Nuh:) Rabbim! dedi, doğrusu ben kavmimi gece gündüz (imana) davet ettim;
6- Fakat benim davetim, ancak kaçmalarını arttırdı.
7- Gerçekten de, (imana gelmeleri ve böylece) günahlarını bağışlaman için onları ne zaman davet ettiysem, parmaklarını kulaklarına tıkadılar, (beni görmemek için) elbiselerine büründüler, ayak dirediler, kibirlendikçe kibirlendiler.
8- Sonra, ben kendilerine haykırarak davette bulundum.
9- Sonra, onlarla hem açıktan açığa hem de gizli gizli konuştum.
10- Dedim ki: Rabbinizden mağfiret dileyin; çünkü O çok bağışlayıcıdır.
11- (Mağfiret dileyin ki,) üzerinize gökten bol bol yağmur indirsin,
12- Mallarınızı ve oğullarınızı çoğaltsın, size bahçeler ihsan etsin, sizin için ırmaklar akıtsın.
13- Size ne oluyor ki, Allah'a büyüklüğü yakıştıramıyorsunuz?
14- Oysa, sizi türlü merhalelerden geçirerek O yaratmıştır.
15- Görmediniz mi, Allah yedi göğü birbiriyle ahenktar olarak nasıl yaratmış!
16- Onların içinde ayı bir nûr kılmış, güneşi de bir çerağ yapmıştır.
17- Allah, sizi de yerden ot (bitirir) gibi bitirmiştir.
18- Sonra sizi yine oraya döndürecek ve sizi yeniden çıkaracaktır.
19-20- Allah, onda geniş yollar edinip dolaşabilesiniz diye, yeryüzünü sizin için bir sergi yapmıştır.
21- (Öğütlerinin fayda vermemesi üzerine) Nuh: Rabbim! dedi, doğrusu bunlar bana karşı geldiler de, malı ve çocuğu kendi ziyanını arttırmaktan başka işe yaramayan kimseye uydular.
{Hz. Nuh, kavminin, malı, şânı ve evlâdı ile gururlanan kişilerin süflî yollarına uymalarından şikâyet ediyordu.}
22- Bunlar da, büyük hileler, büyük desiseler kurdular!
23- Ve dediler ki: Sakın ilâhlarınızı bırakmayın; hele Ved'den, Suvâ'dan, Yeğûs'tan, Ye'ûk'tan ve Nesr'den asla vazgeçmeyin!
{Bunlar, o kavmin taptığı en önemli putların isimleriydi.}
24- (Böylece) onlar gerçekten birçoklarını saptırdılar. (Rabbim!) Sen de bu zalimlerin ancak şaşkınlıklarını arttır!
{Hz. Nuh, iman edenlerden başkasının artık kesinlikle yola gelmeyecekleri kendisine vahyedildikten sonra böyle bir dilek ifadesi kullanmıştır.}
25- Bunlar, günahları yüzünden suda boğuldular, ardından da ateşe sokuldular ve o zaman Allah'a karşı yardımcılar da bulamadılar.
26- Nuh: "Rabbim! dedi, yeryüzünde kâfirlerden hiç kimseyi bırakma!"
27- "Çünkü sen onları bırakırsan kullarını saptırırlar; yalnız ahlâksız, nankör (insanlar) doğururlar (yetiştirirler)."
28- "Rabbim! Beni, ana-babamı, iman etmiş olarak evime girenleri, iman eden erkekleri ve iman eden kadınları bağışla, zalimlerin de ancak helâkini arttır."
{Tefsirlerde Hz. Nuh'un evinden maksadın, mescidi veya gemisi de olabileceği belirtilmektedir.}
72-Cinn
{Mekke'de nâzil olmuştur: 28 âyettir. Cinlerin Kur'an dinleyip hidayete geldikleri anlatıldığından, sûre bu ismi almıştır.
Hz. Peygamber, amcası Ebu Talip ve eşi Hz. Hatice'yi kaybettikten sonra Tâif'e gitmiş, orada çirkin davranışlarla karşılaşmıştı. Bu sıralarda Kureyş müşrikleri de müslümanlara karşı düşmanlıklarını iyice arttırmış bulunuyorlardı. İşte Tâif dönüşünde nâzil olarak Resûl-i Ekrem'e teselli veren bu sûre, yalnız insanların değil, cinlerin de Kur'an'a tâbi olduklarını bildiriyor, İslâm'ın muzafferiyetini müjdeliyordu.}
1-2- (Resûlüm!) De ki: Cinlerden bir topluluğun (benim okuduğum Kur'an'ı) dinleyip de şöyle söyledikleri bana vahyolunmuştur: Gerçekten biz, doğru yola ileten hârikulâde güzel bir Kur'an dinledik de ona iman ettik. (Artık) kimseyi Rabbimize asla ortak koşmayacağız.
{Hz. Peygamber'in Tâif dönüşünde Batn-ı Nahle denen yerde kıldırdığı sabah namazı esnasında, söz konusu cinler Kur'an'ı duymuşlar, dinlemişlerdi. Tefsirler bu sırada Hz. Peygamber'in onları görmediğini, durumun daha sonra bu âyetlerle kendisine bildirilmiş olduğunu belirtmektedir.}
3- Hakikat şu ki, Rabbimizin şânı çok yücedir. O, ne eş ne de çocuk edinmiştir.
4- Doğrusu bizim beyinsiz olanımız (iblis veya azgın cinler), Allah hakkında pek aşırı yalanlar uyduruyormuş.
5- Halbuki biz, gerek insanlar gerekse cinler Allah hakkında asla yalan söylemezler, sanmıştık.
6- Şu da gerçek ki, insanlardan bazı kimseler, cinlerden bazı kimselere sığınırlardı da, onların taşkınlıklarını arttırırlardı.
7- Onlar da sizin sandığınız gibi, Allah'ın hiç kimseyi tekrar diriltmeyeceğini sanmışlardı.
8- Doğrusu biz (cinler), göğü yokladık, fakat onu sert bekçilerle, alev huzmeleriyle doldurulmuş bulduk.
9- Halbuki, (daha önce) biz onun bazı kısımlarında (haber) dinlemek için oturacak yerler (bulup) oturuyorduk; fakat şimdi kim dinlemek isterse, kendisini gözetleyen bir alev huzmesi buluyor.
10- Bilmiyoruz, yeryüzündekilere kötülük mü murat edildi, yoksa Rableri onlara bir hayır mı diledi?
11- Gerçekten biz, -kimimiz sâlih kişiler, kimimiz ise bunlardan aşağıda olmak üzere- türlü türlü yollar tutmuştuk.
12- (Artık) şu gerçeği şüphesiz anladık ki, biz yeryüzünde bulunsak da Allah'ı âciz bırakamayacağız, başka yere kaçmakla da elinden kurtulamayacağız.
13- Doğrusu biz, o hidayeti (Kur'an'ı) işitince ona iman ettik. Kim Rabbine iman ederse, artık ne bir (ecrinin) eksikliğe uğratılmasından ne de haksızlık edilmesinden korkar.
14- İçimizde, (Allah'a) teslimiyet gösterenler de var, hak yoldan sapanlar da var. Teslimiyet gösteren kimseler, doğru yolu arayanlardır.
15- Hak yoldan sapanlara gelince, onlar cehenneme odun olmuşlardır.
{Cinlerin bu sözlerini Resûlüne haber verdikten sonra Allah Teâlâ şöyle buyurur.}
16-17- Şayet doğru yolda gitselerdi, bu hususta kendilerini denememiz için onlara bol su verirdik. Kim Rabbinin zikrinden yüz çevirirse, (Rabbin) onu gitgide artan çetin bir azaba uğratır.
18- Mescidler şüphesiz Allah'ındır. O halde, Allah ile birlikte kimseye yalvarmayın (ve kulluk etmeyin).
{Âyetteki "mescidler" kelimesi şu şekillerde tefsir edilmiştir: 1) Namaz kılmak için bina edilmiş yerler; 2) Namaz ve ibadet yalnız camilere ve belli yerlere hasredilmiş olmadığından, bütün yeryüzü; 3) Bütün mescidlerin kıblesi olduğundan, "Mescid-i Haram; 4) Secdeye temas eden uzuvlar.
Bu âyette, hıristiyanların kiliselerine ve yahudilerin havralarına girdikleri zaman yaptıkları gibi, Allah'a eş tutulmaması ihtar edilmektedir.}
19- Allah'ın kulu, O'na yalvarmaya (namaza) kalkınca, neredeyse onun etrafında keçe gibi birbirlerine geçeceklerdi.
{Resûl-i Ekrem namaza kalkınca, cinler Kur'an'ı dinlemek iştiyakıyla âdeta birbirine yapışık vaziyette onun etrafında toplanıyorlardı. Bu âyet için, putperest insanların ve cinlerin Hz. Peygamber'in dinini iptal gayesiyle birbirlerine kenetlendikleri tefsiri de yapılmıştır.}
20- (Resûlüm!) De ki: Ben ancak Rabbime yalvarırım ve O'na kimseyi ortak koşmam.
21- De ki: Doğrusu ben (kendi başıma) size ne zarar verme ne de fayda sağlama gücüne sahibim.
22- De ki: Gerçekten (bana bir kötülük dilerse) Allah'a karşı beni kimse himaye edemez, O'ndan başka sığınacak kimse de bulamam.
23- (Benim yaptığım) ancak Allah katından olanı, O'nun gönderdiklerini tebliğdir. Artık kim Allah ve Resûlüne karşı gelirse, bilsin ki ona, (kendi gibilerle birlikte) içinde ebedî kalacakları cehennem ateşi vardır.
24- Sonunda, tehdit edilip durduklarını (azabı, kıyameti) gördükleri zaman, kim yardımcı olma bakımından daha güçsüz ve sayıca daha az imiş, bileceklerdir.
25- De ki: Tehdit edilegeldiğiniz (azap), yakın mıdır, yoksa Rabbim onun için uzun bir süre mi koyar, ben bilmem.
26- O bütün görülmeyenleri bilir. Sırlarına kimseyi muttali kılmaz;
27- Ancak, (bildirmeyi) dilediği peygamber bunun dışındadır. Çünkü O, bunun önünden ve ardından gözcüler salar,
28- Ki böylece onların (peygamberlerin), Rablerinin gönderdiklerini hakkıyla tebliğ ettiklerini bilsin. (Allah) onların nezdinde olup bitenleri çepeçevre kuşatmış ve her şeyi bir bir saymıştır (kaydetmiştir).
73-Müzzemmil
{Mekke'de nâzil olmuştur; 10, 11 ve 20. âyetlerinin Medine'de nâzil olduğu rivayet edilmiştir. 20 âyettir. Sûre, adını, ilk âyetindeki "el-müzzemmil" kelimesinden almıştır. "Müzzemmil", örtünüp bürünen demektir.}
1- Ey örtünüp bürünen (Resûlüm)!
{İlk vahiy geldikten sonra, Hz. Peygamber ilk kez Cebrail'i aslî şekli ile görmüş, vücudunu bir ürperti ve titreme kaplamıştı. Doğruca evine gidip eşi Hz. Hatice'ye "Beni örtün" demişti. İşte bu olayın ardından Cebrail aleyhisselâm yine kendisine vahiyle gelmiş ve Resûl-i Ekrem'e bu şekilde hitap etmişti.}
2-3-4- Birazı hariç, geceleri kalk namaz kıl. (Gecenin) yarısını (kıl). Yahut bunu biraz azalt, ya da çoğalt ve Kur'an'ı tane tane oku.
5- Doğrusu biz sana (taşıması) ağır bir söz vahyedeceğiz.
6- Şüphesiz gece kalkışı, (kalp ve uzuvlar arasında) tam bir uyuma ve sağlam bir kıraata daha elverişlidir.
7- Zira gündüz vakti, sana uzun bir meşguliyet var.
8- Rabbinin adını an. Bütün varlığınla O'na yönel.
9- O, doğunun da batının da Rabbidir. O'ndan başka ilâh yoktur. Öyleyse yalnız O'nun himayesine sığın.
10- Onların (müşriklerin) söylediklerine katlan ve onlardan güzellikle ayrıl.
11- Nimet içinde yüzen o yalancıları bana bırak ve onlara biraz mühlet ver.
12-13- Hiç şüphesiz bizim nezdimizde (onlar için hazırlanmış) boyunduruklar, yakıcı bir ateş, boğazdan geçmez bir yiyecek ve elem verici bir azap vardır.
14- O gün (kıyamet günü) yeryüzü ve dağlar sarsılır; dağlar çöküntü ile akıp giden kum yığınına döner.
15- Nasıl Firavun'a bir elçi göndermiş idiysek doğrusu size de, hakkınızda şahitlik edecek bir peygamber gönderdik.
16- Ama Firavun o peygambere karşı gelmiş, biz de onu ağır ve çetin bir şekilde muaheze etmiştik.
17- Peki inkâr ederseniz, çocukları ak saçlı ihtiyarlara çevirecek o günden kendinizi nasıl koruyabileceksiniz?
18- Gökyüzü bile onunla (o günün dehşetiyle) yarılacaktır. Allah'ın vâdi mutlaka yerine gelir.
19- İşte bu (anlatılanlar), şüphesiz bir öğüttür. Artık kim dilerse Rabbine (varan) bir yol tutar.
20- (Resûlüm!) Senin, gecenin üçte ikisine yakın kısmını, (bazen) yarısını, (bazen de) üçte birini yatmadan (ibadetle) geçirdiğini ve beraberinde bulunanlardan bir topluluğun da (böyle yaptığını) Rabbin elbette biliyor. Gece ve gündüzü (içinde olup bitenleri iyiden iyiye) ölçüp biçen ancak Allah'tır. O sizin, bunu sayamayacağınızı bildiği için, sizi bağışladı. Artık, Kur'an'dan kolayınıza geleni okuyun. Allah bilmektedir ki, içinizde hastalar bulunacak, bir kısmınız Allah'ın lütfundan (rızık) aramak üzere yeryüzünde yol tepecekler, diğer bir kısmınız da Allah yolunda çarpışacaklardır. O halde Kur'an'dan kolayınıza geleni okuyun. Namazı kılın, zekâtı verin, Allah'a gönül hoşluğuyla ödünç verin. Kendiniz için önden (dünyada iken) ne iyilik hazırlarsanız Allah katında onu bulursunuz; hem de daha üstün ve mükâfatça daha büyük olmak üzere. Allah'tan mağfiret dileyin, şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok esirgeyicidir.
{Sahâbe-i kiramın bir kısmı, Resûl-i Ekrem'e uyarak gecenin önemli bir bölümünü ibadetle geçiriyorlardı. Sabaha ne kadar kaldığını kestiremediği için ihtiyaten bütün gece ibadet eden ve ayakları şişenler vardı. Ümmet-i Muhammed'in buna güç getiremeyeceğini bildiği için Cenab-ı Hak bu tarzda gece ibadetini onlara farz kılmadı. Namazda Kur'an okunduğundan burada gece namazının mecâzen Kur'an okuma ile ifade edildiği ve "kolayınıza geldiği kadar gece namazı kılın" manasının kasdedildiği belirtilmektedir.
Âyetin son kısmında, sağlıkta iken yapılan hayırların, ölüm sonrasına bırakılan vasiyete göre daha sevaplı olduğuna işaret bulunduğu, tefsirlerde yer almaktadır.}
74-Müddessir
{Mekke'de nâzil olmuştur; 56 âyettir. Sûre, adını ilk âyetindeki "el-müddessir" kelimesinden almıştır. "Müddessir", örtüsüne bürünen, sarınan demektir.
Hz. Peygamber'e hitap eden ilk âyet, Müzzemmil sûresinden önce nâzil olmuştur. Müzzemmil sûresinin 1. âyetindeki açıklamaya bakınız.}
1- Ey bürünüp sarınan (Resûlüm)!
2- Kalk, ve (insanları) uyar.
3- Sadece Rabbini büyük tanı.
4- Elbiseni tertemiz tut.
5- Kötü şeyleri terket.
6- Yaptığın iyiliği çok görerek başa kakma.
7- Rabbinin rızasına ermek için sabret.
8- O Sûr'a üfürüldüğü zaman var ya,
9- İşte o gün zorlu bir gündür.
10- Kâfirler için (hiç de) kolay değildir.
11-12-13-14- Tek olarak yaratıp, kendisine geniş servet ve gözü önünde duran oğullar verdiğim, kendisi için (nimetleri önüne) serdikçe serdiğim o kimseyi bana bırak!
15- Üstelik o (nimetlerimi) daha da arttırmamı umuyor.
16- Asla (ummasın)! Çünkü o, bizim âyetlerimize karşı alabildiğine inatçıdır.
17- Ben onu sarp bir yokuşa sardıracağım!
18- Zira o, düşündü taşındı, ölçtü biçti.
19- Canı çıkasıca, ne biçim ölçtü biçti!
20- Sonra, canı çıkasıca tekrar (ölçtü biçti); nasıl ölçtü biçtiyse!
21-22-23-24-25- Sonra baktı. Sonra kaşlarını çattı, suratını astı. En sonunda, kibirini yenemeyip sırt çevirdi de: "Bu (Kur'an) dedi, olsa olsa (sihirbazlardan öğrenilip) nakledilen bir sihirdir. Bu, insan sözünden başka bir şey değil."
{Rivayete göre, Velîd b. Muğîre'nin, Hz. Peygamber'in okuduğu Kur'an'ı dinleyince çok etkilendiğini öğrenen Kureyş müşrikleri, "Eyvah! dediler, Velîd dininden dönmüş. Artık ona bakarak bütün Kureyş dininden dönecektir!" Bunun üzerine yeğeni Ebu Cehil, Velîd'e gidip kibirine yediremeyeceği sözlerle onu ikna etti. Sonra, birlikte müşriklerin yanına geldiler. Velîd onlara, Hz. Muhammed (s.a.)e "mecnûn", "kâhin", "şair" ve "yalancı" lakaplarıyla hitap etmenin tutarlı olmayacağını anlattı; nihayet uzun uzadıya düşünüp taşındıktan sonra, "Olsa olsa, o bir sihirbazdır. Görmüyor musunuz: Kişiyi ailesinden, evlâdından, kölesinden ayırıyor" dedi. Müşrikler bu sözleri çok beğendiler ve Hz. Peygamber'e "sihirbaz" diye hitap etmeye başladılar. Bu, Resûl-i Ekrem'e çok dokundu.}
26- Ben onu sekara (cehenneme) sokacağım.
27- Sen biliyor musun sekar nedir?
28- Hem (bütün bedeni helâk eder, hiçbir şey) bırakmaz, hem (eski hale getirip tekrar azap etmekten) vazgeçmez o.
29- İnsanın derisini kavurur.
30- Üzerinde ondokuz (muhafız melek) vardır.
31- Biz cehennemin işlerine bakmakla ancak melekleri görevlendirmişizdir. Onların sayısını da inkârcılar için sadece bir imtihan (vesilesi) yaptık ki, böylelikle, kendilerine kitap verilenler iyiden iyiye öğrensin, iman edenlerin imanını arttırsın; hem kendilerine kitap verilenler hem müminler şüpheye düşmesinler, kalplerinde hastalık bulunanlar ve kâfirler de: "Allah bu misalle ne demek istemiştir ki?" desinler. İşte Allah böylece, dilediğini sapıklıkta bırakır, dilediğini doğru yola eriştirir. Rabbinin ordularını, kendisinden başkası bilmez. Bu ise, insanlık için ancak bir öğüttür.
32- Hayır hayır (öğüt almazlar). Aya andolsun ki,
33- Dönüp gitmekte olan geceye,
34- Ağarmakta olan sabaha andolsun ki,
35-36-37- O (cehennem), insanlık için, sizden ileri gitmek ya da geri kalmak isteyen kimseler için büyük uyarıcı musibetlerden biridir.
38- Her nefis, kazandığına karşılık bir rehindir;
39- Ancak sağdakiler başka.
{"Sağdakiler" hakkında bak. 56/16'nın açıklaması.}
40-41-42- Onlar cennetler içindedir. Günahkârlara: Sizi şu yakıcı ateşe sokan nedir? diye uzaktan uzağa sorarlar.
43- Onlar şöyle cevap verirler: Biz namaz kılanlardan değildik,
44- Yoksulu doyurmuyorduk,
45- (Bâtıla) dalanlarla birlikte dalıyorduk,
46- Ceza gününü de yalan sayıyorduk,
47- Sonunda bize ölüm geldi çattı.
48- Artık şefaatçilerin şefaati onlara fayda vermez.
49-50-51- Böyle iken onlara ne oluyor ki, âdeta arslandan ürküp kaçan yaban eşekleri gibi (hâla) öğütten yüz çeviriyorlar?
52- Daha doğrusu onlardan her biri, kendisine, (önünde) açılmış sahifeler (ilâhî vahiy) verilmesini istiyor.
53- Hayır! Aslında onlar ahiretten korkmuyorlar.
54- Asla (düşündükleri gibi değil)! Bilsinler ki bu, gerçekten bir ikazdır!
55- Dileyen ondan (düşünüp) öğüt alır.
56- Bununla beraber, Allah dilemeksizin onlar öğüt alamazlar. Sakınılmaya lâyık olan da O'dur, mağfiret sahibi de O'dur.
75-Kıyamet
{Mekke'de nâzil olan bu sûre, 40 âyettir. Adını, ilk âyetinde geçen "el-kıyâme" kelimesinden almıştır.}
1- Kıyamet gününe yemin ederim.
2- Kendini kınayan (pişmanlık duyan) nefse yemin ederim (diriltilip hesaba çekileceksiniz).
3- İnsan, kendisinin kemiklerini biraraya toplayamayacağımızı mı sanır?
4- Evet, bizim, onun parmak uçlarını bile aynen eski haline getirmeye gücümüz yeter.
5- Fakat insan önündekini (kıyameti) yalanlamak ister.
{Âyete "Fakat insan, ileriye doğru boyuna kötülük yapmak ister" manası da verilebilir.}
6- "Kıyamet günü ne zamanmış?" diye sorar.
7-8-9- İşte, göz kamaştığı, ay tutulduğu, güneşle ay biraraya getirildiği zaman!
10- O gün insan, "Kaçacak yer neresi!" diyecektir.
11- Hayır, hayır! (Kaçıp) sığınacak yer yoktur!
12- O gün varıp durulacak yer, sadece Rabbinin huzurudur.
13- O gün insana, ileri götürdüğü ve geri bıraktığı ne varsa bildirilir.
14- Artık insan, kendi kendinin şahididir.
15- İsterse özürlerini sayıp döksün.
16- (Resûlüm!) onu (vahyi) çarçabuk almak için dilini kımıldatma.
{Resûl-i Ekrem, gelen vahyi unutmamak için, henüz kendisine okunup bitirilmeden onu acele ile tekrarlamaya çalışıyordu. Âyette buna işaret edilmektedir.}
17- Şüphesiz onu, toplamak (senin kalbine yerleştirmek) ve onu okutmak bize aittir.
18- O halde, biz onu okuduğumuz zaman, sen onun okunuşunu takip et.
19- Sonra şüphen olmasın ki, onu açıklamak da bize aittir.
20-21- Hayır! Doğrusu siz, çarçabuk geçeni (dünya hayatını ve nimetlerini) seviyor, ahireti bırakıyorsunuz.
22- Yüzler vardır ki, o gün ışıl ışıl parıldayacaktır.
23- Rablerine bakacaklardır (O'nu göreceklerdir).
24- Yüzler de vardır ki, o gün buruşacaktır;
25- Kendilerinin, bel kemiklerini kıran bir felâkete uğratılacağını sezeceklerdir.
26- Artık gözünüzü açın! Ne zaman ki can köprücük kemiğine dayanır,
27- "Tedavi edebilecek kimdir?" denir.
28- (Can çekişen) bunun gerçek bir ayrılış olduğunu anlar.
29- Ve bacak bacağa dolaşır.
30- İşte o gün sevkedilecek yer, sadece Rabbinin huzurudur.
{27. âyette, hastanın etrafındakilerin yahut meleklerin, son bir çarenin bulunup bulunmadığını arayışlarına işaret edilmektedir. 29. âyette, can çekişen kimsenin kımıldayamayacak bir hale gelişi, ya da dünyadan ayrılış derdiyle ahirete yöneliş acısının birbiriyle çarpışması anlatılmaktadır.}
31- İşte o, (Peygamber'in getirdiğini) doğru kabul etmemiş, namaz da kılmamıştı.
32- Aksine yalan saymış ve yüz çevirmişti.
33- Sonra da çalım sata sata yürüyerek kendi ehline (taraftarlarına) gitmişti.
34- Lâyıktır (o azap) sana, lâyık!
35- Evet, lâyıktır sana ( o azap) lâyık!
36- İnsan, kendisinin başıboş bırakılacağını mı sanır!
37- O, (döl yatağına) akıtılan meninin içinden bir nutfe (sperm) değil miydi?
38- Sonra bu, alaka (aşılanmış yumurta) olmuş, derken Allah onu (insan biçiminde) yaratıp şekillendirmişti.
39- Ondan da iki eşi, yani erkek ve dişiyi var etmişti.
40- Peki (bunları yapan) Allah'ın, ölüleri tekrar diriltmeye gücü yetmez mi?
76-İnsan
{Mekke'de veya Medine'de nâzil olduğuna dair rivayetler vardır; 31 âyettir. Adını ilk âyetinde geçen "el-insân" kelimesinden almıştır. "Hel etâke", "ed-Dehr", "el-Ebrâr" ve el-Emşâc" isimleri ile de anılır.}
1- İnsanın üzerinden, henüz kendisinin anılan bir şey olmadığı uzun bir süre geçmedi mi?
2- Gerçek şu ki, biz insanı katışık bir nutfeden (erkek ve kadının dölünden) yarattık; onu imtihan edelim diye, kendisini işitir ve görür kıldık.
3- Şüphesiz biz ona (doğru) yolu gösterdik. İster şükredici olsun ister nankör.
4- Doğrusu biz, kâfirler için zincirler, demir halkalar ve alevli bir ateş hazırladık.
5- İyiler ise, kâfûr katılmış bir kadehten (cennet şarabı) içerler.
6- (Bu,) Allah'ın has kullarının içtikleri ve akıttıkça akıttıkları bir pınardır.
7- O kullar, şiddeti her yere yayılmış olan bir günden korkarak verdikleri sözü yerine getirirler.
8- Onlar, kendi canları çekmesine rağmen yemeği yoksula, yetime ve esire yedirirler.
{Âyetin "alâ hubbihî" kısmına, "kendi canları çekmesine rağmen" yerine "Allah sevgisiyle" manası da verilebilir.}
9- "Biz sizi Allah rızası için doyuruyoruz; sizden ne bir karşılık ne de bir teşekkür bekliyoruz."
10- "Biz, çetin ve belâlı bir günde Rabbimizden (O'nun azabına uğramaktan) korkarız" (derler).
11- İşte bu yüzden Allah onları o günün fenalığından esirger; (yüzlerine) parlaklık, (gönüllerine) sevinç verir.
12- Sabretmelerine karşılık onlara cenneti ve (cenetteki) ipekleri lütfeder.
13- Orada koltuklara kurulmuş olarak bulunurlar; ne yakıcı sıcak görülür orada, ne de dondurucu soğuk.
14- (Cennet ağaçlarının) gölgeleri, üzerlerine sarkar; kolayca koparılabilen meyveleri istifadelerine sunulur.
15-16- Yanlarında, gümüş kaplar ve billûr kâselerle, gümüş beyazlığında (billûr gibi) şeffaf kupalarla dolaşılır ki, sâkiler bunu (cennet şarabını) ölçüsünce tayin ve takdir ederler.
{Müfessirler, cennet kapları, kupaları ve kâselerinin gümüş ve billûrla tanıtılmasının, sadece bilinmeyeni bilinenle anlatmak maksadıyla yapılmış bir teşbih olduğunu belirtirler. Nitekim Abdullah b. Abbas, "Cennetteki nimetlerle dünyadakiler arasında isimlerinden başka bir benzerlik yoktur" demiştir.}
17- Onlara orada bir kâseden içirilir ki (bu şarabın) karışımında zencefil vardır.
18- (Bu şarap) orada bir pınardandır ki adına Selsebîl denir.
19- O insanların etrafında öyle ölümsüz genç nedîmler dolaşır ki, onları gördüğünde, etrafa saçılıp dağılmış inciler sanırsın.
20- Ne yana bakarsan bak, (yığınla) nimet ve ulu bir saltanat görürsün.
21- Üzerlerinde yeşil ipekten ince ve kalın elbiseler vardır; gümüş bilezikler takınmışlardır. Rableri onlara tertemiz bir içki içirir.
22- (Onlara şöyle denir:) Bu, sizin için bir mükâfattır. Sizin gayretiniz karşılığını bulmuştur.
23- (Resûlüm!) Kur'an'ı sana biz, evet biz indirdik.
24- Artık Rabbinin hükmüne (boyun eğip) sabret; onlardan hiçbir günahkâra, yahut hiçbir nanköre boyun eğme.
25- Sabah akşam Rabbinin ismini yâdet.
26- Gecenin bir kısmında O'na secde et; gecenin uzun bir bölümünde de O'nu tesbih et.
{Bazı tefsirlerde belirtildiğine göre 25. âyette sabah, öğle ve ikindi namazlarına, 26. âyetin ilk cümlesinde akşam ve yatsı namazına, ikinci cümlesinde ise, Peygamber Efendimiz'e farz olan teheccüd namazına işaret edilmiştir.}
27- Şu insanlar, çarçabuk geçen dünyayı seviyorlar da önlerindeki çetin bir günü (ahireti) ihmal ediyorlar.
28- Onları biz yarattık; onların yaratılışını sapasağlam yaptık. Dilediğimizde (kendilerini yok eder) yerlerine benzerlerini getiririz.
{Âyetin son kısmı şöyle de anlaşılmıştır: "Eğer istersek, kendilerini helâk eder, aynı beden sağlığında yeniden yaratırız." Bu manası ile âyet, öldürdükten sonra tekrar diriltmenin, Allah'ın kudreti dahilinde olduğunu anlatmaktadır.}
29- Şüphesiz ki bu bir öğüttür. Artık dileyen Rabbine bir yol tutar.
30- Sizler ancak Rabbinizin dilemesi (izin vermesi) sayesinde (bir şeyi) dileyebilirsiniz. Şüphesiz Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidir.
31- O, dilediğini rahmetine dahil eder. Zalimlere gelince, onlar için elem verici bir azap hazırlamıştır.
77-Mürselat
{Mekke'de inmiştir. 50 âyettir. "Gönderilenler" anlamına gelen "el-mürselât" kelimesi ile başladığı için sûre bu adı almıştır. Müfessirler, "gönderilenler"den maksadın, âlemin idaresi ile görevli bir kısım melekler veya rüzgârlar, yahut peygamberler, yahut da Kur'an âyetleri olabileceğini belirtmişlerdir.}
1- Yemin olsun, (iyiliklerle) birbiri peşinden gönderilenlere;
2- Şiddetle eserek (zararlıları) savurup atanlara;
3- (Hakikat ve hayırları) yaydıkça yayanlara;
4- (Hak ile batılı) birbirinden iyice ayıranlara;
5-6- (Allah'a yönelenleri) arıtmak, (kötüleri) sakındırmak için öğüt telkin edenlere;
7- Bilin ki size vadolunan şey gerçekleşecek!
8-9-10-11- Yıldızların ışığı söndürüldüğü, gökkubbe yarıldığı, dağlar ufalanıp savrulduğu ve peygamberlerin (ümmetleri hakkında şahitlik) vakti tayin edildiği zaman (artık kıyamet kopmuştur).
12- (Bu alâmetler) hangi vakte ertelenmiştir?
13- Ayırım gününe.
14- (Resûlüm!) Ayırım gününün ne olduğunu sen nereden bileceksin!
15- O gün (Peygamber'i ve ahireti) yalan sayanların vay haline!
16- Biz, (bunlar gibi inkârcı olan) öncekileri helâk etmedik mi?
17- Sonra arkadakileri de onların ardına takacağız.
18- İşte biz suçlulara böyle yaparız!
19- O gün, (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
20- (Ey insanlar!) Biz sizi dayanıksız bir sudan yaratmadık mı?
21-22- İşte o suyu, belli bir süreye kadar sağlam bir yere yerleştirdik.
23- Biz buna güç yetirmişizdir. Ve bizim gücümüz ne büyüktür!
{Âyete "Onu biz takdir ettik ve biz ne güzel takdir ediciyiz" şeklinde de mana verilmiştir.}
24- O gün (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
25-26- Biz, yeryüzünü dirilere ve ölülere toplanma yeri yapmadık mı?
27- Yeryüzünde haşmetli dağlar yarattık, sizlere tatlı sular içirdik.
28- O gün, (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
29- (İnkârcılara o gün şöyle denilir:) yalan sayageldiğiniz azaba doğru gidin!
30-31- Üç kola ayrılmış, (ama) ne gölgelendiren ne de alevden koruyan bir gölgeye gidin.
32- O, saray gibi kocaman kıvılcım saçar.
33- Her bir kıvılcım, sanki birer sarı deve gibidir.
34- O gün, (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
35- Bu, (kâfirlerin) konuşamayacağı bir gündür.
36- Onlara izin de verilmez ki (sözde) mazeretlerini beyan etsinler.
37- O gün, (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
38- (O zaman şöyle denir:) Bu, ayırım günüdür. Sizi ve sizden öncekileri bir araya getirdik.
39- (Azaptan kurtulmanız için) bir hileniz varsa, gösterin bana hilenizi!
40- O gün, (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
41-42- Şüphesiz (o gün) takvâ sahipleri, gölgeliklerde ve pınar başlarında, canlarının çektiğinden çeşit çeşit meyveler arasında olacaklardır.
43- (Kendilerine:) "İşlediklerinizin karşılığı olarak şimdi âfiyetle yeyin için" (denir).
44- İşte, biz iyilik yapanları böyle mükâfatlandırırız.
45- O gün, (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
46- (Ey inkârcılar!) Yeyiniz, (dünyadan) faydalanınız biraz! Gerçek şu ki, sizler suçlusunuz!
47- O gün, (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
48- Onlar, kendilerine: "Allah'ın huzurunda eğilin!" denildiği vakit eğilmezler.
49- O gün, (hakikatleri) yalan sayanların vay haline!
50- Onlar artık bundan (Kur'an'dan) sonra hangi söze inanacaklar.
78-Nebe'
{Meâric'den sonra inmiştir; ilk Mekkî sûrelerden olup 40 âyettir. "Nebe'" haber demektir. Kıyamet haberlerini ihtiva ettiği için bu ad verilmiştir.}
1- Birbirlerine neyi soruyorlar?
2-3- (İnanıp inanmamakta) ayrılığa düştükleri büyük haberi mi?
4- Hayır! Anlayacaklar!
5- Yine hayır! Onlar anlayacaklar!
6-7- Biz yeryüzünü bir döşek, dağları da birer kazık yapmadık mı?
8- Sizi çifter çifter yarattık.
9- Uykunuzu bir dinlenme kıldık.
10- Geceyi bir örtü yaptık.
11- Gündüzü de çalışıp kazanma zamanı kıldık.
12- Üstünüzde yedi kat sağlam göğü bina ettik.
13- (Orada) alev alev yanan bir kandil yarattık.
14-15-16- Size tohumlar, bitkiler, (ağaçları) sarmaş dolaş olmuş bağlar bahçeler yetiştirmek için üstüste yığılıp sıkışan bulutlardan şarıl şarıl akan sular indirdik.
17- Şüphesiz hüküm günü vakit olarak belirlenmiştir.
18- Sûr'a üflendiği gün, bölük bölük Allah'a gelirsiniz;
19- Gökyüzü açılır ve orada pek çok kapılar oluşur;
20- Dağlar yürütülür, serap haline gelir.
21-22- Şüphesiz, azgınların barınağı olacak cehennem pusuda beklemektedir.
23-24-25-26- (Azgınlar) orada çağlar boyu kalırlar, orada bir serinlik ya da (susuzluk gideren) bir içecek tatmazlar, ancak (dünyada yaptıklarına) uygun karşılık olarak kaynar su ve irin tadarlar.
27- Çünkü onlar hesap gününü (geleceğini) ummazlardı.
28- Bizim âyetlerimizi yalanladıkça yalanlamışlardı.
29- Biz ise her şeyi bir kitapta sayıp yazmışızdır.
30- Tadın! Bundan sonra yalnızca azabınızı arttıracağız.
31-32-33-34- Şüphesiz takvâ sahipleri için umulanı buldukları yer, bahçeler, üzüm bağları, göğüsleri tomurcuk gibi kabarmış yaşıt kızlar, içki dolu kâseler vardır.
35- Onlar orada ne boş bir lâkırdı ne de yalan işitirler.
36- Bunlar Rabbinin yeterli bir bağışı, mükâfatıdır.
37- O, göklerin, yerin ve ikisi arasında bulunanların Rabbidir. O, rahmândır. O gün insanlar O'na karşı konuşmaya yetkili değillerdir.
38- Ruh (Cebrail) ve melekler saf saf olup durduğu gün, Rahmân'ın izin verdiklerinden başkaları konuşmazlar; konuşan da doğruyu söyler.
39- İşte o, kesin olarak gelecek gündür. O halde dileyen Rabbine varan bir yol tutsun.
40- Biz, yakın bir azap ile sizi uyardık. O gün kişi önceden yaptıklarına bakacak ve inkârcı kişi: "Keşke toprak olsaydım!" diyecektir.
79-Naziat
{Nebe' sûresinden sonra Mekke'de inmiştir; 46 âyettir. Adını, "söküp çıkaranlar" yahut "çekip çıkaranlar" manasına gelen "nâziât" kelimesinden alır. Ana fikir olarak kıyameti konu edinir.
Cenab-ı Allah, sûrenin başında, kendilerini, ilk beş âyette belirtilen güç ve melekelerle donattığı varlıklara yemin etmektedir.}
1-2-3-4-5- Söküp çıkaranlara, yavaşça çekenlere, yüzdükçe yüzenlere, yarıştıkça yarışanlara, iş düzenleyenlere andolsun;
6-7-8-9- Birinci üflemenin (kâinatı) sarstığı, onu ikinci üflemenin takip ettiği gün, işte o gün yürekler kaygıdan oynar, gözlerini korku bürür.
10-11- "Öldükten sonra biz, (dünyadaki) ilk halimize mi döndürüleceğiz, (hem de) çürümüş kemikler olduktan sonra mı?" derler.
12- "O zaman bu, ziyanlı bir dönüş olur" dediler.
13- Bu dönüş, sadece bir seslenmeye bakar.
14- Birdenbire kendilerini mahşerde buluverirler.
15- (Habibim!) Sana Musa'nın haberi geldi mi?
16- Kutsal vâdi Tuvâ'da Rabbi ona şöyle seslenmişti:
17- Firavun'a git! Çünkü o çok azdı.
18-19- De ki: Arınmayı ve seni Rabbimin yoluna iletmemi ister misin? Böylece ondan korkarsın.
20- Ve ona en büyük mucizeyi gösterdi.
21- (O ise) hemen yalanladı ve isyan etti.
22- Sonra (inkâr için) olanca çabasını göstermek üzere sırtını döndü.
23- Derhal (adamlarını) topladı ve (onlara) bağırdı:
24- Ben, sizin en yüce Rabbinizim! dedi.
25- Allah onu, (herkese ibret olarak) dünya ve ahiret azabıyla cezalandırdı.
26- Elbette bunda, korkan kimseler için büyük bir ibret vardır.
27-28-29- Sizi yaratmak mı daha güç, yoksa gökyüzünü yaratmak mı, ki onu Allah bina etti, onu yükseltip düzene koydu. Gecesini kararttı, gündüzünü ağarttı.
30-31-32-33- Ondan sonra da yerküreyi döşedi. Kendiniz ve hayvanlarınız için bir faydalanma olmak üzere, yerden suyunu ve otlağını çıkardı ve dağları sağlam bir şekilde yerleştirdi.
34-35-36- Her şeyi alt üst eden o büyük felâket geldiği vakit, insan dünyada iken ne için çalıştığını hatırlar. Cehennem de gören her kişiye açıklığı ile gösterilir.
37-38-39- Azana ve dünya hayatını ahirete tercih edene, şüphesiz cehennem tek barınaktır.
40-41- Rabbinin makamından korkan ve nefsini kötü arzulardan uzaklaştıran için ise şüphesiz cennet yegâne barınaktır.
42- Sana kıyameti sorarlar: Gelip çatması ne zamandır? (derler.)
43- Sen onu nereden bilip bildireceksin!
44- Onun nihaî ilmi yalnız Rabbine aittir.
45- Sen ancak ondan korkanları uyarırsın.
46- Kıyamet gününü gördüklerinde (dünyada) sadece bir akşam vakti ya da kuşluk zamanı kadar kaldıklarını sanırlar.
80-Abese
{Mekke'de inmiştir, 42 âyettir. Adını, "yüzünü ekşitti, buruşturdu" anlamına gelen ilk kelimesinden almıştır.
Bu sûrenin iniş sebebiyle ilgili olarak şöyle bir hadise nakledilmiştir: Efendimiz; Velîd, Ümeyye b. Halef, Utbe b. Rabîa gibi Kureyş'in ileri gelenlerine İslâm'ı anlattığı bir sırada âmâ olan Abdullah b. Ümmü Mektum gelir ve "Yâ Resûlallah! Allah'ın sana öğrettiklerinden bana da öğret" der. O esnada Resûlullah (s.a.) cevap vermez. Çünkü Kureyş'in bu ileri gelen kimseleri, zaten kendilerine özel muamele edilmesini istiyorlardı. Efendimiz onları gücendirmek istemedi. Abdullah tekrar seslenince elinde olmayarak yüz hatları değişti. Bu esnada onlar kalkıp gittiler. Biraz sonra bu âyetler geldi. Resûlullah'ın bazı davranışlarını tenkit ve onu ikaz mahiyetinde gelen bu ve benzeri âyetler, onun hak peygamber olduğuna en büyük delildir. Zira hiç kimse kendisini bu şekilde tenkit etmez.}
1-2-3-4- (Peygamber), âmânın kendisine gelmesinden ötürü yüzünü ekşitti ve çevirdi. (Resûlüm! onun halini) sana kim bildirdi! Belki o temizlenecek, yahut öğüt alacak da o öğüt ona fayda verecek.
5-6-7- Kendini (sana) muhtaç görmeyene gelince, sen ona yöneliyorsun. Oysa ki onun temizlenip arınmasından sen sorumlu değilsin.
8-9-10- Fakat koşarak ve (Allah'tan) korkarak sana gelenle de ilgilenmiyorsun.
11-12-13-14-15-16- Hayır! Şüphesiz bunlar (âyetler), değerli ve güvenilir kâtiplerin elleriyle (yazılıp) tertemiz kılınmış, yüce makamlara kaldırılmış mukaddes sahifelerde (yazılı) bir öğüttür; dileyen ondan (Kur'an'dan) öğüt alır.
17- Kahrolası insan! Ne inkârcıdır!
18- Allah onu neden yarattı?
19- Bir nutfeden (spermadan) yarattı da ona şekil verdi.
20- Sonra ona yolu kolaylaştırdı.
{Âyet, "Ana karnından çıkmayı kolaylaştırdı" veya "Hayır ve şer yolunu seçmeyi kolaylaştırdı" şekillerinde anlaşılmıştır.}
21- Sonra onun canını aldı ve kabre soktu.
22- Sonra dilediği bir vakitte onu yeniden diriltir.
23- Hayır! (İnsan) Allah'ın emrettiğini yapmadı.
24- İnsan, yediğine bir baksın!
25-26-27-28-29-30-31-32- Şöyle ki: Yağmurlar yağdırdık. Sonra toprağı göz göz yardık da oradan ekinler, üzüm bağları, sebzeler, zeytin ve hurma ağaçları, iri ve sık ağaçlı bahçeler, meyveler ve çayırlar bitirdik. (Bütün bunlar) sizi ve hayvanlarınızı yararlandırmak içindir.
33- Kulakları sağır eden o ses geldiğinde,
34-35-36- İşte o gün kişi kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden ve çocuklarından kaçar.
37- O gün, herkesin kendine yetip artacak bir derdi vardır.
38-39- O gün bir takım yüzler parlak, güleç ve sevinçlidir.
40-41-42- Yine o gün birtakım yüzleri de keder bürümüş, hüzünden kapkara kesilmiştir. İşte bunlar kâfirlerdir, günahkârlardır.
81-Tekvir
{Mekke'de inmiştir, 29 âyettir. Sûrenin başında güneşin dürülmesinden söz edilmiş ve adını da buradan almıştır. Sûrenin söz dizisinde, ihtiva ettiği konuya ilişkin anlamları yankılandıran ve güçlendiren mükemmel bir musikî, taklit edilemez bir âhenk vardır.}
1- Güneş katlanıp dürüldüğünde,
2- Yıldızlar (kararıp) döküldüğünde,
3- Dağlar (sallanıp) yürütüldüğünde,
4- Gebe develer salıverildiğinde,
5- Vahşî hayvanlar toplanıp bir araya getirildiğinde,
6- Denizler kaynatıldığında,
7- Ruhlar (bedenlerle) birleştirildiğinde,
8-9- Diri diri toprağa gömülen kıza, hangi günah sebebiyle öldürüldüğü sorulduğunda,
10- (Amellerin yazılı olduğu) defterler açıldığında,
11- Gökyüzü sıyrılıp alındığında,
12-13- Cehennem tutuşturulduğunda ve cennet yaklaştırıldığında,
14- Kişi neler getirdiğini öğrenmiş olacaktır.
15-16- Hayır! Akıp giden, bir kaybolup bir etrafı aydınlatan yıldızlara andolsun,
17- Kararmaya yüz tuttuğunda geceye andolsun,
18- Ağarmaya başladığında sabaha andolsun ki,
19-20- O (Kur'an), şüphesiz değerli, güçlü ve Arş'ın sahibi (Allah'ın) katında itibarlı bir elçinin (Cebrail'in) getirdiği sözdür.
21- O orada sayılan, güvenilen (bir elçi) dir.
22- Arkadaşınız (Muhammed) de mecnun değildir.
23- Andolsun ki, onu (Cebrail'i) apaçık ufukta görmüştür.
24- O, gaybın bilgilerini (sizden) esirgemez.
{Âyetteki "gayb" kavramı, duyu organlarıyla idrak edilemeyen ve fakat inanılması gereken iman esaslarını içine almaktadır. Allah Resûlünün onlar hakkında cimri davranmadığı, yani herhangi bir şeyi gizlemediği açıklanmıştır.}
25- O lânetlenmiş şeytanın sözü de değildir.
26- Hal böyle iken nereye gidiyorsunuz?
27-28- O, herkes için, sizden doğru yolda gitmek isteyenler için bir öğüttür.
29- Âlemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.
82-İnfitar
{Nâziât sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 19 âyettir. Manası "yarılmak"tır. Göğün yarılmasından söz ederek başladığı için bu adı almıştır. Konusu ahiret âlemidir.}
1-2-3-4-5- Gökyüzü yarıldığı, yıldızlar döküldüğü, denizler birbirine katıldığı, kabirlerin içindekiler dışarı çıkarıldığı zaman, insanoğlu (yapıp) gönderdiklerini ve (yapamayıp) geride bıraktıklarını bir bir anlar.
6-7-8- Ey insan! Seni yaratıp seni düzgün ve dengeli kılan, seni istediği bir şekilde birleştiren, ihsanı bol Rabbine karşı seni aldatan nedir?
9-10-11-12- Hayır! Bütün bunlara rağmen siz yine de dini yalanlıyorsunuz. Şunu iyi bilin ki üzerinizde bekçiler, değerli yazıcılar vardır; onlar, yapmakta olduklarınızı bilir.
13-14-15-16- İyiler muhakkak cennette, kötüler de cehennemdedirler. Ceza gününde oraya girerler. Onlar (kâfirler) oradan bir daha da ayrılmazlar.
17-18-19- Ceza günü nedir bilir misin? Nedir acaba o ceza günü? O gün hiçbir kimse başkası için bir şey yapamaz. O gün iş Allah'a kalmıştır.
{Son cümleyi "O gün emir Allah'ındır. Yalnız Allah emreder" şeklinde tercüme etmek de mümkündür.}
83-Mütaffifin
{Mekke'de inmiştir, 36 âyettir. Ölçü ve tartılarında hile yapanları kötüleyerek başladığı için bu adı almıştır.}
1-2-3- İnsanlardan alırken ölçüp tarttıklarında tam, onlara vermek için ölçüp tarttıklarında ise noksan yapan hilekârlara yazıklar olsun!
4-5-6- Onlar düşünmezler mi ki, büyük bir günde (hesap vermek için) diriltilecekler! Öyle bir gün ki, insanlar o günde âlemlerin Rabbinin huzurunda divan duracaklardır.
{İbn Ömer bu sûreyi okurken altıncı âyete gelince hüngür hüngür ağlamıştır. Bir bedevî de Abdullah b. Mervân'a "Allah'ın, ölçü ve tartıda hileye sapanlar hakkında ne söylediğini bildiğin halde müslümanların malını ölçüsüz, tartısız ve zahmetsiz almakta devam ediyorsun!" demiştir.}
7- Doğrusu günahkârların yazısı, muhakkak Siccîn'de olmaktır.
8- Siccîn nedir, bilir misin?
{Tefsirlerde Siccîn'e çeşitli manalar verilmiştir: a) Çok dar bir zindan, b) Cehennemde bir kuyu, c) Kâfirlerin amellerinin yazıldığı kitap, d) Veya insanlarla cinlerin amellerinin kaydedildiği defter.}
9- (O günahkârların yazısı) Amellerin sayılıp yazıldığı bir kitaptır.
10- O gün vay haline yalancıların!
11- Ki onlar, ceza gününü yalan sayarlar.
12- Onu ancak hükümleri çiğneyen ve günaha dalan kimseler yalanlar.
13- Böyle birine âyetlerimiz okununca "Eskilerin masalları" derdi.
14- Hayır! Bilakis onların işlemekte oldukları (kötülükler) kalplerini kirletmiştir.
15- Hayır! Onlar şüphesiz o gün Rablerinden (O'nu görmekten) mahrum kalmışlardır.
{Müfessirlerin çoğu ve Ehl-i Sünnet kelâm âlimleri bu âyeti, ahirette müminlerin Allah'ı göreceklerine delil saymışlardır.}
16- Sonra onlar cehenneme girerler.
17- Sonra onlara: "İşte yalanlamış olduğunuz (cehennem) budur" denilir.
18- Hayır! Andolsun iyilerin kitabı İlliyyûn'dadır.
19- İlliyyûn nedir, bilir misin?
20- (O İlliyyûn'daki kitap) İçinde ameller kaydedilmiş bir kitaptır.
21- O kitabı, Allah'a yakın olanlar görür.
22- İyiler kesinkes cennettedir.
23- Onlar orada koltuklar üzerinde etrafa bakarlar.
24- Onların yüzünde nimetlerin sevincini görürsün.
25- Kendilerine mühürlü hâlis bir içki sunulur.
26- Onun içiminin sonunda misk kokusu vardır. İşte yarışanlar ancak onda yarışsınlar.
27- Karışımı Tesnîm'dendir.
28- (O Tesnîm Allah'a) Yakın olanların içecekleri bir kaynaktır.
29- Şüphesiz günahkârlar, (dünyada) iman edenlere gülerlerdi.
30- Onlarla karşılaştıklarında kaş göz hareketiyle alay ederlerdi.
31- Ailelerine döndüklerinde, (alaylarından dolayı) keyiflenerek dönerlerdi.
32- Müminleri gördüklerinde: "Şüphesiz bunlar sapıtmış" derlerdi.
33- Halbuki onlar, müminleri denetleyici olarak gönderilmediler.
34- İşte o gün (ahirette) de iman edenler kâfirlere gülerler.
35- Koltuklar üzerinde etrafa bakarlar.
36- Kâfirler yaptıklarının cezasını buldular mı! (Elbette buldular.)
84-İnşikak
{İnfitâr sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 25 âyettir. Göğün yarılmasından söz ettiği için bu adı almıştır.}
1-2- Gök yarıldığı, Rabbine kulak verip boyun eğecek hale getirildiği zaman,
3-4-5- Yer dümdüz edildiği, içinde bulunanları atıp boşaldığı ve Rabbini dinleyip O'na hakkıyla itaata mecbur kılındığı vakit (insanoğlu yaptıkları ile karşılaşır).
6- Ey insan! Şüphe yok ki sen Rabbine karşı çaba üstüne çaba göstermektesin; sonunda O'na varacaksın.
7- Kimin kitabı sağından verilirse,
8- Kolay bir hesapla hesaba çekilecek;
9- Ve sevinçli olarak ailesine dönecektir.
10-11-12-13- Kimin de kitabı arkasından verilirse, derhal yok olmayı isteyecek; alevli ateşe girecektir. Zira o, (dünyada) ailesi içinde (mal-mülk sebebiyle) şımarmıştı.
{Bu âyetlerde, dünyada zengin olup etrafına yardım etmeyen, egoist olarak yaşayan, zenginliği kendisi için bir imtiyaz sayarak fakirleri, yoksulları hiç düşünmeyen kimselerin ahiretteki acıklı hali sergilenmektedir. Bu âyetten gerekli ibret dersini almayanlar, ölümle kendilerini azabın ve ateşin içinde bulacaklardır. Halbuki onlar zenginlik ve refah halinin devam edeceğini, yeniden dirildikleri takdirde dünyadaki durumlarına göre dirileceklerini sanıyorlardı. Sonuç umdukları gibi olmayacaktır.}
14- O hiçbir zaman Rabbine dönmeyeceğini sandı.
15- Oysa gerçekten Rabbi onu görüyordu.
16-17-18-19- Hayır! Şafağa, geceye ve onda basan karanlığa, dolunay olmuş aya yemin ederim ki, halden hale geçersiniz.
20- Böyleyken onlar acaba neden iman etmezler?
Secde
21- Onlar kendilerine Kur'an okununca secde de etmezler.
{Meâlde geçen "secde etmezler" ifadesi şu şekillerde açıklanmıştır: 1. Saygı göstermezler; 2. Hz. Peygamber ve müminler, secde âyeti okunduğunda secdeye kapandıkları halde onlar dikilip dururlar; 3. Namaz kılmazlar.}
22- Aksine, kâfirler yalanlıyorlar.
23- Halbuki Allah onların gizlediği şeyleri çok iyi bilir.
24- (Resûlüm!) Onlara acı azabı müjdele!
25- İman edip sâlih amel işleyenler başkadır; onlar için arkası kesilmeyen bir mükâfat vardır.
85-Büruc
{Şems sûresinden sonra Mekke'de inmiştir; 22 âyettir. "Bürûc", burc kelimesinin çoğuludur. Sûrede burçları olan gökyüzüne, kıyamet gününe ve o güne tanıklık edecek olanlarla, yine o gün müşahede edilecek olaylara yemin edildikten sonra Yemen'de geçmiş bir olaya temas edilir: Yahudi Zûnuvas ve adamları, yahudiliği kabul etmeyen Necran hıristiyanlarını, Hendek içinde yakılmış bir ateşe atarak yakarlar ve yanmakta olan insanları seyrederler. Bu şekilde işkence ile yakılıp öldürülen kimseler inançları uğrunda ölmüşlerdir.}
1-2-3-4-5-6-7- Burçlara sahip gökyüzüne, geleceği bildirilmiş olan güne, (o günde) tanıklık edene ve edilene andolsun ki, ateşle dolu hendeğe atılanlar (yakılarak) öldürüldü. Onlar (yakanlar) da başlarına oturmuşlar, müminlere yapmakta oldukları işkenceyi seyrediyorlardı.
8-9- Onlardan, sırf, göklerin ve yerin mülkü kendisine ait olan, azîz ve hamîd olan Allah'a iman ettikleri için intikam aldılar. Oysa ki Allah her şeyi görür.
10- Şüphesiz inanmış erkeklerle inanmış kadınlara işkence edip sonra tevbe de etmeyenlere cehennem azabı ve (orada) yanma cezası vardır.
11- İman edip sâlih ameller işleyenlere ise, zemininden ırmaklar akan cennetler vardır. İşte büyük kurtuluş budur.
12- Şüphesiz Rabbinin yakalaması çok şiddetlidir.
13- Bilin ki O, (kâinat yokken) ilk olarak yaratan, (ölümden sonra tekrar hayatı) geri getirendir.
14- O, çok bağışlayan ve çok sevendir.
15- Arş'ın sahibidir, çok yücedir.
16- Dilediği şeyleri mutlaka yapandır.
17-18- Orduların, Firavun ve Semûd'un (uğradıkları felâketin) haberi sana geldi mi?
19- Doğrusu inkârcılar (gerçeği) yalanlayıp dururlar.
20- Allah onları arkalarından kuşatmıştır.
21-22- Hakikatte o (yalanladıkları, aslı) levh-i mahfuzda bulunan şerefli Kur'an'dır.
{"Orduların haberi"nden maksat, önceki milletlere gelen peygamberlere karşı savaşanların feci bir şekilde yenilmeleridir. Bu haberleri Araplar biliyorlardı. Buna rağmen aralarından gönderilen bir peygambere karşı savaştılar. Onların sonu ne ise bunların da sonu odur.}
86-Târık
{Beled sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 17 âyettir. Adını, 1. âyette geçen "târık" kelimesinden alır. Târık, geceleyin gelen, şiddetlice vuran, kapı çalan demektir. Sûrede geçen târık ise gece fazla ışık saçan yıldıza denir ki, bu, sabah yıldızıdır. Mecâzî olarak da ünlü kişiye denir. Bir edebî sanat olarak cahiliye devri geceye, o devirde gelen Hz. Peygamber de geceyi aydınlatan ve sabahı müjdeleyen sabah yıldızına benzetilmiş olabilir.}
1-2-3-4- Gökyüzüne ve târıka (sabah yıldızına ) yemin ederim. Târıkın ne olduğunu nereden bileceksin? (O, karanlığı) delen yıldızdır. Hiç kimse yoktur ki üzerinde bir koruyucu, bir denetleyici bulunmasın.
5-6-7-8- İnsan neden yaratıldığına bir baksın! Atılan bir sudan yaratıldı. (O su) sırt ile göğüs kafesi arasından çıkar. İşte Allah (başlangıçta bu şekilde yarattığı) insanı tekrar yaratmaya da kadirdir.
9-10- Gizlenenlerin ortaya döküldüğü günde insan için ne bir güç ne de bir yardımcı vardır.
11-12-13-14-15-16-17- Dönüş sahibi olan (yağmur yağdıran) göğe, (nebat ile) yarılan yere yemin ederim ki Kur'an, (hak ile bâtılı) ayıran bir sözdür. O, asla bir şaka değildir. Onlar bir tuzak kurarlar, ben de bir tuzak kurarım. Kâfirlere mühlet ver, onları biraz kendi hallerine bırak (pek yakında desteğimiz sana gelecek).
87-A'lâ
{Allah'ın "Yüce" anlamındaki adıyla başladığı için "el-A'lâ" denilen bu sûre 19 âyet olup, Mekke'de inen ilk sûrelerdendir. Cenab-ı Allah bu sûrede kâinatın esrarını, oluşunu, işleyişini özlü bir anlatımla ifade etmiştir.}
1-2-3-4-5- Yaratıp düzene koyan, takdir edip yol gösteren, (topraktan) yeşil otu çıkarıp sonra da onu kapkara bir sel artığına çeviren yüce Rabbinin adını tesbih (ve takdis) et.
6-7- Sana (Kur'an'ı) okutacağız; artık Allah'ın dilediği hariç, sen hiç unutmayacaksın. Şüphesiz Allah, açığı ve gizleneni bilir.
8-9- Seni en kolaya muvaffak kılacağız. O halde eğer öğüt fayda verirse öğüt ver.
10-11-12-13- (Allah'tan) korkan öğütten yararlanacak. En büyük ateşe girecek olan kötü kimse ise öğütten kaçınır. Sonra o, ateşte ne ölür ne de yaşar.
14-15- Temizlenen, Rabbinin adını anıp O'na kulluk eden kimse kuşkusuz kurtuluşa ermiştir.
16-17- Fakat siz (ey insanlar!) ahiret daha hayırlı ve daha devamlı olduğu halde dünya hayatını tercih ediyorsunuz.
18-19- Şüphesiz bu (anlatılanlar), önceki kitaplarda, İbrahim ve Musa'nın kitaplarında da vardır.
88-Gâşiye
{Adını, ilk âyette geçen ve her şeyi saran, kaplayan, dehşeti her şeye ulaşan kıyamet günü anlamına gelen "gâşiye" kelimesinden alır. İlk gelen sûrelerden olup, Zâriyât sûresinden sonra Mekke'de inmiştir. Bu sûrede kıyamet ve ahirete ait haberler vardır. Ayrıca Allah'ın varlığını anlamaya yardım edecek bazı kevnî deliller serdedilmiştir. Hayatın bir plan ve program içinde akıp gittiği, bu akışın sonunda Allah'a varılacağı ve O'nun katında hesap verileceği anlatılır. 26 âyettir.}
1- (Resûlüm!) Dehşeti her şeyi kaplayan kıyametin haberi sana geldi mi?
2-3-4-5-6-7- O gün bir takım yüzler zelildir, durmadan çalışır, (fakat boşuna) yorulur, kızgın ateşe girer. Onlara kaynar su pınarından içirilir. Onlar için kuru dikenden başka yemek yoktur, o ise ne besler ne de açlığı giderir.
8-9-10-11- O gün bir takım yüzler de vardır ki, mutludurlar; (dünyadaki) çabalarından hoşnut olmuşlardır, yüce bir cennettedirler. Orada boş bir söz işitmezler.
12-13-14-15-16- Orada (cennette) devamlı akan bir pınar, orada yükseltilmiş tahtlar, konulmuş kadehler, sıra sıra dizilmiş yastıklar, serilmiş halılar vardır.
17-18-19-20- (İnsanlar) devenin nasıl yaratıldığına, göğün nasıl yükseltildiğine, dağların nasıl dikildiğine, yeryüzünün nasıl yayıldığına bir bakmazlar mı?
21-22-23-24-25-26- O halde (Resûlüm), öğüt ver. Çünkü sen ancak öğüt vericisin. Onların üzerinde bir zorba değilsin. Ancak yüz çevirip inkâr edene gelince, işte öylesini Allah en büyük azap ile cezalandırır. Şüphesiz onların dönüşü sadece bizedir. Sonra onların sorguya çekilmesi de sadece bize aittir.
89-Fecr
{Fecr, tan yerinin ağarması ve şafak manasına gelir. Fecr sûresi, Leyl sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 30 âyettir. Bu sûrede eski kavimlere ait kıssalar hatırlatılır. İnsanoğlunun kötülüğe yönelmekte olduğu belirtilerek bunun kötü sonucu, dünya hayatından sonraki hayat ve oradaki durumlar kısaca anlatılır.}
1-2-3-4-5- Fecre, on geceye (haccın on gecesine), çifte ve teke, (her şeyi karanlığı ile) örttüğü an geceye yemin ederim ki, akıl sahibi için bunlarda elbette bir yemin (değeri) var, değil mi?
{Her günün fecri, Zilhicce'nin on gecesi, müsbet ve menfî kutup diye bilinen çiftlerden oluşan varlık âlemi, bunları yaratan ve tek olan Allah, her şeyi örtüp yok gibi kılan gece karanlığı yemine konu edilmiş, sonra da bunların yemine değer şeyler olduğu vurgulanmıştır.}
6-7-8-9-10-11-12-13-14- Görmedin mi, Rabbin ne yaptı Âd kavmine; direkleri (yüksek binaları) olan, ülkelerde benzeri yaratılmamış İrem şehrine, o vadide kayaları yontan Semûd kavmine, kazıklar (çadırlar, ordular) sahibi Firavun'a! Ki onların hepsi ülkelerinde azgınlık ettiler. Oralarda kötülüğü çoğalttılar. Bu yüzden Rabbin onların üstüne azap kamçısı yağdırdı. Çünkü Rabbin (her an) gözetlemededir.
{Bazı müfessirlere göre Firavun, yere dört kazık çaktırır, işkence edeceği kimseleri ellerinden ve ayaklarından bu kazıklara bağlatır, o şekilde işkence edermiş. Onun için kendisine "zü'l-evtâdkazıklar sahibi" denilmiştir.}
15- İnsan var ya, Rabbi kendisini imtihan edip de ikramda bulunduğunda ve bol nimet verdiğinde "Rabbim bana ikram etti" der.
16- Onu imtihan edip rızkını daralttığında ise "Rabbim beni önemsemedi" der.
17-18-19-20- Hayır! Doğrusu siz yetime ikram etmiyorsunuz, yoksulu yedirmeye birbirinizi teşvik etmiyorsunuz. Haram helâl demeden mirası yiyorsunuz. Malı aşırı biçimde seviyorsunuz.
{Cahiliye devrinde Araplar, mirastan kadınlara, çocuklara ve yetimlere pay vermezlerdi.}
21-22- Ama yeryüzü parça parça döküldüğü, Rabbin(in emri) geldiği ve melekler saf saf dizildiği zaman (her şey ortaya çıkacaktır).
23- O gün cehennem getirilir, insan yaptıklarını birer birer hatırlar. Fakat bu hatırlamanın ne faydası var!
24- (İşte o zaman insan:) "Keşke bu hayatım için bir şeyler yapıp gönderseydim!" der.
25- Artık o gün, Allah'ın edeceği azabı kimse edemez.
26- O'nun vuracağı bağı kimse vuramaz.
27-28-29-30- Ey huzura kavuşmuş insan! Sen O'ndan hoşnut, O da senden hoşnut olarak Rabbine dön. (Seçkin) kullarım arasına katıl ve cennetime gir!
90-Beled
{Mekke'de Kaf sûresinden sonra inmiştir, 20 âyettir. Adını, ilk âyette geçen, Mekke'yi anlatan ve "şehir" anlamına gelen "beled" kelimesinden almaktadır.
Bu sûrede insanın yaratılışından, onun bazı davranışlarından, insana verilen üstün vasıflardan, o vasıfları iyiye kullanmayanın kötü âkıbetinden, iyiye kullananların da mutlu geleceklerinden söz edilir.}
1-2-3-4- Bu beldeye -ki sen bu beldedesin-, babaya ve ondan meydana gelen çocuğa yemin ederim ki biz, insanı (yüzyüze geleceği nice) zorluklar içinde yarattık.
5- İnsan, hiç kimsenin kendisine güç yetiremeyeceğini mi sanıyor?
6- "Pek çok mal harcadım" diyor.
{Bazı tefsirlere göre, âyette, müşriklerin Hz. Peygamber'e düşmanlık uğruna yaptıkları harcamalardan söz etmelerine işaret olunmaktadır.}
7- Kimse onu görmedi mi sanıyor?
8-9-10- Biz ona iki göz, bir dil ve iki dudak vermedik mi? Ona iki yolu (doğru ve eğriyi) göstermedik mi?
11-12-13-14-15-16- Fakat o, sarp yokuşu aşamadı. O sarp yokuş nedir bilir misin? Köle azat etmek veya açlık gününde yakını olan bir yetimi, yahut aç-açık bir yoksulu doyurmaktır.
17-18- Sonra iman edenlerden, birbirlerine sabrı tavsiye edenlerden ve birbirlerine acımayı öğütleyenlerden olmaktır. İşte bunlar sağdakilerdir.
{Kur'an'da geçen "sağdakiler" ve "soldakiler" tabirlerinin anlamı için Vâkıa sûresi, 8, 9, 16. âyetlerin açıklamasına bakınız.}
19-20- Âyetlerimizi inkâr edenler ise işte onlar soldakilerdir. Cezaları, kapıları üzerlerine sımsıkı kapatılmış bir ateştir.
91-Şems
{Kadir sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 15 âyettir. Adını, sûrenin ilk kelimesi olan ve "güneş" anlamına gelen "şems"ten alır. Bu sûrede insanın yaratılışında var olan iki özellik ele alınır: İyilik ve kötülük. İnsanın yaratılışında, iyi olmak da kötü olmak da kabiliyet olarak vardır.}
1-2-3-4-5-6-7-8-9-10- Güneşe ve kuşluk vaktindeki aydınlığına, güneşi takip ettiğinde aya, onu açığa çıkarttığında gündüze, onu örttüğünde geceye, gökyüzüne ve onu bina edene, yere ve onu yapıp döşeyene, nefse ve ona birtakım kabiliyetler verip de iyilik ve kötülüklerini ilham edene yemin ederim ki, nefsini kötülüklerden arındıran kurtuluşa ermiş, onu kötülüklere gömen de ziyan etmiştir.
11-12-13-14-15- Semûd kavmi azgınlığı yüzünden (Allah'ın elçisini) yalanladı. Onların en bedbahtı (deveyi kesmek için) atıldığında, Allah'ın Resûlü onlara: "Allah'ın devesine ve onun su hakkına dokunmayın!" dedi. Ama onlar, onu yalanladılar ve deveyi kestiler. Bunun üzerine Rableri günahları sebebiyle onlara büyük bir felâket gönderdi de hepsini helâk etti. (Allah, bu şekilde azap etmenin) âkıbetinden korkacak değil ya!
{Allah Semûd kavmine Sâlih Peygamber'i göndermişti. Kendisinden mucize istediler. Allah ona pek güzel bir dişi deve gönderdi. Bu devenin otlaklarda serbestçe dolaşması, belli bir günde sulanması, deveye kimsenin kötülük etmemesi emredildi. Kudar b. Sâlif adında birisi, Hz. Sâlih'i yalanladı. Sonra deveyi kestiler. Allah, onların memleketlerini başlarına yıktı ve onları helâk etti. Onlardan kalan harabeler hâla mevcuttur.}
92-Leyl
{Geceye yeminle başladığı için "Leyl" denilmiştir. Mekke'de inmiştir, 21 âyettir. Bu sûrede insanoğlunun iki zıt davranışından, cömertlik ve cimrilikten bahsedilir. İmanlı olmakla cömertlik, imansızlıkla cimrilik arasındaki ilişkiye dikkat çekilir.}
1-2-3-4- (Karanlığı ile etrafı) bürüyüp örttüğü zaman geceye, açılıp ağardığı vakit gündüze, erkeği ve dişiyi yaratana yemin ederim ki işleriniz başka başkadır.
5-6-7- Artık kim verir ve sakınırsa, en güzeli de tasdik ederse, biz de onu en kolaya hazırlarız (onda başarılı kılarız).
8-9-10-11- Kim cimrilik eder, kendini müstağni sayar, en güzeli de yalanlarsa, biz de onu en zora hazırlarız. Düştüğü zaman da malı kendisine hiç fayda vermez.
12-13- Doğru yolu göstermek bize aittir. Şüphesiz ahiret de dünya da bizimdir.
14- (Ey insanlar!) Alev alev yanan bir ateşle sizi uyardım.
15-16- O ateşe, ancak yalanlayıp yüz çeviren kötüler girer.
17-18- Temizlenmek üzere malını hayra veren iyiler ondan (ateşten) uzak tutulur.
19-20-21- Yüce Rabbinin rızasını istemekten başka onun nezdinde hiçbir kimseye ait şükranla karşılanacak bir nimet yoktur. Ve o (buna kavuşarak) hoşnut olacaktır.
93-Duhâ
{Duhâ, kuşluk vakti demektir. Sûre, adını ilk ayette geçen bu kelimeden alır. Fecr sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 11 âyettir.
Sûrede âhir zaman Peygamberinin hususiyetlerinden biri yani yetim oluşu ele alınır ve kendisi teselli edilir.}
1-2-3- Kuşluk vaktine ve sükûna erdiğinde geceye yemin ederim ki Rabbin seni bırakmadı ve sana darılmadı.
{Bir ara vahyin gelişi gecikti. Müşrikler: "Rabbi onu terketti, ona darıldı!" dediler. Bu konuşmalar ve sataşmalar Efendimize ağır geliyordu. İşte bu husus âyetlerle izah edildi.}
4- Gerçekten senin için ahiret dünyadan daha hayırlıdır.
5- Pek yakında Rabbin sana verecek de hoşnut olacaksın.
6- O, seni yetim bulup barındırmadı mı?
7- Şaşırmış bulup da yol göstermedi mi?
8- Seni fakir bulup zengin etmedi mi?
9- Öyleyse yetimi sakın ezme.
10- El açıp isteyeni de sakın azarlama.
11- Ve Rabbinin nimetini minnet ve şükranla an.
94-İnşirah
{"İnşirâh" açılmak, genişlemek, sevinmek manalarına gelir. Duhâ sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 8 âyettir. Bu sûrede Peygamberimizin, çocukluğunda risalete hazırlamak üzere kalbinin açılıp arıtılmasından söz edilmektedir. Ayrıca, onun getirdiği dindeki kolaylıklara dikkat çekilerek Allah'a şükretmeye teşvik edilmektedir.}
1- Biz senin göğsünü açıp genişletmedik mi?
2-3- Belini büken yükünü senden alıp atmadık mı?
4- Senin şânını ve ününü yüceltmedik mi?
5-6- Elbette zorluğun yanında bir kolaylık vardır. Gerçekten, zorlukla beraber bir kolaylık daha vardır.
7-8- Boş kaldın mı hemen (başka) işe koyul ve yalnız Rabbine yönel.
{Bazı müfessirler bitirilen işi, bazıları da başlanacak işi "ibadet" olarak yorumlamışlardır. Bu yorumların ortak noktası, dünya ve ahiret arasındaki dengeye dikkat edilmesi gereğinin vurgulanmış olmasıdır.}
95-Tin
{"Tîn", dağ adı veya incir demektir. Bürûc sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 8 âyettir.}
1-2-3-4-5- İncire, zeytine, Sina dağına ve şu emîn beldeye yemin ederim ki, biz insanı en güzel biçimde yarattık. Sonra onu aşağıların aşağısına indirdik.
{Allah Teâlâ insanı ruh ve beden kabiliyetleri bakımından canlıların en mükemmeli kılmıştır. Sûrede "en güzel biçimde yarattık" ifadesi bu hususu belirtmektedir. İnsan serbest iradesi ile ya bu kabiliyetlerini güzel kullanarak "kâmil insan" olacak, yahut da aksi yönü tutarak şuurlu varlıkların ve canlıların en aşağı mertebesinde yer alacaktır.}
6- Fakat iman edip sâlih amel işleyenler için eksilmeyen devamlı bir ecir vardır.
7- Artık bundan sonra, ceza günü konusunda seni kim yalanlayabilir?
8- Allah, hüküm verenlerin en üstünü değil midir?
96-Alak
{Alak, insanın yaratılış safhalarından olan aşılanmış yumurtayı ifade eder. Bu sûreye "İkra' sûresi" de denir. Mekke'de inmiştir; 19 âyettir. İlk 5 âyeti, Kur'an'ın ilk inen âyetleridir.
Bu sûrede okumanın, öğrenmenin üstünlüğü, insanın yaratılışı, kalemin özelliği, bunların insana Allah'ın ihsanı olduğu, insanın bunları düşünmesi, Rabbine itaat etmesi gerektiği, aksi halde azaba dûçar olacağı anlatılır.}
1-2- Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı bir aşılanmış yumurtadan yarattı.
3-4-5- Oku! İnsana bilmediklerini belleten, kalemle (yazmayı) öğreten Rabbin, en büyük kerem sahibidir.
6-7-8- Gerçek şu ki, insan kendini kendine yeterli görerek azar. Kuşkusuz dönüş Rabbinedir.
9-10- Namaz kılarken bir kulu (Peygamber'i namazdan) menedeni gördün mü?
{Bu âyetler, Peygamberimize namaz kılarken sataşan Ebu Cehil hakkında inmiştir. O ve benzerleri hakkında 11 ve 12. âyetteki şekilde buyurulmaktadır.}
11-12- Ne dersin, o (Peygamber) doğru yolda ise yahut takvâyı emrediyorsa!
13- Ne dersin o (meneden, Peygamber'i) yalanlıyor ve doğru yoldan yüz çeviriyorsa!
14- (Bu adam) Allah'ın, (yaptıklarını) gördüğünü bilmez mi!
Secde
15-16-17-18-19- Hayır, hayır! Eğer vazgeçmezse, derhal onu alnından (perçeminden), o yalancı, günahkâr alından (perçemden) yakalarız (cehenneme atarız). O, hemen gidip meclisini (kendi taraftarlarını) çağırsın. Biz de zebânîleri çağıracağız. Hayır! Ona uyma! Allah'a secde et ve (yalnızca O'na) yaklaş!
97-Kadr
{Kadir gecesinden söz ettiği için bu adı almıştır. Abese sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 5 âyettir. Sûrede, Kadir gecesinden, onun faziletinden, o gecede meleklerin yeryüzüne inişinden bahsedilir.}
1- Biz onu (Kur'an'ı) Kadir gecesinde indirdik.
2- Kadir gecesinin ne olduğunu sen bilir misin?
3- Kadir gecesi, bin aydan hayırlıdır.
4- O gecede, Rablerinin izniyle melekler ve Ruh (Cebrail), her iş için iner dururlar.
5- O gece, esenlik doludur. Ta fecrin doğuşuna kadar.
98-Beyyine
{Açık delil manasına gelen ve birinci âyette geçen "beyyine" kelimesi sûreye ad olmuştur. Talâk sûresinden sonra Medine'de inmiştir, 8 âyettir. Bu sûrede kâfirlerden ve müşriklerden söz edilmiş, onların bazı davranışları anlatılmış, inanan ve iyi işler yapanların kurtuluşa ereceği ifade edilmiştir.}
1- Apaçık delil kendilerine gelinceye kadar ehl-i kitaptan ve müşriklerden inkârcılar (küfürden) ayrılacak değillerdi.
2-3- (İşte o apaçık delil,) Allah tarafından gönderilen ve en doğru hükümleri havi tertemiz sahifeleri okuyan bir elçidir.
4- Kendilerine kitap verilenler ancak o açık delil (Peygamber) kendilerine geldikten sonra ayrılığa düştüler.
5- Halbuki onlara ancak, dini yalnız O'na has kılarak ve hanifler olarak Allah'a kulluk etmeleri, namaz kılmaları ve zekât vermeleri emrolunmuştu. Sağlam din de budur.
{"Hanif" deyimi için Rûm sûresi 30. âyetin açıklamasına bakınız.}
6- Ehl-i kitap ve müşriklerden olan inkârcılar, içinde ebedî olarak kalacakları cehennem ateşindedirler. İşte halkın en şerlileri onlardır.
7- İman edip sâlih ameller işleyenlere gelince, halkın en hayırlısı da onlardır.
8- Onların Rableri katındaki mükâfatları, zemininden ırmaklar akan, içinde devamlı olarak kalacakları Adn cennetleridir. Allah kendilerinden hoşnut olmuş, onlar da Allah'tan hoşnut olmuşlardır. Bu söylenenler hep Rabbinden korkan (O'na saygı gösterenler) içindir.
99-Zilzal
{Deprem demek olan "zilzal" surenin ilk ayetinde geçer. Nisa suresinden sonra Medine'de inmiştir. 8 ayettir. Kıyametin kopmasından, insanların yeniden dirilip hesap vermelerinden, herkesin -iyi ya da kötü- ettiğini bulacağından bahseder.}
1-2-3-4-5- Yerküre kendine has sarsıntısıyla sallandığı, toprak ağırlıklarını dışarı çıkardığı ve insan "Ne oluyor buna!" dediği vakit, işte o gün (yer) Rabbinin ona bildirmesiyle bütün haberlerini anlatır.
6- O gün insanlar amellerini görmeleri (karşılığını almaları) için darmadağınık geri dönüp gelirler.
7- Kim zerre miktarı hayır yapmışsa onu görür.
8- Kim de zerre miktarı şer işlemişse onu görür.
{Yerin ağırlığını dışarı çıkarması birkaç türlü tefsir edilmiştir: 1. İçindeki hazineleri dışarı çıkarır, fakat onlara bakan olmaz. 2. Kabirlerdeki ölüler dirilir. 3. Yeraltındaki madenler, gazlar, yanar durumda olan lavlar dışarı fırlar.}
100-Adiyat
{Âdiyât, koşan atlar demektir. Asr sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 11 âyettir. Bu sûrede insanoğlunun nankörlüğünden, kıyamet günü ortaya çıkacak acıklı durumdan söz edilir.}
1-2-3-4-5-6-7-8- Harıl harıl koşanlara, (nallarıyla) çakarak kıvılcım saçanlara, (ansızın) sabah baskını yapanlara, orada tozu dumana katanlara, derken orada bir topluluğun ta ortasına girenlere yemin ederim ki insan, Rabbine karşı pek nankördür. Şüphesiz buna kendisi de şahittir ve o, mal sevgisine de aşırı derecede düşkündür.
9-10-11- Kabirlerde bulunanlar diriltilip dışarı atıldığı ve kalplerde gizlenenler ortaya konduğu zaman insan (halinin ne olacağını) düşünmez mi? Şüphesiz Rableri o gün onlardan tamamıyle haberdardır.
101-Karia
{Kâria, kapı çalan demektir ve kıyamet kasdedilmiştir. Kureyş sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 11 âyettir. Bu sûrede, kıyametin kopuşunda meydana gelecek olaylardan ve insanın âkıbetinden söz edilmiştir.}
1-2-3- Kapı çalan! Nedir o kapı çalan? O kapı çalanın ne olduğunu bilir misin?
4-5- İnsanların, ateşin etrafını sarmış pervaneler gibi olduğu, dağların da atılmış renkli yüne dönüştüğü gündür (o Kâria!)
6-7- O gün kimin tartılan ameli ağır gelirse işte o, hoşnut edici bir yaşayış içinde olur.
8-9- Ameli yeğni olana gelince, işte onun anası (yeri, yurdu) Hâviye' dir.
{Amelin ağır gelmesi, hayır ve iyiliklerin fazla olması; yeğni gelmesi ise, hayır ve sevap kefesine konacak amelin azlığı veya bulunmaması demektir.}
10-11- Nedir o (Hâviye) bilir misin? Kızgın ateş!
102-Tekâsür
{Tekâsür, çokluk yarışı ve çoklukla övünmek demektir. Kevser sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 8 âyettir. Cahiliye Arapları, mal, evlât ve akrabalarının çokluğunu bir gurur ve şeref sebebi sayarlar, hatta bu hususta yaşayanlarla yetinmeyip kabilelerinin üstünlüğünü geçmişleriyle de isbat etmek için kabirlere gider, ölmüş akrabalarının çokluğuyla övünürlerdi. Sûrede onların bu tutumu eleştirilmekte ve gerçek üstünlüğün ahirette ortaya çıkacağı belirtilmektedir.)}
1-2- Çokluk kuruntusu sizi o derece oyaladı ki, nihayet kabirleri ziyaret ettiniz.
3-4- Hayır! Yakında bileceksiniz! Elbette yakında bileceksiniz!
5-6-7-8- Gerçek öyle değil! Kesin bilgi ile bilmiş olsaydınız, (orada) mutlaka cehennem ateşini görürdünüz. Sonra ahirette onu çıplak gözle göreceksiniz. Nihayet o gün (dünyada yararlandığınız) nimetlerden elbette ve elbette hesaba çekileceksiniz.
103-Asr
{Asr, yüzyıl, ikindi vakti ve meyvenin suyunu çıkarmak gibi manalara gelir. "Asr"a yemin ile söze başladığı için bu adı almıştır. İnşirâh sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 3 âyettir. Sûrede kurtuluşun imana, iyi işler yapmaya hakkı ve sabrı tavsiye etmeye bağlı olduğu anlatılmıştır.}
1-2-3- Asra yemin ederim ki insan gerçekten ziyan içindedir. Bundan ancak iman edip iyi ameller işleyenler, birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve sabrı tavsiye edenler müstesnadır.
{Mehmet Âkif'in sûreyle ilgili bir manzumesi şöyledir:
Hâlikın nâ-mütenâhî adı var en başı "Hak"
Ne büyük şey kul için hakkı tutup kaldırmak
Hani ashâb-ı kirâm ayrılalım derlerken
Mutlaka sûre-i ve'l-asr'ı okurmuş bu neden?
Çünkü meknûn o büyük sûrede esrâr-ı felâh
Başta iman-ı hakîkî geliyor sonra salâh
Sonra hak sonra sebât: İşte kuzum insanlık
Dördü birleşti mi yoktur sana hüsrân artık.}
104-Hümezeh
{Hümeze, birini arkasından çekiştirmek, onunla alay etmek, kırmak ve incitmek manalarına gelir. Kıyamet suresinden sonra Mekke'de inmiştir, 9 âyettir.}
1-2- Arkadan çekiştirmeyi, yüze karşı eğlenmeyi âdet edinen herkesin vay haline! O ki, mal toplamış ve onu sayıp durmuştur.
3- (O), malının kendisini ebedî kılacağını zanneder.
4- Hayır! Andolsun ki o, Hutame'ye atılacaktır.
5- Hutame'nin ne olduğunu bilir misin?
6-7- Allah'ın, tutuşturulmuş, (yandıkça) tırmanıp kalplerin ta üstüne çıkan ateşidir.
8-9- Onlar (bu ateşin içinde) uzatılmış sütunlara bağlanmışlar ve o vaziyette o (ateş) üzerlerine kapatılmıştır.
105-Fil
{Kâbe'yi yıkmak isteyen Ebrehe'nin fillerle hücumunu konu edindiği için bu adı almıştır. Kâfirûn sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 5 âyettir.}
1- Rabbin fil sahiplerine neler etti, görmedin mi?
2- Onların kötü planlarını boşa çıkarmadı mı?
3- Onların üstüne sürü sürü kuşlar gönderdi.
4- O kuşlar, onların üzerlerine pişkin tuğladan yapılmış taşlar atıyordu.
5- Böylece Allah onları yenilip çiğnenmiş ekine çevirdi.
106-Kureyş
{Kureyş'e cahiliye devrinde verilen bazı imtiyazlardan bahsettiği için bu adı almıştır. Tîn sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 4 âyettir.}
1-2-3-4- Kureyş'e kolaylaştırıldığı, evet, kış ve yaz seyahatleri onlara kolaylaştırıldığı için onlar, kendilerini açlıktan doyuran ve her çeşit korkudan emin kılan şu evin Rabbine kulluk etsinler.
{Kureyş kabilesi, bütün Araplarca kutsal sayılan Kâbe'nin gözetim ve bakımını üstlendikleri için bütün kabileler onlara saygı gösterirdi; bu sayede onlar yazın Tâif'in serin yaylalarına, kışın da Yemen'in ılık bölgelerine serbestçe giderlerdi. İşte bu, Allah'ın onlara bir ihsanı idi, çünkü bu şekilde serbest dolaşma sonunda büyük ölçüde ticaret yapıyorlar ve kazanç elde ediyorlardı.}
107-Mâûn
1- Dini yalanlayanı gördün mü?
2- İşte o, yetimi itip kakar;
3- Yoksulu doyurmaya teşvik etmez;
4-5- Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki, onlar namazlarını ciddiye almazlar.
6-7- Onlar gösteriş yapanlardır; hayra da mâni olurlar.
{Bazı kimseler namazlarına riyâ katarlar, bazıları da namazın erkânını ihmal ederler. Âyette bunlara işaret edilmiştir.}
108-Kevser
{Kevser, çok nimet demektir; ayrıca cennette bir havuzun da adıdır. Âdiyât sûresinden sonra Mekke'de inen bu sûre 3 âyettir. Erkek çocukları yaşamadığı için Peygamberimize müşrikler, nesli kesik manasına "ebter" dediler. Sûrede buna cevap verilmiştir.}
1-2-3- (Resûlüm!) Kuşkusuz biz sana Kevser'i verdik. Şimdi sen Rabbine kulluk et ve kurban kes. Asıl sonu kesik olan, şüphesiz sana hınç besleyendir.
{Bu sûrede kurban kesmek emredilmiştir. Kurban yakınlık demektir. Kurban kesmekten asıl maksat, bu ibadetle Allah'a yakınlık kazanmaktır.}
109-Kâfirun
{Kâfirlerden söz ettiği için bu adı almıştır. Mâûn sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 6 âyettir.}
1-2- (Resûlüm!) De ki: Ey kâfirler! Ben sizin tapmakta olduklarınıza tapmam.
3- Siz de benim taptığıma tapmıyorsunuz.
4- Ben de sizin taptıklarınıza asla tapacak değilim.
5- Evet, siz de benim taptığıma tapıyor değilsiniz.
6- Sizin dininiz size, benim dinim de banadır.
110-Nasr
{Nasr, yardım demektir. Sûrede Allah'ın Hz. Peygamber'e yardım ederek fetihlere kavuşturduğu ifade edildiği için bu adı almıştır. Bu sûre, Mekke'nin fethi sırasında inmiş olmakla beraber Medine devrinde yani hicretten sonra indiği için medenî (Medine'de inen) sûrelerdendir. 3 âyettir. İslâm zaferini haber verir. İbn Ömer'den gelen rivayete göre bu sûre indikten sonra Peygamberimiz seksen gün yaşamıştır.}
1-2-3- Allah'ın yardımı ve zaferi gelip de insanların bölük bölük Allah'ın dinine girmekte olduklarını gördüğün vakit Rabbine hamdederek O'nu tesbih et ve O'ndan mağfiret dile. Çünkü O, tevbeleri çok kabul edendir.
111-Tebbet
{Tebbet, "kurusun" manasına bedduadır. Ebu Leheb hakkında inmiştir. Zira o, eziyet etmek kasdıyla Resûlullah'ın yoluna gizlice diken koymuş, bu işte kendisine karısı da yardım etmişti. Sûre, "Mesed sûresi" diye de anılır. Fâtiha sûresinden sonra Mekke'de inmiştir, 5 âyettir.
Bir rivayete göre Şuarâ sûresinin 124. âyeti gereğince Efendimiz yakın akrabasını çağırarak, onları İslâm'a dâvet etmişti. Amcası Ebû Leheb galiz sözler sarfederek, "Bizi bunun için mi çağırdın?" demişti. Bunun üzerine bu sûre indi.}
1-2-3-4-5- Ebu Leheb'in iki eli kurusun! Kurudu da. Malı ve kazandıkları ona fayda vermedi. O, alevli bir ateşte yanacak. Odun taşıyıcı olarak ve boynunda hurma lifinden bükülmüş bir ip olduğu halde karısı da (ateşe girecek).
112-İhlas
{İhlâs, samimi olmak, dine içtenlikle bağlanmak, esaslarını sırf Allah rızası için uygulamak anlamınadır. Mekke'de inmiştir, 4 âyettir. İslâm'ın tevhid akîdesinin en özlü ve anlamlı ifadesidir.}
1-2-3-4- De ki: O, Allah birdir. Allah sameddir. O, doğurmamış ve doğmamıştır. Onun hiçbir dengi yoktur.
{Samed, hiçbir şeye muhtaç olmayan, aksine her şey kendisine muhtaç olan demektir.}
113-Felak
{Felak, sabah manasına geldiği gibi yarmak manasına da gelir. Bundan sonra gelen Nâs sûresiyle birlikte ikisine "iki koruyucu" anlamında "muavvizeteyn" denir. Bu sûrelerin şifa maksadıyla okunduğuna dair hadisler vardır. Medine'de inmiştir, 5 âyettir.}
1-2-3-4-5- De ki: Yarattığı şeylerin şerrinden, karanlığı çöktüğü zaman gecenin şerrinden, düğümlere üfürüp büyü yapan üfürükçülerin şerrinden ve kıskandığı vakit kıskanç kişinin şerrinden sabahın Rabbine sığınırım!
114-Nas
{Nâs, insanlar demektir. Medine'de inmiştir, 6 âyettir.}
1-2-3-4-5-6- De ki: İnsanların kalplerine vesvese sokan, (insan Allah'ı andığında) pusuya çekilen cin ve insan şeytanının şerrinden insanların Rabbine, insanların Melikine (mutlak sahip ve hakimine) insanların İlâhına sığınırım!